Full text of "Opera omnia in unum corpus digesta ad fidem editionum Coloniensium : cura et labore monachorum sacri ordinis Cartusiensis, favente pont. max. Leone XIII"

See other formats

7'm 


lU 


^ 


l^ 


l 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/operaomniainunum01deni 


DOCTOHIS    KCSTATlCr 


DIONYSII   GAllTUSIANI 


OrKllA  OMMA 


T.  1. 


iMnn.Mi  i'()Ti:sT 


Vv.   MlciiAi;!.,  Prior  (larliisi;i' 


iii   rr-.l()  IS.  lliloiiis  (lurtiHiuiii,  :iiiiii)   1S<)(). 


MIMMMATLU 


Z.    Lii.N.Mii),   Vic.   (Jcn., 


Alri-huli,   iii   rcsto  SS.  Nominis  Jcsii,  aimo  180(5. 


;! 


m 


C/3 
C/3 


Gd' 

-< 

Q 
06 
-< 


■§ 


o 


r- 
CS 


O 


o 


*5 


o 


■X!-,,  C^ 


gi,. 


*  t 


/*"  k' 


^  /' 


D 


..  ^'  V,. 


-•{ 


tli^i^l^- 


^Attl.l.  llt\AV\uK.\l  G01FI\SC0K;.  /ILK  Cii^TEJf.Eri^M.I  I  .V)/UAS  COMPLOiOIM    LIS  UI.V   > .-.  ^ 


SS.  l).  N.  Lrliiini  Piipic  \  111  (lecreh>,  ol^siM-vaulia  et  rcvcrciilia 
qua  par  cst  iiisistendn,  pi-f)fitcmni*  nos  liaiul  alio  sensii,  rpiidrpiid 
in  lioc  lii)r(j  alle^aimis,  aeeipere  aiit  aeei[)i  ah  iiilcj  velle,  (|uam  quo 
ea  solenl,  «pia»  Immana  (liimlaxat  auetoritate  nituntur. 

1  HE  INSTITUTE  CF  KEPIAEVAL  STUOIES 
10  ELMGLEY  FLACE 
TCrtONTO  5,  CAHADA. 

JAM  l'^  '^^1 

3911 


SANCTISSIMO      •      DOMINO 


LEO  N  I 


DIVINA         PROVIDENTIA 


PP  •  XIII 


HANC     •     NOVAM 


OPERVM     •     DIONYSII     •     CARTVSIANI 


EDITIONEM 


ALVMNI     •      ORDINIS     •     EIVSDEM 


CVRATORES 


OFFERVNT     •     DEDICANT 


DEVOTI     •     ANIMI     •     ET     •     OBSEQVII 


PIGNVS 


llllliCli)    llllt) 
/'riori  (icncra/i  Carlhusianorum 


LEO   T.'I\    XIII 


DILECTE  FILI, 
SALUTKM  ET  APOSTOLICAM  BUXEDICTIOXEM. 

Qiio  scjjipcr  iJi  pjxtio  Diojjysii  Cajihjjsiajji  scj-iplu  sijii 
hahita  pcjpctjiae  testautjij'  hijjdcs,  qjiihus  ca  sapicutcs  quiqiie 
ct  sajjctijijojjia  iusigues  vij'i  cjjfujihjj-jjjjt.  Ijj  iis  eniju  chicet 
siujjil  juij-a  chi'istiauae  asceseos  pej'itia,  sijjjjjJ  sijjgiilaj'c  stji- 
dijiuj  ilhistj'ajjclac  tjieudaeque  fjdci.  Ad  cctej'a  ajjtcjji  rcJigiosi 
auctoris  jjjerita  iJJud  ctiauj  accedit  quod  cujji  scJwJasticam 
pJnJosopJnam  caJJeret  optijjie,  iude  Jjajiscrit  sapieuter  qjio  et 
catJjoJica  dogjjjata  cojjfjrjjjaret  et  pietatcm  impensijjs  foveret. 
Jure  igitur  id  erat  doctorjujj  Jjojjjijjjini  dcsiderijjin,  jjt  quae 
umJta  ac  vajia  Diojiysijis,  ediderat,  ea  ad  faciliorem  Jisuni 
unica  editione  pjihJicarentur .  Oiiod  cujjj  vos,  DiJecte  FiJi, 
Jjaud  exigui  Jahoris  opus  pej'fcienduuj  sjiscepej'itis,  cojJsiJijun 
vestrum  prohaujus  admodum,  uuJJiquc  duhitamus  qjiiu  cura 


bO 


diHi^cnliaqiie  vcslra  ca  sil  fiiliira  cditio  qiiae  srriploris  reniui- 
qne  dii^nilali  respondeat.  Vestrae  auteni  ad  Sedei/i  Apostoliniiii 
dez'otioni  Irihiiiniiis,  qiiod  siisceptuvi  opiis  dicaiidiiiii  Nobis 
decreverilis.  I)e  qiio  eiiiiideiii,  deijiie  oldalo  iiiiper  voliiiiiiiie 
iliiin  i^nttias  vobis  pro  merito  habenms,  coelestiiiin  iniiiieriiiii 
iibertatein  iiniverso  Carthiisianoriiiii  Ordiiii  a  l)eo  appreca- 
mnr.  Nostrae  deiniim  beiievolentiae  testein  Apostolicam  hene- 
dictionem  habete  qiiam  vohis  omnihns  amantissime  iii  Doinino 
imperlimus. 

Datiim   Romae  apiid  Sancliim   Petriim   die   r  Aprilis 
MDCCCXCVI,  Pontificatus  Nostri  anno  decimo  iioiio. 


im^j:^  l/^.l/JC^^  : 


IMM:I  ATIO 


iiujus    i;i)i'i'i()\is 


SAPIKNTI AM  omniiini  (intiqtiorum  c.rrjuiret  sftpicns.  Ecclc- 
i^iaslici  \x\i\,  I. 
llaH'  (|ui(l('iii  vcrha,  (Msi  (\r  sacris  scriptoriljus  maximo 
intoHiiiuntur,  liis  tamon  viris  apj^licari  possunt,  «  ([ui  ad  justiliam 
orudiunl  niultos',  »  ot,  scribto  docti  in  roiiuo  c(X'lorum,  dc  tliosauro 
suo  nova  et  votora  proforunt-.  Intor  cpios  nomo  numoraro  dul)itabit 
Venorabilom  Dionysium  Cartusianum,  (pii  in  alta  professione  sua 
fuit  oxcollons,  ci  tol  ac  tanta  scrij^sil,  ul  libri  ejus  ((  divi  Auguslini 
opera  quantitate  }dus  duplo  su[)eronl'». 

Sed  quoniam  vidontur  hodio  nimis  multi  ponore  ingonii  laudem 
in  fastidio  antiquitatis,  quum  tamen  illa  sit  philosophandi  ratio  opti- 
ma,  exquirere  moditando  nova,  unaquo  simul  sapientiam  vetorum 
non  relinquere^  :  quid  de  Auclore  nostro  senserint  viri  docti,  quae 
sit  hujus  nova^  editionis  opportunitas,  et  quid  simus  prapstituri,  bre- 
viter  exponendum  ost. 

Dionysium  nominaro  laudare  est.  Si  doctrinam  exquiris,  jam 
anno  1530,  postulante  jiio  principe  Carolo  Duce  Geldria^,  Decanus 
et  magistri  Facultatis  theoloiiia^  Colonionsis,  examinatis  operibus 
Venerabilis    Dionysii,   illum    virum    undecttmque   docti>isimttm    pro- 

'  Dan.  xii,  3.  —  -  Matlh.  xiii.  5^.  —  ^  Petr.  Blonievenna.  Cartns.  Colon.  Prior.  in 
Epist.  dedic.  Comment.  Ven.  Dionysii  in  Genesim,  circa  fineni.  Cf.  Ant.  Possevin.  in 
Apparat.  sacr.  —  *  SS.  D.  N.  Leo  Papa  Xiil,  in  Epistola  ad  L.  Vivcs,  x  Dec.  1889. 


niiFif  i.ihMrit '.  Si  ^.•inctihitcrn  intiicris,  \r[H'  \  il.iiii  fjii*^  ii  I  iKMKlnrico 
l.uLT  a  SliHtis,  (^nrluMa'  (iolnnirnsis  Nic.iriti,  (l('S(ri|itnni,  t|iiain 
ex  |U'itifis  editioiiihiis  (lcimo  ivcciisiiimiis,  cl  inri.i  jHi^iiinnis.  jjirc 
autiMii  ijisa  \'ita  iiiscrta  tiiit  iiilfr  Att/i  Sii/icioni/ii ,  .il»  cxiniin  ct 
|ii)>  r.  .Ii»aniic  hiillaiiiln  S.  .1.,  i|iii  cti.nii  |iii»  siio  cr^a  \'cn('ral)ilcin 
affeftu  uc  revoroutia  ((uasd.ini  cjns  rcli(juias  ad  annos  scx  ct  (|iia- 
dra^'inta   rcli^'iosi;  asservavit^ 

Doctrinain  cl  criiditioncin  l.inli  viri,  i|iii  (/ii(i(hnijintrt  scj-  (tn- 
nis  inTtiKtnsit  tissidiic  stfidiosits'^,  sanctilalcnHjiic  cjiis  commcnd.int 
mullniiini  l.iiidcs  :  cx  (|iiil»iis  iloics  alii|iii)t  cxcci-pci-c  liccat,  iil  jux- 
tu  soriem  lcmjioris,  Vencrahili  (larlusiano  coronam  (|iiasi  tcxere 
|)()ssiiiuis. 

(Jnis  autcm  i/j-noi-.it  Siimmum  l'niililic('m  iMi^cniiim  l\',  (|iiod;im 
Diniiysii  lihn»  silii  nlilatn,  cxcl.im.issc  :  /jffcli/i-  /niitr/-  J''cc/c'st(i  ijiki' 
tiilein  hdhct  Jiiittin  '  ! 

Huiic  admiraliatiii',  ct  rcluclaiitcm  c  mnii;islci-io  sijii  c()mit(!in  de- 
dueehat,  illustrissimus  illc  Nicolaus  (^ardinalis  i\c  ( Jis.i,  (jiium  (1451) 
lc^nitioiic  j)ci-  ( iciiii;iniain   run;^M'l)alui'. 

Iliinc  l.iudavciiiiil  imiiimcii  scrijitorcs,  cl  jiliircs  liiijusmodi  vci'- 
l>is  :  ((  Dionysiiis  cnntcmjdator  cximius,  et  scrijilor  iihcnimus,  in 
otio  neji^otiosus,  ct  iii  nc.iiotin  nliosus  esse  scivit  ^.  »  —  «  I''rat 
vir  contemjitor  sui.  ciii  hiiitus  iiicr;it  jcrvni-  cxcicilii  sjiiritujilis,  ct 
icdjor  intati^^ahilis  ad  studi;i  Sciij)liir;iiiim,  (jiind  (ijjns  siios  s;cj)f; 
ne<4:ligeret  ®.  » —  «  N;itus  annos  vi.uinli  lil  ci'cmil;i  (';irtiisi;iiiiis  :  imd(; 
li({uet  eorum  ([u;e  postea  siiojilc  iiiuciiin  sci-ij)sit,  j);iriim  ij)Siim  ;il) 
homine  recepisse,  sed  j);irtim  diviii;i  ,iir;ili;i,  jiiiilim  iiii^ciiii  rolicilaLe 
adjutum^  »  —  ((  Kr;it  j»;ircissiiiii  somni,  cihi  cl  jiolns  ;il)slincnlia 
mirahilis*.  »  —  «  l'^jus  scrijit;!  Iinc  i)cci!li;iic  Inihcrc  vidciilur,  (juod 
non  modo  intcllectum  instrujint,  sed  el  ;ifTcctimi  vfdicmcnter  in- 
namment".  »  —  «  Contemj)l<itioni  et  orationi  ita  assiduc  insistehat, 


'  Dionys.  (Jartiis.  (^oiiinicnt.  in  I).  rnnlt  KplsiDlns.  (^oioii.,  iriiiO.  —  ^  j\c(,i  Siincl., 
XII  Mai-lli.  (^oinincntar.  prjcv.,  n.  7.  —  •'  Vciba  Dionys.  (]ailn.s.  in  Protcslalume  ad 
Supcriorem.  —  *  0.  Raynald.  Atnml .  Eccles.  Romae,  toin.  X'X,  ad  annum  \M\,  n.  8:j.  — 
■^  Arnold.  Rostius  (^armcj.  iii  liliro  Dc  i/his/r.  viris  0.  C\irlus.,csip.\\\\. —  ''  IV'tr.  Uor- 
land.  Chron.  Carliis.,  \\\).  VII,  cap.  xxiv.  —  "  Pctr.  Blomcvcnna.  Kjiisf .  dcdicat.  (jommcnl. 
Dionys.  in  IV Proph.  (]olon..  ^'■V-W.  —  -  Pelr.  Siilor.  De  vila  Carlus.,  lib.  II,  tract.  3, 
cap.  vii.  —  ■'  Joann.  Host  a  Ronil)ci'ch  0.  Pra^dic.  Ej)isl.  popfixa  (lommciil.  Dionys.  in 
Psalm.  Colon.,  ioIJi. 


I'»  i:kath»  ^  ^^ 


,,l    iniiiiciiliiiii    -il.   I'""»'."!-Ii' «•niiliiiiiii    (liviiioiiiiii    iiii'<lilji(iniH'    /iI»h- 

I  I':m'IiiIII,     I'I>>>     >"i'riiltll     V.irilllllijll)-     Voilllllilllllli     llllllirilllll     siTiiMTi' 


Killlli"-^»'  \.  '■ 


i'i'iii  iiiiMJn  Siiiiii->  iinstcr,  f.riiiini  rriiil 1 1 n inr  r(  iihr  snnrf i ninniii 
rr/r/irrn iiiiini  \iiiiiii  l)inii\siiiiii  dirir';  .lniiiiii('s(|iic  .\in|;iiiiis,  (|iiciii 
liiiili  lccil  ('.ics.  ( '.iinliiiiilis  iiiii-niiiiis ',  iliiiiii  (-riKliliniic,  siiiirlihitr 
cl    rc\('liit  iouiliii^   cliiriiissc    tcstiit  iir '.  \nii    iiiilcr  \  Cii.    1  .iKlnviciis 

(Iriiiiiilciisis  iiisiuiiciii  cjii^  rcliiiiniiciii  cl  s;iiiclil;ilciii  c(»iiiiiicii(liir' ; 
cl  Odnriciis  Uii\iiiililiis  \  oliiiiiiiiii  |)inii\sii  ( '.jirliisiiiiii  nuiLMin  |ti«'hilis 
scnsu  cssc  cn!iscri|ilii  |ii'nrilcliir ",  —  i'',l  (|iii(|ciii  Diniiysiiis  k  iii  itvr 
«miuitim  vcrsiijur,  iiii  Artinldiis  i  iiivciisius,  cmii(|iic  Inli  nilii  cciclircm 
Tccil    ct    |)nslcriliil  i    iiii  mnrlidcm   ccllii  sii;i  '    >», 

i*iiiiln  |)()sl  W  Nicidiiiis  Sct'iiriiis,  .S.  .1.,  t Iicn|(»i:iis  cximius,  cum 
dnctriiiii  ;ic  siiticlitiilc  midlitm  iinllcrc  dc^diiiiil  \  Il;i  n|)iii;iliir  c\ 
()t';itorin  S.  IMiiliiipi  riiniii;is  iin/.ius'',  (|iii  cmiticiitissimis  (icriiiii- 
ni;r  (licoioiiis,  sulililit;itc  ;ic  s(didil;itc  dnclriiiii'  ('nns|iiciiis,  iiliim 
ndscrihcrc  nnii  ;imliiuit,  |iric  iidmiiiiliniic  cxcliiiiiiin-^  :  «  (Jiiid  i>:iliii' 
nnii  mirilicc  uloricliii'  (icrm;ini;i  liinln  virn,  ({iiiinliim  s.iiiciiinnni;! 
simul  (>rn;itum  vix  iirntulil  itll;i  ;cl;is,  iillii  .ucns,  ;di  nrlds  ijjsiiis 
tahriciilionc  !  »  Sic  cl  chirissimus  Antnnius  i*nssoviniis,  S.  .1.,  \'cnf'- 
i';d)il(Mii  Dionysium  iiil(M' ;uictnrcs  dc  l'lcclcsi;i  l)ci  siiis  laljuriliiis />r//^' 
nicrilt).^^''  rcccnscrc  non  diiliit;it.  llctii  1'.  l''i'.  Su;irc/.,  S.  .1.,  (^-irlu- 
sianum  necnou  cl  S.  l)on;ivcnlui';im  cum  (juihusdam  P;itril)us  cd/de 
contemj)/(itirif<  conjuniiil  ".  Kjusdom  Socicl;itis  Jcsu  1\  .Lic.  Alvarez 
dc  l\i/,  Dioiiysium  ^ippelhit  u  sanctissimum,  gemm;im  pretiosam,  et 
amplissimum  omnium  solitarioruni  exemphu',,,  mirc  doctum  et  mire 
sanctum,  propter  insi.unes  raptus  et  ecstases  Doctorem  ecstaticum  '-  ». 
Cardinalis  i[uo(|ue  Bellarminus,  et  notissimus  Scriptum:  commen- 
tator,  Cornelius  a  Lapide,   iilum  dicunt  virum  pium,  sanctissimnm 


'  Sixt.  Scnonsis,  Blblloth.  Sanct.  Colon..  i()i().  pag,  :27!).  —  -  Aflmonitio  ad  loctorom, 
anlc  Opcra  J.  llusbrochii.  Colon..  looi.  —  ^  Vi(_ic  Dc  prosccKtione  operis  Dollandiani, 
1838,  pag,  l^,  —  '  Molanns.  Xatal.  Sanctor.  Bctgli,  xii  Martii.  —  ^  Lud,  Granat, 
Concio  3  dc  Sanctiss.  Trinit.  initio.  —  ^  0,  Raynald.  Annal.  Ecclcs.  lioma»,  tom,  XIX,  ad 
annum  1471,  n.  83. —  •  Arn.  Havcnsius  Carlus.  Candens.  1'rior.  Marti/r.  Pafr.  Carfus. 
Runvmund.  \\\  finc  Exliortationis.  —  ^  N,  Serarius,  in  Job,  quaest.  15.  —  ^  Th.  Bozius, 
De  signis  Ecclcs.  lib.  XXII,  cap,  iv,  51.* —  "^  Ant.  Possevin.  Appar.  sac.  —  ''  Fr.  Suarcz. 
De  orat.  mcntaU,  lib.  II,  eap.  v,  n.  23  —  '-  Jac.  Alvarcz,  Dc  vita  spir.,  lib,  II,  part.  iv, 
cap.  xxxii;  cl  lib.  II,  part.  i,  cap.  vii. 


VIII  i'itf:»Aiio 


i*t  tlmtiMsunntn  ',  attiiu'  iiitrr  |»rii'NtMiilli»i  i  ••^  S.  l'mili   iiit<'rj)r<'l<*s  iiii- 

lll(M'Ullillllll   '. 

Noii  rsi  i'tyn  tiir  iiiimiiiir  li;i'<'  S,  ^''lancisci  SnlcSii»  IvclcsiM' 
l)(n'l»»ris,  verlta  :  "  llahrh'  srinjjrr  aij  iiiaiiiiiii  ((ii('iii(laiii  o^m-c^U*" 
ilrvt»ti(Hiis  lil»r»iiii,  iit  siiut  ojtcra  S.  1  Jnuavciitiira'  cl  Dioiiysii  (wir- 
tUiiiuiii.  "  l'!t  alihi  :  <•  lutcr  scliolastiros,  lii  iiicliii^  lon;/iiis(|iic  ilc 
Miiiorc  l)ti  (li^Mcriicriiiil,  «|iii  |ii('talr  uxci^llciiliorcs  riHriiiil,,.  :  ii<'iii- 
!»(•  S.  hoiiavciitiira  ct  ItcatiiN  hioiivsiiis  CartLisiaiius,  i|iii  pliiia  (lc  co 
Milt  tli\ci>i>>  titiili>  •»|ttiiiia  ^cii)»la  c(li(|('iiiiil '.  »»  Tdt  (l('iii(|iH'  ct  lauta 
suiit  toliiiKtiiia  i|iuc  iKtiiicii  l)iiiii\-~ii  c(»iiiiiK'iKlaiil ,  iit  a  laiidiljus 
t'jus  (liilicilc  sit    coiKiuicsccrc  '. 

Nc  iiiiilla,  \'('ii.  I)i(»iiysius  «  |»lciius  cst  crinlitioiio,  copiosus  vnrio- 
talc,  pictalc  icrcrtus  ac  saiictilatc  coiisj»iciius '  »»,  —  «  D(;votissiiiius 
ct  (loctissiiiius  (loclor".  »»  —  «  iloAyYpa-^ojTaToc ',  »»  —  «  I  jhroruiu  ^ur^cs, 
ct  iiiir.iiiiluiii  scriijloris*,  »»  —  «  Doclor  ccstaticus,  j»ius,  .saijicns".  » 
—  IIuIjcus  o|>cra  «  valdc  iililia  '"  »».  —  <(  Dlcniis  s(3ntOMtiis  (\l  con- 
siliis  saliitaril»iis,  ac  |»iii'  cctcris  iiiKiorihiis  iiiysticis  ^ii-iitus",  n  — 
((  Dc  ichus  iiiysticis  t;iiK|iian]  cx|»ciiiis  doctissinK!  ct  sanctissiiiio 
scrij»>it  '■'.   •> 

Ad  liiiidciii  taiili  viri  illiid  i|iio(|iic  notiiiidiiin  cst  i|Uod,  int(M' 
liltro^  a  Ma;^istro  novili(tiiini  in  S(»cictiit(;  .lcsii  c(»nsulendos,  O/ji/s- 
cnla  \'cn.   Dionysii  inscrihinitur '\ 

('uiii  liis  concinit  l'](.-clcsia'  Doctor,  S.  Alplionsus  Maria  (Jc  Ligorio, 
(|ui,  priciiiissa  (lccrclis  rili;iiii  \'III  (»l)cdiciiti;c  protcsliitionc,  plurics 
Vcn.  Dionysiuin  sdnctiiin  i\c  hcntiun  iippcllarc  iioii  diflidit". 

Sed  qucni  prix^tcritii  tanli  tc'cit  a^tas,  non  niinoris  duxcrunt  re- 
centiores. 


■  ■  '  Kob.  Caid.  Hellaini.  l)r  srripl.  /<Ja:lcs.,  ad  aniiuiii  i't')().  —  ■  (^orn.  a  l.ajjide,  in 
Epist.  S.  Pauli.  Antvcrp.,  IIUT,  pag.  l^rj.  —  ^  S.  Franc.  Sak;s.  Philotlica,  part.  ii, 
cap.  xvii.  —  Id.  De  arnore  Dci,  in  IVajlal.  —  '  Aiibort.  Mirtei  Klotj.  illmtr.  fielrjii  ncripl. 
—  '"  Yaler.  Androae  Biblioih.  Betrjica.  Lovanii,  1043,  pag.  18;}.  —  *  E,  Niercinberg, 
S.  J.  Obras  Christ.  Madrid,  !()():),  t.  II,  lib.  I,  cap.  x,  §  :]:}.  —  "  Ph.  Labbe,  S.  J, 
De  script.  Eccles.  Paris,,  lOtiO,  t.  I,  pag.  2()!2.  —  *  Tli.  liaynaud.  Ihujiolog.  cxotic., 
puncf.  X,  §  1,  3-4.  —  '■'  D.  Joann.  Bona.  De  dicin.  Psnhn.  .\olit.  auctorum.  —  '"  D.  L, 
d'Achery.  Asc.  Opuscul.  indicul.  Paris.,  1071,  in-4".  —  "  l']il.  Du  Pin,  Ilisl  controv., 
XV  s,,  I"  part.  Paris.,  101)8,  8°,  pag.  :i50.  —  '-  D.  Dorninic.  Scliram,  0.  S,  B,  Instil. 
theol.  myst.,  t,  I,  Aug,  Yindel.,  1777,  8°,  pag.  8.  —  '^  Regul.  Soc.  Jesu.  Romae,  158i2, 
pag.  99,  —  "  Opere  di  S.  Allonso  Maria  de'  Liguori.  Torino,  .Marietti,  18^-1800.  T.  I, 
Opere  ascetiche,  pag.  121,  1:«),  151,  185,  203,  271,  501,  509,  571.  T.  III,  pag.  408,  453. 


PIU:i-*ATIO  IX 

Piiiiiii^  li'slis  riil  llliisli*issiiiMiN  l).  (icniyiiis  |),irl.M\,  Arrlii- 
('|>is('(>|iiis  I 'iirisiciisis,  (|iii,  S.  I)ittii\siiiiii  .\i'i'(i|iji,L;iliiiii  vcrlcrr  sii.s- 
(•i|>i('iis,  iii  ridiilc  (i|i('ris  s(  riltil  :  «  |)i(tii\siiis  ( jirliisiiiiiiis,  (•iijiis 
lirodi^iosfiiii  ('iii(lili(tiiciii  .•c(|ii,ilc'-  lioiiiiiics  inirnli  siinl,  (i|(crn  Arc(>- 
|mf.;ila'  (•(•iiiiiiciil.iiiis  illiisl  ravil .  I'!\  li(»c  vcliili  Idiilc  illaiii  hiliiiH 
vila'  cliiisliaiia'  |iiii(lciil  iaiii,  illas  siililiiiics  sciilciilias  haiisil,  (|itil»iiH 
inciitn  I  )<ict<>r  fcs((((i('iis  ik  iiiiiii.il  iis  csl  '.  ..  .Nnii  sccus  cxisliiiial,  illiid 
An^lia'  cl  l'',ccl('sia'  cal  lidlica'  dcciis,  |  ||iis|  rissiiini^  llciiriciis  |'!diiar- 
dus  .Maimiii^',  ( ".ardiiialis,  Arcliic|ii^c(i|iiis  Wc-liiKiiiaslcriciisis,  iil 
lcslaiiliir  lia'C  i;ra\  issiiiia  \('ili,i  :  <'  rr;icl;it  iis  sjiiril  iialcs  I)i(iii\sii  siii- 
i>'iilari  |iiilcliritiidiiic  (iiiiiii(|iic  ddct  iiii;i  iiitciil,  iii  i|iiiliiis  siililililas 
al(|iic  acciir;iti(»  scli(il;islica  s|iiiit  ii;ili  liiiiiiiii  ct  diilccdiiii  iii\^lic;c 
dicolonia'  jiiiii^imliir '.  » 

Pr(diosissim;im  vcro  ucmiiKim  coroii;c  (';irliisi;iiii  iiiscrl;iiii  miiic 
admir;ir(',  l.cclor  PhilodioiK/sid/ic  ;  .\ii_uiisl  is--iiiii  |iocl;iriiiii  lc|iido 
carminc  ac  sii;ivi  |)r;cconio  dclccl;irc  ;  ;it(|ii(',  oli  Liiitiiiii  lioiiorcm 
Auclori  nostrc)  conccssum,   iii   Domiiio  c.\siilt;i. 

AD    FLORUM 

Adniissus  nuper  estad  PontHicoin  Maximum  Leonem  XIII  quidam  nobili  genere 
adolescens,  sextum  decimum  iv tatis  aniium  vix  supergrcssus,  idemque  macilento 
ore  et  extenuatis  viribus.  Ouod  quum  ipse  Kcentioris  vitaa  Intemperantia  f;ictum 
non  dissimularet,  et  dolenter  ferre  videretur,  admonilus  est  prospiceret  saluti  suae, 
opportuneque  in  asceterium  aliquamdiu  secederet  eluendis  animi  sordibus  unice 
vacaturus.  Id  quo  facilius  assequeretur,  su;\sit  adolesceiiti  Pontifex  ut  qua  maxim;i 
posset  attentione  perlegeret  aureum  illam  de  Quataor  hominis  Nocissimis  li- 
brnm,  cujus  auctor  Dionysius  Gartusianus  copia  et  sanctitate  doctrina»  dicini  no- 
nieu  invenit-'.  Eam  vero  rem  Pontifex  sequentibus  versibus  complexus  est  : 

'  (*luvres  de  S.  Denys  l'Ar«iopag.  trad.  du  Grec.  Paris,  i8io.  Inlrod.,  ci.xvu.  — 
-  T/ie  internal  mission  of  the  Holy  Ghost.  London,  1883.  Dedication.,  xi. 

^  Initio  italicte  translationis  liiijus  operis,  Perusite  niiper  edita'.  lia^c  verba  legero 
est,  ab  111.  et  Rev.  D.  Frederico  Foschi,  Perusise  Arcliiopiscopo,  libro  prsefixa  : 

«  Quo  tempore  fungcbar  honorificonlissimo  amanuensis  officio  Em.  Card.  Pocci. 
hodio  folicitor  sub  nomine  Loonis  XUI  rognantis,  sffipius  doctum  ot  pium  Pastorem  do 
libello  Quatuor  Novissimorum  disser6ntom  audivi.  Pro  circumslautiis,  hujus  libolli 
sententias  ad  illuminandum  intellectum  et  movondum  cor  aptiores  libentor  oxprome- 
bat.Quaestiones  summis  labiis  degustare  non  contoutus,  sed  in  omnibus  intimam  rerum 

T.  1.  b 


Aii.  vii»<;c<:i-xxxi\ . 

Flore  puer,  vesuiia  iliu  to  febris  adurit ; 
luticit  iiiunuiulo  laii<^uidu  lueiiibra  situ. 

Diia  lues  :  cupidis  sty^Mo  respeisa  veiieiio, 
Nec  pudor  est,  lal)iis  jtocula  pleiia  hihis. 

focula  suiit  Circes  :  apparent  ora  It.-raruiii, 
Sus  vel  amica  luto,  vd  friiculeiitus  apcr. 

Si  sapis,  o   taiideiii,  niiser,  exper^'isceie   tandem, 
Ullu  tua.'  si  t<'  curu  sululis  Iiabet. 

Heu  !   fu^'e  Sirenuiii  cantus,  fuge  litlus  avarum, 
Et  te  C<i7'tiisi,  Flore,  reconde  sinu. 

Gerta  tibi  iiide  sulus  ;   (Jartusi  e  fontibus  liaustu 
(lontiuuo  sordes  proluet  unda  tuas. 

LEO  XIII'. 

Post  mortom  D.  Dionysii  ((|Lii  sanctam  animam  Deo  reddidit 
anno  Domini  1471),  vcl  etiam  eo  vivente,  plura  ejus  opuscula  ex 
incunahulis  artis  typograpliicfc  prodierunt.  Majora  tamen  opera,  per 
sexaginta  circiter  annos,  non  nisi  manu  scripta  propagata  sunt. 

Tandem,  invalescente  sexto  decimo  Scjeculo,  Gartusienses  «  indi- 
gnuiu  rati  Dionysium  suli  inodio  tam  diu  latuisse,  liunc  candelabro 
juxta  dominicum  pr<x'ceptum  imj)osuerunt,  ut  lumen  Ecclesiae  Dei 
ab  omnibus  palam  conspiceretur^  ». 

Jam  anno  1531,  in  E])istola  ad  Reverendum  Patrem  et  Dominum 
Guillelmum  Bibaucium,  Majoris  Gartusioe  Priorem  ac  totius  Ordinis 

rationem  investigare  solitus,  Cartusiani  lectione  summopere  delectabatur,  ideo  quod 
Auctor  ille,  tractando  de  Quatuor  hominis  Novissimis,  sic  animam  ad  considerandum 
de  se  ipsa  propriaque  salute  perducit,  ut  ultra  progredi  nequeat...  Illo  tanquam 
lamiliari  consiliario  utebatur.  Et  cum  ad  Ipsum,  in  arce  Ecclesiae  constitutum,  hujus 
opusculi  translationem  denuo  recudendi  propositum  detulissem,  Sanctissimus  voto 
annuere  et  benedicere  non  dedignatus  est,  ratus,  ut  Ipse  ait,  non  parvum  inde  profe- 
ctum  animarum  iore.  »  Del  divino  Dionisio  Cartusiano,  Trattato  dei  qualtro  estremi 
avvenimenti  delV  uomo,  tradotto  dal  P.  Plantedio,  d.  C.  d.  G.  Perugia.  Tipografia 
Boncompagni,  1886,  in-32  di  p.  444. 

'  Ex  Diario  calholico  Perusino  11  Paese.  Cf.  Univers,  11  Mars  1883. —  ^  In  principio 
Epist.  dedicaf.  Petr.  Blomevennse.  In  Sentent.,  tom.  I.  Colon.,  1535. 


piir.r.vTKt  XI 

|)rn'|tnsiliiiii  <  ii"ii('riilriii,  1'».  W  .In.iiiiic^-  hniiiltcifli,  Nidiiii»,  l*ru')li- 
(■alniiiiii ',  li;i-i'  ^i  rilirii'  imii  <lil1i(lc|t.'il  :  •<  lii|iii'i;i  rnicl  l.iin  rnicliinsii 
n|ici'ii  |).  Diniis^ii,  (|iiic  iii  iili  iiiii(|iic  Tc^l iiiiiciiliiiii,  iii  Scnlciiliiis,  iii 
niiiiiiii  (jiiic  cxsliiiil  (li\i  DiniiN^ii  sci'i|il;i,  iii  'riiniiiiiiii  iin^lriiiii,  |triclcr 
nlia  rcniic  iiiiiiiiiiciii  iiiiiiniii,  fliiil  iiis  siili  |)iilvciiliii>>  dclilcsccrc -.  t) 
Idciu  iiiiclnr  c|(is|n|ic  iiiiriiil  |»i';ccliii'iiiii  (  ircijoriiiiii  nci^cliiiiiii, 
l''i'il)uri;'(MJsciii  IMinrciii  cl  I  *i'it\  iiici;c  lllicni  \  i-iliilnrciii,  iid  cdciidii 
\'cii.  Diniivsii  n|)cr;i,  iii  C.iiiiil  iil(t  liciicridi,  cl  ii|iiid  iiisiiiiics  (diidcn- 
f»'i'M|)lins  Aiiinrl);i(diiiiiii  cl  l''i'(t|(ciiiiiiii,  |iliiri  iiiiiiii  idlidinrassc  ;  iinii 
poliiissc  liimcii  iiiiillit  ;ic  diiiliiriin  cniinlii  cniccrc  (|iind  '{'licndnriciis 
paiicis  dicjiiis,  aniicoriiiii  (pms  Diniiysin  c(tiicili;ivil  pncsidin,  aclniii 
iri  ciiravil  •'. 

Thoodoriciis  ;iiilciii  illc  ci';il  D.  'riicndnricii<  Lncr  ;i  .Slrnlis, 
aliimiHis  ('arliisia'  C.olonicnsis  ((  (pi;c  ca  jclalc  viris  criiditi(tiic  ct 
sancliiiioiiiii   (diirissimis   id)iiii(lal);il  '.   » 

D.  'riicodorico,  tiiiic  ( wiloiiicnsis  ('.artiisi;c  \'icario,  (pii  riiciiil  »  cx- 
cilator  promotor^pic  pr;)'cipiiiis  imprcssiira'  op(M'iim  D.  Dioiiysii'», 
a  goncr;di  (-a|)itido  comniissiim  cral  iil  lihros  \'ciicrahilis  Patris  in 
liiccin  rcvoc;irct.  \){'  (pio  uravi  miincrc  sic  hxMitiis  cst  :  «  Midtnrum 
honcstissiniis  snasiniiihus,  inio  Piitriim  iiostri  ^cncralis  C.apituli  (h:;- 
croto  communi  co  adactus  siini,  (piatcnus  hanc  iirovinciam  cviil- 
gandorum  D.  Dionysii  nostri  lihrorum  suhircni.  Licct  autcm  liic  non 
ignoravcrim  inc  ingcnio  ct  doctrina  |)liiriiiiis,  imo  1'crmc  omnihus 
nostra^  profossionis  viris  infcriorcm,  iiiahii  lamcn  ciio  iii  Iiac  parto 
oxporiri  vircs  moas,  (piam  inancs  |)ra'tcndcrc  cxcusationcs,  sporans 
eum  mihi  in  tam  sancto  oporc  non  (h>futurum,  (mijus  spiritus  instinctu 
actum  crodo,  ut  hoc  muncris  niilii,  licct  oninium  mininio,  commit- 
torotur^  »  Uhi  est  humilita.^,  ihi  et  sapientia' .  H<rc  non  dcfuit  ascota^ 
qui  «  lahoriosam  provinciam  cdcndorum  omiiium  opcrum  D.  Dionysii 
suscepit  ingenti  spiritu,  ct  forroo  hihorc  pcrfccit,  vcl  hoc  soh)  titulo 
beno  moritus  d(*  rcpuhhca  httoraria"  ». 

'  (<  Divinis  humanioribnsquc  inslruclus  opliine  disciplinis...  inirns  ericrbuil  iii 
ejus  peclore  lidei  lucnda'  ardor.  »  J.  (^uetif  el  J.  Echard.  Script.  O.  Praxlicat.  LnJct. 
Paris.,  17il,  II.  88.  —  '  Kpist.  dedicat.  Joann.  Koniberch.  Scalw  rcligios.  Pentateucli. 
Colon.,  l.')))!. —  '  Ibid.  —  '  Vci).  \icol.  Eschii  Vila  cl  opuscul.  Ed.  P.  F.  X.  dc  Ram. 
Lovan.,  1858,  xxv.  —  "'  Epist.  dedical.  Petr.  Blomcvcnna'.  Dc  I V Novissim.  Colon.,  1333. 

—  *  Epist.  dedicat.  D.  Theodor.Loer  a  Stratis.  Oper.  minor.  II,  f"  361,  Y".  Colon.,  1.^3^. 

—  "  Prov.  XI,  2.  —  ^  Hartzheim,  S.  J.  Piblioth.  Colo.i.  Colon.,  1747,  pag.  302-303. 


Ml  Pn.HPATIO 


Hos  (|ui(l('iii  ai-(lii;i  ciiit,  s('(|  niiiicoriiiii  li(»itiili()n('s  1).  TlKMxlorici 
Mliiiiioi  c\cital)<iiit.  «  Iii  (jiio  taiii  ^aiicto  iic^otio  (sciihchat  ci  (loctiis 
|)iissiimis(|iu'  J(.)aiinc>,  Hatnians^Mi,  i*rior  (lni'tiisiir'  Lon(liiiiciisis),  ut 
non  futi^eris  iullioi-lor  (|uanfiiiii  possuni...  ncc  cst  (•crli;  cur  fiiti- 
f,M'ris,  (juiin(l()(|ui(lcni  o|tu-.  tain  piiiiii  csl ,  iniiltis(|uc  jjriivissiniis  iic 
doctissiniis  viris  niiruni  in  moduni  |)liiccns,  iNcc  mc  latct  opus  illud 
futuruin  esso  ininicnsi  onciis  iiicrc(|il)iliiim(|uc  impcnsurum  :  (|Uiiii- 
((Uiini  tiini  oninilius  pliiccnt  cii  (|ua>  j<im  cxstaiit,  iil  iion  (lul)it(nn 
(|uin  passim  ot  summii  cuin  voluj)tiitc  omorcntur'.  » 

Excitabat  iidliuc  ad  liihorom  B(?iitus  Miirtyr  Joiinncs  lloii^liton, 
Gartusico  Luiulinionsis  i^rior,  scrilions  :  «  Si^ias  odoroni  illuin  fra- 
grantissimum  oximii  i*iitris  nostri  Dionysii  esso,  (pii  lias  iittoras 
moas  ad  to  (imo  «id  so  iipiid  li;  liitcntcm)  jiini  iittriixit.  Is  oniiii  iid(M) 
corda  nostra  suis  sacriitissimis  scriptis  cl  documcntis  sibi  idloxit, 
ut  00  caroi-e  sine  gravi  moiostia  minimo  possimus.  Noljis  etenim 
sapiunt  opera  ojus  mcililluii  ot  sanctissinia  pra3  cotoris  pone  omni- 
hus  sacris  scriptoriluis  (([iiod  cotororum  omniiim  paco  dictum  sit) 
(|uos  hactenus  logimus;  iidoo([uo  oadom  ojus  opora  apud  nos  rara 
sunt,  ut  votorum  nostrorum  in  liac  parte  minime  compotcs  esse 
possimus,  videlicet  in  ois  lcgendis  ot  i'olegendis.  »  Et  post  pauca  : 
((  Porge,  carissime  Pater,  stronuc  pcrficere  (juod  incepisti,  id  ost, 
non  tepescat  diligens  illa  et  devota  solei-tia  tua,  quam  hactenus 
oxhihuisti  in  priiefatum  sanctum  Dionysium  nostrum  chalcographo- 
rum  typis  tradendum,  donec  omnia  et  novissima  ejus  vidore  me- 
reamur.  Utinam  plano  tum  vohis,  tum  nobis  arrideret  tam  abundans 
pecuniaruni  copia,  quain  abundat  pia  voluntas  in  omnia  prasdicta 
opera  ejus  edenda  !  ^  » 

Inter  pra3cipuos  operis  Dionysii  fautores  erat  D.  Joannes  Zulre, 
Prior  Cartusia^  Diestensis.  Amicos,  ut  pecunias  subsidiarias  suppedi- 
tarent,  ipse  cohortabatur.  «  Quoties,  ait  D.  Theodoricus,  creberrimis 
suis  epistolis  pusillaniniitatem  meam  erexit  !  Quoties  consolatus 
est  !  Quoties  deniquo  ut  forti  animo  in  sancto  opere  pergam  com- 
monuit,  niliil  quod  huic  negotio  sciret  conducere  intermittensM  » 


1  Epist.  D.  J.  Batmanson,  io3i.  In  Act.  Apost.  Colon.,  1532.  —  -  Episf .  B.  J.  Hougliton, 
23  Jul.,  lo32.  I).  Dionys.  Cartus.  Vita.  Colon.,  1532.  —  ^  Epist.  D.  Theodorici  ad 
D.  Petrum  Sass,  Carfus.  Ultraject.  Priorem.  D.  Dionys.  Opuscula  aliquot  ad  theoriam 
etc.  Colon.,  1531. 


pnr.PATio  Mii 


C.iii  s('i'il)i'ltnl  i|>^('  D.  riii'(»(|(»iiciis  :  «  Ad  ('Viil;.''Mn<|ji  I).  I)iniiy>*ii 
noslri  (i|»('i;i  iiiilii  iioii  ^(iliiiii  (•(iii-^ciil.iiicii^,  \('iiiiii  cli.iiii  slii(li(U'iiiii 
al(|iic  \  iuili.iriiiii  iiic.-iniiii  oiiiiiiiiiii  c^  |».il  r(»iiiis.  I^.iliciii  iioslriiin 
1).  Dionvsiiiiii  iiii|iciisc  ;iiii;is;  \\i>i-  Liiiliiin  ;iiiijis,  scd  oiiiiiciii  clijim 
()|)cr;iiii  ii;i\;is   iil    l\|)is   c\cii(|;iiil  iir  cins  lilni'.   n 

Ncc  iiiiiKni  sliidio  n;iu;r;ili;il  II.  I'.  .lo^iiiiics  I  IoiiiIktcIi,  dc  (|iio 
j;illl  lociili  siliuiis,  cl  (|iiciii  il;i  cc|c|»i';i|i;il  D.  'Ilicodoiicils  :  «  (Jiio 
(dimalior;!,  ;iil,  D.  Dioii\sii  o|icr;i  siil»  |)rM'liiiii  iiiill;iiiliir,  riicoloLriim 
,'i|>|>r(>l»;il  iiiii  iiohis  coo|)ci;il  orciii  c(>iicili;i\  iiiiiis.  Oiii  |»ro  sin»  iii  ()r- 
diiicin  iioslniiii  |)io  ^drcclii,  IkicIciiiis  iioliis  lid(dilcr  |)<irrc.\il  iii;iiiiim 
adjul  ricciii,  luilli  |);ii('ciis  sliidio  ;iiil  I;il)ori  (|ii;il('iuis  ;i  scri|)loriiiii 
crrorihiis   li;rc   opcr;!    lilicrciil  iir ".   » 

A(ljuv;d>iiiil  (HKxiuc  D.  riicodoriciiui  u-cruuiui  cjus,  D.  liriino, 
Carlusia^  Coloui(Misis  Procur;ilor,  cl  D.  (luilhdmus,  ;irtium  lihc- 
raliiim  prori^ssor.  'riim  cti;iiii  D.  ( iiiillcliiius  Niicllcuiis,  (^-irtiisia- 
noriiiu  l{ur;iMiiuii(l(Misiuiii  l)il)liotlicca>  j)ra'i"cclus,  lucul)r;iliuu(Milas 
Vcu.  Diouysii  dilii;cntissimc  cou([iiircl)at ^.  Nec  dcfucrunt  ((  Domini 
Cartusiaui,  |)r;cs(M'tim  ("!oloni(Mis(^s  :  ulj)otc  (juihus  j)otissimum  sc(Min- 
duui  l)(Mim  d(d)(Miius  (ul  s(M'ili(d);it  Ci(M"ardus  Morini^us  Lovauiciisis ') 
quod  nunc  j)auhdim  o|)(m;i  s;\uclissinii  simiil  ct  cruditissimi  viii 
Dionysii  ;i  Hi(dv(d,  li;u'lciiiis  f(M'c  orhi  incoiiiiit;i,  in  luccm  jirodcant, 
licct  sumj)tu  (M)rum  imuuini  (d  incrcdihili^  •>•>. 

T;dil)us  iuitur  frctus  auxiliis  ohcdicntia(juc  nixus,  D.  Tlieodo- 
ricus  in  C(l(Midis  ^\mi.  Dionysii  monumentis  /<^)/^/,^'  (M'al '"'.  Scd  ijjsc 
cnumcr;it  incommoda  t.ini  dillicili  ncg-otio  inha^rcnti<i,  (ju;c  nisi 
gravihus  imjicnsis  rcsolvi  nequeunt,  ((  ut  suut,  ;iit,  dona  jjatronis  ac 
amicis  Dionysii  olTcrcnda,  ([u;cvc  nK'cuui  hdiorantihus,  ct  famulis 
typograj)liorum,  (juo  liihdcm  in  oj)Ci'ando  navcnt  oj)eram,  do- 
ctorihus  dciii(juc  largicnda  sunt,  quos  j)i'o  duhiis  ohscurisvc  locis, 
aut  clucidandis,  aut  rcstituendis  nonnun(juani  consuii  est  necesse; 
ad    cxtrcmum    ([luc   scrij^torilius  (omnia    enim    exemjolaria    rescri- 


'  Epist.  a(i  D.  Joann.  Ziilre.  Oper.  minor.  IT,  f  41)3,  Y°.  Colon..  lo3i.  —  -  Epist. 
detiicat.  D.  Tlieociorici.  Opcr.  minor.  I,  f»  73.  —  ^  Oper.  minor.  I,  f"  o29.  —  ^  «  Pastor 
et  Lector  ad  S.  Trudonem,...  Vir  multa  lectione  exercilalus,  et  latina  eloquentia  specta- 
bilis.  M  Swertius.  Athen.  Belgic.  Antverp.,  1G28.  pa».  i8'i.  —  '"  Epist.  dedicat.  Gerardi 
Moringi.  Summa  fidei  orlhod.  lib.  II  (poslremi).  Colon..  10:56.  —  ^  Epist.  dedicat. 
D.  Theodor.,  lo3'i.  De  fide  cathol.  dialoyion.  Colon.,  s.  a. 


liv  f»ni:f\tio 

litMula  ',    ati|U('    \>\>   h'i\c    irlrgfinla    siml )   vcl    jdn    iiKMcrdc,  \r|    inii- 
nere  solvriida  suiil*  ». 

Niliili)  luiiiiis  iii  propositi)  suscc|)lni{iir  consilin  |icriiiaiicl)at 
1).  'riicn{|t)ririi'>,  (|iiaii(ln  vidchat  «  liltrns  j).  Diniiy^ii  avidiiis  cocini, 
t|uain  s|)crai('  uii(|uain  jinluisscl  '  ».  Illi  iirfiiiinrnto  rral  \'rn.  I)io- 
livsii  oprra  iinii  |»aiiiMi  !'!fclrsiM'  snncta-  l)ci  |)rnl'utura,  «  iinprrssio 
(|U<r  |K)>t  (a)lonicii-«ciii  l-ulctia-  l*arisioruiii  ((cpla  rrat,  \'riirliis, 
lAiu'«luni  rl  a|»U(l  Ani;lo»>'   ». 

Aliaiuin  civitatuni  hiMiopola'  cl  iinprrssoros  )»ro  lihris  I),  Diony- 
sii  oxcudriidis  nofi  leritcr  c«n*tavrrant.  ^Cniin  liic  lionor  dnlnnia'  d(*- 
hrl»atiir,  «  cui  niilliis  non  drhrliir  al»  Ordiiir  (lai  tiisiriisi,  »  ut  scrihrhat 
atl  Srnaliiin  ( a»l(»nirnsriii  D.  i*clin^  |{iniiic\<'iiiia  Lc\dcnsis,  (lartusia- 
noruni  Aurippina'  Cnloiiiic  Drinr,  i|iiiiiii  isla  ci\iliis  Ordini  iiislilii- 
torfni  drilrril,  rl  (|iiid(|iiid  rx  {'i\  rrii,:;is  iii  ]*!c(|rsiain  prndil,  inrrilo 
ad  iirhis  |»atriir  ulori;im  rrrrrriidiim  ^il.  Ncc  1).  Dionysii  prodiicrn- 
di  filoriii  rriiiidiindus  riiil  civis  sriiiilnr(|iif'  (»rn<ilissimiis,  1).  Drlrus 
(Jurntrl,  (pii  r.x  (»llicina  sua  vctustissiniii  <dins  t<ini  multos  rdidit 
auctoi'cs.  Huic  iiritur  c(»inniitti  dcccbal  Diniiysium  (p'i  <il»  eo  exorna- 
retur,  <it(pir  posteris  traderetur'.  Ad  lioc  liortahatur  prinius  omniiim 
H.  P.  Conrjulus  Kolliii,  Dominicfimc  familia',  in  Tlieolo^ia  [)rofessor 
ct  rcijrens^  «pii,  licet  grande  opus  ij)sc  mcditarctur,  oj)tavit  tarncn 
vehcnicntcr  rl  prrsuasit  ul  piicirrl  Dionysius^  Conlia  jiis  vrro  rrli- 
cerctur  nomcn  studiosi  viri  H<irllioloma'i  L<iurcntis  Noviomagen- 
sis,  (pii  «  ly|)()i;rapliiam  in  (»nicin<i  (Jiiriilcllian<i  miillis  jinnis  tum 
rexit,  luiii  illustravit,  ])ra'scs  cl  c(»rrcclor  rruditissimus  ac  fidcli.s- 
sinnus*  »,  et  D.  Brunonis  Loer  laudcs  nicruit'-'. 


'  ('  .Ma.vime  sUiponduni,  asserebat  Pelr.  Blomovcnna,  unde  Ven.  Dionysius  oblinuc- 
rit  tempus  scribcndi  tot  libros  laniquc  grandia  volumina.  Qu»  nisi  manu  sua  (quod 
charactcr  proprius  tcslatur)  adhuc  cxstarcnt  scripta,  rclecta  atque  corrccta,  quis  iin- 
quam  crcdcret  unum  monachum  dcbilis  Urdinis  sui  satis  pra>giavatuin,  tot  solidorum 
dogmatum  flumina  prolunderc  potuisse?  »  Epist.  AcAxcdii.  In  I  V Proph.  major.  (^olon., 
1534. —  *  Epist.  dcdicat.  D.Theodorici.  Ojmscul.  ali(/uot  ad  theoriam  etc.  Coion.,  \i).\\. 

—  '  Epist.  dedicat.  D.  Theodorici.  Opcr.  minor.  I,  f"  181.  (^olon.,  1532.  —  '  Epist. 
dedicat.  R.  P.  Joann.  Romberch  ad  D.Theodor.,  1532.  lY/  Psalm.  pa-nil.  Colon.,  1532. 

—  '■"  Epist.  dedicat.  In  ]'  Mosaic.  Lcfj.  lihroH.  Colon.,  153't.  —  *'  Conradus  Kollin,  Suc- 
vus  nationc,  vir  ingcnio  acri,  plausu  auditorum  polissimum  S.  Thoma;  placita  ex- 
plicabat.  Hartzheim.  S.  J.  Bihlioth.  Colon.,  \1\1 .  paj:.  63.  —  '  D.  Petr.  Hlomevenna, 
loc.  cit.  —  -  Hartzheim.  pag.  28.  —  ^  Epist.  dedicat.  D.  Brunonis.  In  V  libros  Sapient. 
Colon.,  looo. 


1'Hl.l'Aiin  xs 

liiliM-  liilrl.iics  |i,'iln)iins  <|iiiii'iiiii  iKiiniiiiliiis  insi;.MiilM'  siinl  MJiiri' 
(l.ilioiics  j).  DioiiNsii,  cl  (|ii(»s  (•iiiiiiicriirc  loiiLiiiis  cssrl,  iii  iiiciiioriiiiii 
r(>V(>c;irc  siiHici.il  .\|ili;ilcs,  ( '.jiiKniicds,  (Xlicijilcs,  rnivcr^iliilciii 
I  ,(iv!iiiiciisciii.  ;iliii;iiii  riiivcrsiliilciii  sliidii  riiri^icnsis,  (!;ir(liiiii|ciii 
i'j';ir(liiiii  (lc  M;iri\ii  I  .ci  h  I  iciisciii  l'!|  »i^C(  >|  iii  iii ,  .M;iri;iiii  ;ili  ll;miJil' 
M;ir('lii(iiii^s,i  III  ili'  .\ci'scli(  il ,  iii\  icl  issiiiiiiin  I 'iiii(i|iciii  (',;ini|iiiii  \' 
K(iiii;i!ii  iiiiiii  I  iii|ici';il(M'ciii,  cl,  (|ii;c  --ii  |  ircii  i;i  l;iiis  csl ,  Sjinclissiniiiiii 
r;ili'ciii  jic  Doiiiiiiiiiii,  D.  ('.Iciiiciilciii  \  II,  I  >(iiii;iii;t'  Scdis  ;il(|ii(; 
imi\('rs;ilis   Mcclcsi;^    I  *(>iil  i  licciii. 

.\Ii  .iimo  \~h\i)  ;i(I  ;iiiiitiiii  1.").')*.),  oiiiiii;i  NCii.  Dioiiysii  o|ici';i  ([lui'  ic- 
pcriri  |ioliicr;iiil,  c  |ir;clis  Scliol;i  muulcMls  siisccpil ,  iiKlcfcsso  liihoro 
Djilrimi  ('.;ii  liisiniKMiim  D.  'riicodorici  Locr  ;i  .Slr;ilis,  D.  Hriinonis, 
cjiis  i;(M'm;iiii,  D.  Dclri  Hlomcvcnmc,  D.  I''i';mcis('i  'i\'ilcm;inii  (N; 
iMljimmis,   D.   (icrliiirdi    I  Ijimmonlimi,    D.    I  .;iiii|i('rli   i^iiscuaiis, 

()mni;i  iuitiir  D.  DioiiNsii  o|)cr;i  iil>  illis  cdilorihiis  imprcssii,  sc- 
paratim  tiimcn  cl  non  in  muiin  corpus  collccla,  viiiinli  duo  ((jnio.s 
in-f'()lio  complcctimtiir,  |)Iiiiilnis  aliis  o|)(M-il)Us  ct  ()|)usculis  in  forma 
minori  non  computalis.  Indc  lahoriosum  siim^  (M-al  atque  sumptuo- 
sum  liliros,  lam  div(M'sis  locis  variis^pic  lcmporihiis  cditos,  coUigore. 

P()st(M'ius  inteiiram  onmiuni  1).  Dionysii  ojjcrum  editionem  c  rifi.-i 
(1c  rc  littcnii-i<i  vt  pietate  pra^stdntius  nieritis  edendam,  liai)eijat  iii 
votis  HenriiMis  de  l/Lsi^y,  SS.  Luj^i  et  .Eiiidii,  Lutctia^  Parisiorum, 
Paslor,  Illustrissimi  ac  Keverendissinii  1).  Andrea^  Saussaii  Tullensis 
E[)iseopi  nepos.  Illi  vcro  exspeetationcm  ejus  frustrati  sunt,  «  quod 
vel  operosiorihus  d(4in(M'cntur  ne£i"otiis,  \v\  ipsis  tot  voluminum 
(piie  hic  auctor  ad  prodiiiium  exaravit,  exemplaria  non  essent '  ». 

Paueis  elajisis  annis  (UUiO),  doctus  P.  Ph.  Lahhe,  S.  J.,  scri- 
hit  :  u  Exspectatiir  in  (_Iies  e  priclis  Lugxlunensihus,  ut  audio,  om- 
nium  operum  D.  Dionysii  cumulatissima  editio^  »  Res  vero  contra 
spem  ahiit. 

Tandem  ((  anno  1718  (prout  fert  Foppens),conventum  fuerat  inter 
R.  P.  Josephum  Engelgraeve  Priorem  Bruxellensem  ac  Visitatorem 

'  Quam  D.  Franciscus  Talemanius  de  Edammis,  Prior  Domus  Cartusianse  in  Lo- 
vanio,  nobilissimam  heroem  inter  omnes  hujus  sseculi  heroicas  feminas,  ac  nostram 
palronam  unicam  dicebat.  Epist.  dedicat.  In  Joh.  Colon.,  lo34.  —  -  Prsefat.  H.  dc 
L'Espy.  D.  Dloiujs.  Dc  arcfa  via  salut.  Paris.,  1(349.  —  ^  De  script.  Eccles.  Paris., 
1660.  I,  pag.  ^m^. 


XM  PREFATIO 

(wirlusianMnnii  iii  licl^in,  i'l  l''i  .•mii>-(iiiii  I''(t|t|»i-ns  l\  jio^Miipliiiiii  lini- 
xell€>iis(Mii,  ilr  iiiivM  «Mlitioiii-  ()|irniiii  oiiiiiiiiiii  Dionysii  (liirtiisiani, 
ty[»is  siiis  <'\liili('iiit(i,  iiii<'i  (iitii  (|iiil)ii:^(l<iiii  Irncliitiliiis  iiKMJitis,  (|iii 
iii  KiiiiiimiiMlciisi  (lartiisiii  iissrrvaiitiir.  Ast  iiiti  (lc  ('iKlciii  cditioiK» 
iicliiiii  liiit  iii  ^'ciicriili  C.iipiliilo  Miijoris  (^nrtiisiu',  voliUTiiiit  IM*.  (liilli 
caiii  tici-i  iii  (iiillia,  oiiiiii;i(|iic  iiiiiiiiiscriptii  illiic  li-aiisfcn-i.  (Jiioil  (liiiii 
rerusai  iiiit  iiostiiitcs,  (-(»iiiiliis  istc  cviiiiiiit'.  » 

Attiiiiicii  roituiiM'  tiiiii  ii(lvci-sic  iioii  cc(|cl)iil  I*.  .loscjilius  (^assani, 
S.  .).,  (|iii  \'itiiiii  l).  l)ioiis-«ii  scniioiic  I  lis|)iiiii(-o  (lcscripsil  :  iiitclli^f»- 
))iit  ciiiiii  i|iiiiiitiiiii  totii  )'!(-clcsiii  ('\  iiilcLfiii  ('(lilionc  o|)('niiii  oiiiiiiuni 
('.artusiiiiii  iitilitiitcni  j)crci|)crcl.  (Jiiiiiii  inilciii  projitcr  iinli(|Uiis  iih- 
l)i-c\  iiil  ioiio,  aliii>(|iic  l\  poniiii  iiiipcilc^-tioiics,  lihros  Doctoi-is  f»cstii- 
lici  oliiii  iin|>rcssos  ditlicilc  lc^i,  illos(|iic  oniiics  !ic(|iic  iiisciiiii  !ic(jiic 
viui  posse  aniniiidvertcrct,  nicrito  in  liiiiic  (|iic!-cliiiii  jironiinpohiit  : 
«  Utiniim  iidvcniiit  dics,  in  qiio  (jiiis  nohis  liiiiic  tlicsiiiiniin  iiliscondi- 
tuni  jiiindiit  !  Kt  certc  nostris,  (|uiiiii  iiiiliijiiis  lciiii^orihiis,  fiiciliiis 
esset.  Nonne  oninia  (Jlartusiani  ojtciii  iii  iiiiiini  (-()!-|)iis  colli^i  jjossent, 
(piuni  nostra  {ctate,  oj^ciii  oinniii  Siiiirczii,  Holliindi  et  iilioruni,  irn- 
mensii'  molis,  j)ra'lo  committaiitur,  ct  iion  sinc  lucro  <i  liihliopolis 
per  totiim  Europam  dilTundiintur- ?  » 

llicc  tamen  votii  H.  1*.  (^assiini  irrit.i  miinsciiiiil  :tim(-  cnim  teni- 
j)oris  omnes  sermonem  s(diolasticum  tisj)ernaljantur,  et  ad  malesua- 
dcis  novitates  contende))iiiit.  ((  In  vcteris  doctrinii'  locum  nova  qua?- 
dam  ijliilosoj)lii;c  riitio  liac  illac  siicccssciiil...  Adnitentihus  enim 
noviitoribus  sicculi  xvi,  f)lncuit  philosojiliari  cilra  (|uempiam  ad 
iidem  respectum,  petita  dataque  vicissini  jiotestate  quadihet  pro 
luhitu  ingenioque  excogitandi  ^  » 

Nunc  auteni  melior  advenit  cjetas,  sj)esrjuc  jam  «idest,  sicut  ait  in 
Pradatione  Sententia/-inii  D.  Dionysii  1).  Tlieodoricus,  «  .iliquando 
tandem  Christi  gregem  ad  cor  rediturum,  nec  semper  pro  vcris  fal- 
sa,  pro  piis  imjiia,  pro  certis  vana,  ah  imj^ostorihus  recepturum^  ». 
Ad  vocem  Augustissimi  pra^conis  j^ierni  Patris  Unifjeniti  Filii, 
renovatur  ut  aquihr  juvcntus  j)hilosoj)lii;e  schohisticse.  Favet  rerum 
temporisque  prresentis  conditio  ul  iid  lucem  rcdciit  Dionysius  noster, 

'  J.  F.  Foppens.  Biblioth.  nebjica.  Bruxellis,  1739.  1.  pag.  ^'ti,  col.  2.  —  -  P.  J.  Gas- 
sani,  S.  J..  Vida  del  P.  D.  Dio/n/.s.  Kickcl.  Madrid.  1738.  pag.  3ol.  —  ^  SS.  U.  N. 
Leonis  Papae  Xlll  Epist.  cncycl.  .■Ef.erni  Patris.  —  '  Di  Sentent.  IV.  Colon.,  1535. 


i'Ui;KAri(»  \Mi 


scriplnr  (si  (|iii(|  ( ',,i  li  ii-~i,iii;i  |i(ilcsl  sdliliidd)  cxlrii  niiiiicin  iii;.'<-iiii 
nloiiii  |t()siliis,  (|iiiiiii  (•ni(lilissiiinis,  hmi  |iiissimus,  jihjiic  iiilcr  ScIm)- 
Idslicic    |>riiici|»cs    iiicilc    iiiiiiici;iii(lii^. 

IIiijiis  ii^ilur  imi\('rsn  (>|icrii,  (|ii(>l(|ii()l  sciliccl  cnili;_'crc  |inliiiiiiiis, 
rclicinrilxis  ;iiis|>iciis  cl  cciiinri  spc  rcm  ;i(l  rmciii  |>r()^|>crc  dcdii- 
cciidi,  l\|>is  m;iiid;irc,  Dt'^)    r;i\('iilc,    ii^^urcdi  iiiiir. 

rc.xlimi  c.\  cdil  iniiilms  ( inlniiiciisihiis,  (|ii;is  cl  iicciir;ilinrcs  cl 
ni!miiscri|)l  is  cniirorminrcs  cssc  cniisLil,  (|iiiiiii  ;il>  i[)sis  .Viiclnri^  dis- 
cipulis  |>r;i'|>;ir;il;c  siiil,  |)Icriim(|nc  ;iccc|>iiiiii--,  miilln  l;iiiicii  Lihnrc 
rccoyiiiliim,  cl  c.\  ;iliis  roiilihiis,  (|iiiim  npn^  rncril,  •-c(|iiin  cnrrcclnm, 
ul,  (|unnlum  iii  iinl>is  csl,  (|ii;im  c;islimilissimiis  c\;idcrcl.  Nnlclnr 
(*lijim,  indiccs  imli(|nis  lncii|>lcli(>rcs  liiiic  cdilioni  iiimc.xos  fuissc. 

Oporii  iiiilcm  Dionysii  il;i  disponimns  :  (!imcl;i  ucmiinii  scrijdii, 
hnctonns  cdit;i,  (pi;idi'i»i;intii  (piiiKpic  circilcr  Iniiiis  iihsolvunlnr  : 
(piindccim  lomi  complcchmlnr  opcrii  cxcMclicii  iii  nfrniiKpic  Vc- 
sliinKMilnm  ;  lr(Mlccim,  opcrii  llicoioiiicii  cl  pliilosopliicii  iniijorii  ; 
lrcd(M'im,  opuscnlii  miiior;i,  iiscclicii  cl  polcmicii ;  (piiilnor,  oj^crii  con- 
cioiKitoriii.  Qnihns  liin(l(Mn,  si  1)(M)  pliicot,  pcr  nioduin  sii|)plcm(Mili, 
aildero  intcndimus  tr(»s  v(d  ([Uiitnor  tomos,  ([iii  incditii,  si  lininsmodi 
fors  oI)tnl(M'il,  iic  diihiii,  insiijicr  ct  notiliiis  (piiisdiim,  iminiiidvcrsioncs 
annol;iti()nos([ue  (Hlitoriim,  nocnon  ot  gonoralos  Indicos  collinont. 

Sod  iil  l)cnovolo  lcctori,  tot  intor  scrijita  [)lannni  itor  faciamus, 
hoc  cnm  monitnm  volnmus,  nompc  Auctorom  nostrum,  por  totani 
vitam,  o[)oi'i)m   in  luoc  ti'ia  impcndissc  : 

1°  Propc  coUapsam,  atque  ea  eetato,  ab  liominil)US  novandi  ali(|ni(l 
in  doctrina  studiosis,  dcspectam  Scholasticam  instaurare,  auriljusriuc 
magis  ac  magis  in  di(»s  [)ruriontihus  accommodare  curavit.  Ideoquc 
majorum  Doctornm  vcstiiiia  insocutus,  intogrum  scholasticcO  disci- 
[>linae  curriculum  iun[)locti  non  roformidavit,  ot  in  univei^am  Scriptu- 
ram,  thcoiogiam  ot  [)hilosophiam,  commcntaria  cdidit,  Doctorum 
sententias  miro  artilicio  concilians  ',  quo  simul  ct  antiquitati  non 
derogarct  ct  rcccntiori  sapientiir  non  dotrahorot,  «  singulas  qufr- 
stionos  ad  thoologiain  spectantos,  argumentis  in  utramque  partem 
doctissimc  propositis  disputans',  »  sed  simplici  sermonc,  «  doctis 

'  Episl.  (i(^(iicat.  D.  Th(^0(i.  Summa  fidei  orihod.  tom.  I.  Colon.,  lo3o.—  '  Th.  Bozius, 
De  signis  Ecclesiiv,  lib.  XXII,  cap.  iv. 


Wlll  l'K  frKATlM 


•  •t  iii(loi'tis  iutfllrftii  in»  rssct  ilillirilis'  i».  Hcscim  iioii  ilinihinui',  cl 
ttMnpot-iiiu  rui-su  ft  int'\>|>('cliiln  .stifntiiiriiiu  |»i((;^i*(*s.su,  iniriii(!0 
alihiin'  illustnitnm  tuissi'  satTa'  SiTi|ttiini'  ('.vcLicsiiii,  ul  iiiniis  la('ilo 
f(M"«'t  e  scriptis  Dionysii  nostri,  !iuctoiiiiii(|uc  (|iii  lii-«cc  vd  iiiilciinri- 

hllS    tcni|»niiltll>.    vi.Kcrilllt,    linli    c.\cc|iln    S.   'Ilinlliii,    iilll  i((Uil  tiis    iinn- 

nulliis  sentcntiits  liinc  iitt|iic  illiiic  (lc|irniiicrc  ;  scd  si  \\i)c.  icliiti 
adliiii"  iiidi  cnncediis,  cii  |irol"ccln  su|tcrcrit  vis,  ca  copia  dnclriiiic 
((iiii'  niiniinc  pns^it  iiiinis  c(tn>ciicsc('rc.  Mcriln  i^ifiir,  cl  |»rn  siiii 
partc,  illiid  A|>(»sl(tli(  iiiii  ciicttiniuin  sil»i  \indiciirc  pntcsl  Diniiysius: 
u  Nc(|uc  prictcrcundiini  c^t,  (|ii;iiiliis  (l(»ctnriiiii  \irnruiii  niiincrus, 
mii.xinic  c.\  rcli^dnsis  tiiniiliis,  ii  Xicnncnsi  (^oncilii»  iid  'rridcnlinuin, 
in  rci  l»il»licic  hnniiin  |trnvciicrit  :  (|iii  ct  ii(»vis  usi  siihsidiis  ct  viiriic 
cruditi(»nis  in;^('nii(|ii('  siii  scnclciii  c(tiircrciilcs,  iinii  iiin(|(»  iiux(M'UiU 
(jongcstiis  iniij(»runi  <t|tcs,  scd  (|ii;isi  iiiiinicrunl  viaiii  iid  j»riJ'stantiam 
suhsocuti  su'culi,  (|ii(»d  iih  c(»(lciii  'iridcnlino  ciniixit,  (juum  nohilissi- 
ma  Patriim  ii'tiis  |»r(»|»ciiin(liiiii  rcdiissc  visii  cst'. »  Qund  ;id  scrmoncm 
pertinct,  si  cuipiiim  fnrsiin  iiiciilli(tr  \idciiliir,  iKthis  liccat  Aiictoris 
n(3stri  cxcusationciii  ;ilTcrrc  :  «  niiciniidmnduiii  ii  Siipcrioi-ihus  meis 
inilii  injunctuni  csl  ,  |»ro|»(»no  slili  (•nhtrciii,  Inijucnih  diilicultii- 
tem  et  impertincntes  suhtilitiitcs  vitiirc,  et  phino  ac  simplici  niodo 
procodere^.  » 

2°  Corruptos  Cliristiiin;c  rcipiihlic;c  iiinrcs  cmeudare,  et  Conci- 
liuin  iicnerale  ((piod  liiiic  (tiiiiiiiim  cr;it  iii  volis,  m<iximc  vcnj  Dio- 
nysii,  ut  ipscmct  sicpissimc  tcstiiliir ')  prnvoc.ire  satagehat.  lluc 
spectiint  plcraipic  cx  Opcrihiis  niiiinrihiis  npiisciilii,  iiscetica  videlicet 
et  concionatoria,  caipie  niiuiiii  (piiltns  lidclcs  cx  onini  fienere  loco- 
quo  credendi  normtim  et  vivciidi  pivccepta  edoccnlur. 

Hoc  pr(thc  iiitcllcxcriiiit  piimi  cdilnrcs,  n;im  D.  l^inmevenna,  in 
e[)istola  ({ii;i  primam  Opcriini  iiiiiinriim  seriem  SS.  P.  Clementi  VII 
dedicahat,  t<di<i  asserere  iKtii  vcrch;itiir  :  «  Qiiid  velim,  pra.'sentit, 
reor,  Sanctitas  tuii.  Xcipic  ciiiin  nicn  l<intiim,  sed  multorum  filiorum, 
ne  dicam  omnium,  nomine  Beatitudinem  tuam  convenio.  Curam 
quam  exposcimus,  Rcformationem  vocamus  Ecclesiae...  Quid  cnim 


'  Epist.  dedicat.  D.  riuiilclnii.  De  perfccto  miindi  contemplu.  Golon.,  1530  et  lo:53. 
—  '  SS.  D.  N.  Leonis  Pap»  XIII.  Kpist.  encycl.  Providoitissimus  Ikus.  —  ^  tn  line 
Procemii  Comment.  iit  Psatiuos.  —  '  Vide  inlia  Rcvelalionem  secundam,  in  Vita  ejiis, 
et  Epistolam  ad  Principes  Christianos. 


1'ltllVtln  Xl\ 


iii  l'!r(-|(<M.'i  iinii  csl  (-i)iilaiiiiii;il  liiii,  i|iiiil  iiiin  roniiiil  iiiii,  i|iiiil  iimii 
iiivcrsiim  i*  0"'''  inlcr  (M-clcsijislicos  iiilcLTiiiii  lntdic  |ici->~c\  cr.il  !  (JiiKi 
iiilcr  iioliilcs  iii!iiicl  (lc(-(>i-iiiii  i"  niinl  siiicciiiiii  iiitci-  pldicios  ?. . . 
( ',l;iiii;iiil  |ti-(>  ( '.oiicilio  iiiii\  (*i'si...  'I'iiiiiii  c^l  rciiicdiiim  |iiiiici-c;  liiiim 
csl ,  (I  l*;ilci-,  (|iii  i^rciiis  (loiiiiiiici  c^  |i;islor  cl  cnslos,  (tiiiiic^  ;i<l  iiiii- 
vcrs;ilc  iiiccii(litiiii  cxslim^iiciKliim,  (|iiciii;i(lmo(luiii  oliiii  .1  |i;ilriliiis 
fuclilalum  csl,  (dnvoc;ii-c.  (-onhif^ios;!  Ii!i'c  lucs  loMiiiiis  ^rnssjihi  csl, 
(|u;iiii  iil  ;il)S([uc  i.,'cMci-;ili  i-cfoi-miil ioiic  possil  cr;i(lic;ni...  H;i'c  ((iio- 
modo  iiiinl,  (juoiiiodo  iMstiliuinlur,  (|iiomo(lo  scrvcMliir,  iicjitissimiis 
INiicr  Ordiuis  iiostri  Dionysius,  sccrclorum  diviMofum,  diim  vivcrcl. 
i'!imili;ii-itcr  conscius,  (M  in  s!ici"is  littcris  iioii  mimis  iiliiiiiiiK-itiis  (|ii;iiii 
doctus,  prohc  conscripsii.  Si((iii(lcm  li;mc  Mcccssil;ilciii  (((ikc  ijisiiis 
((UO(]uc  lcm()oril»iis,  liccl  miiior  ;il((iic  iiiodo,  iioii  dcriiil)  [u-ovidil, 
scribcMs  ()ro[tlci-c;i  shiliii  oiiiMiiim  ((iioiiiodo  siiiiiii  imiis((uis((iic  dc- 
corcm  scM-vcl  iMCoiihimiihitum.  iluiiis  liiciil)i-;ilioiics  cl  (t()ci-;i,  iil  lini(- 
Siuicto  Ectdcsi;r  iK^iiolio  nos  ([uo([UC  iMscrvi;imus,  i^  'i'.,  I\'itcr  s;iii- 
ctissimc,  offcrimus'.  »  Ncc  dissimilihiis  vcrltis,  sc(-iiiid;iiii  ()|tci-iiiii 
niinorum  scricm  im[>cratori  ('.;ii-()lo  \'  d(Mlic;ins,  idcm  1).  iiloiiicvcii- 
na  Cjrsarcam  Mtijcstatcm  cnixc  roi;;il);it  iit  lu-clcsiic  unit;ilciii  lidci, 
intciiritatcni  niorum  jii\cis(]uc  tr;ni([uillit;\t(Mn  rcstitucrct -. 

Dcmum,  ;inno  iooO,  coniircgato  jam  dudum  Concilio,  i).  II;im- 
montanus,  ([ui  l^.  l^lomcvcnn;c  in  a(iministr;\nd;im  domum  Colonicn- 
scm  at(]uc  in  cdcn(ios  I3ionysii  lihros  successerat,  tractatus  omnes  de 
variorum  statuum  rcformationc  conscri[)tos  in  unum  coiiigcns,  0[His 
R.  D.  Gcl)liardo  dc  Mansfcid,  Colonicnsi  Arclii(*[)isco[)o,  offcrcl)at, 
ut  notum  forct  «  Dionysium  hoc  agcrc  voliiissc,  ut  Ordines  omnes 
et  Ecciesia3  catholicai  status,  (pantum  in  i[)so  cssct,  ad  cam  vitac 
instituenda^  rationem  revocaret,  qua^  tum  divinis  tum  humanis  legi- 
bus  omnibus  pra^scripta  sit^  ». 

Quousque  vcro  tot  ac  tanli  conatus  [n'ofecei'int,  nunc  tcmpus 
enari^andi  non  sul)cst;  scd  quasi  piacuium  nobis  nierito  objiceretur, 
XII  iilos  Rura^mundan;r'  Cartusia?  alumnos  [)ra^tcrmisisse,qui,  cruditi 
disciplinis  Dionysii  (quippc  qyii  Rura^munda:'  monaciius  fuerat),  an- 
no  1572,  pro  Cliristo  Jesu  fortitcr  ac  libentcr  mortem  subierunt. 


'  Episf.  dedlQat.  D.  Blomcvennge.  Oper.  oiinor.  fom.  I.  (jolon.,  i.^3i.  —  -  Epist.  dc- 
dicat.  D.  Blomevennae.  Oper.  minor.  tom.  II.  Golon.,  1532.  —  ^  Epist.  dedicat.  D.  Ham- 
jnontani.  Opera  insigniora.  Colon..  loo9. 


VI  PBtFAflO 


iJ"  Iiit»'i(liirn  omni  opo  nt((uc  opciii  «'nitfhntur  Dionysius  iit 
infeiisus  populi  (Ihiistiiini  hostes  rt'tiind<M'i't.  NoiiiimMii  <'iiiiii  hi^^it 
(juantas  (•ahimitnles,  h(tc  iii  tiMiiporc,  <ih  iiiuiiicntihiis  SarraciMiis 
passa  sit  Kcclcsia,  (|uaiita  |)(Micul<i  roinii^hivcrit.  Ouis  aulcin,  si(Mil 
Auctor  nostcr,  cilicacitcr  nKrstissiimr  Matii  coinhthiit  i  S(!crotoruin 
Uei  cons(!ius,  iram  thvinam  iii  |)h'l»ciii  ('Jiristiaiiam  iiovcrat,  (;t  Con- 
stantino{)ohin  (hripicmhim  pra-dixcrat  :  i(h'o  trislilia  ma^na  ilh  orat 
ok  (^ontinuus  dohirc^irch  pro  IValrihus  suis,  Scd  (|iiiiiii  pai\i  [(cndcrct 
(lolor(Mii  ciim  I.KMimis  cnuiidcic  siipcr  ( )iiciil.iliiiiii  Mccjc^i.iriim,  ac 
|>rn*S(M'liin  ([uatuor  l*alriarcliiiliiim  sediiiin  pl.i^iji ',  iicc  satis  hahcrct 
novelhim  Cartusiamc  himili;c  in  (lcldri.i  pl.ml.Mlioiicm,  (Mii  Hcctor 
pra'Hxus  t"u(M"at,  Sdnrtatn  Sopliidin  iiimciipjissc,  iit  ;imiss;i'  iirhis 
({Uo(hlam  vcsti^Mum  rcmancrct",  omm.'s  iiisiipcr  (Ihiistianos  adviM- 
sus  commuiKMn  iiostem  coaduniirc  vclKMiicntissime  exoptahat.  Hiic 
spectat  opus  majus  iii  Alcoranum,  atipic,  iii  i\v  aliis  Kpistolis,  (piie 
decursu  tcmjioris  excidcrunt,  taceamus,  Episiohi  illa  ad  l*rin('ipes, 
de  instituendo  hcllo  a(lv(M'sus  Tuiras,  ipni  re^es  omiies  ilciis  horta- 
tur  ut,  sepositis  discordiis  ct  colliiiis  si^unis,  imo  juiiino  uno(pie 
impetu,  in  Christiana»  rcipuhlic;!'  Iiostem  vires  conh'raiit.  Ihihcnt 
utirpie  sua  hita  lihclli  :  ohiii  ciiiiii  Dionysius  aimo  Domini  li71; 
prima  0[)('ruin  cjus  contr.i  'riircas  cditio  I''(M(liii;iiido,  Austri;i'  Ar- 
chiduci,  ohhita  est-\  ct  ecce,  centum  ;imiis  a  moilc  Doctoris  nostri 
revolutis,  anno  scilicet  1571,  ah  alio  Austria'  Aichiduce,  prioris  ne- 
pote,  auspice  Sanctissim;i  Hosarii  Hegina,  infidoliiim  opes  fiinditus 
confracta»  sunt ! 

Ohiit  quidem  pius  Auctor  antequam  vota  comfilerentiir  ;  imo, 
ingravescente  in  dies  temporum  miseria,  inanem  operam  insumpsis- 
sc  morienti  sihi  vidcri  poiuit.  Sed  nos,  ((uihus  datiim  est  oculis  cer- 
nere  qua?  tot  studiis  (juoesivit,  et  in  exsultatione  metere  quac  sevit  in 
lacrimis,  Dionysium  hiude  (h'hita  fraudari  ncias  hahentes,  scripta 
ejus  e  {)ulvere  suscitare  nostras  partes  esse  duximus,  rati  ({ui  in  lahore 
hiit  certaminis,  eumdem  et  in  gloria  trium{)hi  esse  decere.  Ceterum 
in  liac  vita  nunquam  veritati  datur  summa  victoria^,  quia  devicto 
uno,  alter  succrescit  hostis,  et  quasi  de  novo  jugiter  instauratur  pe- 

'  Epistola  ad  Principes,  art.  iii.  —  -  Annalcs  Carlus.  S.  Sophice  Constantinopo- 
litancp.  a  D.  (jcrardo  Eligio.  Ms.  in  Cartusia  S.  M.  de  Pratis.  —  ^  Contra  Alcoranum. 
Colon..  lo32. 


rn  ♦iFATtn  l«l 

iciiiii'  illiid  iiilci'  l'!rc|csi;iiii  rt  | ui iici [(cs  lciic|»niiiiiii  jinrliinii,  ciijiis 
|)i'.'riiiiiiiii  csl  ;iiiitii.'iniiii  s;iliis.  I^nro  c  Sci-i|iliii-;i  (iidiciniiis  <|ii(iiii;iiii 
iiiilil;iiililiiis  iii  lci-|-;i  il;il;i  siiiil  ((  vcrlin  sn|iiciil  iiiiii  siciil  sliiniili, 
cl  (|ii;isi  cl;i\i  iii  ;illiiiii  (jclixi  '  »,  (|nil>iis  sciliccl  cl  |)i-(»|ii-iji  coi-dji 
(-()iii|)iiiii;'ci'c  cl  lioslcs  conrixlcrc  (|iic;iiil .  S(-iiiiiis  (|ciii(|iic  (|iioiii;iiii 
l)o(-|oi-  (|uilil)cl  c;illioliciis  in  l'',(-(-|csi;i  coiisl  ihiliis  csl  t;iii(|ii;iiii  |)}i.Kil- 
liis  iii  loco  Jidcli  siipci-  iniciii  siis|)ciid)iiil  vasoniiii  divci-sa  gciicfa*; 
cl,  allcsl;iiilc  1 'i'o|(licl;i.  si  ;d)l;iliis  riicril  pa.xilliis,  ((  |)ci'il)il  (|ii(»(l 
p('p(Mi(l(M'al   in   c(i  •'  ». 

Hoc  iuitiii-  \ Ciicrahilis  Dioiiysii  opiis  M;iu:isli'is  iiostris  c(  fralrilius 
iii  (^.liristo  coiilidciilcr  olVcriniiis,  (jiiod,  iicc  iiiinoris  inoinrnli  iwc, 
coiiiniunis  disci|)liii;c,  pluriinuin  'rrinilalis  i^loriff  o\  aniinaruin  saliiti 
(sicut  ipsc  c.xoptahat  .Vuclor)  profuturuni  osso  sp(.'r;iiiius.  Hcs,  ut  iio- 
stra  tbrt  sp(^s,  ita  {'(dicitcr  succcdjit  :  cl  lioc  iiohis  cIcinont(M-  pra^stare 
(.lii»iiL'tur  saiictissinia  Viruo  cl  M;ilci',  ;i  (pi;i  Ordincni  (^artusianum 
suani  pci"sovorantiaiii,  Donuiin  li;iiic  suuin  iiomcii,  ct  nos  nostram 
sufficicntiam  acccpissc  glorianiur,  ct  Cui  liujuscc  Opcris  meritum, 
si  quod  est,  ct  provcrtum  lihcntissimo  adscribimus  : 

Totum  muneris  hoc  Tui  est ; 
Quod  spiro  et  placeo,  si  placeo,  luum  est. 

'  Elccle.  xii,  ii.  —  -  Is.  xxii,  -2X  ^ii.  —  ^  Ibid.  ^25. 


>  ITV 

i;i';.\i  I':  miimoui.I'; 
DIONYSII    CAin  l  SIA.M 

Ai croKi-;  riii":()iM)i(H;o  loiik  a  stkatis 

VICAUIO   C.Mrnsi.K   CdLO.M.K' 


Co})unc)i((((ti(r  Dloni/sixs  <(  dificoKU  filndio,  a  fclicH^de  iniienil  ct  n(C))iovi(i 
(t(ln)i)'((l)ili.  Fl(((i)'((l  <lcsii(c)^io  ('((r/u\i((ii(r  rciifjionis.  ('Dlitiiiic  (lisciiilinis 
incxndiit  tlico(0(iicis.  Scriptorimi   Dioni/sii  oiconion. 


DIONYSIUS,  ('.artiisionshini  Oidinis  aluinnus,  vir  inagna  sanctilate  clarus, 
contcniplatione  sul)liniis,  onulilione  copiosns,  niirabilis  ingenio,  memoiia 
singularis,  pietate  incomparal)iiis,  circa  annum  Domini  millesimum  qua- 
(Iringentesimum  quinquagesimum,  tam  ntilis  mundo  quam  Deo  carus  floruit. 
}luic  in  Hasbania  Leodiensis  dicecesis,  Bickel  vicus  patria  fuit,  distans  ab  oppido 
S.  Trudonis  stadiis  non  minns  viginli.  Parentes  babuit  admoduin  bonestos,  secun- 
dum  sajculi  fortunam  non  inliin;o  sortis,  quibus  avitum  genns  de  Leuwis  indidit 
cognomen.  Ab  bis  adliuc  puellus  extra  patriam  lilleris  traditnr  erudiendus.  Inerat 
autem  illi  incrodibile  discondi  dcsiderium,  adeo  iit  noctu  quoque  (quemadmodum 
in  libro  dc  Munilicentia  Dei  coniitetnr-)  ad  fulgorom  luna'  s;rpenumero  excitatus, 
surgeret  ad  scbolas  exiturus,  atque  diem  ;rstimasset,  nisi  domns  fores  invenisset 
obseratas.  Erat  etiam  memoria  pr;pditus  admirabili,  qua  semcl  quidquid  legerat, 
sine  gravi  labore  tenebat.  Unde  factum  est,  ut  tam  felicilate  ingenii  qu;ini  studii 
assiduitate,  brevi  mox  tompore,  non  sine  multorum  admiratione,  lam  doctus  eva- 
serit,  ut  perfoctis  pliilosopbis  possit  annumerari. 

Verum  quia  optinux;  indolis  adolescentulo,  non  solum  scientia,  verum  etiam 
pietas  cum  ;rtate  accrcverat :  quod  ab  infantia  meditatus  fuerat,  jugo  Domini  statuit 
innocentia?  sufe  colla  submittere.  Oupiebat  enim  ante  relinquere  mundnm,  quam 
mundi  laqueis  irretiretur.  Eam  ob  rem  Cartusianae  eremi  desiderio  tlagrans,  quid 
ageret,  quomoJove  id  impetraret,  nesciebat  :  nam  vicesimum  necdnm  attigerat 

'  Ex  oilitionibus  ColoiiicTB  ann.  15;?0.  loJ^,  ld3o.  —  -  Arl.  .wvi. 


IIIV  Mr\    \      |>.    |||(»YS||    «.ARTISIAM 

uimutu,  (luaiu  :»•  tuteiu  Unlo  ille  iu  suscipjeuclu  e.vquirit  uiuuiuu.  l*ono  iu  siicuio  uia- 
nere,  et  iuter  cu>>tituti.s  uuufraj^ia  tuluiu  euature,  liuud  pussibile  videhutur.  Itui(ue 
uiiiore  raitusiaui  iiistituti  iii  Uies  cresceiile,  visuui  fuil,  licet  iiiuiiuiu  adliuc  udo- 
lesceiiti,  duuhus  iii  doiuibus  Curlusieiisiuui  iusluiido  teiiture,  8i  illoruni  sodulitiu  uc 
iiistitutis  sociari  iiiereretur.  Festiuut  i^itur  ud  Cartusiuiii  iiioutis  8..)oauuis  liui)lisl:o 
iii  Zeeleiii  iro[)e  Diest ;  iude  Huruiuuudaui,  (lua'  est  (jeldria,*  opplduiii,  coiice- 
dit  :  iii  utra({ue  preces  otlereus;  sed  utrobii|ue  ub  euruiudeiii  donioiuiii  1'utribuH, 
quia  per  letateiu  aliter  uou  licuit,  receptio  ejus  potius  didertur,  quain  ne^'atur. 
ltai{ue  dfsidcrio  suo  tuiic  frustratiis  iJionysius,  r{uod  aiiiino  c(e{)erat,  noii  {iropterea 
ubjecit,  sed  in  teinpus  luuyis  distulit  op{)ortununi. 

Veruuitainen  quid  a^'eret  iiiterea,  quoiuodove  tutus  niundo  imponcret,  et  Cartu- 
siaiuu  aptiorem  se  reddeiet  solitudini,  duin  uiiiiuu  tracture  caqiisset,  in  meiit(^ui  ei 
veiiit,  quud  {)Ost  exercitia  illu  s{)iritus  ad  Deuiii  allecliva,  (lua,'  maxiine  iii  Ordiiie 
illo,  ({uem  erat  in^'ressurus,  fre({ueiituntur,  uiliil  sibi  forct  dulcius,  iiiliil  commodius, 
({uam  iiitelligeiitiu  Scripturarum.  If^itur  nihil  morutus,  evosti;^io  (^oloniam  A<5ii{)i)i- 
iium  se  coiitulit,  ubi  Acudemiam  iioverat  <iermaiii;u  celebcrrimum  :  in  quu  Theoluj^iui 
studiis  se  applicuns,  ut  fieret  doctissimus,  operam  omnein  navavit.  Ubi  quaiitus 
evaserit,  testatur  liber  quein  de  iMite  et  essentia  illico  post  adepta  magisterii  iiisi- 
gnia  .scripsit ;  testantur  et  libri  ejus  ceteri,  quus  iii  Ordine  subinde  scripsit  Cartusia- 
no,  a  doctis  seinper  laudati,  potissime  super  utriusque  Testamenti  paginis,  aliique 
varii  ac  pene  innumeri :  adeo,  ut  iii  Ecclesia  Dei,  qui  tantumdem  scribendo  sudave- 
rit,  qui  tot  libros  eruditione  juxta  ac  pietate  refertos  ediderit,  parem  habuerit  ne- 
minem.  (^ui  tametsi  Abbas  Spaenheineusis'  solum  praferat  Augustinum,  quem  nos 
quoque,  si  de  eruditione  ac  pietate  certetur  scribentium,  pneferimus,  certissimum 
est  tamen,  ex  his  quos  ipse  in  suo  de  ecclesiasticis  scriptoribus  recenset  libro,  ne- 
miiiem  quunta  Dionysius  hic  Cartusianus,  scripsisse.  Unde  coujicioAbbatem  Spaen- 
hemensem  Diouysii  libros  iion  omues  vidisse.  Ouorum  profcclo  tantus  est  numerus, 
ut  juranti  etiam  laundo  noii  crcdeiem  possijjile  fore,  tot  libros  eodem  auctore  natos 
prodiisse,  inler  quos  grandia  plurima  sunt  volumina,  nisi  unius  Dionysii  et  ingenium 
et  stilum,  manum  quoque  ac  characterem,prorsus  eadem  ubiqueconspexissem.Suos 
enim  ipse  conscripsit  libros,  relegit,  correxit,  rubricaque  illuminavit.  QuaB  omnia 
notissima,  singularis  manus  ejus  et  character  testantur.  Et  hoc  quidem  pro  con- 
stanti  relinquimus. 

Unde  neminem  audivi  qui  viri  hujus  laborem  sine  stupore  viderit,  qui  non  sen- 
serit  mecum,  absque  ingenti  miraculo  fieri  non  potuisse,  ut  unus  vir  tot  scripse- 
rit  libros,  quantum  ipse  restimandus  est  non  habuisse  temporis,  imo  (ut  verius 
dicam)  quantum  incredibile  videlur  etiam  quemlibet  alium  ab  omnibus  feriatum 
posse  legere.  Nam,  ut  ceteras  ejus  occupationes  quibus  a  scribendo  fuit  remoratus 
taceam,  certe  iii  Ordine  illo  vixit  Cartusiano,  a  cujus  divino  Officio,  quod  satis  est 
prolixum,  nunquam  abfuit,  in  quo  Procurationis  et  Prioratus  officia  aliquanto  tem- 
pore  obivit.  De  monasterio  abstractus  a  Domino  Cardinale  Xicolao  de  Cusa,  Summi 
Pontificis  Legato,  aliquamdiu  Ecclesife  negotiis  servivit.  Contemplationi  praeterea  ac 

*  Tritheinius. 


viiA  V.  V.  imovsi!  (Ann  siAM  XXV 

onilioiii  inodo  |it<(',iiliai-i  riiitdiMlili.ssiiiiiis.  Porro  l(><Ui()iii  lu;  Htiidioiiiiiod  iri  liliris  cjiiH 
esl  iiiaiiircstissiiiiiiiii)  ixmio  assiidit  conlimiiis.  Ad  li;i'(^  nx  tolii  pciic  '  icriiiaiiia  pro 
consiliis  ad  ciiiii  coiilliichaiil  iiimimcri,  adco  iit  iii  daiidis  coiisiliis  o.i  («pislolis  H(!ri- 
IxMidis  rcrc  iiiiiiijiiaiii  iioii  riiciil  impoditiis.  .\('C('dit  postrciiio,  (|ii<»d  iii  moiiaslcrio 
tiiiK'  siio  iioii  lialiiiil  (iiiiliiis  iiidi^M>l>at,  (|iiiliiis  ct  iisiis  (>sl  liliris.  Indc  illi  ocriipatio 
immodica  paiabatiir  pro  codiciliiis  aliimdc  (;oii(|uircndis. 

Vcriim  li;cc  dc  miiititiidiiic  lilirorum,  iii  (|uilius  si  dili^^Mjns  sit  lcctor,  si  non  invi- 
dus  spc(dator,  pciiiidc  iiivciiict  (|uod  possit  mirari  :  adco  iiarnf|ii(^  pliiniis  csl  criidi- 
tiono,  adco  copiosus  variclalc,  ad(>o  pictatc  rcf(>rtiis,  iit  iiiliil  siipra.  Vidoliis  plaiic, 
qiiam  niliil  (|iiod  cctcris  pcrspiciiiim  fiiorit,  illum  t'u<^'(>rit ;  (|uam  iiiulta  insiip(T  (lua; 
non  (]ua>si(>ris,  (iiia>  non  sp(>ravorls,  ad  suavitalom  ot  pro  desiderio  luo  administret. 
In  Incnhrationilius  tainon  suis  ubique  oirca  Soripliira'  texliim  versalur,  nco  osten- 
taudi  si>  iiUain  admittit  occasionom,  qiia  ah  inslituto  diva},'(!tiir.  .\ccedit  pra'terea 
ad  Oionysii  laudom,  quod  in  illius  lihris  niliil  fiicatuiii,  niliil  tiimidiim,  niliil  hahca- 
tur  a  piis  morihus  alienum,  sod,  ut  dixi,  cruditio  tam  lucida  (luain  ahiindans  :  adeo 
ut  nihil  in  illius  lihris  tihi  d(^sidorandum  rcstot,  nisi  fortasse  elegantia  vorhorum  sti- 
lusquo  vonustior.  In  quo  tamen  potost  oxcusari,  (|uippc  qui  suo  .scripsit  sa^culo,  sum 
a?tatis  hoininihus,  atquc  eo  temporo,  quo  lingua  Latina,  pra>sertim  politior,  noque 
in  usu,  noquc  in  protio  doctis  fuit.  Nam  si  in  nostra  incidisset  tompora,  si  pra-ce- 
ptores  littoratos  et  lihros  sortitus  fuissot  Lafinos,  quum  ipsc  fucrit  litterarum  deside- 
rantissimus,  crodoromus  otiain  in  politiorihus  illum  vix  alicui  fuisse  secundum. 
Ohsocro  autcm  oos  qui  hfec  sunt  lecturi,  per  Ghristum,  ne  ita  me  putent  velle  extollere 
Dionysium,utceteros  deprimam,  aut  quibus  anteferendus  non  est,  hunc  antepoiiam. 
Manet  singulis  sua  prceminentia,  qure  non  superatur  ab  aliis.  Pari  modo  huic  nostro 
Dionysio  tribuendum  est,  ut  in  ipso  pra^mineat  aiiquid  eidem  singulare,  quod  desi- 
deretur  in  ceteris.  Hunc  virum,  o  lector,  hujusque  eruditionem,  et  Gartusiana  religio 
et  Ecclesia  omnis  catholica,  acceptum  referre  merito  debet  Academiae  Agrippinensi, 
in  qua  studia  sua  initiatus,  tantus  evasit,  ut  in  eremo  etiam  Gartusiana  postea  toti 
fieret  notus  orhi,  cunctisque  et  doctis  et  piis  celebris  haheretur.  Nam  de  illo  Summus 
etiam  Pontifex  Eugenius  '  dixisse  fertur,  quando  librorum  ejus  quemdam  sihi  vidit 
oblatum  :  «  Laetetur  mater  Ecclesia,  qute  talem  habet  filium.  » 


RurcGmundce  monachus  factus  Dionysius,  devotione,  hiimilitate 
et  abstinentia  admirabilis  fuit. 


Igitur,  ut  ad  enarrandam  vitae  ejus  conditionem  pergamus,  ab  Agrippina  Golonia 
recedens,  Rursemundam  concessit;  ibi  Cartusiam  desideratam  repetens,  posthabitis 
omnibus,  monachum  se  Deo  consecravit.  Ubi  mox  ut  sacrum  liabitum  suscepit, 
tam  religiose,  tamque  integre  vixit,  ut  etiam  perfectis  viris  in  se  ostenderet  quod 
dignum  foret  imitari.  Adeo  namque  se  a  mundi  amore  abstraxit,  adeo  ab  otiosis 

<  Eu-onius  IV  (1431-47.) 

T.  1.  c 


XXVI  VIIA    V.    P.    DlDNYHII    tlAHTLSIAM 

aermoaibuii  teniperavit,  udeo  ab  iintnodorato  »:reuturaruin  usu  ubstinuit,  adeo  se 
mulilibus  iiun  uccupuvit,  adeo  deiiique  nuduia  liberuinque  a  vitiis  uniniiiiii  l)eo 
oblulit,  ut  divini  ainoris  dulcedine  ebrius,  frei(ueiites  puteretur  ud  Ueuin  inentis 
exceshus,  et  divinis  consolutionibus  continue  iliustruretur.  Siquidem  iii  oiutione 
aajpenumero  luptus  ud  Deuin,  ties  uut  pluies  liorus  stetit  siiie  sensu  imniol)ilis,  vi- 
ribus  unimie  in  l)eum  ubstructis.  (Juid  multu  ?  Adeo  curus  l)eo  factus  est  in  solilu- 
dine,  ut  supernis  illuin  revelationibus  dit^nutus  sit,  et  merita  ejus  uc  preces  quuntum 
upud  se  vul»'rent,  etium  mundo  ostenderit.  Sensere  ejus  oiutionum  viitntom  desoluti 
uc  tristes,  senserunt  item  inferni  potestutes;  sed  illi  unde  ^und<;bunt,  liie  inde  invi- 
debunt.  l*orro  sive  ioqueretur,  sive  scriberet,  licet  lenui  esset  facnndiu  prieditns, 
eruditiunis  nihilo  minus  grutiu  eminebat  singuluri.  (Jrationi  voro  tanto  instabut  fer- 
vore,  ut  pruiter  eus  preces,  quas  (Jrdo  ille  babet  prolixas,  Davidicuin  sajpenumero 
eodein  die  peroraret  Psalterium. 

Erat  autem  procero  ac  robuato  corpore,  laborum  vigiliarumque  patientissimus. 
Unde  juxta  Ordinis  sui  priscum  illuiii  rigorem,  post  cantatas  cuin  Fratriiius  preces 
Matulinas,  quiiiquid  superfuit  noctis,  non  quieti  uut  somno,  sed  studiis  ac  orutioni- 
bus  dedit.  Nonnunquum  etiam  integrus  noctes  in  orutione  repertus  est  vigilusse. 
Atque  ideo  quum  ceteri  in  hoc  illum  mirarentur,  respondisse  lertur  :  «  Ego  ferreum 
babeo  caput  et  ieneum  stomaclium.  »  Constat  sane  optimis  ac  robustis  illum  naturae 
viribus  fuisse,  quibus  arduum  singularemque  vivendi  modum  linrnilitatis  ac  mode- 
stiie  causa  tribuit.  Verumtamini  devotionis  gratia  in  illo  longe  fnit  potentior,  qua^  ad 
h*c  et  alia  complura,  ceteris  furtasse  haud  possibilia,  ipsum  magno  impulit  fervore. 
Fuit  et  mirum  in  modum  Immilis,  quippe  quem  magni  facientibus  cunctis,  ipse  se 
contemnebat.  Nec  quod  de  se  ipso  vilia  sentiret  contentus,  cupiebat  etiam  in  alio- 
rum  oculis  vilis  haberi.  Idcirco  pro  defectibus  vel  maxime  exiguis  graviter  se  accu- 
sans,  et  palam  et  secrete  humiliabat.  Nec  aliter  modica  delicta,  in  quibus  plerique 
solent  gloriari,  ac  ceteri  magna,  plangebat. 

Conversationis  internae  semper  illi  studium  fuit :  ideo  satagebat,  ut  secum  ha- 
bitans,  semper  Domino  sabl)atizaret,  Quo  fiebat,  ut  sensuum  oblectatio  in  illo  fere 
mortua  esset  :  nam  et  ea,  quae  citra  nauseam  ceteri  vix  possint  intueri,  ipse  pro 
cibo  sumebat.  Butyrum  tabefactum  vermibus,  cerasa  et  alia  id  genus  multa  a  liina- 
cibus  proegustata,  comedere  non  respuit  :  dicens,  hoc  genus  vermium  nihil  habere 
letalis  veneni,  nec  metuendum  cum  ejusmodi  sumere  eumdem  cii)um.  Haleca  si 
quando  salsa  fuissent  nimium,  aquis  immergi  atque  in  aerem  jussit  suspendi,  nec 
edebat  donec  cellam  putore  oppleverint.  Monitus  ne  sumeret  illa,  «  Malo,  inquit, 
putentia  in  cibum  sumere  quam  salsa.  »  Abdicaverat  enim  jampridem  a  se  omnem 
delectum  cibi,  et  ob  fervorem  exercitiorum  spiritualium,  diem  saepenumero  ad 
noctem  usque  transigebat  mediam.  Adeo  namque  in  legendis  scribendisque  libris 
erat  assiduus,  adeo  in  oratione  fervidus,  ut  prandium  propter  illa  nonnunquam 
differret,  et  frigido  saepius  uteretur  cibo.  Semper  etiam,  sive  vestiret  sive  exueret 
se,  aut  aliud  quid  operis  ageret,  nihilo  minus  orabat.  Abstinentia  ejus  in  cibo 
potuque  fuit  mirabilis,  nec  multis  imitanda. 


MIA    V.    1*.    1)|(IN\S||    CAIIilSlAM  XX\|I 


/*ri>('itr<i/i)r  ui.stUntiis  tiinin/sins  .liutiiitiii  lOiimtit.  Mutlnwni  1'oulrrr  itirnin- 
iil  iiitstrtrtiiiu  tif/rrtit.  Mirtiritluiu  titlmt.  (Juftt  mn.rimr  tuterit  inntcslr 
ttintiofus  itr  littniysln. 

Sod  ([tiid  opus  (\sl  ad  praxuMiitiiu  viri  iiostiis  vcrbis,  (|naii(lo(|iii(l(>iii  scripla  r»jiis 
pnrclara  liiiiic.  nobis  abniKU!  satis  (uniiinciKlanl  ?  Dionysii  iiilc^;iilas  lon^^c  iiiaiiif(v 
stiiis  c\  (\jns  coili^uhns,  (|iiatn  noslris  scrinonibns  prMMlicalnr.  rndo  visnin  csl  ali- 
qnando  falrihus  donius  su;i',  propter  viri  dextcrilalcm,  illniii  oHicio  1'rocuratioiiis 
pi^dicionditin.  (Jiii  lioet  contcinplationi  aplior  torct  quani  aolioni,  no  tainon  propriie 
volnntatis  (itiain  obodieiilia>  tenacior  vidorctur,  (tllicii  liujns  provinoiani  obivit.  Ve- 
ruin  do  oolliijcndis  auitnabus  niajor  illi  attjue  do  pecuniis  cura  riiil.  \aiii  .iud.Tuni 
inaj^no  tunc  studio  convertens,  ad  ortliodoxatn  lidcni  sacruiiKino  addttxit  Haptisina. 
Hanc  ob  roin  .ludjDUs,  ne  Dionysii  zolo  ac-  palorna'  sollicitndini  liaborotnr  ingiatns, 
patris  sui  spiritualis  noinen  sibi  in  naptisinate  iini)osuit  :  vocatus  est  eiiiin  Diony- 
sius  Dionysii.  lliccreditnrDionysiortiin  fainiliio  in  liura-munda,  (lua- hodiepropaj,'aUi 
cernitur,  ot  nomon  et  posteritatom  dedisse. 

Cetorum,  quia  spiritus  ojns  <fcnorosus  distractiones  rernm  cadncarnni  tempora- 
liumque  non  poterat  forro,  relicto  ollicio,  exercitiis  devolissimis  ceila3,liljris  scriben- 
dis,  et  cupita^  solitudini  est  restitutus.  In  qua  tamen  non  potuit  adeo  latere,  quin 
Pontifioes  et  IVincipes,  atquo  alii  inferioris  gradus,  undique  ad  illnm  conllneront, 
scriberent,  nuntiarent,  alque  certatim  suis  consiliis  admoverent.  Qnippe  quornm 
nemo  qui  semel  illi  adfuisset,  quan(;E  sinceritatis  quantique  apud  Deum  meriti 
foret  Dionysius,  ignoraret ;  nemo  qui  non  ad  illum  redire  gestiret.  Unde  factum  est 
ut  Reverendissimus  Dominus  Qardinalis  de  Gusa,  in  Germania  Apostolicae  Sedis 
legatione  fungens,  dum  hujus  viri  eruditionem  et  sanctitatem  comperisset,  ipsum  e 
claustro  eductum  suo  contubernio  in  utilitatem  Ecclesiae  adscivit.Verum  Dionysius 
noii  impigor,  datam  sibi  hanc  occasionem  in  lucra  convertit  animarum.  Nam  in 
contubernio  Domini  Legati  constitutus,  quod  de  se  ipso  quoque  scribit,  utriusque 
sexus  monasteria  multa,  reformationis  gratia  visitavit,  atque  de  reformatione  mo- 
nialium  perutilem  tunc  edidit  librum. 

Propter  hoec  et  alia  multa,  quibus  gloriam  Dei,  aniraarumque  salutem  zelabatur 
Dionysius,  diabolum  in  sui  persecutionein  excitavit.  Hinc  namque  bonorum  om- 
nium  inimicus  moliebatur  multa,  ut  invisum  atque  exosuin  redderet  mundo  Diony- 
sium.  Sentiebat  enim  invidus,quanta3  castris  suis  quotidie  per  Dionysium  animarum 
copia?  abducerentur.  Referam  igitur  sneculis  inauditum,  posteris  mirabile  et  quod 
hodie  quoque  nemo  crederet,  nisi  veritate  atque  re  ipsa  vinceretur.  Mulier  qusedam 
Gebula  (id  enim  erat  illi  nomen)  diabglo  consentiens,  inito  fcjedere,  eidem  homa- 
gium  fecerat,  atque  ut  longius  a  spe  recuperandce  salutis  abduceretur,  persuasa  dia- 
bolo  chirographum  sanguine  proprio  scripsit.  Itaque  pessimo  huic  incubo  mulier 
facinorosa  diu  sociata,  ducebatur  in  remotissimas  mundi  partes,  et  ubicumque  vel 
in  Asia,  vel  in  Africa  ludi  aut  spectacula  publica  exhiberentur,  ibi  diabolo  duce  mox 
aderat.  Pugnabat  hasta,  imo  quocumque  armorum  aut  pugnandi  geuere  expeteretur, 


XXVIII  VITA   \     I'.    lllONVSII   CAmrsiANi 

conj»re(liens  viuceltat.  Oejicirtbut  e(iiiis  t»!iu;ru  inuliiT  iiiinatos  viios,  etsuo  clain  ad- 
jutu  amutoi-e,  inuuilo  sic  diu  illiisit.  .Sed  quid  luisfricordia  divina  protundius?  Ouid 
consiliis  ejus  super  tilios  lioininuin  investi^'ul)ilius  .'  Ilujc  lantlt;in  in  se  rcvei'sa,con- 
silio  viri  Uei,  iiuuin  Iteverendissiinus  doininus  (lardinulis  de  (Uisa  adosset,  quein 
(ut  supru  tlixeruiu)  coinitubutiir  juin  hionysius,  ad  ixDiiiteiitiir  reinedia  confugit. 
Siquiileiii  Dionysii  inonitis  et  orationibus  confortatain,  non  propriii  facinora,  non 
8acrilei,'u  promissa,  non  scriptuin  cbirot^riipbuiii,  non  denique  ex  aniatore  juni  lio- 
stis  iniiiit;  poterunt  illuin  a  spe  divinu;  iniserationis  absterrcre.  Sed  post  innuinera 
tlui,'itiu,  post  fuedissiinus  aboniinutiones,  post  spurcissiniii  i;uiii  diabolo  coinniercia, 
riipto  sacrilego  ftjbdere,  iid  diviiue  cleinentiii;  siiiuin  peccatrix  lucriinabiinda  cucur- 
rit.  ()  Dionysii  zeluin  uc  supientiiun  !  0  iiiuli(;ris  bdem  !  ()  (^bristi  iiiriiiituin  iiiise- 
rirortliain  !  (Juis  civderet  biiiic  diaboli  jain  faucibus  absorptam,  posse  ulitiuando 
emergere  ?  Onis  speraret  euin,  qine  diabolo  se  deditlenit,  ex  illecebroso  ejusdein 
stupro,  tiuo  fuerat  polluta,  in  udopliont;in  tiliorum  Dei  posse  redire?  Veruiii  quod 
bominibiis  videtur  impossibile,  f;icilliinum  bfiiij^iiissiino  est  Oeutori.  Itaque  liu.'C 
infusu  lat.'riinis,  ad  (Jurtlinulein  est  udduclu.  Ibi  umutori  suo  diabolo  abreiiuntians, 
iterum  se  (iliristo  devovit,  fuctaiiue  eidem  criminum  suorum  confessione,  et  ptBni- 
tentiic  liuud  exiguo  labori  udstricta,  a  peccatis  omnibus  et  diaboli  pactis  absoluta 
est.  Et  ita  quidem  licet  esset  (ihristo  reconciliala,  iion  tanien  ab  improbissimi 
incubi  est  penitus  vexutione  liberata  :  divina,  quod  reor,  justitia  id  permittente,  ut 
cui  se  olim  ultro  consignaverut  ad  culpam,  per  bunc  modo  vel  invita  peteretur  ad 
poenam.  Itaque  Siepenumero  improbus  ille  ad  eam  veniens,  aut  futura  nuiitiabat, 
aut  quocumque  poterat  modo,  a  pielatis  studiis  illuiii  impediebut.  Unde  veneiandus 
Puter  Dionysius  (quia  tuiic  morabatur  extra  monasterium  suum  cum  GarJinale,  et 
libertate,  tiua  potiebatur,  servire  Cbristo  cupiebat),  quum  Fratres  suos  in  Rura^- 
munda  adiiet,  siepius  quoque  banc  poenitentem  mulierem  confortalurus  visitabat. 

Verum  diabolus  invisum  hubens  Dionysium,  quod  pra;da  bac  tam  nobili  et 
aliis  compluribus  per  eumdem  fuisset  spoliatus,  quum  illum  sentiret  advenire, 
pnecurrens  ad  Gebulam  :  «  Ecce,  inquit,  der  Taterbeli  unde  vjynsuper  compt  uch 
besuehen.  »  Quoil  Latinis  sonat  :  Impeditic  linguic  homo,  vinique  ingurgitator, 
invisurus  te  accedit.  Haec  autem  dicebat,  iiitens  Dionysium  aut  probris  ad  indi- 
gnationem  commovere,  aut  ab  ejus  veneratione  mulierem  avertere.  Revera  enim 
Dionysius  minus  expeditam  habuit  linguam,  minusque  facundam.  Utebatur  etiam 
tunc  vino  ad  refocillationem  corporis,  ex  labore  studiorum  exercitiorumque  aliorum 
attenuati  :  quamobrem  calumniain  illi  diabolus  struere  nitebatur.  Verum  nihilo 
minus  parum  diaboli  calumnias  vir  Dei  formidabat,  quin  etiam  magnopere  illa 
agere  contendebat,  qu£e  diiibolus  calumniaretur.  De  hac  muliere  Dionysius  in 
secundo,  quem  super  Sententias  scripsit,  libro  refert  se  vidisse  cicatricem,  unde 
sanguinem  ipsa  homagium  diabolo  scriptura  eduxerat. 

Postulat  nunc  res,  ut  huic  facto  simile  aliud  virtutum  ejus  referam,  licet  non 
eodem  tempore  gestum.  Est  castrum  Hornie,  non  longe  a  RuraBmunda  trans  Mosam 
iiediticatum,  cui  prajfuit  olim  generosus  dominus  Godefridus  de  Ulodorp,  Cartusia3 
Rura^mundensis  et  amicus  et  benefactor.  Ad  hunc  locum  Dionysius,  dum  ex  Busco- 
Ducis  (ubi  Gartusiae  jampridem  iBiliflcari  coeptiB  praefuerat)  reverteretur,  amicitiae 


VII  \    \.    I'.    lilnNYSII    CAIHrsiAM  XXIX 

gniliii  (|iiiisi  <>x  itiiicrtMlivcrliliir.  ('.oiiti^iil  liiin'  rrM-fccti  iixomn,  (loiiiinaiii  Callia- 
liii.iiii,  gnivi  iiiliriiiilato  tcnlaiii,  (4  paiilo  |)osl  niuritiiraiii,  liorriltilihii.s  Hi^niH  inoti- 
|)iis(|iie  su  liiK^  illii('i|ii(>  iii  lccltilo  vcrlcrc,  cl  (|iiasi  aiil  fii^a-  aiit  (lcrunHioriiH  |ira-Hi(liiiin 
(linci('i(>.  Miat  ciiiiii  liniorc  iiiiiiio  pcrcnlsa,  ct  propcinodnni  (lcspcraliono  victa. 
.\(l(liictns  l*alcr  hionysiiis,  conrosliiii  iil  inlial  (iihilc,  vidciis  niiiilitiidincin  liorrcii- 
(loniiii  spiriliiiiiii,  li.iiid  aliliM'  al(|iic  cxaincii  apniii  volitaiitinni ,  cxitiirani(|ii(!  aiii- 
inain  uxsp(>ctaiilinni,  iiia^,'iia  vocc  claiiiavil  :  «  rilioli,  (jnid  vidoo?  Sino  inora,onincM, 
(]na'so,  a('ciirrilc.  I''cstiiialc,  ot  ad  oratioiicin  ^'cmia  llcclit((  ;  lii('  lociis,  nt  atoinis 
radii  solis,  daMnoiiilnis  phMius  cst.  »  lla-c  dicciis,  (iiiiiin  cxiro  vellct  cnliilo,  iniilicr 
a>^rota,  (ina  tnin  pol(M'al  viitnt(>,  vost(>s  Dionysii  approlHMidcns,  toniiit  illnni  ot  c.la- 
inavit  :  <k  II(M1  !  Pator,  noli  ino  deroliiKinoro,  in  lidc  tna  liodie  serva  nie.  »  (lonversns 
nionysiiis  stelil  ;  ot  tlde  solila  in  (laTHonos  arinatns,  orationo  qua  potiiit  ardentis- 
siina  ad  Doum  fiisa,  vi  devotionis  ac  caritatis  piipnalial.  .Xd  cujns  orationcm  divina 
mox  virtus  advoniens,  turinam  illaiii  iiiimundornm  spiritiiiim  omnein  prolliKavit. 
Nam  (hcmonos  orationum  (\jus  violontiam  (]unm  diiitiiis  iioii  ])os.scnt  ferre,  clarnave- 
runt  :  ((  Hou  lien  !  (luam  violentiam  ah  hoc  cucullato  patimur  sono!  »  Et  excutientes 
haculum,  cui  inuifehatnr,  de  (\jus  manihus,  procul  jeceruiil.  (^unctis  quoque  adstan- 
tihus  roIi(]uis  (licet  uullus  horum  daMUones  videret)  et  rei  tiucm  exspectantihus, 
spiritus  infernales  oranti  Oiouysio  ala]>am  dederunt  violentam.  vehcmenterque 
gravem,  cujus  vostif^iis  cicatricoque,  dum  vixit,  visus  est  nunquam  carere.  Ad  lianc 
tamen  injuriam  nihil  motus  Diouysius,  perstitit  in  oratione.  Spiritus  vcro  maligni, 
patientia  ejus  territi,  fugerunt,  mulierem  deserentes. 

Hediit  igifur  iuterea  ad  spem  vcnia>,  et  animosior  facla  est,  qua?  paulo  anfe 
despcratione  fu(M'at  perculsa,  nec  aliud  exspectabat  quam  infernali  se  puteo  jam 
jamqne  ahsorbendam  :  fuerat  enim  in  vita  non  minus  vitiis  quam  opibus  abundans. 
Amori  quoque  sopculi,  ceterisque  vanitalibus,  atque  adeo  illecebris  carnis  servierat 
nimium  occnpata.  Verumtamen  Dionysii  orationibus  (ut  dixi)  munita,  fugatis  tene- 
brarum  miuistris,  trauquillitati  mentis  et  fiducia'  bona:'  in  Deum  restituta  est.Tunc 
adstantibus  dicit  Dionysius  :  (( Laudate,  carissimi,  et  magnificate  misericordioe  viscera 
Dei  nostri,  qui  huic  animji:'  donavit  salutem. »  Mnlier  etiam  magna  contritione  et  spe 
venia^  roborata,  mox  spiritum  in  manus  reddidit  Creatoris.  Post  haec  descendens 
de  castro  Dionysius,  advenientem  habuit  obvinm  dominum  Godefridum,  defunctae 
maritum.Cui  blandiendo  apprehensam  illius  trahens  auriculam  :  «Quid  agis  (inquit) 
hic,  0  tili?  Non  tibi  hic  expedit  diutius  morari.  Festina  hinc  egredi,  ne  te  pejora 
involvant.  »  Paruit  ille  jussionibus  viri  Dei,  atque  locum  continuo  mutavit. 

Hnec  pauca  dicta  sint  ex  multis,  ne  videatur  mirum  quamobrem  virum  Dei 
Dionysium  diabolus  odio  sit  persecutus.  Continua  enim  inter  illos  versabatur  pu- 
gna,  quorum  studia  fuere  contraria.  Diabolus  enim  moliebatur  animas  dispergere, 
Dionysius  studebat  colligere  ;  ille  vul»erabat,  bic  sanabat ;  ille  jugulabat,  hic  per 
gratiam  Dei  resuscitabat.  Atque  ideo  sanctis  non  solum  orationibus  et  exhortatio- 
nibus  Dionysii  invidebat  dialiolus,  sed  etiam  quibuslibet  ejus  piis  studiis  erat 
molestus.  Maxime  autem  ferebat  moleste,  quod  Dionysius  scribendis  libris  piis,  elu- 
cidandisque  Scripturis  sanctis  assidue  adsisteret :  inde  enim  sibi  formidabat  majo- 
rem  spoliorum  suorum  jacturam.  Quapropter  aliquando  terrore,  aliquando  strepitu, 


\X\  VITA    V      !•      IIIONYSII    CAHTfSIAM 

iiiteriluiii  u)l  u-)tiuiii  cuUula-  ubi  scribcbat,  pulsu,  I)ei  lioiuiutMu  ad  iiiipatiiMitiaiii  aut 
tadiuiii,  aut  ut  a  scrilttMKlu  cessaret,  iiitrbatur  itenlucere.  At  liioiiysius  lide  iiiuuitus, 
«eiuper  illuiii  coiiteinpsit.  Seiiiel  etiaiu  quuiii  (liiiuoiiis  lauta  urj^eret  iiiiprohitas, 
atqui'  (luani  placuit  Diouysio  foret  luolcstior,  surrexit  vir  Uei,  et  occurrens  contra 
diahuluiii  se  in^essit,dicens  :  «  Quid  tibi  visuni  ost,  iinprolie,  taiiiuluiii  I)(M  tanta  pne- 
«uniptioiie  iiiquietare,at(iue  tuis  incursibus  inolestiisque  iiiip(;(lire?  ru  aniiiiosuiu  te 
siiuulas,  quuin  sis  bulla  et  niliil;  nobis  vero  Deus  dedit  aniinuiii  et  virtutein  pra-sti- 
gia  tua  conteninere.  Abi  i^jilur  binc  ocius,  et  postbac  non  rediturus  ab  liac  dementia 
tua  desiste.  »  1'aruit  ille  licet  invitus,  nec  deinceps  scribenti  Dionysio  molestus  fuit. 


rtlHus  in  solitudlne  quam  in  mundi  clcitur  perturhattone.  Kfflcacia  ora~ 
ttonis  IHonijsii  declaratur  miruculo.  Kpiscopus  (fuidam  a  Dionysio  cor- 
ripitur.  Pr(t'raiuit  Ditmysius  oratione  contra  episcopum.  Ostenduntur 
Dionijsio  episcopi  crudellssimce  pcence. 


Dicet  fortasse  quis,  illum  profuisse  mundo,  diim  extra  monasterium,  vel  aucto- 
ritate  (lardinalis  evocatus,  vel  ab  Ordinis  sui  Superioribus  ad  otncia  inslitutus,  inter 
hoiuines  moraretur  ;  non  iteiii  profuisse,  durn  in  cella  sederet  solus.  Haiidqnaqiiam. 
Ouin  potius  niulto  uberiorem  frugem  credendus  est  intulisse  in  solitudine,  quam  si 
vixisset  in  mundi  perturbatione  :  quandoquidem  tunc  et  animus  ejus  ad  Deum  pu- 
rior,  et  oratio  potuit  esse  ferventior.  Nam  discursus,  laljores,  curas,  sermones,  ad 
extremum  conatus  omnes,  quis  nesciat  arduis  in  lebus  sa'penumero  fuisse  inanes, 
donec  viri  cujuspiam  Deo  dilecti,  vel  procul  constituti  fervida  ad  Deum  fusa  oratio 
iis  robur  daret  et  fructum?  Moysis,  Elifc,  Elisei,  Danielis  (ut  priscos  aliquot  ex 
multis  recenseani)  orationes,  dicat,(iu<Tso,quidvaluerint  mundo,hocest,quid  aflHctis 
contulerint  liberandis,  quid  nocuerint  adversariis  supcrandis,  qua-  beneficia  impe- 
traverint  mundo,  qua^  inala  sustuleiint  c  medio,  quoties  denique  mundum  recon- 
ciliaverint  Deo  :  et  inveniet  externis  curis  atque  laboribus,  quibus  distrahitur 
animus,  longo  intervallo  anteire  orationein,  hanc  videlicet,  qua}  cum  fervore 
devotionis  ac  puritate  cordis  funditur.  Qu;c  profecto  solitudine,  silentio,  corporis 
castitate,  continentia  sensuum,  cetcrisque  quum  eremi,  tum  monasticis  institutis 
juvatur  atque  fulcitur  maxime.  Ha?c  namque  oratio.  utpote  pura  ac  fervens,  mox 
ccbIos  penetrat,  vim  facit  Omnipotenti ;  cogit  invincibilem,  et  immulabilem  Deum 
a  justitia  ad  misericordiam  tlectit.  Atque  ideo,  qui  orationi  atque  contemplationi 
hoc  modo  vacant,  haudquaquam  in  Ecclesia  Dei  otiosi  sunt,  sed  utilissimi,  quam- 
libet  abditissimis  etiam  fuerint  locis  inclusi. 

Ha3c  dicta  sint  in  eos,  qui  quum  dies  suos  nugis  et  fabulis  conterant,  aut 
glorioLiB  humanfp  studeant,  audent  quasi  occupati  contemplativorum  sanctum 
otium  calumniari.  Quod  si  etiam  absque  malo  animo  plerique  cum  Martha  in  his 
conquerantur,  non  oportet  tamen  illorum  dictis  ofTendi,  qua;  Christus  olim  refel- 
lens,  Marise  partem,  hoc  est  contemplationis  et  orationis  oflicium,  pr»tulit  actioni. 
Eam  ob  rem  adamavit  Dionysius  noster  Rachel  suaiiij  praetulitque  Liae  :  nec  sine 


vir,\  V.  !•    itiiiNYsii  cxirtrsiAM  xtxi 

stoiimclio  ffni'  |i(tt(>nit,  si  (|iiis  vcl  (ic  iiinimclioniiii  siulii,  vi-l  ilc  i('liKi<>n«  iiiiiiiiH 
(ii^^iic  viilcirliir  sciilin".  (Miiiir  iiiiiliiiii  iiinii;islic;c  n-lit^ioiiis  ii-iiiiilo  doclori  scri- 
IxMis,  t(Mii(>rit;itis  illiiin  ;ir^Miil  liis  vcrliis  :  -i  |)(tl(>  ili>  Lini  iisiir|iulis  ct  |icriciiloHiK 
jmliiiis,  iicc  |»romis  sis  jii(lic;irc  rcli^iosoH.  ()  i|ii:iiii  |i:iniiii  ;ij^iios(:iH  (|iii(l  opcrcliir 
Altissiiiiiis  iii  vcris  solit^iriis  !  (|iios  ;iliscoiiilil  in  ;ilisc(tii(lilo  viilliis  Kiii  u  coiiturlin- 
tioii(<  lioiiiiiiiiiii,  cl  protc^it  cos  :i  coiiti':i(liclioiic  liii}^ii;iriiiii  ;  qiios  (liicit  iii  solitii- 
(iiiicm,  iil  loi|ii:iliir  ;id  <^or  (^ormii  ;  ipiormii  niciilcs  pcrstriii}^'it,  ct  dinit  c;r;  ;id 
|{;iti(ii:i  silcntii,  ;id  diciii  i|iii  (>st  siiic  tmniiltii,  in  roj.;ioncin  Incis  iiiiiii(.>iiH:i',  nd 
inystic:is  visionos,  ct  tlicoii;c  coiitcnipl;itioiiis  siiiccril;ilciii,  :id  rupliiin  ct  ccslusim  : 
itu  ut  in  s;incl;c  |)(Mt;itis,  in  ;ctcrn;i'  \('rit:itis  uliyssmn  dcinorsi,  snpcrn;itiir;ilcs 
tidoi  vorit;itcs  (>t  ordinein  crcdcndoinm  oc(dcsi:istic;i'i|iic  hier;ircjii;c,  inclluliilitcr 
cl;iiins  ;ic  c(M-tius  intiu>;intur,  qimm  ox  sclioJuslic;i  ni)lili;i  conspici  (jiic;it.  Noniic 
fortiiis  ost  liiiiuMi  fj[ruti;o,  ([imm  ii;itur;c  ;  illiiniin:itio,  (|imm  oxorcif;itio  ;  siiponi:i- 
tiindis  inspir:itio,  (iu:im  schol;isticu  disputulio  ?  C.orto  siciit  iii  st;itntis  nostri 
Curtusionsis  (^rdinis  fcrtur,  l);iptisni;it:i  lucrimurum,  fervores  oiationum,  oxcessus 
contcmphitionuin,  niill:i  ro  mufjjis  qimm  solitudino  juv;iiitiir.  Non  orgo  despicius 
t;ilium  script:i  :ic  inonitu.  »  Ihoc  Dionysius.  Oiiibns  reveru  non  uliu  testufns  cst, 
utquc  in  sc  fucrut  oxpertns.  Nuin  in  ccllu  quumlibet  inclusum,  comportum  est 
onitionibus  suis  bomines  et  loca  variu  sibi  ignotu  protexisse.  E  quibus  ne  omniu 
sinuil  tacerc  videar,  unum  aut  alterum  commcmorasse  sufTiciet. 

IUustrissimus  dux  quidam.  ciijus  nomen  modestia^  causa  tacomus,  misso  niinfio 
rogabat  IMonysium,  ut  Omnipotenti  supplicans,  revelationem  sibi  fieri  peteret, 
afquo  instrucfionem  de  fine  cvcntnque  Itclli,  quod  parabat  in  Adolpbum  filium  sibi 
rebellem,  siniulque  oraret,  ut  bollo  gloriam  daret  patris  victoria.  Jam  enim  palam 
factum  oraf,  Dionysium  sua  apud  Deuni  oratione  posse  multa,  revclafionibusque 
dignum  haberi.  Itaque  accepto  nuntio,  vir  sanctus  id  nullo  modo  se  facturum  re- 
spondif,  nec  posse  huic  impietafi,  cujus  inter  patrem  et  filium  auctor  esset  diabolus, 
orationibus  suis  opitulari.  Oravit  tamen  per  integram  ferme  noctem,  safagens 
cjilainitatem  hanc  infelicissimam  imminentem,  futurasque  inde  belli  forumnas,  ani- 
marum  excidia,  ac  postremo  miserabilem  patri;p  destructionem  deprecari.  Neque 
enini  id  quod  dux  rogaverat,  sed  quod  Deo  dignum,  quod  patria?  foret  salutare,  a>s- 
timabat  orondum.  Orabat  igitur,  ne  tam  horrenda  mala,  credes  corporum,  perditiones 
animarum,  ne  denique  tot  injurias  atque  contemptus  nomini  suo  glorioso  fieri  sine- 
ret  Deus.  Orabat  ne  pater  suas  manus  filii  sanguine,  aut  e  diverso  filius  sanguine  se 
paterno  polhieret.  Sic  oranti  ac  flenti  ecce  apparuit  angehis  Domini,  qui  Dionysio, 
si  non  resipiscant  ad  pacem  principes,  et  nisi  cum  ciero  vulgus  ad  poenitentiaj  la- 
menta  emendafionemque  vita3  se  convertant.  mala  futura  per  ordinem  cuncfa  pme- 
nuntiavit.Dd"cuit  pr:i;>terea  quemadmodumpm?moneret  principes  furore  obstinatos,ac 
quomodo  patria  ipsa  placatum  sibi  i"€dderet  Deum.jam  olim  sceleribus  offensum. 
Ad  hcTC  nihil  moratus  Dionysius,  ducibus  epistolam  scripsit,  haud  satis  accuratam, 
tamen  virtute  et  spiritu  plenam  ;  eamdemque  tam  patri  quam  filio  misit.  Interim 
vero,ut  illorum  cordaemollirentur.Dominum  rogavit.  Paruerunt  principes  monacho 
i^que  humili  ac  sancto.  ncc  aliter  ab  eo  qufecumque  monuit,  quam  Dei  jussa, 
ut  erant,  acceperunt.  Multum  certe  ac  srepius  ante  fuerat  tentatum  per  principes, 


.\\\ll  VITA    V.    1'.    IMONYMI    lAHIXSIAM 

per  proceres,  [wv  (loctures,  idque  iiiodiH  oimilhus  quiljiis  tructari  poterat  huina- 
iiis,  ut  iiuu  soluiii  iiianiffstu  persecutione,  veriiin  ctiuin  siiniiltato  ({uacuinque 
exstincta,  pater  ut  tllius  natunn  fajdera  noii  violan^nt,  Sed  excludelmtur  onino  con- 
siliuin,  nihilqut;  erat  ruli([ui,  qiiain  ut  sanguine  inaiius  iinpius  coniinaculariuii.  At 
l)ionysius,  iinu  virtus  divina  in  servo  suo  Dionysio,  quem  ^lorificare  coram  gento 
illa  instituerat,  orando  hortanduque,  hfllo  [inem,  principihus  amicitiam,  patriu!  red- 
didit  pacein.  Mirahantur  omnes,  ac  novis  {<;audii8  ti  ipiidiahanl,  quod  invisus  IhjIIo- 
ruiii  ap[)aratus  ftdici  omint!  in  pacein  suhito  mutaretur.  Nec  tamen  diii  [)atrijo 
incolas  latere  [)otuit  pacis  auctor.  Ouaproptcr  ad  viri  Dci  venerationem  conversi, 
vocahant  ('iiin,  rustico  more,  Virum  qui  angelo  lo([uitur. 

Non  ah  re  [)utari  dehet,  quoniam  principum  fecimus  mentionem,  si  de  episcopo 
etiarn  Leodicnsi  narrationem  historiie  prose([uamur.  I''uit  hic,de  quo  loqui  volumus 
(ne([ue  enim  nominatim  traduci  [tar  est),  vir  sajculu  ([uidem  idoneiis,  at  qui  minus 
qiium  [)ar  fiiit  [)nestaret  episcopum.  Flic  spectacula,  torneamenta,  ceterosque  id 
geniis  ludus  militures  in  pia  illa  instituit  HuniMnunda.  Sic  enim  [)lacet,  nec  imme- 
rito  quidem,  pium  illud  vocari  oppidum,  quod  hacteniis  [Ma-dicatum  fuit  devotioni 
aptius  qiiam  vanitati  ;  nec  hodie  putu  tam  refertum  armis,  qiiam  doctis  piisque 
viris.  Itiique  ad  hanc  Ruradnundam  undecumqiie  advocatos  nohilcs  dum  ipse  in 
oppido  exspectarot,  necessariaque  theatrlcis  liis  ludis  vir  ecclesiasticus  provideret, 
accidit  illuin  interea  Cartusiam  petere  :  uhi  [)0stquam  ciim  Diunysio  (quem  san- 
ctitatis  opinio  mugnum  atque  multis  etrecerat  celebrem)  varia  contulisset,  non  eru- 
buit  se  jactitare,  quam  magnis  impensis  militarihus  his  ludis  inliiaret,  quamque 
daret  operam  nobilihus  excipiendis  et  magnifice  tractandis.  Ingemiscens  Dionysius  : 
«0,  inquit,  Heverendissime  Pater,  haec  et  si  admittenda  sunt  principibus,  ecclesia- 
sticis  tamen  viris,  et  pnecipue  episcopis  penitus  iion  conveniunt.  Indignissimum  est 
ac  prorsus  iniquum,  ut  Ghristi  [^atrimonium  in  scenicos  hos  usus  [)rofundas.  Purce 
igitur,  qmeso,  reverentiaj  tuae,  Pater :  episcopus  es.  Parce  honestati  clericali ;  parce 
vel  tandem  pecuniis,  et  ab  hac  dementia  prorsus  dcsiste. »  Ad  ha'C  episcopus  :  «Scio 
me  episcopum,  cui  h?ec  profana  spcctacula  jam  olim  sacri  canones  interdicunt.  At 
fatearis  etiain  necesse  est,  me  principem  csse,  ducem,  marchionem  atque  comitem, 
quos  arma  venustant,  quibu.sque  judicia  imperiaque  temporalia  subsunt.  Horum 
nunc  munus  mihi  obeundum  est.»  Cui  Dionysius  :  <(  Non  propterea,  Pater,  episcopus 
es  factus,  ut  principem  geras  aut  ducem  ;  sed  ut  pra^stantior  digniorque  habearls 
episcopus,  utque  malis  terribilior,  atque  ad  tuendas  Ghristi  Ecclesiaeque  leges  sis 
potentior,  datus  est  tibi  ab  Ecclesia  princi[)is  et  gladius  et  honor.  Itaque  officium 
tuum  est  gregis  dominici  curam  agere,  diaboli  laqueis  irretitas  animas  eruere,  oves 
tibi  commissas  Dei  verbo  pascere,  aberrantes  reducere,  resipiscere  nolentes  ad  ovile 
compellere,  praestare  te  Ghristi  vicarium,  non  mercenarium  sed  pastorem  animarum 
agere,  ovibus  exempla  sanctae  conversationis  quasi  iter  ad  sequendum  ostendere, 
odore  bonse  famse  prfeire  :  atque,  ut  simul  multa  dicam,  gregem  tibi  commissum 
coelis  introducere,  non  ad  inferna  detrudere.  Inter  hfec  autem,  quum  omnia  etiam 
bene  feceris,  scire  quod  servum  te  vocat  inutilem  Dominus.  Unde  tibi  cavendum  est, 
nobisque  vehementer  mirandum,  quum  tua  soliicitudo  pro  singulis  animabus  tibi 
commissis  rationem  sit  redditura  ne  vel  una  pereat,  quomodo  per  ignaviam  tuam 


MIA    \.    V.    HlDNY.sll    I.AIIII  SIA.M  XlXUl 

(Iiiasi  siMMiriiH  puHHis  vi<l  ainli-.is  ilr  liiilis  ol  .4|)i>rta(-iilis  iiiililarilniH  co^itarc  <,)iii(l, 
(IiiirHO,  i':ilri',  I  )(>(>  rospoiKh  lijs  |irii  crcililis  tilii  aiiiiiialnis,  quan  intcroa  Ikk!  (lialiolico 
iio^Milid  lii  i|)sc  scaiiilali/.as?  Oii.i  rroiitc  .'iinlcliis  .ipiiarcro  coraiii  jiidico  CiiriHlo,  ciii 
lii  aiiiiii.is,  prctioso  cjiis  saii^iiiiic  rcilcinplas,  alnliKMH, uc  tiiorti  a-tcriiM>  tra(lis,(|iioriiiii 
hicto  cl  Iiiii.i  abslractis,  tii  iii  ilcliciis  vivin?  I'l  ipiiil  I''c(^lcsi;i'  lioiia,  (|ii!i'  paiipcriliUH 
ct  (liviiio  ciiltiii  crot.j;irc  (lcl)cr(>s,  iii  sccnica  li;i'c  spcctiKMilji,  ;i(l  Oliristi  opproliriiini, 
ail  lM'.cli\si;c  (iispcndiiim,  iii  p(>rililioncin  ;inirnariini  liixii  tiio  pioriindis  ?  (jiiod  si 
omnino,  (|ii;c  ilij,Mi;i  siinl  pontilicc,  r(>iiiiis  ;i(,'cic,  parcc  s;iltcin  ovilms  :  i|iiaiidoi|iiidciii 
minorilms  impcnsis  ac  l;iliorilms  pol(>s  tii  soliis  !cl(»rna  tilii  lorniciil;i  conip;ir!ir"'.  »> 

II;cc.  opiscopiis  ;iiidicns,  t;iin  indij^ii;il)iin(Iiis  (|iiain  sui  iiropositi  poilina.x  ;il)iit. 
('iii  j;iiii  rccodonti  dixit  Dionysiiis:  «  llopiiviiniis  to,  Pater,  ul,(iiioniani  iii  rcli^ionis 
positus  es  exomplum,  si)e('t;iciil!i  Incc  v;iii;i  noii  iicrticias  in  pernicicin  aiiinniruiii, 
sod  ;iiidiro  contomnis.  liogabo  pol(>nlioroni  Doininnm,  ciii  te  (juoquc  (velis,  noli.*-) 
sulijcclum  osso  oportet  :  liic  mo  ox;iudief,  liic  insipiontia'  tiia»  conatu.s,  etiani  tc 
iiivito,  iinp(>diot.  »  Surroxit  opiscopiis,  ot  nescio  quid  secum  stom;ich;ins,  relicto  jiio- 
nysio,  quod  (wperat  moliolcilur  perficore.  At  contra  Dionysius  illum  pra'veniro  fe- 
stiiKit.  Siquidom  ad  Dominiim  conversus,  oisdem  utitur  ct  contra  (li;il)0liim  et  contra 
episcopum  ;irmis,  llotu  vidolicet  et  oratione.  Quid  moror?  Niliil  profuit  episcopo 
inflata  pofi^stas ;  niliil  contulit  oi,  quod  porficeret,  industiia  accelerans.  IMus  valuit 
oratione  Dionysius.  Nam  episcopus,  mox  ut  abierat,  anfequam  pervenisset  ad  do- 
mum  suam,  podagnv  doloribus  vehementissimis  corripitur,  adeoque  pedibus  dolef, 
ut  ludos  ot  tornoamonta,  qu;r  ante  noluerat  intermittere  rogatus,  nunc  cogafur  non 
exsequi,  etiam  invitus.  Itaque  post  iuulilcm  magnae  pecunia;  erogafionem,  post 
infami;v  nofam,  quidquid  episcopus  pra^^paraverat,  quidquid  instituerat,  quidquid 
ccBperat,  intermissum  desiit.  Ipse  vero  postea  doloribus  aliquantulum  remissis, 
quamprimum  gressum  potuit  recuperare  podum,  plenus  irarum  Cartusiam  accessit ; 
et  conquerens  coepta  sua  Dionysii  orationibus  destituta,  se  vero  doloribus  propterea 
ac  iguominia  etiam  alVectum,  verbis  eumdem  aspcrioribus  mulctavit.  Yerum  a-qua- 
nimiter  h;rc  Dionysius  toleravit,  gaudens  etiam,  quod  pro  C.hristi  gloria  dignus 
esset  vcl  ab  episcopis  contumelias  pati. 

Utinam  tales  hodie  multi  essent  Dionysii,  qnomodo  huic  episcopo  nimium 
similes  inveniuntur  pontificos.  Atqui  si  miserabilem  postea  hujus  defuncti  sortem 
attenderenf,  nec  aulicorum  adulationibus  acquioscerent,  ad  meliora  fortasse  quam- 
primum  se  mutaront.  Nam  hunc.  quem  pra>fati  sumus  episcopum,  postea  defun- 
ctum  (quum  pro  eodem  Dionysius,  post  Matutinas  in  festo  diva-  Catharina>  virginis 
in  cella  vigihins  oraret)  vidit  duobus  teterrimis  gigantea?  forma'  spiritibus  ante  se 
adductum,  ac  ardentibus  llammis  circuraseptum.  Qui  dixerunt :  «  Ecce,  pro  quo 
oras,  dominus  tuus.  »  Intuens  ilhim  Dionysius  diligenter,  vidit  circa  ventrem  et 
genitalia  ejus  immensum  agmen  serpentium  et  bufonum,qui  miserum  corrodebant. 
P^uerat  enim  in  vita,  pnvter  vanitates  alias  episcopo  indignas,  in  concupiscentiis 
feminarum,virginumque  stuprator.  Expavit  vehementer  vir  sanctus,  admirans  a^qui- 
tatem  judiciorum  Dei;  et  cogitans  illud,  quod  potentes  potenter  tormenta  patientur, 
advertit  illum  esse  damnatum,  quippe  quum  nihil  pro  se  miser  flagitaret  suffragii, 
nihil  orationis,  et  subito  a  nigerrimis  illis  ^thiopibus  ab  oculis  intuentis  abriperetur. 


IXXIV  >irA    \.    V.    l)lO\Y»ill    (ARHSIAM 


Defnnitin  Uebitn  uuHd  rutlone  illffe7'endii,  intfttculo  osten/lltur  Dionysio. 
Funiitlaritas  ruin  Ueo  IhtHciinn  !)lonijsio  ixirit  oninifi  /iro  imlrc  suo. 
/>f  Joiinnc  Lirvmiensi  visio. 


(letLTiiiii  iiuia  hic  defuncti  iiniiis  iiuMiioriam  feciiiius,  de  spiritil)us  defmictoruin 
hoc  j^eneraliter  teneiiduni  est,  saFjpissime  Dionysio  hos  af>paniiss(;,  (jiia-sisso  etiam 
pii'iiarum  remedia,  qiu»!  ille  vir  spiritu  et  corpore  infatitJiahilis,  liheralissirne  impor- 
tieliatiir.  Interro^'atus  alii^uaiido  a  Fratre  (larolo,  miiiistro  suo  udmoduiii  dilecto, 
l)eo(iue  devoto,  an  siepenumero  animu'  illi  apparuissent  defunctoruin,  respondit  : 
«  Etiam  :  imo  centies  atijue  centies.  »  Novitius  (jiiidaiii,  non  iont^e  ab  ojij^ido  saiicti 
'l'iiidoiiis  natus,  Hurainunda'  in  (lartusia  ex  inlinnitate  ad  extreiiia  vila'  devcnit. 
lliiic  hionysius  promisit  post  mortem  duo  let,'er(!  j)salteria,  qua'  ille  novitius,  nisi 
Miorte  fuisset  pra'Occiipatus,  solvere  dehuisset.  Verum  quia  multoruiii  tiinc  diihia 
conscientiarunKjue  scrupuli  variis  ex  locis  ad  Dionysium  continue  deferehantur, 
quihus  sine  mora  fuerat  resf)ondendum,  contigit  Dionysium  sic  occupatiini  quod 
proiiiiserat  dillorie.  Defunctus  igitur  novitius,  quia  suffragiis  egehat,  ad  Dionysiiim 
rediit;  et  tarditatis  illuni  arguens,  dure  objurgavit.  Ad  lia'C  Dionysius  quum  seju- 
stam  j>utahat  excusationem  producturum,  adeo  ad  novitii  hujusincrepationem  subi- 
to  ohrignit,  ut  ne  hiscere  quidem  auderet.  Itaque  intelligens  defunctis  siinragii 
dehita  nulla  esse  ratione  ditferenda,  et  ipse  deinceps  tarditalem  cavit,  et  alios  ut 
caverent  prieinonuit. 

Fratreiii  quemdam  sua?  domus,  ex  eorum  profosslone  quos  Donatos  vocaut, 
jampridein  sepultum.  post  Matutinas  in  cella  sua  reperit  flammis  ardentem.  (Juem 
interrogans,  quis  e.sset  quidve  peteret,  audivit  :  «  Frater  sum  tuus,  nuper  liac  luce 
defunctus.  (lonqueror  auteni  qiiod  negligentius  justo  mecum  agunt  Fraties.  Nam 
non  .solum  caritate  exuherante  non  milii  subveniunt,  verum  etiam  vincente  socor- 
dia,  qu;e  inilii  debent  ex  obedientia  Ordinis,  differendo  non  exsolvunt.  Ouajiropfer 
nisi  correxerint  se,  et  suas  et  ineas  postea  dabuntpanas.  »  Correpti  Fratres  hortatu 
Dionysii,  defuncto  sufTragia  ocius  impenderunt. 

Yenerabili  cuidam  sacerdoti,  in  ordine  Cartusiano  tunc  novitio,  spiritus  quidam 
in  illius  cella  molestus  fuit.  Siquidem  sfrepitu  et  pulsu  Fratrem  a  quiete  somnoque 
defiirbabat.  Perlata  est  querimonia  ad  virum  Dei  Dionysium.  Qui  respondens  :  «  Di- 
cite,  inquit,  novitio,  ut  in  hunc  inodum  spiritui  imperet  :  Vade  ad  Fratrem  Diony- 
siuin.  »  Res  inira  !  Paruit  Dionysio  novitius,  paruit  et  novitio  spiritus.  Nam  relicto 
novitio,  ad  Dionysium  venit.  Dionysius  verohunc  ade.sse  sentiens,  tanto  mox  oratio- 
nuui  fervore  flagellavit,  ut  jam  illi  neque  novitium  neque  Dionysium  liberet  repe- 
tere ;  sed  abiens  poenisque  omnibus  solutis,  ad  Deum  avolaret. 

Captus  est  aliquando  Dionj^sius  niagno  desiderio  sciendi  quomodo  baberet  aniina 
pafris  sui  jampridem  defuncti.  Fiducia  igitur.  quam  familiaritas  qufodam  ad  Deum 
illi  pepererat,  roboratus,  postVesperas  die  quadam  in  cellE^e  sufe  oratorio  procidens, 
ubi  esset  anima  patris  sui  certiorem  se  fieri  precabatur.  Quum  autem  diu  hoc  desi- 
derio  in  oratione  perstitisset,  vocem  audivit  sibi  respondentem  :  «  Quid  pro  anima 


\ii\  \.  I',  i>i(iN\.sii  (..\iin  .si.\M  XXXV 

pulri.s  liii  ;i(loo  t(<  scitMidi  ciiriosita.s  loniud?  Nmii(|iii(l  iioii  |iiiiiii  cst  |ii(i  (lcfiiiictiH 
(triirc  "  ( >r;i  i;^iliir  |nii  Iik»  imIic,  (|ni  .1  iii  |iii'iiis  cst,  d  iii  |^'riilia  l)('i  <;  vita  oxrcs- 
sil,  tiia  (>r;ili(Mii' r(>tVit.;('ral)itiir;  siij  iniiiiis,  iii  siiiiini  liiiiin  oratio  rcdiliit.  »  lloc  n;- 
sponso  Vdilitiis  acccplo,  hionysiiis  ixirs^^vcrat  iiiliilo  iiiiiiiis  pro  palrc  oraiis  ;  rioii 
taincii  (iuoinodo  :iiili'.  ({a  so(;rotis  I)(M  invcjsti^iiiKlo,  scd  iil  rc(|iiics  dcliir  dcfnn- 
cto.  Iiil(>r(>a  (|iiad:iin  iioc.tc  diiin  l(n'i  toncndiir  somno,  vidit  patr(>in  siiiini  int(!r 
(liK^s  spirilns  .Vltliiop^^  ni^rior(^s  tcncri  nicdinni.  nt(pic  valida  ad  so  vocc  claiiian- 
toin  :  ((  l"'ili  ain;inlissiiiic,  miscrcrc  inoi,  ct  tiiis  orationibns  p;itri  siicciirrc.  "  (Jiiod 
vorhnin  statiin  nt  omisit,  iibstractiis  ii  dicinonihiis,  vA  ciiinino  ardciili  iiijcctiis, 
Cioditnr,  vir}^is(|iic  fcrrois  tlii<.jcllatiir.  Hioc  lic^^t  in  soinnis  vidcril  Dioiiysius,  cnjus- 
inoili  visiouihus  nuiiiiuam  :n'l)itratus  ost  tutuin  crodcro,  iiiliil  Ininon  de  voritnto 
liujiis  dubitiivit.  Quapropt(>r  iion  dcstitit  or;iro  pro  p:iti(>  donec  ilh;  dosiit  ossc  iniscr. 
.\Ii:i  multii  ox  spirilibus  sibi  iipparonlibus  didicit,  miillii  (iuo(jiic  illis  liiboruin  ct 
onitionum  suiiriim  impondit,  quic  iKMiiini  miiiiifostiivit.  H:oc  eiiim  sola  non  taciiit, 
(|u:c  ne  tacoref,  necessitas  imporavit.  Sicpe  namque  nccessnrium  fuit  nonnullis  in- 
dicari,  cur  torqnorontur  cortic  aniinio  dofunctornm,  ut  viventes  et  negligentiio  sujo 
jHienitoret  et  mortuis  opom  forrent.  Ouiipropter  oi)er;i>  pretium  est  de  Maj^Mstro.Ioanne 
Lovaniensi  ;idliuc  roforre,  cujus  post  inortcm  :crumn:im  noc  Dionysio  licnit  omiii- 
bus  tacere.  Hic  irvo  sno  venerandus,  vir  bonn>  ac  integric  vitic  fuit,  sobrietatis  qno- 
que,  honestatis  nc  pudicitiio  custos,  roligionis  amator,  Justitiic  tonax,  et  (qiiod 
rarissimum  est)  qui  magnopero  pnblicum  bonum  suo  anteferret.  Hujus  liic  landem 
recenseo  propteroa,  nt  discatur,  quibus  mcrifis  pericula  evaserit  a'tern<T  damnatio- 
nis.  Siquidem  nisi  tam  pra?chinr  fuissent  in  eo  invent;o  virfutes,  nisi  fanta  efiam 
confritione  ptBuitens  sioculo  cmigrassef,  ob  ecclesiastica  benencia  quii!  multa  posse- 
dorat,  supplicium  :otornum,  quod  multi  hodie  non  formidant,  non  evasissef.  Et  licet 
ex  beneticiis  congest;is  pecunias  in  piissimos  expendisset  usus  (nam  Canonicorum 
Regularium  in  l^unomunda  ?edificavit  dotavitquc  coenobium,  et  GoIoni;o  afque 
Daventri.T  S.  Hieronymi  coIIegi;i\  post  morfem  tamen  diu  ef  gravibus  est  cruciatus 
purgatorii  poenis.Nain  et  quia  sepultus  in  choro  Cartusiensium  fuerat  Rur;rmunda:>, 
nnniversarium  pro  anim:B  ejus  salute  annis  singulis  ab  ejusdem  loci  Patribus  cele- 
brabnfur.  Raque  dum  primum  ejus  ngeretur  anniversarium,  etjam  in  Officio  defun- 
ctorum  ;id  canticum  Zacharitr  ventnm  esset,Dionysius  vigilantibus  oculis  contuifus 
est  super  dofuncfi  sepnlcro,  in  modum  feretri  flammas  igneas  se  conglobasse,  quae 
fumi  obscurifate  atque  sulphuris  fcBfore  visu  erant  horribiles.  Exterritus  Dionysius, 
Fratrem  qui  Juxta  st;ibat  pulsans,  admonuit  ut  respiceret ;  sed  illo  nihil  vidente, 
spirifualis  visionis  esse  mysterium  intellexit,  atque  vehementer  doluit,  recolens 
defuncti  sobrietatem  afque  integritatem.  Flebat  autem  potissimum,  quod  nesciret 
purgatoriine  an  gehenna3  incendia  ha?c  visio  significaret.  Redit  sequenti  anno  anni- 
versarius  dies,  quo  perinde  ac  superioFi  speciem  ignisjuxta  defuncti  monumentum 
Dionysius  conspexit;  flamma  tamen  erat  magis  tenuis,  clarior  ac  mitior.  Porro  tertio 
anno  raptus  Dionysius  in  ecstasim  mentis,  jam  non  ut  anfe,  corporeis  oculis,  nec 
imaginaria,  sed  infellectuali  (ut  ita  dixerim)  visione  didicit  futuram  defuncti  sa- 
lutem,  videns  simul  Judicia  Dei  minibilia,  occulta  investigabiliaque,  et  certa  alia, 
quae  fas  non   erat  nec  possibile  eflfari.  Quapropter  scripsit  cuidam,  qui  defuncti 


XXXVI  VITA    >      1-      niONYHII    rAnilMAM 

tt;-,tiiiMeiitiiiii  luirare  debuerat  et  (^xseqiii    adinoriftis  ut  omui  mora  posthabita,  de- 
functo  suttVayla  accelerarft. 

Optartrui  tiii;  piura  ad  let^entium  it;dilicationeni  nairare,  ex  his  qua;  per  virum 
Uei  circa  defunctorum  aniinas  yesta  sunt,  nisi  «luorumdam  formi(hirem  de  prolixi- 
tate  fastidium,  tametsi  pneter  htec  supersint  alia  pene  innumcra  non  circa  defunctos 
tantum,  sed  etiain  circa  viventes,  (juai  illi  revelavit  l)t?us,  ab  eodem  semper  abscon- 
sa,  noblsque  penitus  (jcculta.  tla-c  enlm  sola  d<!  futiirls  aiit  etiam  praesentibus  ma- 
nifestavit,  qua;  ut  manitestaret,  a  Domino  pra-ceptum  habiiit.  fn  quorum  tamen 
revelatlone  mirum  qiiain  humilis  fuit,  nihll  sibi  tribuens  pradcr  vililatem  ;  qiiain 
ipse  qiioqiu!  expavlt,  admirans  providentla*  divina'  consiliiim,  cui  placoret  uti  se 
indi^Tio  et  unlversorum([u;c  ad  sa-culi  prudentiam  attinent  imperlto,  tanquani  mi- 
nistro,  ad  Ecchisia.'  a-diticiitionem. 


NohHissimo  modo  multis  horis  sfP/pius  in  raptu  ecstfitico  fuit  Dionysius. 
Captd  Constantinopoli  hortatur  omnes  a<l  emendationem  vita^.  Senectutis 
incommodis  ad  patientiam  exercetur.Tria  infinnus  frequentabat  cantica. 


Fiiit  in  ecstasim  mentis  sa'penumero  raptiis  ad  multas  horas  :  quod  dum  potuit, 
celavit.  Verum  ubi  Fratrum  suorum  aliquo  aut  conventu  pra-scnte  fuisset  abstractus 
ad  Deum,  et  ad  humana  mansisset  velut  mortuus  ac  immobilis,  doluit,  verecundus 
quod  latere  non  potuit.  Quid  tamen  interea  senserit,  quid  didicerit,  quid  sibi  reve- 
latum  fueril,  nemini  aut  pauci.ssimis,  idque  rarissime,  patefecit.  Ouaecumque  etiam 
illi  fuere  revelata,  qurecumque  ostensa,  non  per  similitudines,  non  per  rerum.ima- 
gines  aut  sensii)iles  visiones  tradita  sunt;  sed  nobiliori  modo  doccbatiir,  sublimio- 
ri(iue  ac  puriori.  Siquidem  intcllectus  ejus  ut  divino  lumine  fuit  illustratus,  atque  a 
se  ipso  inens  ejus  deficiens,  per  amorem  in  Deum  absorpta  Deoque  unita,  didicit 
quiecumque  divinitatis  radius  illum  docere  voluit.  Juvabatur  autem,  imo  ^ut  vcrius 
dicam)  etiam  renitens  rapiebatur,  occasione  externa  quacumque  praestita,  unde  ad 
ccBlestium  contemplationein,  aut  ad  investigal)ilis  sapientifP  Dei  admirationein,  aut 
bonitatis  ejus  amorem  mens  ejus  erigeretur.  Quapropter  quandoque  dum  Ecclesiae 
inciperentur  cantica,  ut  sunt  :  Yeni,  Sancte  Spiritus,  aut,  Suscepimus,  Deus,  miseri- 
cordiam  tuam,  atque  id  genus  alia  ;  aliquando  dum  in  turbis  esset  et  frequentia 
hominum,  interdum  in  castris  coram  nobilibus  (qui  ejus  consuetudine,  cruditione 
atque  consiliis  vehementer  oblectabantur)  inter  loquendum  de  Deo,  rapiebatur  ipse 
in  regionem  lucis  inaccessibilis  et  immensje,  aliis  qui  aderant,  interim  circa  sua 
humana  hic  relictis.  Nonnunquam  etiam,  ut  alter  Eliseus,  dum  organorum  suavem 
audiret  melodiam,  facto  in  se  Spiritu  Dei,  ad  coelestis  illius  melodise  concentum 
adspirabat.  Hinc  subito  mens  ejus,  quia  intra  se  contineri  non  potuit,  ad  eorum 
gustum,  quibus  sestuanter  inhiabat,  secessit  :  atque  adeo  secessit,  ut  per  aliquot 
horas  fixa  non  reverteretur. 

Buscum-Ducis  oppidum  est  Brabantias  nobilissimum,  in  quo  divi  Joannis  tem- 
plum  habetur  miro  modo  ornatum.  Siquidem  nihil  in  illo  cernitur  neglectum,  nihil 


MIA    \.    l".    mnW^ll    l.Aim  .^il.V.M  tXXVII 

doHidffuliir,  (|iii)(l  ail  piflaltMii,  ad  (NnMitioiifin,  ad  (•nilcclioin-in  (l('iii<|iH'  H|»iritiiH  ju- 
viuniaiii  |)i<i'litii'l.  Iii  liDc  hionysiiiH  rorlc  iiii^roHsiiH,  (|uia  ad  diviiia  tiiiic  iii  or^aniH 
oaii(d)alin',  iiii*lo>lia  .siiuvi  aiiriltiis  liaiiHla,  conrosliiii  oordo  oot|iil  li^iiioliori,  viillii 
ot  iiKMiU^  iniitari,  a  ho  ipso  doliooiv,  ot  coilootiH  aniina'  viriliiis  toliis  iii  l)(!iiiii  irt\ 
Adoial  i'i  liiiit'  MtliaH  S.  Martiiii  in  C.olonia  :  (|ui  inlclli^ciis  (|iiod  rnliiiuin  i^rat, 
Iraxit  illiiin  iii  sacclluin  ((iiod  jiixla  adcrat,  iilii  i'ij,M(ius  iiiiiiioliilis^jiK!  Iioris  f<Tino 
Irihiis  niaiisil. 

Iloc  aiilcin  co  loinporc  illi  accidil,  (luo  c(Opla  <!sl  ('.arliisia  (r.xlra  ipsiiin  op- 
pidiiiu  ail  honorcin  siuicta'  Sopliia'  aMliticari  :  (Mii  idoni,  liccl  jam  sonox,  proplcr 
sanclilalcin  siiain  inilialor  institutiis  fiKir.il  ot  lloidor.  I{(!Volatiiin  fucrat  DioiiyHio 
jaiupridcin.  co  iii  loco  (juo  nuiic  a-dilicatuin  ccriiitur,  couHlriiondurn  e.sse  (lartii- 
siousecaMioliiuiu,  ul)i  Deo  sauclilicanMUui'  aniina'  ct  laudos  cauorontur  divina'.  INirro 
occasiouoiu  luiic  ccoiiobio  oxstruiMido  iua;^uaiu  dodit  Diouysii  sanctitas  vul^Mta.  lOain 
ol)  rciu  luouastorii  fuiulalor  al)  Ordiuis  piiiualo  liuiic  iiova-  |ilantali<»ni  lioctoroin 
iuipctravil.  Oiijuudiu  anlciu  inoraliatnr  ibi  Diouysius,  IMiilippiis  luagiius  iilc  Hur- 
tfuudionuiu  diix,  iu  inagua  euin  liabuit  venerationc,  ovocatuin(|uc  ad  se  in  niat,'iiis, 
arduis  ac  secrelis  negotiis  cousuluit.  (letoruin,  <iuia  nova  luec  ;cdilicatio  distralio- 
bat  ejus  aniinuin,  ot  ipso  jain  senox  viribus  erat  exliaustus,  oblento  Suporioruin 
assonsu,  ad  sua^  tandem  profossionis  donium  rediit. 

Tradunt  ad  hujus  redituin  tuuc  choruin  toinpli  C.arlusia!  Hunoinuiidensis  alifiuot 
noctibus  sub  Matutiuis  luceccBJitus  superfiisa  illustratuin.  [gnoiantos  inonaclii  quid 
portonti  hocforct,  attoniti  stabant.Ouidam  egressi,  coelum  contemplabaiitur  ;  veruin 
nihil  iusueti  videutes,  tandem  Dionysii  rcditum  (qui  Ordinis  lux  erat  et  luundi)  in- 
tellexerunt.  Videbat  ipse  quoqueOiouysius  saepe  post  Matutinas  ad  cellas  regredien- 
tes  monaclios  coinitari  spiritus  candidos,  atque  cum  eisdem  eorum  intrare  cellas, 
quos  angelos  illorum  non  dubitabat  esse  custodes. 

Eo  leinpore  Mahometus  Turcaruin  rex  Gonstantinopolim  omnesque  orientalis 
imperii  fines  abstulit  Christianis.  Unde  fides  cliristiana  fere  omnino  concidit  in  Gra?- 
cia,  magnusque  inde  tiinor  ac  dolor  omuibus  Christianis  ortus  est,  praecipue  viro 
Dei  Dionysio,  qui  diu  noctuque  jam  senex  fiebat,  quod  cultu  Dei  abrogato,  contu- 
melia  fieret  nomini  christiauo.  Videbat  proeterea  in  occidente  a  priscis  illis  inoribus 
sanctis  Ecclesiam  degenerare,  atque  a  fldei  calore  caritateque  tepescere.  Eam  ob 
rem  formidabat iram  Dei  eis  etiam  locis  venire,  qa:B  Romauo  parent  Imperio.  Gon- 
tra  hiBC  mala  unum  erat  illi  remedium  oratio.  Hac  enim  Dei  iram  ab  Ecclesia  aver- 
tere,  liac  inter  EcclesiLe  calamitates  studebat  semetipsum  consolari.  Revelaverat 
autem  illi  Deus  peccata  Ghristianorum,  proecipue  praelatorum  et  cleri,  justitia  sua 
impune  diutius  tolerari  non  posse,  sed  e  duobus  alterum  fore  necesse  :  aut  semet- 
ipsos  prailati  et  clerus  corrigereut,  aut  per  eos  indigne  sinerentur  castigari,  quibus 
nulla  esset  in  clerum  reverentia,  nulla  «auctoritas.  Ad  haec  quum  Dionysius  illorum 
nomine  emendationem  Deo  promitteret,  atque  vehementius  hoc  pacto  pro  misericor- 
dia  tlagitaret,  audivit :  «Juxta  mensuram  emendationis  vestra3,temperabitur  justitiaj 
meae  censura. « Addensque  Dominus : »  De  emendatione,  inquit,  quod  promittis  nomi- 
ne  prajlatoruin,  hoc  teneas  :  Etiam  si  juraverint  in  nomine  meo,  Yivit  Dominus,  hoc 
ipsum  falso  jurabunt. »  In  hac  autem  revelatione,  de  futuris  malis  atque  Ecclesiae 


XWVIH  VITA    V.    l».    IIIONYSII    CAHTISIAM 

culauiitatibus,  noitiiullu  didit-it  Hecrulu,({uu;  fus  iioii  urat  lauuifuiitari.  Mittuiiut  tuiuun 
epistolui  a  l  poutilicus,  uJ  principes,  uU  Kcclusiu'  pnulatos  ;  ut  (luoscuinqiie  poterat, 
ul  vituui  correctiorein  iiivitaliut.  Ne(;  uuu  tuutiiin  (jiutiouu  coiituiitus,  liortuhatur 
oinufs,  (juilius  potuit  luodis,  ad  eiuendutioueui  vita;,ut  uta  su  Dei  iraui  duprecaren- 
tur.  b'ut'iu  liinc,  licet  pauci,e!(  priinutil)us,(iui  liujus  luonitis  crudentes,ad  melioruin 
8e  vituin  recepuruiit.  Kuliciui,  (iuuuivis  usqiiu  ad  Suiuuiiiui  l*onlifi(;uni  ruvelutio- 
nes  hioiiysiiquu  consiliu  nuntiutu  fiierint,  siirdis  aiirihus  et  cordu  duro  audiurunt. 
Nec  iniruiu,  quuiii  liodie  quo(|uu  (licet  anno  superiori  Honuu  ut  in  (iurnianiu  ali(|iiot 
juiu  aunis  clerus  furat  non  luodo  calaiuitatum,  sed  pune  etiam  excidium  exs[)ucl(!t) 
puuci  corrij^antur,  Ouotus  est  uuiin  liodie  iii  monasturiis  aut  canonicoriiiu  coll('f,'iiR, 
qui  ux  per-.ucutiouu  cluri,  cuterisque  iiialis  quihus  atteritur  miiiidus,  factus  sit  me- 
liui?  Crehruscuut  luala,  premit  uos  profaiia  potustas,  porse^iiiitur  violuiitia,  ul  ni- 
liilo  minus  vitia  nostru  pursuvurant.  Nuruin  hu;c  majorihus  rulinquimuspra.'dicaiida ; 
uobis  ad  Uionysium  nostrum  est  rudeundum. 

Hic  intur  ujusmodi  studia,  iiicommoda  incidit  senectutis,  qna;  deinceps crehris 
intiriuitatum  au^'ebatur  molestiis.  Nam  assiduis  ex  i^aralysi,  calculo  atque  vesica 
doloribus  torquebatur.  .\ccudebant  pneterea  ulcera,qua;  utrumque  crus  coi ro.serant. 
Verum  inter  luuc  noii  ust  taceiidu  patieiitia  iJionysii  :  qui  licet  graviter,  uec  raro 
(iit  tit)  lcuderetur,  dum  ligamina  a  mini.stro  aut  solverentur  uut  stringerentur,  haud- 
qiiaquaiu  tamen  tiiuc  vocein  emisit  aut  gemitum  ;  sud  velut  insensibilis  ad  dolores, 
nihilo  minus  orando  scribendove  perseverabat.  Agehat  tunc  quadragesimum  septi- 
inum  aiiuum,  ub  eo  quo  Cartusiauo  initiatus  fuoiat  instituto,  nec  hactenus  scribere 
desierat,  licet  corpore  esset  imbecilli,  uc  pene  effeto  :  (iiiippe  quod  vigiliis,  abstinen- 
tiis,  infirinitutibus,  utque  exercitiis  spiritus  continuis  fueiat  consumptum.  (^rescen- 
tibus  quotidie  inolestiis,  ipse  inanum  Doinini  patienter  ferebat.  Ad  haec  etiam 
exsultans,  Uoinino  gratias  agebat,  qui,  quod  suis  omiiibus  largitur  amicis,  non  ne- 
gassetilli,  videlicet  argui  et  castigari,  bona  agere  et  mala  pati.  Itaquu  anno  ultimo 
vitiu  sua',  paravit  se,  ut  media  nocte  venienti  exiturus  occurreret  Sponso,intraretque 
cum  illo  ad  nuptias.  Et  tunc  etiam  cessavit  scribere.  Siquidem  ultimus  librorum 
ejus  fuit,quem  de  Meditationibus  inscripsit  :  in  cujus  fine,post  innumeros  alios  jam 
editos  libros,  post  ingentes  labores  ad  quietem  adspirans,  in  lunc  verba  desinit,  di- 
cens  :  Hoc  meditationum  mearum  opusculum,  quas  non  tam  habeo  quam  merito 
haberem,  gratanter  suscipite,  Fiatres  carissimi,  atque  pro  me  jugifer  exorate  :  qui 
de  cetero  ad  securie  taciturnitatis  portum  me  transferre  intendo,  et  ad  securum  exi- 
tum  (prout  Domiiius  dederit)  plus  solito  parare,  pra^sertim  quia  et  vires  corporis 
multum  deficiunt,  et  istud  opusculum  anno  vitai  ineae  LXVII  linio,  anno  Domini 
MCCGCLXIX. 

Hactenus  Dionysius  ab  eo  tempore,  quia  mortein  sibi  vicinam  noverat,  quam 
etiam  semper  ut  praesentem  fuerat  meditatus,  Ujetus  perinde  ac  olor  canendo  illam 
exspectat.  Unde  sciens  certissime  hoc  se  anno  moriturum,  inter  infirmitates  quibus 
premebatur,  tria  frequentabat  cantica  ;  et  nunc  unum,  nunc  aliud  repetens,  canendo 
animum  solabatur.  Primum  horum,quod  illi  assiduum  erat,fuit :  Requiem  ^ternam 
dona  eis,  Domine,  et  lux  perpetua  luceat  eis.  .\d  hanc  enim  sortem  maxime  adspi- 
rabat,  ut  lucis  aeternae  beatitudine  frueretur.  Alterum,  quo  ad  devotionem  compun- 


MIA    V.    I'.    liliiN^MI    CAUKaIANI  XXXIX 

g(tli:tliir,  fiiit  :  Muria  or^o  mtxit  podos  .losu  ;  ot  liaiul  (liil)iiiiii  M;tri:i>  (lcvotioiicin 
ergii  .livsuin,  :ili|iii'  itiisns  iliilrc.rnnMii  rordis  .lirsii  crj^a  (lilcclricem  Hiiaiii  rfcoIriiH, 
Exiii  aiiionMii  coruiii  iiuitiiitiii,  (|ii()  sese  altcnitriiiii  vitliicr.ili.iiit,  coiit^iiiiplahatiir. 
(Jiiil)iis  i|)S(>  (|iio(|it(<  siii  conlis  :iiitorcin  ad  illos,  i>t  ((ii:isi  iiiti>r  ittriiiii((iic  ti-rtiiiiii  s(! 
int(Minisc(>liat.  ('.;iriiicn  tortiiiiii  (inod  caitcrc  sol(>l)at,  fiiit  :  S:inc.ti  ((iii  s|)t>raiit  iit 
Dotniito,  inntahitnl  tortititdincin,  assniiKMit  |)ciiii:is  iit  a((itil:i>,  vohihiiiit  et  iioii  dcli- 
cicitt.  IIoc  (>\.cit:ih.it  spirititiit,  ti(Utci;tiii((iic  sit:iiii  [):isc(>h:it,  iit  ;ilijcct;i  s:irciita  carnis, 
pro()0(iiciti  ossot  avolatitrus,  asseciiturnsiiiie  ((uod  tot  aitnis  desideniral,  (^ro  ((iio 
certavorat,  sndavor;it,  oitiitos((ito  vires  suas  iiii()(>iidcr;it. 

It;i((no  croscoittc  inlirinit;ito,  inortcin  iton  lon^jo  ahesse  sontioits,  iii  fijsto  S.  Tlio- 
in;c  A((iiiii;itis,  in  sacelluiti  S.  Dionysii  nhi  Missie  sacriliciuin  Dco  niiilto  t('m[)ore 
olVorro  solitns  orat,  diictus  ost.  Ihi  ({u;i  solohat  ardcnlissiin;i  devotione  auditi  Miss;i, 
et  sumpto  vivitico  corpore  Doinini  nostri  .lesu  C.liristi,  taii((uain  viatico  Jam  pr;i!- 
mnnitns,  ;ul  itor  ((no  visurus  orat  salutare  Dei,  accinxit  se.  Hoductus  ad  citbiculuin, 
adstantihus  Kratribus  dixit  :  «  .\dost,  carissiini  I>V;itrcs,  tompus  ((uod  (inodixi,  f(Uod 
dosidoravi,  (|uod  doni(]ne  oxspectavi.  Si  diutius  vixoro,  :iliornin  mc  duci  m;iiiibus 
nocessum  ost,cro(iuo  Fr;itribus  onorosus. »  Post  h;ec  omnem  fastidtens  cibum,  ;f'gri- 
tudine  ingravescento,  et  viribus  semper  m:igis  doliciontibus,  ad  oxlroma  vit;o  (^erve- 
nit.  lii  festo  igitur  divi  (xregorii  Dionysius  virtutum  ;ic  moritorum  plenus,  circa 
duodecimam  horam,  superatis  omnibus  vitoe  hujus  miseriis,  sanctain  Deo  animam 
roddidit,  anno  Domini  MC.CGCLXXI,  post([uam  in  Ordine  Gartusiano  octo  et  qua- 
dniginta  annos  Giiristo  milit:iverat. 


Exprobratur  Ordini  Cartusiano,  quod  suorum  non  eculgat  opera. 

H;ec  de  vita  beati  Patris  Dionysii,  viri  scientia  pariter  ac  virtute  clarissimi.  Gu- 
Jus  scripta  cur  hactenus  lateant,  vehementer  admiror  :  quippe  qui  in  Ecclesia  Dei 
scribendo  fere  plus  omnibus  laboravit  ;  cujus  libri  uberrima  etiam  scatent  erudi- 
tione,  atque  adeo  lucida,  ut  sua  aetate  doctissimus  ac  plane  admirabilis  habitus  sit. 
Ouare,  ut  dixi,  miror  quod  lateant,  quandoquidem  aliorum  scriptorum  interim  un- 
decumque  nobis  copia  offertur  :  quorum  tamen  neque  ingenium,  neque  eruditio 
quidquam  ad  hunc  Dionysium  accedit.  Verum  hoc  tua  incuria  atque  negligentia  fit, 
Ordo  Gartusiensium,  qui  innumeros  habuisti  viros  doctissimos  pientissimosque  : 
quorum  bona  pars  quum  in  vita  tum  post  mortem  claruerunt  miraculis  ;  reliqui  do- 
ctrina  excellentes  posteris  sui  nominis  immortalitatem  dederunt  (si  per  te  id  liceret, 
hoc  est,  si  in  medium  tu  illorum  libros  dares).  Itaque  hos  tu  intra  sinus  tuos  re- 
condis,  perinde  ac  si  tibi  dumt;ixat  aut  uni  monasterio  tantum,  non  item  posteris, 
atque  cunctis  vixerint  mortalibus  ;  aul;  quasi  quod  ad  universae  pertinet  EcclesiEe 
decorem  utilitatemque,  abscondere  pietas  sit.  Verum  quid  pro  Dionysio  hic  ex- 
postulo,  quando  Institutori  tuo  divo  etiam  Brunoni  primo  Cartusiano,  reliquisque 
tuis  alumnis  fere  omnibus  itidem  feceris  ?  Nam  hunc  Brunonem,  quem  omnis 
Galabria  (illic  enim  curiam  Urbani  Papae,  cujus  fuerat  olim  prsceptor,  simulque 


M-  VITA     \.     »'.     l»li»N^-.ll     (    UUl>IAM 

Marciiiiiiu  poiitirt<alc'ia  fiit,'i»'iis,  dieia  obiit  exti«iaunj)  vea«?riitur,  ut  atriuai  otiain 
illuil,  (iuod  poBaitoutiin  et  aiaoris  lacriuiis  riyavorat,  Mexiscirruiaeat  popiitibus  oscu- 
iisnut'  laiiiliat,  iiarteaus  tu  aileo  servabas  i<,'uotuia,  ut  (;.\tr;i  iliaui  itatriain,  quis 
l5ruai),  ([uisve  Ordiais  tui  fuerit  auctor,  peae  laundus  it,'noraverit.  IJnde  factuin  est, 
ut  uoa  [lauci  histori;e  veritatcin  it,'norant(!s,  illuia  ipsuin  doctorcia,  qui  1'arisiis  post 
laorteai  dainnattua  se  revelavit,  cujus(iu(r  judicio  territus  Hruiio  cuia  aliis  sex,  hoc 
geaus  viveadi  (|uod  (lartusi;uiuia  (li(  itur,  iastitait,  falso  [)ataveriiit  fuisse  liruaoncm. 
Oueui  [»roptere;i  t;intuui  al)fuit  oxistiniari  Siinctuni,  ut  etiaiii  inipie  dicerent  et  dani- 
iiatuai  et  a  Deo  |»rorsus  fuisse  alicauai.  Iat(!rea  tu  satistihi  putiihas,  (|uod  rairacula 
Hruaoaein  tuuai  viverii  lo([uerealur,  nec  quid  lauiidus  i^iKtriircl,  advertehas.  (,)uid 
([uod  pra-chirissiiaa  ejiis  o[)era,  [»ra'ci|)ue  ia  l';iuliiia,  Psalteriuin  et  nonnulla  alia, 
nuni[u;iia  dedisses  ia  lucem,  nisi  studiosoruia  tihi  sagacitas  iinposuisset,  eaque  e 
manihiis  tuis  prudenter  satis  eripuisset  ? 

Adde  nunc  saiictissimos  ilhjs  duos  episcopos  lIiigoiKJs,  quoruin  altcruia  Gratia- 
nopolitaniini,  nisi  Inuoceiitius  sua  S[)Oiite,  alterum  vero,  nisi  instiinte  Angliii,  lloiio- 
rius  III  tuni-  Poutifex,  miraculoruin  etniaentiapermoti,Sanctosetiam  tedissimulante 
declarassent,  quem,  qua;so,  hodie  illorum  ;edificarent  sanctitatis  exempla  ?  Taoeo 
nunc  (Jui<,'oiicm,  Biisilium,  ceterosque  [»riiaiE  Hartusiie  Uua  Priores,  ([ui  hactenus 
te  magna  sanctit;itis  opinione  guhernarunt,  quoruin  multi  etiam  tam  claruere  mira- 
cuiis,  ([uam  fulsere  doctrinis.  (Juos  tamen  pra^ter  te,  licct  innumeros,  nemo  novit, 
Priotcreo  domiaum  Bernardiim,  Priorem  Portarum,  quem  ad  vitam  redeuntes  mor- 
tui,  taceiite  tc  [)r;(.'diciint,  alia  quoque  compluni,  qua'  per  illum  Dominus  fecit  pro- 
digia,ejus  s;iiictitatem  laud;int.Huic  divus  BeriiardusClarevallensisvix  hahuit,quem 
tautopere  diligeret,  similem.  Nam  ad  hujus  preces  Canticorum  Cantica  exposuit,  et 
apud  Homanum  Pontificem  vehementer  egit  (quod  epistolae  quoque  ejus  testan- 
tur),  ut  Bernardus  ad  episcopatum  de  monasterio  extraheretur.  Omitto  Stephanum 
mine  sanctitatis  episcopum  Diensem  ;  Anthelmum  quoque  episcopum  Bellicen- 
sem,  cujus  sanctitatem  [^nrter  alia  miracula  testabantur  lumina  ad  ejusdem  funus 
C(]elitus  accensa.  Deficeret  me  tempus,  si  recensere  vellem  reliquorum  illustrium 
virorum  aliquot  legiones,  sanctitate  conspicuorum,  eruditione  praestantium  :  quos 
quum  alieni  magis  laudihus  efferunt,  tu  quasi  iu  gremio  absconsos  tuos  filios 
hactenus  siluisti. 

Verum  noviquid  respondeas  :  Humilitatis  tutandae  gratia,  tuos  nulla  velle  gloria 
ostentari,  nulla  eminentia  efferri.  At  quae  ista  est  humilitas,  quae  religio,  sub  modio 
faces  abscondere  ardentes,  ne  luceant  iis  qui  in  domo  sunt  ;  subtrahere  oculis  lu- 
men,  ne  aut  loci  s[)ectetur  amcenitas,  aut  sine  olTendiculo  ambuletur  ?  Non  injuria 
hac  ex  parte  eruditissimus  quidam  (quod  tua  pace  dicam)  te  coarguit,  quod  pietas 
in  te  lateat ;  et  adeo  lateat,  ut  vix  conspici  possit.  Sanctissimorum  virorum  docto- 
rumque  libros,  animarum  thesauros  penes  te  servas  absconditos  ;  nec  producis,  ut 
ex  te  multi  gaudeant,  multi  reficiantur.  Quapropter,  quod  Sapiens  monet,  Deriven- 
tur  fontes  tui  foris,  et  in  plateis  aquas  tuas  divide. 

Verum  haec  tua  pace  dixerim,  idque  quam  institueram  diffusius.  Equidera 
unius  Dionysii  gesta  enarranda  susceperam.  E  quibus  tamen  sola  quae  certissima 
veritate  et  gesta  et  scripta  comperi,  huc  congessi.  Nam  referuntur  alia  quaedara 


VIT\    V      I'.    Ii|n\>s||    (AiniSlAM  XI.I 

siiii(!tilalis  (\jus  iir^iiiiioiila,  noii  iiiiiiiiH  |>i:i-(-lai'a  i|iiaiii  stiipciKla  :  ili!  (|iiortiiii  ctiaiii 

vcrilalo    iiilii!    iirorsiis   aiiilti^itiir ;  i|iiia   tatiicii  iiarratlniic  sola  iiobiH  tradrliaiiliir, 
liaii(l(|iia(|iiaiii   liiic  InsortMKla  (lcc.rcvi. 


lievelationcs   l>.    Dlonijsifj  fdchf. 

Kcvclaliontiui  Dioiiysio  (liviiiiliis  fac.taniiii,  co  tnaxiiiic  tiMnporc  (pio  'rnrcu 
(lonstanlinopolilaniiin  sihi  snl)jii<^Mvil  itnpiM-iiitn,  iinatn  aiil  altcrain  .'LMlifiitalionis 
gratia  anncot.iM'c  iiic  placiiit.  proptcn^a  iiiiod  in  licc  ipsa  (inoqiio  nostra  tcinpora 
rospicoro  vldorontnr  :  ([ii;irnin  vciitatcin  scntiiniis.  hcii  I  jain  tnagis  (|nain  credimiis. 
Has  intor  oompliiros  alias,  stia  tnanu  ac  stilo  scriptas  rcliiinit  Uii^iysius,  suo  tarnon 
supprosso  nomino,  idquo  liuinililatis  gralia,  tic  suain  iion  l)oi  gloriain  ({ua3si.sse 
vidorotur. 

Rrvrl.vtio  I.  —  Ouidam  roliji[losus.  in  solonnitato  Purificatlonis  beati.ssimnp 
Virginis,  iti  summa  Missa,  toto  convontu  pra^sento  ot  inspiciento,  ab  extcrioribus 
sensibus  alienatus  atquo  in  spiritu  factus,  ct  monto  ad  Doininnm  raiilns,  post 
aliquantulam  incroat;e  lucis  ac  suporbeatissitna>  '1'rinitalis  conteinplationein,  tnore 
sibi  solito  C(.Bpit  tnox  totis  pmecordiis  divinani  oxorare  cleraentiain  pro  tota  inlll- 
tanti  Ecclosia,  et  ejiis  rofoniiatione  in  omnibus.  Cui  Dominus  majestatis  in  visione 
intelloctuali  ot  anagogica  statim  respondit  :  «  Quid  vis?  et  quid  oras  pro  Ecclesia?  » 
Et  ille  :  (^c  0  bonignissirae  Deus,  ut  digneris  eara  piissime  intueri  ac  reformare,  at- 
que  de  manibus  porlidorum,  a  quibus  nunc  crudelissirae  devastatur,  eruere,  ad  pri- 
stinum  quoque  grati;e  decus  reducere.  »  Ad  hiec  Doininus  universitatis  protinus 
dixit  :  ((  Ecclesia  quasi  tota  aversa  est  a  me  et  deformata  ;  et  a  sumrao  usque  ad 
intimum,  a  vortice  usque  ad  calcaneum  non  invenitur  in  ea  integritas  ulla,  pro 
maxima  parte.  Attainen  multi  boni,  imo  sancti  aliqui  sunt  in  ea.  » 

Ad  quod  Frater  respondit  :  ((  Misericordissirae  Deus,  petiraus  raisericordiam. 
Duplex  est  via  veniendi  ad  te  :  via  misericordi;^,et  via  justitise.  Petiraus  ut  super- 
misericordissime  ag;xs  nobiscum.  »  Gui  Dominus  ait  :  «.  Et  vis  ut  tot  et  tanta  sce- 
lera  Ecclesuis  diinittara  prorsus  inulta?  vis  ut  non  agam  juxta  tenorem  sapientiie 
me;^?  »  Ad  quod  Frater  :  «c  0  cleraentisshne  Domine  Deus,  rogamus  ut  superpiis- 
sirae  pnevenias  nos,  et  corda  nostra  compungas,  emollias,  et  convertas  ad  te.  Major 
est  in  infinitura  bonitas  tua,  quara  pravitas  nostra.  Non  nobis,  Doraine,  non  nobis, 
sed  noraini  tuo  da  gloriara '.  Non  secundura  peccata  nostra  facias  nobis  '.  »  Ad  quod 
Dominus  :  ((  Quaravis  ego  omnia  possira,  taraen  juxta  censuram  sapientiae  raeae 
orania  ago,  et  in  operibus  meis  misericordiara  justitiamque  contempero.  Hoc  ip- 
sum  quoque  protestatus  sura,  maxiraara  esse  raisericordiara,  quod  per  flagella  et 
aspera  visito  in  praesenti,  sicque  horainum  corda  admoneo  et  converto.  Indurata 
sunt  corda  vestra,  nec  per  sola  pietatis  beneflcia  vultis  converti  ad  me.  Diu  susti- 

'  Ps.  cxv,  1,  sec.  Hebr.  —  -  Ps.  cii,  10. 

T.  1.  (/ 


XLII  VITA    V.    1»      IIIONYSII    CAIlTfSIAM 

aui,  frtii(ueiiter  ailnioiiui,  et  iiniuineiitia  haec  adversa  pniMiuutiavi  ;  et  quia  non 
sequitur  eiuendatio,  necii.sse  est  ut  vi.sitein  per  adveraa,  «luatoiius  vexatio  taiulein 
det  intfllectuiii   uuditui  '.  » 

Ad  hiec  Kniter  respondit  in  spiritu  .  «  <)  siiperdulcissinie  Deus,  etsi  nos  oiiini 
naisfratione  tua  suinus  indigni,  taintiu  parce  noinini  tuo  inayno,  parce  iocis  sacratis. 
Kcce  Jain  tnultie  ecclesiu)  miserabiliter  sunt  destructie,  loca  sancti.ssiina  profHiiata, 
vaaa  sacra  et  tJhristi  sacrainenta  iinpiissiine  concuicata,  et  cliristiana  Heliizio  IWa- 
spheinatur.  n  \d  ([uod  Deus  :  «  Tu  iniraris  et  detles,  quod  inaterialia  ternpla,  et 
vasa  Siicra,  <'t  sacramenta  conculcari  et  profanari  perinitto  :  et  noii  [)otius,  ({iiod  im- 
materialia  teiupla,  videlicet  ecclesiasticai  peisonai  seu  animaj  niilii  iii  Baptisinate 
consecratif,  in  quihus  per  tidem  et  verain  gratiam  hahitavi,  ab  invisibilihus  liostibiis 
taliter  coiiculcantur  et  violantur?  Nonne  hoc  est  inilii  inaxime  injuriosum?  Imo,quid 
miruin  si  illud  juste  permitto,  quando  vos  ipsi  sponte  sic  subditis  vos  spiritualiter 
constuprandos  ac  violandos  adversariis  mei  lionoris  ac  vestrai  salutis  ?  »  Ad  quod 
Frater  :  '<  0  benignissime  Deus,  in  his  persecutionibus  perUdorum,  multi  simplices 
etquodammodo  innocentes  lamentabiliter  opprimuntur  et  trucidantur  :  sed  et  cultus 
tuus  minuitur;  et  ubi  paulo  ante  christiana  Heligio  viguit,  et  Christl  celebrabantur 
mysteria,  jam  sacrilega  Mahometi  figmenta  coluntur,  ot  bestia  illa  spurcissima 
contra  .\gnum  mundissimum  videtur  quodammodo  prajvalere.  »  Ad  haec  Dominus 
dixit  :  ((  Oppressionem  illarn  simplicium  ego  bene  scio  eis  ordinare  in  melius,et  per 
temporalia  hiec  adversa  eos  in  perpetuum  salvo.  Ego  demum  tam  bonus  et  sapiens 
sum,  ({uod  pessima  inala  qu;e  tangis  a  perfidis  (ieri,  nequaquam  permitterem,  nisi 
decrevissem  maxima  bona  ex  eis  elicere.  Et  quo  majora  sunt  ha3C  adversa,  quo  ob- 
scuriora  sunt  tempora  ista,  eo  prosperiora  sequentur,  et  aurea  post  haec  tempora 
erunt  Non  ita  permitterem  Ecclesiam  deprimi,  nisi  hac  occasione  vellem  eam  erigere. 
Ecclesia  ad  extremam  quamdam  deformationem,  ruinam,  perversitatem,  ingratitu- 
dinemque  pervenit,  nec  facili  disciplina  potest  purgari.  Qui  optimi  essent  in  ea,  pra- 
vissimi  facti  sunt,  et  sine  rubore  prjevaricantur.  Sed  et  nomen  meum  intolerabilius 
inhonoratur  ab  his  qui  fideles  .se  nominant,  quam  ab  his  qui  eos  impugnant.  » 

Ad  haec  locutus  est  Frater :  «  0  Deus  alti.ssime,  non  est  qui  sapientise  tua3  valeat 
respondere-.  .\ttamen  scire  desidero,  an  perfidi  isti  sanctam  civitatera  Romanam 
obtinebunt,  an  principes  etiam  christiani  contra  eos  praeliaturi  succumbent  in  prae- 
liis.  »  Ad  quod  Dorainus  :  «  Hoc  tibi  dici  vel  aliis  praenuntiari  non  expedit.  Sed  et 
si  succubuerint  in  praeliis,  melius  vincent  quara  si  corporaliter  praevalerent.  » 

Ex  hac  responsione  Frater  aliquid  intellexit,  quod  non  putavit  huic  schedulae 
inserendum.  Propter  quod  ardentissiraa  affectione  conversus  ad  Dominum,  rursus 
c(£pit  pro  communi  bono  Ecclesiae  exorare.  Et  ecce  vidit  in  spiritu  totara  trium- 
phantera  Ecclesiara  divinoe  raajestati  huraillirae  inclinatain,  et  pro  tota  railitanti 
Ecclesia  devotissime  deprecantera,  et  quasi  conantem  tenere  raanura  Omnipotentis 
extentara  ad  percutiendum  Ecclesiam  in  exsilio  isto  degentera  ;  nec  aliud  potuit 
obtinere  Ecclesia  triuraphans  responsura  a  Domino  nisi  hoc  :  «  Juxta  raensuram 
emendationis  Ecclesiae,  erit  mensura  temperationis  irarainentium  persecutionum  '^.  » 

'  Is.  x.wiii,  19.  —  -  Job  IX  passim.  —  ^  Deut.  xxv,  2;  Apoc.  xviii,  6,  7. 


VITA    V.    1«.    DlnWSII    C.MVHSIAM  XI. 111 

I']x  Ii:h' rifspoiisidiic  l''i';il('i' ;ili(|ii:iiiliiliiiii  coMsolaliis  (>l  Cdiiforlatiis,  clainavit  iii  ^pi- 
ritii  :  H  ()  ixMii^iiissJinc  Dcus,  oiiiiics  (•iiiciKlaliiiiiiis  iios.  Siiiiiiiiiih  1'oiitifcx,  curia 
ojus,  C(t|(>ri  laiii  siip(>riorcs  (|u:iiii  iiircriorcH  ho  (>iiicii(laltiiiit.  »  A<l  )|iio(l  DoiiiiiiUH  : 
(i  lOtiaiii  si  jiirav(M'iiit  iii  iioiniiic  iiico,  Vivit  Domiiiiis,  Ikx;  ipsuiii  lalso  juraldiiit '.  » 
(.)ii:i  rosponsionc  (lilViisiiis  intcllccla  (|ii:iiii  iii  scli(>(liila  liac  t:iii|^(;tiir,  l<'ratt'r  iion 
incdiocritcr  aniiiio  (•onstcrnatns,  sciisil  <|uo(l  ca-iiil  sibi  ipsi  diinilti,  aUjiic  (jodcin 
inoni(^iito  claniavil  n^pcntc  ad  Doininuin  :  «  In  <|Uo  iKitur,  o  Dcus  l)cnij?nissiiiie, 
in  ([110  slat  liiKiIis  coiuiliisio?  »  Mt  rosponsiiin  ost  ei  a  Doniino  :  «  .luxta  iiKiiisuraiii 
onuMidalionis  vcstra\  (M'it  nicnsnrii  liMiiporationis  castipationis  inoa^.  »  <Juo  audilo, 
rmitii  osl  visio  istii,  (lUii  Deus  di^niitioiiis  imnionsa)  oum  iiomiiiicione  paupcrcnlo, 
cum  IViij^ili  iic  liitoo  Viiscuio,  di^Miatus  est  ex  su;i  pietute  immensu,  taiiter  se  hubere 
et  sic  icHjui. 

C^oncinsio.  —  Ca^pitciuo  Frater  iid  se  ipsum  roverti  ac  silii  restitui,  viresque  cor- 
poris  pauiatim  rosumere  ac  sonsibus  reddi,  non  sine  ^ravi  fragiiis  carnis  aniictione. 
Deindo  posl  lioc  etiiim  iii  iiliorum  pra^^sentia  a  lacrimis  so  continere  non  viiiens,  sic 
mansit  t^x  piioscripla  visione  compunctus  et  del)iiitatus,  quod  in  prandio  m;mducare 
noquivit,  sod  distuiit  refectionom  in  ca^iiam.  Duravit  autem  ha^c  visio  per  tolum  fore 
tompus  l\Iissa>  conventualis  lioc  anno.  Pnoterea  in  tota  liac  visione  Deus  habuit  se 
per  modum  regis  ac  judicis  indijj;nanlis,  irati  et  amaricati  propter  nimia  peccata 
Ecclesia^ :  ita  qiiod  videbatur  non  posse  flecti  a  rigore  sufe  justitifp,  nisi  per  emon- 
dationem  condignam  populi  cliristiani.  Itaque  rcligiosus,  cui  ostensa  sunt  ista, 
quantum  ad  suam  portinot  parvitatem,  totis  pra-cordiis  universos  ot  singuios  exlior- 
tatur,  et  affoctuosissimo  rogat,  ut  unusquisque  juxta  sua'  exigentiam  vocationis 
eflicaciter  se  emendet  :  quia  revera  valde  ac  summe  necessarium  est  ut  non  solum 
temporalia  hiec  adversa,  sed  et  asterna  tormenta  evadere  mereamur,  atque  perpe- 
tuam  boatitudinem  obtinere. 

Nec  quisque  miretur,  quod  Frater  hanc  visionem  porsonaliter  pubiicavit,  quo- 
niam  dona  gratia?  gratis  data?  ad  communem  dantur  utilitatem-  :  idcirco  sunt  pu- 
biicanda  prout  causa  requirit  et  expedit.  Hinc  enim  sancti  Prophetje,  quamvis 
humiiiiini,  tamen  visiones  suas  diligentissime  descripserunt,  totique  mundo  insi- 
nuaverunt  :  sicut  et  Vas  electionis,  beatissimus  Pauius  apostolus,  raptum  suum 
usque  ad  tertium  cceium  et  reveiationem  arcanam  toti  significavit  Ecclesias  ^. 

Revelatio  II.  —  Anno  Domini  millesimo  quadringentesimo  sexagesimo  primo, 
dominica  in  Passione,  in  ipso  Missa^  ofiicio,  religiosus  pra?falus,  adstante  et  conspi- 
ciente  conventu,  ab  exterioribus  sensibus  alienatus,  pro  communi  bono  Ecclesia 
Dominum  exoravit  in  spiritu,  dicens  :  «  Usquequo,  o  supermisericordissime  et  su- 
perdignissime  Deus,  non  est  invenire  diu  desideratam  ac  frequenter  postulatam 
misericordiam  coram  te  ?  Quamdiu  claudis  ocuios  benignitatis  tua-  immensa  a 
calamitatibus.  oppressionibus  ac  ruinis  tua  Ecciesiae.  nec  preces  pauperum  servu- 
lorum  tuorum  exaudis?  Ecce  adversa  pessima  mala  excrescunt,  augentur  et  inva- 
lescunt  quotidie.  Ordo  juris  subvertitur,  et  dies  imminere  videntur  de  quibus  diu 

<  Jer.  V,  2.  —  M  Cor.  xii,  7.  —  3  II  Cor.  xii,  1-4. 


XLIV  VITA    V.    I'.    DIONYSII    I.ARTISIAM 

iinniiiilt  rumor.  »  .\«l  hrt'c  verha  montalia  mox  divimim  responsurii  facUim  est  Fratri 
in  spiritii,  (litens  :  «  (Juidijuid  dt*  hac  re  aiidisti  «!t  cot^itasti,  ita  in  veiilatc!  Iiahct.  » 
Audi»rat  autfin  FrattT  istt!  paulo  anttj  tristt\s  ruiiioifs  de  (juihusdaiu  triliulationilms 
niagiiis,  iii  ;ili<(uil)us  tcrris  paulatiiu  nascentihus  ;  ca'|>it(ju(!  cogitare  ha'C  esse 
pr:iainl>ula  trihulatiunuin  niajorutii  in  Kcclesia  paulo  post  futuraruni,  de  quihus 
quidatn  diu  pru;dixis.se  It^guntur. 

itaque  res[»onso  illo  aiidito,  locutus  t!st  l"'rater  :  «  (lonlido,  o  Doniine,  quod  pne- 
nuntiatio  illa  de  iinminentihiis  illis  inalis  ad  cominiiiatiotiis  pertiiieat  prophctiam, 
qua'  non  semper  impletur.  »  Hespondit  Dominus  :  «  Viaiii  misericordia'  paniiten- 
tihus  non  pra-cludo ;  atquc,  iit  ante  aliquot  annos  conlestatus  sum  tihi  in  simili 
visione,  secundum  mensuram  vestra'  emendationis  erit  mensura  mitigatiotiis  meaj 
castiyationis  seu  futur;»'  atllictionis.  Hevelationem  tunc  tihi  factam  undique  pro- 
palasti,  et  usque  ad  Romam  insinuasti  :  et  qua!  interim  emendatio  est  secuta  ? 
Nonne  tu  ipse  sentis  ac  dicere  soles,  quod  incomparahiliter  inagis  expediat  genti 
peccatrici,  ac  deformatissima'  plehi  Kcclesia'  temporaliter  castigari,  suppijditari, 
depaupt.Tari,  quam  in  hac  pessitna  vita,  qua-  non  est  vita,  sed  mors,  saculariter 
prosperari,  ac  damnahilissime  perdui-are  atque  impune  peccare  ?  »  Ad  hoc  Frater 
priedictus  respondit  :  «  Nil  verius  dici  potest.  8ed  utinam  reformatio  ecclesiastici 
status  tieret  ordinate,  et  absque  tua  offensa !  »  Ad  quod  responsum  est  Fratri  :  «  Et- 
si  hi  ad  quos  ex  jure  et  otlicio  spectat,  P^cciesia'  diligentiam  dehitam  non  impen- 
dant  pro  reformatione  eadem,  et  in  primis  pro  emendatione  propria  et  condigna, 
nonne  justo  id  putas  permitti  judicio  ejus  qui  universa  moderatur  ac  temperat,  ut 
dispositive  flat  per  eos  qui  ad  hoc  auctoritatem  non  sortiunlur?  »  Respondit  Frater : 
«  Etiam,  Domiiie  Deus  omnipotens,  in  cujus  dispositione  et  guhernatione  cuncta 
sunt  posita'.  IIoc  certissime  constat,  quod  summa,  perfectissima  et  superglorio- 
sissima  providentia  tua,  sine  justa  et  rationahili  causa  nil  niali  sinat  fieri  :  imo 
interdum  gravissima  et  generalia  fieri  mala  permittis,  qualenus  ex  eisdem  pra^cla- 
rissima  atque  comtnunia  bona  elicias.  Verum,  o  gratiosissime  Deus,  de  hoc  nunc 
cupio  plenius  edoceri,  quid  tot  tantisque  malis  imminenlibus  restet  populo  chri- 
stiano,  potissime  clero,  agendum.  »  Respondit  Dominus  universitatis  :  «  Quid  qua-ris 
quod  ex  Scripturis  agnoscis?  Nonne  scis  scriptum,  Semel  loquitur  Deus,  et  secundo 
id  ipsuin  non  repetit-.  » 

Hac  responsione  suscepta,  Frater  conversus  introrsum,  et  quasi  iii  regione  lucis 
immensae  se  positum  cernens,  suavissime  cum  ingenti  tranquillitate  ciamavit  se- 
creto,  non  perstrepente  aut  foris  sonante  claraore,  ad  secretissimum  et  vere  abscon- 
ditum  incoraprehensibilem  Deura  :  «  0  superaraabilissirae  Deus,  tu  ipse  lux  es  et 
regio  lucis,  in  te  ipso  lux  es,  regio  quoque  lucis,  in  qua  tui  electi  dulciter  conquie- 
scunt,  repausant,  soporantur,  obdorraiunt.  Tu  velut  supervastissiraa,  planissima  ac 
impermeabilis  eremus,  in  qua  mens  vere  devota,et  a  privato  araore  prorsus  purgata, 
desuper  illustrata  ac  valide  inflainraata,  inenarrabiliter  deviat,  atque  indeviabiJiter 
errat,  feliciter  deficit,  indeficienterque  convalescit.  Nerape  in  te  neque  principiura 
invenit,  neque  finera,  sed  omniraodam  potius  incomprehensibilitatera.Te  supersplen- 

*  Esther  xiii,  9.  —  -  Job  xxxiii,  14. 


vnA  \.  r.  mo.Nvsii  c.auhsiam  xi,v 

(ndissimo  (oliiis  .siipicijli.r  roiilt-  iiifiilriii  illiisliaiito,  iciicnlc  vcrituH  innotcHcil ; 
tcrjiic  piissiiiic  illiisliniilc,  iiiiiic  rcnid  i|iii(l  nohis  iiiiscniiniH  rcstct  :i^ciii|i]iii  :  lioc 
utiiiiic,  iil  iiiius(|iiisi|iic  lidrliiini  scciiii(liiin  hu:c  cxii^cnti;ini  V()c:itioiiiH  til>i  coinii- 
gno  stM\ii(>  loiictiir,  ;it;  rcfonii;ii'c  sc  ipsiiiii,  <t  tiiiiiii  iiit  tiicii(lissiinii!ii  l'ornii(l;ir« 
jiKiiciuin. 

C.oiKMusio.  Iii  liis  et  (Kuisiiiiililnis  collocutioiiiiius  nicnt:ililiUH  a(;  iiit(>niiH  fiiit 
pr;cnoiiiiii;itiis  iii  pr;cl;i('t;i  nlistnictioiic,  t^l  iii:iiisil  l">;ilcr  illc  |)cr  totuin  fcrc  olliciiiiii 
Miss;c  :  iii  (|ii;i  imilt;i  :iutlivil  ct  vidil,  (ju;c  ncc  ;iu(lct  iicc  cxptdit  in  ist:i  conscri- 
bcrc  scIkmIuI;!.  i'lt  ccitc  nec  ist;i  siuo  y;r;in(ii  l;iii}.,'it  rulion^  Nec  oniiii  liujiisinotli 
inentis  secrtMuin  t^ssct  pautlcntium,  nisi  ni;i^'nilu(io  cxi^jorel  caus;c,  ol  lioiium 
elll;i}];itaret  commuiic.  iiiiic  nt>mo  li;cc  legens  scu  ;iU(iions  interprctetur  sinistrc. 
Si(|ui(ieni  et  i'Vater  iste  propri;c  silii  conscius  (iefectuosit.atis,  occulliini  (juo(|uc 
Dei  exp;ivescens  jmiiciiini,  iiiallct  (imintum  iii  ipso  est,  quod  ista  et  consimilia  per 
;iIios  ipso  uiulio  meliores  Deus  j?lori:c  revelaret  ac  iiuiitiaret.  i'orro  disposilioni 
voluut;iti(]Uc  ejus  iicmo  v;ilel  resislere,  qui  su;i  utitur  crc;ilur:i  lilierrinie  vcluli 
iuslrumcnto. 

Nunc  i^ntur  Frater  iste  universos  ac  singulos  liortatur  et  deprecatur  lideles,  po- 
tissime  clerum  et  pncsidentes  ac  pr;clalos,  ut  se  protinus  cum  onini  dilif,'enlia  et 
conatn  emendent  et  reformeut,  reconcilicntque  Deo  :  ne  tantis  ac  talibus  plagis,  fla- 
gellis  ac  chidibus  visitentur,  quod  ab  exordio  Ecclesia^  usque  in  pr;cscns  nunquam 
bujuscemodi  contigerunt  ;  imo  potissime,  ne  ;cternaliter  condemncntur.  Brevis 
nanique  ost  vita  pr;csens,  et  arcta  omnlno  via  salutis'.  Denique  modo  veri.ssime 
dicitur  illud  Psalmi  :  Nisi  conversi  fueritis,  gladium  suum  (summus  .Tudex)  vibra- 
bit  ;  arcum  suum  tetendit  et  paravit  illum.  Et  in  eo  paravit  vasa  mortis,  sagittas 
suas  ardentibus  etVecit-.  Et  quod  ait  in  Evangelio  Salvator  :  Nisi  poenitentiam  ege- 
ritis,  omnes  simul  pcribitis'.Etdenuo  quod  sanctificatus  in  utero  Jeremias  pncdixit: 
Ecce  turbo  dominica^  indignationis  egredietur,  et  tempestas  erumpens  super  caput 
impiorum  veniet.  Non  revertetur  furor  Domini  usque  dum  faciat  et  impleat  cogi- 
tationes  cordis  sui  '.  Dabitque  impios  in  vexationem  et  maledictionem,  et  in  stu- 
porem  ac  sibilum  et  opprobrium  sempiternum,  eo  quod  non  audierunt  verba  ejus, 
nec  pnvcepta  ejus  impleverunt-'. 

Postremo  in  visionc  pra^fata  vidit  Frater  pr;rfatus  futuram  reformationem 
Ecclesi;p,  et  omnem  spiritualem  ejus  decorem  designatum  per  pulcberrimam  ac 
pretiosissimam  vestem  indicibili  venustate  artificiosissima^  varietatis  colorum  ac 
picturarum  perfusam,  juxta  illud  :  Myrrha  et  gutta  et  casia  a  vestimentis  tuis,  a 
domibus  eburneis.  Adstitit  regina  a  dextris  tuis  in  vestitu  deaurato,  circumdata 
varietate^'.  Verum  de  hoc  tantumdem  tetigisse  sufficiat.  Et  illud  Micha-a?  prophetft 
formidolose  pensemus,  ac  de  proximo  imminere  sciamus,  nisi  emendalio  jam  prse- 
scripta  interveniat  :  Ecce  ego  cogito  malum  super  familiam  istam,  dicit  Dominu?, 
de  quo  non  auferetis  colla  vestra  ;  et  non  ambulabitis  superbi,  eo  quod  tempus  pes- 
simum  sit  ^ 


«  Matth.  VII,  l.i.  —  2  Ps.  VII,  13,  14.  —  3  Luc.  xiii,  3,  5.  —  ^  Jer.  xxiii,  19,  20.  —  ^  Ibid.  xxix, 
18,  19.  —  6  Ps.  xLiv,  9,  10.  —  "  Mich.  ii,  3. 


iLVi  virA  V.  p.  i)ii)>¥sir  (:arti'siam 

HEvtXATio  111.  (juaiiivis  secretu  diviiia  soleaiit  fie(juentius  servis  Dei  rcvelari 
non  in  nietlio  hoiniiiuni.aut  in  prui.sentia  |)luriiiioruiii,seil  in  Kolitiulineaut  seoisum 
(propter  i|uoil  ail  Ezecliielein  prophetaui  Doininus  dixit  :  Kj^redere  in  cainpuni,  et 
ibi  lo<iuar  tecuni ');  interdum  taineii  in  |)ra'sentia  alioruin  inanilestat  Altissinius  in- 
cerla  et  occulta  sapientia?  auui  •'  ac  futuroruni,  (juatenus  servis  Dei,  quihus  talia 
ostenduntur,  celerius  certius(|ue  ciedatur,  atque  hi  (|uos  revelata  concermint,  formi- 
dolosius  audiant  ea,  et  se  dilit,'entius  emendare  conentur.  Porro  revelatio  taliuin 
ad  dona  pertinet  fjratin'  ^iatis  datje  :  ideo  ordinantur  ad  utilitalem  cominuiiem,  ut 
supra  dietum  est.  Kt  si  (jcciiltentur  verj^Mt  in  detrimentiim  honi  communis.  Hinc 
maiiifestatio  horum  iion  vanitati,  sed  virtuti  est  adscrihenda.  Sic  ergo  accipiantur 
hic  recitanda. 

In  dominica  tertia  post  octavas  Pascha',  in  prima  celehratione  cujusdam  devo- 
tis.simi  Fratris,  Frater  pra^fatus  ah  exteriorihiis  sensihiis  ali('iiatus,'et  factus  in  spiritu 
solito  sihi  more,  tanto  allectuosius  C(rpit  mentaliter  deprecari  fontem  pietatis  im- 
mensa',Deuin  excelsum,  pro  paciticatione  atque  concordia  princi{)um  christianorum, 
quanto  tunc  tristiores  audivit  rumores  de  imminente  ^'ravi  coiiflictu  pra.-cipuorum 
totius  christian;»'  Iteligionis  maf,'natum,  ie{^um  ac  ducum.  Sicque  Frater  iste  in  pre- 
cihus  suis  atlatus  est  Domiiiuin  :  «  O  misericordissime  Deus,  usquequo  non  suc- 
curris  Ecclesi:^  tuje?  quamdiu  permittes  eam  sic  conculcari  ?  Ecce  principes  isti 
maf,'ni,  qiii  modo  essent  primi  in  defensione  fidei  et  expugnatione  adversariorum 
Ecclesia-  tuap,  in  dilatatione  fidelium  et  cultus  tui  divini,  in  confortatione  populi 
christiani,  nunc  (ut  fertur)  disponunt  se  ad  impugnandum  se  invicem.  Heu  ! 
quanta  strjiges  inde  consequeretur  !  Nonne  totus  populus  christianus  esset  unus 
exercitus  ad  dimicandum  concorditer  contra  christiana-  Religionis  ac  fidei  inimicos? 
Et  quid  tam  pravum,  tam  pcriculosum  in  ipso  exercitu,  sicut  divisio,  discordia  et 
impugnatio  mutua  ?  ()  qujintum  gaudent  perfidi  Turcae,  increduli  Sarraceni,  omnes- 
que  hostes  evangelica'  legis,  quum  tale  ac  tantum  esse  malum  audiunt  in  populo 
christiano!  Nonne  in  sua  rohorantur  malitia?  Celeriter  quoque  ac  feliciter  praevali- 
turos  se  jactant,  insipientiamque  derident  Christianorum.  » 

Ad  hjTf^c  et  multa  consimilia  querulosa  et  deprecatoria  verba  interna,  rosponsum 
est  desuper  Fratri  quasi  ex  ore  Christi,  deinde  ex  persona  universalis  Ecclesia'.  Dixit 
quippe  Salvator  :  «  Videsne  ingratitudinem  populi  christiani  et  principum  horum  ? 
Pro  modica  hereditate  terrena  exacuunt  corda  et  arma,  quum  tamen  aliter  ac  melius 
ad  justam  suje  dissensionis  concordiam  possent  pertingere.  Porro  pro  recuperanda 
hereditate  mea  electa  et  sancta  Terra,  in  qua  redemptionis  humanae  complevi 
mysteria,  nullo  aut  modico  fervent  zelo.  Interim  in  suis  lasciviunt  stratis,  et  longos 
capiunt  somnos,  quasi  pacata  jam  sint  omnia;  nec  fratrum  suorum,  ab  infidelibus 
crudelissime  oppressorum,  calamitatibus  condolent  aut  succurrunt.  Numquid  per  ta- 
les  expugnabo  incredulos,  qui  ipsis  incredulis  sunt  pejores?  Indecentissime  quoque 
sunt  vestiti.  Ideo  nisi  jam  resipiscant,  arguam  eos  in  furore  et  rigore  justitiap  ;  et 
quibus  plura  donavi,  et  majora  commisi  ofTicia,  acerbiora  infligam  supplicia.  »  Ad 
haec  et  plura  hujuscemodi  Frater  respondit  :  «  0  clementissime  Christe,  Verbum 

'  Ezech.  III,  22.  -  2  Ps.  l,  8. 


VIIA     V.     I'.     IIIUNVSII    CAIIIIsIAM  Xl.\|l 

ii)t(M'iiiiiii  i^ropliM*  iios  iiuMni.iliiiM  fl  «'ntc.illxiitii,  |)ar<'i>,  (|ii:i*ho,  mnosrv  i;l  Hiibvniii 
j)l(il>l  lii;i';  |n';rV(Mii,  l;iiits''\  ctnivcrld  c.ordii  iii»slr;i  (jii;miviH  oxcmciilu  ot  iiiiiiir.iLi, 
ut  ({ii;iM'uiniis  (^t  .s;i|)iainiis  (|ii;i'  tii;i  siint,  si('.(|iic  iin;iiiiiiiil(*r  rcHislaniiiH  lioHtihuH 
liii  li(iiioris,  iiostnniinc  lidci  ;i('  s;ilntis.  »  .\(l  li;i'c,  .lii(|(»x  rnspoiKlit  HUi»(M'nnH  : 
*  S(;ri|)tnin  nosti,  SimiicI  lo(|nitiir  houH'.  Onoiiiiiin  in  Scriplnris  siiain  aperit  vo- 
lniit;ilciii,  (|niil  lil)i  ;im|)lius  li;il)co  rc-;p()iiil(M(!  ?  i|ni(l  roslat  c.onHuhin) '.'  Advcrlo 
Scriplnr;mi,  ;uidi  iiuilriMii  tn;iiii,  spons;mi  inc;mi,  s;mc.t;mi  l'lc(',Insi;iin,  (ju;c  in- 
h;il)it;inlcin  sc  li;il)'t  Spiiiliiin  incnin,  Spiritnin  S;iii(dniii,  (jtii  oinnciii  doccl  ct 
su^'^'oril  vcfit;itciii  '.  » 

{'(Oiiclitsio.  riinc.  repiMitc  ([n;isi  cx  pcrson;i  l']ccloHi:i!  insonnit  vox  intorioii- 
bus  aurihus  Kratris  ;  «  Audi,  Itli  iiii,  vocos  et  geinitUH  nuilris  tn:i',  porpendc  sint^nllns 
ol  latnontitioiu^s  dolorosissiin;o,  tidolissiin;c  et  ;itroctuosissiiii:o  in;itris.  IMint^nnt  ot 
ponetnmt  tiie  intolonihiles  atn;irissitni(iu(^  doloros,  ipsis  quo^ine  inferni  dolorihus 
(luodaininodo  j;i':iviores.  Notitio  dolor  cotnp^issionis  froiiuontor  excodit  dolonnn 
passiouis,  (luonudiuodnin  ot  in  Spotiso  ;ic  Doinino  tneo  propter  iin'  et  vos  cru- 
ci  aHiKO  ?  Oiiiilitor  [iiitas  ine  excruci;iri,  ;illligi,  inio  dolorihus  ahsorlxMi,  diiin 
recolo  qualis  fuoritu  oliin,  quain  gloriosa,  potens  et  inclyta,  otnnihns  divinornm 
cliarisin;itnin  ;ilUnontiis  decorala,  toto  orbe  terraruin  longe  ac  late  dilVnsa,  san- 
ctis  pr;ol;itis  undiquo  fulgens,  streniiissitnis  ;u',  virtnosis  princi[)ihus  g;iudens,  et 
per  eos  de  a(lvers;iriis  tneis  pr;eclare  triuinplians,  innniner;ibilihus  turmis  devotis- 
sitnorntn  rcligiosornin  utriusqne  sexns  coruscans,  coUegiis  quoqne  innnmeris  et 
porsonis  constitutis  in  sacris  Ordinibns,  in  tiinore  Dei  et  observantia  teguhiri  con- 
versantihns,  porornata?  Ex  quibus  omnibus  plehs  communis  mirahiliter  ac  saluhriter 
;edilicahatur,  et  numeroac  merito  crevit,  in  tantuin  quod  et  infldeles  passim  et  un- 
dique  convortebantur  ;id  Christum,  et  inihi  incorporahantur.  Insuper  in  quatuor 
Mendicantium  ordinibus  gloriabar,  in  quibus  abundavi  personis  litteratis  ac  fervidis, 
regulariter  exemplariterque  viventibus,  per  quos  saluherritne  fructificavi  ad  con- 
versiouem,  profectum  ac  beatitudinem  plurimorum.  Sed,  heu  heu  heu!  jam  omnia 
sunt  eversa,  deformata  et  lapsa.  Obscuratum  est  aurum,  mutatus  est  color  opti- 
inus  ''.  Et  ego  ipsa  olim  tam  gratiosa  et  pulchra,  tam  potens  ac  splendida,  deformis 
elTecta  sum,  exsangnis  et  hispida,  egena,  intirma  et  conculcata,  atque  ad  hunc  angu- 
lum  occidentis  redacta  et  coarctata.  Nec  tanta  inea  calamitas,  angustia  et  pressura 
sutficit  hostibus  meis  :  quinimo  in  hoc  etiam  angulo  me  conantur  opprimere  et 
delere.  Jam  quatuor  patriarchales  atnisi  Ecclesias,  et  perfldi  illi  Romanae  quoque 
Sedis  locum  et  urbera  proesumunt  adipisci  ac  demoliri. 

«  PriBterea  hoc  nunc  super  omnia  me  contristat,  et  viscera  caritatis  ac  pietatis 
meaj  transfodit,  dilacerat  et  extorquet,  quod  non  obstantibus  tot  ac  tantis  adver- 
sitatibus,  cladibus  et  dimembrationibus  mei,  video  filios  meos  contra  se  invicem 
intlammari,  dissidere,  confligere,  sicqjie  hostium  suorum  manus  juvare,  ac  illis 
cooperari,  in  diminutione  conculcationeque  mei,  imo  in  dilaniando  ac  persequendo 
me  matrem  suam  moestissimam.  Nunc  ergo,  o  filii,  redite  ad  cor,  audite  me  et  ac- 
quiescite  mihi.  Ignoscite  mutuo,  et  causas  vestras  secundum  tenorem  justitiae  pro- 

<  Job  xxxiii,  14.  —  '^  Joann.  xiv,  26  ;  xvi,  13.  —  ^  Thren.  iv,  1. 


XI  VIII  VITA    V.    H.    I»|U>V>II    CAUTLSIAM 

aenumuiai  carilativt!,  coufuijieuiio  ad  supfrioris  vehtri  juUiciuiu,  id  est  Hoiuani 
Poutitlcis,  aut  ^iyuoJi  j»eueralis,  qu;«  certe  a  Spiritu  Saiicto  dirij^itur.  Nolitf  lue 
luatrem  vestraiii  iii  tiliis  luois,  proxiiuis  vestris,  i^ue  et  ^{ladio  devaslare,  egeiios  op- 
priuiere  ac  iuviceui  trucidare.  Iiud  potius  per  veraiu  coutritiouciu  recouciliamiui 
1)60,  et  coudolete  proxiiuis  et  contidelilius  vestris,  qui  ab  iufideliljus  et  tyrauuis 
aajvissiiuis  ((uotidie  devoraiitur,  j»ladio,  faiue,  captivitate,  tributo  vastaiitur.  Ouorum 
tilii  et  tiliie  adhuc  iufaiites  a<i  iutideliuiu  terras  mittuutiir,  (luiiteuus  a  sanctis- 
sima  at(|iie  luundissiiua  (^hristi  let,'e  aljstracti,  imhuautur  le^a,  imo  turpissima 
(it'ce,  su[)t'rstitiosis  tij^Mucutis,  falsissimis^iue  d(jctrinis  spurcissirni  ac  iinmundissimi 
Mahometi.  llaiu;  lidelissima'  ac  desolatissinia-  matris  vestra-  benigiiii!  admoni- 
tioueiii  ^'ratant»'r  ohedienterque  suscipite,  et  implete.  »  Ad  laiid(;m  et  gloriain 
Omuipotentis.   Aiuen. 

—  Et  haic  quidern  de  Dionysii  vita.  Geterurn  de  ipsius  scriptis,  ut  coj^noscas 
lihrorum  ejus  elcnchum,  openo  pretium  est  illum  quem  siia  rnaiiu  scriptiim  ip.se 
reliquit,  atferre  ut  seqiiitur. 


i:li:\(:iiiis 

OPKIMIlM   \.    r.    niON^SII 


AHKIilGIOi^IS  aliisque  veMonindis  persoiiis,  ficNiiieiiler  al((iie  per  plures  an- 
nos,  ej:;o  fraler  Dionysiiis  r.artiisi(Misis  roj^aliis  siiiii  scribcro  ois  noiniiia  scii 
.  titiilos  opiisouloriiiii  nicoi-iiin.  Distiili  autciii  lmciis(iu(%  rcpiilaiis  ;ipu'l  iik; 
ne  forlc  lioc  ipsiiiu  vanilali,  noii  virluti  adscrihatur  :  piicsc^rliui  quuiii  (luidain 
magnoruin  siia  lo^antur  oooultas.sc  opuscula  pro  possc,  quoadus.iuc  vixerunt  iii 
eurne.  Sed  reclainavit  syndcresis  virtus,  subinunnurans  et  airninans  :  I-^tsi  honiiin 
est  talia  ex  luiinilitate  cclare,  nu^lius  tainen  et  frucluosius  est  ex  caritate  hujusinodi 
propalaro  et  coiniuunicarc  ;  quuin  cl  sacratissiinus  dicat  princcps  Apostolorum  : 
Unusquisque  sicut  acccpit  j^ratiain  in  altcrutruni  illam  administrantcs -',  In  Eccle- 
siastico  quoquc  lcgitur  :  Tliesaurus  iuvisus  et  sapicntia  abscondita,  qua3  utilitas  in 
utrisque"'?  Ad  hoc  accedit  et  confcrt  quod  Gahriel  dixit  archangelus  :  Oui  multos 
erudiunt  ad  justitiain,  fulgcbunt  ut  stelkc  in  pcrpetuas  icternitates '.  Intcrea  forsan 
quis  dicct  :  Jam  tot  ct  tanta  a  sanctis  calholicis  viris,  illuminatis  doctoribus 
conscripta  sunt,  ut  opus  non  sit  pluia  conscribpre.  Vcrum  ad  hoc  Joannes  Cancel- 
larius  Parisiensis  respondet  :  « In  mcnsa  sapicntia',in  rcfcctorio  milit.uitis  Ecclcsiu', 
in  convivio  C^hristi,  condecet  assiduc  nova  fcrcula  exhiberi,  diversaquc  alimcnta 
proponi,  ut  cujus  internum  palatum  unum  pabulum,  aut  non,  aut  minus  dclcctat, 
aliud  provocet.  Nain  juxta  varictatein  gustus  corporci,  invcnitur  diflerentia  gustus 
interni  ;  et  quosdam  vetera,  quosdam  nova  magis  oblectant.  » 

Hinc  inductus,  statui  prnetactie  obtempcrare  petitioni,  potissimc  tamen  ob  hoc, 
quoniam  scio  quam  multa  mihi  adscribuntur  opuscula,  qua3  non  feci  :  qute  utique 
tanta^  eminentiiB  esse  queunt,  ut  tant;i3  impcrili;e  dcfectuositatisquc  homini  ipsa 
indecens  sit  adscribi.  Nihilo  minus  quiBdam  illorum  talia  forte  sunt,  ut  non  mihi 
dumtaxat,  sed  et  Ordini  sancto  scandalum  consisterct,  talia  edita  esse  a  fratre  reli- 
gionis  tam  sancta). 

Verum,  quando  ista  scribo,  ad  discernendum  opuscula  mea  ab  aliis,  non  reor 
suflicere  titulos  seu  nomina  opusculorum  exprimere,  nisi  ct  eorumdem  exordia  li- 
nesque  tangantur.  Siquidem  et  a  diversis  frequenter  conscripti  sunt  libri  nominum 
eorumdem  et  de  eisdem  materiis.  Istud'tamcn  pro  nunc  nequeo  adimplcrc,  quoniam 
opuscula  ipsa  mea,  pro  maxima  parte  jam  aliis  sunt  concessa,  nec  exordiorum  ac 
terminorum  ipsorum  recordor,  nisi  quod  omnia  vel  pene  omnia  finiuntur  his  verbis  : 

'  E\  cditionibus  Oolonise  ann.  1530,  1532,  1535.  —  -  I  Pelr.  i\,  10.  —  ^  Jiccli.  xli,  IT.  — 
*  Dan.  XII,  3. 

T.  1.  e 


i,  ki.km:iiis  01'kiu  m  v    i-.  hkivysii 

«  Oui  est  super  oiniiia  Deus  subliiuis  et  imiteclictus.  Ainfii.  »  l'er  articulo.s  ({uoque 
proceJo.  Kk  stilo,  iteiu  teiiore  et  foriiia  poterunt  probabiliter  saltein  discenii. 

IiHuper  ad  vitaiidain  piolixitatem  ac  jaclantia;  speciem,  possem  multa  summa- 
tim  perstringere,  ita  scribendo  :  Super  totam  nibliam  scripsi ;  sed  ({iioniam  multi 
hoc  ipsum  eyerunt,  et  plures  super  quosdaiu  Hiblia'  libros  scripserunt,  ex  illa  brevi 
summaria  perstrinctione  expositiuncuhe  meaf  seu  commeiitariola  ab  aliorum  exposi- 
tiuiiibus  et  commentariis  discerni  non  possent,  coj,'or  si},'illatim  exprimere'. 

Denique  quantum  occurrit  memoriie,  primo  scripsi  : 

SUPKR  LIBRLM  Ps.VI.MOHlM  ". 

Oiiinqua^cnui  priiiiu'!  ProM^miiiin  :  I)ia:it  David  /itiu.s  hai ;  dixit  vir  cui  constitutum 
est  de  Chrislu  iJci  Jacuh,  cijrcijias  psaltcs  Isrart  :  Sjtiritus  Duinini  lucutus  cst  jicr  rnc, 
et  scnnu  cjus  pcr  tini/uatn  mcam.  (II  Heg.  XXUI.) 

(Juinquaj^cnai  sccundu!  PruuMiiiuin  :  Tcstimunium  jjcrhibcns  Dciis  David,  dixit  :  In- 
veni  iJavid  viruni  sccundum  cur  rneum,  qui  facict  unines  vuluntatcs  rneas.  (Act.  Xlll.) 

(Juinquagena)  tcrtia>  Proamiium  :  Dcdit  Duvid  cunfcssionem  Sanclo  ct  Excclsu,  c\  dc 
omni  curdc  suu  laudavit  Duminum,  ijui  fccit  illum.  (Kccli.  Xl.vil.) 

Kt  librum  illum  Psalmoriim,  (luantum  (Icsu|)(t  datiiin  csl,  lillcialitcr,  allcgoricc,  tro- 

pologice  et  anagogice  exposui,  quantuin  textus  ij)>c  pcrinisil. 

Kditurn  Coloniu;  1531,  \Wi\,  1558. 

Pariaii»  1539,  1542,  1547,  15'53,  1039. 
Monstrolii  1892. 

2.  SuPER  SKPTEM  PsAL.MOS  P(jEMTE.\TiALES  ^  Pro(jemiurn  :  Scrutemur  vias  nosiras,  et 
quierarnus,  cl  revertamur  ad  Dominum.  Levemus  corda  noslra  cum  manibus  ad  Do- 
minum  in  cvelos.Nos  iniquecgimus  cl  ad  iracundiam provocavimus  Deum.  (Thrcn.  in.) 
Colon.  153U,  1532. 


*  Non  iiniiin  duintaxat  elonchum,  sed,  diversis  tcmporil)us,  pro  variis  porsonis,  plurcs  sori- 
psisse  videtur  Dionvsius  nostcr.  i^teiiim  reperitur  Oxonii,  in  IJodieiana  t)iijliotliceu,  (^odc.x  ms. 
XV  sa>culo  exaratus  (Hawl.  C.  504),  cujus  exordiuni  sic  liahet  :  «  Anno  mcccclxvi,  circa  lestum 
Nativitatis  Doniini,  luit  veiR-rahilis  Irater  Dionysiiis  Carliisiensis  iii  doino  IJrugensi,  Ordinis 
Cartusiensis,  et  portavit  secuin  sfquentes  hos  titulos  lihrorum  siioruni  :  (|ui  tunc  fuit  rcclor 
novae  plantationis  Ordinis  cjusdem,  propc  Buscum-Ducis.  »  Deinde  leguntur  verha  Dionjsii 
supra  relata  :  «  .V  religiosis  aliisqiie  venerandis  pcrsonis...  »  et  posl  ha?c,  tituli  opcrum  cxvm, 
sine  Procemiis. 

l'ari  modo,  .Vugusla?  Trevironim,  Codex  ms.  G3i  (sa^c.  xv),  exhihct  lieiji.^^trum  lihrorum  Patris 
Dionijsii  Cartmiensis  in  liurwmunda,  ah  ipso  descriptum,  articulos  complectcns  cxli,  cum 
plurimis  l*rooemiis.  Item  in  lihro  Tritliemii  abhatis  De  scriptoribus  ecclesiasticis  (liasileae, 
iAQi)  fol.  117  hahetur  :  «  De  cujus  (Dionysii)  opusculis  ipse  per  se  subjecta  quodam  indiculo 
recensuit.  »  .Sequuntiir  tituli  operum  cxliv. 

Trihus  illis  elenchis  quandoque  utemur  ad  illustrandum  catalogum,  ampliorem  licct  ct 
pleniorem,  a  Theodorico  Loer  traditum. 

Ouiim  autem  non  semper  eodem  ordine  procedat  nec  iisdcm  verhis  constet,  in  edilionihiis 
annorum  1530,  15I52  ct  1535,  Dionysianus  ille  catalogus ;  nequc,  quid  genuinum  in  eo,  (iiiid 
(iit  ita  dicam)  Loerianum  sit,  satis  appareat :  quod  clarius  atque  orJinatius  in  liisce  cditionilius 
videbitur,  eligemus.  Ceterum  in  ipso  textu  nihil  invenies  quod  Dionysii  non  sit  aut  Locrii. 

2  Anno  143-4  scripsit  Dionysius  in  Psalmos,  ut  patet  infra,  t.  V,  p.  508B;  univcrsa  aiitem  com- 
mentaria  super  Bihliam  absolvit  anno  1457,  ut  videre  est  in  fine  Comment.  lib.  Baruch. 

3  In  Oxon.  elench.,  secundo  loco  ponuntur  Prophetae  (dempto  Baruch).  deinde  Job,  Paiili 
Epist.,  IV  Evang.,  vii  Epist.  can.,  Actus  Apost.,  Apocalypsis.  Post  haec  :  Peiitateuch.,  Josue,  lih. 
Judicum,etc.,  Uh.Machabseorum  et  Baruch.  —  Cf.  Cod.  ms.  Ultraject.(n.  187), in  quo  legitur:«Ex- 
positio  in  Josue,  lib.  Judicum,etc.,  lib.  Machabseorum  et  Baruch.»  Itcm  cf.  Cod.Lovan.(n.213). 


KI.KNCinS   (il'l".HrM    V.    1«.    DIONVMI  1.1 

il.  Slin;il  IsAIAM.  PiodMiiilllll  :  /siiiiis  juo/i/nfii  iiifii/iiiis  if  /iifi/is  iii  rnnH/M-ifii  Dri,  H/iiri' 
fii  iitiii/iio  riifif  nffiiiiit,  i'f  i'iuisnf(ifu\  fsf  fni/rnfrs  iisi/nr  iii  sciii/iifmiiini .  (V.vv.W.  XI. VIII.) 

Iliiiic  lil)iiiin  sinil  cl  cotonis  vc^trris 'rrsluiiKMili  scriptiirus,  littcralilcr  s|»ii'itiiiililii(|iH' 
('X|>(isiii. 

('ui.m.  i.vii,  i.M.i,  i:>is,  i.v.r. 

*%.  Sl'l'KU  (iKNKSIM.  ProaMuillHl  :  /Jifrcfiis  /)i'n  if  /iniiiinifius  .)fni/si'S.  I)i'ifit  ifli  Dnniiiius 
Itujvm  rifit'  rf  ifisci/>fi/iiv,  ifnrrri'  ./nrnfi  frsfamvntiini,  rf  /'infiriii  smt  /srnrl.  (KvvW.  Xl.\ .) 
(•..loii.   I.>:M,   I.M.S,   \h(W. 

r».  Siii'KU  MxoDHM.  Pro(i>tniiiin  :  ./nsfi  simf  nmnvs  .srrmnnvs  niri,  r/  non  cst  in  cis  pra- 
vum  ijuiif ,  nri/iii'  /irrrrrsiiiii.  (Prov.  vill.) 
ColoM.  i.'>;ti,  i.Ms,  i.')(i(;. 

(\.  Sl!l»KU  liKVlTlcHM.  ProdMniiiin  :  //nnont  /)nminiini  ifr  fna  suftsfanfia,  rf  ifr  /trimitiis 
frui/um  tuariiin  :  rf  impfct)untur  /lorrca  tua  sa/uri/a/c,  c/  rinn  /nrcufarin  /itn  rn/un- 
liafiun/.  (Prov.  lll.) 

Colon.  l.VM,  1518,  l.-ifUJ. 

7.  SrpKU  i.inuuM  NuMKUOUUM.  ProttMnium  :  Qui  cituci/  in  nunwro  mifi/iam  cnrum,  cf 
omncs  c,r  nniiiinr  rnra/.  (Is.  xi..) 

Coioii.  1;>:M.  1.")1S,  ir)(i(). 

8.  SuPKU  Dkutkuonomium.  Proojmium  :  Serva  manda/a  r/  lci/em  ijuasi  pupillam  oculi 
tui.  Litja  cain  in  digi/is  /uis,  ct  in  /abulis  corctis  /ui  scribe  eam.  (Prov.  vii.) 

Coloii.  15;M,  1518,  I56(i. 

9.  SuPKU  LIBUUM  JosUE.  Proojmiuin  :  For/is  in  bcllo  Jesus  Nave,  successor  Moysis  in 
Prop/te/is,  qui  fuit  magnus  secundum  nomen  suum,  maximus  in  salutem  elrctorum 
Dei,expugnare  insurgentes  /lostes,  ut  consequeretur  /lereditatem  Israel.  (Eccli.  XLVI.) 

Colon.  1535,  1552,  1577. 

10.  SuPER  LiBRUM  JuDicuM.  Piottimium  :  Judices  singuli  suo  nomine,  quorum  non  esl 
corruptum  cor,  qui  non  sunt  aversi  a  Domino,icf  sit  memoria  iltorum  in  benedictione. 
(Eccli.  XLVi.) 

Coion.  1535,  1552,  1577. 

11.  SupKR  LiBRUM  RuFH.  Praefatio  :  Teste  sancto  Hieronymo,  ctc. 

Colon.  1535,  1552,  1577. 

12.  SuPER  QUATUOR  LiBROs  Regum.  Prooemium  :  Reges  ex  /e  egredien/ur.  (Gen.  xvii.) 
Coloii.  1535,  1552,  1577. 

13.  SuPER  LiBROs  Paralipomenon.  Pro(]emium  :  D.'us  fecit  ex  uno  homine.  (Act.  xvii.) 

Colon.  1535,  1552,  1577. 

« 

14.  SuPER  EsDRAM.  Prooemium  :  Lex  veri/atis  fuit  in  ore  ejus.  (Malach.  ii.) 
Colon.  1534,  1551,  1572,  1573. 

15.  SuPER  Nehemiam.  Prooemium  :  Ne/temias  in  memoria  multi  temporis,  qui  erexi/ 
nobis  muros  eversos,  et  stare  fecit  portas  et  seras,qui  erexit  domos  nos/ras.  (Eccli.  XLix.) 

Coion.  1534,  1551,  1572,  1573. 


III  ei.KVnilUS   Ol'KKLM    V.    1'.    DIONYSII 

U\.  SlPfcH  Toui.vii.  l'rouMuiiiiii  :  (Jai  jninn/^  <".f  mf  Hiiviuiirdiiiin,  l>i'iifilici'liir.  (l*ro- 
verbioiuiii  .\.\ii.) 

tolon.  15J4.  1551,  1572,  1573. 

17.  SuPEH  JuDiTU.  FrouMiiiuiii  :  Hipc  vocahitur  virafjn.  nicn.  ii.) 
t:uloii.  l.iJI,  15.^1,  157.',  1,'>7J 

18.  SuPKH  KsTUiiH.  l*roa'iuiuiu  :  Sicut  snt  oriens  in  ntiinitu  in  atti.ssirnis  Dei.sic  mu- 
lieris  bome  species  in  ornumentum  domus  suie.  (Kccli.  XXVl.) 

Coloa    I5;n,  l.i51.  1572.  1573. 

19.  StptH  JoB.  ProaMuiuiu  :  Disciptinam  Domini,  fili  mi,  nc  alijicias,  ct  ne  deficias 
ijuum  ufj  eo  corriperis  :ijuem  cnim  dititjit  Dominus,  cDrripit,  et  ijuasi  pater  in  fllio  com- 
placet  sibi.  (Prov.  iii.) 

Colon.  1534,  li>51,  157::^,  1573. 

(Slpeh  INalterilm,  ut  supra,  n.  1.) 

^O.  Slper  i.iijhum  l*ROVERiMORt  m.  i*roaMnium  :  Diu-it  Dominus  Salomoni :  Quia  po- 

stutasti  sapicnliam,  eccc  dcili  libi  cur  sajjicns  ct  intcttij/cns,  in  tantuin  ut  iiullus  ante 

te  simitis  tui  fuerit,  nec  posl  tc  surrecturus  sit.  (III  lleg.  iii.) 

Colon.  1533,  1536,  1539,  1555. 
1'aris.  1541.  154«,  1549. 

^l.  SuPER  EocLESiASTE.N.  Pro(iMniuin  :  (juomiulinoduin  Saloinon  Iria  sortiliis  sil  no- 

inina,  et  juxta  illorum  trium  nominuin  iuterprclalionein  Iria  edideril  voliimiiia,  ad  Ires 

hominum  stalus  speclantia,  inlrodiiclum  est  supra'. 

Colon.  1533,  153(j,  1.539,  1555. 
Paris.  1541,  1548,  1549. 

22.  SuPER  Cantica  Ganticorum.  Procemium    :    Oaudcbit  sjjonsus  super   sponsam. 

(Is.  lxii.) 

Colon.  1533,  1530,  15:39,  1555. 

Paris.  1541,  1.548,  1,549.  —  Monstrolil  189G. 

23.  SupER  L1I5RLM  Sapie.nti.k.  ProcGmium  :  Di-ice  ubi  sit  sajnentia.  (Baruch  iii.) 

Colon.  1533,  1536,  15,39,  1555. 
l'aris.  1,541,  1548,  1.549. 

2't.  SuPER  EccLESiASTicu.u.  Procemium  :  Mirabantur  omnes  in  verbis  gratice,  quoe  pro- 

cedebant  clc  ore  cjus.  (Luc.  iv.) 

Colon.  1533,  1536,  1539,  1555. 
Paris.  1541,  1549. 

(SuPER  IsAiA.M,  ut  supra,  n.  3.) 

25.  SuPER  Jere-MIam.  Prooemium  :  Hic  est  fratrum  amator  et  populi  Tsrael,  hic  est  qui 
multum  orat  pro  pojiulo  et  universa  sancta  civitate,  Jeremias  prophcta  Dei,  vir  cvtate 
et  gloria  mirabilis,  et  magni  decoris  liabitudine.  (II  Mach.  xv.) 
Colon.  1534,  1543,  4548,  1557. 

*  lu  exordio  expositionis  libri  Proverbiorum. 


i:i.i:\(;in's  (in  iii  m  v.  v    iiimn\sii  iiii 

ii(l.   SuPKU   riiUKNdS.  I*i()(i'iiiium  :  ViilcitH  Jcsus  civitnU-tn.fU-vit  sitpcr  (7/;/j.  (Ijic.  XIX.) 
Coh.n.  I.VM.  I.VI.I.  I.VIrt,  1.^57. 

^7.  SiiPKii  ll.vmcii.  Pnxnniiim  :  Ih.vit  /{iinn/i  ad  principos  Jini.i  :  h'r  on-  mki  /<;- 
i/itcfi(itiir  Jrrriiiiiis,  i/ititsi  fiyrns  niniirs  srrininics  istn.s,  rt  ci/ii  srriljctiain  in  vulutninc 
iifrninriito.  (Jcr.  x.xxvi.) 

luioii   ir.;M.  i.vi;».  i.vih.  1557. 

28.   SlPKH    l''/,KC,lllKl.KM.    ProdMllium    :    Snpicntin  prr  nntionrs   in   niiimns  sanrtits  ite 
trnns/rrf.  niniros  I)ri  rt  /'rnji/irfns  coiistifnif.  (Sap.  vil.) 
CdIoii.  I.VM.  l,M:t,  I.MS.  l.V.7. 

"iW.  SiPKH    h.vMKi.KM.    l'rO(Viniiiin    :    A^on  fncicl   Doininus  rcrbnni,  nisi  rcvclavcrit 
srrrctnin  snnin  lul  srrros  snos  /'rop/ictns.  (Amos  III.) 
Colon.  \hi[.  I,M:{,  1.VIS,  1557. 

:iO.   Si  PKK   nroDKciM    ['«opiiKT.vs   MiNORKs.  Procrmium   :   Snpicntinin   omniutn  anli- 
(juorum  c.ri/uirct  sapicns,  ct  in  I^rop/ictis  vacabit.  (Kccli.  XXXIX.) 
l'olon.  I.5.W.  1.531),  1519,  I.V.S. 

31.  SiiPKH  i.iimos  M.\(:ii.vi$  kori  m.  ProdMiiium  :  Ju(la,fc  Inwlahunt  fratrcs  tui.  Manus 
tna  in  ccrricilnts  iniinicoruiii  tuoruin.  Catulus  lconis  Jmla.  (Gcn.  XLIX.) 

Colon,  1.5;M.  1.551.  1,573.  1573. 

32.  SuPER  iM.\TTH.i:rM.  Prowmium  :  (^uasi  stclla  matutina  in  medio  nebukv,  ct  quasi 
luna  pfcna,  ct  quasi  sol  rcfuhjcns,  sic  illc  cffulsit  in  fcmpfo  Dci.  (Kccli.  L.) 

Colon.  \yM.  1.533,  1.5.]8.  1.543. 

Paris.  15;W,  1.5:50,  1541,  1512.  1545.  1548,  1549,1552,  1554,  1555,  16411. 

Vonot.  1.5(;9.  l.iTC,  1.578,  158(i.  —  Lugd.  1579. 

;>r>.  SiPKR  M.vRCiM.  Prooemium  :  MuUitudo  sapientium  sanitas  est  orbis  terrarum. 

(Sap.  VI.) 

Colon.  1.5:5:,  1,533.  1538,  1543. 

Paris.  15;5('.,  1,5;?9,  1.541,  1.54-2,  1548,  1549,  1.552,  1554.1555,  1G41. 

Venet.  1.5()9.  157(»,  1578.  1,580.  —  Lugd.  1579. 

34.  SuPER  LucAM.  Proopmium  :  Doctrinam  quasi  anfelucanum  illumino  omnibus,  ct 
enarrabo  illam  usque  in  longinquum,  et  illuminabo  omncs  sperantes  in  Domino,  et 
rclinquam  illam  qiuvrcntibus  sapicntiam.  (Eccli.  xxiv.) 

Colon.  1532.  15;«,  1538,  1543. 

Paris.  1.536,  1539,  1541,  1542,  1545,  1548.  1.549,  1552,1554.  1(541. 

Vonet.  1569.  1570.  1578,  1586.  —  Lugd.  1.579. 

3o.  SuPER  JoANNEM.  Pro(Pmium  :  Ego  sicut  aqucvductus  exivi  de  paradiso,  et  fluvius 

meus  appropinquavit  ad  mare,  quoniam,  doctrinam  quasi  antelucanum  illumino  om- 

nibus.  (Eccli.  xxiv.) 

Colon.  1532,  15:?3,  15:38.  1543. 

Paris.  1536,  1539,  1541,  1542,  1545,  1548,  1549,  1552,  1554,  1555,  1641. 

Venet.  1569,  1576,  1578,  1586.  —  Lugd.  1579. 

'  lla3  omnes  sunt,  multae  licet,  veree  proprleque  dictse  editiones. 


IIV  ei.R\nit  S    (JPKRLH    V.    V.    IMiiNYMI 

3tt.   Slfl^iH  OMNKS  l»IM  I'aI  1.1  .\l'osioi.l  KplSTOl.AS.  l'i-0(i*iiiiiiin  :  Auditi'  mc,  ijtumidin  ilc 

rebua   initifnin  tuculurus  num,  rt  n/u-iii^ntur  lalnn  nu-n   nf  rcctti  privdicent,  Justi  sunt 

um/wa  tffrmu/tex  mei.  (Fiov .  sill.) 

loloii    I.VJO,   liJ2,  153.»,  IhAH,  l.ilO,  l.>|.^,   irUtf,. 

rarU.  I5.JI,  mh,  1.537,  I5JM,  153'.»,  1510,  1512,  1,513,  1545,  151S,  1551,  I5,5i',  1555. 

Veiiet.  1573, 

!{7.  .\lo\oPA.Mo\,  ^«(1  Ukdai  no  oM.MLM  KpiSToi.AHiM  IJIATI  1'ai  i.i  iii  iiiiain  ad  inalc- 

rias,  instaiiliu  U.  Cantinalis  (h^  Cusa.  l'rou'iniuiii  :  UevcnMidissiino  in  (iliiislo  l'alri  '. 

.\Mtver|>.  8.  a. 

Culoii.  1531. 

I'ani4.   1551,  |(;3I,  IMi. 

i.ugil.  1547,  1549,  1555.  —  Veiiet.  1.534. 

.'W.  StPKR  AcTUs  Apostoi.orlm.  l'ro(rmiuin  :  Jienfn.s  /lomn  qui  inveiiit  sapicntiain,  et 

ijui  affluit  prudentia.  (l'rov.  lll.) 

Colon.  1.5,30,  153»,   15.11,  15:{(},  1545,  1,54(5,  1.5(i5. 

Paris.   1,5,37,  15:j<t,  1510,  1511,  VAi,  1,54«,  1551,  1,5.5:?,  1,551,  1,5,55. 

39.  Sl°pi!:r  septkm  Kpistoi.as  Cano.mcas.  I'i()(rinium  :  ('oincditc,  amici,  et  hihitc ;  ct 

inebriamini,  carissimi.  (Cant.  V.) 

(oloii.  1.5;J0,  1.5,13,  1,5.{(;,  1.545,  1.54(;,  1,5(;5. 

I*aris.  15.37,  1.531»,  1540,  1511,  154-.;,  1.54«,  1,551,  1,5.5-.',  1554,  1555,  1592. 

40.  SuPER  ApocALYPSiM.  Froo^miurn  :  Jiccc  pncr  mevs  clectus  (juern  elcgi,  dilcctus 

ineus,  in  quu  hcnc  cumplacuit  aniimv  mca' ; ponam  spirifum  mcum  supcr  eum,  et  judi- 

ciu/n  gentihus  nunfiabit.  (Is.  xi.ii ;  .Matth.  xii.) 

Colon.  1530,  1533,  153(5,  1.545,  1.546,  1565. 

Pari.s.  1537,1530,  1540,  1541,  1542,  1548,  1551,  15.5->,  1.554,  15.55,  1592. 

41.  KpiToME  sive  nobiliores  sentenliae  totius  Uibliie.  Proaimium  :  Tota  sacra)  Uibliaj 
scriptura  distinguitur  in  duo  Tcstamcnta,  vetus  vidclicet  et  novum-. 

Colon.  1532. 


TITULI  OPERUM  DOCTRINALIUM  ET  DE  DIVINIS. 


42.  I.N  LiBROs  B.  DiONYsii  Areopagit.e  K 

Super  Angelicam  seu  ccelestem  hierarchlam.  Procemium  :  Accessistis  adSion  tnontem 
el  civitatem  Dei  vivcnlis,  Jerusalcm  ccclestem,  ct  multormn  millium  angelorum  fre- 
quentiam.  (Hebr.  xii.) 

'  Hoc  l>ro(£mium  una  est  Epislolarum  ad  Card.  de  Cusa,  de  quibus  infra,  n.  170. 
'  Vide  notam  primam  ad  n.  18(5. 

3  In  imliro  nperis  nii  tiluliis  est :  I/i.^toire  r/eneralfi  des  nufeiirs  socri''S,piiv]c  W.  V.  Dom  Kcniy 
Ceiliier,  l*aris,  Vives,  18G8,  ioiiitur  [)ag.  .'}i(5  :  «  Denys  le  Cii.vktrel-.\.  Son  comnientaire  sur  les 
sept  lettres  de  saint  Antoinc,  111.  Ii!»2.  » 

Erral  indicis  auctor.  Nunquam  Epistolas  S.  .\ntoiiii  comrnenlalus  est  Dionysius  (^artusianus  ; 
sed  h<e  Epistolae  sequuntur  S.  Dionysii  .\reopagitae  opera,  qua;  cum  commentariis  \'en.  Dionysii 
Cartusiani,  Coloniae  anno  1336  edita  sunt. 

Fatendum  est  verba  ipsius  R.  P.  D.  Remigii  Ceillier  (III,  392,  col.  2)  non  omni  ambiguitatc 
carere. 


KI.I.Mim  S    n|'|  Ul  M    \.    I'.    hHiNNMI  LV 

Siipcr  l'!('i'l<>siasli('iiiu  liicrarcliiain.  I'n»irmiiiiii  :  'Dilim  iKihrmun  ponlifimn,  ijui  ntu- 
stuiil  iii  ilr.itiTii  sciiis  nini/iiilni/iiiis  iii  nrlis,  siiiicloriiin  iniiiislrr  rl  lalwrnaruti  rrri , 
i/iioil  /i.ril  /)(-ns  (i  non  /lonio.  (Wrhv.  vill.) 

SujXT  lihros  (1(>  Diviuis  uomiuiluis '.  Protriuiiim  :  Qnis  itsrmilil  in  nrlinn  afi/w^  di;- 
srrniiil  f  (Jiiis  roflii/nril  ni/iiiis  i/iinsi  in  rrslinirnlo  f  Qiiis  sii.srilavil  oninrs  Irnninoif 
Irrriv  f  Qiioil  noinrn  rsl  rjiis  /  rl  i/iioif  noinrn  /ilil  r/its.si  nosli  f  (Prov.  XXX.) 

Siip(M'  .Mysliraiii  lllcoJDgiam.  Proiniiiiiiu  :  /Joniinns  ifi.ril  ul  liahilarrl  iti  ratiijinc. 
(II  l'ar.  VI.) 

Siipcr  iiu(l(>ciiu  (>pisl()las  Diouysii.  Procrmiiim  :  Viifrir  i/uoniam  noii  snliim  mi/ii  la- 
liorari,  .'int  oninihiis  r.n/itirrnlihns  rrritalrni.  (Kccli.  xxiv.) 
Coloii.    i.MtC,  l.^rW). 

4.'l.  In  (,>i'ATiion  i.umo.s  SKNTr.NTi.vnvM. 

Siip(>r  (pialiior  lilnos  S(>ulcutianim  scripla  (locloriim  scliolasliconim  famosissiiuonim 
rcdiixi  iii  iimim.  xidcliccl  .Mcxaiidri  dr  llalcs,  saucli  'riioma',  .Mhcrli  ma^Mii.  Uoiiavcn- 
liira>,  .l\i,M(lii  dc  Uoma.  IVlri  lU'  rai(>ulasia,  Hicliardi  (1(>  .Mcdiavilla,  (liiillclmi  Parisicii- 
sis,  domiui  (Jiiillclmi  .Xulisiodorcnsis,  llcnrici  (l(>  (Jandavo,  llrici,  Scoli  (>t  llauuihalis. 

(]oll(n'laU(>iim  iii  piimnm  lihniiu  Sonlculianim.  Procrmiiim  :  Snpientiam  otnnivm 
anlii/uoniin  r.n/iiirrl  .fapirns.  (Kccli.  XXXlX.) 

(-olleclaucum  iu  sccimdiim  rihniiu  Scnl(>nliariim.  Procrmiimi  :  Qnis  ignorat  quod 
luvr  oninia  nianiis  /)oiiiini  fmi-it^  in  riijiis  niiinu  csl  aniina  oninis  vivenlis,  cf  s/)iritus 
univcrsa'  cnrnis  /loniinis.  (Job  Xll.) 

Colleclanciim  in  terlium  lihrum  Seutenliarum.  Prooemium  :  Di.xit  (Jabriel  ad  Da- 
nielcm  :  Scptuai/infa  /icbifomadcs  af/hrcviata'  sunl  s/i/wr  /jopufum  tuum,  ut  defeatur 
inif/uilas.ct  adducalur  Justilia  scmpilcrna,  et  impfeatur  visio  et  prop/ietia ,  et  ungatur 
Sanclus  Sanetorum.  El  occidclur  C/iristus.  (Dan.  ix.) 

Colleelaucum  in  quarlum  lihrum  Senlentiarum.  Procemium  :  Sanafm  contritiones 
eorum,  ditii/am  cos  sponUincc  :  i/uia  avcrsus  cst  furor  mcus  ah  cis.  (0.sce  XIV.) 

Colon.  153."). 
Venet.  1584. 

'ii.  SU.MM.K  FIDKI  ORTHODOX.E  LlBRl  IV,  [alias]  EnTERIONE,  id  est  MEDULLA  OPERUM 
S.    TUOM.E. 

Exhelcosis,  id  csl  cxcerptum  primae  partis  Summae.  Pro(Pmium  :  Neminem  difigit 
Dcus,  nisi  eum  qui  cum  sapientia  in/iabilat .  (Sap.  vii.) 

Exhelcosis  prima>  partis  secunda^.  Proa^mium  :  Auris  hona  cum  omni  concupiscentia 
audict  sa/)icntiai)i.  (Eccli.  lll.) 

Exhelcosis  secuuda}  partis  secundiB.  Prooemium  :  Omnis  yforia  ejus  filim  regis  ab 
intus.  (Ps.  XLiv.) 

Exhelcosis  terlije  partis.  Pro(Bmium  :  Beatiis  /lomo  qui  invenit  sapientiam,  et  qui 
afffuit  prudcntia.  (Prov.  III.) 

Supplementum  Siimma^  ex  scripto  ejusdem  sancti  Thoma»  super  quartum  Sententia- 

rum.  Prooemium  :  Vani  sunt  omncs  /lomines  quibus  non  subest  scientia  Dei- .  (Sap.  XIII.) 

Colon.  l,")3r)-I5;3(). 

Paris.  1548. 

Venet.  1572.  1585.  —  Antverp.  1569. 

'  \  011.  Dionysiiis  nostor,  in  oloncho  anni  U66  (Cod.  Oxon.),  antepenultimo  loco  haec  scripsit  : 
«  Super  lihniin  do  Divinis  noniinihus,  />/■«  /mrte,  et  adliuc  occu/jor.  )) 

2  Hoc  Prooemiiun  dcest  in  cdifis. 


ivi  i:;i.k:M:iiL's  i>i'Kiu.m  \.  f.  diusvsii 

4ft.  S.u:r  K  TiiKoi.n«;i  K  Kpnout':  [mmi|  Kxiiu.«:o8Ih  kx  Simma  1).  (Wii.i.ki.mi  A.misiodo- 
HKNsis  '.  l'iiMiiiiiiiiii  :  Sicut  vera  (lil«'ctiuiiu  «iili^itiii  Dciis  super  oiiiiiia. 

40.  StfKH  iJoKiiiu  i)K  «:oNsoi.ATiu.NK  iMiii.t).-»ui'iii  I.,  Iiltt  Tulilcr  «'t  iiiyslic«f.  I*r«)«riiiiiiiii  : 
lluini}  saitrtus  in  sapicnfia  inanct  aicut  aul,  stultun  aicul  luna  mutatur'^ .  (Kccli.  X&vil.) 
('uloii    KV40. 

47.   i;xi*osiTio  i.iiiHoiUM  JoANMS  (li.iMAii'.  ProjiMiiium  :  ]'i(lit  Jaroh  i)7  somnis  scalam 
atantcin   .suprr   tciram,  ct  cacnmcn   iUius  tanijcn.s  ca-lam,    anijcloHiiac  J)ci  asccndcn- 
tes  ct  dcsccndentes  per  eam,  et  Dominuin  innixum  scaUe,  dicentem  sihi  :  Kyo  sum  l)o- 
tnina.s,  ctc.  (ticii.  XXVlll.) 
loluii.   IfjlO. 

'iM.  Tha.nsi.atio  i.iiJHOiiLM  Ju  vN.MS  (]assia.\i  a1)  sTii.i  m  i  At.iLi.iMi  m.  rro«i'iiiiiiin  :  Dccla- 
ratio  sermonuin  tuoruin  itluminat,  et  intc/lccfam  daf  jiariuilis.  (I's.  c.xviii.^ 
Coloii    Ijlo. 

49.  K.NARRATio  IIymnorim  1'R.ksf.rtim  VKTF.RIM.  1'ronpmiiiin  :  /mjjlemini Spiritu S(^ncto, 

toijucnfes  vohismcfipsis  in  jisalmis  cf  /ii/mnis  ct  canticis  sjtiritnulihus,  cantantcs  el  psal- 

tentes  in  cordihus  cestris  Domino,  (jratias  agenfcs  pro  omnihus.  (Kphes.  V.) 

Colon.  15:n,  l.TlO,  l.->58. 

Paiis.  1537,  15J0,  1510,  1511,  1542,  1518,  1551,  1552,  1.551,  15.w. 

riO.  I)k  KXKMPi.is  ET  uo«;i;mk.\tis  ALTiiK.NTicis.  Pro(jRiniiim  :  Sapienliam  Sancloriiin  nar- 
rant  jiopuli,  et  laudem  eorum  nuntiat  Ecclesia.  (Kccli.  xi.iv.) 
Colon.  1532. 

M.  I)k  kntk  kt  kssk.ntia.  Procnmiimi  :  nncinadmofltim  Arislolelcs  proril«'tur,  r«'riim 
aliqufiD  sunl  univcisales,  aliqua'  parliciilar«'s  '.  (ArisloL,  IVri  hermen.  7.) 

52.  I)E  sriE.NTiA  u.NivERSALiUM  •'.  l'ro(rmium  :  Desidcrahiliiis  est  de  suhlimibus,  imo  de 
uno  alto  ente  pauciim  scire.  «luam  de  declivibus  multam  habere  agnitionem.  (Aristot., 
in2C(rli.) 

5^1.  CoMPKNDiuM  pniLOsopnif.UM,  scu  elemenlatio  philosophica.  Pro(Kmium  :  I^retiosior 
est  sapientia  cunctis  opihns  :  ef  omnia  qum  desiderantur ,  /luic  non  valent  comparari . 
(Prov.  III.) 

Coion.  1.532. 


'  Deest  In  odilis.  —  .Siimina  I).  r;iiilU'lini  .Vntisiodorensis  sic  inripil  :  «  Fidcs  esl  snbslanlia 
reruni  si>crantlarum,  argnnientnin  non  apparonlinni.  .Sicut  eniiii  vera  dilectione  diligitur  Dcus 
proptcr  seipsum  super  omnia,  elc.  » 

2  Hoc  Proceminm  dccst  in  editis. 

'  In  elencho  anni  13.33,  pro  n.  47  el  48  liabcliu'  :  AiTlicfinms  mliifis,  duobns  libris  ailmiran- 
da  majorum  tacla,  posteris  imitamla  desiribcns.  Libri  prinii  ProiTinium  :  Vidil  Jacob...  Libri 
secundi  Prooemium  :  Ueclaratio  sermonum... 

''  H.  de  L'F.spv,  in  \'ita  1).  Dionysii  Cartnsiani  qnam  pr.Tiiiisit  tractatni  cjnsdcm  De  confetn/ifu 
miiiidi  (Parisiis  1()49),  loqnens  de  lil)ro  f)e  cnfe  ef  essenfio,  addit :  «  Qui  etiamnnm  intcr  opcra 
ejus  reperifur.  »  Verum  traclatiis  /)e  ente  et  essenlia  inter  opera  D.  Dionysii  edila  bucnsque 
non  reperitur.  —  Hunc  Iractaluin  Dionysius,  anfeqnam  inonacbus  fiercl,  «  illico  post  adepla 
magisferii  insignia  scripsit ».  (Supra,  p.  x.xiv.)  In  prima  elenclii  editione  nulla  est  bujus  menfio. 

•^  Deest  in  editis. 


KI.KNCmiS    on.ltlW    S.    I>.    liln.NVSII  I.MI 

.*i'i.  (;()MiM.M»MiM  •iMKni.()(;i(;iiM,  sni  clcmcMlalid  llicolojfira.  ProdMiiiiim  :  Conipitrntf 
vohis  sa|)i(Mlliam  sim-  iin/i/ifn,  rf  rii//uni  rr.struni  sii/ijiritr  jiufn  cjiis.  (Kccli.  I.l.) 

('..!. .11,  i:..i;». 

r»"».  I)k  i.hmink  (•.muistiw  I    nM.oiMi;'. 

ProdMniMMi  libri  I  :  nnmis  pioccssio  socmikIoimmi  a  |»iiMio,  cl  (•oiivcrsio  corMm«ltMi. 
pcr  siiMililMdiiKMii  crriciliii'  iili'oniiM(|Mc. 

l*ro(iMniiiiii  liliri  II  :  /Irnfiis  honnt  i/urin  tu  rruifirris.  (Ps.  XClll.) 

Ilos  (liios  libros  prjcclaiissiinos,  Miip(M'  iii   c.vnrdio  scciiMdi   loiiii   .Miiioriim  opcnim 
DioMysii   |(]oIom.    iriiljj,   (lciliiinis   in    Iiic(Mii   :  lamclsi  arliciilo   i.ii   oriciiil<M'iiiiiis  iniiti 
liim  (>X(Mnplai'.  Si  cMipiam  inlcj^Miim  oc(Mirr(Mil,  iii  },'raliam  pioniin  prof(Mal  iii  Im((mm. 
(Jiiod  cl  t\r  libris  do  Diviiia  csscMiliu  ptM(liiis  -  pcliliir. 
(•(.K.ii.  !.">;!:>'. 

;i().    Dl.VI.Ot.l  S    IMKK    IMIII.OSOIMIl  M    KT    I  IIKOI.OOI  M  '. 

57.  DiALOCiio.N  i)K  FIDK  CATMOi.iCA  coMlia  f;(Mililcs,  conliiMMis  oclo  lihros  parlialcs. 
ProaMniMm  :  Miu/nn  rf  niirit/>i/ia  siint  oprra  tna,  Doniinr  Drii.s  oninipotciis;  jiustu'  rt 
fcra'  suiif  riir  fuiv,  Rr.v  swruiornni.  Qiiis  nou  finir/u't  fr  rt  niai/iii/irn/tit  nonwn  tuunif 
ifuia  tu  so/us  pius  rs.  Tu  ciiiiM,  Dominc.  rrrnsfi  oninia,  rt  proptrr  vo/untnfcin  tiiam 
crcata  suut.  Tn  soliis  omiuum  dominaris.  cl  /;/  (/ifioiir  tiia  rui/rta  sunt  posifa,  quo- 
niam  tu  solus  a>((M-nus  et  indcpciidons  os.  (Apoc.  xv ;  iv  ;  Kslhor  xiii.) 
Colon.  153J. 

riS.  (loNTRA  PKnKiDiAM  Mamomkti,  kt  co.ntha  multa  Dic.TA  Sauracknohim  lihri  qiialMor. 
ProoMMiMiM  :  l{ci;:i  maijMO  ac  pr.Tpolcnli  linpcratori  SarraccnoiMm,  omMibiisijiic  logis 
Mahomoli  docloribus  alijMc  CMltoribus,  (jnidam  chrislianus  rcligiosus,  etc, 
Colon.  153-.>,  1533. 

50.  DiAi.oci s  DisPiTATio.Ms  iNTKR  CiiRisTiAM'M  ET  Sarrack.mm  do  logc  (]hristi  ct  contra 
porridiam  impiissimi  MahoiMoti  '.  ProaMnium  :  Sir  Drwi  di/rxil  mundum,  ut  Fiiium 
suum  unigcnitum  darct,  ut  omnis  qui  crcdit  in  cum  7wn  pereat,  sed  habeat  vitam 
wternam.  (JoaiiM.  iii.) 
Colon.  1532,  1533. 

()0.    KpiSTOI.A    AD    PrINCIPES    CATIIOLlCOS    PAR.ENETICA    1)E    INSTlTUEiNDG    BELLO    ADVERSUS 

TuRCAM.  Procemiuin  :  Univcrsis  Principibus  christianis,  etc. 
Colon.  1530,  1532,  1533.  l,").-)9. 

()1.  Contra  artes  mac^.icas  et  errorks  Waldensium.  Prooemium  :  Cave  ne  imitari  ve/is 
abominationes  i//arum  gcntiuiii ;  ncr  invcniafur  in  tc  qui  lusfret  /i/ium  suum  aut 
/i/iam  ducens  per  ignem,  aut  qui  ariolos  sciscitetur,  ct  observet  somnia  atque  auguria, 

'  Sic  in  Coflioe  Trevirensi.  et  apu(i  Trifhcinium.  In  Codice  autem  Oxoniensi  leginius  :  De 
/umine  f/ieoricw  iiifuitionis. 

2  Vide  infra.  n.  Gi.  Miruni  qnod  in  Oper.  minor.  t.  II,  Coloniff'.  1.532,  ad  (itnlum  tractatus 
Do  /umine  r/irisfi(inn'  f/ieuriir  atljungilur  :  seu  De  divina  essentia. 

3  Ita  habetur  in  prlma  editione  catalogi,  in  Cod.  Trevir.,  ct  in  elencho  Trithemii.Deest  in  editis. 

'  .Vd  n.  58  et  o9  :  Prodierunt  Colonia^,  anno  1.533,  Dioni/sii  Carfusiani  contra  A/voranum  et 
sectam  Ma/wmeticam  /ibri  quinque. 


IVIII  FLENCIIL?»    itl'KHLW    \.    P.    DIONYSII 

nec  aif  inuU'fica»  ni'iiae  incnntatm- ,  m-r  tjui  jtf/t/timcH  ctinsulut,  inyitc  (livinns,  ct  ifittcrnt 
a  inortui/i  ocritutein.  Omniii  eiiiiii  hau-  uhtnnintititr  Ihnninus.  (I)riil.  XVill.)  ' 

tti.  CoNTRA  srPEnsTlTIONKS.  I'u)(i'iiiiuiii  !  Doininnm  Dcum  fiium  timehis,  cf  i/jsi  st)li 
aerviea.  (Dvxxl.  \l.) 

Colon.  1532,  1533. 

H.*l.    Uk   .NATIHA   .KTER.M   ET   VEIII   Dfcl.   l'r(Ul'lllilllll  :  Scimus  i/Uoni(im  FiUiis  /Jci  vcnit, 
el  iledit  nobis  sensum,  u/  ctHjnusciimus  rciitm  iJcitm.  Ipsc  cililii    riiit^cilitlis  Dei   Palris 
in    /loc    nittus   cst ,  ct   iiil   /loc    ccnit    in    muntlum,  ut   lestimoiiin m   /niliilniil    i-crilitli. 
(I  Juaiiii.  V  ;  Juaiiii.  xviii.) 
Colon.  1532. 

iW.   |)K  hiviNA  F.ssRNTiA.  ProiTiiiiiiin  :  Oiiiiiis  /)rf)ci'.<isin-.  Noiuliim  ost  invontum  '. 

tvi.    bi     VKNUSfATK     Mf.NDI    KT    PUI.CIIIUTUDINK    DkI.    PlOdMIliuill    :    /'illts    csl    AllissimUS, 

ereator  oinniiini  oinnipotens,  rcjc  metuenilits  nlmis,  .sedcns  sujicr  t/ironum,  (Inminans 
l)cus.  (Kceli.  I.) 
Colon.  I5.i2. 

W).  (]rkatl'H.vhl.m  in  oiuhvkm  ai>  Dklm  co.vsiDKUATio  TiiKOi,0(ii(:A.Proa'miiiiii  :  Dclcctasti 
mc,  Domine,  in  fuchura  fua,  et  in  operihus  manuuin  fuarum  exsultahn ,  (Ps.  xci.) 
Colon.  1532. 

G7.    Dli  DISTA.NTIA  PKHFKCTKtMS  DIVIN  K  KT  IILMA.N.i:.  PlOdMllilMIl  :   Eslolc  /)Crfccli,sicut  cl 
Pater  vester  cwlcstis  pcrfcctus  esl.  (.Mallll.  v.) 

Colon.  I.i32. 

K8.  Dk  MU.MKiCKNTrA   KT  BENKFiciis  Dki.  Procpmium   :   Anima   mca  ilcsideravil  te  in 
nocfe,  o  Unigenilc  Patris  a?terni,  sed  et  spirilus  mcus  in  prwcordiis  meis  silivil   in  te. 

(Is.  XXVI.) 

Colon.  l.)32. 

fi9.  De  laudibus  supkrlaudabii.is  Dki.  Prooemium  :  0  Doiis  pracstantissime,  lu  boniis 
naturaliter,  Dominator  altissime. 
Colon.  15.i2. 

70.  Laudes  Dei  DEvoTissiM.K.  Pioa^mium  :  Tii,  Doinine  Deus  noster,  naturaiiter  bonus  es. 
Colon.  1.532. 


'  Iii  volumint'  nii  inscriititiir  :  IJ.  Dioni/sii  Cailti^iaiii  conlra  .Mrorantim...  (iit  supni,  ii.  59 
in  iiota),  a<l  falrtMii  Pnitptnii  aiirtnris,  ctlilor  I).  1't'lnis  nionicvciina  ait  :  «  .Slatiicrain,  liisce 
libris,  ca  qufP  iticin  auclor  ctiiitni  arlcs  iiiai.'icas  ct  crrorcs  \\'al(|i'iisiuni  sfri[)sit  ailjiccrc,  (|ui- 
hus  habetur  cxortliiim  :  Cave  iie  imitari  velis.  .\t  quiim  nusquiiin  ;:cntiuin  repcrire  possim, 
cogor  proposito  ahstinerc.  Oro  tamen  te,  pie  Lector,  si  uspiam  investigari  queant,  eorum  nohis 
copiam  facias.  » 

-  Hoc  Profpmium  legitur  in  prima  etlitione  eleiuiii  ;  in  ccteris  vero.  nuiiiim.  .\pu(l  Tritiie- 
mium.  Procemium  est  :  .Scimiis  quoniam....  ut  in  Iractatu  prapceileiiti  (n.  G3) ;  iino  in  Ctulice 
Ultrajectensi,  siib  titulo  De  rlivina  psscnlia  tlaliir  [tra^cetlcns  Iraclalus. 

3  Vide  n.  55  in  finc.  —  In  Cod.  (Jxon.  ct  Trcvir.  notatur  (sine  Prooemit))  liitcr  De  diviita 
essentia. 


KI.KNCimS    UPKIU  M    \.    I'.    IHOMYMII  I.IX 

71.    I)k  IK»MS  SimUITHS  SANCri  lilui  l\     l'riMiiiiiiiin   :  (Jnls  hnniiniDn   iintffif  Hrirr   mn- 
si/iuin  l)i-i  f  iinf  ifiiis  /uift-ri/  i'(>i/i/ilti'  i/niif   rr/if  l)i'ii\  f   ni.\i   fit   i/ii/rris  siijiii'iifinin,rf 
minrris  S/n'riftnn  fnmn  i/r  (•»i'lis.  (Snp.  ix.) 
(■(tioii.  i.'>;i2. 

7i.  Ilou  K  i»K  s.vNCTissiMA  TiUMTATK.  Pnxrmiiiiii  :  Adsil    uohis  scm|wr  immciisa  lim 
clciiuMilia,  Dciis  omnipolcns,  Tiinilas  ailoranda. 

('(ilun.   i.'»;!:.'. 

7:1.    IIOU  K  DKVOTISSIM  K  l)K   PaSSIONK  DoMIM  .\OSTni  JkSU  (llllUSTl.   PrOdMnilim   :   iJrils,  iii 

ivfjuforinni  inrnni  infrni/r.  (Ps.  l.XIX.) 
Coloii.  15;i2. 

7'l.  MkDITATIONKS  SIVK  I)K  modo  rkc.ohdatioms  domimk.k  Passio.ms. 

Iliiiu*  lihnim  aliiiiii  (MiiiKhMn  ass(M'unt  jam  oliin  (*vnl;.;aliiin  siilt  liliilo  :  />>'  rifri  rf 
/trnr/iriis  S<i/niforis.  (Mijiis  oralioncs  lialxMil  pl(MMinu|ii('  c.xordia  :  Mcncdico  cl  f^ralias 
ago  libi.  Doniiiu*.  ProoMuiuin  anlcm  csl  :  Si  dcsiihMus  j)ci  rcctc  miindaii  a  vitiis,  si  iiid)i 
Iil(M'  dilari  in  virtiilibiis,  si  altissimc  illiiminari  in  S(M-i|)liiris,  si  ^'loriosc  Iriiimpliarc  dc 
inimicis.  si  copiosc  consolari  in  adv^Msis,  si  dcvolc  convcrsari  in  tcrris,  si  l'rc(|iicntcr 
compungi  in  cubilibus,  si  diilcilcr  llcrc  in  orationihiis,  si  rr('(|ii(Mitcr  acccndi  iu  nicdi- 
laliouibus.  si  pcrscvcrarc  in  bonis  actibus,  si  replcri  spiritualibus  gaudiis,  si  rapi  in 
oxccssu  lucntis,  si  divcrsis  frui  sccrcfis,  si  fclicil(M'  mori  in  c.xlrcmis,  si  pcrcnniter 
rc^gnarc  iu  civlis  :  cxercc  tc  iu  vila  cl  iu  passione  Jcsii  (Ihristi  Filii  Dci'. 

7r>.  KxposiTio  DOMiMc.K  Passio.ms  skci.vdum  (,)i:atuoii  I']vam;ki,istas-.  Pr()(i'miiim  :  /i'c- 

conri/iati  smnus  Dro  prr  mortetn  Fi/ii  ojus.  (Roin.  v.) 

Colon.  15.{;{,  l.")37,  mi. 
rari.s.  1,->41. 

76.  ExPOSiTio  .Miss.K.  Pron^mium  :  Afetnoriain  fecil  niirabiliutn  suorutn  ttdsericors  et 
miserator  Doininus,  escam  dedit  timentibus  se.  (Ps.  cx.) 

Colon.  l.")32. 

77.  DiAi.OGUS  DE  ckledratio.ne  et  Sacrame.nto  ALTARis^Prooemium  :  Qnicumf/ue  itiati- 

ducaverit  patiem  hunc  et  biberit  ca/icem  Dotnitii  indigne,  reus  erit  corporis  el  saii- 

guinis  Dotnini.  (I  Cor.  xi.) 

S.  1.  et  a. 
Colon.  1532. 

78.  DlALOGUS   AUREUS    l.NTER   GhRISTUM  ET  SACERDOTEM  ' . 

79.  Tractatus  de  sacra  commu.mo.nk  fhfa^ue.ntanda.  Pro(Pmium  :  Qui  prceesf,  in  so//i- 
citudinr  prspsit.  (Roni.  xii.) 

Colon.  1532. 


*  Tractatus  De  vifa  et  Iteneficiis  Sa/vatoris  editus  cst  s.  1.  et  a. ;  et  Paris.  1.^02. 

•  Inler  Sermones  dc  Sanctis. 

^  In  clcncho  Oxoniensi  additur  :  n  impressus  est.  »  ^ide  supra,  p.  i,  nota  1. 

'•  In  prima  editione  elenchi,  in  Cod.  Trevir.,  et  apud  Trithemium,  a  prsecedenti  distinguitur. 
Deest  in  editis. 


iX  KIU.S(MVS    n|'KHI  M    V.    I>.    I)|()>VMI 

HO.  S|!;h.>io.M!;s  sv.%.  Uk;  \K.NfcH.vuii.i  Saciiamkmu.  Piouuiiimu  :  ('(tto  mca  vei-e  est  cihus. 
(Joaiiii.  VI.) 

t  olon.  153i. 

«l.  Dk;  i.AiDiius  HKArisHiu.K  \  iiit.i.M^  .Maui  I.  liljii  IV.  l'ron'iiiiuiii  :  (Jiuv  i-.sf  i.stn,  i/ud- 

pfoijreditur  ijuu/ii  uururu  consurijens,  inilchra  ut  lunii,  clccta  ut  sot ,  clc.  (daill.  VI.) 

S.  1.  et  a. 
Colon.  1532. 

Hl  Dk  fh.kcu.mo  kt  t)it;.MTATK  KJUSDKM  lil)i  i  i\ .  I'i  oa'miiiiii  :  hnniicitias  ponam  intcr 
tc  ct  inulicrem  ;  ip.sa  contcrct  cnpnl  tuum,  ct  tii  insidialjcris  cntcaneo  cjus.  ((j(mi.  lll.) 
tolon.  1532. 

H;{.    I)k  MllTl'A  con.MTlo.NK  IJKAroiu.M  IN  i'AruiA.  l'ro(i'ii)iiiiii  :  l'nlcr  (jlAtriie  dct  vuljis  spi- 
ritum  sapicntia'  in  aijnitiunc  cjus.  (Mphcs.  l.) 
Colon.  1532. 

H'l.    |)K    Sa.XCTOUI  M    lUI.KjLlAUl  MijLK    \  KNKUATIO.NK,    \:V    MODO    Ai.K.M)!     IMIOCKSSIO.VKS.    I'r0- 
OBmiuin  :  /clus  dutnus  tuw  cutticdit  inc.  (l*s.  I.XVUI.) 
Colon.  1532. 


TITULI  OPERUM  QUIBUS  FORMANTUR  STATUS  HOMINUM. 


8*).  De  causa  divkhsitatis  kvk.ntlum  iilma.nohum '.  [ProiPiniiim  :  c  (Jn.Tslio  parvilali 
mcsB  ab  K.xccllcnlia  veslra  (1).  (^ard.  de  Cusa),  o  UcvcreiKlc  Pijcct^^lor.  »]- 
Colon.  15;J4,  1.551,  1.57:.',  1.57:!. 

81).  1)e  dekorm.\tio.ne  et  refoumatio.nr  KccLESLi:'.  Nonduin  invcntum. 

87.  De  auctoritate  et  officio  Summi  Po.ntificis.  Proa>mium  :  ConfiAcor  tihi,  Patcr, 
Domine  cwli  ct  tcrriv,  ijuia  ahsconiUsti  hwc  a  sajjicntlhus  ct  prudenlihm,  ct  yevelasti 
ea  parvulis.  (.\lattil.  XI.) 

Colon.  \W.M. 

88.  De  potestate  et  jurisdictione  SuMMi  Po.NTiFicis.  Proocmium  :  Pro  Jnstitia  agoni- 
zare  pro  anima  tua,  et  usquc  ad  murtcm  ccrta  pro  Justitia,ct  Dcus  expwjnahit  pro  tc. 
(Eccli.  IV.) 

Colon.  153"2. 

89.  De  auctoritate  generalium  concimorum.  Proocrniiiin  :  Verha  sapicntium  sicul 
stimuli,  et  ijuasi  clavi  in  allum  dcfi.jci,  quw  per  nifif/islrurinn  consilium  data  sunt 
a  pastore  uno.  Ilis  amplius,  fili  mi,  ne  rcquiras.  (Kcclc.  xii.) 

Colon.  1532. 

'  Editum  est  ad  calcem  Enarrationuin  in  .JdI». 

•  Quae  in  elencho  omissa  sunt,  scd  alias  invcniunliir,  uncis  [     ]  inclusa  posuimus. 

3  Citatur  in  Cod.  U.\on.,  cl  Trcvir.,  cl  apiiil  Tiilhemiura. 


r.i.KNC.ms  (ti'i:iiiM  v    iv   ihiinnsii  i.xi 

'.)().  |)i;  VIIA  11  lli:(;iMIM".  I'll  IISUI.IM.  riiMiiiiKiin  :  Alli-inlilr  tuihis  <•(  univi-rnn  jjnyi ,  in 
tjii»  iut\  Sfiiriliis  Siiiirfiis  /nriiiil  i'pisrttpt)s  ri\i/rrr  lirrlrsitiiii  l)ri ,  i/intni  iirijuiHitnt  mn- 
i/itinr  siiii.  (  Acl.    x\. ) 

Coiuii.  \u:i:,  i:i.v.i. 

S)l.  I)i:  oiKicKi,  VII A  Ki'  ui:(;iMi.Ni'.  .vui:iiiiua(;o.noiiu.m.  PnKniiiiiiii  :  Jiiiliriinit  ilnrisxi- 
itutiii  iii  liis  i/iii  iinrsiiiil  /irl.  (Sa|>.  M.) 

(.'uioii.  I :.;!:.',  I :>:•'.». 

5)iJ.  Dk.  iii:i;imim:  i'ii  i:i.atoiium.  [Proiniiiimi  :  l'r,vlnlr  uiircs,  i>us  i/ni  ru/ifi/irtis  iniilti- 
futliiws.  (Siip.  VI.)  I 

Asi^liatlViiliiirf.;!  1  (■.•.'(>. 

\Y.\.  |)k  ()|'i  icio  Li:(;a'I'I.  .Ndiiiliiiii  iiivriildni  '. 

5)'t.  I)k  viia  i:i'  statu  OANO.NiCouuM,  SACKiiDOTUM  KT  Mi.MSTiioHUM  i-lccLKsi.K.  l*ro(i'iniiim  : 

.Mttlrilirliis  hoino  i/ni  fiiril  iijiiis  Dri  ii('f,Mii,M'nl('r.  (Jci'.  xi.viil.) 

S.  1.  a.  et  ty|i.  n.  —  S.  I.  ct  a.  (.Iiii.in  i'ri-lluii)-  —  •'^-  1-  <''  ;i-  (.Iflian  i'etit). 

tuluii.  s.  a.,  ij;J>',  i.').v.i,  ic.ro,  l(..s;f. 

I'aris.  1531.  —  Antvori..  l.">17,  152'.),  lliii.  —  Uaiulaxi  \C,i:,.  —  l.cuilii   17(i(i.  —  Lovaiiii  i71:.'. 

•,).').  DiAi.o(;i:s  sivK  coi.i.O(ji'ii!M  i.Mcit  i'Ariu).\UM   i:r  ca.no.mcum  [scu  Dk  1'I.lhilm  hk.nk- 

FicioHUM   isuhpaiionkI  ■'.   PiodMniiim  :  Oiioniain  inc  pcccalorcin  jjravcm  intucor,  quid 

miruiu  si  \)rv  luc  i[)sum  Dcuui  jiidiccm  jiisUim  acccdcrc  vcicor. 

Colo».  15;{0,  I.Vi--'.  1510. 

l'aris.  1611).  —  l.iigd.  l.")(il,  l.-)(;i,  1579,  1.5S5,  1.587,  ICOS. 

Antvoq».  1551.  —  l.ovaiiii  157(j. 

0(3.  De  viTA  KT  HK(;iMi.NK  cuRATOnuM.  Proa^mium  :  Sacerdotes  sancti  erunt  Deo  suo, 
et  noii  poUuent  nomoi  ejiis  :  ineensuin  eniin  Duniini  et  jtanes  Dei  sui  offerunt,et  ideo 
sancti  eru/it.  (Lev.  xxi.) 
Colon.  1532,  1559. 

97.  Dk  noNKSTA  coxvERS.vTiO.NE  CLERicORUM.  Prooemium  :  Ohsec.ro  vos  in  Doniino^. 
(Ephcs.  IV.)  Nondiim  iuvenlum '. 

1)8.  De  DOCTRi.xA  sciiOLARiUM.  Prooemium  :  Quemadmodum  Aristoteles  in  libro  ait 

Politicorum  :  Sicut  omniuin  animalium  oplimum  est  homo,  si  scientiis  atque  virtu- 

tibus  decorctur,  sic  intci'  animanlia  iiniversa  vilissimum  pravissimumque  consistit,  si 

rationis  gubernaculo  derelicto.  pcr  vitiorum  devia  gradiatur,  ignorantiee  tenebris  sc 

involvens. 

Colon.  1532,  1559. 
raris.  1632. 

'  Ilunc  tra(?latuin  intor  codi(;es  manusorintos  liihliotlieogo  Carilinalis  Nioolai  de  Cusa,  in  xeno- 
(looliio  Cusano  (Ciios)  assorvalos.  roporiro  sporahamiis,  sed  1'rustra.  Vide  Seraj/eu/n.  n.  "23,  186-4  : 
Die  llaiulsoliriiton-Saminliini^  dos  Cardinals  Nioolaus  von  Cusa.  Von  U'  Fr.  Xav.  Kraus. 

-  Vide  Oj}er.  //linor.  t.  I  (1332),  fol.  469. 

3  Sic  in  elcnchi  cdilione  anni  1330 ;  in  ccteris  vero  non  datur  ProcBmium. 

^  In  opnsculo  De  arcta  iv'a  salutis  (n.  139),  articuln.s  xxxv  hunc  titidum  praefert :  De  honesta 
conversatioue  cloricorum  :  Obsecro  cos  i/i  Do//uiio,  ut  di<j/ie  a/nbuletis  vocatio/ie  qua  vocati 
estis.  (Ephes.  iv.) 


L\li  RLRNCHL'H   iifKHllM    V.    I'.    DtnNVNll 

Shi.    Ih.    vriA   >()HILIL»I.    1'nHl'liiittiii   :   QHicUfnt/Uf  fjlori/uuvc/it   inf,  (/lori/inibo  cum; 
i/ui  uutem  cuiiteinnuiit  me,  erunt  iijnuhilen.  (I  H«*g.  II.) 
Loloii.  15J.',  l.VVJ. 

IIW).  Dt:  MMiiHi.NK  FHi.NLifLM  libii  III.  l'rou'iiiiuiu  :  Auilitc.ietjes  ae  duces,*/  iiitclliyite, 
priiii'i|)4*s  ;  iliscite,  judicen   /inium  terrie  :  diliijite  lumen    su/tientiit' ,  umnes  i/ui  /irw- 
e»ti,%  jjitfjulis.  Si  delectuinini  scilibus  et  sic/itris,  dilii/ite  su/nentium,  ut  in  /lerpetuum 
reijnetis.  (Sap.  VI.) 
foloii.  \bM,  i.ssy. 

ll)i.    DlAI.Ui.LH    IMKR   (]llHlsrL.M    KT    PHINCICKU.    .\(JII(llllII    ill  V<'ll  tlllll . 

lUjJ.  DlvLOIUS  l.NTKH  (lllHISTLM  KF  1»HINC11MSS.\M  [SKU  I)K  VIT.V  KT  HKdlMINK  IMll.NCIIMSS.i:]. 
Frua*iaiuiii  :  lUuininu,  Duininc  /Jcus  mcus,  uculus  meus,  nc  um/uain  u/jduriniam  in 
murte.  (Fs.  Xll.) 

Lolon.  15;Ji,  I.5.W. 

I0:{.   Dk  vita  Mli.HAHlLM.   I*i(ju'iiiiiiiii  :  Labura  sicut  huniis  miles  Cfirisli.  (II  Tiin.  ll.) 
Loloa.  15.J-',  1  ■>■»',» 

\i)\.  De  vita  MKRC.vroRLM,   Ki'  JLSTO  pRETio  RKRLM.  PiouMnium  :  Nolite  facere  ini- 
quuin  in  judicio,  in  rei/ulu,  in  pundere,  in  mensuru;  ncc  deci/jiet  unusf/uisfjue  proxl- 
mum  suum.  (Lev.  xix.) 
Coloii.  Ij.{-',  l.j.VJ. 

103.  Dk  rkuimlne  poLiTi.t:.  ProaMniiim  :  Secundum  judiccm  /jupuli,  sic  et  ministri 
ejus;  et  ijualis  cst  rcctur  cioitatis,  tales  et  inhabitantes  in  ca.  (Kceli.  X.) 
Coloa.  {Wil,  15j'J. 

iO().  De  laldabili  viTA  co.NJUGATORUM.  ProoBmium  :  Dixit  Dorninus  Deus  :  Non  esl 
bonum  hominem  esse  solum,  faciamus  ergo  ei  adjutorium  simile  sibi.  ((len.  II.) 
Colon.  15J2,  1559. 

107.  De  [laluabii.i  ']   vita   vidlarum.    Proffimium  :  Eo  fjaod  c.astitalem  amaveris. 
(Judith  XV.) 

Colon.  1532,  1559. 

108.  De  lauuabili  vita  vir(;i.nlm.  Proa*mium  :  Virgo  coyitat  fjme  Domini  sunt, 
ut  sit  sancta  corpore  et  spiritu.  (I  Cor.  vii.) 

Colon.  1532,  1559. 

109.  I.NTER  Jesum  et  se.nem  dialogus.  Proamium  :  Ne  indigneris,  quioso,  bone  Jesu, 

si  lofjuar  ad  te  Dominum  Deum  meum,  quum  sim  pulvis  et  cinis.  (Gen.  xviii.) 

Daventriie  1191. 
Colon.  1532,  1.559. 

110.  I.nter  Jesum  et  puerum  dialogus.  Proffimium  :  Complexans  Jesus  parvulos,  im- 

posuit  manus  super  illos,el  benedixit  eos.  (.Vlarc.  x.) 

Daventriae  1491. 
Colon.  1532,  1559. 

*  Vide  Oper.  minor.  t.  II  (1532),  fol.  340  V. 


i:t,i:\i:iii  ^  <ii>i:iii  \i  \.  r.  ihunvmi  i.xiii 

llt.   I)i.  \ii\  II   i:\i:\ii>i.is  pAiiiiM  AMiijiioiirM.  .NdikIiiiii  iiivriiliini '. 

Ili.    lNsni|l|\    11    (  III  l.MMiNKS    I'\llll\l    SKCIJMH  \l    |)|(i\  VSIIM  •' , 

li;i.  \h.  iNsiiinTioM.:  \:t  uKcri.A  iiiiinMs  C \iiirsiK.\siH '. 

iri.   Dk  niKCoMo  sivK   i.\iiii:  (Iuihms  (Iaiiiiisiknhis.   ProdMuiiiiii  :   Qi/i   inii,m  sunt 
Cliri.sti,  iitnwni  skiiiii  iriiri/i.rt-niiit  riini  ritii.s  rt  rii/iriijii.smitiis.  ((iulul.  v.) 

Colon.  \:t:vj,  ir>.v.». 

iiri.  KnAIUIATIO    IN    IKUriAM    UKClil.AM  SANCTl    l"llA.N(.ISi,l.   l'ro(l'Illililll   :   (ji/ iri/ nii/i/r  /iniir 

rri/ulain  srriiti  furrint,  jxi.r  sii/trr  il/os  r(  inisrrironlia,  rt  siijjrr  Israrl  I)ri.  ((iulat.  \l.) 

Coloil.    l,"i;!|. 
Nojipoli  ICI"». 

Il().    Dk    HKKOUMATIONK    CI.Al.STUAI.ll  \I  '.    l'r()0'lllimn  :   Onuiin  liDnrstr  rt  srru/Klidn   ur- 
ilinrin  /innt  in  rohis.  (I  V.ov.  xiv.) 
Colon.  I5;{:?.  1. ■):>«). 

117.  I)k  UKKOUMAiTONK  .Mo.MAi.lUM.  1'i'ooMniiiin   :  Vo.\  spoiisi  .•  A/irri  niilii.  soror  inea 
spo/isa.  ((]anl.  v.) 

Colon.  15;^',  I."),")l). 

118.  Dk  vita  somtaria  ■'.  Proopniiiun  :  Sedebit  .so/itarias  ef  facehit,  /juia  levabit  se 
siipra  sr.  ('riircn.  iii.) 

111).  1)k  vita  kt  fi.nk  soi.itarii.  ProaMuiiiin  :  Super  que/n  /-equiescet  spiritus  meus, 
ait  Deus  benedictus.  nisi  su/jer  /lumilem  el  quietuni,  et  trementem  sermones  meos? 

(Is.  LXVI.) 

Colon.  1532,  1550. 

1^0.  i).:  i.AiDK  KT  PR.Ki.oMo  soi.iTARi.f:  viT.E  *'.  Prooemium  :   Di.xit  Jesus  discipulis  : 
TmiiV^  seorsuin  in  desertum  locum,  et  requiescite  pusitlum.  (Marc.  vi.) 
Colon.  VuVi.  15511. 

l^-Ii.  1)k  vita  iNCLUSARUM.  Procemiuin  :  Quam  magna  multitudo  dulcedinis  luce,  Do- 
minc!  (Ps.  xxx.) 

Colon.  1532,  1559. 

'  (^,f.  opusculum  superius  inemoratum  (n.  50),  oui  titulus  est  :  De  exemplis  et  documentis 
autliciiticis. 

-  In  prima  tantum  cditionc  clenclii  citatur.  Decst  in  cditis. 

3  Citatur  etiam  in  elencho  Trevirensi  ct  apud  Tritlicmium.  Deest  in  cditis. 

*  h'f)istola  scripta  //wnaihis  S.  Truc^onis,  0.  S.  B.  (sic  in  fine  Cod.  ms.  Bruxcllcnsis  9683 ; 
item  in  Cod.  Cartusiana;  domus  Siligiiiaci. ) 

•'  Dcest  in  editis.  Vcrum  tractatus  De  laude  et  p/^ceconio  solitariip  vifee  (n.  120)  habet  arti- 
culum  V,  sic  incipieuteni  :  SLMlebit  solitarius,  etc.  Imo  in  opusculo  De  a/\ta  ria  salutis 
(n.  139),  articuli  x.\.\iv  iuitium  est  :  Sedebit  etc,  et  tituhis  :  De  vita  solitaria. 

<■'  In  Codice  ms.  Ultrajectensi  n.  83,  saeculi  xv,  tractatus  hujus  titulus  cst  :  De  vita  sotitaria 
sive  solilarioru/n,  cum  Proamio  :  Dixit  Jesus  discipulis. 


I1I\  KI.R.StJILS    nPKHl  M    V      I'.    UHi.NVMI 


TITULI  KORUM  OPERUM  QU^:  PR^^MISSOS  STATUS 
IN  FELICEM  DIRIGUNT  FINEM. 


iti.  SkHMdM  M  un^  1»HIMIM  l»K  IKMl'oHl.,  i.CM  KN.VHUA  I  lOMHl  S  KVANliKI.IOHU.U  KT  KIMSTd- 
LAHIN   bO.MI.M(:Al.ll  M  \U  S.KCLLAHKS.  l'l'0(IMIliuill   :  Luhiil  SUriuditlU  CUSlodiinil  siiciitiam, 

et  leyem  rciiuirent  e,v  ore  ejus,  nuia  auijelus  Domini  exercituum  cst.  (.Malach.  II.) 

Colon.  15J3,  1537,  1542. 
1'ariH.  1544. 

lti:{.  SKCiNhLM  opiTs  An  EOSDFM  KonRM  MOhO  iiK  Sanctis.  IVooMnitim  :  fjiudemus  viros 

i/l(triosos  et  parcutcs  nostros.  (Kccli.  XI. IV.) 

Culoii.  1533,  1337,  13li. 
l'uiiH.  1544. 

\'i\.  Skkmonlm  opls  tkrtilm  uk  TKMi'ouK  .\n  UKi.ioiosos.  l*roa'iiiiuui  :  Fralrcs  sancti, 

vocationis  ccelestis  ftartici/ies,  consitlcratc  apostolum  ct  ponti/iccm  confcssionis  veslriB 

Jesum.  (llchr.  lll.) 

Colon.  1533,  1.537,  ir>l.'. 
1'aris.  \:>\\. 

liJ'i.  Oi  .\RTLM  opLS  sKRMDM  M  VI»  HKi.Kiiosos  iJK  Sanctis.  Proa'miuin  :  Rclifjio  munda  et 
immaculata  apud  Deum  et  Patrctu  hivc  cst,  imtnaculatum  sc  cuslodirc  alt  hoc  swculo. 
(Jacob.  I.) 

Coloii.   1.VJ3,  15.37,   i:>l.i. 
Puii.s.  1544. 

126.  Slmma  nK  vmis  kt  virtltibus,  sive  Ili.uminatorium  salltaris  scik.nti.*:.  Pro- 
oemium  :  Qui  conncrti  fcceril  pcccatoretn  ab  crrore  vice  suw,  saloabit  animam  cjits 
a  morte,  et  operiet  multitudinem  peccatorum.  (Jacol).  v.) 

Coloii.  1533. 

127.  CoNTRA  pluralit.\tem  bknkkiciorum.  Prooemium  :  Lata  porta  et  spatiosa  via  est 
quce  ducit  ad  perditioncm,  el  mulli  sunl  r/ui  intranl  per  ea)a.  Quam  antjusta  porta  et 
arcta  via  est  quie  ducit  ad  vilam,  et  pauci  sunt  qui  i/iveniunl  cam  /  (Matth.  vii.) 

Colon.  1532,  1559. 
Paris.  1670. 

im.  Contra  si.mo.mam  libkr  pulmus.  Prooemium  :  Gratis  accepistis,  gratis  date. 
(Matth.  X.) 

Colon.  1532,  1559. 

129.  Co.NTRA  siMONiAM  LiBKR  sKCUNDUs.  ProoBmium  :  Pccunia  lua  lecum  sit  in  percli- 
tionem  :  quoniam  donutn  Dei  cxislitnasli  pecunia  possideri.  (Act.  vill.) 

Colon.  1532,  1559. 

130.  CoNTRA  AVARiTiAM,  [ad  quamdam  viduam 'J  epistola.  Prooemium  :  Venerabili  ac 
devotae  personae. 

Colon.  1532,  1559. 


<  Vicle  Oper.  minor.  t.  II  (1532),  fol.  348  V. 


i:i.i..\(.in  s  on.iii  m  v.  r.  hkiwmi  i.xv 

lill.    ('.OMH.V     AMIIIIIOMM.     l'l'Oll>|llilllll     :     lii-ffrs    ffrnflllin     ifnnililllillur    iinuin,    «7     ijui 
potfsfiifrni   hnlifiit  sii/nr  lUis,  /h'nr/ii'l  luwitiifnr.   \'ns  iiitfnn  iiiui  kIc ;  nril  i/nl  ninjnr  «•«/ 
in   vofils,  /iiit  slfiit  nilnnr:  <7  </"'  /iriviwssnr  rst,  slriif  nil/ilsfrntnr.  (Lik;.  XXII.) 
('(il..n    l.'i;t;'.  l,'i,V.i. 

illi.    C.OVrU.V    MTIl  M    PUOIMIIKIATIS    U<).NAi:il()l((  M  ' .    l'l(Hi||iitllll    :    l'lilll()    \i(|cil(|llll|   (|ui(| 

(licaldi-  |)(>(-iili(iiii. 

\'M\.  C.o.MiiA  i)i:ii:.sTAiiii.i  M  (.oudis  inoudinationku  i.\  I)I\i\is  i.ai  Diiti  s,  alias  iiis(;ii- 
ptilili  Lai;s  (IaUTI  sia\a.  Pi-OdMiiiilin  :  Mii-^inr  tnorlrntrs  prnluiif  siiitclfafrin  niiifiiriifi, 
(Kcclc.  X.) 

Ci.lou.  i,">;u. 

Mdiistf.ilii   1S'.>I. 

l.Tl.  Ul-.  MODO  DKVOTK  PSAI.I.K^Dl-.  l'|-0(lMlli(im  :  ///  nnuii  ii/irrr  David  i/ri/if  rnnfrs- 
slonrin  \)oo  ::ancfo  rt  r.rrrlso  lii  rrr/io  f/loriir.  I)r  niniii  mn/r  sim  /nin/nrlf  Dninliinni, 
ct  iHlc.rlf  Drttin  ijiii  fccit  i//itin.  (Kccli.  Xi.vii.) 

Col.)!!.    l.Vil,   l.Vtl,    I.V.S. 

P.iiis.  i.-.;{'.),  i.v.;t. 
Moiistrolii  18'.»2.  18«)  I. 

l;5.'>.  Dk  modo  ki'  onDi\K  jidicandi  Kr  couripik^di.  ['lonMiiiiiiii  :  (Jua'stioiicm  mitii 
proposuisti. 

("olon.  l,'>;t?. 


|:l().  I)k  ACTi    visiT.\TiONis.  Nonduin  invciilu 


in. 


137.  I)k  gravitatk  kt  knoumitatk  pe(:c.\ti.  Pio(Pmium  :  Deiis  solus  esf,  et  nemo  aver- 

tere  potcsl  cogitntioncs  ejns.  Idcirco  a  facic  cjtis  turbatits  siim,  ct  considerans  eiiin,  ti- 

more  sollicitor.  (Job  xxiii.) 

Colon.  1530.  l,Vt;{.  I,i40. 

Paris.  1G49.  —  I.ii.i,'.!.  l.')(il.  l.")(M,  1.".:'.).  1,".8.".,  l.'.s:.  ICOS. 

.\ntvorp.  l."),')l.  —  Lovanii  l.")7(i. 

138.  SpKcii,i'M  siVE  Dialogus  de  coNVERsiONE  PECc.vTORiM ^  Proopmium  :  Conccrtere 

ad  Dominnin  Dcum,  quoniam  corruisti  in  iniquitatc  tiia.  (Osee  Xiv.) 

Alosti  1473.  —  Bisuntii  1488. 

Amsteloilanii  s.  a.  —  Lovanii  s.  a. ;  1576. 

Colon.  1530,  1.533,  1540. 

Paris.  1(;4'.).  —  Lugd.  1501,  1564,  1579,  1585,  1587,  1608.  —  Aatverj).  1551. 

130.  Dk  arcta  via  salitis,  et  co.ntemptu  ml.ndi.  Prooemium  :  Indicabo  tibi,o  liomo, 

quid  sit  /lonum ,  ct  quid  Dominus  rcquirat  a  tc  :  ufiqur  faccre  judiciuin,  et  so//icifuin 

ambulare  cum  Deo  tuo.  (Mich.  vi.) 

Colon.  1530,  1533,  1534,  1540.  1577. 

l\ii-is.  1649.  —  Lui;.!.  15r.l,  1.564,  157^1.  1579,  1585,  1587,1601,  1608. 

Antverp.  1551.  —  Lovanii  1.576.  —  Leolii  1854. 

<  Deest  in  editis.Viile  tainen  articulos  viii-xvu  opusculi  De  reforinat ione  claustralium  (^n.  116). 

•  Edituni  in  fine  Commenlariorum  supor  Psalmos,  pro  Conclusione,  et  inter  Opuscula  ad 
theoriain  inijsticaiii. 

'  In  elenclio  Oxoniensi  additur  :  «  Impressns  esf.  .>  Vide  siipra.  p.  l,  nota  I. 

T.  1.  /• 


Lxvi  Ei.e\(:iius  oprri  u  v.  1«.  ihdwsii 

liU.  Sl»ii:LL'Ll  M  .vM.vitiHlM  MLMii.  l'roiiMiiiuiii  :  Videh^  (/uuiniulu  caule  uinhuhtis  : 
nun  tfuuni  inaipienteH,  aed  ut  anpicnteit  :  redinientes  tenijjus,  ijuuniam  dies  nuili  sunt. 
(Kphes.  V.) 

S.   1.  et  u. 

Coloii.   IMO,  1533,  IMO.  1577,  15»7,  ItiOl. 

HarU.  \m.  —  I.uga.  I5«l,  15t>l,  157«,  15«5,  15«7,  l(i08. 

Afitvt:r|).  1551.  —  Lovanii  157«. 

141.    I.NSTITLriO  SIVK   KXIIOHT.VTOHILM    NOMHOULM.  l*l'OU'millIIl  :   \cniu    inittfiis   rnanuni 

suuni  lul  aiutfuni,  et  respiciens  retru,  aptus  est  rei/nu  liei.  (laie.  l\.) 

Uuveiitiiu!  1491. 

t'olun.   1531,  1531,  1559. 

I*uriii.  1«21.  —  Antveri).  15.5«.  —  Monuchii  l(k>3.  —  Moiutroiii  l«'Jl. 

Vvi.    I)K    VtlTIS    KT    l»HOKKSSlO\K    HKLIOIOSOHLM    (sc;i    I)K    PHOKKSSIO.NK    MO.NASHC.V   '].    I'r0- 

iriiiiuiil  :   E.vcellentiurvin   viain    ruhis  deinunslru.  Si  linynis   liuiiiiiiuin  luijuar  et   un- 

ijelururn,  caritatem  autem   nun  habeain,  factus  sum  velut  les  sonans,  aut  cymbalum 

tinniens.  (1  Cor.  xii  et  .xiii.) 

Colon.  1531,  1531,  1559. 

l'Hiis.  U')l\.  —  Antver|).  \'ihi\.  —  Mon<u:hii  l(;o3.  —  Moiistrolii  1H'.)I. 

\\'.\.  \\)\L  OBKOIKNTLV  SL'1'KHloHllil  S  PR.KSTANUA  THACTATLLLS  KRUCTLOSISSIMU.S.  FrO- 
QMniuiii  :  Omnis  anima  potestatibus  sublimioribus  subdita  sit.  Hoin.  .Xlll  '.| 

Coiun.  i.vn. 

Neapoli  l»il'J. 

i't't.  1)k  fhuctuosa  tkmpohis  dkductio.nk.  ProuMiiiiiin  :  Scrvavi  mandata  tua  ct  tcsti- 

monia  tua,  quia  omnes  viw:  mew  in  conspectu  tuo.  (l's.  c.wiii.) 

Colon.  1531,  1534. 

l'aris.  1«21.  —  .Xntveq).  155?].  —  Monachii  1003.  —  Monstrolii  1891. 

145.  1)k  triplici  via.  Nonduin  invenlum  ^ 

\\i\.  1)k  \ia  pLHG.vTiNA.FroaMiiiuin  :  VoIcms  purf,Mri  do  peccatis,  gratiam  et  indulgcn- 
liain  consequi  salularem,  in  Scripturis  illiiininari,  et  tandein  Cliristo  totus  inardcscere. 
Colon.  1532,  1559. 

\\~ .  \)v.  viA  rLHu.vTiVA  KXKHCiTiL.M.  Pio<iMniuni  :Siciil  dicit  Aposlolus  :  Stullain  fecit 

Deus  sapientiainhiijus  munili,  inundus  eniin  stullain  repulal  sapientiam  Dci.(IGor.  i.) 

Antverp.  1192. 
Colon.  1532. 

1'48.  Dk  .MORTiFic.vriONE  viviFiCA  ET  REFORXiATio.NE  i.NTER.NA.  Procemium  :  Pro  omnibiis 

mortuus  est  Christus,  ut  qui  vivunt,  jam  non  sibi  vivant,  sed  ei  qui  pro  ipsis  mortuus 

est.  (II  Cor.  V.) 

Colon.  1531,  1534. 

Paris.  1621.  —  Antverj).  1556.  —  Monachii  1603.  —  Mon.strolii  1891. 

^  Vide  Opusc.  aliquot...  (ut  in  nota  3)  fol.  64. 

2  Editum  ad  calcem  Dialogi  De  fide  catholica  (n.  57). 

3  In  ipso  volumine  cui  titulus  est  :  D.  Dionijsiii  Carfus.  Opuscu/a  aliqiiot  quw  spirituali 
vitcp  etc,  Coloniap,  1334,  Tractatus  viii  luinc  titulum  liabet  :  De  triplici  via  ad  sapientiam, 
Uugonis  Cartusiani. 


|-.I.K\(;ms    OITIIIM    \.    I'     hliiNVsll  I.XVII 

l'l'.>.    Dk   KOMI;   I.IK^I.s    aC   SKMHIS    VII  i:.    rni(i'lllitllll   :    (Jms  snpifns,  rf  infi-liit/rf  infiif 
infi'ltii/1'ns,   i'f  scirf  /nvi' f  (jiiin   mfii'   riir   Dninini ,  rf  jiisfi  iiinftuliifiiinf  in  ris,  />rii'- 
Viiri<'ilfnri's  rrni  rnrriii'nf  iii  ris.  (()s«»(<  XIV.) 
Colnii.   I.Vtil,  I.Mi) 

i'iiiis.  ir.i'.»,   -  i,iiK'-i.  i.v.i.  ir.c.i,  i.'.7!),  i.^.H.i.  i.w.  \im. 

.\iil\crii.  I.^.M.  —  l,ovaiiii  1.^7(1. 

I'i(l.    \)v.  UKMKims  TK.M.vnii.M  M.  I'iu(riiiiiim  ;   .Mitifia  rsf  rifn  Innninis  siijirr  frrrnin. 

(Jol>  \tl.) 

Coloii.  \WM,  I.W.). 
DiliiiKii"  I.W.). 

I.M.  Dk  HISC.uktionk  SPIIUTn  M.  IProinniiim  :  .S/iirifiiinn  /inmlrrnfor  cst  Doniinns. 
IMov.  XVI. I 

.Xscli.iHVnlMiriii  lli^O. 

irii.  I)k  p.vssioMiirs  AMM  K.  PioaMniiim  :  /'riniiis  /innio  ilr  terra  terrenus ;  necundus 
lionio  itr  iivto  nrlrsfis.    /i/ilnr  slriil  /lorlnriniiis  iinai/inrni  Irrrrni,  /inrtrmus  rf  inut- 
i/i/irin  rirtcstis.  (I  (]or.  \\.) 
Colon.  I.")3;{. 

I').'{.  I)k  prniT.VTK   KT  KKi.TClTVTK  AMM  K.    Pi'0(T>miiim  :  nrnfi   niunilo  rnrilr,  qunninm 
i/isi  Drum  ridrtiunf.  (Mallh.  \ .) 
Colon.  \WX.\. 

iriV.  ('onniAi.K  siVK  PR.KConniAKK.  Proirmiiim  :  (^nid ,dilecte  mii!  (^uid .ditcclc  cov([\s 

mci  ^  Quid  cst,  ainanlissiinc  fndcr  ^  Nc  dcdcris  cor   tuum   vanitati,  ncque  dispcrgas 

animam  tuam  iii  mutfis.  (Prov.  XXXI.) 

Colon.  l.^.W,  l.>a).  l.')77. 

raris.  IGIO.  —  I.uo<l.  l.">()1,  l.^r.l,  1,-.70,  158,=),  1587    1608. 

.\ntvtM'i>.  1551.  —  I.ovanii  157(). 

155.  Dk  crsTom.v   f^onnis  et  puofkctu    spirituai.i.   Procrmitim   :   (tratia  svpcr  grn- 

tiam  mulicr  snncta,  pudorata  et  tacita.  (ICccli.  XXVi.) 

Colon.  1.5.31,  1.5;M. 

Paris.  1621.  —  Antverp.  1,5,56.  —  Monaohii  1603.  —  Monstrolii  1891. 

lol).  De  gaudio    sPiRiTiAij.  Proopmium  :  Deu^  spei  repleat  nos  omni  f/audio  et  pace 
in  credendo,  ut  abundemus  in  spe  et  virtute  Spiritus  Sancti.  (Rom.  xv.) 
Colon.  1532. 

157.  De  pack  intkrna.  Prooemitim  :  Deits  patientice  et  solatii  det  vobis  id  ipsum  sa/wre 
in  altcrutrum  secundum  Jcsum  C/iristum,  ut  unanimcs  uno  ore  /lonorificetis  Dcum 
et  Patreni  Domini  nostri  Jesu  C/irisfi.  (Rom.  xv.) 

Colon.  153-2. 

158.  Dk  klevatione  mentis  in  Deum.  Nomium  inventum. 

lol).  De  or.\tionk.  Prooemium  :  Oportet  scmper  orarc  ct  non  deficere.  (Luc.  xviii.) 
Colon.  1532. 

1()0.  De  MEniTATiONK.  Prooemium  :  Cogitationes  mea^  varicv  succedunt  sibi,  ct  mens 

in  divcrsa  rnpitur.  (Job  XX.) 

S.  1.  1530.  —  Colon.  1534. 
Monstrolii  1894. 


LWIII  eLENCHIS    OPKHIM    V.    I'.    lilnNVSil 

U\l  Ht  tiDNrtMH.ATlo.NK  lihn  III.  1'iou'miuiii  :  Sapie^ndam  amavi  et  ext/uisiviajuvi'n- 
tute  mea,  et  ijuitnivi  npt^unam  fum  mi/ti  assumerc,  et  amutor  factuif  sum  forma}  Hlius, 
(Sap    Mii  j 

iulult      i.Vil 

Muuktrulii  1H'>1. 

IHi.  So.Ms  KPl  l.A.Mls.  Pro<i>iniiini  :  Omnes  qui  credehant  erant  paritcr  et  hafH-hant 
omnia  cominunia.  I*osse.ssiiinc.s  ct  suhstantias  vendebant,  et  diviilchant  ilta  omnihus, 
pruut  cuiijuc  opus  crat.  (Acl.  II.) 

r,,i,,i,    1'.!'    l"i.i» 

IIU.  l.>»LAMM.vr«)HiLM  uivi.Ni  AMORis.  Proopinium  :  Qiiid  [)omiiuis  Deus  tuus  nujuirit  a 
te,  nisi  ut  diligas  euin  in  toto  conlf  tuo,  ct  iii  tota  anirna  tua,  ct  c\  omuihns  \  irihus, 
et  ainhules  in  viis  ipsius?  (I)eut.  Mii  et  XI.) 

euluii.  1532,  ItJUo. 

lt)'i.  DiAi.ociis  i)K  CARiTATis  PRGFKCTL'.  Noudum  cst  jnvcntum. 

Itjo.  DiALOCiis  i)K  PKHKKCTIONK  CARiTATis.  (Proopmium  :  Supcr  omnia  caritatcm  ha- 
hete,  etc.  Coloss.  iii.l 

Colon.  1534. 
Monachii  l(j<)3. 

Itk).   Dk  RKiiLLls   viT.fi  Christianori  M   liliii    11.    Pioo-minm  :   Qni  se  dicit  in  Chrisfo 
tnancre,  debet  sicut  ille  amhulavit,  ct  ipse  amhularc.  (I  Joann.  ll.) 
Colon.  1559,  1577. 

I()7.  Dk  PARTiciLARi  JiDicio  I.N  OBITL  si.NGLLORLM.  Proffimium  :  Omncs  nos  manifeslari 

oportct  ante  trihunal  Christi,  ut  rcferat   unusquisfjue  propria  corporis,  prout  ffcssit, 

sive  honum  sive  malum.  (H  (^or.  v.) 

Delphii  1491. 

Colon.  15:«,  1.535,  1.571,  1.591,  1595,  1G02. 

Paris.  1543,  1547,  1551,  1.555.  —  Venet.  1574,  157s. 

Lug.1.  1591.  —  Duaci  1638. 

lt)8.  Dk  qlatlor  ho.mi.ms  .novissimis.  Prooemium  :  Gens  ahstjuc  consilio  cst  et  sine 

prudentia.  Utinam  saperent  et  intellifferenl,  ac  novissima  providerent.  (Deut.  XXXII.) 

Gebennis,  s.  a.  —  S.  1.  1486.  —  Delphii  1487. 

Colon.  15:J2,  15;J5,  1546,  1-568,  1573,  1578,  1591,  1595,  1602.  1608,  1614,  1626,  1693. 
Paris.  1543,  1.547,  1.548,  1.551.  1.555.  —  Lus,'.l.  15.58,  1.566.  1.574,  1.579,  1588,  1591. 
Venet.  1.568.  1.574,  1.57K.  —  Antverj).  1.5.54.  —  Duari  1627,  16.38.  16.39.  —  I.ovanii  1.578. 
Autrusta-  Nindeli.-oruiii  1756.  —  Neajioli  1844. 

160.    COLLATIO.NES   DU.E   PRO   CaPITULO   GKNERALI   OrDIMS   CaRTUSIAM'. 

170.  Collatio  missa  Capitulo  ge.nkrali  Fratru.m  Mi.norum  DK  OBSERVANTIA  ^ 

171.  Epistol.e  mult.£  ad  Cardi.nalem  Nicolaum  de  Cusa  Legatum  ^ 


'  Deest  in  editis. 

2  Ana.  1464.  Deest  in  editis,  sed  excerptum  exstat  Monachii  (Cod.  ms.  9068). 

3  Cf.  n.  37  et  8o. 


K.I.KNCIICS   ()l*i:iU  M    V.    r.    DIuNVSII  i.\i\ 

17i.   lii-isiiii  V    \ii  i;i'isi(ii'i  \i  I,i:oihi:nsi:m  Jmvnni^i  ih:  llYNsiiKitcii '. 
17;i.  Knsiiii  \    \ii  KiMsciUTM  l.i:i)itii:Nsi:M  l.ntovici  \i  m.  Hi  iiihin    . 
17'i.  Ki'isri)i.\    \i)  KrisconiM  Mo.n  \sTKmi:Nsi:M,  l)i ckm  IJwaiii.v. '. 

l7o.    I'".1'ISI0I  \     \|)    KIMSCOIM  M    Tll  VJKCIKNSKM    DwiD    l>i:    Hl  UCr.NDIA  ' . 

17(i.    KlMSlOI.\     \1)    KXSKCIIIOUKS   TKSTAMKNTI    DoCTOlllS    DIVI    JoA.N.NIS    DK    LoVA.NIO. 
("olon.  I.'»;i2. 

177.  [KiMsioi.A    \i)  M\(:isimM  ori:Mi)AM  C.oi.oniknskm  '.1 
IdIdii.  KKKS. 

17S.  KiMsioi  \    \i)  PuiNcirKs  CiKI.diu.f/'. 

Coloii.   ICOS. 

17S).  l",iMsroi..\  DK  crusi:  piikhouim  ad  S.  .Micii aci.km.  1'roaMniiiiii  :  Dcsiipci  iiliislrafi '. 

150.  KlMSTOI.A    CONTIIA    DKSPKU.VTIONKM  \ 

151.  lliMSTOi.A  iMU)  (,n'(M)AM  TUinn.ATO.  i*ro(rmiiim  :  KarissinK^  piilcr,  vcslnc  arriiclioiii 
inullum  coihloleo ;  laincii  si  inrormalionoin  accip(M'c  viillis,  in  proinptu  csl  incdicina'-'. 


IS^.    KlMSTOI.A   CONSOI.ATOniA    AD    ()r\MI).\M    VIDIWM 


Kl 


183.  l''iMSToi.\  AD  Arnoluu.m  Gamimon  advocatuin  ct  Juris  doclorein,  (]ua   rcspondcl 
quibusdam  salis  arduis  qiucstionibus  ". 
Colon.  1532. 

18't.  ILiuKLLus  SUPPLKX  Duci  Carolo  Audaci  oblatus   pro  nova  Gartusia  S.  Sophirt' 
Gonslanlinopolitanic  apud  Diiacum  construenda '-.J 
Duaci  163-2. 

185.  Elegia  de  JUDicio  mortis,  kt  variis  CASiBus  Ejus.  Proa'miuni  :  Kcx  mctucnda 

prcmil.  morlalibus  omnibus  una. 

Davontrife  1491. 
Coion.  1532,  15,59. 


'  Oeest  in  cditis. 

-  Iteni.  —  3  Item.  —  '■  Item. 

•'  .\pud  Dorlandum,  Chron.  Cartus.  lib.  \'II,  cap.  xxii  et  xxiii. 

f'  Ibid.  lib.  VII,  cap.  xm. 

'  Deest  in  editis. 

»  Item.  —  9  Ilem.  —  '«  Item. 

"  In  fine  hujus  legitur  :  «  V.  P.  N.  Visitator  jam  in  ultima  visitatione  mihi  commisit  ut  apud 
me  servem  copiam  epistolarum  hujusmodi  seu  responsionum  et  opusculorum  qua"  aliis  mitto. 
Sed  quia  mihi  non  bene  vacat  talia  exscribere,  opto  ut  copiam  hujus  epistola?,  alterius  quoque 
in  qua  miper  respondi  ad  qusedam  dubia  mihi  a  tua  probitate  proposita,  scilicet  de  petrinis,  elc, 
et  multis  qua'  exciderunt  memoria,  remittere  mihi  dignemini.  » 

'-  .\pud  Raissium,  Origin.  Cortusiar.  Belgii,  p.  131. 

T.  1.  f. 


L\X  KLK.NLIILS   UPt^HLU    \.    1*.    UloNVSll 

ISI)    Kr  vvniv  HKM    vi.ia  (Iahmimm  (.k.nkha  ;  Skhmo.nks ',  (Itti  i.aiio.nks,  Ki'isToi..f:  ^  kt 

Sollllit.NKS    WLUIoHLM    M.NK    .M  MKHO. 

IH7.  Ai-oLALVi-sis  sivK  Ukvklahunks  siiu  a  Domi.no  IJko  kai;t^ '. 

Lolou.  1530,  1532,  1533,   1535,  1559. 


*  lii  editioiif  i-U-inlii  |)i-iiiiu  Mjiliiii.  loMOj,  |)liiri'H  rilaiiliii'  sci-iiioih-h  qiii  iiliuil  iioii  kijiiI 
uiiii  L'XCL'i'[ilu  trui  tatuuiii  i|iioruiiiiluiii,  [lutu  HeiuiHJa.'  |iarlib  Kpiloiiii-H  (ii.  4lj.  Iii  cctoriH  vvro 
L-ilitioiiil)iiH,  iioH  oiiiitttM'!'  iiiuliieniiit. 

a  Cf.  u.  illiel  i:n) 

••  lle^eriuutur  lin'  Keveiulioiies  iii  Kinslolu  ud  J'i  incipes  (u.  VtO),  el,  jiurliiii,  iii  \  itu  \eii. 
DiouvHii. 

N.  B.  —  Llsque  ud  uniiuiii  I78.'{,  usservali  sunl  Iturii-iiiuiida',  iii  (loiiio  Carliisiaiioriiiii,  codices 
ut)  ipso  .\uctore  ronscri|iti  nuii  ininiis  i|audrii<;ititu  se.x  (opcriiiii  sciliccl  i-cluloniiii  siipru  ii.  1, 
4,  .*),  !M!»,  -2o'M>,  ;w-.ii>,  ii,  .i7,  4«,  li!»,  70,  1-2,  Ti,  Hl,  114,  117,  120,  \-2-2-\-2:>).  K-x  (|iiii)ijs  (|uiii(iu(! 
(u.  2'),  -2li,  2«,  ;{!>,  47)  niiiicr  A.  .M.  I'.  Iiij^oiil  iii  bililiolliccu  Iniversilulis  l.ovuiiiensis  recof^novil. 
Si  i(iiis  iilii  cetcri  siiit  noliis  indicuverit,  de  \Cii.  Dioiivsio  lieiie  iiieritus  crit. 


I).  hiowsii  (  \irn  si  \m 

IMiOTKSTATIO     AD    ST  n;il  lolMlM     SIIM 

(jro  .MOI"l\(»  SIA   IN  L  rUI  .NKJIK  'rKSTAMKNTI  M  CONSCniPSKI'.!!' 

CdMMIl.NTAIllA.  (i|'i:HA(>ri:  UKI.KUA 


1^(U)  frattM-  Dionysins  toto  covdc  prolitt^or  quod  sacram  S(*rii>tiiram  oxponcrc, 
•^  parvitatom  nu\im  omnino  transcondil.  tam  (jnantnm  ad  scientiam  et  rationem 
-J  protossionis  (((nia  monaclins  snm,cnjns  cst  ln<,M'rt'  et  illnminari,  potins(jnam 
tlocore  vel  illnniinare),  (inam  ratione  vita>  mea*,  in  tantnm  imperfccta'  ct  misera.'. 
Seti  in  l)onitafe  et  gratia  Spiritns  Sancti,  qni  abjecta  et  contemptihilia  et  ea  qme 
non  snnt,  inlirnia  quo^ine  et  stulta  muntii '  eligere  consuevit,  conlulens,  hucusqnc 
cxercitium  istud  continuavi,  et  quantuiu  iu  me  est,  paratus  snm  prosequi,  dum- 
modo  sapientia'  vestra' judicio  placitum  fuerit.  Deprecoi*  autcm  bonitatem  Spirifus 
Sancti,  ut  in  id  quod  est  nuigis  ad  gloriam  snam,  et  meuni  ct  alioruui  profcctum, 
mentem  vestram  inclinare  dignetnr. 

Pr.Tterea  fateor,  quod  quantum  me  ipsnm  pro  viribus  examinando  deprchendere 
queo,  non  sum  mihi  conscius  quod  ex  aliqua  vanitate,  vel  propter  nnem  vilissi- 
mum,  scilicet  propter  famam,  vel  aliqnid  tale  privatum  temporaleve  commodum, 
ext^rcitium  istud  assumpserim  vel  prosequi  optcm  :  imo  potius,  ut  occupando  me 
quotidie  in  Scripturis,  secundum  eas  vivere  valeam,  veniendo  ad  veram  humilita- 
tem,  mansuotudinem,  paticntiam,  qnibus  summe  indigeo.  Et  si  aliter  est,  vel  alio 
line  lia>c  ago,  func  sum  bene  et  nimis  miserrimus,  utputa  documentis  sacrjc  Scri- 
ptur;\?  tam  inaniter  et  insipienter  abutcns. 

Totis  tamen  prfccordiis  Deo  gratias  ago,  quod  tam  juvenis  Religionem  ingres- 
sus  sum,  utputa  viginti  unius  anni  cxsistcns.  In  qua  nunc  per  gratiam  Dei  quadra- 
ginta  sex  aunis  pcrmansi  :  in  quibus  assidue.  Deo  laus,  exstiti  studiosus,  et  multos 
legi  auctores  :  scilicct  super  Sentcntias,  Thoma^  Albcrti,  Alexandri  de  Hales,  Bo- 
naventume,  Petri  de  Tarento,  .Egidii,  Richardi  de  Mediavilla,  Durandi  et  aliorum. 
Libros  ctiam  sanctorum  :  Hieronymi  super  omnes  Prophetas,  et  alia  multa  volu- 
mina  ejus,  Augustini,  Ambrosii,  Gregorii,  Dionysii  Arcopagit?e  doctoris  mei 
electissimi,  Origenis,  Gregorii  Nazianzeni,  Cyrilli,  Basilii,  Ghrysostomi,  Dama- 
sceni,  Boetii,  Anselmi,  Bernardi,  Beda-;  Hugonis,  Gersonis,  Guillelmi  Parisiensis. 

'  1  Cor.  1,  i>7,  i>8. 


LXXII  FHUlKSTAriU    Al)    8L'I'ICI(I(>UKM 

Frieterea  Sumiuus  omnes  vulgareii  et  (Ihronicas,  totuiii  Jiis,  canonicinn  et  civile, 
({Uiintum  mitii  convenietiat,  multos  (•ommentatores  utrinsiine  Testamenti,  et 
(iuidi(uid  naturaliuiii  Piiilusopliornm  liahere  potui,  Platunis,  l'rocii,  Aristotelis, 
Avicfiiii;»',  \lga/elis,  Ana\a;^'orie,  A.verrois,  Alexandri,  Alpliorabii,  Aljiihatlieris, 
Kvempote,  Theuplirasti,  '1'liemistii,  ac  Hliorniii.  Veruin  (juo  excrcitium  istud  mat^is 
est  spirituale,  lahoriosum,  stiidio  et  negutiu  plfiium,  eo  videtur  iiiilii  salubrius,  sive 
ac.commudatiiis  ad  mortiticationem  scnsualitatis  et  cariialiiiiii  desidcriornm.  Fecit 
etium  libcntius  me  manere  in  sulitudiiK.-. 

Ouamvis  insuper  Scriptura  sit  multuin  evidentt.-r  et  copiose  exposita  a  ma<,'nis 
doctoribus,  sanctisque  l'atribiis  :  tameii  (nt  (Jerson  scribit)  sicut  exterior  ^(ustus  se- 
cundum  pcrsonas  et  tcmpora  diversiticatiir,  et  iinnc  isto  nunc  illo  cibo  delectatur, 
interdum  (luoijue  viliuiibus  eduliis  amplius  (jxliilaratur  et  confovetur;  ita  et  de  in- 
terioris  gustus  palato  censetur.  Uinle  in  fine  seciindi  Macbaba-orum  iiidiicitur,  (juod 
altcrnis  uti  delectabiie  est,  et  nunc  aipia  nuiic  vinum  delectat.  Postremo  (ierson  do- 
cet,  (piod  in  mensa  sapientia»  nova  semiier  ferciila  proponi  debent.  Absit  tamen  a 
me,  abjecto  at({ue  vilissimo,  ut  arbilrer  me  in  iiiensa  sapientiu;  recentia  fercula 
posse  ponere.  Sed,  ut  S.  Ilieronymus  ait  :  In  domo  Dei  iinuscjuisque  oirert  qiiod 
potest,  nec  aliurum  opes  aliurnm  inopia  queuiit  foidari,  imo  iiiagis  ornantur  :  quia 
oppusita  jiixta  se  pusita  ma<.;is  illiicescunt.  Itein,  secundum  Au^^ustiiium  in  libro  de 
Trinitate,  Expedit  de  eadem  inateria  plures  lieri  libros,  qiiia  non  omiiium  scripta 
ad  omncs  deveniunt.  Et  .secundum  eiimdem,  Nova  aliquibus  ainplius  placent  et 
conferiint. 

Sunt  autem  et  alite  causa?  me  moventes,  quas  propter  brevitatem  omitto,  et  ne 
me  ad  obtinendam  licentiam  videar  nimis  armare.  Nec  istas  tetigi  intentione  ar- 
mandi  me,  etc,  sed  ut  juxta  Vestroe  Paternitatis  commissionem  scriberem,  atque 
ostenderem  vobis  quid  cordis  in  isto  exercitio  geram.  Itaque  sub  Paternitatis 
Vestrse  correctione  scripta  sunt  h«c,  quia  et  haec  scribere  milii  commisistis. 


iiiMsroL  i; 

n.  joAWis  uoKiiirox'  wv  riii^ohouici  \a)\\\\ 

giLi:  IN  SKCrNDA  KDITIo.NK  \IT.K  \KN.  IHoNV.SII  1MU)I)IKUI  .m 


Ueligioso  Pafr/  Thcotlorico  Loer  n  Sirati.s',  Vicnrio  (lomus  (:ar(i(.siensis 
in  Colonid,  Jontmcs  Uowjhton.  S.  P.  />. 

"IM  ■'IH.VHEHIS  forsaii,  rcligiosissiinc  Patcr,  (piid  sibi  veiint  ignoUe  h;c  litterfp, 
wl  c  longinqua  rcgione  ad  te  missic,  Scd  ut  cito  mirari  dcsinas,  scias  odorcm 
J.f  JL  illum  fragrantissimum  cximii  Patris  nostri  Dionysii  cssc,  qui  has  litteras 
meas  ad  te  (imo  ad  se  apud  te  latcntcm)  jam  attraxit.  Is  enim  adco  corda  nostra 
suis  sacratissimis  scriptis  et  documentis  sibi  allcxit,  ut  eo  carcre  sine  gravi  mo- 
lestia  minime  possimus.  Nobis  etcnim  sapiunt  opcra  ejus  mellitlua  et  sanctissima 
pr;\?  cetcris  pene  omnibus  sacris  scriptoribus  (quod  ceterorum  omnium  pace  dictum 
sit)  quos  hactenus  legimus  ;  adeoque  eadeni  cjus  opera  apud  nos  rara  sunt,  ut 
votorum  nostrorum  in  hac  parte  minime  compotes  esse  possimus,  videlicet  in  eis 
legendis  et  relegendis.  Nam  quandocumque  aliqua  eorum  huc  venerint,  adeo  ab 
aliis  piis  eruditisque  viris  mox  rapiuntur,  ut  nos  pauca  eorum  acquirere  possimus, 
sed  famelici  remanere  cogamur. 

Porro  Yenerabilis  Pater  Prior  de  Henton  in  hac  provincia,  qui  dudum  in  Majori 
Cartusia  apud  Capitulum  nostrum  generale  fuerat,  reversus  nobis  referebat,  Pater- 
nitatem  tuam  ibidem  ei  promisisse,  te  huc  ei  velle  transmittere  quotquot  praedicto- 
rum  operum  desideraret,  si  ca  emere  vellet.  His  nuntiis  auditis  animatus  ego, 
sperabam  me  brevi  voti  futurum  compotem. 

Rogo  igitur  (ut  ad  compendium  veniam),  imo  obsecro  Paternitatem  tuam,  ut 
mihi  tam  tibi  ignoto,  transmittere  velis  quam  cito  commode  potueris,  omnia  opera 
ejusdem  piissimi  Patris  nostri  Dionysii  decies,  id  est  decem  volumina  ex  omnibus 
et  singulis  operibus  ejus  hactenus  impressis.  Et  proeter  ista  mittere  digneris  etiam, 
rogo.  viginti  libros  illius  opusculi,  quod  nos  De  contemptu  mundi  appellamus,  et 
totidem  etiam  illius  opusculi,  quod'iS(Y//a  religiosorum-  intitulatur.  Nec  dubites 
quin  hoc  faciendo,  plurimum  apud  Deum  promereberis.  Mittasque,  obsecro,  pretia 

•  n.  .1.  Houglilon  pro  fule  niartvr  oeoul)uit  anno  lo.'i5.  Lege  Ifistor.  ati(/uot  martyr.  Anglor.. 
auctore  MauriUo  Cliaunoy.  Moguntia?,  1.^)50.  Monslrolii,  1888. 

-  Sive  Pentateuthus,  conipleotens  n.  141,  142,  144,  148,  loo  elenclii. 


L\.\1V  RPUTOL.K    II.    i.    IKtKiMlO.N    KT   Tll.    l.OF.H 

oiiiniuin  pri^tlictoiiun  o[u*runi  .siyillatiin  |ter  se.  Et  in  partem  solutionis  pro  eisdem, 
accipien  ab  haiuiu  bajulo  pecuniu.s  ad  vuloiem  sex  lihiaruin,  tredeciin  solidoruni 
et  octo  denariorum  .sterliii{^,  facientes  u|)ud  vo.s,  ni  falior,  5'J  auroos,  5  stuferos 
nrabantiie'.  Kt  quidijuid  .solvendum  fuerit  amplius,  si  tuo  ro^'atu  V.  P.  Prior  vestrai 
domu.s  pro  me  dij^natus  fuerit  t^xponere,  ej^o  cum  multa  ^'latiarum  actionum  usura 
polliceor  per  hajc  scripta,  me  quam  brevissime  potero  ei  easdem  pecunias  transmis- 
surum,  postquam  summam  co!,'novero.  Vd  si  maluerit  (id  (juod  ej^o  quoque  mullo 
inalim  ob  pericula  in  itiiiere),  solvam  liic  cuicunuiue  ipse  mihi  mandare  di^nahitur. 
1'ratL'rea  ({uidquid  ileinceps  de  pra-dicti  lk'verendi  I'atris  Dionysii  piis  operihus 
conti^'erit  imprimi,  si  duodecim  lii)ros  de  singulis  mihi  transmittere  digneris,  ego 
poiliceor  me  sine  mora  pecunias  redditurum,  statim  postquam  per  litteras  tuas 
summam  cognovero. 

Denique,  et  tu  perge,  carissime  Pater,  strenue  perhcere  quod  incepisti,  id  est, 
non  tepescat  diligens  illa  et  devota  .solertia  tua,quam  hactenus  exhlhuisti  in  praifa- 
tum  sanctum  Dionysium  nostrum  chalcograpliorum  tyjtis  tradendum,  donec  omnia 
et  novissima  ejus  videre  mereamur  :  nil  omnino  duhitans,  quin  a  pio  Domino  pro 
mercede,  cumulum  benedictionis  accepturus  sis  in  cadestihus.  Et  utinam  plane 
tum  vobis,  tum  nohis  arrideret  tam  abundans  pecuniarum  copia,  quam  al)undat  pia 
voluntas  in  omniapra^dicta  ojiera  ejus  edenda  :  tunc  sperarem  certe  ecslaticum  il- 
lum  Dionysium  nostrum  morfalihus  quasi  stellam  matulinam  splendidum  ac  fulgi- 
dum  brevi  appariturum,  et  a  plurimorum  cordihus  tenehras  illas  haTctica'  pravitatis 
effugaturum;  verumque  fidei  lumeii,  curn  piis  operihus  decoratum,  eorumdcm  cor- 
dihus  cito  inducturum.  Sed  de  his  satis.  Vale  in  viscerihus  dulcissimi  Salvatoris, 
carissime  Pater. 

Ex  aedibus  nostris  Gartusianis  prope  Londonias  in  Anglia,  X  calendas  Augusti, 
1532. 

Per  fratrem  tuum  in  Christo  Joannem  Houghton  ihidem  Priorem  indignum. 


Venerabili  ac  relirjioso  Patri  D.  Joanni  Houghton,  Cartusiance  domus  prope 
Londinum  in  Anglia  Priori  vigilantissimo  dignissimoque,  F.  Theodori- 
cus  Loer  a  Stratis,  ejusdem  sacri  Ordinis  apud  Coloniam  et  monachus 
et  Vicarius.  S.  P.  D. 

Quantam  ex  tuis  litteris  hauserim  vohiptatem,  Pater  Venerande,  verbis  conse- 
qui  non  possum.  Primum  quidem,  quod  post  eximium  illum  virum,  in  omni  tum 
scientia  tum  virtute  praestantem,  Joanncm  Batmansonum  antecessorem  tuum  hac 
luce  defunctum  (qui  impense  Dionysio  favehat),  te  sacer  ille  tuus  conventus  sibi 
prsefecit  in  Priorem  :  cujus  virtutibus  ac  laudi,  jure  is  qui  te  praecessit,  si  posset, 
invideret.  Quippe  qui  Ordinis  nostri  censuram,  qui  litteras,  qui  denique  virtutes 
adeo  colis  et  observas  omnes,  ut  nihil  supra.  Taceo  autem  loco  non  infimo  censen- 

'  52  gulden,...  Cf.  Cangii  Glossar.  \"  Aureus  et  Stuferus. 


Knsioi.  i:  11.  j.   iiiti  (iiiKi.N  i:i    iii    iniu  i.xxv 

(liiiii,  (jiiotl  iiitMim  hiony.siuiM  tiinli  laciH,  ut  si  anj^M-lic.i'  illi  tiiii"  .\i)KliiL«  moIiih  non 
o.ssol,  |M'r  [o  sdIiiim  possol  Hiitis  jiixlii  iMcritn  pra-dicari.  niiarc^  qiniiii  sciam  .Xiij^liam 
illuiii  iiiiivcrsMiM  tot  (liu-lissimis  viris  refurtam,  (jiii  oiiimcs  Dioiiysium  percnpiuiit, 
vol  proplcr  illos,  si  alius  osscl  iicmo,  imlliis  milii  (>rit  lalmr  (^ravis.  Jum  vero  lii  ultro 
curroMlcm  invitas.  (Jiiid  (iicam?  l'uto  jam  iiohis  iti  lc,  (juod  Isaac  usu  vonorat,  ac- 
cidisHo  :  uompo  (|Mod  adco  iii  lc  smmuis  cousolati,  iit  liictiis  (jU('in  ox  antocoH.soris 
niorto  ln('idimMs,  iiovo  ^'aMtlio  ohlitcrarctur. 

.\cc,ossil  liiMC  aliud  mihi  t^Miidiiim,  (piod  (|tiaiii  liactciius  navavi  opcram  in  (;vmI- 
jjandis  DioMysii  opcrihiis,  mcrito  mom  ptunilcrt!  mc  dt^htjat,  scmtiontom  adoo  doctis 
jjralam  Dioiiysii  ItH-tioMoiM  :  potissimo  (|MMm  a(i  lianc.  proviMciam,  qiia  aiitc  nos  iion 
panci  coloborriiMi  viri  fiiorc  dcttMriti,  tiil  adoo  nio  portraxit,  Mt  ohodiciilia;  slMdiMiii, 
liOMor  Doi,zolus(iMc  aiiiiMaruiM,ot  ut  orudilis  juxta  ac  piis  sorvircm.  OMorMiii  aliqiiod 
an  sim  assocutus,  phino  noscio,  nisi  quod  doctorum  lot  litl(>r;c,  tot  motiita  Siiporio- 
rum  mo  assidiic  coMfortaMt,  nc  op(>ri  ccvpto  sMhtraliam  vires. 

Petis  subindo  in  epistola  tua  DioMysii  Vitam,  petis  omnos  Dionysii  libros  tibi 
mitti.  Nihil  tna^is  cupio  quam  ut  iil  liat.  IJtinam  hunc  tlieiii  vivam,  qMo  Diotiysii 
opora  oniMia  videam  typis  oxcusa.  Kdita  suiit  jain  oporum  ejus  uonnMlla,  at  nihil 
ad  ea  qua^  luuiistiue  latont.  Viticit  typographos,  vincit  prada,  qiiorMm  non  tninus 
sex  autseptom  iti  studiosorum  piorumquo  gratiam  Dionysio  excudcndo  occupantur, 
vincit  denique  marsnpinni  nostrum  operuin  Dionysii  mnltitudo.  Et  qiuun  omnia  rei 
magnitndine  penc  succninhant,  aniinus  mihi  permanet  invictus,  quo  tuo  ac  aliquot 
piornm  sulVragio  fretus  non  dcsinam  ante  (nisi  me  vita  deficiat)  quam  Dionysii  om- 
nia  opera  dedorim  in  Inccm.  Ceterutn  nt  tuo  satisfaciam  desiderio,  omnes  Dionysii 
tibi  libros  mitto  :  haud  quidem,  ut  tu  desideras,  typis  excusos  plancque  editos,  sed 
nomina  sola,  nudosque  titulos  librorum  :  ut  quos  amas  desideres  ardentius,  hocque 
librorum  ejus  elencho  videas  quid  habeas  desiderare. 

Magna  certe  industria,  magna  vigilantia,  nec  minori  labore  conatus  sum  operum 
Dionysii  catalogum  comportare,  at  in  dies  librorum  ejus  copia  major  administratur, 
quos  Dionysii  esse,  et  phrasis  et  pietas  ejus  in  Deum  singularis,  et  (quod  his  certius 
est)  manus  ejus,  qua  omnes  quos  elucubravit  scripsit,  indicant.  Nihilo  ininus  tamen 
adhuc  non  exstare  dolemus  plures,  quos  certissime  Dionysio  scimus  auctore  pro- 
diisse.  Quorumdam  vero,quos  in  lucein  dedimus,  titnlos  minus  Latinos  mutavimus, 
subscribendo  integras  exordiorum  sententias,  ne  sul)  Dionysii  noinine  etiam  aliena 
prodeant,  et  ctiam  ut  curioso  huic  soeculo  nonnihil  servire  videamur.  Nihil  enim 
vel  in  hac  vel  in  alia  quacumque  re  laboris  industrireve  Dionysio  nostro  deerit  ex 
parte  nostra,  quod  in  ejus  laudem  possit  desiderari.  Tuum  qnoque  posthac  erit  ni- 
hil  intentatum  linquere,  quod  in  ejus  possit,  quem  amas,  frugem  accedere. 

Vale,  Pater  multum  dilecte,  et  (quod  soles)  perge  promovere  Dionysium  illum 
tuum  juxta  ac  meum.  Vicarium  tuur»  Guillelmum  Exme\v',reIiquosque  omnes  istic 
Dionysii  ac  nostros  amicos,  potissime  autem  Venerabilem  et  integerrimum  Patrem 
Priorem  de  Henton  Convisitatorem,  nostris  verbis  saluta.  Iterum  vale.  Ex  Cartusia 
Goloniensi,ipsa  die  octavarum  Nativitatis  gloriosissima?  Virginis  Mari^e.  Anno  153*2. 

'  Uiuis  fuit  ex  octodecim  beatis  martyribus  Cartusiunis  in  Anglia  interemptis. 


hl,   IW  r.NTIOM- 

ItKIJOriAlil  M    VI'\KI!AI!II,IS    ItlO.WSII 


AI{NOIJ)US   llavensius,  Piior  Cartusia-  Gandorisis,  in  Commentario  de  no- 
vorum  in  Belgio  e|iiscopatuum  erectione,  lih.  III,  cap.  10  et  11,  studium 
lauduns  Henrici  Cuyckii  secundi  episcopi  Hura-muiidensis,  in  inveniendis 
reliijuiis  sive  ossibus  veneraljilis  Dionysii,  tuec  narrat  : 

1'ra^UM'eH  non  minus  Antistih*  di^num  opus  aggicssus  est  :  quodammodo  imitulus 
S.  Amt)n)>.ium  Mrdiolanensem  episcopum,  qui  udmonilus  pcr  visum  u  Deo,  SS.  (ierva- 
sii  et  Prolusii  sucru  corporu  inquisivit,  invenit,  uc  debito  honore  elevavil,  atque  in 
busilicum,  qiium  Ambiosiunum  app«||unl,  tiunsliilil...  Simililer  Kpiscopo  nostro  Kura?- 
mundriisi  Dcus  iii  mriilciii  dcdit,  iit  ^crio  coj,'ilarct.  omncnKjiic  opcrum  nuvurct,  oratio- 
nibus  uliisiju»'  piis  (»j)ciibiis  iiiciimbcndo,  iit  Dcus  si<,'iio  uli(juo  dignuretur  ossu  qua; 
adhuc  lutercnt  dcmonstrurc,  bcala'  mcmoriu'  Dionysii  Hickclii,  viri  nimirum  vitai  sun- 
ctimoniu  et  doctrinu  clurissimi,  Curlusiuni  UuraMnundcnsis,  ut  videlicct  possint  elcvari 
et  a  Scde  .\postolica  canonizatio  impctrari.  Tulia  cnim  lumque  pra^clura  ipsius  mcrila 
esse  judicabaf  piudcntissimiis  Antistes,  ut  cjusccmodi  illi  honos  jure  debeatur  ad  aug- 
mentiim  gloria'  Dci,  Ordinisqiic  nostri  (lartusiensis,  cujus  ipsc  est  pcrtjuam  sludio- 
sus,  honorcm  :  idcoquc  littcras  dcdit  ad  noslriim  licvcrcndiim  Patrcm  totius  Ordinis 
.Ministrum  (jcncralcm',  cxstimulans  eum  ad  omniu  piclatis  olTicia  pcr  totum  (Jrdinem 
obeunda  et  exercenda  :  quatenus  a  divina  bonitatc  hoc  ipsum,  quod  ipse  intendit  et 
summis  votis  e.xoptat,  obtineamus,  lioc  est,  ut  qiiamprimum  viri  saneti  ossa  signo 
aliquo  divino  queant  inveniri... 

Itaque  Keverendissimus  Cuyckius,  mcnse  Octobri-,  veniens  ad  monasterium  nostrum 
Cartusianorum,  altarc  illiid,  in  qiio  bcata'  mcmoria?  Dionysius  olim  solitus  fuit  sacrifi- 
carc.quodquc  per  temporum  injuriam  et  bellicos  motiis  ncglcctum  destructumquc  erat, 
curavit  renovari  ct  restaurari.  et  in  lesto  S.  Hrunonis,  Ordinis  Cartusiani  primi  post 
Christum  institutoris,  novo  et  integro  superposito  lapide,  solenni  benediclione  episco- 
pali  denuo  consecravit,  quatenus  in  eo  frequentius  sacrosancta  hostia  corporis  et  san- 
guinis  (Jhristi  Deo  Patri  offeratur,  et  divinum  Officium  pcragatur  ad  memoriam 
S.  Dionysii  Areopagitae  juxta  ac  Dionysii  Kickelii,  ea  nimirum  intentionc  ut  ejus  sacra 
ossa  invcniri  possint  et  elevari,ad  majorcm  Dci  gloriam,saciiquc  Ordinis  incrementum. 
Quod  ipse  Episcopus  primum  scqucnti  die  fccit,  et  deinceps  se  facturum  seepius  decre- 
vit,  uti  sui  voti  et  desiderii  compos  efficiatur,  propter  singularem  amorem  et  devotio- 
nem,  quibus  erga  tantum  tamque  praeclarum  et  excellentem  virum,  singulari  vitae 
sanctitate  atque  exquisita  doctrina  ornatum,  afficitur.  Atque  hoc  quidem  initium  fecit 

'  Vide  hanc  epistolam  in  Ephemer.  Ord.  Carf.,  auctore  Leone  Le  Vasseur,  t.  I,  p.  .327.  Mon- 
strolii,  1890. 

2  Ann,  MDCVII. 


Iii;    lli:t  K.illlH   VKN.    DKlNY.HII  I.XXVIi 

iii(|iiisilioiiis  sitrtiii  iiiii  rclii|tiiitriiiii  \iii  saiicli,  iiisii|in'  litlnas  (liiiis  ad  cds.  (|ii(is  piclu- 
li  (l(Mlil()s  cl  (iiatiiiiiiliiis  siiis  ii|Mi(l  Dniiii  |iliii'iiiiiiin  pnssr  ('(Uiridchal.  iit  |tiiiiii  lioc 
siiiiin  insliliiliiiit  jlcii  III  siiis  ail  imimi  |irc('iliiis  scdiilo  ('iiiiiiiiciid.ircnl . 

Porni  (|iiaiiliiiii  iiiiircccril  Ucvcrnidissiiiiiis  honiiniis  (lii\ckiiis  in  invcsliKandis  ct 
rcpcriiindis  ossiluis  bcali  l*itlris  noslii  Dionysii  Kickclii.  cv  siilijccla  c|iisl(ila  vcl  (-(iitiu 
illiiis,  (|tiitin  ipsc  ad  llc\ crcitdiiiii  Palrcin  nnslnini  (icnciiilnii.  Piidrcin  sciliccl  Majdiii 
(lailiisiic,  lioc  aniio  MIM'.\  III  dcdil,  (|iiii>  ila  lialicl,  niaiiircsltiiii  c\itd('ic  polciil. 

u  .\i)\i()i)iiM  Ui  \i:iii.Mir.  l'.\rKii  Piiiiui.  Non  sinc  rniclii  (iailiisiaiii  Palicscl  l''i'ati'cs 
pio  I).  Dionysii  Uickclii  icpniiindls  nssiluis  Dnitii  oiiisso  vidciilur.  (Jni  in  liac  Oarliisia 
HuraMiiiindcnsi  liaclcniis  siipcrrtiil  sniior  saccrdos,  Kralcr  llcniinis  Knckcinis.  (|uin- 
i|ua<;csiinuni  anniiin  in  Oidinc  supcraus,  cl  liiniiii  (|uiclis  lUckclii.  uli  it  inajorihiis 
acccpcral,  iu  (|Uiidaiii  laliludinc  dcsi-^iiarc  snlclial  ;  niipcrriinc  voro,  iioc  csl  vii.'csiino 
sccuudo  incusis  .Marlii  dic,  anuo  MDC.NIII  iu  Doiiiiuo  (ilidnrinivil.  (Jiiain  occasiintnn 
prudculcr  acci|)icns  vcncrandiis  liuitis  (larlusiaiiic  raiiiiliii'  1'rior.  Diouysiaiia^  s('|)iillurii' 
a  Kcrckcno  dnuonslraluin  locuin  a|)criri  jiissil  cl  in\(>sli<^Mri,  iil  Kcrckciiuin  (i|ui  Dio- 
iiysii  ({iiotpic  ccllain  ad  inorlnn  us(|uc  iulialiilaral)  codnii  in  loco,  (pinii  Dionysii  css(! 
di.xcral,  coiidcrcl  :  idcpic  c.\  aihcrso  allaris  illiiis,  in  (jiio  vivciis  Diouysiiis  sacrificarc 
solilus  cral  :  (itiod  aulc  (]uin(|uii|;iiila  (|ualuor  auuos,  (piaudo  iinivcrsu  pcnc  Kiirii'- 
luuiidcusis  civilas  cuin  moiiaslcrio  ac  lciuplo  illius  inccndio  conriagravil,  rissuin, 
diru()luui  [)i'ot'aiialuiii(pic  crat  :  (luo  codciii  iii  loco  iiiitc  iiroxiiiios  m'x  aiiiios  iii 
dic  S.  Diouysii  Arcopai;ikr  ot  Martyris  ac  ad  illius  iiiniioriain,  aliud  csl  crccluiii, 
ct  a  nobis  consocrntiiiu  allarc.  ()uuin  cr^o  vicosiino  sccundo  Martii  dic  (qiii  slilii 
volori  Mai!ui  ctiaiii  Circiiorii  (M  llickclii  inorlis  fuissct  dios)  c  vivis  oxccssissot  Kcr- 
ckonus,  pcrticas  sou  stipilcs  duos  co  iu  loco.  ubi  Dionysiana  ossa  (luioscoro  pii- 
tabautur.  dcfixit  Prior  :  (luibus  post  profuudaiii  aduioduin  fossioncin  (cui  inccn- 
dii  riidcra  ausaiii  dcdissc  vidcutur.  ut  .jam  altius  iiiulto  cf  olovalius  sil  caniiclcrium, 
(|uaiu  fucrit  autca)  Dioiiysii  crauium  ct  [)lanla^  o  dircclo  infornc  rcspoudcbaiit  :  icli(piis 
ctiam  lotius  corporis  ossibus,  ordino  ot  naturali  silu,  post  contum  ot  triginta  sojitcm 
oxactos  auuos,  conciunc  adliuc  disposilis;  iisquc  omnibus  indo  cxtractis,  in  loculum 
Dionysii  Kralcr  Honricus  Kcrckonus  humatus  cst.  Calvaiios  autcin  Dionysii  ct  rcliipiii 
ossa  proccri  ct  robustissiini  viri  spccimcn  rcforunt,  ct  signuin  habcnt  liomiuis  balbu- 
ticntis  proptcr  promiucntcs  anlcrioros  inandibularuni  dcntos  :  quo  vilio  Dioiiysium  la- 
borassc  auclor  cst,  ([iii  Vilam  illius  couscri[)sit  Tlicodorus  Loorius  Stralcnsis.  Ussa  crgo 
ha>c  roligiose  nuuc  iu  Hura^mundciisi  Caitusia  asscrvantur,  donec  divina  bonilas  illu- 
strioribus  oa  miraculis  coruscaro  focerit  :  quo  possint  ad  majorem  Doi  gloriam,  Scdis 
Apostolica^  intorvcniente  auctoritatc,  honorificentius  clcvari.  Qnod  superost,  oro  clc- 
montissimum  Dcum,  ut  Cartusias  omnos,  pcr  uuivorsum  Christianum  orbem  diffusas, 
suis  donis  adaugoat,ct  mc  incritorum  oinnium  faciat  parlicipcm.  Rurannuudic,  X  Apri- 
lis,  anuo  MDCVHl.  » 

Porro  oximius  Magistcr  noster,  Doctor  Pctrus  Pollino,  Decanus  Ecclcsi»  cathedralis 
RuivTmundcnsis.  nostris  cnarravit,  caput  cui  pcculiaris  roservatus  est  honos,  perpul- 
chre  cxornatum,ctiam  insignem  odoris  J"ragrantiain  rcdolere.Et  sane  mirabilc  cst.quod 
cum  magno  h\bore  sublatis  prius  rudcribus.  corpus  eruerotur,  illud  inventum  fuerit  in- 
togrum,  suis  adhuc  pro  majoro  partc  inembris  cohwrens,  post  annos,  quibus  vir  san- 
ctus  obdorinivit  in  Domiuo,  ccutum  trigiuta  scptcm  :  ct  pra^sertim  pollcx  et  indcx, 
duo  nimirum  libroruin  scribeudorum  iustrumenta  quam  maxiine  nccessaria.  quibus  ille 
usus  est  ad  Ecclesiae  utililatem  ct  multorum  salutein,  intogriores  sunt  repcrti. 

T.  1.  g 


LXXVIII  l»K    HELIOLIIS    VEN.    DIuNYSII 

Hic  opporturiuin  videtur  inserere  qu;iHlain  (loLunieiitu  quu*  l{ev.  Hector  D.  H. 
Welters  edi  cuiuvit  in  suo  opere  cui  titulus  e.st  :  Denys  lo  Chartreux.  Sa  vie  et  wes 
ouvrayea.  Hureinonde,  188:i,  in-8^  pag.  108-110. 

u  Aniio  Doniini  iH.^iS,  die  28  Auj,'usti,  tlausimus  atque  si{,'illo  nostro  niunivinuis  ut  in 
po!>teruin  tlehita  caulela  srrvetur,  capsuiii  lij,'ii('uiii,  iii  (|uu  conlinclur  ciiiii  (|o(  iiiiwiilis 
uuthciiticis,  Capiit  Divi  Dioiiysii  (larlhusiciisis,  cv  (|iiu  c.vliuxiinus  iiiuxillaiii  iiilci  ioicin 
Lui  iiiha-rcl  (lcii-.  uiiu  ^iossu  iiioluiis,  cl  puiliciiluiii  ossis  spln-iKtidulis,  sciliccl  proces- 
sus  plciN^oidus  sinistcr,  uti  rclutiiiii  csl  iii  liistniiiiciiio  ad  Ioiikuiii  pro  cjusdcin  capitis 
servi  Dei  authcnlicilate  adinslruenda,  pcr  illuslrcni  Doiiiiiiimi  \aii  llaicii,  Doctorcm 
inedicuin  Hura-iiiuiida',  dc  nostro  iiiundalo  coiilcclo,  eodciii  dic  qiio  siipra,  qiia)  ossa 
dono  dediinus  Doinui  Majoris  Carthusiaj  (iiatiaiKqiolilaiia!  Diu-ccsis  iii  (Jallia.  Supor  au- 
tein  coopcrculuin  dicta)  capsa?  inscrihi  jussiiiuis  iiiaiiu  Sccrctarii  Kpiscopatus  noslri  : 
Caput  D.  Diuni/sii  CarfftHHiuni. 

«  lnterl'ucrunt  DD.  Stcphunus  Mooncn,  Kcclesia?  Cutlicdrulis  Purochus  ct  Dccanus,  et 
p!a'laudalus  et  perillustris  Doniinus  Van  Ualcn,  qui  aniho  cuin  Sccrctario  noslro,  tam 
capsain  ligneam  quam  pra^scntcs  subscripscrunt. 

((  Daluin  Uuraiinund*  in  .Kdihus  noslris  Kpiscopulihiis,  Anno,  mense  ac  dio  ut  supra. 

Pro  U'"°  ac  III"'"  Kpiscopo  ac  Domino  Mco 

F.  A.  II.  HoKUM.v.Ns,  secrelarius. 
Sig.  S.  MooNK.N  Par.  Decanus. 
Sig.  D"^  Yan  Halkn. 

JOANNKS  AUGUSTINUS  CtC.  » 

Testamur  ex  testimoniis  auctorum  ad  calccm  pra;scntium  citatis  : 

«  Caput  P.  Dionysii,  Carthusiani  Uuraeinundcnsis  Carlhusiae,  quem  bcatum  varii  au- 
ctorcs  appcllant,  maxime  inter  eos  qui  de  rebus  Uelgicis  comincndati  sunt,  in  Ecclesia 
Cathcdrali  hujuscc  Nostra?  Dia'cesis  fuissc  aliquando  adservatum  non  multo  post  ele- 
valioncm  corporis  Servi  Dei,  factam  anno  l(iU8,  temporc  nempe  111"'*  Domini  Honrici 
Cuvckii,  Uuraemundcnsis  Kpiscopi,  illudquc  dictum  Caput  perpulchrc  cxoinatum  ac 
insigncm  odorem  redolens,  pcculiari  honore  fuisse  custoditum. 

«  Tcstamur  insuper  Caput  cjusdem  Servi  Dei,  qua  nescimus  occasione,  fuisse  Colo- 
niam  Agrippinam  translatuni,  illudquc  ihidcm  remansisse  donec  seriae  ac  perseveranti 
voluntati  Uura?mundensis  Kpiscopi  morem  gerens  Prior  Carthusise  Coloniensis  illud 
restituerit  Kcclesiae  Cathcdrali,  anno  scilicet  1785.  Quod  autem  sit  Caput  D.  Dionysii 
illud  quod  nunc  asservatur  in  Kadcm  Nostra  Calhedrali,  omnia  probabilitatis  argumcn- 
ta  probant.  Id  quippc  eruilur  :  1"  l']x  Litlcris  pro  ejusdem  rcstitutionc  datis,  ac  inscri- 
ptionc  manu  propria  Doniini  Thcunissen,  Sccrelarii  Episcopi  Uura^mundensis  facla,cui 
appositum  sigillum  videlur.  2°  Kx  habitantium  hujusce  civitatis  aetatis  provectioris 
testimonio,  qui  ab  epocha  qua  fucrit  restitutum,  usque  nunc,  a  suis  majoribus  sem- 
per  audierunt  pro  Capite  D.  Dionysii  haberi  illud  quod  custoditur  in  loculo  ligneo 
asservato  in  Cathedrali,  cujus  in  operculo  sub  inilialibus  L.  T.  inscriptiim  legitur  : 
Caput  Dionr/sii  Carthusiani.'i°Ex  processu  de  nostro  mandato  per  prsenobilcm  D.  Van 
Halen,  doctorem  medicum  in  hacce  civitate  confccto  pro  identitatc  adstruenda  Capitis 
Servi  Dei,  ex  quo  constat  descriptionem  ab  eo  factam  concordare  eis  quse  ab  aucto- 
ribus  relata  sunt. 


iii;  uKMyfiis  VKN.  r)inNYsii  i.xxix 

«  V()l<Milrs  ilr  rii>lt<i'i)  ()i<liiii  (!.irtliii^i:iiio,  ilc  siiiiiina  aiiiini  iiu^lii  |)r<i|M*nsiuiir 
si^:iiiiiii  |ii'ii<slai'i-  iii-  |)i^'iiiis  |)t'()  pi-Diiiovciiilii  apiiil  S.  Si-ili-iii  Si-i\i  lii-i  <-aiiHH,  .Majori 
(larlliiisia<  ljiiii|iiiiiii  Malii  iu-  luliiis  (lnliiiis  (!ai  lliiisiaiii  Scdi,  (liiiio  il<<iliiiMis  iiiaxillaiii 
ilircriort^iii  cl  illnil  os  pioiil  ini-liiis  ilcsci-ihiiiiliii-  in  pi-occssii  <-oiir<-(-lo  ah  coil<-iii  pcr- 
illnslii  I).  Viiii  Ijiilcii.  ijiiic  Dtnniii  pru  iili-nlil;ili-  lii<-ttilii  iioslro  si^Mllo  iniiiiix  iiiiiis. 

Daliiiii  Uiirii<iiiiiii(lii<,  ^H  AiiKnsli  iH.')H. 

Sig.  J.  .\.  I'.\ni:iiis  ipii  siipra. 

|)<<  Maiidalo  III'"* 
l-i.  .\.  II.  U(ti.iiM.\Ns,  Sccrcl. 
Tcslor  liiiiic  (-<i|)iiitii  css<-  <-oiiroriiiciii  orif;iiiali. 
IUii'ii<iiiiiii<lic,  liac  'i'.\  scpl.  IHHI. 
Mpisc.  Hiira<m.  Sccrclariiis 
G.  V.  V.\N  MiiJKi..  » 


i:\    VCHS  SANCTOIILM 

Mavtil  toni.  //.  Aiituevpicc,   lOOS,  XII  Ma)'tii. 

Arnoldus  Haissiiis  iu  Auctario  ad  Natales  Sanctorum  Belgii  compendium  ejus 
(Havensii)  exhibef.  XII  M;irtii.  sul)  hoc  titulo  :  Appendix  de  Elevatione  corporis 
Beati  Dionysii  Rickelii  Cartusiani  :  at  quem  ille  titulo  Beati  indigetat,  solum 
beatte  memoritTe  et  virum  sanctum  appellarat  Havensius.  Inscriptus  etiam  est  ad 
XH  Martii  Natalibus  Sanctorum  Belgii  Joannis  Molani,  Fastis  Belgicis  Autberti 
Mira)i,  Martyrologio  Germanico  Canisii',  Calendario  Mariano  Balinghemii,  Catalogo 
generali  Sanctorum  Ferrarii,  Martyrologio  Gallicano  Saussaii '  et  ()allol)elgico 
Willotii,  aliisi^ue  similibus  Fastis  :  et  fere,  beata^  memorLne,  sauctitate  conspi- 
cuus,  aut  Yenerabilis  habetur,  quo  eum  nos  solum  titulo  honoramus.  Ceterum 
ossa  venerabilium  reliquiarum  hoc  tempore  Rura?mundie  post  altare  asservantur 
honesta3  cistula?  imposita  et  loculo  inclusa  :  varia  tamen  ex  iis  distracta  sunt 
et  aliis  commiinicata. 

'  «  Ilom  Rur<riiiunilfO  obiit  Dionysius  Rickel  (^artasianus  beatae  mcmorice,  qui  vila  et  scriptis 
suo  lempore  insigiiis  fuit.  » 

-  «  Obiit    Dionvsius    Cartusianus,    Doctor   ecstaticus,    cujus    corpus    miraculis    coruscans, 
nuper  c  len-a  levavit  llenricus  episcopus  J\urKmun<lensls.  » 


Ai)  li^:(:toi{km 


Ouod  attinet  ad  canonem  textuinque  Scripluraiiim,  et  alia  qua^dam  :  semper 
advertendum  est,  Auctorem  nostrum  ante  Tridentinum  Concilium  scripsisse. 
Textum  aulem  sacne  Scripturte,  prout  ;ih  eo  citatur,  servavimus  ;  nisi  certum 
aut  saltem  verisiinile  sit,  mendum  obrepsisse. 

Ubicumque  in  priscis  C(litionil)US  capita  ScripturiR  sacraj  memorantur,  nos, 
multo  labore,  versiculorum  numeros  subjunximus,  juxta  Vulgatam  editionem. 

Quoe  dubia  videntur,  hoc  signo  f  notavimus. 


Ei\AI{liAT10Ni:S 


IN  OIUNQUK  MOSAIC  i:  LEGIS  LIIJHOS 


I>.   IHO^YSII 

CAUTISIANM 

ENAKKAriONES  m  Ki]  EIILDILE 

LN  01  iNoiiK  mosak;  i:  Li:(;is  liijuos 

HOC    EST 

GKNKSIM,    EXODUM,    LEMTICUM,    NUMEROS, 

DEUTERONOMIUM 


Josue  1. 

A^ofi  recedat  voiumcn  legis  Jiujus  ab  ore  tuo,  scd  meditaberis 

in  eo  diehus  ac  noctibus,  ut  custodias  et  facias 

omnia  qucc  scripta  sunt  in  eo. 


EX    EDITIONIBUS    COLONLE 

PETRI  QlEiNTEL,  .MDXXXIV  ;  JOANNIS  QUENTEL,  MDXLYIII ;  HEREDOI 
JOANNIS  QIENTEL  CLII  GERYIXO  GALENIO,  MDLXYI. 


rU.KSTANTISSIMlS.  MAdMMCIS,  AC.  INTKC.KRUIMIS  DOMIMS  CONSn.llIls,  yiJ.f-STO- 
RinUS,  MA(".lST!\ATllUlSOrK  AI.IIS,  rMVKUSOQIJK  SKNATIJI  IT.OUKNTISSIM.I-:  KT 
AMIM.ISSlM.i:  (  IVITATIS  AC.IUIMMN.K  COLOM^,  F.  PKTRUS  lU.OMKN  KNNA  I.KYDKN- 
SIS.  C.ARTIISIANOUIIM  IN  KADKM  UUMK  rnioit.  AC  CIUCA  UIIKNUM  VlslFATon, 
FELIC.ITATKM. 


Q 


UANTA.  sit  Scriptiir.T  hiijns,  videlicet  quam  canonicam  vocamus,  aiictoritas, 
(Iiianta  itcm  majestas,  P.  C,  ncminem  uiiqiiam  puto  addubitasse,  nisi  qui 
aut  prorsus  inscius,  aut  omniiio  impius,  Spiritui  Sancto,  quo  (ut  Petrus  ait)  ii  i-eir., 
lociTri  sunt  sancti  Dei  liomines,  resistere  malueril  quam  credere.  Neque  enim  vo- 
luntate  (quod  ait)  humana  alhita  est  aliquando  Prophetia,  nec  opera  Dci  admiranda 
alio  nobis  doctore  revohita  sunt,  quam  eo,  quo  et  auctore  sunt  facta.  Qui  quum 
mentiri  nosciat,  utpote  veritas,  tantum  abest  etiam  ut  falsitatis  quidpiam  lateat  in  ./„<inn.iir. 
Scriptura.  Hoc  Salvator  quoque  noster  connrmat,  non  parum  Scriptune  tribuens. 
quaiido  quod  solvi  h;rc  nequeat,  dixerit.  Proinde  quidquid  alioqui  in  controver-  ibid.x 
siam  possct  venire,  citata  Scriptura  pro  illius  testimonio  et  sententia,  mox  robora- 
tur.  Eam  ob  rem  non  sohun  Ecclcsia]  Doctores,  verum  Apostoli  etiam,  atque  adeo 
Christus  ipse,  Scriptura?  non  semel  usi  sunt  testimoniis,  quibus  vel  ea  qua*  adstruen- 
da  erant,  roborarent.  aut  qua3  confutanda,  convellorent.  Porro  quid  Scripturae  de- 
beat  nomine  censeri,  si  quis  interroget,  nihil  ex  nostro,  sed  Ecclesiro  judicio  arbi- 
tror  proferondum  :  nempe  quum  veteris  tum  novi  Testamenti  libros,  eos  videlicet, 
quos  Concilium  recenset  Carthaginense  tertium,  cap.  xlvii,  cui  pnpter  alios  tum 
doctissimos  tum  sanctissimos  viros,  divum  constat  interfuisse  Augustinum.  et  qui 
communi  sunt  EcclesifB  consensu  recepti,  videlicet  Genesis,  Exodus,  Leviticus, 
Numcrorum,  Deuteronomium,  Jesu  Nave,  Judicum,  Ruth.  Regum  libri  quatuor, 
Paralipomonon  libri  duo,  Job,  Psaltorium  Davidicum,  Salomonis  Proverbia,  Eccle- 
siastes,Canticum  Canticorum,Sapientia,Ecclesiasticus.libriduodeciinProphetarum. 
Isaias,  Jeremias,  Ezechiel,  Daniel,  Tobias,  Judith,  Esther,  Esdr»  libri  duo,  Macha- 
basorum  libri  duo;  Novi  autein  Testamenti  libri  viginti  septem  :  Evangeliorum  libri 
quatuor,  Actuum  Apostolorum  libei"unus,  Pauli  apostoli  epistols  tredecim,  ejusdem 
ad  Hebra30S  una,  Petri  apostoli  du?e,  Joannis  apostoli  tre?,  Judse  apostoli  una,  et 
Jacobi  una,  Apocalypsis  Joannis  Apostoli.  Concordat  his  per  omnia  Concilium  Tri- 
dentinum,  quod  nostra  hac  ;rtate  celebratur,  pra?terquam  quod  librum  Raruch  Jere- 
miae  nominatiin  annectit  et  approbat,  atque  deinde  post  enumeratos  hosce,  qui  de 
canone  dicuntur  Ecclesia?  CatholicEe,  libros,  ista  subjungit  :  Si  quis  autem  libros 


LXXXVIII  KPI8T0I.A  NDNrrPAIOHlA 

ipsos  iiitegros  cuin  omiiibus  suis  j^artibus,  prout  in  Ecdosia  (lutholica  legi  consue- 
verunt,  et  in  veteii  vulgutu  Lutina  eclitione  hubcntur,  pro  sacris  et  canoiiicis  non 
susceperit,  anathenia  sit.  Hos  vero  libros  quuin  tanta  ornet  inajestas,  tantaque  fui- 
ciat  auctoritas,  ut  neniiiii  unquain  iis  non  inoclo  refragari,  sed  nec  de  coruin  veri- 
tate  ilubiture  iiactenus  iicuerit,  in  iis  tainen  oinnll)Us,  (lueinadiiiocium  do  Paulinis 

iipe/r  Mi.  epistulis  Petrus  testatur,  quuiii  slnt  (luiedani  ob.scura  ac  dinicilla  intelleclu,  qure 
indocti  instabile.sque,  prtesertini  hodie,  depravent  :  (luanta  putainus  laude  dignos 
eos,  qui  suis  vlgiliis,  sua  opera  atque  labore,  quai  obscura,  lucida  ;  qua?  abstru.sa 
sunt,  nobis  manifesta  reddidere  ?  Quanta*  sunt  itein  illis  gratia?  agenda',  qui  jiixta 

yuuurtiv  Salvatorls  testimonium,  nobis  laboraverunt,  nobisque  seminaverunt,  ut  nos  eorum 
ines.sem  introituri,  atque  segetem  uborem  capturi,  alienis  sudorlbus  epularomur  ? 
Fuere  eniin  qul  in  i^iblioruin  uiiuin  alterumve  llbriim  scripserint  commentarios  : 
fuere  qui  complures  sint  iiiterpretati  Scriptura;  liljros.  At  vero  qui  in  ulriimvis 
Testamentum  scri[)serint,  atque  Scripturam  sacram  omnem  nobis  elucidaverint, 
perpauci  habentur.  Inter  hos  tamen  egregle  hoc  ipsum  fecisse  constat  Dioiiy- 
sium,  nostri  Ordinis  Gartusiani  virum  eruditissimum,  nec  sanctitate  minori  con- 
spicuum  :  qui  praeter  alios  pene  innumeros  quos  edidit  litjros,  nuJlum  ex  canonicis 
sacrie  Scriptune  libris  praetermisit,  quem  suis  non  illustrarit  lucubrationibus,  plc- 
ruiiuiue  quadrupIiGi  sensu,  quod  neino  ante  ipsum  pnrstitit,  ncmpe  littcrali,  al- 
legorico,  tropologico,  et  anagogico.  Huic  pneterea  Id  laudis  accedit,  tametsi  nulli 
non  ceterorum  sit  quo^iue  sua  praeeminentia  singularis,  quod  explanatio  ejus  quum 
sit  lucidissima,  nec  parum  solida,  adeo  tamen  est  nihilo  minus  fecunda,  ut  nihil 
ad  rem  faciens,  ab  aliis  dictum,  prnetermiserit.  IJnde  accidit  ut  adagii  pene  loco 
receptum  sit,  nerape  :  Qui  Dionysium  logit,  nihil  non  legit.  Itaque  nos  omnem 
navamus  operam,  nec  corporis  viribus,  nec  sumptimm  impensis  parcentos,  qno 
novos  semper  esurienti  lectori  cibos,  eosque  cumprimis  suavcs,  ingeramus  :  id- 
que  vel  propterea  tanto  sedulius,  quanto  hominos  impii,  iidemqiie  ab  Ecclesia 
apostatae  et  in  fide  reprobi,  qnotidie  sacram  Scripturam  pcrperam  interpretari, 
ejusque  sensum  genuinum,  quem  Spiritus  Sanctus  loquitur,  nobis  al^scond^^re,  cor- 
rumpere,  atque  mutare  nituntur.  Nostrum  enim  arbitror  e.sse,  contra  hos  virum 
producore  Dei  Spiritu  plenum,  qui  velut  alter  David,  non  unius  Philistaei  tantum, 
sed  omnium  etiam  Allophylorum,  de  Scriptnra  nobis  exprobrantium,  audeat  va- 
leatque  confutare,  expugnare,  ac  confringere  audaciam.  Illi  namque  in  ingeniorum 
suorum   viribus  astuque   fallendi  confidunt,  utpote   superl)i  ac  ver.sipelles  :  qui 

11  Cor.  X  quum  vel  nolunt  vel  nequeunt  juxta  Paulum^  intellectum  suum  captivare  in  obse- 
quium  Christi,  non  possunt  etiam  Spiritui  veritatis  quem  Ecclesia  habet,  se  sub- 
dere,  dum  Christus  nobis  interim,  qui  ejus  veritati  ac  testimoniis  nitimur,  utpote 
parvulis,  humilibus  atque  bonis  consentientibus,  dignatur  ea  quae  superbis  hasreti- 
cis  abscondit,  revelare.  Nos  enim  eos  dumtaxat  sequimur  sacrarum  Scripturarum 
elucidatores,  quorum  vita  casta  et  sancta,  quorum  eruditio  Ecclesiae  consentanea, 
atque  ei  Spiritui  veritatis,  qui  Ecclesiam  regit  ac  docet  in  omnibus,  est  subjecta. 
Cujusmodi  hic  vir  erat  Dionysius,  dum  viveret,  Deo  plenus  :  quod  in  eo  testantur 
vitae  sanctitas,  contemplationum  excessus,  ac  miraculorum  gloria.  Porro  illi  quum 
sint  unitatis  divisores,  contemptores  Ecclesiae,  rebelles  potestati,  in  Deum  quoque 


RPisTor.A  Ni'Nni'Ai(nii.v  i.xxxrx 

ac  iii  liomiiics  lldofra^;!,  iil|i()l«*  li';.niiii  (hvscrton^s,  al((iin  siiorniii  Iran.sRrosHoroR  vo- 
toriiiii,(^l  110  iiiiiiiiiitiiii  (|iiiil(Mii  (!(<  Spirilii  liahcaiil,  aiKlciil  taiiKMi  pro  stia  tcincritatr; 
Sc.riptiiram  saiictam  Iradarc,  al(|iic  liaTosoa  otimpia  (ioj^mala,  (|ii!i'  olim  ah  IscclcHla 
ma^Mia  simt  aiiclorilal(Mlamiiata,  rcvocarc.  Al)  iis  fclix  Iti,  A^,'ripj)iiia  Colonia,  te 
hactcniis  sorvasli,  s(M'valiis(|iic  p(M'i)cliio  (qtiod  sp(M-amtis)  incorruptani,  titiiote  tol 
saii('ti.ssimis,  lol  doctissimis,  l<il  driii(|iic  clarissimis,  sapiciitissimis  cl  intc^^oirimis 
viris  r(>f(M'la.  Noc  ost  rcvcra  viil^Min^  lioc,  (|uo(l  laiidi  Iiim'  [iroptorca  acccdit,  pra-co- 
iiiuiii,  (iiiod  fiMMiio  sola  iiit(M'  rcli(|iias  civitalos  iii  ruh!  constanlissima,  otiam  eas 
qniv  luitaic  vidchaiitiir,  liia  soliditalo  s(M'varis.  Inkms  plano  (piod  tiinni  csl,  Siqni- 
dom  tuo  tiiorcs  ut  olim  scmpor,  ita  ot  liodic  fidci  inl(Mii(M'ata'  paliiiam  tcnos.  Kam 
ol)  rcin  rcjj^io  circtimjacons  omiiis,  iii  to  unam  civilatom  liact(Mius  spcctat,  parala 
tuuin  judiciiiin  so(iui,  parata  qiiocum(|Uo  lu  applicucris,  sesc  confcrro.  Quid  liac 
laudo  spociosius,  qttid  praMlarius  lioc  lionorc,  (|uid  (l(Mii((UO  liac  ^doria  vonustiiis, 
ad  unius  civilatis  judicitim,  ad  tiiiius  A<:jrij)pina'  scntontiam,  Priiicipes,  civitafcs, 
regionesquo  amplissimas  pendere?  Noc  tanien  id  immorito  :  ((uippc  ((ttiim  in  te  sint 
CiOnsules  sapientissimi,  iiite<,'orriinus  Magistratus,  Senatus  prudcntissimtis,  Acadc- 
mia  celeberrima,  freqtientia  Cleri,  ((iti  lionestate  atque  modestia,  qitam  alibi,  vivit 
majori  :  cives  denique  optime  Cliristiani,  qui  omnes  non  aliter  atque  ad  commune 
incendium  exstinguenduni,  cortatim  cuivis  suspecto  invisoque  dogmati  occurrunt. 
Neque  enim  levitor  prospiciendum  putant,  ti])i  consulto  maxime  opus  est :  quando- 
quidem  non  modo  tibi,  verum  civitatil)us  quoque  aliis  et  regionibtis  mullis  ex  te 
pra4)eretur  ansa  dcsercnda3  Ecclesia},  si,  qua;  anteliac  nunquam  levitate  usa  es, 
nunquain  a  veritate  visa  es  vacillare,  modo  in  communcm  fidei  jacturam  ac  mul- 
torum  perniciem  rueres.Verum  meliora  ac  glori;o  ture  viciniora  de  te  exspectamus, 
felix  Colonia,  cui  pra?ter  fidei  constantiam,  obedientia  niliilo  minus  Ecclesiastica 
adeo  inha^ret  radicitus,  ut  nulla  promissa,  nulhc  mina^,  nuUi  pseudodoctores,  nul- 
hnc  denique  sa?pius  tentatir  fraudes,  hanc  tibi  potuerint  eripere.  Quis  enim  integri- 
tatem  tuam  corrumpere  potuit  unquam  ?  Hasc  vos,  sapientissimi  laudatissimique 
Gonsuleset  Magistratus,  hnec  vos  ornat  constantia,  ha^c  vos  decet,  o  cives  optimi, 
haec  vos  adeo  pra^dicat  fidei  soliditas,  ut  nuUa  sitis  propterea  laude  satis  mirandi, 
quod  majorum  vestrorum  virtute  certatis  haudquaquam  reperiri  inferiores.  Neque 
enim  degeneres  avitam  illam  civitatis  vestra?  vultis  relinquere  aut  nobilitatem,  aut 
gloriam,  quibus  olim  vestri  fulsere  majores,  qui  inter  quoscumque  hcereticorum 
turbines,  inter  quascumque  tyrannorum  regumve  persecutiones,  eam  qua  semel 
Ghristiane  fuerunt  imbuti,  haudquaquam  fidem  deseruere.  Unde  quemadmodum 
ipsi  vobis,  ita  vos  posteris  vestris  eamdem  quasi  per  manus  inconcussam  tradere 
curatis.  Eapropter,  felix  Agrippina,  non  frustra  nec  absque  divino  credimus  omine 
factum,  ut  tribus  Ma.gis  atque  Regibus  in  fide  gentium  olim  primitiis,  tibi  missis, 
tribus  pariter  coronis  tu  quasi  coeli^us  tibi  destinatis,  insignia  tua  religiosissime 
venustares  :  quippe  quse  Imperii  prima  civitas  atque  fidei  corona,  et  appellari  et 
esse,  tua  virtute  et  constantia  meruisti.  Habeant  igitur  aliae  civitates  vel  hodie  in 
Imperio  magnos,  tamen  vacuos,  honorum  titulos,  utpote  quibus  earum  opera  non 
respondeant.  Tu  interim  virtutum  laudem  ac  honorum  culmina  posside  :  quippe 
quae  meritorum  praeeminentiam  tibi  fere  sola  viudicaveris,  cunctisque  propterea 


\C  KIMSTOIA    Nl^NrLMVVTDIllA 

(quod  par  est)  civitatibus  antfferaris.  Vides  rmne,  iii  fallor,  quantuin  tibi  itrofuerit 
consilioruni  tuoruin  inaturitas,  (|ua  niliil  pniMii^itanter,  niliil  temere,  iiihil  deni- 
que  oscitanter  (ut  ubique)  agere  soles  :  ita  in  lide  (luoqiie  nihil  ahjeceris,  iiiliil  a 
Patruiii  Kcclesicfque  placitis  recesseris,  nihil  dctraxeris  ciftrinioniis  piis,  niliil  de- 
nique  iii  ritu  ollicio^iue  niutaveris  Kcclesiastico.  (Juaj  oninia,  si  hodie  etiam  a  morte 
resurgerent  Apostoli,  neque  meliora,  neque  castiora  possent  statuore,  tametsi  sacra- 
tissima  qua-quf  impium  ahusuin,  honis  omnibus  exsecrabilem,  sentiant.  Itaque 
vides  nunc  ipsa  tuam  prudentiam,  (luam  consulte  egeris,  in  germana  illa  fide,  in 
vera  obedientia  Ecclesiai  (qua  quot^iuot  sancti,  quotquot  martyres,  (piotfiuot  clari 
fuere  miraculis,  vixerunt)  perstans  :  quando  etiam  e  div(;rso  cernis  int(!riiii  tot  ci- 
vitates,  oliin  quidein  dum  in  fidci  at  Kcclesiaj  iinitate  perstiterunt,  llorentissimas, 
nunc  vero,  quia  pestifera  hfec  dogmata  receperunt,  in  priscis  illis  ha;rcticis  a  Patri- 
bus  at(iue  universa  Kcclesia  damnata,  et  e  Luthero  hiijusque  vipera?  geniminibus 
jarapridem  renata,  quomodo  coiifestim  ab  omni  pietate,  a  Dei  cultu,  ab  amicitia- 
rum  fanlere,  a  pace,  a  fide,  a  virtute,  ab  omni  denique  honestate  facta»  sint  alienae, 
atquequovis  humano  questu  deplorandio.  Pater  contia  filium,  et  filius  a  patre  divi- 
vieh  Mi.  sus  est.  IJxor  a  marito  dissidet.  Inter  amicos  jurgia  perrnanent,  atfiue  juxta  Salva- 
uaiiii.x.  toris  testimonium,  Inimici  hominis,  domestici  ejus.  Quid  enim  tam  cito  humanam 
solvit  amicitiam,  quid  magis  discordiam  fovet,  quid  minus  potest  conciliare  homi- 
nes,  quam  fidei  disparilitas?  NuUam  hodie  paganus  init  gratiam  cum  fidcli,  .Tuda^o 
cum  Christiano  haudquaquam  convenit.  nec.Tudaeo  Mahometanus  consentit.  Luthe- 
ranus  vero  Christiano  nunquam  esse  potest  amicus,  imo  no  Zuingliano  quldem. 
Hoc  enim  in  Lutheri  virulento  fetu  satis  est  manifestum.  quam  se  mutuis  concidant 
vulneribus,  quam  nihil  consentiant,  nisi  ubi  orthodoxnc  pariter  queant  nocere  fidei. 
Quocirca  ubicumque  ab  Kcclesi:o  unitate  deficitur,  omnem  amlcitiam  Christianam 
exsulare  necesse  est  :  quandoquidem  inveniuntnr  qui  in  fide  perseverent,  quibus  ea 
de  re  non  major  potest  esse  fiducia  ad  hforcticos,  quam  ovibus  ad  lupos.  Ha^c  tu 
videns,  et  solita  circumspectione  tua  porpendens,  quam  omni  sint  honore  spoliatae 
civitates,  ubi  fidei  praBcessit  defectus,  EccIosi.Tve  desortio,  quamqno  cives  honi  illic 
inter  se  ipsos  contabescant,  ubi  sub  jugum  pessimorum  nobulonum  atque  helluo- 
nuin  fuerint  redacti,  quos  in  tros  quatuorve  impietatum  turmas  divisos  tolerare 
coguntur,  alieno  periculo  prudentior  facta  es.  Perinde  enim  tihi  oadem  jamdudum 
contigissent,  nisi  prudentissimisatque  Deum  timentibus  gubornata  esses  viris  :  qui 
patriae  patres,  atque  optimorum  civium  tutores  ofTocti,  civitatem  te  augustissimam 
a  pestifera  hac  contagione  servaverunt,  et  hominum  corruptores  zelo  Christianissi- 
mo  exterminaverunt.  Sempor  enim  in  te  (quod  ad  gloriam  tuam  taceri  non  debuit} 
persecutionem  sunt  passi  hseretici,  quo  boni  pacom  haberent.  Porro,  quod  incorru- 
pta  manes  et  tuta,integerrimis  ac  spectandfe  virtutis  Optimatibus  atque  Consulibus 
tuis  acceptum  referas  oportet,  qui  labem  hforeticam  omnem,  maxime  vero  Lutheri 
dogmata,  et  alia  ex  his  pullulantia,  non  aliter  atque  civitatis  certissimam  pestem, 
aversantur  atque  propulsant.  Quid  multa  ?  Senatus  omnis.  quo  vix  hodie  est  alibi 
prudentior  atque  intogrior.  mavult  suorum  majorum  atqne  assueta^  prohitatis  tenere 
vestigia,  quam  novi  aliquid,  quod  tam  constat  esse  pestiferum,  investigare.  Felix 
igitur  nunc  et^es  et  diceris,  Colonia  Agrippina,  quae  justitiae  semitas,  quas  tanquam 


ici'isi(»r.\  M  vci  I'  \rniii  \  Xf:i 

h<M'0(litari;is  til)i  i(<lirliis  Um\m,  («Uiiin  oxtcris  luo  ('xcniplo  commonHtraH ;  BcnHura 
timtltMU,  <|ii!iiilinn  lil»i  ipsi  Kl(»riiim,  (luiinliim  civilius  piicoin,  (|iiiinliini  (lcni(|uc  uni- 
versis  (lui  lo  incoluul,  conipiircs  concordiani  :  ul  liicc.iiii  iiitcrim,  (|iial(Miuanliimve 
a  Doo  acooptura  sis  virtulis  pr;iiiiiiiiii.  Si(|ui(lciii  ;iil  iiiliil  iiliud  vidcris  «!xstru(;ta, 
quani  iit  divinic  liuiuan;c(iiic  l(>^,'cs  in  te  doceantiir,  ct  lii:i  univorso  orbi  eruditio 
prosit.  Niiiii  ;id  oiuikvs  lldci  tuic  oxcmplar  jamdudiiiu  pcrvonit.  Nec  est  (lucm  fama; 
tu;i>  odor  boiiiis  iioii  rcliii;il.  In  orhc  univcr.so  fama  olim  es  celebratissinia  :  nec 
gcns  osl  liodic,(in:c  opinatissimam  iion  audierit  Colouiani,  nimirum  fidei  tun'  con- 
atantia  ot  mormn  inlcnritiilo  ubiijuc  lc  divul;,'antc;  (|uaiiivis,  ((iiod  compcrti.ssimuni 
ost,  non  liiu'  lanlum  laudc  sis  cclcbris,  scd  omnifariam  iiitcr  rcli((uas  capiit  cireras 
urbes.Ouid  ost  cniin  ((iiod  pictatcm  rodolcns,  in  tc  non  abundct?  Aiit  ({uis  si»lendor, 
(juic  cl;u'ilas,  ((ua^  diviti;»>,  ((u;c  mcrccs,  ((luc  (lisci()lin;c,  ((ua'  artcs  tibi  dcsunt?  Aut 
(liiid  (^st  alibi  pricclarum,  miiiindumve,  (juod  in  tc  iion  prirminoat?  Onippe  quae 
non  solnin  oum  aliis  cortarc,  sed  ctiam  (^ricstanti.ssima  quirque  vincere  vales.  Ve- 
ruin  qunm  nostri  non  sit  instituti,  sinj^ula  hic  rccensere,  nec  pane;^'yricon  scribere, 
ut  niliil  nnde  ((ucas  laudari,  taceamus  :  idcirco  non  hic  irquissimam  civitatis  Poli- 
tiam  rocciiscmus,  non  civiiiin  hiudatissimos  morcs,  utpole  modcstia  prudcntiaque 
singulari  insignes,  non  doniqiic  pnlcliorrima  templa  Sanctorum  rcliquiis  refertis- 
sima,  nec  monachornin  virj,'inumque  Deo  dicatarum  greges,  sed  ne  superbissimas 
quidem  ffides,  amplissimaque  palatia,  quibus  tota  es  ornatissima,  referimus.  Olim 
hjTBC  fecimus,  ubi  Francis,  quasi  totam  depictam  ob  oculos  quo  potuimus  sermone, 
te  commonstravimus.Intorim  tamen  non  est  prcTloreundum,  quod  quum  doctissimi 
viri  quotidie  in  te  nascantur,  quum  libri  quoquoversum  ex  te  mittanturad  Christia- 
noB  pietatis  eruditionem  et  i\}diticationem  Ecclesioe,  nobis  omnino  videbatur  neces- 
sarium,  qui  tuam  maximopere  gloriam  zelamur,  Dionysii  libros,  utpote  Ecclesiae 
surtVagium,  ex  te  in  medium  dari.  Est  enim  Doctor  non  inter  infimos  censendus, 
utpote  qui  plus  omnibus  laboravit,  imo  cui  in  librorum  editione,  in  sacri  studii 
assiduitate,  in  frugis  quam  Ecclesise  attulit  ubertate,  non  facile  quispiam  est  ante- 
ferendus.  Certabant  igitur  jampridem  non  leviter  aliarum  civitatum  bibliopolse  et 
impressores  pro  Dionysii  libris  excudendis.  Yerum  hic  tibi  debebatur  honor,  cui 
nuUus  non  debetur  ab  Ordine  Cartusiensi,  quippe  cui  tu  jam  olim  dederis  Initia- 
torem.  Siquidem  beatissimus  Bruno  primus  omniuni  Cartusiensium,  qui  ad  stu- 
pendum  olim  miraculum,  dum  in  Theologia  Parisiis  magister  legeret,  compunctus, 
ad  eremum  intra  Sabaudise  fmes  confugiens,  primus  Ordini  et  nomen  et  exordium 
dedit,  hic  tuus  ex  nobilibus  parentibus  natus  est  civis.  Eam  ob  rem  quidquid  ex 
Ordine  hoc  nostro  frugis  in  Ecclesiam  prodit,  post  Deum  huic  tuo  est  civi  tribuen- 
dum,  atque  in  tuam  gloriam  referendum,  cui  nostra  pariter  omnia  serviunt  studia. 
Nec  debuit  hujus  nostri  Dionysii  producendi  gloria  fraudari,  civis  tuus  ac  senator 
ornatissimus  D.  Petrus  Quentel,  quf  ex  otficina  sua  litteraria  vetustissima,  alios 
tam  multos  dedit  auctores,  idque  suis  impensis,  suis  periculis,  suis  denique  sudori- 
bus,  ne  thesauros  mundo  non  produceret  absconditos.  Quid  enim  vir  ille  non  faceret 
ad  patria?  sua;  decus,  ad  civium  gloriam,  ad  perpetuam  denique  posteritatis  suae 
memoriam,  qui  suopte  animo  paratissimus  est  studiosis  omnibus  prodesse?  Huic 
igitur  committi  debuit  exornandus  Dionysius,  atque  sseculis  evulgandus,  hoc  pras- 


XCII  FlMSroLA   NrMClPATOlllA 

sertim  »vo,  quo  vetus  iiovunKiut/resluineiitum  (iiianlo  uvidhis  le^'itur,  tanto  utilius 
explaiiatiu'.  llurtalKitiir  ud  lufi;  tjuoque,  et  iion  paruiii  proiiiovit  primus  omniuiii 
revereiiiius  l'uter  (lonrailus  Kolliii,  l)omiiiican:L'  tumiliie  iii  Tlieolo{.Ma  Professor  uc 
Itegens,  vir  certe  at  pintute  et  eruditione  incoinpurubilis.  Oui  licet  ipse  (prajter  inul- 
ta  alia)  tjrainle  opus,  stucliosis  omniljus  utilissimiiin,  nec  suo  vel  Onlini  vel  ;t;tuti 
inylorium  meditetur,  optuvit  tuinen  veiieinenter  et  peisuusit,  ut  pruiiret  IJionysius. 
ilunc  itattue  Uionysium  voijis,  intei,'erriini  Consules,  Magistrutus,  Senutores,  cives- 
que  univeisi,  piiesertiin  (|uiil(iuid  circu  Moysis  Pentateugiilm  luculnuvit,  tunquum 
Hil)liorum  cu[)ut,  nuncupuiidum  servaviinus,  quo  simiil  nos  Ordinenique  nostrum 
universuin  vestrte  tutehe,  vestioque  patrocinio  coinini;ndareinus.  (lui  enim  mat^is 
congrue  del)uit  sucru'  Scripturu;  caput,  (jenesis  videlicet  uc  Moysis  lex,  dedicuri, 
quain  ei  civituti  et  i,'enti,  qme  non  solum  Scripturum,  verum  elium  Scripturu;  sen- 
suin,  quem  Ecclesiu  Spiritu  Dei  eruditu,  nobis  contrudidit,  pnecipuu  devotione 
tenet  ?  Unum  hoc  postremo  supplices  orainus,  P.  C.  pnestunlissimi,  ut  hanc  ope- 
ruin  nostri  Dionysii,  qui  oliin  in  vestra  civitate  et  sluduit,  et  publlce  pru^legit, 
novam  editionem,  nobis  non  tum  luboriosain,  quam  multis  civium  vestrorum  (ut 
ita  dicam)  lucrosam,  in  bonain  parteni  accipiatis.  Etenim  spes  nol)is  optima  est, 
per  horum  operum  editionein  (divi  Vugustini  opcra  quuntitate  plus  duplo  supe- 
rantium)  multo  plures  fedificatiim  iri,  non  solum  in  doctrina  sana,  verum  etiam  in 
pietate  vera  et  morum  probitate,  quain  ledificali  sunt  jain  quindecim  annis  et 
ultra,  per  libros  contentiosos,  et  per  supervacuas  de  rebus  lidei  disputationes.  Faxlt 
Deus  Opt.  Max.  ut  recuperata  pace  et  unitate  Ecclesiae,  otiosis  et  amarulentis  circa 
lidem  contentionibus  nihil  amplius  sit  opus.  Id  fiel,  speramus,  ubi  advensarii  nostri 
in  se  reversi,  corde  contrito  et  humiliato  cocperint  priscis  potius  et  sanctis  Patribus 
credere,  quam  propriae  prudenti;e  inniti.  Hoc  enim  multo  et  sahibrius  et  tutius 
fuerit.  Illi  namque  Patres  aiititjiii  procul  ab  omni  suspicione  harum  contentionum 
remoti,  absque  omni  afTectu  pruvo  et  perverso,  nudam  fidei  Gatholica}  veritatem  in 
sacris  Litteris  perquisicrunt,  ac  perquisitam,  in  scriptis  post  se  absque  invidia  reli- 
^querunt,  in  profectum  cujuslibet,  in  odium  nullius.  Pietas  etiam  actionum  et  san- 
ctitas  vitce  indicat,  eos  propius  attigisse  et  gratiam  Ghristi,  et  afllatum  Spiritus 
Sancti,  ut  merito  debeamus  eorum  expositionibus  et  sententiis  plus  tribucre,  et 
securius  acquiescere,  quam  nostris  propriis.  Yalete  feliccs.  honoratissimi  Gonsules, 
Quaestores,  Magistratus,  Senatus,  ac  cives  optimi  universi. 


r.MiMr.Ns  \r\v\  vii 

Dli.KCHS  IIMIS  SK.NATI  I   K 1    POPI  Lo  CoLo.MliN.^I 

Dilfcli  lilii,  saliiltMn  cl  Aptislolic-am  hciiftlicliimfin.  niKKJ  scm|t('r  a  vcslrn  piclalc 
c\^l»ctla\  iiiuis,  sii|»|)liccsi|iic  a  Dct»  im|tltiiaviiniis,  nl  vcslra  civilas,  olim  Hitmani 
iiiipciii  iiisij,Mus  C.ttltmia,  tlciiitlctinc  Cliiisliana'  jticlalis  sitlida  iti  islis  rcffiidiihiis  co- 
Ininii.i.  |)iillclis  opibns,  robnsla  \iril)iis,  cclcltrala  liltcris.  in  laiila  circiimslaiilinm  hay 
ri>siiiii  propiiKpiilalc  sc  ilLcsam  Mco  cttiiscivarcl,  cl  si  ipia  siii  parlc  corrnisscl.  I)ci 
ninncrt'  oilo  consnrf^crcl,  itl  ciiin  siimma  noslra  hplilia,  vcslra  maximc  filii  Scn.itus 
piclalc  (M  conslanlia  racliim  cssc  cl  coiilinnc  ficri  aii<limns  :  idtpic  ad  nos  jaiii  un- 
(liipic  nnnlialnr.  Af^imns  ilacpic  hi\ina'  miscricortlia'  },'ralias.  (pittd  insi;,'ncin  ac  per- 
oclcbrcin  ^cslram  civilalcm  a  salana'  vcncnis  Itilala  csl,  sanclamipic  Coloiiiam  ro  cl 
nominc  clTcoit.  Vobis  atilctn  lilii  cpias  posstimns  lattdcs  palcrno  affcoln  rcildimus, 
(inainptani  tnttllo  iin|>arcs  cas  voslris  morilis  jtidicamns.  Voslra  cniin  virlns  ct  con- 
stanlia,  non  solutn  sibi  atl  salnlom,  vcrtiin  cotoris  profioiol  ad  o.\oin[)lnin.  socnltiris 
anctoritalctn  latn  insi^nis  laiiKpic  o\imi;o  (ncdtttn  in  Cicrmania,  scd  cliam  in  onncta 
Enropa)  civilalis.  Vos  voro  filii  dilcctissimi,  tilinaiu  ttccasioucm  alitpiantio  habcamus 
noslritm  orga  vos  patcrnnm  ac  pocnliaroin  ainorom  cxliibondi  :  cuncta  vobis  (piidom 
annitoronnir  signa  ostcndorc  patcrnie  nostrir  crga  vos  ac  fervcntissima?  caritatis.  Hor- 
lamnr,  magis  c.v  abundanlia  affoctus  noslri,  quam  (|uod  nocesse  id  vobis  arbilrc- 
niur,  ut  in  cccpto  piotatis  cursu  persistatis.  Primuin  consulluri  saluti.  doinde  ctiam 
gloria?  veslriv,  altpio  a  Doo  ipso  (cujus  verani  roligioncm  a  palribus  acceplam  luemini) 
iminarooseiliilos  inorilorttni  cnmulos  adopturi.  A  nobis  voro,  et  serenissimo  C(csare 
oinnia  oxs[>colaturi,  qu;e  ab  aniantissimis  parenlibns  in  pientissimos  filios  confcrri 
possint.  Datum  UouKr.  apud  sanclum  rotrum,  sub  annulo  Piscaloris,  die  XXIX  Novem- 
bris  iMDXXXI,  Pontificatus  nostri  anno  IX. 


EX   SANCTORUM    IIISTORIIS   ET   CIIROXIC.V 

FELICIS  COLONLE  AGRIPPIN.E 


PU.ENOBII.IS  totius  Alamannia;  civitas,  et 
sancta  nietroi)olis  Agrippina  Colonia.  un- 
Collegi.ii.T  decim  luibel;  ccclosias  collciiiatas.  Qiianim 
ecclesKtXl.  pfinia  est  ecclesia  simima  archiepiscopalis, 
iundala  in  honorem  S.  Petri  apostoli.  In  qiia 
reqiiiescunt  venerabilia  corpora  triiun  Regiim 
Magoriim,  triiim  marlyrum  Felicis,  Naboris, 
Gregorii  Spoletani,  sanctiT"  Irmgardis,  et  ca^ut 
S.  Sylvestri  Papa\  superior  medietas  baculi  et 
catena  S.  Petri. 

Secunda  est  fundata  a  S.  Helena  imperalrice 
in  honorem  S.  Gereonis  et  sociorum  ejus  318 
Theba3orum,et  sanclorum  Gregorii  et  sociorum 
ejus360  Maurorum,quorum  corporacum  mul- 
tis  aliis  martyribus  in  eadem  ecclesia  honori- 


fice  reservantur.Tertia  est  S.  Severini,  secundi 
archiepiscopi  Coloniensis,  qui  floruit  circa  an- 
num  Doniiiii  400,  cujus  sanctissinii  corporis 
sacra?  reliquiie  in  preliosissima  recondilai  tum- 
ba,  singulis  secundis  feriis  ab  incolis  devotione 
pr.Tcipua  visilantur. 

Quarla  est  S.  Cuniberti,  qui  fuit  septimus 
archiepi?copus  Coloniensis,  in  deaurata  tumba 
ibidem,  cum  duobus  martyribus  presbyleris, 
Evaldo  albo,  et  altero  Evaldo  nigro,  etiam  in 
deauralis  et  argenteis  tumbis  quiescentes. 
Quinta  est  S.  Andrea^.  Sexta  est  sanctorum 
Apostolorum,  in  qua  quiescunt  sancti  marty- 
res  Felix  et  Adauctus  cum  reliquiis  aliis  mul- 
tis.  Septima  vocatur  Marle  ad  Gradus,  in  qua 


XCIV 


EX    SANCtDKrM    IIISHMtllS    !:T    CIIIIDMCA    Cnl.nMK    AliHIIMMN.l': 


icquiedcil  S.  Agilulphuj,  quarlUildeciiuU!»  ur- 
chie(iucu|ius  Coloiiieuais. 

Urtava  est  S.  (^eur^^ii  ^'lorio"«issimi  iiiilitis  et 
luartvns  (liiHisri,  cujuj  brui.tiuiiii  et  ^^luduis, 
quo  drucuiifiii  iiilerfecit,  et  inulla)  iilius  leli- 
quia'  SaiiLloruiii  lU-volf  u  |iO|iiilo  il»ideiii  con- 
S|»iiuiiitur.  .Nona  e^t  uiidtciiii  iuilliuiii  Vir- 
(^iiiuiii,  iii  qiiu  lln-saurus  suiicluruiii  vir^iiiuiii 
«l  luuilviuiii,  el  corpus  S.  lli|»|»olyli  iiiailv- 
ris,  coiiliiieiitur.  Deciiua,  ud  S.  (lusciliaiu,  ulii 
quie^cit  S.  Ever>,'islus  niarlyr,  et  terlius  ar- 
cluepiscopus  Coloiiieiisis,  et  S.  I»aiiliiiu3,  iii 
luiubis  deauratis.  LJiideciiuu,  ud  S.  Mahi.\ii  iu 
Capilolio,  ul»i  rorpus  S.  Vilulis  inurtyris,  ct 
mulkB  Sanctorum  reliquiu)  uiiiiue  cuni  iiiuf,'nis 
indul^rentiis  ostenduntur  populo. 
CiBDoLia  llaliet  etiaiii  (ioloiiia  .\V  iiiuiiasteria  viroruiii. 
viniiiii«>ua  piiniuin  est  S.  Panluleonis,  Ordinis  S.  Ueiie- 
*^'-  dicti,  ulii   iiuiescunt  S.  Alliiniis,  S.  .Maurinus, 

S.  1'antakou  inurtyres,  quod  lunduvit  Itruiio 
vicesimus  quinlus  archiepiscopus  (loloniensis, 
fiatiM-  linptialoris  Otlionis  |»riiiii,  iliidein  se- 
pultus.  Sfcunduin,  ud  S.  .Murtinuiu  iiiujorem, 
ejusdeiu  Ordiiiis,  ubi  gloriosum  coipus  S.  Kli- 
pliii  luurtyris  decentissime  reservatur,  et  siiiii- 
iiter  [ilurps  rpliquiii'  pf-r  singulos  annos  italum 
exhibentur. 

Tertium  est  Curtusiensium,  apud  quos  est 
portio  tuiiica-  Domini  Salvatoris,  cujus  liin- 
brium  muli<-r  sanguine  flueiii  leti;.'il,  uiidn  us- 
que  hodie  mullarum  inlirmitatum  (iunt  curu- 
liones;  muppa  integra,  quam  B.  \irjiO  .Mari.v 
suis  benedictis  munibus  in  teiiiplo  ronte.xuil, 
usaque  fuit  ;  mandibula  cum  se.\  denlibus 
B.  Simonis  aposloli  ;  brachium  S.  .\nna.',  et 
S.  Georgii,  et  dens  ejus;  H.  Mari.-c  Magdalenaj 
brachium,  cura  innuiiierabilibus  pene  reliquiis 
aliis.  (Juartum  Joannitarum,  apud  qiios  est 
corpus  S.  Cordulte,  unius  e.x  sodalitate  un- 
decim  millium  Virginum,  cuni  reiiquiis  aliis 
multis.  Quintum,  ad  S.  Catharinani,  in  quo 
domini  sunt  Ordinis  Hospitalitatis  Mvri.e  Teu- 
t  lonicorum.  Se.xtum  ost  regulariuni  ((juos  vo- 
cant)Canonicorum,  vulgo  propter  miraculum 
ibi  factum,  ad  Corpus  Doinini,  dictum.  Septi- 
mum  est  S.  Antonii.  Octavum,  Cruciferorum. 

Nonum  est  Franciscanorum,  qui  vocantur 
Minores,  ubi  reservantur  mulla?  reliquia;,  et 
pra;sertim  superior  pars  capitis  S.  liarbara;, 
et  unus  puerorum  e.\  Innocentibus  propter 
Jesum  necandum  Herodis  jussu  trucidatis.  De- 
cimum,  Pra-dicalorum  seu  Dominicanorum, 
quorum  templum  multis  est  multorum  San- 
ctorum  reliquiis  illustratum.  Undecimum,Car- 
melitarum,  apud  quos  inter  alias  reliquias  esl 


capul    S.    Doiolliea*,   cuputque   S.   Apollonia!, 
virgiiiiiiu  uc  marlyruin. 

Duodecimuiii,  Augustiiiensium  :  ubi  (um 
iiiultis  uiiis  itliquiis  liubetiir  muxillu  S.  Se- 
liusliani.  rerliuindeciiiium,  llieronyniiunorum, 
qui  vulgo  ibi  a  loio  (|ueiii  incolunt,  Widenba- 
cheiiaes  vocuiitur. 

(Juartuiiideciiiium,Cellitarum  ad  S.  Alexium 
iii  foro  novo,  qui  sub  paliocinio  S.  Augusti- 
iii,  a^grotos  per  uibem  cives,  ipsorum  oj»<iu8 
cupidos,  custodiunt,  morienlibus  adsunl,mor- 
tuosqui-  fie(|u<!iitaiit  ac  sepeliunt,  l.ongenses 
laut  zur  l.oiigen)  vulgo  dicli.  (Juiiituiiideci- 
iiium,ud  Olivus  post  curiuiu  Cu'sai(;am,  eorum 
({uisunt  de  tertia  llegula  S.i''runcisci,niuiiibu3 
suis,  [»rii;sertim  te.xendo,  vitum  Iralienles. 

Ilabet  pra;terea  (^oloniu  comitluiu  viiginum 
(demptis  tribus  su()ra  dictis,ad  S.  L'rsulain,ad 
S.  Ca;ciliam,  ad  S.  Mahiau  in  Capilolioj  crrno-  Cunoljiari;- 
bia  :  videlictt,  ad  .Macliaba-os,  (luorum  coritora  "linci  bfiius 
ibidem  reijuiescunt  cum  Salomona  eorumdom 
matre  ;  a(i  S.  .Maximinum,  ad  S.  (Jlaram,  ad 
hortum  .MAUi.t:,  ad  S.  Certrudim,  ad  S.  .Mauri- 
cium,  ad  S.  Mariain  Magdalenam,  ad  S.  Ma- 
iii.K  speculum,  ad  S.  Agatliium  seu  Acacium, 
ad  S.  Agatham,  ad  S.  A[tiam  seu  Afram,  ad 
S.  .Nicolaum,  ad  S.  .Michaelem,  ad  S.  Vin- 
contium,  ad  S.  Ignatium,  ad  S.  Donifacium, 
virginum  in  .Nazarf;tli,  ad  Agn(;llum  in  .Muro 
castrensi,  C(i;noliiolum  in  der  Uiemersgassen, 
item  aliud  Ilorto  .M.\iu«  contiguum,  aliud  in 
der  Strytgassen,  aliud  pra;ler  S.  Ignatium  in 
der  Slollichsgassen,ad  S.  Ueinoldum,  claustel- 
lum  parochia;  Haplistana?  templo  contiguura, 
Conversarum  seu  I*U'nitentium,  quod  vulgo  zu 
der  Bussen  dicilur. 

Pra-ter  ccenobia  prjEdicta.sunt  inlraColoniam 
devotai  aliquot  congregationes  mulierum,  sub 
obedientia  et  1'alruin  statutis  viventium  :  qua- 
tuor  ex  his,  ad  a;grotantes  seu  morientes  cu- 
stodienduin  ordinalis.   Item  Ilospitalia  XII. 

Sunt  etiam  in  eadem  hac  urbe  .\X  ecclesia)  1'arocliia;. 
parocliiales  :  15.  .Mahi.e  in  Fasculo,  S.  Joannis 
evangelista;,  S.  Lupi,  S.  Cuniberti,  B.  Maiu.e 
indulgenliarum,  S.  Pauli,  S.  Christophori,  SS. 
Apostolorum,  S.  Mauricii,  S.  Pctri,  S.  Colum- 
lia;,  S.  Laurentii,  S.  Brigida',  S.  Mari.e  in 
Lyskyrchen,  S.  Albani,  S.  .Martini  minoris,  S. 
Jacobi,  S.  Joannis  Baplista;,  S.  Severini,  S.  Be- 
nedicli  in  Capitolio.  Qua^  quidem  ecclesia^.  om- 
nes  sunt  ornala;  et  dolatai  variis  Sanclorum 
reliquiis.  Sunt  postrenio  in  hac  sancta  Agrip- 
pina  Colonia  supra  centum  sacella,  dcdicata  Sacclla. 
ad  Dei  ac  Sanclorum  honorem,  cum  inlinitis 
reliquiis  el  indulgenliis. 


ENARRATIO 

IN    GENESIM 


T.  1. 


|'im;i  Ai  i<» 


nl LKCTVS  I)(0  (7  hotnliiUniK  Moi/sts...  Ihullt  llli  l)oiiiiiiiis  Iri/t-iii  citcv  rt  din- 
(•ipliiia'.  iloccrc  Jocoh  lcslniiu-iihiiii ,  cl  Jinlii-iii  sini  Isntcl.  Krcli.  XI. v,  I,  (5. 
Iii  liis  MMliis  prdplichi  ac  U^jiislator  pia-clarus,  mansiictissimiis  Moyscs,  su- 
hlimilcr  mulliplicilcnpic  laiuialnr.  Priino.  ah  cxccllcntia  (l<Mioriiin  ^'ratia>  ^'ratiim 
1'acicntis,  (piuiii  (licilur,  Dilcclus  Dcit,  (>lc..  vidcliccl  (pioiiiam  lanta  sanctilatc.  gratio- 
sitat(>  ct  mansncludinc  ruil  ornalus,  ut  Dco  atijuc  lioininihus  carus  ct  accoptus  ossel. 
Sccuiulo,  al)  omincntia  nuincrum  {,M'a!ia'  j^ratis  (lata>,  (luum  additur,  Dcdit  illi  Domiiius 
lcfj^MU  vita>,  lioc  cst,  lojrislatorcm  populi  sui  ct  mcdiatorom  intcr  sc  ac  po[)ulum 
suum  consliluil  oum.  Porro  lcixislalio  ol  priolatio,  ad  dona  pcrtiiUMit  }j:ratia'  };ratis 
dala\  qnomadmoduin  apostolatus  ac  propliotia.  Tortio,  commondalur  a  suhlimitato 
sui  otlicii.  (piuiu  suhditur,  Docoro  Jacoh,  otc,  id  est,  doclorom  Israolilicio  plcl)is  ipsuin 
ollVcil  ;  (luia  ad  hoc  dodit  oi  K^gom,  ut  plehem  Judicorum  doceret  Teslamentum  votus 
et  divina  piiocopta. 

PrfTtorea,  c]uainvis  iuter  legein  ovangelicam  atque  Mosaicam  ista  assignotur  distin- 
clio,  (piod  lcx  ovangolica  conlinet  conforlque  gratiam,   utpole   quia    includil    sacra- 
nuMita  gratia?  contentiva  ac  coUaliva.  quie  efiiciunt  quod  designant,   non   autem  lo.\ 
Moysis.  Froptcr  quod  Apostolus  eam  appeliat  ministrationem  damnationis  ac  mortis  ;  wcor.ui.i. 
non  qnod  diiTCte,  sed  occasionaliter,  exstitit  talis,   non  dando  gratiam   ac  virtntem 
implondi  (pue  jussit.  Undo  per  Ezechiolom  protostalus  est  Doininus  :  Dedi  eis  prae-  Kzech.xx, 
copta  non  hona,  ot  lcgoin  in  qua  non  vivent.  Nihilo  minus  lex  eadom  vere  vocatur 
lex   vita\   iu  (piantuin   continuit    divina  pra?cepta.   pra?sertim  moralia,  per   quorum 
implotionom  vita  gratiie  fovohatur,  et  vita  gloriiP  morohatur,  non  vigore  aut  virtute 
lcgis,  sod  pcr  fidcm  formatam  Christi  venturi.  Hinc  quippe  fatetur  Apostolus  :  Lex     nom.\u, 
qnidoin  l)ona  ot    sancta.    Insuper  eadom    lex  fuit   lex   disciplinse.   id  est    rigoris    et 
castigationis.  quoniam  transgrossorihus  suis  rigorosas  inflixit   punitiones.   prout   ad 
Hel^rapos  assoritnr  :  Irritam  quis  faciens  legem  Moysis,  ahsque  ulla  contradictione,     fft^br.  %, 
duohus  aut  trii)us  testihus  moritur.  Ideo  dicitur  lex  timoris.  Dicitur  quoque  lex  dis- 
ciplina^.  id  est  salutaris  doctrina?,  quoniam  fuit  renovatio  ac  declaratio  legis  natu- 
ralis,  idololatriamcjue  prohihuit,   et    varios   exclusit    errores  :   imo    et   Christi   atque 
Ecclesia»  prsesignavit  ac  praenuntiavit  mysteria,  et  erat  ad  evangelicam   legem  dispo- 
sitio  magna.  Propter  quod  dixit  Salvator  Juda^is  :  Si  crederetis  Moysi,  crederetis  forsan    joann.\. 
et  mihi ;  de  me  enim  ille  scripsit.  *" 


*  l'U  1»  ATK» 

Itaquc,  l)«'o  juhfiiU'  ac  (■iltiftMiU*,  Muyst^s  Ir^fiii  rl  prrliiHMitia  ud  euin,  iii  i|iiiii(|ii<' 
liliris  (l«'si'n|tsit,  ac  |io|miI()  siio  |iro|)o>iiil.  Iii  i|iiil)iis  lihris  uli([iii  piissus  oliscuri  ali|ii(' 
(lifficilcs  cuiitiiiciitur,  ct  uli(|iii  pussus  cluri  ac  TuciU^s  :  (|iioniiii  uiiiiiiuin  cxposilioiii, 
(|iiunliiin  Spiritus  vcritutis  |iru^stur(^  (li^'iiul)itiir,  intciiilcrc  iinnc  [iropono,  (lilTicilio 
ritius  ilitrusius  iiiiiiiuruiiUu,  fuciliuru  v'(M'u  ccUrrius  pcilructuiidu.  Ad  (piu^  uiniiiu 
idoncc  pcru^cndu,  illuininutiunciii  ct  cuiirurtutioucin  invuco  udurundi  puruclcti  Spi- 
rttus  Sancti,  qui  cuin  l'ulr(f  uitcrno  ct  uiii}^'i^iiito  cjus  Kilio  unus  est  Dcus  uilcrnus, 
vcrus  ac  suniinus. 


Ex\Ai;it.\ri(> 
TN    (J  K\  i:SlM 

iimi;uai(:k  i{Ki{h:srrii 

IN    OIA    DK   C.miA  IKtM".   MrNni.  I)K   KXonniO  ('.KNKIUS   IICMAM, 

l)K     mVlSIONK     TKUIl.K,     DK     C.ONKIJSION  K     MNdlJAHnM     KT    GKNTIUM, 

USyUK  AI)   KXITII.M   SC.RIIUTUH    MKim.KOHU.M. 


AUTICILLS    IMUMIS 


nr.  VAUiis  THANsi.ATioMias  s<",nn'TrnAni:M  VKTF.nis  tf.stamknti. 

ET    DK   COMPAHATimK   TRANSI.ATIOMM    I.XX    INTKnmKTLM    AC    SANCTI    llIKnONVMI    Al)    JNVICEM, 
ATQUE  I)E  lUS.  IN  Ql  IlilS  IIIKnONYMrS  ET  AUCLSTINUS  CONSENTIRE  F.T  DISSENTIRE  VIDENTUR 

(■.inc.A  TRANSI.ATIONEM  l.\X  INTKRPRKTUM. 


SCUirrniAM  vcltMis  'IVslanKMili  Irans- 
liihMiml  (liu  anle  Chrisli  ini'arnalion(Mii 
S(^[)UiairiiUa  inlerprotos,  (inoniin  Iransla- 
liono  utohatur  Kcclesia  us(]uo  ad  ttMiipns 
Hioronyini.  Porro.  post  Chrisli  advontuni 
alii  phirt^s  traiisliihM"uiU  oasdom  Scri|)tu- 
ras.  Priino  vidoHcol  A^inihi.  doiiuh'  Thoo(U)- 
lion.  poslniO(hiin  Syinmachus.  Fuit  (|uocpio 
transhitio  alia,  cujus  auctor  noscilur,  (|ua» 
vocatur  quinta  oditio.  Hi  omnos  translnlo- 
ruiU  do  Hol)rtro  in  (iraTum.Fuorunl  otiam 
alii  phiros,  cpii  (h-"  (ii\tco  transtiiloruiU 
Sci'ipluras  has  in  Lalinum.  Tandom  ]].  Wic- 
ronymus,  mullis  ralionabilibus  iiKhictus 
motivis,  pra^latas  Scripturas  ox  Hobraico 
(ranstulil  in  Latinum.  Ue  hac  autom  m»- 
toria  infra  mai?is  dicolur. 

Donique  do  LXX  intorpretibus  et  Irans- 
laliono  eorum  ait  Augustiniis  octavo(h^- 
cimo  do  Civilalo  i)oi.  quod  dum  inissi 
ruissent  ab  Eloazaro  tunc  .hida^orum  jion- 
tifice,    Ploloma'0    rogi    .Egypti.    ipso  rox 


A  PlohMiia^us  tanquam  vir  prudons.  volons 
oxploraro  fidolitaloin  illornm  interprotum, 
jussit  ul  unusquisquo  corum  seorsum  so- 
lus  transferret  Scripluram  eamdem  :  quo 
facto,  inventi  sunl  omnes  tam  concordiler 
translnlisso.  quod  nec  in  aliquo  verbo, 
noquo  in  ordine  verborum  aller  discre- 
parot  ab  alio  :  sod  ita  omnos  interprotali 
sunl  umim  et  idem.quasi  fuisset  dunUaxat 
unus  inlerpres  :  quod  fuit  revera  valde 
mirabilo  el  slupendum  atque  divinum, 
noc  aliler  fieri  potuil,  nisi  a  Deo.  Vore 

B  ofonim  Spirilus  unus  erat  in  omnibus 
illis  viris,  et  ideo  tam  mirabile  donum 
acceperunl  a  Deo,  quatonus  eliam  per 
hoc  commendaretur  auctoritas  Scriplura- 
rum  illarum  tanquam  veraciler  divinarum, 
non  humanarum,  ad  profectum  genlium 
croditurarum  :  (|uod  posl  Christi  adventum 
vid(Miius  implotum.  Ha^c  sontontionaliler 
asserit  Augustinus  libro  pra^allogato,  ca- 
pitulo  4i. 


KNAHHATIO    |N    liKNKSlM. 


AHT.    l 


Pwlerea,  rju^ilfiii  lihii  (-aiiitiilii  'iil,  scii 
hit  iii  haH-  vcilm  :  Kiifidiit  <t  ulii  (|iii 
Si-ri|>turits  illus  tiuii^tulrriint  iii  (ira*('uiii, 
truii<)lutioiii-iii  tuiiicii  LW  iiitfrprctuiii  r<-- 
ffpil  ttelfsia,  quusi  ulia  non  sit,  ot  f*a 
utuiitur  (ira-ci  fi<l<'U*s,  i|uoniiii  |»l<'ri<|u<' 
i^^iKiruiit  uliaiii  <'ss<*.  .No>>tiis  <|iiii<|u<'  Ifiii 
purihu'»  luil  lli<'roiiMiius  prcsliNlf r,  lioiiio 
doctissinius,  qui  ('as<l<*in  Scriptiiras  iioii 
ex  lira'co,  scd  i-.x  li<'l)rcro  <'lo<pii(i  iii  Lati- 
nuiii  vcrtit.  Kt  (|uainvis  JiKla-i  l'ut<*aiiliir 
trunslution<*in  (*jus  essc  v(*raccm,  LXX  V(*- 
ro  iiit<'rpr<'tfs  usscrant  in  iiiiiltis  crrass<', 
taiiifii  Kcclfsia'  (lliristi  jiiilicaiit,  iiulliiiii 
traiislutor<-iii  css<'  pra*rcr<'iiiluiu  auctoritati 
ct  trunslutioni  LXX  intcrprctuin.  Nuin, 
({uunivis  non  appuruiss<*t  iii  <'is  uiius  Spi- 
rilus  Dci,  sc<l  iiiorc  Ijoininum  crudilorum 
coiituliss<'nt  inti'r  sc  v<'rl)a  siia*  translatii)- 
nis,  ut  id  pfrmaiifri-l  ipiod  <'is  omiiihiis 
plaeuissct,  taiin-n  lu-mo  uiius  iiilcrpr<'s  cs- 
set  eis  antcjioncndus  ;  s(*d  quuni  taiilum 
sif^num  dcilatis  in  cis  apparuif,  quod  sci- 
licet  (sicut  pra'tactum  cst)  omnes  scor- 
sum  tain  concor<litcr  transtulcrunf,  constat 
quod  quicuiiKpK'  alius  Scri[)turas  illas  vi'- 
racitcr  transliilil.  concors  cst  translalioni 
illorum  LXX,  aut  I..XX  illi  alitor  translc- 
rendo,  prophclicesunt  locuti.  ldemquij)pe 
Spiritus,qui  luil  in  Prophclis  quando  ver- 
ba  Scripturarum  loculi  sunl,  fuit  in  LXX 
dum  eadcm  Iranslulerunl  :  qui  Sfiiriliis 
per  LXX  inter[)rctcs  aliud  diccrc  poluil. 
et  per  cosdem  aliqua  prtetcrmitlere  et  ali- 
qua  addere,  ostendens  utrosquc,  vidclicct 
Scripturarum  aucfores,  et  LXX  interpretes, 
fuisse  prophefas.  Dcniquc,  quinlodccimo 
de  Civitale  Dci  loquitur  Auguslinus  :  Me- 
rito  creduntur  LXX  inlcrprctes  accepisse 
Spirilum  Dei,  uf  si  quid  mularent  auf  alilcr 
dicerenf,  non  duhitarefur  id  esse  divini- 
tus  facfum.  Idem  asserit  Augusfinus  in 
aliis  plurihus  locis.  Nam  et  quarfo  lihro 
de  Doctrina  christiana  fatefur,  quod  LXX 
inferprefes,  qui  divino  interprefafi  sunf 
Spiritu,  idcirco  nonnulla  alifer  translu- 
lerunt  quam  in  Hchra>o  hahefur,  quafc- 
nus  ex  hac  diversitate  moverefur  lectoris 


\  inli-iilK)  ad  |)<-r^crutanduiu  sciisum  s|)iri- 
tiialcm. 

ItaqiK',  his  |ira*missis,  viilendum  est  ipiid 
<l<*  LX.\  iiit<'r|)r<*til)us  <'t  traiislationc  ijiso- 
ruiii  llicioiiMiius  sens<'rit.  Iii  |)ioli)^'o(|iiip- 
|ii-  |>iii|)rii)  Mqx-r  (i<-iK'siiii,  iul<-r  cclcra 
ait  :  .\c^<io  <|uis  [irimiis  s<'|)liiaginta  ccl- 
lulas  .Mcxanilria'  nifiiilacio  siio  construxe- 
1  it  :  in  quihiis  (iiiti-r[)if ti-s  illi)  divisi,  ca- 
ilciii  scri[>«(-riiil,  qiiuiii  .\risla'us  Plolciiia*i 
liy|)<'ras[>isli-s(id  cst  [)r(>t<*ctor  vcl  ciistos), 
ct  J<)s<'[)hus,  iiil  talc  rcliilcrint,  scd  ([iiod 

b  <-oiif:ri-gali  fiicrinl  in  cadfiii  hasilica,  pI 
di-  Iran^lf ri- iiilis  cDiiliilf riiil,  iioii  pri)|)hc- 
tavcriiil.  .Miiid  cst  ciiim  cssi*  vatcin,  aliud 
inti'r[)r<*l<-in.L.\,X  illi  iiil<'r|)r<*tati  suntScri 
[)luras  anl<*  (^hrisli  advcntum,  et  (|uod  ne- 
scichant,  diihiis  [irotnlcrunt  sentcntiis.  In 
his  vcrhis  vidi-lui'  Ilifionymus  discordarc 
ah  .Vugiisliiio  in  Irihus.  l*rinio,  qiiia  affir- 
mat  confictum  scii  mcndosum  cssc  (jiiod 
L.\.\di(Uiiturscorsum  in  ccllulisscu  canie- 
ris  transtulisse.  Secundo,  quoniam  ass(*rit 
eos  non  esse  inlcr[)rctatos  si)iiilu  [)ro[)hc- 

C  tali.Tcrlio.([uia  lcslalur  cos  ncscivisse  seu 
non  inlcllc.xissf  (|iia'dam  vfiha  (ju;e  Irans- 
tuifiunl,  idfoqiif  ca  [)iotulissc  amhiguc. 
Pra'terea  in  prologo  siiper  Joh  :  Fieri, 
inquil,  non  polesf,  ul  (jiios  [)luia  intermi- 
sisse  conspexerint,  non  cosdein  eliam  in 
aliquihus  crrasse  falcanlur,  pra^cipue  in 
Joh.  In  his  verhis  dicit  IIicron\mus  opor- 
tcrc  conccdi.  (juod  LXX,  (jui  aliqua  omise- 
runl,  in  aliquihus  cliam  crraverunt :  quod 
taincn  [)rima  facic  non  vidctur  hene  sona- 
re,  nec  etiam  verbis  Hieronymi  alibi  posi- 

D  tis  concordarc,  pr«serfim  quoniam  sancti 
Aposfoli  ef  Kvangclisfic  inveniunfur  usi 
fuisse  translalione  LX.X  inlcr[)rctum,  imo 
et  univcrsalis  Lcclesia  usque  ad  lempus 
Hieronymi.  In  prologo  quoque  supcr  Fara- 
lijjomcnon  lihrum  scrihit  Ilieronymus  :  Si 
editio  (id  est  translatio)  LXX  inferprefum 
permaneret  piira.  et  prout  ab  eis  in  Lati- 
num  versa  esl,  superflue  impelleres  me, 
Chromafi,  uf  Ilchnoa  volumina  Latino 
sermonc  lihi  Iraiisferrem.  Kl  paulo  post 
suhdit   ii)i(lcm  :  .Nunc  aufem  germana  et 


K.NAUHAIIii    l>    i.lMMM  \IU       11 


iiiili(|nii  illa  Iran^sliiliit.  )'(irin|»lii  rs\  cl  \i(i  \  nis.  mmI  tMnnni  IniiiHJalidiiiin  |K»slnioiliim 
lala.  In  (|nil»ns  ^cihis  insirnial.  ipsos  l,\\  cssc  (•iinn|ilain  :  (|n(»il  cliain  in  piold^o 
vcrc   cl    snHicicnlcr   Iraiisinlissc   Scripln        snpcr  lisdrain  innnissc  \i(|cliii. 


AUTKIM  S    II 


C 


yiin    sK.\Tn.Mii  M    sir   (■inc.A    i'U.i.  iiaiii  r.v 


lUC.V   indncla  posscl  (pucri.  cnjns  as-  B  hil  llcnricns  dr   llassia  :   ?>t'(\   iniriiin  csl 

i  scrlioni  sil  inairis  conscnlicntlnii).  Ilic  rcvcra.  si    laiilns   Doctor   ahstpic   liistoria 

ronyini   an  .Vn^Mislini.  .Vd  ipiod  rcspondcl  ant    scriplnra    valdc    crcdihili.    laiii    con- 

Ilcnricns  Ar  Ilassia  snjicr  (Jcncsim.  ipiod  slanlcr  asscrnil  L\\  inlcrprctcs  transln- 

positio  llicroinini  xciisimilior   cssc   \  idc-  lissc  Spiritn  Dci,  cl   propliclali  frralia  (da- 

Inr.  (>o  (piod  ipsc  W.  Ilicronymns  vidcalnr  niissc,  Iranslationcm  (puxpic   coriim  cssc 

fuiss(*  hoino  inajoris  auclorilalis  c.\  parlc  Iranslationi  Ilicronyini  pia'fcrcndain. 

vita'  at(pic  scicnlia»  ct   itcm   cxpcricnti;r.  Vcruin   (ut    laclum    cst)  S.   Anj.Mistinns 

[)i\os(M'liin  circa  divinas  S(Miplui"as  ct   cir-  forlc   suin|)sit    pi;ccipiic   ;ir^Miiiiciiluin    c.\ 

ca  liugiuis  aUpic  liistori;is.  rndc  cl  Aiii:u-  lioc.  cpiod  Apostoli  ct  Kvaiiji;clisl;i'  ailcf:a- 

slinus    (lc   lli(M'onymo    dixit,   (piod    ct    iii  xciiinl    iVccpiciilcr    Scripturas    socundiim 

Dccrclo    li;d)clur   :   OuaiKpiam   sccunduiii  Iraiislalioucm  LXX  :  siinilitcr  ex  hoc,quod 

vocahula   (puc   iisus  ohtiiiuil,  (^i)isco[)atus  (]  sancti  Palrcs  [)riinitiva'  Ecclcsia?  in  Gra'cia 

sit  prcshyhMMO  iii;ijor.  Ilicronymus   laiiKMi  rundavcruul  fidcm  cx  Scri[)liiris  sccundum 

major  cst  .Vufjustino.  Ad   i(l(Mii   v;»lciil  ra-  [)ia'l'alaiii    trauslatioiKMn.   Officia   quoqno 

tioucs,   ([uas    iu    proloiro  siqicr   (l(Micsim  diviiii  cullus  ordinavcrunt  sccuiiduiii  cam- 

introducil    IIi(MOuyiiius.    qu;»'    taiiicii    sc-  dciii.  Kt  non  ost  vcrisimile.  quod  Spiritus 

cnnduiu   pr;Kfatum  Doctorciii  parum  con-  Sanclus  qiii  tain  copiose  direxit  et  ahun- 

cludunl.  Noii  ciiim  sc([uilur  :  Arist;eus  ct  davit  in  Ecclesia  primitiva.  permiserit  fi- 

Josc[)hus    uil    rcf(MUiil    dc   ccllulis    illis,  dcm   rcligionciiiquc   christiauam    fnndari 

erjjo  LXX  iiou  Iranslulcrniit  scorsum   iii  sn|)cr  translationem  crroneam.  In  Schola-   PiirusCo- 

cellis.  stica  quoquc   fcrtiir  historia.   qnod   datap  """'"■■• 

Verunitameu.  quantum  caperc  queo.  ar-  sunt   LXX  intcrpretihus  cellulee  singula^. 

gnuKMilum   illud  Hicrouymi   apparentiam  Pra^lerea    ciim    Augustino    consentio    in 

mairuam  sortitur.Quum  cniin  factum  illud.  1)  hoc.  quod  LXX  translatio  vera  et  efficax 

quod  recitat  Anfjustinus.  de  lani  concordi  fuit.  et  quod  Spiritus  Sanctus  direxit  in- 

singulorum  translatione  divisim   [icracfa.  tcrprctcs  illos  ad  transferendum  idonee  : 

fuissct    mirahilissiniuin   ac  divinissimnm  quouiam  Spiritus  Sanctus  pra?vidit  primi- 

opus.  valde  apparct  quod  Arista^ns  et  Jo-  tivam    Ecclesiam   Christi.   imo   et   totam 

sephiis  descrilicndo  processum.  quo  faola  Ecclesiam.  per  longum  tenipus  uti  debere 

cst  LXX  translatio.  ncquaquam  [ira^teris-  translatione  virorum  illorum  :  ideo  eos  di- 

senl  illud  silcntio.  Porro  Augustinus  nihil  rcxit.  etsi  non  propter  Ptolema^um.  tamen 

allciral   pro  se.  sed  solum  gcncralitcr  di-  propter  commune  Ecclesia^  bonum. 

cil  :  Tradilur  saiic  quod  LXX   iii  totidcm  Dciiiquc  S.   Ilicrouymus  sa^pe    fatetur, 

ccllis  Iranslulcrint.  ct  non  cxpriinit  a  quo  frauslationem    LXX  sibi    non   displicere. 

vcl  quihus  hoc  Iraditum  sit.  Quocirca  scri-  ncc   se  in  reprehensionem  LXX  de  novo 


8 


KNARRATIO    l.N    C.K.NKSIM.    —    ART.    III 


Iraiisferre.  (juoil  mmo  iii  |ui)liij(o  mi|mm"  A 
Jol»  lliliillt  «•u«i  iii  niiil)iis<luiii  niassr,  »'.\- 
IMiiieiuluiii  i'st  pi(%  ut  (liraiitur  cirasst',  itl 
est  ali(|uu  oiiiisisst^  :  ()uo«l  laincti  rx  (-<*i-lis 
causis  fcceruiit,  ut  iiifra  |)uitiiii  taiij^ctur. 
Posti'eiiio,(|Uo«l  H«'iii-ieus  «1«' llassia  assciil, 
Hi«'roii\iiiiiMi  fiiis^«'  iiiajoris  uuctoritalis  cx 
()url«'  Mtic  at(iuc  sci«'iiti;i',  (|uuiii  .\u;,Misti- 
uiiiii,  iioii  arliitior  ccrtuiii,  (iuuiit{iiuiii  coii- 
stct  Hi«'ioiiMiiuiii  fuissc  vilic  ri^orosioris, 
ct  nia};is  e.xercituliiiii  iii  liii^uisct  liistoriis 
ac  Scripturis  veteris  Tcstaiiiciiti.  .Niliilt» 
iuiiiiis  .\u^'ustiiius  fiiit  vir  siii^Miluris  ucii  |{ 
iiiiiii^  iii  t-t)iisiilci-uiiilo  rn  (|liu'  fidciii  ct 
Sciipturus  (-oiiccriiiiiit,  ct  iiiiilti  doctorcs 
coiiiparant  eum  soli  intcr  Uoclores  Eccle- 


siic,  (|iiciii  ct  S.  lit-i  iiuriliis  \()(-ut  liii^Miuiii 
Kcclcsiu-.  Iiiio  iii  (|iiil)iisiluiii  urdiiis  dif- 
fi(-illiiiiis(|ii«'  iiiutcriis,  in  (|uil)us  iiiter  se 
(lisseiiHisKe  videiiliii  llicioiiyiiius  ot  Au^u- 
stiiius,  videlicetaii  l'aulus  rcstitit  Pctro  c.x 
iiitciilioiK^  vel  siiiiiilulioiic,  cl  iilriiiii  (|ui 
uiilt-  liuplisiiiUMi  iliius  liuiiiiit  coiijii^cs,  scii 
iiiiuiii  uiilc  Hu|ilisiiiiiiii,  cl  aliuiii  postiiio- 
diiiii,  re|)Ulandiis  sit  hi^uiiiiis  post  Hapti- 
siiiiiiii,  et  coiisiiuililiiis,  doctores  comiiiii- 
iiili-i'  iiia^'is  s('(|iiiiiiliii-  Au^iisliiiuiii.  liide 
tl  iii  Dccrcto  liulicliir  'ii\  disl.  cun.  Acutius, 
fl  tuii.  riiu  luiiliim  :  cl  cxlru  dc  liif^um. 
(-up.  \  Moliis,  ct  cu[).  .Niipcr.  Ila-c  tu- 
iucn  siiic  d«*rogatioiic  {floriosi  liicronymi 
dico. 


AllTICLLUS   III 


tXPOSlTIO    bHKVI8SI.MA    PHOLOUl    HKATl    IIIKUO.NYMI    SLPER   GE.NKSIM. 


r 


[)K.NTATKl'CMi:.M,  id  est  quinqne  libros 
.Moysis,  truiistiilil  Micronymus  ad  mu- 
pnam  instantiam  S.  Dcsidcrii  pru'sulis.  Ideo 
ait  :  Dcsiderii  vici  desideratas  arcepi  epi- 
slolas,  hoc  est,  epislolam  gratain  ef  diu 
affcctatam  seu  caram,  direclam  milii  a 
Desiderio,  quem  familiariter  ac  specialitcr 
diligo,  suscepi,  ipii  Desidcrius  sortitus  est 
)io)nc)i  (jnod(i))i  prcesdfjlo  fftirrono)}  cii))i 
Danlclc,  hoc  est,  ita  vocalns  esl  ad  pr,Tsi- 
gnandum  mystice  quaxlam  futura.Qucmad- 
modum  enim  Daniel  vocatus  est  ab  Anpclo 
Dan.n,i^.  yjp  desiderioriim ,  quoniam  ardontissima 
desideria  habuit  pro  communi  l)ono  po- 
puli  sui,  ifa  episcopus  istc  vocatiis  est 
Desiderius,  ad  priesignandum  re  ipsa  quod 
ardenfissimos  habitiirus  esset  affectus  ad 
commune  bonum  totius  Kcclesia»,  et  quia 
desiderabilis  fuit.  carissimusque  Ilicro- 
nymo.  Nam  et  libros  Moysis  postulavif 
sibi  ex  Ilebrffo  pure  et  integre.  lidcliter- 
que  transferri  propter  magnuin  et  gene- 
rale  bonum  totius  populi  christiani. 


C  Deindc  dicit  Micronymus,  qiiod  fransla- 
fioiiem  talem  assiimerc,  sit  opus  pcriculo- 
suiii,  quia  difficile  fuit  et  arduiim,  in  quo 
posset  quis  deficerc  et  errare.  Detractorcs 
qiioque  llieronymi,  asserebanf  eum  nova 
pro  vctcrlhns  ci(dcre,  id  est,  novam  trans- 
lufionem  pro  anfiqua  efficere  in  sufjyll- 
liitliDicDi ,  hoc  esf  in  condemnationem  et 
rcprehcnsionem  velerum  translatorum.  vi- 
dclicet  LXX.  Ita  iiigeniiun  quasi  vinu))i 
l)rohantes.  Hoc  aliqui  sic  exponunt  :  Ipsi 
detractores  probantes,  id  est,  ai)[)robanfes 

D  ingenium  (}uasi  vinum,  ita  quod  sicuf  vi- 
niim  anlitpmm  est  melius  novo,  sic  ipsi 
affirinant  iiigenia  anfiquorum  pors[)ica- 
ciora  fiiisse,  et  melius  conscripsisse  inge- 
niis  modcrnorum.  YeI,probanfes  ingenium 
quasi  vinum.  ([uoniam  sicut  vinum  novum 
est  inflatione  spumaque  plenum,  sic  asse- 
runt  ingenia  horum  qui  nunc  sunt,  esse 
i('[)lcta  clationc  et  pra^sumptionis  impu- 
rifafe.  Yerumtamen  videfur  isfud  melius 
posse  ita  intelligi,  Ingenium  quasi  vinum 


r.WhUMKt    IN    C.K.NK.MIM.  \UT.    III  9 

pntltanlfs.  I.)iii'iii;iil (Iilin  iiiiiii   i|iil    \  liiii  A  iiim-iiiiiiiis    iillr^ari    <-.\     \rtrri    Trsliiliirn- 

pioltiilil,  inotlirilin    iinlr    Kllsliilll.  i'l    «••»lii  h»,    t/mv    in    ntisfris   nnliflhiis,    jii    i's\     \\\ 

ic jiis  loiiiisfciis  inlnnilni' ;  sic  drlia  lihiis    coiilinrnlilins     li'aiislali<tiii-iii    IA\ 

cliirfs    li.inslalionriii    llni  iiiiMiii    siipcrli  iiilri  pn-lniii,    iimi  luilnnl  nr ,  nl  ,st  iUml  : 

cialilff    alipic    ('iiisoiir    allcinlclianl,    in-c  Ki-    .l.i/miln    rinnri    Filiinii    inruiii,    t'U\    inr»t,,t. 

cjiis  \alorciii    cl    ('iricaciani    iiili  iiisccc  ac  (jiinil  ninlli  if/niirdiilrs,  ii/iiiiri//i/inriiiii  ilr 

pcilcclc   scnilali   siinl.  liriiiiirnln  srrlnnlnr,  lioc  csl,  rallia  cl  aliil- 

(jnDil  nl  ,111(1, 'rriii,  Orif/i-nis  III,- sliiiliinii  si\a    iii    lihris    iioii    aiillicnlicis,    itiio    d 

}irttroriiril .     iil    csl ,    lahor    cl    <lilij;ciili,i  lals;!  iiliipia  coiiliiicnlihiis  |)osila  scipinii- 

OripMiis   aiiiina\il    nic   ail    liaiish-rciiiliiin  liir;  </  llwrns  mrnins,  jioc  csl  rahiilas  ah 

Scripliiras,  ,/iii  t-diliniii  tinlii/mr,  \  idcliccl  llispanis  iii\cnlas.  scii  apiid  llispaiios  vill- 

Iraiislalioni   l,\\,   Inuishtlituiriii    77ir,nli>-  ^jalas,  (pia>  iii  apocrypliis  conliiicnliir,  //- 
fionis   iiiisriiil,    lioc   csl ,    c\    Iraiislalionc  H ''"■'•"«•  inillirnli,-is   iirirfrriinl .  .Naiii  ca   (pni' 

Tlicodolionis  Iranslalioncin  L\\  pcrlccil,  hlvaiipdishc  cl    .\posloli   c\   \('lcri   Tcsla- 

add(Mi(lo  c\  TlicodolioiKMpia"  in  Iraiislalio-  iiicnlo  allcj.'aiil,  iicc  laiiicii  iii  Ir.inslalionc 

nc  LX\  craiil  oinissa;  */.NV('r/.sc(>  (7  (»A('/(), /(/  L\\  liahcnlnr,  isli   iiidocli  ac  dctiacloros 

rsl  slrlht  rl  rrrii,  oi/inr  ojiiis  ilislinf/nrns,  noii  (piaMchanl  in  Scri[)tiiris  canoiiicis  at- 

hoc  cst ,   lolaiii   IA\    IranslatioiKMii   liiiic  ipic  llchraicis  vcl(M'is  TcslaiiKMili,  scd  po- 

indc  nolans  ac  disccriKMis.  Ihi  (Miiiii  ad-  rnis   iii   scriplnris  aporry])liis.  Porro  Ihc- 

didil  oinissa.  posiiil  stcllain  jiro  si.uno,  ad  riis  cst  Hnviiis,  a  (pio  llispania  ai»pcllatiir 

insiniiandnni   (piod  siia   addilio   taiupiain  IhiMia. 

slclla     ilhiniinavil     r\     snpplcvil     S(MIsiiiii  (\nisiis  crroris  non  rsl  nirinn  <:i/ionrri\ 

Scriptiira\   1'orro,  uhi   iu\(Miil   aliipia  sii-  lloc  ali(pii  ndcrnnt  ad  LX\.  (piasi  lli(M^o- 

pcrriua   iu   lianslatiouc  LXX,   posuil    pro  nyinus  dicat :  Milii  iion  incuinhil  cxpriincre 

sii^iio  V(Mu  sivc  saLriltaiu.  ad   iuiUKMidiiiu  (',  c\  (piihus  causis  accid(M'it  crror  Iraiislalio- 

(luod  talia  traiisro(l(M'(M  taiupiaiu  supiMllua  iiis  L\\.  Ouod  si  ila  accipiatiir,  pcr  (M-ro- 

scii   uuMulosa.  V(M^iiiulaiU(Mi   (ut   patct   cx  i'(mii  iul(dlii,MMula  ost  oiuissio  scii  varialio, 

vcrhis  Aufjiislini  prudiahilis)  oa  quip  LXX  (jua  LXXaliqiia  ouiisorunt.qusp  in  Hohrseo 

addidcniut  in  siia  trauslationc  su|)ra  lli^-  hahcutur,    ct    aliqiia    alitor  Iranstulorunt 

hraicaiu    voritatoni,    uon    oraiit    ahsolutc  (piam  Hohraica  coutinct  vcritas  :  quod  ta- 

siqxM-riua  U(Mpi(>  iiKMidosa.  sod  ralionahi-  uumi  ox  rationahili   caiisa  foccrunl.  sicut 

lit(M*   (M    inyslica    signiricaliouc  apposita.  ^.nhj^xuv^iim  :  Jmliri  jjrmlrnfi  ronsilin  fa- 

Aliuudc  taiiuMi  por  varios  traiislatorcs  ct  rfinn  dicinif.  Ycruiutaiuon   parlicula  illa, 

transcriptoros  corrupla  Fiiit  LXX  transla-  Causas  orroris  non  cst  mouiu  oxponore, 

tio.   sicut  cx   viMhis  lli(M'onymi  jaiu   pro-  possct  ad  pra^tatos  delractoros  ot  indoctos 

bavi.   Kx    his  patot  sousus   v(Mhoniiu   so-  rorcrri.  Itaquc  Juda?i  excusant  LXX  intor- 

quontium  :  dnm  (lut  illuccsccrr  facif  (ptu;  D  prolos  de  hoc   quod  aliqua  omisorunl.  ot 

ininiis  anfc  furraiif,   id  est  diminuta  ot  aliipia  alitor  IranstuhMiint,  dicculcs  quod 

autc  omissa  dcclarat.  auf  supcrffmi  </mr-  tVconint  lioc  cuiii  cxamiuato  cousilio,  ne 

(juc  Ju(/iilaf  cf  confodif.cf  ina.rinic.  sup|)lc  Ptolciuwus  unius  Dci  cultor,  etiom  apud 

oliicidal,  (/mr  Evaucjclisfannn  cf  A/iosfo-  IIcbra'os  dnpliccm  divinitatem   deprehoi- 

lorum   (luctorifas  promulgavif,   hoc    o/^t.  dcret.  Hoc  aliqui  sic  exponunt.  quod  LXX 

qua'  Kvangolisfa^  atqiic  Apostoli  cx  v(Mcri  omisorunl  aut  alitor  transtulorunt  oa  loca 

TcslaiiKMito  allciraut.   ucc   tamcn  in  LXX  Scripturarum  vctorisTostamonti,  iu  quihus 

traiislalioii(>    liahiMitur.    Idoo    addit    :    iri  ali(pii(l   tangchalur  do  Patro  ot  Filio.  no 

(juibus,  vidclicet   Kvangolistis  ot  Aposto-  PtolomaMis  (ad  ciijus  instantiam  trausfulc- 

lis,   id   cst   iii   scriptis  eorum ,   multa  dc  runt  Scripturas)  considerarot.  quod  etiam 

veteri  Testamento  legimus,  hoc  est,  mulla  ipsi  Jiida^i  ponerent  duos  dcos.  cum  ipse 


10 


eMARHATIO    IN    (jE.NKHMI. 


AHT.    III 


t^%*ft  cultor  llllius  l)«'i.  (Juod  iilririn  ma- 
Wiiiic  fiirictnint,  ijiiiii  iii  1'laliniis  tlinjntii 
viuleri'  lui/i-fHifur.  (Juitluiu  liahfiit,  lt'tfuiit 
t't  ex|>oiiuiil  liu>i'  \«'r()a  |>luraliti'i-,  ({iiiu  sic 
halx-ut  ;  (JutMl  ideirco  iua.\iiiii'  fucichaul. 
quia  iii  IMatoiiis  ilo^iiia  cadcrc  vidchaii- 
tiir,  tit  sit  N«'usiis,  (|iii)il  LX\  |)otissiiuuui 
idro  laliu  \i'i'hu  S«-ri|)lui-ui'uiu  oiiiiscriiul, 
aiit  ulitiT  tiaii^luli-ruiil,  (|uia  \idi-haulur 
eadcrc  iii  dogiua  IMatoiiis,  tioc  cst,  si  talia 
traustulissciit,  siciit  iii  lli-hnco  liahcutiii-, 
iMolfiiiaMis  rc.x  putassi-t  cos  cadcrc  iii  Hla- 
toiiis  doclriiiaiii.  .Naiii  IMalo  iii  lihris  siiis 
iiivi-uitur  lociiliis  d<'  suiiiuio  Di-o.  (|iii-iii 
iiniiiiiiat  Patrciii ,  i-t  dc  -/'jj.  pi-r  i|iii-iii 
ulii|ui  dicuiit  ciiiii  iiitcllcxissc  Kiliuiii  Pa- 
tris  :  sic«iu«'  IMolciuicus  a'stiiuassct  Scii- 
pturaiii  vctcris  Tcstaiuciiti  cssc  coiilra- 
riaiii  fidci,  ciilluiipic  iiiiius  Dci,  cujus 
op|)osituiu  pcn-cpil  ac  tcuiiil  IMolcuiiciis. 
ct  ilu  luisscl  scaiidali/aliis.  Iliiic  suhdiliir  : 
lA'n iijue  uhicunifjuc siifraincnfuin  aliijuod 
Scriptura  tcstatur  de  l'atrc  cf  Fitio  ct  S/ti- 
ritu  Sanctt},'H\  cst,  uhicuiiiipic  iii  Scriplu- 
ris  vctcris  Tcstaiuciili  sccrctiiiu  aliipiid 
Icgitur  d«;  supcrhcatissiiiia  Triiiilalc,  aiit 
oiHiiino  id  fiifucruiif ,  aut  alifcr  intcr- 
prcfati  sunf,  ut  ct  rcf/i  safisfacercnt,  cl 
arcannm  fidci  non  vulgarent. 

Hauc  c.xpositionciu  scqiiiiutur  luaffistcr 
Adain  «lc  S.  Victorc,  cl  llcnricus  dc  Hassia. 
Contra  qiiain  arfi:ui  polcst :  Plato  cnirn  non 
posuil  nisi  iinuin  siimmuni  \cnim  Dciim. 
sicut  inlra  ostcndam  ;  ct  (piidijiiid  loculiis 
vi«lctur  dc  voj  «'t  anima  miindi,  scu  «pia- 
cumquc  vi  rcf^itiva  hujus  mundi,  intcllc.xif 
de  suhslanfiis  esscnfialitcr  divisis  a  sum- 
mo  Patrc  «'t  infcriorihus  co.  imo  ct  puris 
crcafuris.  qucmadmodum  dcmonsfraho. 
Non  crgo  Pfolcnuciis  i^ufassct  LXX  incidc- 
rc  docfrinam  Plafonis.  si  locufi  fuisscnt 
de  divinitatc  Patris  ac  Filii,  quoniam  Pto- 
lcma^us  cognovif  quod  Plafo  non  posuit 
nisi  unum  verum  Dcum.  Dcniquc  Pfolc- 
mfpus  fuit  pro  magna  partc  Platonicus. 
sicut  ex  diversis  scriptis  possef  prohari. 
Rursus.  lihri  corrccfiorcs  liahenf,  sccun- 
dum  quod  primo  commemoravi,  ufpote  : 


A  (Jiitul  niariinc  idcirco  facichant ,  </iiia  in 
l'latiinis  dnijina  fatlcrc  lidclmtiir  ;  llf  sit 
s«'usiis,  «piotl  IM«)lciiia'iis  i«lcirco  |>ra'«'ipiic 
c«)luit  iiiiiiiii  Dciiiii,  «piia  iii  lioc  s«'«picha- 
liii'  IMalouciii.  Vcruiiilami-ii  aii  IMolciiuciis 
ita  coliiit  uiiuiii  Dciiiu,  «piod  iioii  ctiani 
coliii-ril  alio^  iiiri-i  ioicsipu- dcos,  aii  simiil 
(-11111  diis  aliipiihiis  .Vl<.'\  plioriiiii  coliicril 
sumiiiuiii  Dciiiii,  (piciiiadmodiiiii  ipiarlo 
Hc^iim  rch'rliir  dc  Samarilauis  a  rcge  As- 
syrioriim  addiiclis.  (piod  colucruiil  Doiiii- 
iiuiii,  ct  iiiliilo  iiiiiiiis  scrvi«'riiiil  diis  siiis, 

H  ccrtiiui  uoii  liahco.  Msf  ifaipic  scusiis,  (|iiod 
L.W  iiilciprclcs  id(-irco  siihliciicruiil,  aiil 
alilcr  Iraiisliilcriinf  ca  (puc  iii  Scriptiiris  dc 
dcifafc  Kilii  aiit  S[)iriliis  Sancti  confincn- 
liii ,  iic  IMol«'uia'us  iinius  Dci  ciillor,  piilarct 
Juda-os  c()lcr«'  «liios  aiif  Ircs  «l«'«)s,  scilicet 
Patrcm  «'I  Kiliiim,  aiit  etiain  Spiriliim  San- 
cluiii.  .Noii  ciiim  ca[)er«'  [loliiisscl  niyst«'- 
riiim  su|)crgloriosissiiiKc  Trinilalis  iii  iina 
csscnlia  :  idco  lioc  ai-(-aiiuiii  fidci  iioluc- 
riiiil  [landcrc  ci. 

Pra»terea,  ([uod  Plalo  [)0sueril  iiiiuni  so- 

C  luni  veruni  ac  siimmiim  Deurn,  universo- 
rurn  [)i-in(-i|)iiim.  iiiillam  liahct  diffi(-iilfa- 
t«'m  a[)ud  criidilos  iii  |)liil()so[)hia  Plalonis 
cf  Pialoiiicorum.  .\ii^Misliiiiis  ([U()([uc  in 
[)lurihus  locis  cl  Hoclius  id  affirmanf. 
Ocfavo  namque  de  Civitate  Dei  asserit  Aii- 
giisfinus  :  Unum  summiim  ct  veriim  ho- 
niim  Plafo  disseruit  essc  Deum.Scd  et  nono 
«lc  (^ivifafe  Dei  :  Secuiidum  Apulcium,  in- 
quil.  Platonicum,  summiis  Dciis  crcafor 
oninium  sic  a  Plafone  laudalur,  quod  ipse 
solus    non    pofcst    humano    s«'rmon«'    vcl 

D  modice  comprchendi.  Ain[)lius  Plafo  in 
Timjco  docef,  folum  univcrsum  a  summo 
Deo  esse  producfum.  ct  ipsurn  Dcum  al- 
fissimum.  incom[)rehcnsil)iIcin  iiicffahi- 
lcmquc  consislcrc  :  Gcniforcm.  inquicns, 
afquc  opificem  universi  tam  difficile  in- 
vcnirc.  quam  inventum  impossihile  dignc 
pi"ofaii.  Hinc  Proclus  Platonicus  in  Ele- 
menfafione  sua  theologica  conlcsfatur  : 
Omnia  entia  procedunf  ah  una  prima  cau- 
sa.  Kt  itcrum  :  Uiiiniiim  cntium  [)rincii)iuin 
et  prima  causa  est  honum.  Et   denuo  ait 


rVXHIIMln    IN    IIKI^KHIM.    -       AUI      III  11 

(|n(i<|  m(  iiiniin  ^jtoOiov,  iil  csl  cx  sc  d  |hi  A  /ant   liiin'   Jnilir(»niiii    innilificr.   tlari  Kilii 

S(>  hcns  ac  snniinnin  hdiinin.  (-iii  (-(iin|iai-ai-i  Scriiiliira-i.  (|nas  raiiia  |)i.'iMlicaiil«- andix  it 

««ioi»«     iiini  iMilcsl  lola  calciia  '  (jciiiiiiii    (.)iiaiii\is      cssc  (livliias.  cl  nl •(nu'n|>ivil  ras  hahcrc 

uiihMii    1'lali)    cl    cjiis    scijiiaccs    posiiciinl  in    siia    hihli()llic(-a.   (|naiii    nnhilisHiiiiain 

nniiiii  siiininiiin  hcniii  iii(lc|)cii(lcnlciii,  la  h-ccial.  (hias  (|iiiiin  |i((iilih-\  illc  inisissfl 

nicii  posiicrnnt  siih  co  (livcisos  ^radiis  oi-  ci  iii  idioiiialc  Ih-hia-o.  poslca  ipsc   Plolc- 

dincsipic  (l(-oiiiiii,  (jiios  oiiiiics  (li\ci  uiil   a  iiiinis  posliila\  ii  inlciprclcs.  cl    dali  siiiil 

siiiiiiiio  Dco    pi-occ(lci'c.   (-1    oiiiiiciii    siiiiiii  ci  l,\\ll.  \i(l(diccl  sc.x  «li»  siiifinlis  dnodc 

pcil'c(-lionciii  ah  illo  parliciparc.  PraMcrca.  (-iiii  li  ihiil)iis.  ijiii  llchiM-a'  ac  (ira-ca-  craiil 

(jiiidaiii   doclorcs   rccilaiil    1'latoiiciii    i-ssc  lin^n:i>  doclissiiiii. 

lociilnni  <\('  wj->  cI  to''j  7.yx(ivj  cl  aiiiiiia  iniiti  Poi-i-o  in  Scliolaslica  liisloria  h-rliir  :  i'osl 

di.    ila   (jiiod    pcr  vo'"jv   inl(dl(>\il    Palrcni.  1'lolciiia-iim    Solcrcin  rc^Miavil   in  .K^ryplo 

piM-  To  iyxOov.   palcrniiiii   iiilcilci-Iiiin.  scii  H  I'IoIciiim'iis    l'liiladcl|)liiis,   (|iii    sliidiosiis, 

iiKMilcm  a  Palrc   iiiaiianlcm.  vidcli(-cl   l''i-  lihrorniiKiiic   ciipidiis.   Dciiiclriiiiii    hihlio- 

linm  ;   piM- animam  \ci-o  mundi.  Spiriliiiu  tlicca>  sna'   pra^h-cil.  l)(Mnclriiis  ci-;:o  i-cf.'i 

Saiioliim.    anl    \im    (piamdam    iiu-rcalaiii  dixil,  sihi  cssc  d(MHiiilialiiiii.  apiid  Jiida-os 

miindi  nM-livam.  \(M'iim  lia'c  rccilalio  iioii  css(^  lcircin  orc  Dci   cdilain.  cl  dijjilo  «'jiis 

iuMMiiliii- (•oiivcnicns.  .\il  ciiim  .Viiiriislimis  scriplam.    .\l(|iic    ad    oslciidciidam    liiijiis 

dccimodc  (",i\  ilalc  Dci  :  1'lotimis  l'laloni(-iis  lcj^is  saiK-litalcm.  adjc(-il.  (piod  Iraiish-rri 

dis[mlaiis  dc  Irihiis  priiicipalihus  siihslaii-  noii  possct  iiisi  a  ciillorihiis  Dci  vivcntis. 

tiis,  poiiil  D(Mim  l'ali-(Mii.  cl  mciitcm  palcr-  Nam  ct  'riicopompiis.  (luiim  voliiissct  caiii 

iiam,  (]uaiii   noiiiiiiav«Muiit  vo-jv.  ct  aiiima>  iiiscrerc  liisloriis  quas  scrihchal,  iii  amcii- 

naluram.  Porro  jXM- auimam   miiiidi   Plato  tiam  vcrsus  est   pcr  dics  trijrinla:  Thco- 

iiilcllc.xil  rormaiii  crcatam.(|uouiaiii  toliim  tcciis  (puMjuc  pro  cadcm  causa  factus  cst 

sciisihil(Mii    miiudiim    posuit    aiiimatiim  ct  (]  cau-us  :  (pii  p(i'iiitciilcs.  saiiali  suiit.  Siig- 

aiiimal   iiia.xiimiiu,  ciijiis  auimam  vocavil  {jcssil    ita^pic    rc^M    (jualciiiis    Jiida'oriim 

animain    imindi ,    prout    tcrtiodccimo    dc  ponlilici  scrihcrcl,  iil  sihi  Jud;eos  Hehr.Ta' 

Civitate  Dei  Augiisliiiiis  cnarrat,  et  in  pri-  ct    Cineca^    liuuiue    pcritos    transmitteret, 

mo  Tiniiri,  al(]uc  iii  Klcmcntafione  Pnx-li  qui  ad  transrcrendam  lep:eni  siil'fic(M'cnt. 

lialxMiir.  Dc  liac  iuahM-ia  loquitiir  Tliomas  (Juod  ut  impetraret.  suasit   miiucra  ciim 

in  Suimua  coutra  ii(Mitil(>s.  lihro  (]uai  lo.  (^pistolis  essc   niittcnda.   Adcral    ihi    Ari- 

Insupcr.  qualitcr  ad  iuslauliam  PtolcniaM  staMis,  qui  calauiitali  Juda-oriim  captoriim 

niissi  ct  interpretati  sunt  LXX  interpreles,  diu    compassus,    opportunitate    iiberandi 

recitat  .Xugustiuus  octavodccinio  de  (]ivi-  eos  inventa,   dixit  ad  regem   :  Ouomodo 

tate  D(M  :  (]ii0(l  cliani  iii   Scliolastica   lii-  quod    posluias    obtinebis,    tot    Jiidyeis    in 

storia  i)l(Miius  contiucliir.  iibi  devolio  ct  tiio  scrvientibus  n^gno  ?  Solvc  itaque  cos. 

copiosjr  olilalioucs  Plolcuuei  rcgis.  quas  D  et  nihil  gratius  crit  poutifici  Judaxirum. 

inisil  ad  t(Muplum  Jcrusalciu.dcscribuutur.  Liberavil   ergo    rc.\    cos.    ulpotc    ccnlum 

Dc  qiiihus  ctiaiu   loquitur  S.  Hicronyuius  viginti  inillia   Juda^orum,    dans   dominis 

super  Danielem.  Ilaqiic  liiiro  piwallcgato.  eoruin  pro  uuoquoquc  capitc  ccutum  vi- 

capitulo  'i2.  rccitat  Augustinus  :  Post  mor-  ginti  draclimas  argenti.  Tunc  Ptoicma^us 

teni  Aiexandri  Magni  cirpit  .Egyptus  habe-  rex  scripsit  Kieazaro    pontifici  :  Gentcm 

rc  rcgcs  PtolcinaHis,  quorum  priinus  Lagi  tuani    qiuv    apud   nos  erat,  iibertatc    do- 

fiiius.  miiltos  cx  Juda\i  captivos  Iranstulit  uavi.  arhitrans  lioc   Dco  esse  jucunduin, 

in   .■Egyiituin.    Cui   succedcus  PtoienKTUs  quorum  quosdain  assignavi  miiilia^,  aiios 

Philadclplius.  iiiicros  remisit  Judffos.  quos  (quorum  fidem  probaveram)  constitui  iu 

ilie  captos  aliduxerat.  Insupcr  et  dona  re-  paiatio.  Lcgem  vero  tuam  in  bihiiotheca 

gia  misil  iii  t(Mnpium  Dei,  petens  ab  Eiea-  nostra  decrevi  reponere.  Bene  ergo  lacies. 


if 


KNAHR.VriO    IN    tiKNKMIIl.    —    AHI 


III 


iiiittfiitli)  iioltis  \ii-t>H  sfiiioi-fs  (|iii  fuiii 
Viilfitiit  iitthis  iiiti-i-|H-«-luri.  .Misi  i|iio(|Uf 
etMitiiiii  lalciita  ui'K«'iili  |ii'o  iiiiiiiolutioiii- 
hiis  fuiiciiilis.  Kt  st[>ui-uvi  (|iiiii(|iiu}.'iiilu 
tiilfiitu  uui-i  uil  i-rut(M-as  ct  lihutoiiu  i'u- 
i-i«'iiilu,   ^i-iiiiiiaM|iii*   siiii'   iiiiiinTu   uil   ur- 

tiliclllll   OptlOllflll.    TUIIC    |)OIllllc.V     iiiisit    l'i 

iiit«'i-|)r«ti's,  (juos  i'«'.\  foruiii  iiniversis  piiii- 
cipihus  (Uiii  ^ruiKli  lioiioic  susccpil  ul(|iit' 
iiiuj,'iiiric«'  hoiioiavit.  Oiio  luclo,  inuiisc- 
riiiit  ciiiii  co  (lichiis  (luo«l«'ciiii.  liitci-ro>^ii- 
viti|iic  cos  pnccipiic  tlc  l)ci  coj:iiitioiit'  cl 
rt'^'iii  >,'iihci-iiutit)iic.  (luiiitpic  iii^liii.vissciit 
cuiii  ilc  rc^iii  utliiiiiiistnitioiic,  ilispiituv*'- 
niiit  cuiii  co  ilirriisc  tli-  iiin)  Dco  colciido. 
Hostcu  iiitrodiicti  siiiit  iii  iloiiiiiin  secrctaiii 
sccus  inui-c,  ct  dala"  suiit  cis  siii};ulu'  ccl- 
lulic.  Diluculo  autciii  cjji-cdichantiir  atlop- 
taiidiiin  rc^'i  honu.  dciiidc  iiilcrpi-clahiitiliii' 
us^pic  atl  iionain  liorain,  dcinccps  Irans- 
ihaiil  adcihuin  ct  rcxpiicin  corporis.  Trans- 
lationc  coinplcta,  cl  ah  nnivcrsis  Juda>is 
pcrilis  qui  crant  convocati,  a[)pr()halii,  rc- 
iiiisit  icx  inlcrprctcs  iniincrihus  honoiii- 
tos,  ct  Elcaziiro  nmncra  inisil.  Dcniipic. 
pra^tcr  vasa  inisit  in  lcmpliini  uiircam 
incnsain  p'inmis  iinprctiahilihiis  insi^'ni- 
tani,  cujiis  crassitndo  scu  spissitiido  ciiil 
dimidii  cuhili  :  iitlaiiicii  opns  su[)ci'avil 
matcriam.  Ha'c  iii  |)i-icl"ata  Hisloria. 

K.\  ([iiihiis  [irohatiir,  vcruin  non  esse 
qiiod  ali([Mi  diciint.  IMolcmiciim  cx  ([uadam 
(-iiriosilalc  aiil  Viinilatc  inducliim  ad  [)0s- 
Inlandum  lc},'cm  iit(|iic  inlcr[)rcfcs.  Ex  his 
itcm  [)Ossct  vidcri.  ((iiod  IMolcma^us  lactus 
fiicrit  cullor  vcri  Dci  dumtaxat.  Insupcr. 
dc  his  scrihil  Hicronymus  in  cxpositiono 
capituli  II  Daniclis  :  Siih  1'tolcma^o  Philii- 
dcl[)ho  LXX  intcrprctcs  Alcxandriic  Scri- 
[)tui-am  sanclam  iii  (Ira-ium  dicunUir  vcr- 
tisse  sermoncin.  ([ui  Klcazaro  pontilici 
multa  Jcrosolymam  ct  iii  tcmpli  donariii 
vasa  transmisit.  Narrant  historia?  hahuissc 
cum  duccnta  millia  pcditum,  viginti  mil- 
lia  oquitum.  millia  curruum.  quadrin,2:on- 
tos  olcpliantcs.  ([uos  cx  .Ethiopia  priinus 
adduxit.  navcs  longas  millo  quingcntas.  ot 
aliasmillo  ad  ciharia  inilitum  doportanda. 


A  hiiiijici-  uli(|iii  usscriinl  qiiod  tiintiis  su- 
|iiciititc  fiiit  uiiiutor,«|iiotlt)iiiiiiiiiii  ^'ciiliiiiii 
lihros  in  siiu  coii^r«'^avit  jiihliollwcu.diin- 
cclliiriiis  i[iii)(|iic  Paiisicnsis  in  ti-iK-tuliilo  linaoii. 
siio  dc  l.,uiitlc  scri|iloruiii ,  rcfcrt  ((iiud 
i(uiii(|iia^'inla  iiiillii(  lihiiiiiiiii  in  hihlio- 
tlici-u  siiu  huhiicril.  (liijiis  stiiiliosiliilc, 
r«'li^'iosituti'  uc  dili<(«'iitia  condcmnanliii- 
(-iiniiilcs  ct  iic;ili^('iitcs  |)riiici|)cs  ac  [ira*- 
lali  ctirisliani. 

1'ostrciiio  Hicronymus  ad  rc^irohandum 
sc[)lua^'inla  cclliiliis.  dicit  qiiod  .Xrisliciis  cl 

li  J()M-|)lius  iiil  indc  ct)iiscri|)sci'iiiil.  Ad  [iro- 
hiindum  (|iiO([iii'  (|uod  h\.\  iiilci  [)|-ctcs  iioii 
liahiicriint  spiritiim  |)i-o[)lictiic,  assumit  : 
Xi.si  fhrtf  putanduH  est  '/'ulliu.s  (Econo- 
uiifutn  Xcnojtfiontis,  ct  I'latonis  Prota- 
flitrani,  vt  Dcmoathvnin  pro  Ctcsiithontv, 
ul]l(itus  rhctorico  siiiritu  transtulissc.i)\VA- 
si  dical  :  Si  LXX  vatcs  fiKMunl  quoniam 
Iriinstiilcriinl,  crfio  ct  Tulliiis  fiiil  valcs 
qiii  tiiinslulil  ()i'A-onoiiiiciiin,  id  csl  lihriim 
dc  dis[)ciisationo  doiniis,  quom  Xeno[)li(m 
(lisci[)iilus  Socralis,  vir  miif,'na'  faciindia', 

C  cdidil  :  ([iii  Tiillius  cliam  Iraiisliilil  lihiiim 
IMiilonis  iiilitiilalum  iiominc  IMolaf^oric  siii 
dis(-i[)iili.  IMiilo  cnini  lihros  suos  inliliila- 
vit  nominihus  disci[)iil()riim  siiorum,  pro- 
plcr  ((uos  c(li(lit  cos.  Istc  liimcn  Protafjo- 
ras,  IMalonis  disci[)iiliis  riiit.  iioii  aulcm 
famosus  illo  Pylliaf,'oras,  qucmadmodum 
iii  viil},'iilis  hihliis  lo^'ilui-.  ()\\\  Tiillius 
itcm  tianstulit  lihium  Domoslhcnis.  ((iicin 
[)i'()  (lch'nsiono  Ctosipliontis  composuil. 
Aut  alitcr  dc  cisdctn  liliris  pcr  LXX  in- 
tcrpretes,  aliter  pcr  Apostolos  Spiritus  San- 

\)  ctus  testimonia  texuit,  tit  f/uod  illi,  scilicot 
LXX,  tacucrunt,  hi  scripfuin  cs.sc  mctititi 
sinf.  Isfa  ost  alia  arp:umonlalio  Hioronymi, 
([iiiisi  dicat  :  Si  LXX  s[)irilii  [)i'0[)liclico 
transtulorunt,  orjjo  Spirifus  Sancfus  alitor 
locutus  est  per  LXX,alitor  {wf  A[)ostolos. 
qui  oa  qusc  LXX  omiserunt,  scripfa  allo- 
gant.  Ista  argumonta  (socundiim  llcnricum 
do  Hassia)  non  sunt  magni  \igoris,  ot  qua- 
lilcr  a  soquontihus  Augusfinum  solvoron- 
tui'.  tactum  ost  anto.  Ccfera  in  prologo 
isfo  confonfa.  facilia  sunf  of  clara. 


KNAHIlMin    |>    t  \l'      I    (iKNKSIS. 


AKI.    I\    II    N 


13 


VKTICl  l.l  S    IV 


l»K    Mll.lllM.ICl    Dlsri.NCIKlNK    ATyl!K    IHMSKJNK   TOTIIS    OIM.N.K    SCIIiPn  l(  K 


SIC.l  T  iii  prdlo':'!  snpt-r  lilnos  Hcmiiii 
saiu-liis  iiil  lliciDiiyiiiiis.  vifiiiili  tliit» 
siinl  liliii  vclfris 'rcsliiincnli.  licliniM  fiiiiii 
(livitlnnl  Scripluiaiii  \clciis  'rcslaincnli  in 
tria,  lioc  csl  in  Ic,l,'ciii.  iii  Prophclas.  cl 
in  liaj.iio}j;rapha.  Ilaipic  (piiiKinc  lihros 
iMoysis  vocanl  lc},MMn.  alios  ocln  lihros.  vi- 
(loliccl  Josnc.  cl  lihrniii  JiKliciiiii.  snh  cpio 
coniprchtMitlunl  cl  lihrnm  lUiili,  cl  lihros 
Uc},'niu  (inos  dividnnl  in  (Ino  volnmina. 
Isaiam  ipuxpu'.  J(M'(Mniam.  ll/.cchicltMu  ac 
lihrum  dnodtHMin  l*ro|)hclaruin,  apptdlant 
prophclal(>s.  Ad  hai,Moi,M"aplia  vcro  asscrnnt 
p(M'liiKM(>  alios  nov(Mn  lil)ros,  ulpolc  li- 
hrum  Joh.  l'sall(M'ium,  Iria  volnmiua  Salo- 
monis,  Paralipomonon,  Esdram  cl  KsIIum'. 
Ilagiographon  autxMn  dicitnr  ah  ayio^.quod 
cst  sacrum.  c[  Yp^?'^-  scriptnra.  (juasi  siMi- 
ptnra  sacra.  llos  lihros  vocant  canouicos, 
alios  vcro  apocryphos. 

Insnpcr.  Scriptura  sacra  dividi  polcst 
iu  dnas  parlcs  principales,  hoc  est,  in 
Scripluram  vctcris  Tcstamcuti.  atquc  in 
ovaugclicam  lcgcm .  stMi  iu  Scri[)lnram 
novi  Tcstamcuti.  Et  quamvis  utraqno 
Scriptura  principalitor  sil  dc  Dco.  tamcu 
Scriptura  vcloris  Tcslamcnti  spocialius  ost 


A  tlc  |)co  iit  iMcalorc  ac  provisoro  s»mi  ;.'nh<M- 
nalorc  :  S(M'iplnra  anliMii  novi  TcslaintMili 
|ii'a'ci|)nc  osl  do  Doti  iil  salvatorc  cl  ro- 
iniiniM'atoro.  Uiirsns,  nlrinsipic  Tcstamciili 
StMiplnra  partilur  iii  lihios  lof^alos  ol 
historialos,  ac  sapitMitialos  ol  prophctah-s. 
.Nain  (piatnor  l-.van^rclia.  (|iia'  siiiit  lihri 
lcjjalcs  iiovi  TcstamtMili.  (•orrc^pontltMil 
(piiiupic  lihris  Moysis,  qni  snnt  lihri  lc- 
},'alcs  vchM-is  Tostam(Miti.  \A\n'r  Actnnin 
Apostolorum,  corrospondol  lihris  hisloria- 
lihns  TestauKMiti   aiilitpii.   l']pistola'  l*anli 

\\  ct  i\\w  scpttMu  cauonica\  corrcspoiuhMit 
lihris  sa[)i(MUialil)us  vol(M'is  Toslamouti. 
Apocalypsis  vcro,  pro[)hctalihus  lihris  To- 
stamouli  prioris.  Postroino,  quouiam  lo.x 
diroctc  cominunitatoiu,  uon  siugnlanMii 
[)orsonam  concornit.  ut  dicit  Isidorns.  id- 
circo  iu  primo  Moysis  lihro  ouarralur 
cougrogatio  sou  adunatio  Israelilica'  ple- 
his,  suh  fide  et  culln  uuius  Doi  :  doinde 
doscrihitur  ipsa  legislatio  huic  populo  fa- 
cta,  quod  fit  iu  trihus  libris  sequeutihus, 
scilicot  Exodo,  Levitico,  et  lihro  Nume-    icxod.xx, 

G  roruin,   iu  quihus  tamon  alia  inulta  ini- *'''"*■ 
scontur.  Tortio,  fit  ropotitio  ac  olucidatio    .v«,,i.xvi. 
legis  ejusdom,  quod  fit  in  Dcutorouomio. 


ARTICULUS  V 


DE  EXPOSITIONE  EXORDII  GENESIS,  SGILIGET,  L\  PRINCIPIO  GREAVIT  DEUS  GCELUM  ET  TERRA.M, 

SEGUNQUM  AUGUSTLNUM. 


BEATISSIMUS  Moyses  legifer  Juda>o-  D  exorsus  est  librorum  suorum  scripturam  : 
rum,  volous  plohcm  Israeliticam  sibi  In  principio  creavit  Deus  coelum  et  ter- 
commissam,  ad  uuius  vori  Dei  notitiain,  ram.  Quasi  dicat  :  Solus  Deus  increatus 
culluiu.  houorificeutiamque  roducere,  ita      est  atque  aiternus  :  cetera  omuia  proflu- 


l^ 


K.NAHHATIO    l\    i.M'      I    i.E.NKtil»».    —    AHT,   V 


II  Cur.  i\ 


4. 


Votoss.  I 


16. 


Joann.  i.  i 


Coloss.  I 
15,  IS. 


.ItTllllt,   t't    (-Olltlltit     nlllll     iltt    t'0.    l«it'0    ipSH 

holiis  iitloruiiilii')  t'!>l  ft  (-olfiitliiN.  Kt  valdc 
cuiivf iiieiitfr  itu  iiicfpit,  (|iii>iiiaiii  It-iiiport- 
huo  iilololiitriu  uiiili(|ii«'  Niguit,  itu  ul  v«M'i 
Uei  cugiiitio  ct  ciiltus  iu  |)fi-|mULis  rfiiiuii- 
scrit  hoiiiiiiittus.  .Nuiii  i-t  i|)si  lilii  Isiufl  iii 
.K^N|)lo  |)ro  iiiu.xiiiiu  purtf  utl  iilololutiiuiii 
rruiil  iliiup^i.  l)ivfr>i  (juo^juf  tiiiic  fru|)f- 
ruiil  eiTorcs  tle  iiiiiiiilo,  qufiii  uli«iiii  insli- 
iiiuhuiit  increutuiii,  ({uitluiii  vcro  croatiiiii 
sive  pruductuiii,  «■  t  tumf ii  (irfutori  c()aL't«'r- 
uuiu  :  (|Uoruiii  uiiiiiiiiiii  .Moysrs  CYclusil 
firoifiu,  lii  priii(-i|)io,  iiKiuifiis,  cifuvit 
Dfus  ca'luiu  f l  tfiraiii. 

iM-a-itf ifu,  sicut  Tlioiiias  ait  iii  priiiiu  pur- 
te  Suiniiia^  sua;,  quu'stiunf  W,  fxurtlium 
istuil  triplicilfr  f.xplaiiatiir,  ail  it-iiii)\fii- 
(iuiii  tri()artituiii  frrurfiii  circa  iiiuiKluin 
et  fjus  initiuin.  Ouiilain  fiiiiii  ili.xfrunt 
inuniluni  nuii  lialxii^sf  tf inporalf iii  ini-f- 
pliunfin.  A(l(iuoil  rc prohainluin  f.xponilur 
priinu  sic  :  in  principiu,  scilicft  tfinpuris, 
creavit  i)fus  cudum  et  teriain.  .\lii  po- 
suerunt  duu  principia  rerum,  ,  videlicet 
suininuin  et  per  se  hunuin,  a  quu  di.xerunt 
spiritualia,  invisihilia,  et  incorriiplihilia 
einanusse,  vidfiicc t  .Municlia?i ;  et  suinmiiiii 
ac  per  se  maluin,  a  quu  di.xerunt  curru- 
ptihilia  et  curpuralia  umnia,  quantuin  ad 
suam  suhstantiam  esse  creala.  Ad  qiiurum 
contutandam  insaniam,  rudissimumqiie  er- 
rorein,  e.xpunitur  sic  secundo  :  iii  princi- 
piu,  iiuc  est  in  Filio,  creavit  Deus  cadnm 
et  teriain.  Filius  namquc  est  l^atris  imagu, 
et  uinnis  rei  creatje  exemplar.  De  quo  ait 
Apuslolus  :  Per  ipsuin  et  in  ipso  condita 
sunt  omnia.  Hinc  Filio  convenit  ratio 
principii  exemplaris.  Propter  quod  scri- 
ptum  est  :  Oinnia  per  ipsuin  facta  sunt,  et 
sine  ipso  factum  est  nihil.  Sicque  exponit 
Origenes,  dicendo  :  Quod  est  principium, 
nisi  Dominus  noster  et  salvator  omnium 
Jesus  Ghristus,  primogenitus  omnis  crea- 
turae  ?  In  hoc  ergo  principio,  hoc  est  in 
Verho  suo,  fecit  Deus  coelum  terramque. 
Quidam  dixerunt  corporalia  non  esse  im- 
mediate  creata  a  Deo,  sed  per  angelos 
aut  intelligentias  quasdam.  Ad  quod  de- 


A  struf niliini,  fxponitiir  li-ilio  :  lii  priiK-ipio, 
id  fst  aiitf  Cftfra  oiiiniu,  jii.vtii  illiid  in 
iNuliiio  :  liiitii)  tii,  Doiiiiiif ,  tfrritni  fiiiidusli,  /'«.  ci,i6. 
ft  upfi-a  inanuum  tiiaruiii  siiiit  cadi.  itaipK? 
jii.xta  |)riiiiaiii  t-t  liaiK-  tfrlium  i-.vpositiu- 
iifs,  pfi-  D«*uiii  iiitt-lli^ihir  lolii  'rriiiilus 
iinus  Dfiis,  (piuin  diciliir,  In  priiii-ipiu 
(•rfu\  it  Df  us,  ftc.  iii  sfcundu  \t-io  t-xpu- 
sitioiif,  per  D«'uni  intelligilur  i'atei-,  qiii 
liiciliir  uiiiv«'rsa  cr«'asse  iii  Filio  siv«-  pi-r 
Filiiiiii.  .Non  «piod  ijise  i'at«'r  non  sit  im- 
ni«'ilialu  causa  ac   foiitul«'   i-fi-uiii    princi- 

lipiuiii,  s«'d  «{uoniani  Filio  a()()ro|)riatur 
caiisalitas  f.Kfiiqiiaris  :  iiiio  lota  su()f|-- 
iii(-oiii()rfli('iisihilis  Trinitas  est  uiia  oin- 
iiiuiii  caiisa,  et  niiiis  crealor,  ac  iinuin 
|)rin(-i()i(im  iiiiiversoriiin,  (|iiiim  sil  iiiiiis 
Deus,  et  triuin  suiierveiK-raliiliiini  Perso- 
iiaruin  sit  iiiiii  natiira  et  uiia  (lotestas. 

Dfni((Uf    liii-i-    lri[)lfx    fX()i)silio    liujiis 
()ro()ositionis,  in    ()iiiici()io   frat  Veihuiii,  yoanrt.  i,i. 
s()fcialiter  res()icit  lioc,  ({iiud  dicitiir  liic  : 
lii    ()riiK'i()io.    iil   ((iioquf  quod   suhdilur, 
Cu'luiii   fl  Ifrrani,  mulliplicilfi-  a  sanctis 

(]  Patrihus  doctorihus({iie  cathulicis  inveni- 
lur  expositum.  Quocirca  pensandii  sunt 
multa  :  el  primo,  quod  in  muilis  locis 
taiigit  S.  Hifionymus,  dicens  :  Princi- 
()ium  (ienesis  et  Canticum  canlicorum, 
()rinia  quoquo  ac  ullima  visio  l']z(;chielis, 
tot  sunt  difficuitatihus  involuta,  ut  ab 
Hfl)raiis  anle  tricesiinum  aitalis  eorum 
annuin  non  legantur.  Quod  quam  verum 
sit,  ostendit  diversitas  expositionum  tex- 
tuuin  horum.  Nam  et  principium  Genesis 
a  doctoribus  Hebrajorum  et  Graicorum  ac 

D  i.,atinorum    tarn  diversimode  expianalur, 

ut   Magister  Sententiarum    secundo  lihro     ivirus 
testetur  :  Quidam  sanctorum  1'alruiii,  qui  'o'"»''*"'"^- 
verha  Dei   atque  arcana  Scriptura)  excel- 
leiiter  scrutati   sunt,  circa  liunc  passum 
quasi  diversa  scripsisse  videntur. 

Secundo  pensandum,  quod  undecimo  de 
Givitate  Dei  loquilur  Augustinus  :  Divini 
sermonis,  id  est  sacrse  Scripturae,  obscuri- 
tas  ad  hoc  utilis  est,  quo(i  piures  veritatis 
sententias  parit,  atque  i»n  notitiai  iucem 
producit,    dum   alius    intelligit    eum  sic, 


I.NAmi A  I  lli     IN     I    VI'       I     i.l  NKSIM 


Altl 


18 


iiliiis  sic  ;  ita  laiiirn,  iil  i|iiiii|  iii  (ilisciiro 
li)i-i>  iiilclli^iliii'.  allcslaliiiiii'  iciiiin  iiiaiii 
rcslaiiiiii  aiil  aliis  locis  Sci'i|iliii.i'  intii  ilii 
liiis  ci>iii|)i'i)licliii'.  I'!l  ili'111111  Aii^minIiiiiis 
(<rraliir:  lii  c\|)i)silii>iiil)iis  cl  i|iia*slii)iiil)iis 
islis  circa  lillciaiii  (■ciir^is.  ilini  siiiil  (ili- 
scr\aiiila  :  l'i'iiiniin  csl,  iil  iiis  iolaliililcr 
UMicaiiiiis  Scripliiiaiii  sacraiii  cssc  vcrii- 
('(Mii.  Scciiiiiliiiii.  iic  (|uis  iiiiiiis  iiiii  cxpo- 
silioni  aillhcrcal,  (|iiaiiilo  Sciiplnra  niiilli- 
plicilcr  potcsl  cxponi.  Dc  lioc  (Uriiisc  cl 
liiiniililcr,  iiiio  cl  sapiciitissiinc  scrihit 
(liiodcciino  ac  lciliodccinio  liliro  (lonrcs- 
sionnni,  (|iicinadinodiiin  ad  inda<;andiiiii 
sonsuin  scripturjo  Ckmicscos  dchcainus  ac- 
C(Mlcrc  sinc  lcincraria  asscrlioiic  liiijusaul 
illius  cxposilionis. 

T(M'tio  cst  p(Misaii(liiin.  (piod  siipcr  sccun- 
dnin  S(Mit(Mitiariiin.  distiiictiouc  l^,  scriliit 
Tlionias  :  Moruin  (puc  s[)cctanl  ad  IuUmii. 
(liia'dain  sunl  pcr  sc  dc  siilistantia  lidiM.  ut 
Ucuni  cssc  unuin  ac  trinuin.  o\  \\\  lalihus 
omncs  sancli  Palrcs  alipic  catliolici  c.xpo- 
sitores  coucordant.  ncc  licct  in  talihus 
diversiinode  opinari.  Alia  vcro  non  sunt 
pcr  sc  dc  substantia  lidei,  sed  p(M'  acci- 
dens  se  liabent  ad  eain.  in  tiuantuin  vide- 
lieet  in  Scriplura  traduutur.  iiuain  lidcs 
pra^supponil  (>ssc  a  Spirilu  Sanclo.  (^t  in 
talibus  Sancli  quandoiiuc  div(Msiniodc 
sentiunt.  Sic  tiuoiiue  circa  principiuin 
inundi  alitiuid  ail  substantiain  lidei  per- 
tinet,  nt  tiuod  inuudus  pcr  creationem  a 
Deo  incepil.  et  lioc  oinnes  Catliolici  unani- 
inittM'  tciicul. 

Porro.  tiuo  modo  ac  ordine  factus  sit 
muiulus.  non  perlinet  ad  fidem.  nisi  per 
aceidens,  utpote  in  tjuantum  lioc  traditur 
in  Scriplura.  qua^  diversimode  potest  ex- 
poni.  et  veritas  ejus  per  diversas  exposi- 
tiones  salvatur.  Sicque  circa  crt^ationem 
muudi  doclores  diversimode  sentiunt.  va- 
riis  modis  exponendo  Scripturas.  iion  tA- 
inen  recedentes  a  fidei  veritate.  nec  sibi 
inyicem  priejudicantes  aut  derogantes  in- 
cauta  assertione.  Hiiic  ait  Aibertuti  libro 
de  IV  Coiequanis  :  Spirifus  Sanctus  tlut)- 
bus    modis  inspirat  expositoies    Scriptu- 


A  V»'.  1'riiiio,  i|uaiiliiiii  ni\  coiiscnluiiciiin  ru- 
lioiii,  c(  iioii  ('(iiiliariuiii  fidci,  Ikm-  i-sI.  iiI 
siipi  (iiliir  id  (piod  lalio  iiiiiKis  diclal,  iicc 
laiiicii  <-sl  cMiilra  tidi-iii.  Sccundo  iiispi 
ral  co-^,  (pianliiiii  ad  ('oiiMMilaiii-iiin  aiiclo- 
ritati.  Priiiio  ilai|iic  iiioilo  iiioliis  cst  ac 
pi  ocessit  AtiKnsdiiils,  cx|>oii('iido  cxordiiiin 
(i(Miesis.  proiit  ralioiii  iiiaKis  ('onsiMitu- 
ncniii  cssc  vidcliir,  iioii  luiiicii  ncKuiido 
(piod  uiiclorilas  c\i;^'il.  .Mii  vcro  cxposi- 
torcs  iiia^'is  scculi  siinl  (piod  uiiclnrilas 
Scripliira'  videtiir  pra-lcndcrc.  iioii  luiiicii 

H  nc^Miilcs  tpiod  secundiiin  lationcin  csl  coii- 
scipicns. 

ilis  pruMiiissis,  lani^cnda'  sniit  exposi- 
lioiics  ('(debriorcs  liiijiis.  ipiod  diciliir.  Iii 
princi|)i(>  crcavit  Dcns  c(i'lum  cl  lcrrain, 
(piaiitum  ad  nlliinam  istain  particnlam.  sci- 
licei  ctidiim  cl  lcrram  :  ct  ctiain  ({iiaiitnm 
ad  textum  scipicnlrm,  cujus  inlcllijicntiu 
ex  intellectu  et  expositioiic  |)articula'  liujus 
|)i'o  mafina  parlc  dcp^Midct.  Dcindi'  propo- 
sitio  ista.  Iii  princijjio  creavit  Dcus  c(i'lum 
et  tcrrain.  per  sc  sumpta,  noii  vidctur  ad 

C  iutcllij<enduin  tlifficilis  :  sed  verba  texlus 
statim  sequentia,  difficultatem  ejus  iiidu- 
cunt.  .Mox  cniin  subjunfjitur  :  Tenebrce 
erant  super  faciein  abyssi,  et  Spiritus 
Domini  fercbalur  super  aquas.  In  qiiibus 
vcrbis  insinualur.  quod  ctrlo  et  terra  crca- 
tis,  abyssus  et  aqua  pariter  exslilerunt.  de 
quorum  creatione  non  videbatnr  aliquid 
tangi  in  verbis  his.  In  principio  creavit 
Deus  coeium  et  terram.  Rursus  paulo  post 
lcjjitur.  firmanientum  quod  vocatum  est 
cttlum.  essc  factum  secunda  die  :  idcireo 

D  obscuruin  fil  de  quo  ccelo  dicatur.  In  prin- 
cipio  creavit  Deus  cceluin  et  terram. 

Sanctus  igitur  Augustinus.  considerans 
quod  littera  Genesis,  quantum  ad  super- 
ficiem  suam.  patet  irrisioni  calumniisque 
infidelium.  et  eos  a  conversione  ad  fidem 
avertere  polest,  eo  quod  videatur  instar 
poetarum  et  quorumdam  philosophorum 
ab  Aristotele  satis  reprobatorum .  pone- 
re  quoddam  chaos  confusum  in  exordio 
mundi.excogitavit  quamdam  expositionem 
subtilem.  per  quam  defendit  Scripturam 


lA                                                    KNAHHATIO    I.N    i.W.  I   UK.NKtilK.    —    Alil.   \ 

itl)  iiri^ioiH*  tiujiiMiuxli,  t*(  tuiinMi  sulva\il  A  iioriiin  priMliulioiinii  MiHiiMl  iiuiliis  i-ii-ji 

Si-i-iptiii-it;  iic  tnlri  vfi'ituti-iii.  Ita((iii-  ili.\i(,  ul()iii-    ^lrllaiiiiii    i-.\    iiiali-ria  iliviThiiiioilc 

iiuud  sicut  ()rus  oiiiiii|)oltMis  oiiiiiiu  iii  m*  i-oiiiiiiiscihili.  l'ro|ilrr  i|iioil  ilicil  AvictMinu 

ipso   uiiico  uctii    iiitclli^iMiili    [n'vU'v.U'  i*t  iii  lihro  ili-  l)iliiviis,  i|iioi|  iiiiircs  qiiaiido- 

ilistiactt^  coiicipit  et  co^iioMcil,  uc  iiitru  si^  (|iii*  gciiiM-aiiliir  cx   (rrra,  rl  s('r|)(Mil(!s  cx 

cxpriiiiit,    sie    ia   tHxlciii    iiisluiiti    oiiiiiiu  (-apillis.  Ila^c  Alhirtiis. 

opt-ru  si-.x  iliiM-iiiii  siiiiiil  i*(   ili^liiicti-  pi-o-  l)i-iiii|iir,    tit    'riioiiiun  siiprr    sccuiiilutn 

ilu.vit,  cuili-iii    |)ructicc   iiili'lli^'i'tiilo  aliptc  Scntciitiuruiii     lalctur,    Augustiiius     \ult 

ut  csscat  juliciiilo.  (lui  cxpositioiii  viilctiir  quasilain  i-icaturus  iii  i|)so  crc^itioiiis  priii- 

/**. »»tii.  coiisoaurc  illiiii   iii  1'suliiio  :  ipM-  liixil.  d  cipio,  iii  csl  priiiio  ins(uii(i,  iuissi'  in  |)i-o- 

i»;t»i.»iii,s   |.j^.jjj^  j,^,u(  .   ijj^,.  lauiuluvit,  i*l  crculu  sunl.  |)ria  ttudiru  ilisliiiclus  piM' spccii^s  suas,  ul 

*•««/.. »»111,  Kt  (juoil  iii  Kcclcsiustico  i(»}<itur  :  (Jui  vivit  cl(Miiciitu  ct  ('orporu  cicicstia  ac  aiigcios. 

'              ia  U'lcriiuui,  crcuvit   oinniu    siinul.   Oitoii  U  Aliu  vcro   iii   raliotiihits  scniittalihiis  laii- 

/)«u(it»i,  itciii  .MoNScs  uit  :  DiM  pcrfcctu  sitiit  opi-ia.  turn,  itt  aniinalia,   plantas   it   liujiisiiioili, 

i']t   i|Ui)ii    iii  iioc   ipso  (iciicsis  lii)i-o  paiilo  ipt:c  onitiia  itt   natiiris  propriis   suiil   pro- 

Oen.it,  i,  |)0st  sul)ililur  :  Istu»  suiit  giMWM-alioacs  cirii  liucta  illo  opcrc,  ipio  Dctis  posl  scx  (ii(^s 

'              ct  t(M'i'u^,  ia  (lic  quu  creavit  Doiiiinus  cii;-  ilios  iiaturunt  priiis  coudituiii  adiiiinisliul. 

Iiiiii  ct   tcrruin,   ct  otniic  vir^ttltuin  a<;ri,  Dc  (pio  uit  Salvalor  :  fulcr   iikmis    iisquc     Juanu.v, 

oiiinciiiquc  licrljuiii  rc^ioiiis,  (piiiiii  luiiicii  iiiodo  ojXM-ului-,  cl  c}^o  opcror.  Ncc  in  dis- 

virj^ullu  ct  licrhic  ittrra  lcjxiintitf  lcrliii  dic  tinclionc    rcruiii   attcndcndiiin  cssc   ordi- 

productu.  ticin  lctnporis,  scd  iiatiirjn  atipii!  doctriiia;: 

llaic  crgo  intuiTis  Auf^ustinus,  dicit  ()p(M-a  ttiituiic,  sicut  soiitis  pra'ccdit  catiliiiii,  sic- 

sex  dieruin  siniul  facta  ilistiiictc  liidc  ait  qiic  qua?  naluialilcr  siiiil  priora,[)rius  lacla 

All>ertus  liliro  dc  (loieiiuaivis  :  Auguslinus  scriliutitur,    queiiiadiiiodiiin    lcrra    (itius- 
i'evtM'a   ()oait  oiaaia  siinul  crcala   ia  lau- (1  (jiiain  aiiiinaliu,  el  aqua  ()riiis((uain  pisccs: 

teria  et   forina,  quaj   scilicet   aatura   iion  ordinc   vero  doclrina},  sictil  palel  iii  do- 

polcst  jier  se  produciM-e  inotu  supei-iot-ittii,  ccntihiis  f^eomelriain.  Oitaiiivis  ctiiiii  par- 

videlicel  cadcstium  corporuni  el  coitiinix-  tes  fij^iirtB  sitie  ot-dine  teinjioris  figuraiti 

tione  elemfMitoruia.  Kt  ideo  cieluin  a  priii-  conslituaiit,  ailiilo  minus  geometria  docet 

cipio  factuin  est  cuin  suis  stellis,  et  terra  conslilutionein  figura?,  liiieampost  lineam 

cum  animaiihiis   suis,  aqua  quoque  cum  protrahendo.  Et  istud  fuit  exemjilum  Pla- 

natatililius  alque  volucrihus  :  et  hreviler,  tonis,  ut  dicitur  primo  Cceli.  Sic  quoque 

omnia    in    specichtis    suis    simiil    educta  seciindum  Aiigiistiniirn.  .Moyses  rudem  in- 

sunt,  quuj  j)cr  simjilicem  virtutcm  motiis  struciis  populiim  de  mundi  creatione,divi- 

coeli,  et    per    virlutem    stellarum,    e  iuci  sit  per  parliis  quae  facta  sunt  simul.  Hajc 

non  poteraut  sine  aiio  inotore,  id  est  par-  Thomas. 

ticulari    agente   univoco  ,   utpote    speciei  D      Sed  circa  hsec  oritur  quaeslio,  quoniam 

ejusdem,  sicut  sunt  homo,  ieo,  equus,  et  verha  horiim  doctorum  videntur  ah  iavi- 

consimilia.  qua)  prseter  virtutem   ccDeli  et  cem  discordare,  itaquod  opinionem  Augu- 

elementorum,  requirunt  specialem  moto-  slini  contrarie  recitant,  ulapparet.  Alhcr- 

rem   ad   sui   generationem.    Sunt    tamen  tus  eleniin  ait,quod  sccunduin  Augustiiium 

quaedam    non   hahentia  magnam  diversi-  terra  facta  est  cum  animalihus,  et  aqua 

tatem  in  partibus  corporis,  ut  plantae  et  cum  piscihus,  etc.  Porro  Thomas  refert, 

animalia  aliqua.   prsesertim  qusedam   re-  quod  secundum  Augustinum,  elementa  et 

ptilia  et  aliqui  pisces,  quae  non  oportuit  coelestia  corpora   sanctique  angeli   simul 

primo    fieri    in    propriis    speciehus.    sed  producta   suiit,   animalia  vero  et   planl» 

tantum   in  rationihus  suis  causalibus,  id  postca.  Et  respondendum,  quod  Alberlus 

est  seminalibus  suis  virtutihus,  quia  ad  loquitur  de  animalibus,  piscibus  ac  avi- 


KNAIIHMIii    IN    I   \l'  I    t.lAKSIH.    —    Alll      \l                                                       17 

liiis,  |U'iiiio  i'\  iiniiiiMliali-  a  hru  |ir(iiiiiclis  :  A  i|iiiii|    pti'   ('ii-liiin    iiilr||i|;il     iinliir.iiii    aii 

rl    llla    slMllll    <"SS('     |il  ciiliii  1,1     (11111     lr|'ni   fl  ^'rlic.illl     m-II     all^'r|(is    ;     |ir|'      Iril.iMI     \  <'|'0, 

iii|iiii,    srciiiKliiiii    Aii^Misliiiiiiii,  (isiriKliliii'  Mialcriiiiii  |ir(>rsiis  iiiroriiiciii  itiiiiiiiiiii  rof- 

c\  |M';clialiilis  'riioiiiic  \  crhis.  .Niiiii  ail  lcr  |)iii  aliiiiii  rcniiii,  liiiii  clciiiciiloriiiii    (|iiiiiii 

raiii  |)riC(C(lci'c  iiiiiinalia,  ct  iii|iiiiiii  pisccs  c(i'lcsliiiiii  corporiitn  iic  iiiivloriiin,  iil|iotr 

(irdinc  iiatiiiic,  iioii  lciiiporis,  (|iiciiiiiiliiio-  inatcriiitn  priniiiin.  iil)  oiniii  hu  iiiii  |irr  iiitcl 

(liiin  soiiiis  ('1111111111.  ItnrMis  circii  lioc  (piic  lcctniii  iihslractiitn,  (piiiiii  dicit  corpoiiiliii 

ritiii .  ipiot  iininialiii  ct  |)is('cs  ac  xdliicrcs,  piicccssissi'  orditic  iijitnric.  noii  iriiiporJH, 

sccnndiiin  istiiin  opinioncin.  rnriinl  siiiiiil  ipiia  tiialcria  tioii  polcsl   rciililcr  stiirc  tiii- 

cntii    Irira    cl    iKpia    Innc    riictii.    \il    ipiud  il;i.  id  cst.  iih  oiniii  roriiiii  siilistiintiiili  idis- 

pro    niinc    l)rc\  itcr    dici    potcsl.    (piod    in  liintii.  ('cr  ('(i>lutii  ^cro,  intclli;;it  niitiiiiitti 

(|ii;ilil)ct    spccic   diK)   individn;).   liKpictido  ;in^cli('<iiii  iil  itirortiictn,  scit  iti  sc  cotisidc- 

dc  liis   (piic   c\  C()inini\lionc    niiiris  ac  lc-  li  riiliitn.  ('.itjits   latiicn  inrortnitiis  iioti  pr;i>- 

initiaMiiitiiriililcr  proditciititnr.  ccssit  tctnporc  rot'ttiiiliotK'in  cjns  pcrdonu 

Priclcrca,   (pii;i    nniu-   ilicliiiM   rsl.  (piod  ^M'atiiita,  scciindMin    \M;;itstini  doctriiiiitn, 

sccundiitn    Au^Mistiniiin   oinniii    opcra   sc\  (pii  dicit  (piod  Dciis  riiit   in  iin;:clis,  siintil 

dicriiin  snnt  siiniil  prodiicta  :  (piaMcnduin,  condcns  tialurain,ct  lar^^icns  ^'ratiain.niiod 

(piid  .Vui;uslinus  ad  litlci'i\ni  intcllii^at   pcr  ;intcin  ista  sitit  dc  tncntc  .\u;;itstini,  palct 

C(i'luin  ct  tcrrain,  (piiim  dicilnr.   In   prin-  a|)ct'lc  cx  vcrhis  ipsiiis  su|)ci'  (ictK'siiti  ad 

cipio  crcavil    Dcus  (■(cluin   cl   tcrrain.   .\d  lillciiun,  ct    iii    lihris   (lonrcssionittn,   iit- 

(inod   concordilcr   dicunl    cxposilorcs,  cl  (pic  iii  lihro  do  CivilaU^  Doi,  ct  inlfa   laii- 

supcr   sccunduin  Scnlciitianiin   docloies,  gctur. 


ARTICULUS  VI 


DK    KXPOSITIO.NE    EJUSDEM    VKRBl,    SECU.NDUM    ALIOS    SANCTOS. 


OUKMADMODUM   Bonaventura    ait    in  C  Scriptura^    distrahi,   ot  socurius  est    ma- 

scripto  suo  supor  socnndnm  Sonlon-  gisquo  morilorium,  proprium  intolloctum 

tiarum.circa  intolloctum  littora»  hujus,  di-  ot  rationom  Scriptur»  omnino  suhjicore, 

vorsio  fnorunf  opinioucs  Sanctoruin.  Qui-  quam  Scripturam  aliquoniodo  distrahore, 

(h\ni  onim  Saneli  in  liac  re  magis   secuti  idcirco  communiter  alii  doctores.  tam  qui 

sunt  llioologicam  viam.  trahenl(^s  rafionem  Augustinum  prspcossorunt.  quam  qui  oum 

ad  ea  qua3  fidoi  sunt.  Quidam  vero.  intor  socuti  sunt.  intolle.xorunt  ot  oxposuerunt 

quos  prtBcipuus  exstitit  Augustinus.   ma-  scripturam  hanc  sicut  sonare  videtur,  di- 

gis  secuti  sunt  viam  philosophicam  ,   ea  centos  opera  sex  dierum  non  simul  esse 

ponontein   qm^   magis  sunt    consona  ra-  producta  nisi  in  materia.  sed  per  intor- 

tioni.  Unde  .\ugastinus  intellectum  hujils  valla  diorum  ea  esse  producta.   quantum 

scriptur»  ad  rationis  attestationom  atque  ad  iormani  et  speciem. 

dictamen  floctit  ac  trahit,  dicendo  omnia  D  Riirsus  oademdistinctione  loquiturBona- 

simul  esse  producta.  Et  expositio  ejus  fuit  ventura  :  Quamvis  multae  sint  expositiones     Quaiuor 

multum  rationabilis  ot  valde  subtilis.  Ve-  hujus  verbi,  In  principio  creavit  Deus  coe-  e^posuio- 

rumtamen,  quia  ex  ea  vidotur  intelloctus  him  et  terram.  quatuor  tamen  sunt  prin- 

T.  1.  2 


|H                                                   KMAKItAilO    IN    »  Al'.  I    t.KNKSl*».    —    AHI.    \l 

lipiilf^    1'i'iiiiu  <*!>(,   qutxl  r(i'liiiii   i-t   tfiru  A  sri-rctuiii  cst,  iii(i\  iil  irratuiii  cst,  suiu^tis 

eaiinlfiu    uoiniiiuiit    iul'oi'uii'111    iiiutrriuiii  uu^'i'lis  cst  rr|ili'luui,  (|uo->  Diiiniuus   jiro- 

oiiiuiuiu  (-i)i'|Miraliuiii  rt-i  uiii,  |»ri)ut  ilr  ipNU  tcstutiir  iii  |it'iii('i|)io  ('oiiililoMiiiii  ciflo  c| 

fici'1   (li-l)fl)uiit  ilu|>li(-iu  i'oi'|ioru,  |)Ulu  ((C-  tcrru,  ili('i-u<>  :  I  lii  i-i.is  (|iiiiiii  iiic  laiiiliiiciil  johxxwm, 

U'!ttiuct  c|i-iiifuluna,ut  sit  sciisus  :  lii  |)i'iii-  usiia  iiialutiiiit,  fl   juliiliirt- iil    oiiiucs   lilii^'^' 

eipio  crcavit  l)«'usi  cd-luiii  cl  tciruiii,  id  cst  llci  '  l  l)i  pcr  ustiu  iiiululiiia,  iulcllij(uiilur 

malcriuiu  cx  nuu  (lchcliut   ficri  cu-luiii  cl  uii};cli  uc  lilii  Dci. 

oiiiiiia  cIciiicuIu.Huh;  uutciii  c.\[)Osilio  coii-  1'iii'tci'ca,  .Nicoluus  dc  Lyra  scribil  lioir 

firinutur  |)cr  liltcraiii  luo.v  sc(|uciitcin,  (|Uii'  lot-o  :  Cireu   priiicipiuin  (iciicsis  suiit  Ircs 

dcsciihit   tiualitcr  luctuin  sit   cu-liim.    Sc-  c.\|)osilioucs  solcuiics,  ail  (|iias  aliu'  vidcii- 

cuutlu  c.\|)tiNilit),  pcr  eu'luin  iutcllijiil  uatii-  tiir  rcduci.  l'i'iiiiii  csl   Aumisliiii,  tlc  (|uu 

rain  ungclicain,  pcr  lcrruiu  vcro  inutcriuiii  pi'U'ect|culi  urticulo  tlicluiii  cst,(|UU'  c.xpo- 

priiiiuiii.  Tcrtiu  c.\pt)sitio,  ct  (piu>>i   inctliu  H  silio  vitlclur  Lyru;  vulilc  lou^iiii|ua  a  litt(^- 

inter  has,  cst  Hu^oui>>,   i|iii    pcr    Ifiiiiiu  lii :  proptcr  tpiod,  iu(piil,diinillutui'.  Aliic 

i.iitclligit  clcnicutuiii  tcrrcuuiu,  ultjuc  pcr  diiic  c.\|)ositioiics  vidcutur  sihi '  lcxliii  coii-     •  i|isi 

codum  triu  ulia  clcincutu,  ipiic  scciiuduiii  sunarc.   Ad    (piiiriiin    dccliiritlioiiciii    pra*/-     ricsopi- 

cuiu,  craut  su|)ci'  tcrraiu   pcr  luotliiin    iic-  iiiillil    Ircs   tiiiiiiitincs    pliilosiiplioiiiiii   tU^ '""""^    '" 

bulu?  eireiiiiRjuaipic  oppansu,  iu   uiia  cou-  iiialcria.  1'i-ima  csl  opiiiio  (lomiiiciilaltiris,    Ahtiocs. 

fusionc  pcrini.xta,  scu  |)Otius  in   uiiu   |)cr-  i|iii  iii  liino  dc  Siihslanliii  orhis,  dieil    iii 

mi.xtione  confiisa,    cl  circuuKpiaipic  siis-  corporihiis  c(i'lcsliliiis  iiini  cssi-  malcriam 

pcnsa,  qua^  cxtcndchuntiir  tam  altc,  siciit  iiitipric  diclam.  (piic  seiliecl  purs  sil  cs- 

pertingit  nunc  summitas  corporulis  natu-  scnlialis    eomposili,  cl  siilijcclum   roriiiu; 

ra?.  Hine  lihro  ilc  Saeramculis  uit   vcnc-  siihsliiutialis  :   scd   ipiod   ihi   ilicitiir  cssc 

rahilis  Hiij«M)  :  .\ominc  lcrra'  sij<niriciitiim  mulcria.  tlicit  cssc  iiitcllij,M'iiduin  dc  matc- 

puto   tcrrcniim   lioc  clcmcntum.    I'iratqiic  C  ria  imprt)pric  dicla,  iiljiolc  cain  sumcndo 

elemenlum    lioc  suhsidcns  scu   situm    iii  |)ro  suhjcclo  moliis  loealis,  ct  j)rout   ijise 

imo  ac  mcdio  loco,  celeris  in  confusionc  orhis  esl  in  polenlia  atl  l'hi.  Sccunda  opi- 

permi.\tis.(juarta  e.xpositio  j)erctt'lum  lioc  nio  est,  quotl  iu  corporihiis  coelcslihus  cst 

loco  inlcllij,'il  eielum  cmj)yrcum,  (jiiod  slii-  malcriii   jiropric  iliela,  liimcii  allcriiis   ra- 

tirn  in  sua  cifalionc  aiifxclis  cst  rci^lclmn.  lioiiis  a   malciia   mi.xloiiim   ct  clcmcnlo- 

Per  terram   vero,  mulcriain  oinnium   eor-  rum.  llanc  oj)iiiioiicm  scijiiiintiir  Alhcrlus, 

poraliuin,siveccelestium,sive  terrestrium,  Tliomas,  et  alii   iniilti.  Terlia  opinio  est, 

suh  ccelo  cmpyreo  contentorum.  Et  ista  (jiiod  omniiim  corporalium    sil    una   seu 

positio  est  Bcda)  et  Strahi,  imo  et  S.  Ba-  ejusdem  rationis  materia  prima.  Haec  est 

silii  in  suo  He.xaemeron,  saltem  quanliim  oj)inio  Avicenna^,  quam  sequitur  Bonaven- 

ad  id,   quod  dictuin   est   de  codo   em|)y-  tura. 

reo.  De  quo  ait  Basilius  :  Sicut   diimnali  D      His  proli.\e  ah  eo  jiraunissis,  ponil  duas 

in   tenehras    ultimas    ahiguntur,   ita    pro  e.xpositiones  pra'laclas,  quaruin  prima  est, 

dignis  operihus  remuneratio    restauratur  qiiod  partes  liujiis  sensihilis  muudi  prin- 

Beatis  in  ea   luce,  quae    est   extra   liunc  cipales,  videlicet  omnia  coelestia  corpora 

mundum.  uhi  quietis  domicilium  sorliun-  et  qualuor  elemenla,  fuerunl  a  principio 

tur.  Strahus  quoquc  :  In  principio.  inquit,  pcr    creatioiicm    simiil    j)roducla    disliii- 

creavit  Deus  eadum  et    terram.  Gceliim.  ele  in  suis  suhstanlialihus  lormis ;  quod 

non  hoc  visihile  firmamentum,  sed  empy-  ilem    totum  opus  distinctionis,   et  etiain 

reum,  hoc  est  igneum,  non  ah  ardore,  sed  opus  ornatus  ccelestium  corporum,  quod 

a  splendorc.  quod  statim  rcpletum  est  an-  factum  est  quarlo  die,  quao  infra  descri- 

gelis.  De  quo  cado  loquilur  Beda  :  Hoc  su-  buntur,  intelligenda  sint  quantum  ad  qua- 

perius  coelum,  quod  a  volubilitate  mundi  litates,   proprietates,   et  virtutes  acciden- 


KNAUUMH»    IN    I  M'      I    <»KNKJi|H.    —    Alll      VI 


10 


lalcs,  siiprradjiiinliis  |ii'ii>ritlis  (>|»iTilnis  A 
ri'1'iilionis.  ScciiiKla  r\|>(»silio  csl  .  (|iio(l 
iiiiilcii.i  (iMiiiiiiiii  i'or|>oi'aliiiiii.  |it  iiiiii  crcii- 
lil  sil  soliiiii  Mili  iiiKi  roiiiiii  siilislaiiliali 
coiiiiiiiiiii.  \i(lcliccl  siil)  roiMia  coi'|)(>i'ci 
lalis,  cl  (lichiis  sc(|iiciilil>iis  sil  (li^liiicla 
scciiikIiiiii  (li\ci'sas  siii  pailcs  |>cr  loriiias 
siihslaiilialcs  s|)cciriras,laiii  cirlcslcs  (|iiaiii 
clciiiciilarcs. 

Insiipci'  (licil.  ipiod  illi  ipii  sc^piiiiiliir 
(loiiiincnlalorciii.  cl  (pn  ilicuiil  iiialcriaiii 
codcsliiiin  corporiiin  sjiccic  (li^liiiclain  a 
inalciia  inrcrioriiin.  noii  |)ossiiiil  lcncrc  1) 
cxposilidiiciii  islaiii  scciiinlaiii.  scd  pri- 
iiiain.  iV)i'ro  (p'i  iliciiiil  omiiium  corpora- 
liiim  c^sc  uuaiii  malcriain.  scipii  possiiiil 
c.vposilioncin  islain  scciindam. 

l)cni(pic  Nicolaiis  ih^  Lyra.  isla  scrilicn- 
(lo,  ariirmal  ipiod  inlcllccliis  opcriim  s(>x 
di(M'unK  dcpcndcl  cv  coj^Miilionc  praMacla' 
siinpliois  opinionis  Ao  malcriu  prima.  Scd 
conlra  lioc  scrihil  llahiii  1'aiilus.  c.\  .lu- 
daisino  convcrsiis.  ipii  ruil  Hiir^VMisis  cpi- 
scopus.  aUpu'  iu  miillis  rcdari^Miil  Lyrain. 
llaipu"  ooutra  praMaclum  V(Ml)um  lcslalur.  (] 
ipiod  incouv(Mii(Mil(M'  sil  posilum,  quouiam 
philosophi  div(M'simo(lc  opiuando  dc  ina- 
l(Mia.  uou  hahiKMuiil  ralioiics  ch^inonslra- 
livas,  sod  porsuasivas.  iindc  nou  dchcl 
sonsus  Scriplur;i»  proplor  lioo  variari.  Kl 
idoo  sanoli  dooloros  nKMliciim  oiii'av(M'uiil 
do  divorsilatc  laliuiu  0[)iiiioiuim  in  prio- 
siMili  maloria.  siout  uoo  rolort  ad  artiou- 
luiii  oroaliouis  orodoudum.  au  oadi  siul 
iiumatorialos,  vol  hahoaut  inateriain  ojus- 
d(Mii  raliouis  cuiu  iuroriorihus  islis,  au 
uou.  Ad  islud  diocudiim.  (]uod  pra^haliituiu  D 
vorhum  \icolai  ratiouahilihM'  potost  sal- 
/>-•!. owiii.  vari.  (Juoiuadiuoduiu  oiiiiii  oiuuis  croalu- 
ra  sorvit  Groatori.  ita  uaturalis  scioutia 
dosorvit  thoologiciP  voritati.  Uudo  assorit 
Auinistiuus.  qiiod  coguilio  propriotatuiu 
ualuralium  r(M"uiu.  paudit  alxlita  Scriplu- 
rariiiu.  (Juaiuvis  orgo  voritas  Soriplura- 
ruui  uou  dopoudot  a  uotitia  opiniouuiu 
et  sciontiaruiu  philosophioarum.  attameu 
intollectus  ejusceiuodi  veritatis  in  tautuiu 
dopondet  ex  eoguiliono  laliuiu  opiniouuiu 


yi. 


cl  sci(Mlliai°iliii.  111  (piaiiliim  c(i;.'iiilii)  laliiiiii 
coiihMl  ad  iiilcllif;(Midiiiii    limpidiiiH  ipsaM 
.Sciipliiras.  .\cc    KM-a  ijicil,  (pmd    pioplci- 
dixcrsas  opiiiioiics  pliilosoplioriiiii    \aiic 
tiir  s(Misiis  Soripliiiav 

l'i'a'l(M'ca.  (piod  Itahhi  1'auliis  ail.  s.m 
clos  (loclorcs  |>aruiii  ciirassc  dc  laliiim 
\ai'iclalc  opiiiioiiiim.  noii  vidcliir  salis 
considcratc  |ii'olaluni.  (piia  iioii  siiluiii  S. 
Thoiiias.  Honavcnliira,  .Mhcrliis,  cl  siinilcs 
siipcr  sc(Miii(liim  Sctilciiliariiiii,  scd  Aiii- 
hrosiiis  ipnMpic,  liasiliiis.  alii(pic  aiiliipii 
('\posil(>i'cs,  iilxMliin  ac  (lili^'(  iilcr  rccilaiit 
|>hil(>s(i|>h(iruiii  opiiiioiics,  iii  (pianliiin  lioc 
coiircrl  ad  iulclli^^ciidiiin  Scripliiras.  Ve- 
iiimlaiiicii  iii  lua^lala  positioiic,  Lyra  di- 
oil  aliiid  (piiddam  (piod  |)alcl  oaliiiiiiiia>. 
Si(prnlciii  ail  :  llli  ipii  diciiut  (piod  iii 
('oi'|)oril>iis  ciclcstihiis  uon  csl  malcria. 
cousc(picnlcr  dicoro  hahciit.  ipiod  omtiia 
oorpora  ca'lestia  a  principio  siiit  producta 
in  suis  suhstantialihus  roriiiis  distincte. 
\ciupc  (]ui  (licuut  iii  oorporihus  ca?lesti- 
hus  uoii  esse  luatcriaiu.  dicuut  ot  dicere 
ootupclliititur.  (piod  corpora  cn-loslia  uoii 
lia!)ciit  roriuas  suhstaiilialcs.  quuiu  roriiia 
suhslantialis  uou  dicatur.  nisi  respectu 
iiiaterice  cui  dat  esse.  Nec  aliquid  dicitur 
proprie  torina  siihstautialis,  nisi  sit  pars 
compositi.  Coeiuin  autoin.  secuuduin  istain 
opiuionoin.  uou  est  coinposiluin  ex  fornia 
o{  iuat(Mia.  Commoutator  quoque  iti  lihro 
do  Suhstautia  orhis,  dicit  quod  ipso  orhis 
seu  corpus  cceleste  sit  actu  ens,  etiam  per 
iutollectuin  excluso  suo  motore,  seu  qua- 
lihot  roriua  suhstautiali. 

AinpHus,  ad  iutolliiroudum  perfectius 
pi\ehahitain  duplicoin  oxpositionein  de  in- 
forinitalo  iuatoria\  seu  qualiter  fuit  cre- 
ata  suh  foriua  corporeitatis,  aut  sub  pro- 
priis  suhstautialibus  formis  elementoruin 
atque  coelestium  corporuin,  advertendum 
quod  super  socuudum.  distiuctioue  12.  ro- 
citat  Tho^inas  :  Quidaiu  autiqui  philosoplii 
posuoruut  matoriam  totain  sub  una  for- 
ma  substautiali.  poueutes  uuum  elemen- 
torum  esse  primam  materiam  omnium, 
ot  ex  illo  oinuia  geuerari.  Alii  posuerunt 


510                                                      KN.VHHAIIO    l>    lAI'.  I    tiKNKSI».    —    AHI.    M 

fdiu  Milt  pliinhus  rininis  siihstaiiliiilihiis,  A  piuiihus  suis  (|uaiii(laiii    iinpi-ifj-claiii   di- 

noii  taiiifii  at|  invii-fin  ortlinalis,  sctl  (|ua-  vtMsitatcni,  proplt-r  tpiotl  pcrini.vla  dicitur 

dani  cunrusionc  pciini.vlis,  ct  poslca  opc-  cl   (•oiiliisa  :   siciit  c.\cnipliiiii    ponilur   in 

ratiunc   primi    Dpificis    ad   distinctioncin  cinhryoiic,    tpiod    liccl   actii    liahcl   uiiaiii 

ortliiiciiu{Uc    i'c«lut-tis.   .Modcriii    ctiain   iii  forinain   atipic  figurain  inassa;  c;arnis,  illa 

duas  vias   has   tli\iduiitiir    niiitlain   ciiiiii  taiiicn    dispositio   cst    ad    divcrsas    iiicin- 

pt)nuut,    inatcriain    illuiii    priiiitt   (■rcatain  hroruin    fi^uralioiics,   ({uainvis  istud   iioii 

totaiii   suh   una   foriiia    suhslantiali    fiiis-  sit  |)cr  oinnia  siinilc,  (|uoiiiuin  furina  illa 

»e  ;  sed  uc  vidcanlur  iii  aiitiipiuin  lahi  cr-  iioii  crat  laiitaf  actiialitatis  sicut  cst  forina 

rurcin,  dicunt   furinain  illain    iioii   fuisse  cinhryonis,   nc({uc    in   taiita    |)r()()in({uila- 

ali({uid  forinaruin  clcincntariiiin,  sctl  ali-  ti^  ad  cdiictioncin  foriiiaruin  sc({iiciiliuin, 

qiiid  ({uod  sc  hahct  iii  via  ad  cas,  iit  iiii-  siciil     foriiia    cinhryonis    ad    cdiiclioncin 

(icrfcctuin  ad   (icrfcctuin,   ((uciiiadnioduiii  It  iiiciiihroriiin .    Foriiia    (^tciiiiii    scii    fi^Mira 

forina    cinhryonis    sc    hahct    atl    forinaiii  ciiihryoiiis,  (!st  visihilis,  cl  vi   iialura!   ad 

aniinalis  coui()lcti  iii  s()ccic  sua.  .Vlii  tli-  (x.-rrcctioncin  ()crdu(ihilis.  llla  vcro  inalc- 

cuiit,  inatcriain  illaiii  |>riino  crcatain  suh  ria  suh   tali    forina  crat  invisihilis,  al({U(i 

divcrsis  suhstantialihiis  forinis,  sicut  nar-  ad  forinas  siil)sc({iicntcs  sola  divina  virtul(} 

ratuin  cst.  ct  o()crali()nc  diicihilis  :   idco  (^roptcr  in- 

Has  itcin  o^iinionos  narrat  Honavcnlura  dclcrininatiiiii  a[)|)clituin   forinariiin    niiil- 

su()cr  sccunduni  :  Ouidani,    iii({ui(*iis,   vo-  taruin,  confusa  diciliir  cl  (icrini.xla. 

lucrunt  diccrc,  qiiod  inatcria  illa  diccrclur  Poslrcino,  vcrhuin  lioc,  In  princi()io  crc- 

cliaos,  proptcr  forinaruin  inultitudincin,('t  avit  Ucus  cuiluin  cl  tcrrain,  ita  c.xponit 

contrarictatcin  cxsistcntcni  in  (lartihus  ina-  (^hrysostoiniis,  quod  .\Ioyscs  hoc  scrinonc 

tcriie,  ita  quod  partes  illa)  non  distinfi^uc-  suininaric   cxplicavit   ct  prajinisit,   quid- 

hantur  ad  inviccm  sccundiiin  loca  dctcr-  C  ({uid  D(nis  postca  pcr  scx  dics  cffccit  ;  ct 

ininata,  ncc  ita  proportioiiahilitcr  inviccin  [)0stca  {)cr  ()artcs  cxplicat,  quod  antc   in 

jungchanlur,  ut  cx  cis  rcsultarct  ali({iiod  suinina  {)i;cinisit  :  sicquc  pcr  duoista  cx- 

inixtum  complctum;  ideo  crat  ihi  qua?(lain  Ircma,  c(Lduin  ct  tcrram,  int(dlcxit  cetera 

mixtio   non    proportionis,    sed    confusio-  corporalia  omnia  in  eis  contcnta;  qucm- 

nis  :  undc  ncc  agchant  contra  se  invicem.  adinoduin  si   dicaliir,   artilcx    fecit   hanc 

Alius    modus  diccndi  est,    quod  matcria  doiniim;  ct  postca  suhdatur,  ()rimo  posuit 

illa  producta  cst  suh   aliqua  forma,   scd  fundarncntum,    sccundo    statult  parictcs, 

illa  non  crat  forina  complcla,  ncc  dans  lcrtio  tcclum  crcxit.  Et  ita  quod  ail,   In 

matcriiE  esse  com{)l(ium.  Undc  ncc  salia-  (^rincipio.  cxponitur  ct  rcfcrtur  ad  totum 

vit  appetitum  matcriae,  nec  sic  eam  infor-  tempus  productionis  opcrum  sex  dierum. 

mavit,  quin  adhuc   niansit  informis,  scd  Sicque  idem  est  ccelum,  quod  legitur    in 

erat   dispositio  ad   formas    ulteriores.  Et  I)  principio  factum  :  ct  firmamentum,  quod 

quamvis  forma  illa  non  liahchat  in  se  di-  lcgitur  sccunda  dic  productum.  Hanc  c.x- 

vcrsas    nafuras,    tamcn    quia    ad    multas  posilioncm    prae   ccteris    sequitur   iiahhi 

formas  hahuit    inclinationem,   hahuit    in  Paulus. 


KN  \tlU\rin    IN    I   \l'.    I    UKNKHIS.    —    AHI.    VII  i{ 


Mirici  i,is  VII 


Cll    K.\l'U.MIIiiM  \1    l'll.l.lM)l(.r.\IU  \|    \ll>l   \IIH    .M.\M.s    I  sM     (.U.NSKMll.Mll  .\l. 


/  \l  AMVIS   jiixla    |)ia'liiiliila,   cxposilio  .\  lis,  polins  rcpiohal,  ro  (|ii()(l  jii.vla  pliilo- 

\  f  S.    .\ii^Mistiiii    vidcatur    siihtilior,   al-  s()|)li()s,  iiilci'  inatcriaiii  priniaiii  ct  rorinas 

(pic  lininana'  (-onsonanlior  rationi,  c\  lioc  clcincnlarcs,    noii    sit    intcnncdia    rortiia 

tatncn     non    sc^piitnr,    (piod    vcrior    sil.  siihslantialis.  (^hiod  si  (piis  cnin  .\\  iccliKoi 

(picinadtnodntn  Dcniii  noii  cssc  triniitii  in  iii  lihro  Kontis  vita>,  ronnain  coriiorcilatis 

pcrsonis,  mayis  consonat  ralioni  lininana',  a    inatcriii    insc|)aral)ilcin    osso   afrirmct, 

(ptam    (ptod    in    iinitatc    csscntia*    tiimts  non    \i(lcliir  hoc  possc  salvari,   c«  (piod 

1'onsistat,  non   tatncn  cst  vcriim.  Nain  ca  rorma  siihslantialis  dct   cssc  simplicitcr, 

(pta^   lidci  siinl,  (piainvis  non  sint  conlra  ct  (piod  advcnit  cttli  in  actii,  cst  accidcns. 

rationcm,  siinl    taincn   snpra  omncm   la-  Sic   (piO(]nc   vidcrcntur  diia'   lorma'  stth- 

tioncm  hnmanam.  Uatio  (piO(pic  linmana  slantialcs  in  codctn  cssc  composito. 

plcnc  compr(dicn(lcrc  nc(ptil  opcra  Dci,  ct  Porro  Hoiiavcnlura  magis  approhal  opi- 

miilto  iniiuis  comjirclicndcrc  potcst  ratio-  B  iiioncm   dicculiuni   inatcriam  primo  pro- 

U(>s  (H)rttni,  lioc  csl.  cnr  Dci  sapicnfia  sic  dnclam  suhcommuni  rorma  corporcitatis. 

/{<>ni.xi,33.  aficndum  (licla\  it,  cujus  judicia  ct  sccrcta  Scd,  qiiouiam  hrc\  ilali  nunc  studco,  ct  ista 

sapi(Milia'  cjus   pcnclrarc   uon  jiossumus.  matcria  sup(M-  sccutidum  Scnt(Miliartim  a 

VtMntulamcu  Alhcrlus  lihro  dv  (^oaH]uaMis,  doclorihus  plcuissimc  vcutilatur,  dispula- 

ct  Thoinas  supcr  sccundum.  magis  conscn-  tur,  ac  pcrtractatur,  idco  horum  doctorum 

tiunt  cxpositioni  Aujiuslini  pricfala?.  Vc-  rationes    ct    solutioncs    ac    rcplicationcs 

rumfamcnThomas  in  prima  partc  SumnKC  dimifto.  Et  quanfuin  capcre  valeo,  opinio 

sua»,  minusdccliuat  scad  aliquam  partcm.  ista  quam  approhat  Thomas  magis  quain       Opinio 

Porro(ut  tactum  cst)  Bonavcnfura  maj^is  aliam,  intcr  oinncs  opiniones  ct  cxposi- ^'"""*  *^ 

'  rior    appa- 

scquitur  cos,  qui  pcr  inf(M'valla  t(Mnporiim  tioncs  verior  mihi  apparet.  Primo,  quo-  ret. 

dicuut  omiiia  esse  producfa.  Atfamen  sa-  niam   fextui  consonantior  esse  censetur. 

picntcr  hortatur.  uf  in  hac  materia.  in  qua  C  Nam  in  c.xordio  Genesis  statim  ante  opus 

certitudo  hahcri  non  valet,  nihil  incaute  secundae  dici,  coelum,  terra,  et  aqua,  pro- 

aut  pra>cipifanf(M-  quis  asserat.  priis  exprimuutur  nominihus  ;  similiter  de 

Insuper.  quamvis  Thomas  supcr  secun-  ahysso  fit   menfio  nomine  spcciali.  Ergo 

dum.   scquafur  (ut    dicfum  est)  Augusti-  apparet  quod  propriis  formis  fucrint  tunc 

num,  aftamcn  rccitando  alias  duas  opiiiio-  distincta,    quanfum    ad  esse  specificum. 

nes,   quihus  materia  priina  in  priucipio  Ista  quoquc  positio  minus  recedit  ah  Au- 

dicitur  crcata  informis,  scu  aliquo  modo  gustini  opinionc.  Rursus,  qui  dicunt  ma- 

formata,  magis  approhat  expositionem  eo-  teriam  sub  forma  corporeitatis  productam, 

rtim,  qui  dicunf  maferiam  primo  creatam  dicunt    terram    tertio   die    formatam  seu 

suh  stihsfanfialihus  formis  distincfis,  il^a  factain  :  quod  textui  consonum  non  vide- 

quod  corporacoelestiacf  elementa  in  prin-  tur,  quum    infra    in  descriptionc   operis 

cipio  coudita  sint  suh  formis  suis  speci-  D  terti*  diei  dicatur  :  Congregentur   aquae 

ficis,  ut  plenius  dictum  est.  Aliam  autcm  in  unum   locum.  ct  appareat  arida :  ergo 

posifioucm,    qua^    dicit    materiam    primo  tcrra  scu  arida  tunc  fuit  ostensa,  non  fa- 

creatam  suh  communi   forma  corporcita-  cta.  In  Psalmo  quoque  hahetur  :  Initio  tu    Ps.a.i6. 


•M 


KNVRHATIti    IN    CAl»,    !    IIKNKSIS.    —    AUT.    Mll 


iKtiiiiiir  tfiiaiii  luiKlasti  ;  «Tgo   fiiiidiita  rt  A 
fui'ta  fst  iii  iHihi-ipio  crfutioiiis. 

Iii^ii|)i-r  l(alii)i  Moyscs  dieit,  (|iioil  Moysfs 
III  f.Xonlio  (ifiirsis  (VYprrssit  dlio  «'lcilicilla 
u|)crlr,  \i(lcli(-ct  tcrraiii  ct  aiiiiaiii  :  alia 
(liio  ol)Si:urc,  ita  t|uo«l  acrciii  dcsif^iiax  it 
pcr  s|»irituiii,  dicciis,  Spiritiis  l)ci  fcrcha- 
tiu  ^u|>ii  atpias ;  i^iii-iii  M-ro  [x-r  li-in- 
bras,  (|uoiiiaiii  igiiis  iii  |)ro|iriu  s|>lia>i-a 
iioii  lucct  utl  c.xtra,  oli  sua^  raritatciii  scii 
sut)tilitati'iti  iiiatcria'.  .\iii|iliiis.  scciiiiduiii 
(|iiuil  rccilaiil  l.yra  ct  Ual)l)i  l'auliis,  luiilli 
alii  llcl)i-a'oruiu  doctorcs  siiut  liiijus  opi-  H 
iiioiiis.  Scd  ct  Hii^o  iii  lihris  dc  Sacra- 
luciilis,  lua^is  ussculit  iiuic  positioui.  .\i| 
idciii  (pio(|Uc  ailc^'at  Tiioiuus  Mu^istriiiii 
ScutculiariiiiijCit  vcriiin  cst,  tpiod  Maf^islcr 
iii  aliipiiiuis  pussiiuis  lioc  scutirc  \  idcliir; 
tiihilo  iiiiuus  [>ouit  cl  ali(piu  vcriju  pro 
ulia  opiuioiic. 

Postrcmo,  ud  conscnticiiduiii  cxpositio- 
ni  eoruiu,  (|ui  dicuiil  opcru  crcatioiiis 
ai«  suni.  conditu  sex  (licl)iis,  polissiinc  inovet  inc 
uucloritus  divini  ct  sucrulissiitii  Dionysii, 
studiosissinii  ct  illuiuiiiatissiiui  \ii-i,  (pii  il 
fuit  uposloli  l*auli  discii)ulus,  aliistpic  .\po- 
stolis  notuset  carus,  qui  in  rel)us  difficil- 
iiitiis  ct  locis  ol)scurissiinis  Propiictariiin. 
inforinationein  petivit  ai)  ipsis  Apostoiis. 


fer  inlcr 
valla  die- 
ruin  re»  cre- 


pnescrtiiu  a  i)calissiino  Paiiio,  ahpu-  al> 
aiiis  a|)()slolicis  viris,  proiit  ipsi*  iii  siiiK 
crchro  voliiiiiiiiil)iis  laiifiil  ;  a  tpiihus  si  iii- 
t('llc.\issct  oiiiiiia  siiiuil  disliiiclc  pioducla, 
\i-risiiuilc  rcor  (piod  iii  Miis  lii)ris  iioi; 
lt'li;{issct  :  (piiiiii  cr^o  uoii  laii(;at  iioc,  scd 
cjiis  opposituiii,  iilpolc(piod  |icr  inlcrvaiiu 
dicriiiii  siiit  fuetu,  pulcl  proposiliiiii.  niiod 
auli-iii  ilioiiysius  iiisiiiucl  rcs  fuclus  pcr 
liiiiporuiii  iiilcr\ullii,  prohaliir  cx  iiis,  (pue 
scrihil  iii  lihio  tU'  iliviuis  iioiiiiiiiiiiis  cii- 
piliilo  \.  l  iidc  cl  Tlioiiiiis  supcr  sccuiiduiu, 
cl  iii  priiiia  |)iirlc,  (iiiicslionc  (57,  iillc^^.il 
l)ii)iiysiiiiii  ihidciii  diccnlcMi.  (|ii(id  liiiiicii 
solis  csl  liix  iliii,  (piaiii  .Moyscs  iti  pri- 
iiiis  tril)iis  (licl)us  iiostri  lcitiporis  iiarrul, 
(piaiti\is  liitic  csscl  itifotiuc,  proiit  iiifru 
dicclur.  rtidc  clii-iliii-.  (ptod  jitxlii  Dioiiysii 
itictilctti,  cliiiiii  suhslattlia  solis  facla  sit 
pritita  dic.  (piia  lu\  solis  noii  fuit  iiiilc 
suhsliiiiliiiiii  ejiis.  Pariipic  riirioiic  iiliu 
coi-pora  cadcstia  iii  siiis  forniis  suhsliin- 
lialii)iis  fuclu  siinl  pt-iiiiu  die.  \']\  (|uii)us 
pi-()l)aliii'.  tpiod  islii  [)Ositio  de  [)t-0(lu(;tio- 
ttc  tualcria'  siih  fotniis  dislinclis,  (ptan- 
lutit  ad  cssentiaies  iniiudi  [)iirlcs,  fiiit  de 
mentc  inaximi  llieologi  Dionysii  :  ([110(1 
[)0tissiinc  ine  induxil  ad  consenliendum 
posilioni  [)ra'fatte. 


ARTICILUS  YIII 

EXPOSITIO  VKRBOKLM  SE(}UE.\T1UM  :  TERR.A  AUTEM  ER.VT  l.NAMS  ET  VACUA,   ET  TENEHR.t:  ERANT 
SUPER  FACIEM  ABYSSl,  ET  SPIRITUS  DOMIM  FEHEBATUR  SUPEH  A(JUAS. 


LICET  praecedenli  arliculo  magis  ap-  I) 
prohavcrim  atquc  secutus  sim  eos, 
qui  dicunt,  opera  sex  dierum  per  fempo- 
rum  intervalla  esse  producta,  et  materiam 
in  exordio  creatam  suh  suhstantialihus 
formis  distinctis,  qtiantum  ad  essentiales 
principales(iue  partes  mundi  sensihilis, 
qua'  sunt  cor[)ora  calestia  et  quatuor  elc- 
menta  :  nihilo  minus  intendo  textum  e.\- 


ponere,  eliam  juxla  aiiorum  intentionem. 
llacjue  sequendo  expositionem  illaiti  iuii- 
[)lius  approhalam,  eo  quod  textui  et  anli- 
quiorihus  l^atrihus  ac  doctorii)us  sanclis 
consonantior  videatur,  sic  exponenda  suiit 
vcrha  scqucntia  : 

Terra  antem  crat  Inanis  et  vacua.  Pro 
eo  quod  hic  dicilur,  Terra  eral  inanis  et 
vacua,  alia  Iranslalio  qua  utitur  Origenes, 


KNAHIIATIn    IN    i  \l'.  I   CKNKSIH.    —    AHI.   Mll                                                lf'l 

si(-  «'(iiiliiKl   :   Tcria  iiiitcin  cimI  iii\  isiliilis  A  lclli;.Miiliii  cl  niiilM   l.\  i|iiiliiis  oslriitlilur, 

rl   in('(iin|i<isilii.  jdcircii  (|ni(liini   c\|i(iniiiil  i|iiiii|   (|iiiini   iliciliir.  In    |ii'in4-i|ii(i  rrcHvit 

liaiic   liltci-iiin   sic  :  Tcrrii   ciiil    iniiiiis.  iil  jlciis  (-n-lniii  cl  li-riiiin  :  noiniiic  tcrni'  in- 

cst  iii\  isiliilis  (-orporali  iiiU|icctn.(|ii(iiiiiini  li-lli;.'iliir  clcinciitnin    lcrrii'    c,x|ili<-ilc,  (-1 

cral  ii(|iiis   iiii(li(|iic  (-oopcrlii,  (pia'  ('tiiiiii  iilia  triii  clcincnlii  ini|ilicilc,  cl  pcr  c«cliiiii, 

a(]iiic  riicrnnt  in  inri-riori  piirtc  (lcnsidics  (nniiiii  (-iclcstiii  corpiiiii.  (piiinliiin   iwl  sn.-c 

s(>ii  ;.;i'ossiorcs.  I']|  vtK-nii,    lnu-  csl,  pliintis  Milistaiiliii'  proiliiclioiicin. 

cl   licrliis  ac  c<'tcris    rriK-liliiis  cx  ca    Iuik-  AV   tnwhiuK  rninf  siijirr  fnririn  n/it/ssi. 

iiiiscituris,  iioikIuiii  iniplctii  iiiit  (lccorata  :  iN-r  iili\ssnni,   (piiiliiin    iiiti-lli;^'unt   (-oiif<<'- 

(piod  aliii  litlciii  \()ciil,  iiK-oinpositii.  I  iiilc  ricin   si-ii    iiui\i'rsiliitcin  (piitliior  (Iciik-ii- 

\i>i  Jti.i  ,loscpliiis  rcrcrl  :  Scd  duiu  tcrra  ad  adspc-  toruiii  ;    alii  ,    iiliii    triii   <-lcnicnla     siiniil 

ctiiiii  iion  vcuirct,  ct  pi-oriiudiliilc  iKpiarniu  pi-rinixlii,    vidclici-l     iKpiiiiii.    acrcni    ct 

ai-    tcuchris  (-cliircliir,    Di-iis    Iiiuk-u    licri  \i  i^MK-iii  :    iilii    iiipiiiiii.   .\it    (-(piidi-ni    Diiniii- 

jiissit.  scciius  :  .Mi\ssiis  aliiid  iiiliil  cst,  iiisi  aipia 

lliiK-  iilii  sic  cxpouuiil  :  Tcriii  ci-iit  iiiii-  iiiullii,  (-iiius  liuis  iii(-oiii|irclicnsil)ilis  ost 

uis   cl    vjK-iia,    id    cst,    clcmciitiiiu    lcriic  lioiiiinilius.    \'A    Kalilii    1'aiiliis   :   Ahyssiis, 

cral  iulliuc  inrnu-tuosuiu,  si\c  inulilc  iic  iuipiit.   sci-iiiidiiiu   frrainiuati(-os,   iinpcnc- 

siiic  orniilii.  Nonduiii  clcuiiu  a|)ta  riiit  liii-  triiliilciii    :i(piiiriiiii    niulliludiiii-iii    si^Miiil. 

Iiiliitioiii  ac  nsui  homiuuiii.  |)i-(iplcr  ipios  (]u;c  iiii|)cn(-lriiliilit;is  iut(-lli;,M  poli-sl  noii 

luit  crcala.  Iliiic  ;iil    Stiiihus  :  Tcrra  (M-at  soliim  cx  luafiua  acpuc  |)roriiudit<itc.  scd 

inauis  cl  Viu-Uii.  id  csl  iuutilis.  iurrncluo-  itcm  ox  lioc  qnod  ox  sua  circiimfnsiono, 

sa.   ct    iiu-omposila.   ()iuui;i    Uiuiupic  clc-  cpia  amliit  tciriim.  visu   pciictrari  non  po- 

iiicutii  commixlii    rucrant    cl   coulusa.   ct  tost.Porqiiod  iulclligiluraqua  olcmontaris, 

toluiu    lioc    ;i(M-is  s[)atium    (wstilit    aipiis  qiKi^  anto  suani   congrogationom  conruse 
|)lcuum.   uou  (pialcs   niiuc    suut.   scd   iii- C  pcrmixta   riiit    ifjui  cl   aori  :  quod   totnm 

star    nchuUo    lciiiics  crant.    (Juod   si   ista  diciliir  imuc  ahyssus.  Qualilorcumquo  au- 

suul  vorha  Slrahi.  ut  allcoatur  iii  (ilossa.  tcm  sumatur  ahyssus,  conslat  quod  tono- 

quomodo  vim-uiii  (^st  quod  (piidam  assorit.  hiio  orant   supor  faciom  ahyssi.  Nondum 

socundum   Slrahum   cl   Bodam.  iiiahM-iam  ouim   croata   fuit   lux  corporaiis,  idcirco 

primo  fuisso  croatam  siih  communi  forma  tcnohrse,  qiia?  sunt  carentia  hnjuscomodi 

corporoilatis.    uou    suh  distinctis    formis  liicis.  oporiohant  omnia  olomonta.  imo  ot 

suhstanlialihiis   clcmontorum .   pra»sortini  ccrlostia  corpora.  dompto  ccelo  ompyreo. 

quum   iii   cadciu  (llossa  inducautur  vorha  Et   Spirif/is    Domiiu    ferebatur   super 

Bcd;o.dic(Mitis,  Dcus  acpias  cuin  coploprius  ai/uas.  Por  Spiritum  Domini,  intelligi  po- 

croavil  '.    Doniquo    Damasconus   lihro  sc-  tcst    voluntas  Dei    seu   Spiritus   Sanctus. 

cuudo  aportc  insinuaf,  torram  ot  aipiaiii  quse  ot  qui  ferehatur  non  motu  locali.  sod 

iu  priucipio  suh  propriis  formis  suhslan-  D  dispositiono    mentali    super   aquas,   sicut 

tialihus  osso  crinitas.  dicondo  :  T(M'ra  ost  volunlas  arlificis  fortur  supor  materiam 

uuum  olomoutoriiin  siccuin,  frigidum,  gnv  qiiain  liahot  pra^  oculis.  dum  eam  formaro 

vo.  immohilo.  ox  non  ente  ad  esse  priina  ac  decorare  proponit.  Et  potest  per  aquas. 

dic  a  Dco  doductum.   \n  principio  (Miim  olementuin  aqu»  intelligi.  quia  ex  aqua 

creavit   I)(Mis  copliim  et  torrain.  De  aqiia  gonorantur  pluriina  animalium  genera.  ot 

quoquo  sic  ait  :  Aqua  est  unuin  qnatuor  soinina  rorum  sunt  linmida  :  nec  terra  sino 

olomcntoruin.humidum.  frigidum.  Ha^c  iu  aqua  ost   fructuosa.  sed  sterilis.  Propter 

principio  supcr  oinnein  torram  rodunda-  quod  asserit  Damascenns  :  Aqua  ost  crea- 

vit.  His  concordat  Basilius.  dicens  :  Moyses  tura  Dei  oplima.  Alii  per  aquas  intelligunt 

primo  non  oxprimit.  nisi  ca'lum  cl   tcr-  congorieni  olemontorum,  quia  non  aquam 

ram,  qualenus  per  ha>c  duo  oxtroma.  in-  tantuin.  sod  ot  alia  olementa  voluit  Dous 


u 


KN.VhHAill)    IN    i.XV.    l   tiKNKSIS. 


.\nr.  Mii 


toiiiiare,  ornart^,  t^t  (livtTsa  iiiixta  cx  «'iH 

|)|-Otlui-t'IV.     HlllL'     SfeUlltluill     llil-|-t)IIMIIUIII 

in  Hel>ra'0  tial>ftui-,  iii«-i-atir|)litt ,  (|utttl 
taiituiM  valft  sicut,  Fi)Vi't)at  aut  liu-ut)at)at: 
ati  iiisiiiuainluiii  (|uti(l  Spiritiis  Saiit-tus  iii- 
star  a\is  o\a  sut)  calorf  lovfutis,  stipfr 
a((uas  iiuubuhat  ft  eas  loVfhat,  dautlo  fis 
virtutfiii  (-ausalfiu  taiii  spffialfiii.  Iiisu- 
|)fr,  ut  rfcitat  .\ugusliiius  lihro  df  (livitatf 
Dfi,  IMato  [itr  Spiritiiiii  Doiiiini  ({iii  ffrf- 
t)atur  super  atpias,  iiitfllf.\it  afrfiii,  tpii 
sa>[)f  spiiilus  uppfllittiir.  ft  iii  lioc  Hubhi 

.MoVSfS     t'lutt>llflll     Sf(-UlUS    fSt,    Sftl    COIIVf- 

itifiitius  f.\|)oiiitui-  (If  Spiritu  Saiicto.  Afr 
eiiiiit  itoiiiluiit  (livisiis  luit  at)  a(pia,  nfc 
su[u'rior  fa  ;  iiiio  aipiu  lotiiiii  ociiipuvf- 
rat  spatiuiii  usipif  ad  cu'lf  stiuiii  corporuni 
rfgionfin.  Npc  vidftur  cur  .Moyscs  jiotius 
dixissft  df  afi-f,  spirilus  Doiniiii,  quain 
df  tfrra  aut  atpia,  tfiiu  Doiiiiiii,  uut  aipiu 
Domiiii.  Pra-tfifu;  Ituhhi  Puiilus  scrihit 
tioc  loco  :  Aiititpii  fxpositorfsHfhricorum, 
compe ndiosf  ac  notahilissimc  fxposuerunt 
hoc  verhum  in  lil)ro  qui  dicitur,  Hrfsitli 
Rahl)a,  uhi  intfrrOf;alivf  sic  dicitur:  Oiiid 
pst  quod  dicitur,  Spiritus  Domiiii  hTfhaliir 
sujuT  aquas  ?  Kt  rfspondelur.  .Niliil  aliiid 
est  quam  qui  dicitur  Spiritus  Mfssia\  iU' 
/*  11,2.  quo  scriplum  fst  :  Requiescet  su[)fr  fiini 
Spiritus  Domini.  Indf  constat  quod  per 
Spiritum  Doinini,  intf  lligatnr  nuneS[)iritus 
Sancliis.  Oiianliim  ad  aliorum  o|)iiii()iifm. 
exponendo  huiie  [lassum.  scifiidiim  ([iiod 
quainvis  Au^uslinus  dicat  opera  sex  die- 
rum  simul  distincte  producta.  in  hoc  tamen 
convenit  cum  his,  qui  dicunt  malfriain 
primo  creatam  suh  sola  forma  corporei- 
tatis,  quod  materiam  primam  informem 
dicit  in  principio  Genesis  designari  no- 
mine  terra?,  et  etiam  nomine  aqu»  atque 
ahyssi  :  per  quee  omnia,  etiam  illi  dicunt 
designari  non  ipsa  elementa,  sed  eamdem 
informem  materiam,  de  qua  dicunt  ele- 
raenta  esse  formala. 

Itaque  secundum  Augustinum,  tenehrae 
erant  super  terrain.  id  est  informem  illam 
raateriam,  non  temporali  duratione,  cum 
dicatomnia  simul  facla,  distincta,  formata, 


A  lif d  ordiiif  iiatura*;  (|uia  matfriu  illu  si*- 
cunduin  sf  acff|itu  fl  i-oiisii|frata,  fiiil  iit 
sf  Ifiifhrosu,  curfiis  oiiiiti  [tfrlfctioiif  t-t 
clurilulf  foriitali.  Kiiit  (|uoi|Uf  matfriailla 
Sffuitilum  sf  inaiiis  ft  vat-ttu,  ul[)olf  df- 
sliliila  htrittis  ft  oiiini  ontutii.  Iliiic  siqifi- 
Sfcundiittt  rtioiiius  Ifsluliir  :  Si  [)fi-  tfri-um 
intflligulur  inhirmis  ittatfi-iu,  tunc  [ler 
Vfrtta  tia'c  dfsigiiatiir  i-fcf[)lihilitas  iiiuli'- 
riiP,  ([tia'  (|uotluiiiittodo  similis  cst  i-fcc [iti- 
hililuli  loci.  Piiijilfi-  (|uod  IMato  matfriani 
\tii-a\il  loi-iiiii.  Itli-o  tjiia'  siinl  loci,  sintili- 

U  tiidiiiarif  tlifiinliir  di-  i-u,  iil  muli-riu  dica- 
tiir  vacua,  in  (|iiunluitt  fornia  riqtlfl  ca[)a- 
citatem  materiiC;  iiianis  vero,  in  quanliim 
foriiia  est  finis  aj)[)ftitus  i[)sius.  Sfd  Spi- 
rilus  Doiiiiiii  ffi-fhulur  sti|)fr  a((uas,  hoe 
fst  su[)fi-  liutic  i|)suiit  malfiiam,  in  quan- 
tiiin  iiilfitdfhal  cx  i-a  [)rodui-frf  niiilta, 
siciil  itiftts  sfu  coiisidfi-alio  arlificis  h'rtur 
su[)fr  artificiata. 

Porro  sfcundiiiii  alios,  siqifi-  iiiulfriam 
illam  foriiia  eor[)Oreila!is  informalam,  sed 
rfS[)ectu    spfcificarum    formarum    infor- 

(]  infin,  frant  Ifnchra'  ((uoiis([ue  (iroducta 
esl  liix  coi-[)or-alis  ;  fral((iii'  lcrra,  id  esl 
maleria  illa,iitunis  el  vuciia,  t(iioniam  dis- 
linclis  et  propriis  formis  carehat,  nec  fiiit 
[xdilu  iifc  fruclifera.  Kerehalur  ilidcnt 
su|)er  eam  Sjiirilus  Doinini,  juxta  sensum 
pra>hal)iliini. 

Poslremo  Rai)hi  Paiilus  hoc  lcco  pi>r  fa- 
ci(>m  ahyssi  iiilflligil  cuduni  cryslallinum, 
iii  quo  dicit  fuissi^  ten(>hras,  quoniara 
ca[)ax  fuit  Incis  tanquam  dia()hanum.  Mul- 
tiludinem  vero  aquarum  dicit  fuisse  ahys- 

D  sum,  vel  aquam  lam  turhidam  et  opacam, 
quod  non  fuerat  lucis  capax  sicut  nec 
terra.  Idcirco  non  dicunlur  proprie  fuisse 
l(>nfhra'  in  ahysso,  sicut  nec  c»cilas  in 
ligno.  Isfud  non  videtur  solide  dictum. 
Primo,  quia  Scriptura  non  dicit,  Tenebrae 
erant  super  superficiem  ahyssi,  sed  su- 
per  faciem  ahyssi.  Secundo,  ((uoniam  nec 
ccplum  eryslallinum.  nec  aliquod  cu^lura 
dicitur  proprie  su()erficies  aquir.  sive  lo- 
quaraur  de  sup(>rficie  extrinseca,  sive  de 
superficie  intrinseca.Loeus  quippe  est  ex- 


rNMiiiMiM  iN  i  \r    I  t;r\KsiH.  —  aiu    mh  fH 

tl'iiisrt-a  Miprrricirs  corporis  Itii-ali.  alt|iii>  A  at|iia>  inilisliiifljiiii  riMiriiHiiiiifiii    lliin'  iiil 

iiilriiisiuMi  sii|)t>rri('it>s  citrporis  roiiliiiiiiii^  Ma;^'islfi  lihro  scciiikIo  :  Nit  iniriiiii  liifftii 

l.tittis  iiiiii'111    rsl    III    Liriirir   i|iiaiil ilut is,  possf  iii  iii|iiis  liicrn',  i|iiii'  iiiiilto  rariorcH 

ctrliiin   anlt'111    iii    |)ra>tliciiiiii'iito  siilislan  rncriiiit  iii  |iriiici|iio,  i|iiaiii  sinl  iiiinlo.  jlc- 

lia>.    (Jiit)il   si    ctclnni    ralit)iii>    sni    nlliini  niin    ail    liic    Italihi    1'aiiliis.   t|iio<l   |icr   id 

scii    siia<    snpci  licici,   tlicalnr    siipcrlicics  i|ntitl   tliclnin  csl,  Spiiiliis  Doiniiii   h-icha 

at|iia<   illins,   litic   oporlct    inlcllif^i   <lc   sii  Inr  sii|icr  iitpias  :  iiilclligilnr  iiiotns  priini 

pci  licic  atpiM' cvliinscca.  I'ci  raciciii  aiilrin  niohilis,  pcr  t|iiriii    Dtiis  acpiiiin   \i\ifica- 

inpiii'.  inlcllij,'cntl;i  csscl  |)oliiis  snpcilicics  vit  ;   tpiia    iil  ilicilnr  otla\o   IMi\sicoriitii. 

cjns  inlriiisccii,  iil[)t)lc  ci  inliicrcns,  ipiaiii  .Motiis   co-li   csl    tpiasi   vilii   oniMiiini   iiih'- 

snpciricics  cjns   t>\liiiis(>cii.   Sic   cniiii    iii  rioinin.  tpii  nioliis  iKlscrihi-ntlns  csl   Di-o. 

Scri|)liiris     conininnilcr    iiccipilnr    l.icics  tiiiKpiiini  ciinsic  piiniic  iic  piiiicipali.  IsIikI 
ct)i-poi'iiliiiiu  iiiiininiiiliii'iinitpii>  rcrniii.  rt>i--  li  sliiic  iioii  |)otcsl  :  Sciiplniii  cnini  liic  In- 

lio,  ipiia   (>\   vcrhis  Sanclornni  cl  t>\|)osi-  (piitnr    (\r    ^iilnlc  ciinsali,   inpiic   colliita 

loinin   jani    palnil,   (piod    atpiii    illa    ctiil  iinincdiatc  ii    Dco  ii  siiic  crcalionis  c.xor- 

instar  nchnhp  lcniiis  ct  snhtilis,  pra^scrlini  dii).  (piiiiii  iion  liiihcl  |)ci'  inolniii  c(i>li  iint 

in   snpcrioi-ihns   parlihns.   nhi   ln\  ina^Ms  inohilis   priini.    l-]t    istnd   plcnins    st-rihit 

rnlp'l)iil    iiltiuc    \icinior    rnil    sliiliiu    nl  Tlioniiis  in  priiuii  parl(>.  (piii>sti(mc  7'».  iihi 

liu-la   csl  :  t>rj;t)  iupiii   illa   ciiil   Niiltlc  cii-  iul  lioc  allci^al  Basiliuiu. 

pa.\  lucis  illius.   ucc   ruil   opaca.  0>ii>ilo,  At  voro  circa  hspc  vorha,  Spirilus  Doini- 

naiu  dalo  (piod  ruissct   luihidii  cl   opacii.  ui    rcrchalur  supcr  aquas.  iu   Scholiislica 

taiiK'!!  potnissct  illuiuinari,(]ucina(liiK)(luiu  fcrlur  historia  :  Hnnc  locniu  iiialc  iuld- 

luotlo  tcrra  ct  dcusissiina»  uuhcs  rccipiuiil  lt'.\il  Plato.  piitaus  hoc  (liclum  dc  auiiuii 

iuriuculiaiu   lucis.   (Juiulo.    uaiu   uhi    uo-  luuudi.  Miioi-  uudc  aiiclor  llislorijr  illius 
stra  Irauslalio  hahct.  'rcuchra^  (>raul   su-  C  acccpcrit  lioc,  pra'scrliiu  quia  jaiii  dictuiu 

pcr  racicin  ahyssi  :  alia  trauslatio,  (piaiu  ost.  qnod  (ut  rocitat  Au^ustiuus)  IMalo  pcr 

ol   Orifjcnos  (>.\pouil,   sic  contiuot,   Touo-  Spiritum  Doiniui  acrcm    intoiloxit.   (juid 

hiiO  oraul  supor  ahyssiim.  Soxto,  nam  da-  autoiu  Plato  scnserit  dc  auiiua  muudi.  di- 

to  (piod  lu.\  uou  potuissot  oam  attinfjorc.  ctum  ost  in  oxpositiouo  j^rologi  hujus  lihri. 

uihilo  luiuus  tcnohra^,  proprio  loquoudo.  Scd  circa  hffc  qujori  possot  :  (Jiiid  IMato 

tuisscul    in  oa  ;  quia  cx  sua  ualura  ipsi  scivit  do  ista  scriptura.  aut  qualitor  iulro- 

compotit  osso  hicis  capacom.  quomadmo-  misit  so  do  oxpositiono    ipsius  l  Rospou- 

dum  cspcus  a  uativitato,  dicitur    propric  dondum,  quia  (ut  octavo  de  Givitato  Doi 

circns.  So()timo,  quouiam   s(HMiudum  oiu-  Augustinus  tangit  et  sentiro  vidotur)Plalo 

iies  oxpositoros  pra^latos,  per  faciom  al)ys-  in  .Egypto  por  intorprotom  didicit  lihros 

si,  intclligiliir  ipsa  ahyssus.  Undo  ot  uu-  Moysis.  Naiu  ot  id  quod  Dominus  dixit  ad 
docimo  do  (]ivitalo  Doi.  cap.  9.   loquitur  D  Moysou.  E,iro  siim  qiii   sum.  (Jui  ost,  ofc. 

Augustiiuis  :  Touol)ra>  oraut  supcrJaciom  Plato  tonuit  vohomoutor,  et  diligontissimc 

abyssi,    id  est   supor  quamdam  terrse  et  commendavit  memorise. 


ift 


KSAHRAriO   IN   CAP.    I   CKMKKlti. 


AHT.    IX 


VKTICl  LIS    l\ 


l-J.lt  IKAHU    IJIS    Oldl»    DIIITI  II,    KIAT    I.IX,    ISIJIK     \l)    III,    DIVII     (.11  (»OI  i;    bl.l.S, 

HAT    HIIMAMKMTM,    KTC. 


I|MSTnl  AM  Mi.Nscs  ilixit,Triirl)ia'  cianl 
>ii|it'i  laiii-iii  (it)yssi,  iiiox  siihiliilil  : 
Uuit  t/iutf/iii'  JJi-ii.s  :  fiiit  liiji-.  Non  iMiiiii 
(Irciiit  opiis  l)('i  lcMchrosiim  iiiaiicrc.  |)c- 
iiiqiic,  jiixtu  cxpositorcs,  lioc  luco  iiii-i|>il 
Moyscs  opiis  (lisliiiclioiiis  dcscrihcic,  ilc- 
(-larainlo  ipialilcr  a  principio  iiiia  (-rcaliira 
(jivisu  sit  a(-  ilistinrta  al)  aliis.  l'rinio,  os- 
tcnilit  ipialitcr  divisa  sit  dics  a  noclc  : 
sci-nnilo,  lan^'il  ilisliiK-lioncni  c(clcsliiiiii 
corponini  :  lcrtio,  clcini-iiloniin.  \-\  ipiia 
i-oniin  [losilio  inap:is  Jaiii  placiiil,  ipii  di- 
ciint  clcincnta  alipic  (-iclcslia  coriiora  ah 
inilio  siiniil  prodncta.  (pianliiin  ad  coniiii 
subslantiain,  ita  (piod  distinclio  cl  onia- 
tus  forum  atlcndunliir  pcncs  virlutcs  ac- 
tivas  ct  passivas,  ct  [iciics  ipialilalcs  cl 
proprictalcs  at-cidcnlalcs  :  ita  (piod  dis- 
linclio  atlcndilur  pcncs  virliitcs  activas 
atipic  passivas  communcs.  movcntcs  ad 
omncin  rorinam  scii  spccicm  corporaliiim 
ac  «enprahiliuin  rcmm,  sicut  sunt  cali- 
dum.  fri^Mdiim.  Iiix  ct  humor ;  ornatus 
vcro  pcncs  virtiitcs  activas  cl  passivas 
spccialcs.  qiwT  movcnt  ad  rorinas  ct  sjx^- 
ci(^s  dctcrminalas,  ut  cst  virlus  scmintim. 
cqui,  lconis.  ct  consimiliiim,  sccundiim 
quod  Tliomas  supcr  scciiiKliim,  distinctio- 
nc  13,  plcnius  docct  :  hinc  pcr  luccm,  dc 
(|ua  nunc  scrmo.  inlclliji^itur  lumcn  solis 
adlmc  intormc  scu  impci-rcclum.  ul  ca- 
pitulo  4  dc  Divinis  nominihus  diviiius 
Dionysius  contcstalur.  Nam  antc  (piarliim 
dicm.  lux  ista  non  cst  sortila  dctcrmi- 
natam  ac  plcnam  virtutcm  ad  produccn- 
(him  parlicularcs  clfccfus. 

Dixit  ilaquc  Dcus  :  Fiat  lii.\.  Oucmad- 
modum  autcm  Dcus  artifcx  summiis  csl. 
simplicissimus  spiritus,  et  sapientissinms 


A  aclor  :  sic  diccrc  cjiis  csl  spiriliialc  ac  in- 
lcllcclualc,  iioii  vocalc  aiil  Iransiloric  so- 
nans.  .Ncc  di.xil  isliid  pcr  (■i-caliiraiii  siihjc- 
clam.scd  siciit  iinmcdiatc  prodiixil,ila  |icr 
sc  dixil.  I'^l  lio(-  diccrc  Dci.  csl  prai-liciim 
iiilcllij^crc  cjiis,  (pio  miII  scu  |)ra'cipit  ali- 
(piid  cssc.  Sic  i^:iliii-  Dciis  Irinitas,  iiims 
unixcrsornm  (-rcalor.  dixit.id  csl,  inlra  sc 
(-(»nccpil,co}<ilavit  ac  jiissil,  Fial  liix,id  csl, 
siihslaiilia  solis  liiccm  aliipialcm  rccipial. 
Sol  ctiiiii.  (pianliim  ad  siihstanliain  siiani, 
fai-tiis  csl  iii  principio,  scd  non  splcndiiil 

\\  clarc.  Et  fiictu  cst  Iicj- :\\oc  est,  Dco  crcan-^ 
tc.  sol  liicciii  laiilam  acccpit.  sicut  liiiic 
(lc(-iiil.ct  slaliii  illi  cx|)cdiciis  fiiif .  Ficiiim 
idcin  cst,  rcni  ficri  Dco  jiihcntc.  ct  Dco 
a;,'ciitc  :  ct  diccrc  Dci.  fccissc  csl  :  ct  iihi 
pia'(-ipil  oiniii[)()lciis  Nirliis.  mox  scrvit 
cffccliis. 

Et  vlilit  DcKs  liicoit  f/i(()il  csscl  hoiKi  : 
lioc  cst.  inlra  sc,  aUpic  iii  sapicnlia  sua, 
ylcrnalilcr  invariahilitcnjuc  cognovit,  et 
tunc  [)cr  effeclum  sc  cofjnoscciC  demon- 
stravit,    quod    lux    illa  convcnicns   osset 

C  ac  ulilis,  el  placuit  ci  ul  esset  ac  per- 
maneret.  Et  divisit  luccm  a  tenehris,  id 
est,  dislinxit  ac  discrcvit  ah  alio,  ita  (piod 
ah  inviccm  distinj^uuntur  natura  ac  loco, 
lcmi^ore  ac  suhjecto.  Lux  eniin  fuil  in 
sole.  tcnchrfT  autem  in  loco.  ad  (picm  iion 
pcrvenil  diffusio  scu  cmicalio  liicis.  Lux 
quoijuc  cst  hahilus.  tenehne  autcm  pri- 
vatio.  Ft  (piando  liix  fiiil  scu  dics  in  uno 
licniis[)lucrio,  fuit  caligo  seu  nox  in  hc- 
inisplncrio  alio:  imo  cl  in  codcm  hcmi- 
s[)ha'rio  eral  jam  lux,  jam  tenehnc,  secun- 

D  diim  niotuin  ipsius  solis,  sicut  ef  modo. 
AppclUiviti/ne    lnccm  diein   :   huc    csl, 
lucis  illius   cmicalionem   supcr  nostrum 


FNvrinvTin  i\  rw.  i  (JMsis. 


AHT    IX 


27 


lioi  i/oiilriii,  srii  spiiliiiiii  iiiil  (liinilii)iinn 
illniniimlionis  illiiis,  coi^novil  ;il(|iii'  iii^li 
liiil  (lcl)ci-o  (liciii  vociiii  iii  onini  idioiniilc 
lioniiniini  |)ci'  (li\(>i'Mi  \ocaliiilii.  Siniili 
scnsii  a|)|)cllii\  il  tcnclirns,  id  csl  al)scii 
liain  liicis  solaiis,  inu-trni.  l)cirK|nc,  siciil 
Maf^istcr  Scnlcnliainm  ail  lilno  scciin 
(lo,  (lics  (li\cisis  iiiodis  accipiliii'  :  Piiiiio. 
pi-o  Incc  illa  (pi;c  iii  priiiio  li-idiio  iniindi 
iiilsil.  Sc(-iiii(lo,  pi'o  acris  illnininalioiic. 
'rcrlio.  pi-o  spalio  \i};inli  (pialnor  liora 
rniii.  ipiod  \()c;iliir  dics  nalnralis.  Onarlo, 
pro  lcinporc  inoiionis  solis  siipcr  nostrnni 
liori/ontcin.  (piod  (li(-iltir  dics  artilicialis, 
clcontincl  diKMlccim  horas  lcinporc  icipii- 
nocliali.  Nox  (pioipic  diNcrsis  modis  ac- 
cipitiir  :  Priino,  pro  liicis  pi-i\ationc  : 
S(M'Miido.  pro  |)arlc  iKiliiriilis  dici.  Imo. 
ulrimupic  liornm  accipitiir  in  Si-riptnris 
aliis  pliirihns  modis.  Niinc  aiilcin  (piod 
(lictnm  cst.  Appidhn  ihpic  Inccm  diciii, 
inlcllii^cndum  csl  ([v  dic  iirlirici;tli. 

Porrotiuod  stthdilttr.  luiclinin/Hc  cst  rc- 
spcrc  ct  iiHiiic  (lics  iiniis  :  iut(dlii;(Miditm 
csl  d(»  dic  natiirali,  (pii  uoctcm  inclitdil. 
ut  sil  stMisus  :  Facluiii  osl  vcsi^cic.  id 
cst.  si)iitium  dici  s(mi  illumiiialionis  illius, 
p(M\('nil  iis(pi(>  ad  vcspcram  s(mi  noctis 
iniliuin,  solc  rccc(l(Mitc  ah  licinisi)liici-io 
uostro.  (^t  poslca  ractum  csl  mano.  uoclo 
ipsa  complola.  soloipio  i'0(l(Minlc  ad  lioini- 
spluiM-ium  noslrum.  Kl  mano  illud  luit 
o.xordium  dioi  sequontis,  ciuia  liiiic  dies 
ineopit  a  luce.  Sicque  Moysos  o.xpriuKMi- 
do  iinpriinis  rineni  dioi  arliricialis.  vi- 
dolicol  vosporam.  doindc  rinciii  noctis 
ojusdom  dioi.  iusinuat  cousummatioiKMii 
naturalis  dioi  uuius  sou  primi.  Ista  cx- 
posilio  juxla  pnelactam  positionom  pro- 
cedit.  Pnetoroa.  (luam  dicunt  matoriam 
primo  crcatam  suh  sola  iorma  corporcita- 
tis,  intolliij:uuf  por  hanc  lucem.  quamdain 
splondidam  ntthom  iactam  iu  oa  parlc  nl)i 
sol  ctirrit.  (piain  dicunt  factam  o\  inrormi 
illa  mat(M'ia.  ol  molani  motu  circulati.  sicut 
movotur  iiiiiic  sol  :  ac  inotu  suo  causasse 
diem  ac  iioctom,  non  tamon  luisso  taiit 
claram  et  ofricacom,  sicut  nuncsol  est.Et 


.\  aliipii  diciiiil  ciiiii  lacliiin  in  ori<Milc,  iihi 
s(d  fiicliis  csl  Ihiidiim  \cro  in  altioii  h\m 
lio  s(-n  nicdio.  iit|)ol(-  iii  nicridic.  nndc 
d(-s(-cndil  ;  (jiiiii  sci-iindnm  jtcdiim,  dicH 
illii  ii  plciiii  lii(-c  inccpit.  (l(-lcrii  \cihii  lil 
lctic  liiijns,  sccnndnm  isliiin  opinioiK-in 
|)i'oportional)ilil(-r  intclliguiitiir,  siciil  pni'- 
liiihiliim  csl . 

|)c  li;i(-  liicc  ii(-  iiiiii(-  iiil  .Miij:islcr  :  Lnx 
illii  (-orpns  Incidniii  liiil.  \(-liit  liicidii  nn- 
l)(-s,  ct  \  iccni  iK-  lo(-iini  solis  lcnchiil. 
I''iiit    iiiioipic   no\    in    li-idiio   illo    pcnilns 

|{  lcnchrosii,  (|uiii  iicc  Iniiii  ncc  slcllic  Iniic 
<M-anl.  InsiijKM'.  (pKMnadmodnm  .\n^Mislinns 
pcr  ('(cliiiii  iii  cxordio  iiK-lnm.  inl(dli^'it 
natiiriim  iiii^Mdiciim.  iit  infoniKMii.  scii  iit 
iioiidiiiii  ad  (lrciil()r(-iii  |)(-r  iimori-m  (-011- 
\(M'sam  :  ita  p(M-  liiccin.  (I(-  (jiiii  Sciiplnra 
iinnc  ny^y^,  iutclli^'il  (Miiidcin  iiatiiiiim  scii 
aiif^clos  sanclos.  iit  h^rmatos.  atipic  ikI 
incoiiimulahilc  liitiicit  coincrsos.  iii  (pii- 
hiis  ttittc  di\is;i  cst  liix  ii  lciK-hiis,  id  (-st 
formalio  oorum  ah  iuformitati-  piicliiclii. 
Xaiit  anjicli  iii  sc  considcrali.  (piiintttm  iid 

(]  iiitttiralia  stia.qtiasi  tiMichra^  snnt  tcspoctii 
porfcclioiiis  ol  Iticis.  (piani  liahonl  por  do- 
iia  },M'aliiitii.  cl  ox  convorsionesua  ad  Ciroa- 
lorcm.  Vcrumtamon  dc  cxpositionc  Aufru- 
stiiii.  ol  qualiler  socuuduin  eaiii  salvoliir 
ol  accipialur  sex  sou  soplom  dicriim  dis- 
linctio.  iiifra  in  spociali  arliculo  plonius 
ostondolur. 

Prscterea,  circa  hanc  litteram  duhilalio-      .sipicni 
nos  occurrunl  :  Prima  est.an  inter  creatio- 1"^^''"""»- 
iKMii  ol   distinclionem   fuerit  aliqua  lcitt- 
poris  mora.  Secunda  ost.  an  anto  primam 

D  (li(Mn  et  nocloin  fuerit  ali^iuod  tiMnptts. 
Terlia,  quaro  distinctio  croalurarum  in- 
copit  a  luco.  Quarla.  de  varia  incopliono 
dioi  ac  noctis.  (^uinta.  an  Dous  incopit 
opus  suiim  a  ton<d)ris.  Sexta.  quid  faclum 
sil  de  luco  illa  socundum  eos,  qui  dicunf 
oam  fuisso  candidam  nubom.  Soptima. 
quie  posilio  vidoattir  ratiouabilior  do  mo- 
do,  quo  lux  illa  causavitdiom  noctemque. 
Ad  priinam  qua»stionum  istarum  respon- 
dct  Bonaventiira  super  secunduni.  distin- 
ctione  12  ac  13,  dicens  :  Croatio  cceli  ac 


tB 


e!VARR.\TI<>    l>    I  \1'      I   OKNKKIH. 


AHT.    IX 


hM-i-a^,  Kfi-iiMtldiii  oiiiiifH  (loctorcK,  fiiit  diitc  A 
oiiiiifin  *lii-iii  |)iiuritati-  iiatiiru^  ;  (|U(iiitiiiii 
vcro  iiit  onliiiciii  tiiii|)oriK  hivt*  iliiratioiiis, 
tiivt^rsiiiiotU'  sfiiHcniiit  tlivcrsi.  Quiduiii 
iiHiiit|iit'  (li.\iM'Uiit,  ({iititl  iitin  fuiM'it  uliijua 
iiiiuii  intiM'  iTciitionciii  ct  (li^tiiitliuiiis 
liU'c|>tii)iitMii  ;  Hctl  statini  ({iiuntlt)  prutluctu 
eKt  infuriiiis  illu  iiiuttMia,  lii.x  (|uu(|uc 
({lut^  tlictii  fiicict)ut,  protliictu  sit.  Aliis 
vidctur,  ({iiott  inttMviMicrit  ulit|uu  iiioru, 
(|utitl  vitlctur  iiiu^'is  cuiisoiiuiii  stMittMitiu* 
cx|)usitt)ru!ii.  nuitl  uulciii  tiuiiiiii  sil  \c- 
riu^,   iiun  cst   ccrluiii.    tlu-c    t{uiiu\ciilura.  li 

Ttioiiiiis  (|uo(|uc  su|i(M'  sccuiKliiin  uit  : 
(jiiitluiii  (iitMint,  (|uo(l  opus  (listiiictioiiis 
statiin  cuiii  o|)tM-c  crcutioiiis  inecpit,  cl 
({uotl  i(ico  lu.\  staliiii  crcatasit  cuin  (iriiiio 
crcutis,  sic({uc  DtMis  non  iuccpissct  o|)us 
suuiii  u  ttMict)ris.  Kt  lioc  ojiortcl  iliccrc  sc- 
cuiiiluiii  c.\()ositioiitMii  .\uxustiiii,  ({iii  ctiain 
vult  ({utxl  crcutio  inforinis  matcri*  iiilcl- 
ligutur  untc  oiiintMii  iliciii,  iioii  t(Mn()orc, 
sed  natura.  Alii  (licunt,  quod  ()rius  Itiii- 
porc  fuil  0()us  crculioiiis,  ct  (lostcu  ()tM' 
aliqiioil  l(Mn()oris  iiittMvalluiii  formala  sit  (^ 
liix.  Sicquc  uffirmanl  o()us  crcalionis  antc 
omntMn  dicin  fuissc.  Kt  tioc  ina{<is  consonal 
tcxtui  (icncsis  sccuiiilum  [ilaiiitiiMn  siiam. 
Nain  crcalione  co-li  cl  tcrrae  doscri()la, 
ino.x  sut)tlit,  t(Micl)ras  supcr  facicm  fuissc 
abyssi.  dcinilc  ajrit  dc  lucis  proiluclioiic. 
Ha'C  Thomas. 

Porro  HiijJ^o  do  S.  Victorc.  vidclur  primjc 
conscntirc  opinioni,  ({uoiiiam  in  lil)ro  (ic 
Sacramcntis  fatctur,  quod  mora  intcrjccta 
non  fuit  inter  croalioncm  ct  distinctionis 
inehoationcm,  qua'  dislinctio  inecpit  in  |) 
lucis  formationc.  l^-aMtMca,  qui  dieunt 
liieiMn  illam  fuissc  nul)cm.  alquc  in  mc- 
ritlic  factain,  dicere  compellunlur,  quod 
intcr  crcationtMn  et  distinctionem  fuerat 
mora  :  sic  enim  a  principio  primse  diei 
usque  ad  mane  diei  sequentis,  non  fuis- 
sent  viginti  quatuor  liorap,  sed  decem  et 
octo  tantum.  Ideo  dicunt,  prsBcessisse  sex 
horas  diei  illius  successione  temporis,  ex 
mutatione  informis  materise  :  et  quum 
esset  tunc  tempus  sequinoctiale,  fuerunt 


dciiidc  Ktu  liorat  usqiic  ud   occaKuin   simi 
vcs()iM'uin. 

Ad  Kccunduiii  ({uu^stioniMii  rt*s()()iitlcl  .Mu 
f^istiM'  iii  Kccuiido,  qiiod  unt(^  lucis  (uodii- 
('tioniMii  non  fuit  dics,  nc(;  iiox,  scd  ItMii- 
()us  :  ({uod  vtM'um  cst,  si  crcutio  tliirutioiic 
()ruH;(^Ksil  tlistiiiclioiiis  inctqilioiitMii,  noii 
uuttMii,  sccuiiiliiiii  ulium  ()|)iiiioiiiMii. 

(lirca  tioc  ({UUM'i  (lOlcst,  aii  (rcutio  fuil 
iii  lcm()Oi'(^  :  hoc  cst,  an  cddum  ct  tiMra 
siiit  crcata  in  tiMiqiorc.  Ad  ({uod  rcs()ondct 
.\ii^Mistimis  iii  lihro  itc  (]i\ilalc  l)ci  :  .Miiii- 
tliis  iioii  iiicc[)il  iii  li'iii|)orc,  scd  simul 
cuiii  tiMiqiorc.  riiilc  ct  Hii^o  iii  lil)ro  de 
SucrunKMitis  :  IMiino  inonKMito  t(Mn()oris, 
iii  ({110  crcata  cst  omiiiuni  visihilium  invi- 
sihiliumquc  natura,  iic({uc  nox  fuit,  iicc 
dics. 

Ad  tcrliam  (|UiCslioncm  dictMiiium,  quoil 
liix  est  ({iiulilas  cor[)orihus  codcslihiis  iii- 
f(M'iorihus({uc  coinmunis  ;  nam  igni  ct 
uli({uihus  inixtis  inest.  (Juuin  crgo  distin- 
clio  alttMidatiir  sccundum  ({iialitates  el 
()ro[)riclulcs  accidiMilulcs,  sceiiiidum  po- 
silioncm  magis  aecc|)lam,  rcclc  inclioala 
fuil  a  lucc.  ([Uii'  cst  qualilas  qiwdam  com- 
miiuis.  qucmadmodum  ctiain  iii  naturali 
gcncralionc  a  communiorihus  forinis  in- 
ci[)ilui'.  Propter  ([uod,  juxla  I^hilosophum,  Arisioieic». 
cmhryo  [)rimo  vivit  vita  [)lantu*,  secundo, 
vila  auimalis,  lertio,  vita  equi  aut  homi- 
nis.  Scciindo,  ([uia  [)cr  luccm  cmiiia  ina- 
nifestantur,  secundum  Hasilium.  Tertio, 
[)ro[)l(M'  ex[)ulsionem  tenehrarum  qiuje  ope- 
richaut  at)yssum.  (Juarto,  quoniam  sine 
luce  nec  dies  prima,  nec  aliqua  potuit  esse. 
(jiiinlo.  [)i'opfcr  eminenfiam  lueis.  Unde 
scciindo  lihro  loquifur  Damasccnus  :  In 
[)rincipio,  scilicet  prima  die,  fecit  Deus 
luccin,qusR  est  pulchritudoet  ornatusom- 
nis  visibilis  creaturse.  Aufer  enim  lumen, 
et  omnia  in  tenehris  ignota  manehunt. 
quum  non  possint  proprium  demonstrare 
deeorem.  Sed  conlra  hoc  ohjici  posset, 
quia  ex  verhis  liis  Damaseeni  sequi  vide- 
tur,  quod  lux  pertinet  ad  ornatum.  Dicen- 
dum,  quod  lux  secundum  virtutem  suam 
communem    pertinet   ad  distinctionem   : 


rvMinMHi  i\  rw.  I  uknkmih.  —  aiii     i\                                      W 

snl  iii(|Uiiiiliiiii  (|ii;ii'l:i  iln'  |)iM'lrclii  i'sl,  i-l  A  iloiiiiiiiiiiliiiiii   liiriH  HdlariH.  (jikxI   ijfui  ith 

\  irliilciii  soililii  ail  ili-lcniiiiitliiN  Miritisi|iit>  aliis  |-t'|ii't)lialiir.  i|iiia  sir  rnislra  iiiaiifri'1. 

cllVcliis,  |)ri  liiirl   polius  ad  oiiialiiiii    n|Mis  Prohiiliiliiis   rrKOi'sl.iil    riiiii   S.   DioiiXHJo 

aiiliiii    oriiatiis   iioii   ilii-iiiii'   nlfo    soluiii,  Ifiifaliir.    illiiiii   riiissi-    liiiiin    solis  juxta 

(|iioiiiiiiu  oruiit,  sfil   ol)   aliiiiii   ('luisaiii,  ul  sfiisiiiii  |>rii'lial)iliiiii. 

(licliiiu  cst.  A<l  srptiiiiaiii    rt's|»ousio   ilata   fst,  (|iiia 

A(l   i|uai'laiii    rcspoudrl    (ioiiiiiius    Koiiii  raliouiiliiliiis    csst'    |)crsuasiiiii    cst,    ({iioil 

vculura    siipcr    sccuuduiii    :   IJiiatiior,    iii-  ilics  cl  uo\  iii  li  idin)  illo  siiil  ractii',  cx  rc 

(|ui(Mis,  iiioilis  consiicvcruul  dics  distiufriii  voliiliouc  solis  ciiiii  liicc  illa  iiiroriiii.  i'ost 

si>cuu(luin  divcrsoruin  coiiiputationcs.  (iiic  illaiii  vcro  posilioiicui    nitioiialiilior  cssct 

ci  ciiiiu   iiicipiuul  scii   cotiipuliiul   diciii  ii  posilio   Hcdii'   cl    iiiiiliiutiiiiii    ('iiin.  diccii- 

lUiiuc  iti  iiiiiuc,  (piiii  dc  iiiiiuc  sol  |)riusitp-  litiiii  (|uod  uiihrs    illit   mio  circiiilu  caiisa- 

piiicl.  Ilcluioi  V(MO  u  vcspcra  in  vcs|)crain,  B  vit  diciii  ac  noctcin.   iloc  cniiii  possihiliiis 

({uiii  iii  vcspcra    incipiunt   sol(M)niliittMn.  luisscl  sccuiKiiiin   nuturain,   iit  ail   liuiia- 

Astrouoini  autctti  ;i  tttctidic  iti  iiKM^idiciit.  \cntnra. 

(|uiii  liinc  sol  csl  iii  iu;ijoii  viiliitc.  Porro.  Porro  positio  Hasilii  ac  Dainasccni.  tpii 

sancla  1'iCclcsia  u  incdia  nOL'U>  in  nKMliaiu  dicnut  ditMii  ct  noctcin  luiic  cssp  causatnni 

uocliMn.  (piia  tiiuc  Uiitus  cst  (Ihristiis.  c\  (Mnissiouc  s(mi  crrusinuc  liicis  cl  rclra- 

.Vd  (piiuliun   diciMiduin,  (jiiod    si    iii  co-  ctiouc  cjusdiMn  scctitidtiiu    Dci    iinptMium, 

(l(Mn  insliiuli  ruil  cnMtio  cl  lucis  ronnalio  ininortMn  hahct  projjiihilitatcin.  Talis  cniin 

scu  (listinctionis  inccptio,  ccrluin  cst  (|nO(l  clTici^Milia  dici  ct  noctis,  rnisscl  snpcrna- 

0|>us  crcationis  non  ccepil   a  t(Michris.  Si  tnralis  ct  iniracnlosa.  In  opciihus  autcin 

aultMn  dicatur  luissc  iut(M'vaUuin.  uon  s(v  scx  di(M'uin  quipritnr,  non  (|uid  D(mis  po- 

(]uilur  (luod  iuc(>pit  a  tiMichris.  (juasi  tcn(^-  tucrit,  scd  quid   naturai!  ct   ordini    rcrum 

hra>  siut  rcs  aliqua  a  i)(>o  priinuin  crcala.  G  convcncrit.  Dcniquc,  si  lujc  illa  immcdiatc 

quutu  uou  sinl  uisi  privatio  lucis.  Non  cst  proccssit   pcr  crcationcm  a  Dco,   non  ah 

autctu  iucougruum,  si   inccpit  a  creatura  aliquo  corporc  lucido,  crgo  pcriisset  quan- 

non  hiininosa.  Imo  tcnchra)  qusB  fucrunt  do  rclrahchalur,   ct   die   scquente   effusa 

antc  lucis  prodnctioucm,  non  fucrunt  pro-  fuissct    lux  alia,   nisi  forte  dicatur  quod 

pric  in  gcncre  privalionis,  quia   privatio  Deus  per  omnipotentiam  suam  conservas- 

essc  non  potuit,  antcquain  natura  hal)itus  set  eam    in  essc.   l^ursus.  ul)i  permansit 

sui    oppositi,   scilic(>f    lucis,   indita    essct  quando  retrahehatur,  et  an  fuit  iu  aliquo 

corporihus,  qucinadmodum  catulus  leouis  suhjecto  ?  Et  apparet  quod  non,  quia  lunc 

non  dicitur  caecus  ante  dicm  nonum.  Hinc  dies  fuisset  aut  claritas  in   illo  suhjecto. 

per  tcnehras  illas  designatur  impcrfectio  Si  autem  dicatur   quod  Deus  conservavit 

corporalis  uaturip,  quam  nou  hahet  a  Dco.  eam  sinc  suhjecto,  sicut  fit  in  Sacramen- 

Ad  scxtam  dicendiim,  quod  illorum  ali- D  to  altaris  de  accidentalihus  formis ,   hoc 

qui  dicunt  solcin  cssc  factum  cx  luce  scu  totuin  fuisset  super  naturam,  ncc  rerum 

nuhe  illa.  Alii  dicunt  non  solem  tantum,  ordini    convenisset.    Hinc    Rahhi    Paulus, 

scd  ct  alia  sidera  facta  ex  ea.  (Juod  alii  dicens  quod  in  hac   re  opinio  S.  Basilii 

reprohant,  eo  quod  sol  ct  sidera  non  sint  magis    concordet  rationi  ac    litterse.  pro- 

de   clementari  natura.    Alii   dicunt    eam  hatur  errare,  et  argumenta  ejus  vigorem 

redactam  in  pra^jaccntem  materiam.Ouod  non  habent  :  quod.  hrevitati  studens.  de- 

rursum  reprohatur  ah  aliis.  quia  sic  Dcus  clarare  omitto,quiaaquolibet  mediocriter 

destruxisset  scu  perire  permisisset  princi-  erudito  potest  facilitcr  considerari. 

palia  opera  sex  dierum.  Hinc  ceteri  opinati  Insuper  ex  prseinductis  patescit.  cur  se- 

sunt,  lucem  vcl  nubem  illam  soli  esse  con-  cundum  Magistrum  et  Bedam  ac  alios.  pri- 

junctam,  nec  posse  videri  propter   prse-  ma  dies  dicatur  non  habuisse  mane,  quo- 


.M)  KNAliKAIlO    IN    lAI».    I    l.K.NKHIH.    —    AHT.    X 

iiiam  iiiaiii-   f>t  riiiis  pi-icii-iii  nii^  noctis,  A  ilicitiir,    hivit   aiilciii   lli-iis  :   Kiut   lu.x,  ct 

tl   |iriiiri|)llllii  ilii-i  ^fiiliriltls  ;  juiii   uilli-lil  t'ui-lu  rsl   lil\.  iil  rst,  a-lrriilllli   Vri'l)lllii  ^c- 

usti-ii<)iiiii  i-st,  (|iioil  uiili'  iTcalioiii-iii  liiii^  iiiiil,  iii    i|iiit  i-rul  iil    rirrrl  lii.v  :    lior  <'st, 

iiuii  luit  iiov.  (loiisiiiiilitiT  soliilituti*  Vfi-i-  luiii  lucili*   rri-il  liiii-in,  iil  (|iiis   potcst  di- 

taliH  furcrc  uslciiilitui-,  i|uoil  i|iiiiluiii  uil,  cci-c  vcrho    l'i  r  I  lai.  iiiti-lli^'ilui-  cssciilia 

iiuhciii  illuiii  lui^sc  ultciiiis  spccici   u  iiii-  liicis  iii  Dco,  iil  csl,  iii  |ira*sciciilia  l)ci  uii- 

hilius  uliis  ;  ({uoitiuiii  iiiilics  illu  fiiil  iiutu-  tci|iiuiii  licrcl  ;  pcr  Ku(-lu  csl,  cssciitia  lii- 

lu*  cd-lcstis,  uliu'  aulciii  iiiilics  siiiit  iialiiia'  cis  iii  actii.  Kl  \  iilil  Dciis  lucciii  ipioil  csscl 

clciiiciiluris.  lllu  clciiiiii  iiiilics,  scciiiiiluiii  lioiiu  :  lioc  csl,  (pia*  plui-iiil  iii  pra'sciciiliu 

poiiciitcs  cuiii,  1'uclu  riiil  (lc  iiiatci'iu  pncju-  d  pi-a'oriliiiulioiic  |)ci,   iil  licrct  ;  |ilacuit 

cciili,  utiipic  iioii  ciclcsti,  scil  ilc   iiialcria  iii  i-ssciitia  juiii  pi-o<luclu,  iil  Miaiicicl.  \cl 

pniiiu  iiiroiiiii,  (pia*  iiiroriiiutu  ruit(sccuii-  tropicc    vidil,  i<l  csl,  viilcri   lccit  uh  aii}^c- 
(luiii  cos)  sola  roriiiu  corporcitutis :  ilc  (piu  H  lis.  Kt  ilivisit  liicciii  u  lciichris.  Iiilcllif(ilur 

iiiulciiu  coiistut  (pioil  iioii  fiiil  ilc    iialiiru  liic  aii;,'cloi-uiii  fuctu  ilivisio  :  slaiilcs  ciiiiii, 

cn-lcsli  muf^is  (piuiii  clciiiculari.   I)ciii(|iic  lu\  :    cailciilcs  vcro,    lciichra*   dicli    siiiil. 

S.  Tlioiiias  prohul,  solciii  iioii  cssc  facliiiii  l)i(-ilui- (pioi|iii' iii  llisloriu  isla  :  Priiuo  ciim 

dc  iiiihc  illa  pcr  Uoa,  ipiod  sol  iioii  csl  fa-  ciclo  d    lcna   csl    lii\   (-rcala.  ipiod    luvcl 

ctus  ilc  iiuluru  cl<*mciituri.  IJuo  put<'l.  (piod  ()|)iiiioiii    coniiii.  ipii  iliciini  inlcr  crculio- 

Jiixtu  'riioiiidiii,  iiuhcs  illu  fiiil  clciiiciitu-  ncm    cl   disliiKtlioiiis   iiiiliiim,  iioii    fuissc 

ris    iiutiira',    sccuiidum    cos    ipii    |)oiiuiit  uliipiod  lcmporis  iiilcr\ulliim.  Fra^inducla 

cam.  (Juuiiivis  ipiis  iicfjd  Tliomaiii  in  lioc.  (pioipic    vcrha   scnlcnliosa.  c.\   Aiifiuslino 

tamcn  (ut  tai-lum  cst)  nuhcs  illa  non  polius  su|)ci-    (icncsim    siimpla    siinl.    (loiisciilit 

c.xstitissct  iialura'  C(i'lcslis,  (iiiain  clcnicn-  diam    aiiclor    liiijus    llisloria':  cxposilioiii 

turis :  iiiio  (piiiin  unuin  c()r|)usc(j>lcst<' iioii  Hcda>,   ilicciido   :   Liiccin   Scripturu   vocat 
sit  trunsmiiluhilu  iii  ulitid  corpiis  cu>lcsl<>,si  C  (piamdam   niihcm   liicidam.  illuniinaiitcin 

nuhcs  illa  fuissd  iiutura^  cu>lcstis,(lici  iioii  su|)(>rioi-cs  muiidi    parl(>s   lcniii   clarilulc, 

posscl    (piod  sol  fueliis  cssd  dc  <'a  :  (piod  (puc  iiislar  solis  (-irciimafiilala.  id  csl  cir- 

tuincii  Hoiiuvciituru  d  alii  pliiics  dicuitt.  cuin\()lula.  |)ci-  suaiii  pia-scnliam  supcrius 

l'osticmo  udjicicndtim,  ipiod  iii  Scliola-  alipic  infcriiis  licmisplia^rium  vicissim  il- 

stiea  liisloria  compcndiosc  ac   notahililcr  luminahat. 


ARTICl  LUS  X 


F.XPOSITIO    I.ITTKR.K,    IN    (JLA    DESCRIIUTL»    OPUS    SKCL.ND.K    DIKl. 


DKSCKIPTA  distinctiono   lucis  a  tcno- I)  slcll.-p  (lienntur  posita^  in  firmamonlo.  Ila- 

hris.  inodo  dcserihitur  dislinetio  cui-  ipic  l)co  diecnlc  scu  praieii^icnlc,  faetuni 

lcstium  corporuin  ah  inviccm.  Dixlt  quo-  est  firinaincntuin,  idcst  cfclum  sl.cllaluin, 

qiie  Deus  :  Fiat  firmamentum  in  medio  quod  cst  sphsera  octava.  quia  sui)  ca  suiil 

aquarum,  et  diviclataquas  abaquis.  Qua-  scptcm  spha^rae  seu  orbes  ac  Cfcli  planc- 

liter  intclligenda    sint    vcrha   h»e.   Di.xit  tarum.   Kt  factum  cst  firmamontum    lioc 

Deus.  Fiat,  cxpositum  cst  praeeedonti  arli-  in  modio  a(|uariiin  ad  dividcnduin  aquas 

culo.  Quid  voro  intoUigondum  sit  nomino  ah  aquis.  Kl  suinitiir  nune  firmamcntuin, 

firmaincnti,  constatcxeo  quod  paulo  posl  proul  ineludit  soploni  sphuiras  pra'falas. 


I  \  \un\llii    |N    I  \l'.    I    i.KNKSIH. 


.Mir.   \ 


M! 


Aijij.  11.7, 
ii. 

.Vallh. 

\xiv,i".i,;i;i. 


I  Mach. 
U'.. 


ICzeeh. 
xi.vi.  15. 


yac.iv.  13 


/'.V   /i-iif   Diiis  /iriiiiiinrii/iiiii .  Jaiii  aiilr  A 
i)>lriisiiiM   rsl,  t<\|ii)siliiiiiciii    illuriiiii    rssc 
ralioiialiili(ii'ciii,  d    li-\liii   ali|iii'   aiilii|iiis 
ac  saiiili^  «liicloiiliiis  (■oiisdiiaiiliiiiciii,  i|iii 
iliciiiil    111    |»iiiici|>ii)  cor|)t)ia   ciclcslia    ac 
clcinciila  siiiiiil  protliicla  siil»  dislinclis  cl 
propriis  siilislaiilialiliiis  roniiis.  Itlco,  lir 
luainciiliiin  cl  orl)i>s  plaiicl.n  niii  iii  priiici- 
|)it)  siinl  crcala.  t|iianliiiii  ad    lnlain    Miani 
siilislanliaiii  ;     vcniinlaincn   iioii    iii    lanla 
pci  rcclioiic.  (|iiaiiliiiii  ail  accitlcnlalcs  |iro 
priclalcs,  \  irliilcs  cl  (pialilalcs,  iil  poslc.i. 
rntlc,  (pioil    liniiaiiKMiliiiii   tlicitiir  racliini  l{ 
(lic    scciiikIo.    iiilcllij^cntliiin   csl     iit)n    tlc 
proiluclionc  siia>  siihslanlia',  scil   tlc  tpia- 
«lum  sui  coinplclionc.  tpia   racliiin  csl  ina- 
{^is  complclmn  cl    \  ii^t)rosnm   in  (pialilalc 
cl    propriclalc  sua>  suhslaiilia'.  cl    iii  vii- 
lulc  causali.  atl   inriuciulum  clcmcutis   ac 
mixlis  ail  (piosdam  ^cncralcs  circclus.  ut 
prjiMiKluclo  (li\i   ailiculo.  Oiicmadmoduin 
cuim   iii  S('ri|)luris    iiovi    ac    Nclcris    Tc- 
slamciiti    co'li   dicunlur    pcrituri   cl   cor- 
rumpcndi,  uon   uliipic  (pianliim  ad  siiam 
suhslaiiliam.     suhslautialcipic     cssc.     scd  (1 
ciuaulum  ad  acoidculalcs  (piasdam   dis[)o- 
sitioiics.  (pialital(>s  ct  actioucs.  ita  tirma- 
inciitum  ct  s((>l[a>  ac  lumiuaria  facla  di- 
cuutur    posl   primum   dicm.   Dcuiciuc    iu 
Scripluris  coiisuclus  csl  istc  loqucudi  mo- 
diis.  ut  dicalur  rcs  ficri,  quando  accidcu- 
lalc  aliipiid  aj^itur  circa  ipsain  sivc  in  ca  : 
sicut  quuin  filii  Isracl  lc^unlur  sibi  fccis- 
sc  pnrpntia.  in  (pianlnm  non  prcPscidcrunl 
sua  piicputia  juxla  lcgcm.   Iii  ultiina  quo- 
quc  Kzccliiclis  visionc  mullolics  dicitur  : 
Facictis  vitulos  sivc  agnos.  lioc  cst.ilia  aul  D 
illa  dic  offcrclis  tol  agnos  ac  vilulos.  Sic 
et  Jacohus  apostolus  in  suu  ait  Canonica  : 
Ecee  dicitis,  facieinus  ihi  annuin,  ctc.  id 
est,  per  annum  nnnm  mancbimiis  illo  in 
loco,  qui  iyuoralis  quid  crit  in  crastiuum. 

Fccil  itaquc  Diuis  firmamcntum.  pcrfi- 
cicndo  illud  iu  soliditatc  et  causalitatc, 
qua  influit  ad  infcriorum  conscrvationem 
ac  regimen :  quia  (nl  ait  Philosophus) 
oportct  huuc  munduin  iuferiorein,  esse 
contiguum  latiouihus  seu  molibus  el  in- 


llnvioniliiis    siipcriorum,    vidcliccl    ciidc 
sliiim  corpornm.  nl   lola   cJiih  virliis    iinlc 
{..'uhcriicliir. 

hirislli/iii'  iiifHii.s  i/iiii'  i'1'iiiit  .siijiri'  /ir- 
iiiiiiiiriifiiiii,  iili  his  i/iiir  rrniil  Hiih  firiiin- 
iiirnfii.  (Jmi'  cl  ipialcs  siiil  aipiii*  siipcr 
('(cliiiii  c\sislciilcs,  ma^iiii  alipic  difficiliH 
(pia'stit)  csl,  dc  qiia  infra  plciiiiis  laiiKam. 
Niiiit'  brcvilcr  dico,  qiiod  ipiidam  pcr  aipias 
illas  iiilclli;,Miiil  iionam  splncram  .  ipia- 
ctilnin  cr\slalliiiiiiii  ac  aipiciim  appclla- 
liii  :  iion  ipioil  \ci'c  cl  uui\occ  sil  Ar  iia- 
liira  a(|iia'  clcmciiliiris,  scd  qiiia  ciiin  ca 
iii  iliapliancitulc  commuiiiccl  :  sicnt  d  cd- 
Iniii  cmp\rciim  dicilnr  i^Miciim.  noii  qiiod 
iii  calorc.  scd  ipiia  iii  splcndorc  ciiin  visi- 
hili  couvcuit  i^Mii.  .\lii  dicuiil  firmaincn- 
tiim  cssc  vcracilcr  naliiric  clcincntaiis.  ct 
simililcr  atpias  (puc  siipcr  firmamcntum 
cssc  scribuiiliir.  dc  (piibus  opinionihiis 
paulo  post  diffusiiis  rch^icliir.  Porro.  quod 
acpue  dicuiitur  fiiissc  siib  firmamenlo.iioii 
cst  inlcllijrciidum  (piotl  craiit  immciliatc 
sub  cielo  slcllalo.  scd  manchant  siih  orbc 
liiiiari,  sccuudiim  [lositioncm  supcriiis  ain- 
|)lius  ap[)i'ol)atain.  Aqna  autcin  ct  acr  cl 
ignis  erant  confuse  pennixla  iis([iic  ad  in- 
fiinam  s|)liaM'am  cfjelestem,  secundnm  sic 
scntientes.  Et  factum  est  lla  actualilcr  et 
in  rc,  sicut  dixit,  id  est,  iiitelligendo  ac 
volcndo  pricccpit   Deus. 

Vocavitijiie  Deas  firmamentum  coelum. 
Spliivra  oclava  dicitur  firmamentuin,  quia 
firmissiinuin  mediuin  est  intcr  a(juas  prae- 
lalas.  In  suaquoqiic  natura  est  finniim  ac 
solidum,  juxta  illud  Job  :  Tu  forsilan  cum  Johwxsn, 
Dco  fabricatus  es  cielos,  qui  solidissimi  "*• 
quasi  spre  fusi  sunt.  Est  it(Mn  imperlransi- 
bilis  tcrminus  pra?dictarum  aquarum  in- 
lcr  quas  dividit.  Yocatur  etiam  codum, 
quouiam  celatettegit  sensibilia  ista,atque 
a  nostro  abscondit  adspectu  exsistentia 
per  ipsuin.  Et  factum  est  vespere  et  mane 
(lies  secundus.  Hoc  exponendum  est,  sicut 
praecedenti  articulo  est  expositum. 

PrtBterea  juxta  eos  qui  dicunt,  inate- 
riain  primo  creatam  sub  sola  corporeitatis 
fornia,  et  de  materia  ilia  esse   producta 


3)1                                                   KNAKHATH)    l\    CAl».  I    i^KNKSIS.    —    AIIT.    X 

rleiiieata  iitque  eutlfstiit  euriMira,  Hie  c.xpo-  A      Dfiiiqiir  spccialiscst  qiiu^slio,  uii  sullciii 

iii-inla  t*st  littcru   istu  :   Dixit  I)«mis  :  Kiut  ('<i*liiiii  t-i'Nsl;illiiiiiiii  scii  u(|iiiMiiii,<l<-si^iiu- 

ririiiuiiitMituin  iii   iiu-dii)  u(|uui-uiii,  i<l  cst,  tiiiii  \u'V  u({uus   (|uu'   sii|iru  liriiiuiiKMiliiin 

ea*luiu   si(|«M-(Miiu    iiroducutur  ric   iiiutciiu  coiisistuiil,   sit    v<m-(*  dc   uuliiru  ct  spccii^ 

illu  iiitorini  ct  coiniiiuiii,  ct   suhsislut  iii  u(|ua^   Kt   viilcliir   i|ii()il    iiiio,    (|uiu    scii- 

in<*(lio  illius  inutcriu'  :   (|uu'  iulcnluin  dc-  pturu    islu    u|)crlissiinc   dicil    (|iio(l   siipiu 

sigiiutur  iioiiiinc  u((ua*,  (|uuii(lo(|Uc  uoiniuc  ririnuinciiluiu   siiit   U(|uu%   cl    sul)    codi-iii 

tcrrai,   uli(|uuiido  u|)|)cllutiouc   uhyssi,    iil  (-onlc.vlii    uliliir    iioniiiic    uijiia',    ilu   (|uod 

dietuiii  <^st  plciiius.  Siequ<'  dividut  uquus  vidctur  dc  aijiiu  iiuivocc  l()({ui.  lloc  ({uo- 

ul)  u({uis,  id  cst  uuuiii  illius  inutcriut  |)ur-  quc   vi<l<'nlur  |)ra'lciid<'i-c   iiianitcslc    uliu 

tcin  ul)  aliu.  Kt  r<'cit  l)<'us  ririnaincnluin,  locu  Sciijitiiia' vctcris  rcslanicnli,  iit  ({uiiiii 

di\isilt(u<'  u({uus  ({ua*  craiil   su()cr  liriiia-  rcrliir   iii   Psaiino   :   (Jiii    c.xlcndis   cu'iiiiii  /Y.m, .',,). 

incnluin  :  lioc  <'Sl,  (ira-ralaiii  {)artcin  illiiis  H  siciil  pcllcni.cl  lcfiis  u((uis  siqicrioru  cjus. 

iiiat<*ria),  cxsistcut<'in  iii  loeo  <'Uiiii('utiori  llcm({iic  ;  Laudutc  cuin  ecnli  eadoruni,  d   /'.i.cxi.vHi, 

firinainciito,  divisit  ab  his  qua)  cruiit  suh  u({iia'  qua^  su{)cr  e(L'los  suiil,  luiid<'nl  iio-  *' 

ririnuiiiciito.  Ntiiie  i'niin  {)(*r  ririiiuiiicntiiiii  incii  Doinini.   Kt  rursiis  iii  Iriuiii  euiilieo 

dcsi},'iiautur  ctiuin  orhcs  s<'{)l<'Hi  {ilunctu-  PiK^rorum  :  Hcii(*(lieit('  uqua)  oinucs  quu)  Dan.uijM. 

ruin,  qui   fucti  suiit  cum   rirmamciilo  dic  siqicr  (-«clos  siinl,  Domino.   (juiim   if,'iliir 

scciindo  :  ({uo  clium  dic  (>ccundum  islain  maf^is  dchcainiis   S('({iii  aiK.-lorilalcin  Seri- 

opinioiK'!!!)  tuclum  cst  eu*luin  crystuiiinuiii  {)tui-u;  diviiuc,  (|uum  dii-lamcu  ralionis  liii- 

dc  su{)rciiia  ()artc  cjusdcui  matcria*,  qua'  muiia*  :  vidctur  uhsolutc  diecudum,  ((iiod 

iii  supcriorihus  [lurtihiis  suis  suhlilior  luit.  supcr  eujlos  suut  verc  ue  piopri(*  uquai,  «*l 

D«*  purte  vcro  iiiult*riip  ({uie  inunsit  suh  quod  eoclum  erystulliiium  sit  (U'    naturu 

orhc  luiia»,  fuetu  suut  clcmcntu  sceuudiiin  u({ua'  :  lirinumcntum   quoquc  sit  clcincn- 

istos  non  lioc  dic.  scd  {xistcu.  Sieqiic  liaic  {]  laris   naliira*,    vidcliect    ignca;,   ut    aliqui 

dietu  sunl  licri.  quoiiiam  proprius  rorinus  dieuiit   :   vci  ()urliin  igiu^a;,  quaiilum    ud 

suhstuutiales  spceilieas  aeceperunt  a  Deo  stcllus  ;  parliinquc  aqucte,  utpote  quan- 

hoe  die  aut  postinoduin.  tum  ad  reliquas  cjus  partcs. 

Pra^tcr(*a.  quod  priino  dicilur,  Fial  lir-  Dcniquc  uiitiqui  et  sancti  doctores,  Au- 

mamcntuin  ;  deinde,  Focit  Deus   lirmu-  gustiiius,  Basilius,  Grcgorius,  Amhrosius, 

mcntuin   ;   ct    tcrtio,   Facfiim    cst    lirma-  ita  sciiscrunt   :   quos   Boda,  Strahus,    Du- 

incutum  :  ncquaquam  su[)crl"lue  positum  masccnus,   .Mugistcr  Scntciitiarum,  auctor 

cst.  lusupcr  palct.  quod  dics  ista  secunda  Scliolasticae  hisloriae,  Glossa,  ct  alii  multi 

liahuit  non  vespcram  tantum,  sed  ctiam  secuti  sunt. 

mane,    quoniam    nox   dici    altcrius    carn  Circa  hujus  quaestionis  decisionem  scri- 

prjBcessit  ;  et  idem  dieendurn  est  dc  dic-  hit  Bonavcntura  super  secundum  :  Iii  hac 

hus  sequcntihus.  D  quiestionc,   proptcr  diversitatem   posilio- 

Circa  hanc  littcram  qua?ritur  primo.  an  num  et  dehilitatcm  ratioiiuin.  vi.x  ccrlum 

corpora  coelcslia  siiit  naturae  elcrncntaris.  aliquid    dici    potcst.    Dciiulc    post    multa 

Kt  videtur  quod  imo,  ex  textu  prsesenti,  verha  declinat  ad    hoc,   quod   per  aquas 

quum  firmamentum  sit  factum  in  medio  quae  supcr  ccelos  sunt,  intelligatur  nona 

aquarum.  Unde  videtur  sola  divisione  ah  spha^ra.  qua*  dicitur  coelum  crystallinum, 

eis   differre,    et   iterum    quoniam    supra  non  proptcr  vcritatcm  naturae  aquae,  sed 

ipsum  sunt  aquae.  Hanc  quaestionem  do-  propter  similitudinem   in    diaphancitatc, 

etores  super  secundum  Sentcntiarum  sa-  qua  aqua  non  solum  cst  luminis  rcceptiva, 

tis  discutiunt,  et  cornmuniter  Aristotelem  sed  etiam  aliqualiter  retentiva,  ut  patet  in 

assequuntur,  dicentes  quod  sint  alterius  quihusdam  lapidihus,  qui  non  videntur  de 

naturae  quam  elementa.  nocte  nisi  ponantur  in  aqua.  Deinde,  quasi 


r\\UH\l|n    IN    t   \l'      I  i.l  M  Ms  \lll       X  Xi 

nMiioiilainlii  I  lniiln^us  iili|iii'  |iliilnMi|iliiis,   .\  ijr    (!iki>i|ii,i-\  is ,    niiiroriliiiil    «lirliH     It^Mlii- 

iliril   i|iiiiil    \ii:;iishiiils  rl    iilii  Saiirll   iliM'  \i'nliila'. 

iiiiil    I II  Miaiiiriiliiiii   i'ssi>   ilr  naliiia  iKni''.  I)nii(|iii>    Iti-ila    ail    :    (!irliiiii    sidrrfiiiii 

111)11    i|iiiiil    lialtral    roriiiiiiii   siilislaiilialciii  ciiiislal  i>ssi'  in   iiicilio  a(|iiiiniiii.  (|ii(iil  i|i- 

(>l  s|)(>i'i(>iii  s|)(>('ialissiiiiaiii  i^iiis,  scil  i|iiia  ii(|iiis  racliiiii  cicdi  |i()lcsl.  .Niiiii  lii|)is  ci-y- 

|)ai'lici|)al  liicis  iialiifain  scciindiini  aiialii  slalliiiiis,  i|iii  csl  ina;^'iiii'  riniiitiilis  ct  pcr- 

;^iiiMi.  I'.l  (|Maiii\is   isliid   sit    hcnc  diclnin.  spicnilalis,  dc  ai|iiis  csl  racliis.    I'it   scciin- 

i|iiaiiliiiii  iid  lioc  i|n()d  \  idcliii'  \  crhii  saii  diiin    ciinidiin    Kcdaiii.    a(|iiii)   siiiil    siipcr 

cloiMiii  llicolo^oniin  pic  sal\;iic,  cl  ipiaii  ((cliiin  iiistar  ^lacici  iiriiiii*  ac  solidif.  Iiti>c 

Imim  ad  lioiiiincs  concordiiic :  \cniinliiiii('ii  cl  pliiiii  siiniliii  liiiliciitni'  iii  (ilossa,  cl  ul- 

si    ipiis   plciiins  ciiriosins^pic  \oliici'il   in  l(>;;aiiliir  a  .Mii^Mstro  iii  sccinido  Sciitciitia- 

ronniiti.  iincnict  ipiod  scciindiiiii  iiilcMlio  riiiii.  Iii  Scliolaslica  ilciii  liisloria  di(;itnr  : 

n(>iii  cl  incnlcin  1'alniin  jaiii  pr:claloniin.  II  l'\>('il  Ociis   iii  aipiikriiiii  incdio  ririiiamcn- 

codiini   crysliilliniiMi   sil    \i>ic    Ac    iiiiliiiii  tiini.  id   (>st   (piaindaiii   cxlcriorcin   iniiiidi 

aipiic  iiltpic  loi  niiililcr  rrii^idiim.  pi^cscr-  supci  riciciii.   soridaiii  c.x  aipiis  con{,'clatis 

liin  (piiiin  poiiaiil  aipias  siipcr  ririniini(>n-  iiisl:ir  crysliilli   cl    liicidain.   siip(>r    (piain 

Inin.   ad    lcinpcrandiiin   solis  (>l   alioniiM  siiiit  atpiio  iid  inodiiin  cryslalli  (•oiigclatie, 

C(i>l(>sliiim  coiponim  ciilorcm.    Indc    Sa-  ii(>  ii,Mic  solviinlnr.  (jnihiis  consoniirc  vidc- 

Inrniim   iirrirmanl   cclcris    planctis   Irij^i-  tiir  (luod  Joscphus  iiil  :  Sccunda  dic  l)cus 

diorcin.  (piiimvis  (Ms  vclociiis  movcalur.  CMrluin  supcr  oiniiia  collocavil,   illiidipic 

ntpotc  allius  siliis  prophM'  [)ropiiupiilal(Mn  ab  aliis  disliii},Mi(Mis.  in  se  ipso  conslituluin 

suaiii  ad  a(pias  illas.  esse  priEcepit,  ct  ei  cryslalluin  circumfi- 

llinc  Thomas  scrihil  supcr  seoundiim  :  gens  Iiumidum  et  pliiviale,  ud  utilitatem 

(iircu   hanc   (piiOslioiUMii    ruil   philosopho-  quro  fit  ex  imhrihiis  lerra?,  congrue  fahri- 

rnm  div(M'sa    posilio.   Oiiincs    (Mrnn    aulc  C  catus  est.  Kcce  cpiomodo  erudilissimi   ac 

Aristolelem  di.\(M'uiil  cielum  esse  de    na-  ingeniosissimi  viri.   propter  auctoritatem 

Inra  elementorum  :  c]uod  Aristoteies  pri-  ScripturjB.postposita  philosophorum  peri- 

mitus  improhavit.  pouenscwlum  esse  sine  pateticorum  doctrina,  sentiuut  coelos,  i(i 

gravitale  el  levitale  aliiscpie  contrariis.  ut  est  sidera,  esse  elementaris  naturae. 
patcl    prinio  VmA\  et  mundi.   VA  propler  Porro,  qiiam  acriter  scrihat  Ambrosius 

cfficaciam  ratioiiiim  cjus.  post(MMores  plii-  in  suo  Hexaemeron  contra  aliter  opinan- 

losoplii,  sciliccl  Peripatclici.  consenseruut  tes,   patet  in  lihro  illo.  Arhitror  ergo  in 

ei  :  unde  nunc  omnes  opiuionem  ejus  si^-  hac  niateria  sohrie  esse  loquendum.  Ra- 

qunntur.  Simililer  expositores  Scripturiv  tiones  quoque  Aristotelis,  quihus  probat 

in  hac  divcrsilate  fuerunt.  secundum  quod  cadum  esse  aiterius  naturae,  non  sunt  de- 

diversormii  pliilosophorum  doctrinis  erant  monstraliva>,  sed  solum  probahiles.  Nem- 

inslructi.   Hasilius   euim.  Augusliiius.  ac  D  pe.  quod  arguit  de  specialitale  motus  coe- 

plurcs  Sanclonim.  sequuiilur  iu  Iiis  qua>  lestium  corporum.  quod  noii  movenlur  ad 

philosophiam  concernunl,  lu^c  sp(X'tant  ad  medium,  nec  a  niedio,  sed  circa  medium, 

fidem,  opiniones  Platonis  :   ideo   ponuiit  quid  demonstrat,  quum  et  ignis  in  pro- 

C(ulum  esse  naturiP  elementaris.  Dionysius  pria  sphaera  circa  medium  seu  circulariter 

autem  fere  uhique  iu  talihus  Aristotelem  moveatur?  Et  si  dicatur  lioc  esse  per  ac- 

sequitur,   ut    patet  diligenter   inspicienti  cidens,  utpote  virtute  sphaer;»  superioris 

lihros  ipsius.In  talihus  ergo  dicta  Saiicto-  ipsum  continentis.  non  tamen  motus  ille 

rum  iiou  sunt  niiijoris  auctoritatis.  quam  est  igni  violentus  aut  penitus  innaturalis. 

pliilosophi  quos  sequuntur.  nisi  quod  sunt  Denique  in  generationibus  mixtorum.  ele- 

ab  omni  infidelitatis  suspicione  immuuia.  menta  levia,  scilicet  ignis  et  aer,  natura- 

Ha?c  Tliomas.  Dicta  autem   Alherti  libro  liter  moventur  deorsum  :  qui  motus  est 

T.  1.  3 


:\'i  KMAKItATiO    l\    «:aI>.    I  liKNKKIS.  AIH       X 

«'!»   iiuluruli^   |M-r   i-«^s|i«tIiiiii   utl  iialiiiain  A       Iiimi|)i-i-    (|iiaM-iliii',   (iir   iii   ili-hci'i|)lioii<^ 

uiiiv<'i'»ul«-iii.  Sie  (lii'i  (losstU  (li*  iiiolu  cu'-  o|>(M'iH    scciiiitla*   dici    iioii    ilicitiii-,    Vidit 

lcAtiuiii    cor|ioruiii,   (|iiu^   clsi  t^ssi-nl   clc-  l)<-ii>>  t|iioii   c^mI   htxiiiin,  (|iiciiiailiiiotliiiii 

iiiciiliii'is  iiutiiru\  iioii  taiiicii  sc(|ii('i'«'tiir  cu  iii   tlcx-riptionihiis    opcriiin    alioriini   tjic- 

Ciinuiitihiliu  «'Ss«',  (|iiuiii  ii«'i'  ipsu  1'lciiiciitu  riiiii.   Ad   (|ii()t|  clcj^aiilcr   rcspoiitlclnr   iii 

siiit   (-oi'i'ii|iti()ilia   sccuidIiiiii    sc    tota,    ct  (ilossa  liis    \ci'l)is  :  .Nolaiitliiin  (|ii()(|  ()|)ci-u 

uliu*    ratiitiic^    iii(-oi  riiptiltililalis    pohsciit  scciiiiila-  dici,  sct-iindiiin  llchra-os,  iioii  di- 

ussi^iiaii  iii  cis.  ('iiiitiir  lioiia,  (|iiiiin  lioiia  siiit  siciit  ct  cclc- 

Hiiie  Ttioiiius  sii|i('i'  scciiiiiliiin,  positio-  la  :  (|iiod  lit  |)r()|ilcr  hiiiaiiiiiii  |)riii(-i|)ciii 

niMil  Al'istot«dis  vocut  opiiiionrin.  alt|iic  in  allcritalis.  t|ni  piiiniis  ali  niiilalc  disccdil, 

|)i-iiii.i    partc,    (|iuestit)iic   ()S,    iiiiiltiiin   so-  i-l  in   ri^Mira  l)i}<aiiiia'  ac   iiiulloriiiii  rc|)r«;- 

l)ric  l()i|iiiliir  dc  isla   iiiatcriu,  dicciis  :  Si  licn>.il)iliiiiii  |ioniliir.  rinlc    aiiiinalia   (|iiat  t;,;i.\,i.>. 

dic.iiiiiis   lii-iiiaiiii'iiluiii   cssc  ctcliiiii   siilc-  B  hiiia   iiilroicrnnl    iii  aitain,    iininiinda  In- 

rciiin,  liiiic  U(|ua''  (|ua^  siiiit   supra   (iriiiu-  ciuiit.  Iiii|)ar  aiilcin  iiuincrus  inniidiis  csl. 

luciituiii,  [lossuiit  dici  illius  iiulura!  cujiis  lliiic   .Muxistcr  in   sccuiido   lcslutur  :  .Non 

«^sl  hoc  cudiiin     l  ndt-  t|iii    tlicunt  (•(cliliii  csl  liit-  liirliini.  \  idil   Dciis  t|ni)ii  cssct  ho- 

essc  iU-   iiutura  clcinciitoruiii,  diccrc   pos-  nnin,  co  t|nt)d  liinarius  csscl   |)riiici|)iiiiii 

siiiit  u(|iius  illus  «'ss«'  cl«'in«'iituri's.  ijiii  uu  ailcritatis  ct  si<,'iiiiin  divisionis. 
tcm  asscruiit  c(idiiiii  cssc   spccialis   iialii-  Vcruinlaincn  t|iiidain  dicil,  (jiiod  rcs[)0ii- 

ra\  diciint  lias  aijiias  iioii  clcini-nlaris,  scd  sio   ista    vitlcliir   Iriilalica  '   cssc,   (jnia  iii 

cudcstis  uatiira'  cssc;  ct  ([ui  [loiiiiiil  a([uas  Mvaiij^clio  ()iiiuriiis  lanilal)ilis  ac   iiiyslicus 

('leinciitarcs  su[)ru  cu'luiii,  diccrc  [lossuiil  tlcsifjnaliir.  liidc  (llirislus  inisil  disci[)ulos    /-«c.x,!. 

([iiod   iion   siiit  },'i-av('S,   scd  siiittilcs  :  iicc  suos  hinos  ad  [)i-a'ilicanduin.  Ad  (iiiod  hnv 

liuida',  scd  tani[uain  ^lucics  rii-iiia>  ac  dii-  \ilcr  rcs[)ondcndiiin.  ([uod   lani   indcccns 

rie.  rndca  (|nil)iisdaiii  C(ji'luin  crystalliniiin  (]  i'c|>r()l)ulio  [xjtiiis  [losscl  dici  taiis,(|iialcin 

vocantiir.  Ila-i-  Tlioinas.  i[>sc  i-c[>utal  [ira-ialain  rcs[)oiisi()ncin.  (jua! 

Ain[)lius.sicut  honavcntiira  laii;;il  siijicr  ctiain  c.x  vcrhis  Auj^ustini  suin[)ta  vidcliir, 

secuiidiiin,  lii  dicunt  (luoil  Dciis  iii  oidinc  ([iiain  ct  doctorcs  su[>('r  sccunduni  concor- 

univcrsi  inagis  attcndit  coinmunc  hoiiiim  dili-r  a[)|)rol>anl,  uti)Olc  Tlioinas,  Alhcrtus, 

ct  Cinis  utilitatein,  (juam   rorina^  ([iialila-  ac  alii.  Undc  cl  Honavcntiira  scril)il    il)i- 

tcm  aut  hoiiiiin  s[)cciaiis  iiatura?.  Idco  sic-  dern  :  (Juamvis  l)inai'iiis  ininus  ah  unitate 

ut  in  minori  miiiidoDciis  [)Osiiit  ccrcl^rniii  rcccdit,   |)i-iiiio  lamcn  liahcl  .^-alioncm  rc- 

sursum  ad  lcnqiciandum  cortiis  caiorcm.  ccssiis  in  sc.  Idcirco  [>cr  i[)sum   inlclii{<i- 

sic  su[)ra  cceium  sidcr.-um  [)Osuit  aquciim  tur  divisio  et  reccssus  a!>  uiiilatc  virlutis 

cuduin  ad  ardorem  teliicris  relrigcrandiim.  ct  [icrlectionis.  inaf^is  ([uam  [)cr  aiios  nu- 

Atque  [)ci-  istud  soivtint  argumenta  quie  meros.  Argumentum    qiiO([iic    iliiiis    non 

coiitra  liiec  fieri  soleiit.  K}i:o  in  isla  inate- D  vaicl.  (Jiiamvis  eiiim  i)inai-ius  quaiidoqiK^ 

ria  assertive  iiil  dico.  .\eqiie  intentio  mea  acci|)iatiir  in  hono.  quia  in  omiii   creato 

est,  in  hoc  loco   liorum  discussioni  |)l(Mie  invenilur  aliijuid  [)eri'ectionis.  niliilo  ini- 

insistere.  Sed  pro[)ter  sanctorum  Pali-iim  iius  sccundum  consi(i(M-alionein  pra;lactam 

reverentiain  tetigi  ista.  Ilinc  in  discussio-  in  inaio  accipitur  :  ([uemadmodiim  per  leo-  A/;oc.v.5. 

ne  hujiis  materise  ait  Honaventura  :  Hoc  nem  (juandocjue  intelligitur  (^hristus,quan- '^'''''^'•*- 

prsBcipue  altendeiidiim  est,  ne  in  incerta  docjue  diaholus. 

inateria  ali(jui(l  ccrtitiidinaliter  asseratur.  Niliilo  minus  est  etiam  alia  ratio,  cur 

Melius  enim  cst  [)ic  diihitare.  quain  teme-  in  descriptione  operis  secunda?  diei  omit- 

raric  aiiquid  (leliiiirc.  latur  illud.  Yitlil  Deus  (juod  esset  honiim  ; 

'  Falsa.  Cf.  Cangii  Glossar.  \'°  Trula. 


I  \  \llll  \  I  in    |\    I   \|'      I    i,iM  s|s 


\lll 


:»« 


i|ili:i  M(li<lir<>l  (lisliiiclio  ai|iiai'iiiiial)  .ii|iMs  A  ri(l(liiiiii  Jiida-di  iiiii  docloi  (■iii   italtlti  S.ih» 


snMiiido  ilic   iircplii,  Inlio  dic  (■oiii|dflii 
csl,  (|iiantiiiii  ad  ai|iias  id<>iiii*iilat'i*s,  <|naii 
do  iii  nnnin  ('oii;;i'c>;ala>   siinl   lociiin.  Ncc 
ad    inlrodiicciidnin   liaiic    lalioiicin    iiia^'is 

lilhraiciii.   opoiliiil  allc;^.ii'c  inridclclii   iii         liisloiiis   laii^'il. 


tiioncin.  (|nasi  illc  liicltits  ilixctil  i|it.'iiti 
lol  (loctot'<-s  <-allt(dici  :  (|itia  cl  ipsi  (l(;- 
clotcs  calltidiri  jaiii  |ira'rali,  imiiiiIimii  ra- 
liotictti    assi^Miatit.   i|itatn    cl    Ma;^'is|ct-    iii    i'<:iru*<>> 


111*  Tlor, 


Ainicn.i  .s  \i 


i",\i'ositio   ti'.\i'is.  tti.s(.mtii.Mts  oi'i  s   ti.niii:  1)11. 


^l^^l.U  TIO  dic  distincla  ahjiic  al)  iii\  icciii 
JL  (livisa  sunl  cicniciila.  (|iia>  taincii  in 
Hfincipio  rii(>fiitit  iii  propiiis  rofiiiis  suh- 
slaiilialihus  disliiictc  pfodiicta.  ac  spccifi- 
i'a  fationc  divisa.scd  loi-alilcf  ciant  coiirii- 
sc  pcfnii\la.  cl  lioc  tcflio  dic  ah  iii\  icciii 
(livisa  suiil  loco.  cl  (piasdaiu  accidiMilalcs 
propficlatcs.  ipialilatcs.  ct  viftulcs  acli- 
vas  acccpcfunl  coiutuuiics  ad  i,^(Micfalcs 
(piosdaiti  ctr<\'tus.  ul  su|)i'a  c\  (loL't()fi- 
hus  cst  ostciisum.  lta(|uc  ait  :  Di.cif  ccro 
Dcus.  VvcqwcwWv  iu  isto  capitulo  lcgitur 
D(^us  (lixissc,  ct  ipiasi  [)cv  iulcivalla  dic- 
riim  loeulus  ct  op(^fatus  essc  dcscfihituf. 
(piuiii  tanicn  iii  ipso  iiivafialiili  ae  siiii- 
plicissiiiio  Dco  uulk  sit  div(M'sitas.  uulla 
inutatio.  Miiliaipic  novitas:  scd  (piidipiid 
pfoduxil  iii  lciiipofe,  et  pcf  tciiipofuni 
vicos,  hoc  a!)  iTtenio  tunc  et  talilof  faceie 
incoimnutahilitef  ordiuavit.Ipse  oniin  on;- 
iiiuiii  rcfuiii  ideas  coutiuet  in  se.  Porro  iii 
idea  duo  not  uitur,  videlicet  cognitio  rei. 
et  (lotoriniiuitio  iiuando  ac  ciualiter  fict. 
Cjiigrcyciitar  iiqiiiii  qau:  sab  cceh)  sant,  lu 
locain  anam,  ct  apparcat  arida.  Notanlor 
ait.  A(pur  quse  suh  cojIo  sunt.  ad  diffor(Mi- 
tiain  a([uaruin  exsisteutiuin  super  coelo/, 
hoc  esl.  Kgo  creator  oninipotens  dofinio. 
volo  ac  juhoo.  ut  aqufp  oloinentares,  qure 
sua  raritafo  ot  oxtensione  ac  ahundautia 
occupaut  spaliuin  aoris.  descendanl  et  con- 
fluant  in  unuin  locuin  coininunem,  qui  ost 
iocus  Oceani,  et  amhit  terrain.  Et  appareat 


\\  aiida.  id  csl  tcif.i.  ipni'  cx  siia  iiatiiia  csl 
sicca.  Et  factaiii  cst  ita .  |)co  iiaiiKpic  jn- 
hcnlo.  mox  c(i'pil  uipta  cclofrimo  iitolu 
(lcscciidcfc.  ('()uj,'rcgafi.  al(pic  ad  lociiin 
sihi  counatufalom  coucurrcrc. 

Et  vncavif  Dcus  aridani  fcrrain,  id  <'st, 
in  sua  |)riescioi)tia  institiiil  ariilam  sic  dc- 
hcfc  vocaii.  cl  pf()|)rictalciii  indidil  ci.  a 
(pia  inerilo  terra  vocatur.  Ideo  onim  voluil 
tcirain  (liscoo|icrifi  ah  aipiis.  ot  apparore, 
ut  fieret  apta  hahitationi  liominum  ac  hru- 
lorum,   sic([uo  eorutn   pedihus   tereretur. 

G  Unde  dicitur  terra,  quasi  podihns  trita. 
Cjngrcgationesque  aquaruni  appellavil 
niaria.^i  aqaa  congregata  est  iii  uno  loco. 
cnr  non  ait  singularitof.  Congregationom 
atpiarum  appcllavit  mare  ?  Kespoiidotuf. 
([uod  quamvis  aqua  pro  maxiina  sui  paite 
iu  loco  Oceani  sit  coliecta.  atlamen  in  di- 
versis  torra?  partihus  manseruut  parles 
aquiB,  quae  fuerunt  particulares  congrega- 
tiones  a([uafuin.  ot  conlinuatiouem  ali- 
([uain  hahuofunt  ad  Ocoanum  sou  ipsum 
aquae  elementum.  Talia  quoquo  loca  a([ua- 

D  rum.  vocanlur  lacus  ot  sinus  ac  recepta- 
cula.  Et  partim  fuerunt  et  sunt  suh  torra. 
partiin  quoque  supra  terram  secundum 
necessitatem,  utilitatem,  et  exigentiam 
vita?  Iiominum  ac  hrutorum.  prout  infi- 
nita  at([ue  omnipotens  sapientia  Greato- 
ris.  hoc  praecognovit  ac  ordinavit  :  niliilo 
minus  aquse  dicuntur  veraciter  congre- 
gatae  ad  locuin  uuum,  quoniam  pro  ma- 


:w 


K.MAIIHAIIO    IN    i:aI'.    I    liKNKKIS. 


Ain 


\i 


juri  piirli*  uil  uiiuiii  lullrcla^  Miiit  lo- 
euiii,  ct  oiiiiirs  iiaturalitri'  iiicliiiaiitur  u<l 
luc-uiii  uiiuiii.  Kl  ^ii-ul  i'(;ri*«liuutui'  ah  illo 
|)ro[itci'  i-oiiiiiiuili'  liouiiiii  |ir<rtaluiii,  mc 
iiitliiruliti-r  ri-{<i-i'iliuiitur  uil  i|iMiiii,  jii\ta 
/ivt/i  1,7  illiiil  Kri-li-!>iu>>tiri  :  Ail  lot-uiii  Ulllll*  i-\ruiit 
riuiiiiiiu,  ri-vi-rluiitiir,  ut  iti-ruiii  riuuiit.  Kt 
iti-riiiii  Suloiiiuii  uit  :  Oiiiiiiu  riiiiiiiiiu  iii 
iiiurc  iiitruiit,  i*t  ipsuiii  iiuii  ri*iluiiilut.  lius 
itui|ui'  u(|uuruiii  c-oiiKi'c^utiuiirs  l)i*us  iiia- 
ria  u|>|)i*llu\  il,  Ju\ta  |)i'u|ii'irtuti*iii  liii-^iiii' 
ili*l)i'a*ii*,  quu  oiiiiiis  t-oii{<i'(*^utiu  iiiitxnii 
iii|uui'uiii,  iiiari*  vui-iiliii-,  siriit  iii  Kvaii^'i-liu 
/uu/i/i. vi,i.  Irgitur  iiiun*  ribciiudis,  rt  iiiari*  (ialilii*u*. 
i*i'a'li*i-i*u,  uiiuiii  (*st  iiiun*  |)i-iu(-i|)uli', 
tululr,  rt  iiiu\iiiiuiii,  i|iioil  (*sl  (|uusi  rin- 
Kuluin  Irrru),  ([iiuil  votatur  ocruiiiiiii  i-l 
uliyssus.  Suiit  (|U0(|ui*  iiiiilta  iniiiuiii  i-t 
purticuluriu  muria,  quio  siiiit  Ocraiii  bra- 
rhiu.  .Muj,'iiuiii  vrru  (*t  totalr  iiiarr.  rst 
ipsum  ai(Uii'  rlriiirutum.  lliiii-  lo(|uiliii' 
lirda  :  Quuin  multu  suut  inaria,  utlamrn 
(licit  uqiias  con^n*^atas  in  iiiiiim  Idi-iiiii, 
quoniam  ina^no  mari  oiiiiiia  illa  jiin;.;un- 
lur.  Kt  si  uliqui  lacus  in  sr  ipsis  slricti 
vidrntur,  OL-cultis  tain(*n  in(*atil)iis  rrvol- 
vuntiir  in  inarr.  Fossorrs  qtioqnr  pnlru- 
inm  lioc  piohant,  qnuniam  tota  trlliis  |)rr 
invisihilrs  vrnas  aquis  rrplrla  rsl,  (jiiihus 
omnihiis  r.x  mari  origo  rst.  Srd  possrt 
quis  dicerr  :  niiiiin  aqua  sit  mullo  majui- 
qnam  trrra,  imo  (ut  aliqiii  dicnnl)  srciit 
rst  drcirs  rarior  ac  siihtilior  t(*rra.  ifa  rst 
decies  major  rt  diirusior  ca,  quomodo  rrj^o 
potuil  congrrgari  rt  eollocari  in  uno  terraj 
loco  ?  Rursus,  quum  aqua  sit  miilto  levior 
terra,  quomodo  luit  ei  naturah*,  a  super- 
ficie  teri-ip  (piam  operuerat,  discedere,  at- 
que  in  coneavitatihiis  recipi  terrcT  ? 

Ad  intrllijjrrndiim  liorum  solutionem, 
commemoranda  sunt  verha  Bedie,  qua? 
Magister  secundo  lihro  allegat,  et  hahen- 
tur  in  Glossa.  Itaque  Beda  super  Genesim 
loquitur  :  Gongregatge  sunt  aquae  coelo  in- 
teriores  in  iinam  matricem.  ut  lux  quac 
prfieterito  hiduo  ilhislraveraf  a(pias  in  aere 
puro,  clarior  liilgeat.  et  appaieat  Irrra 
quae  cooperla  aquis  latehat,  et  quae  aquis 


A  limosa  riut,  lii-n-l  uridu  iilqiir  ^.^iaiiiiiiihus 
upta.  Si  aiit(*m  (piiriiilui ,  iihi  ('uii^rrgiilie 
suiit  iiqiui',  (pia*  tuliiiii  Ir.vrritiil  spiitiiim 
UM[Ur  ud  (-irluiii,  lioc  cst  US([Ui*  iid  ui  hciii 
lunu%  [lutuit  lirri  iit  Irrru  suhsi(l«*ns,  (Oii- 
(-avas  [lartcs  |)riel)crct,  iii  (|nihns  riiicliiiin- 
lc^  uqiias  rci-i|)i-i'i*t.  Pulrsl  rliaiii  ririli, 
|)iiiiiiis  illu^  uquus  ruriurrs  ruissr,  qiiat 
siriit  nrhiilu  t(*grr(*nt  trrras,  s(*d  (-uiigrr- 
^atus  rl  s[)issutas,  (*t  idru  larilr  iii  iiiiiiiii 
jiutnissc  redigi  locuiii.  Ilis  concordat  (jiiod 
in   Scliolastica  dii-itiir  liistoria.  liiiic   alii 

B  di(-iiiil,  diviiia  \iiliitr  eoncavitatrs  1'artas 
rssr  in  Irira,  in  ([uihiis  aqua  n*ci[)(*i-etui'. 
I']l  quiu  tuiii;  dchitum  deiisitul(*iii  acci*|)it, 
locuiu  o(-cii|)a\il  minorem.  I  iuli'  rl  Dama- 
sc(*uus  ail  lihro  srciindo  :  l)(*o  jiihrnlr, 
aquurum  r(*cr[)tucula  lacta  siiiit,  rl  tiiiic 
iiionlrs  r.xstilrrunl.  Alii  qiiu(|nr  dicunl, 
ai|iias  in  Ocraiio  iir  aliis  loris,  hinc  iiide 
iii  magnam  allitudini-m  rlrsari  ac  cn^sce- 
rr  :  ([uod  vrruin  essr  (irohalur  in  s[)lia'ra 
miinili,  (|uoiiiaiii  a({ua  liinlii  rx  sua  na- 
tiira  ad  s[)liaericam  rotiindilalrm,  sicul  in 

C  gulta  a([UUi  ()otest  p(*i-()rn(li.  Lnde  iksilius 
ait  :  Kxperimcnlo  coiiqx^rttiin  esl  a((uas 
iiiaris  Kuhri  esse  alliorcs  ([uam  lcrram.  i"]t 
'riiomas  in  (irima  parte  :  1'oluil,  iiiquit, 
aqua  in  altiorein  elevationem  uniri.  I)(*ni- 
que  aquis  sic  congregatis,  ignis  el  acr  in 
suis  locis  steterunt,  et  ah  aliis  sunt  divisi. 
Veriimlamcn  pneindiKMis  contradicit 
Kahhi  1'auliis.  et  quia  in  multis  sermoni- 
hus  invcnitur  stullitia,  i()se  circa  lia?c  mul- 
ta  scrihendo,  videfur  crehrius  insipienter 
locutus.  Primo  itaque  dicit,  ((iiod   quum 

D  aqua  sit  inullo  rarior  et  major  terra,  non 
potuit  terra  liahere  capacilatem  recipiendi 
in  concavitalihus  suis  totam  quantifatem 
aquu',  quanla  erat  super  terram  liahitahi- 
lem,  quae  est  fere  quarta  pars  orhis  totius 
lerrse  secundum  astronomos.  istud  argu- 
mentura  videtur  ad  o()positum  militare. 
Ouum  eniin  aqua  illa  fuerit  valde  rara, 
potuit  multum  inspissari ,  ef  in  minori 
loco  uniri. 

lnsii[)ri'  iirgiiil  conlra   lianc  aquao  con- 
densalioncm,  cjuia  videmus  cjuod  aquae  in 


INMIHMln    IN    tMV     I  liKVr.HIS.        -    T.AI».     XI  ■»/ 

coiicin  iliilil)iis  i'crcpl:i',  iiiiii   .iitil  ilriisioics   \  liiic    |iiii   |iliiiiili,  iil    sil   si-iisiis  ;  |iiu<liiriil 

(|iiaiii  iiliiiv    \il  t|iiiii|  ilirciitliiiii,  (|iit)t|  iiiiu  liiiii    liriliiis   |-nTiilcs   cl    luiiiics  liiijiisrc- 

n(|iii(<    iiiiuiiiii'  i'l     |iiili'iilcs   siiiil    f^rossiu  iiitiiji    rnitliis    iiislin-   lin  liariiiii    r\    Ifiia 

i'cs  iu|iiis  \ii|ioi'iil>ililci' t'lt'\  iilis  III  acrc.  I'il  nascciilcs.    AV  foficiitcni  .sriiifn,    hoc   csl, 

(|iiaiii\is  iioii  siiil  iiiiilliiiii  spissiorcs  aliis  liiiliciilciii   iii  sc  nilioiictn  sciiiiiialciii  sni 

at|iiis  iiiiiic  cxsislciililiiis,  siiiil  laiiicn  niiil  \iiii  ciinsiilciii  ail  |>r(iiliii'ciii|iiin  similc  sihi 

tiini  tlcnsioifs   a(|iiis    illis   |iiiniaiiis,  Piic  in   s|)C('ic.    h't  liijiniin  innnifcnnn  fiiriins 

lcrca   conlrii   clcvalioiicin   ai|nic    iii    iiiiiri  friictiiiii  Jii.itti  i/rniis  siiiiin,  jij   csl    iini- 

tliril.  (|noil   tiiiii    lolii  atina  sil  riniiiii,  iiini  \t'i'sas   arhorcs   ii  iitliiKsiis   iiiiii    rnicliliiis 

polcsl  lialicrc  iiarlcs  alii|iiiis  iiliis  alliorcs  siiis,  ipii  rriiclns   siiiil  jii.vlit  (fcniis  iirho- 

cl  iiionlnosas.  siciil  iii  lcrra  proplcr  snaiii  riiiii,c\  ipiiliiis  tiascnnlnr.  itl  i'sl.scciiii<liiiii 

solidilalcni  lioc  accitlil.  \tl  tpiotl  ilico,  (pitxl  ipioil  con^cnit  iialnric  ac  spi-cici  arlioinin 

(jnainvis   in   aipiis  iina  cl  ciiilcin  piirs  non  H  sin;:niarniii.    Iliitpic   pcr    li^'iiiiiii    poinilc- 

iniinciit    ri\c   sic   aitior,  sctl   miiic  ilcliiiiil,  riiin,  ilcsij.'niiliii' oniiic  lijiiinm  riiciciis  IVii- 

niinc  ascciitliit .  scmpcr  laiiicn  aliipiic  piir  cliiiii,  ipiia  pcr  poniiim    iiiti'lli^'i    solct    in 

tcs  sic  inlnmcscnnl  in  mariliiis  :  (pioil  plc  Sci  i|)liiris    (piiciiini|iii'    iiriionim     Iniilns. 

/•s.  .111,  r..  nins  |)rol)a\  i  sniicr  iiind  in  1'saiino,  Siipcr  l  niic  iii  l']vanjiclio.  tpio   ic^-ilnr  tpiotl   .lc-    Marc.xt, 

inontcs  stalnmt  aipiiv.  Scd  ct   l*aiilns  istc  sns  (piicsi\  il  rrnctiini  iii  ricn.  Iialictnr  ipiotl  "■ 

l^ostca  islnd  coiiccdit,  ipiod  sciliccl  in  ali-  non  cral  tcmpns-i-pomi  illins.  ('iijiissciiirn 

(piiinis  iocis  iupiic  marissinl  lUliorcs  aitis-  ///  scDiclijiso  sil  siijicr  lcrnnii.  (jnid  intcl- 

siinis  monlii)iis  tcrra\  cl  ila  vcrba  sna  non  lif,Mtiir  |)cr  soincn.  jain  dictiim  esl.  In  po- 

vidcnlnr  ail  inviccm  concordarc.  Alia  nmi-  mis  oniin  cl  aiiis  rniclihns  snnl  fjrana  nt 

la   scrihit  ipiic  aslronoiniam   conccrnunl,  scinina,  cshpic   iii   cis   \ii'liis   propa^^antli 

noc  cortitndiiKMn  liahcnt,ncc  pancisiincnnl  consimilia  sihi   in   spccio,  sicut  vidcmns 

scnnonihns  (wpcdiri;  idcirco  diinilto.        C  ad  ocnlnm,  (pialilcr  cx  modico  p:rano  anl 

J'Jl  ridil  Dciis  i/iioi/  csscl  honinti,  id  ost,  simiii  (piodain  i,M-aniiis  nascitiir  arhor.  Xcc 

distinctio  cl    ordinatio  ista  olomonlornm  solnni  tnnc  productio  sunt  liorhio  ovidon- 

placuit   sihi.  (piia  i^crntiiis  (>xslitit  ot  (\c-  Wv  ntilos  ae  arhoros  fructuosao,  sod  oliain 

cora.  imo  ot  nceossaria  vilio  hoininuin  ae  spiiuv  ac  trihnli,  inrrnctuosaquo  ligna.  sc- 

hrutorum  :  sic(]uo  quod  anto  plaeuil  Doo  cnnduni  (piod  portinont  ad  ordinom  uni- 

in  sna  pra^sci(Milia.  nunc  piacnil  in  ol"t'octn.  vcrsi.  Xon   tamon   producohantiir  liomini 

Cirea   iioc   voi'l)nin  alloi;al  Thomas  snpcr  atl  pcrnam  anto  ipsins  transifrossionom. 
soeundum   Uai)l)i   .Moyson.   dicontcm   :   Iii  Dcniipio  sicut  pnrliahitum  est,  duplox 

S(^cundo  dio  modium  (domontum,  seilieof  inlormitas  fuit  primo  in  torra  :  Una,  quo- 

aqua,  a    snproino   disfingu(d)atnr.  of    ita  niam  fuit  aquis  oporta,  et  liape  oi  ahlata 

non  orat  porloeta  disfinctio  inodii  olomon-  est  per  congrogafionom  aquarum  inunum 

ti,  nisi  ofiam  al)  infimo  distinguorotur  :  D  locum.  Alia.quia  fuit  infructnosa.ot  ha^c  oi 

quod  factnm  ost   tortio  dio.   Sic(pio  opus  ai)lafa  osf  por  gorminationom  prfffatam.  Si 

sccnndiv  dioi   lorfio  dio   complotum    ost.  aulem  ol)jiciafur  quod  gorminafio  ista  niii- 

proplor  qnod  l)onodictio  tortiae  dioi.  vide-  gis  pertinoat  ad  terr»  ornatum.  quam  ad 

licot  istud.  Vidif  Dous  quod  esset  iDonuin,  ejusdisfinetionoin:dieondumquodornatus 

ad  utrumquo  roforfnr.  Ef  hoe  csf  melins  elemontorum  attondifur  penosqiuTdam  ex- 

dicfuin.  quain  qnod  quidam  liic  seribit,  di-  trinsoea.  non  ponos  ea  qujp  radicitus  inse- 

eens  quod  lioc  dieitnr  pro  oporo  socnnda>  paral)iiitorquo  ad]ia>ront.  sicut  in  homine 

dioi.  imo  dieitnr  pro  oporo  isto  ntrinsqno  vostimonta.  monilia.  gemmae,  et  consimi- 

dici.  lia.  proprio  portinonf   ad  ejus  ornatnm  : 

Et  (lil  :  (rcnniiicl,  id  ost  prodiicaf.  tcr-  sicquo  animalia  spoetant  ad   fori\T  oriiti- 

ra  hcrbain   virentem.  Ponitur  liic  singii-  tum,   non   proprio  herba?  ac  arboros.  Et 


W  K.NAHHAIIO    l>    J:A1».    I    liKNKHIS.    —    AUI      \l 

fitrtuni  cst  iUi.  t>'t  juotii/it  tfrm   twilnnn  A  rinlf   iii  lv\oilii,  .Miutiiis.  |iriiiiiis  iiifiisiiirii    Kiod.tu, 

virenteni,  t'l  a/fi'1'i'ntt'tn  Hfnien  jit.rtu  i/fiiiix  iiiiiifllaliir.  Alii  Ih-liiiCDiiini  (KmIoii-s  .inii-  ' 

«u/<//<,  itl  rst  ju.lta  s|M'i'i<'iii  siiuiii, /////</'//<-  iiiiiiil  iiiiiinlniii  iii  Sr|)li-iiil)ri  i-rriiliiiii,i|iiiii 

ijue  f'iiL'it'nH  f'i'Ui-tiini,  ft  hufifiis  iinuiiii/iiml-  limi-    rnuliis   iiiiiliiri    siiiil,    liiiliiiil(|ii('  s«*- 

i/Uf  Mfnifntfni  sffuni/iim  )t/H'rifni  siiaiii,\lii  iiiliiii  ili  Sf  ipsis.    Kl    lia>(-  o|)iiil()    ii  Jii<la*is 

(|iiO(|  )|iioi|lilM-t  li;;iuiiii  sfit  i|iia>lil)«-t  ai-|)oi'  (iil  iiil)   lciicliii'  ('oiiiiiiiiiiiiis    liiii(|iiiuii    lii- 

haliuit    ui    sc    sciiicii    si-(.-lui(lillii    iialiiiaiii  lioiiiihilior,     i|ii()IUhiii     hci     |i(-iri-(la    siiiil  //i.K/.xkxii, 

siiaiii  s|it>i-ifii'aiii.    S«misiis   xcilioriiiii  islo-  opcrii.  (jiiciiiiKliiiodiiiii   ciiiiii   lioiiio  lacliis    ° 

iiiiii  cliiccseit  rx  iiili-odiictiK.  csl  iii  slalii  |icrrcclo  (jiio   poliiil  };(>iicrarc, 

l'ruUcr«*a,  (|iio<l  (licliiin  cst,  (icriiiincl  lci-  sii-  \  i<l<'liu'  (|iio(|    li-irii>  niisccnlia  inalniii 

la    licili.ini   vii-ciilcni,  ctc,  (|(li(laiii  ila  cv-  iirodiiclii  siinl.  iiljiolc   liiihciiliii  scniina  iii 

|)<)iuiiil,  <|iiod   liiiic    data   cst    t<'ira-  \irliis  s<'  ipsis.  (lonshil    (|iio(|iic  c.\  <li<-lis,  i|nod 
|>i-odncli\ii  iid  ^'criniiiandiiin  c.\  sc  iK-rlias  \\  <lictiiin  <>oi-iuii   <|iii   <li<'nnl.  nntini(|ii<)d(|iic 

uc    arhorcs.    .\lii    m-io    in(<'lli;^uiil,    (|uod  opiis  sc\  dicriun  riii-lnni    iii    nioinciilo  iuil 

Ucus    pi'a<>ec|iit   tniic    cas   iiasci   c.x   (crra.  iiistanli,  saUari  iioii  valciil  :  (|iiia  ai|Uiiriiin 

Scd    <lic<>ii<luiii,    (|iio<l    iiil<>lli;.;cii<lii!n    sit  ('oii;.M-c;;iilio  c\stitil  siicccssivu,  lici-l)a>  aii- 

utro(|Uc  inodo.  iil    piilcl    c^   lcxlii.  .Ncinpc  l<iii  cl  iirhorcs  dc  lcrra  prodiiclii^  siinl  ahs- 

(|iiiiiii  ilictuiii  cst,  (icrniincl   lcira  hcrhani  (jiic  concursii    inriiiciiliu'   c(i'lcstiuin   cor- 

\ircntcin,  paiilo  post  suhdilnr.  Kl   riiclnin  pornni.  iiiio  cl  iihsipic  pricviis  spcci(>ruin 

cst  ila;  d<-indc  iipcrtiiis   iidditiir.   Kl    pro-  Miiii  luii  scininihus.  Ilinc  h-rliir  in  (ilossa  : 

tulit  lcrru  licrhiiin  vircntciii.  i^roph'!-  (piod  Oniiiiii  crciilii  sunt  pcrh-cla.  cl   lioino  pcr- 

ait   S.    Anihrosius,   (piod    licrhii    csl   iinli-  h(-lii>  icliilc:  iuhorcs  (|iioi|nc  (-iiiii  riiictii 

ipiior  solc.    rii-oi|uc  ctiiuii    inodo   pliuitii-  cl  loliis,  cl    lif.Mia   poiiiis  oniista.  .NCc  ])ii- 

ruiii    prodiictio  a<l   dislinctioni>    pci  liiict  iiiic  licrhu'  ac  iirhorcs  j)rodicrunl  (l(>  scini- 
opus,  (luoiiiain   ad   plaiilariiin    pnlluliilio-  C  uc,  scd  dc  t(>rra,  (|U!(>  ad  nnaiii  (](>nditoris 

ncm  scii    productioiicm  siinicil  virliis  in-  jiissioncm  iipp;u-nil  hcrhis  compla,  nciiio- 

fluciitialis  c(cl<>stiiiin   corporum    loi-o    pii-  rihiis(|nc  ^csiiia.  (|iiii>  d(>ind<'  produxciiinl 

tris,   ct   virlus   l(>rru'   loco   matris,    iit   iiil  cx  sc  ri-iicliis  cl  scmiiia  sj)ccicriim  suarum. 

Pliilosophus.  Siccpic  principia  activa  coiii-  (Jiucri  possct,  an  inlcr  lcriic  dis(-oo|)(>r- 

niunia    ad    opus  distiuctionis    spcctiinliii.  lioiicin  ct  gcrminationcm  pra-rataiii  iiitcr- 

sufficiunt  a(lgcncrution(>in  plantariim.  iioii  v(>iicrit  alicpia  inoiii.  iui   (>tiam   hcrha*  ac 

aut(>m   ad   productioiicin   animalium    pcr-  ai-hoi-(>s  cniii  rructihns  siiis  n.atniis  in  in- 

lcctorum.   ad   qiuc    rctpruitiir   virliis   foi-  staiili  prodnclii'  sinl.  I)ciiid(>  liuif,'cnda  csl 

mativa  cxsistcns   in    s(>minc    piu-ticulaiis  hr(>vilcr  cxpositio  lillciic  liiijiis,  sccnndiim 

agcutis.   Idcirco  ipsorum  produclio   pcrti-  opinioncm  diccutium  mal(>riam  primo  cre- 

nct  ad  ornatum,  ct   facta  sunt  scxta  dic.  atam   suh   lorma   corporcitalis  dumlaxat, 
ut  infra  hahctur.                                                D  quoriim  opinioni  non  vid(>tur  ha^c   littcra 

Amplius.  (jnia  iii  tcxtu  liahctur.  Produ-  consonar(>.   qucmadmodiim   jain    palchit, 

cal   terra    hcrham    vircntcm.   Amhrosins.  Dixit  vcro  IJciis  :  (;on<,M-cfi:ciilnr  acpiio  (puo 

Glossa.  ac   alii    inulti    dixcrunt    mnndnm  suh  c(i'lo  sunt,  in   lociim   iiniiin.  ct  appa- 

factum  iu  vcrc.  quia  tunc  apparcnt  hcrhii'  reat  arida.   Ex   tenorc  verhoriun  istorum 

vircntes.  Et  ideni   dicit  Damascenus  lihro  palct  quod  littcra  h»c  loquilur  de  aqua  et 

secundo.  Sed  quia  suhjungitur,  Et  faciens  terra,  tanquam  dc  rchus  jam  exsislentihus. 

fructum.alii  dicunt  muiulum  condifum  in  Et  ila  expositores  praefali  et  Glossa  expo- 

autumiio.quando  maturi  sunt  frucfiis.Hinc  nunt   hnnc    [)assum.  ut    patuit.   Hi   aulcm 

refert  Lyra.  qiiod  quidain  Hchra'0rnin  do-  dicunt.  (piod   hoe  lcrtio   dic   clcmenla   in 

ctores  dicunt  miindiim  factiim   in   .Marlio,  suhslantiaiihus  suis  formis  producfa  sniil. 

quia  tunc  terra  incipit  herhas  producere.  ex  (>a  parfc   illius   prima'  inatcrije,   qua> 


i:\  \l\ll  \  lln    IN    tM'.  I    IIKNKHIS,            AHI      M                                                   IMl 

adlliic   iiiiiiisil    iiiloriiiis,   ;il(|iir   miIi   rnniiii  A    )l;il    iii    sc    ilLi    r(iiii'ii\  iliis.    iiiin  ii<|iia    iiti 

roiiiiniini,  iirlcsliliiis   orlnlHis  r\   im    ritr  iiinisiiiiilnliliT  rain   i-\r<'i|ii.  il  nllia  lain 

iiialis   ilir   srrniiilo,  ,iii\l;i  iipiiiiiiiiiiii   •■(>  latissinir  |)ri>rsiiH  ililTnnililni.    iidii    tann-ii 

riiin.   iil    |ii  ;iM-cilriili    arliciilo   ilicliini   csl.  iii  iiiriiiilnin,    scil   in   cxlrcinilatc   kiiii  Hic 

Sic(|iic  pcr  lioc   (|iioil    ilicil.  (',on^n*f^'ciilnr  (liHiisa,  csl  coiili<.'na  acri  clciiicnlari,  i|ni 

a(|ii;c  iii  lociiiii   iiiiiiiii.   cl   ii|)|iarcat  arida,  ciii^il    cl    ainhit    ai|iiain,    (incniadinodnin 

dcsi^nchir  clcnicnlonini  islornin  iirodnclio  a(|ii;i  lcrrain.  inio  cl  |iliis.  'rcnniiialnr  aii 

siihsliinlialis,  cl   cnin  lioc  iialnralis  inili  lcm  HnMis  ii(|nii'  in  cxlivinitatc  illa  con 

iialio  cis  iinprcssa  ;id  |tto|)i'i;i  loc;i  :  i|ii<i(l  It^na  aci  i   natnriilitcr  iii  sc  ipso,  i|n(iiiiiiiii 

noii  \  idclnr  sonarc,  ncc  lc\liii  concordarc  (|nii>lil>cl  pars  ai|iiii'  iiatnriililcr  inclinatnr 

(longrcfiari  iiaiiKnic  cl  apparcrc  lum  coin-  ad   ccnlriini    ipsins,    (iiiciiiadiiKidnni    dici 

pclnnl  nisi  cnti  in  acln.  Uiitsiiin,c()n^rcf;a  solct    dc    lcrra.  liiiic  Siiloinon  :  (lcrhi,  iii-    /'r./r  »<«. 

ri  cl  apparcrc.  pricsnppoimnl  cssc,(|ncma(l  |{  (|iiil,  U'\H'  ct  ;,'\r(>  valliilial  ahyssos.  Kl  (jiio- 

inodnin  aclns  scciindiis  iiclnin  prininm.  I'!l  iii;iiii  clcmcntnm  iK|nii'  iii  iilrit(|nc  sna  cx- 

//oiii.iv.i:.  (|nam\is  Dciis  \occl  c;i  (|ii;i'  noiisiitil,  hiti  Ircmilalc  scr\al  lcrmimim  sihi  |>r:i'ii\iini, 

(|iiam  ci)  (|ii;c  siitil,  sic  himcii  iioii  piiccipil  cl  niaticl  iii  loco  sorlito.  (|iiasi  iih  nlra(|nc 

ali(inid  aiictc  ;iitl    p;ili,  iiisi  liis  (|ii;c  siitil.  parlc  csscl  concavilatc  lcrnr  circnmclnsa 

|{cli(liia  vcriia  lillcra'  linjiis  pn)plcr  lianc  iihiiic  arclata,  idco   in    l'salmo  asscritiir  : 

opinioncm.noii  cxiiinnl  aliamcxposilioncm.  (loiiiircirans  siciil  in  nlrc  iuiiiiis  maris.  po-  /-.,., ,xm. 7. 

h'f  ridif  /)('/fs  i//t(i(/ cssrf /><)i//nii .  \uw  i's\.  ncns  in  llicsanris  ahyssos.    Indc  ad  san- 

(liiod  pra>scripla  licnnitiiilio  iililis  csscl  ;k1  cliim  .loh  I)(mis  loqnittir   :   (Jiiis  conclusit  johwwm, 

mnllii.cl  pcrliticns  ad  uni\cisi  dcccnliam.  osliis  tii;irc.  (iiiiiudo   crumpch^it   (itiasi  fjo*''^'"" 

Ef  fdct//))/ csf  rcsjHT^- ct  11/(1 //c  (li(-s  tcrfi//s:  \ulva   proccdcus  ?   Posui    vcclcs   cl    ostia, 

(|uorum  vcrl)orum  cxpositio  hahila  csl  ar-  ct  dixi  :  ilucnsciuc  vcuics.  ct  non   procp- 

ticulo  uouo  ac  d(H'imo.  i']t  ail  tiuidam  lioc  (',  dcs  amplius.  cl    liic  courriufrcs   tumcutos 

loco,  (piod  vcri)ii  isla  uuuc  fcpctuulur  pro  lluclus  luos.  Vcv  Jcrcmiam  ciuoquc  lo(iui- 

approhaliono  opcris  imjus  tcrliiiMlioi.  Sod  tnr  Dons  :  Posui  aronam  tcrminum  mari.    Jvr.s.u. 

(\\\\a  Iuoc  vcrl);i  scmcl  rchila  sunl  ad  con-  prircoptum   scmpilornum.  quod  nou  pra"- 

jjn^gatiouom   a^piio  hoc  tcrtio  dio  ractam,  hMihil.    lutumoscont   riuctus  ojus.  ot  non 

i(h'0  vorius  nuuc  roh'runlur  ad  rosiduum  transii)unt  illud.  Ad  salvandum  orgo.  quod 

opus  dioi  islius.  vidolicct   ad  ircrminatio-  aqua  olomontaris  tam    frrandis    in   uuum 

ucm  prioratam.  collocta  ost  locnm.  non  oporfot  inquirorc. 

PostivMuo.  (luantnm  caporoquoo.  do  cou-  an  torra  sit  satis  magna   ad  hoc.  (Juod  si 

fjivtratioiK^  aquarum  iti  unum  locum.  noii  rursus  qu?pratnr.  quid   torminat   oxtroma 

ost   taula  (liiricultas.  ul   quidam   praM(Mi-  riuidir  aqua>,  jam  rosponsio  data  est,  quia 

dunt.   I.ocus   (piippo   iu    (pio   congivijalio  ox    propria    natura    sil)i    divinitus   indita 

suul  aquio.  (^st  coucavilas   lorno.  aml)icns  \)  hahct   tcrmimim  sii)i  praMixum.  l'ndc  ot 

lolam  hahilahilom  lcrram  :  iu  (pia  coucii-  Aristofolos    suhlilissimo   dixif   :   (Jmnium 

vifatc  aqua  dicitur  couiiroirata.  uoii  ipiod  natura  coustautium.  corta  ost  mensura  et 

utramquo  oxtromitatom  aquae  circumclu-  iinis  ot  ratio  magnitudinis. 


40 


K^AHHAIIO    IN    I  \l'      I    i.K.VKSIH. 


AHi.    XII 


AHTiri  \A  S   \ll 


KI.I(  IDATIO    I.IITKHK,    l\    Ol  A    llK(ITATrU    OIM  S    orAlll  C    DIKI. 


SK\  «lifliiis  iiiftu  siiiit  oiiiiiiti.  iii  (|uil)iis 
<l('SL-i'ihitiii-  li  i|)l(-\  ()|)iis,  piitii  i-i-catiu, 
diiitinctio,  ct  oi  uutits.  1'riiiia  uiilciii  dic 
crcata  suiit  cu'Uiiii  ct  clciiiciilu.  K()(lciii(|iic 
die  ca'pit  (listiiu-tio  pcr  liicis  pi-odia-lio- 
iicin,  qiia  c(i'luiii  (lisliiR-tiouciu  ac(-c|)il. 
S<'cuii(lo  (lic  ai|iia<  ah  invic<'m  suiit  distiii- 
cta>,  p<'r  fii-iiiuiuciili  roriiialioiiciu.  Tcrlio 
dic  tcrradistiiictioucin  suiii|)sit,(luiii  uipiic 
ab  ea  subtracUc,  atcpic  iii  iiiiiiiu  collcctu' 
suut.  Juvla  liiiiic  ordiuciu  al(|iic  proccs- 
suiu,  Irihus  scipiciilihus  dichus  pra-di^-la 
oriialu  suiit.  iitpirlc  priiiio  cicliiiu  (piarlo 
di<' ;  dcindc  U(pia  cl  ucr  quiiilo  dic,  pcr 
aviiiin  pisciiinupic  producliouciii  ;  iiltiiiio 
tcrra,  vidclicct  sc.xto  <lic,  pcr  aiiiinulium 
et  hoiuiuis  t*oriualioncin.  Idcirco  iiiiiic  di- 
citur  :  Diu.it  nnfi-ni  Dcu.s  :  Fiant  liiiniiKi- 
rin   in  (innnmento  cueli . 

Qucinudiuoduin  siiper  Gcncsim  docct 
Augustinus,  sic  e.xponcnda  est  lillcra  isla 
Geneseos,  iit  iuridclihiis  non  pra^cliidatur 
via  conversionis  ad  fidcm.  Si  <'iiim  vidc- 
rinl  nos  mulc  irruliouahiiitcrquc  scnlirc 
dc  rchiis  prsplcritis  cl  mundi  c.xordio.  nu- 
turulihus  quoqu<*  effcclihus,  non  crcdcnl 
nos  bene  senlire  de  rebus  futuris,  et  finc 
mun(h,  al^pic  operihus  graliae  et  gloriiP 
consummalee.  Quum  ergo  te.xtus  nunc  e.x- 
ponendus,  secundiim  supcrficiem  suam  vi- 
dcretur  cruditis  in  naluruli  philosophia. 
non  solum  rudis  et  falsus,  sed  etium  irri- 
dendus,  idcirco  e.xponcndus  esl  sapicntcr 
et  caute.  Si  enim.  juxla  Philosophum. 
stella  est  densior  pars  sui  orhis.  quomodo 
stellse  dicuntur  factce  quarto  die,  cum  or- 
bis  eorum  sil  antca  factus  ?  Riirsus.  quum 
coelum  sit  indivisibile  et  incorruplihilc 
intcgrum.  nec  porosum.  quomodo  sfclkc 
dicuntur   positae   tunc    in   coelo?  Iterum, 


A  (pMiiii  uuus(piis(pic  [tluiiclu  pro|)riiuii    lia 
bcul  orbciii.  (pioniodo  sol  cl  liiiiu  di(-iinlur 
positu  iii   firmumcnto  C(cli '.  lUcc  cl  luiilla 
siiiiilia  ohjici  possciil  Sciipluru'. 

lUupic.  jiixla  |)osilioiictu  sii|)ru  utupliiis 
upprohuluiii,  islc  cst  scnsiis  :  Fiuiil  hitui- 
iiui-iu,  vidclicct  sol  <'l  liinu  <'t  celcri  plu- 
nctu'  ac  stclUc  :  iti  firnianicnto  codi,  i<l  est 
iii  c(i'lo  slcllulo  (-1  splia-ris  scii  orbihiis 
siib  i|)so  conlcntis,  rcddcndo  singiilu  siii- 
giilis.  FirniaiiK-ntum  ipiippc  uiiih;  suiiiiliir 
[)ro  oclava  splucru,  cl  uliis  scptciii  splia-ris 

h  plaiiclurutii.  I']l  (piod  ait,  bi  firiiiamculo 
c(i'li.  inlransilivi'  siimcnduiii  cst.  ac  si  di- 
catur  :  \irlus  Dci,  scii  cot-[)iis  carnis.  I)i- 
cuiiliir  aiil<'m  luniinuria  facla,  non  quod 
liinc  crculu  sinl,  uiil  i'X  inat<'ria  [)ra'juccnli 
|>roducla.  scd  ([itia  lutic  u(-cc[)crunl  [)lciiu- 
rium  liiccin  sihi  congrucutciu,  cl  virlit- 
t<'m  activam  p<'rh'clam  ud  dcl<'rrninutos 
varios<[ii<'  [iroducciKlos  <'fh'clus  iti  itifcrio- 
rihus  istis,  nt  dicluin  cst  [ilcnius.  .luxla 
qiicin  modiiin  ali([uid  dicilur  fieri,  ([iiando 
rcci[)il  nolahilcin  in  uccidcnlalihus  mtilu- 

C  tioncm.  qucmadmodum  David  lihrosccun- 
do  Ucguni  u  niugiiu  [)crscculione  crc[)tus, 
dixit  :  An  ignoro  me  hodic  faclum  regem  wney.xw, 
super  Isra<'W  Hinc  asseril  Thomas  super  "" 
secundum,  dislinctione  lo  :  Praeter  princi- 
pia  communiu  acliva  in  lolu  natura,  exi- 
giinlur  dclcrminala'  virtutcs  moventes  ad 
dclcrminalus  formas  ac  spccies  ;  hujtismo- 
dique  virtutes  rchus  siint  inditae  per  opus 
ornatus.  Sicut  autem  actio  virtutum  infe- 
riorum  communiler  agentium,  rcducitiir 
in  virlutem  ca'lestem    universalitcr  acti- 

I)  vam ;  sic  virliiles  in  infcriorihus  moven- 
tes  ad  dctcrminalos  cffeclus  scu  spccies. 
reducunUir  in  ([uusdum  virlutcs  ca'leslcs 
determinatas  :  <'t  talcs  virtutes  praecipue 


KNAHHATIlt    |\    (M'.    I    liKMSIS. 


Alll      \ll 


'.I 


siiiil  in  slcllis  al(|iir  pliiiiclis,  (|ii)i>  scciin 
(liiin  (li\(<i'sos  adspccliis  cl   coiijiiiiclioiics 
iinpiirniinl  miI  spccics  (ictci  tniiialas,  piiiiil 
iiiiilccimo  Mcliipli\sicii«  assciil  (Ininincnhi 
lor.    Ilinc  iiilciinrcs  \iiliilcs  caiisalcs  snnl 
lanipiain    iiislniincnla  snpciioniin    Ntrlii 
Inin,  sccniKliiin   ciiindcin  C.otnincnlalorcin 
()cla\o    IMivsiconiin.    Ilaipic    pioplcr    lain 
iiolaltilcin    iii    accidciilalihns   propriclali 
liiis,  (lis|)osilioiiihiis.  \  irliililMis  cl  inriiicn 
liis  iininnlalioiicin  ac  inclioralioiicin.  rcclc 
diciiiiliir   Inininaria    lacla  dic  (piarla.  (|iia 
coiu|dciiiciiliiin  siiiiin  sorlila  siiiil. 

Kt  (firitftiiif  ifit-iii  iw  iioff('iii,  \{\  csl, 
succcssivc  producanl.  ah  iiniccni  (pioipic 
(lisccrnanl.  cl  ordiiial(>  pciricianl  dicin 
noclcuKpic.  Sol  cnim  siio  acccssii  ac  pra»- 
S(Milia  caiisal  dicin.  cl  sna  ahsciilia  uo- 
clcin.  Dics  ipioipic  cl  iiox  (li\idiiuliir  ah 
iu\  iccui  succ(>ssion(>  (M  lucc  ac  lcuchrosi- 
lal(\  scd  cl  aliis  propriclalihus  luiillis. 
quas  lucdii-i  dilifi^MiUM'  assi^uaiil.  Liina 
voro  o\  slclUc  aliipiid  clarilatis  cl  propric- 
lalis  ac  virtulis  iulluunl  uocli.lluH'  aulciii 
vicissiludo  dici  ac  uoclis,  (>st  hoiuiuihus 
uuilli|)!icit(M'  ulilis,  iiuoct  nocessaria.  Xam 
lciupus  diuruuui  ost  aptins  ad  lahorau- 
duiu.  ad  couvcuicnduin.  aUpic  ad  divorsa 
pxorcilia  oxsoqnouda.  Proplor  quod  scri- 
Ps.  aii.  ptnm  cst  :  Orlus  ost  sol,  ot  oxibit  lionio  ad 
2i,  23.  opus  suuiu.  cl  ad  oporalioiKMu  suaui  us- 
quc  ad  vospcrain.Tcinpus  voro  noctiuuuiu 
est  aplins  ad  qnioscondnin.  Uudc  in  lihro 
de  Conipnnctionc  ait  Ghrysostomus,  qnod 
sicuf  mator  volons  infaululuin  snuin  la- 
cere  dormicutem,  oporit  ocnlos  ejns  :  sic 
Dcus  palor  volous  liomiucs  in  nocle  dor- 
mir(\  ohducit  visiii  oorum  caliirinciu.  qiia- 
si  oeuloruin  opcrculum. 

Ef  sitit  in  siffna  et  tempora  et  dies  et 
a/nios.  Hunc  locum  oxpouit  Bonaventnra 
sic  snper  secuudum  :  Dnplex  est  usus  sen 
actio  signi,  videlicet  significaro  et  disliu- 
guoro.  Si  ergo  accipiatur  siirnum  ah  aclu 
siguificandi.  sensus  ost,  quod  luminaria 
facla  suut  in  signa.  id  est  in  significalio- 
uom  futurornm,  el  iu  variationom  tompo- 
rnm    ol  anuorum    atqno  dierum  :   ita  nt 


A  li  inpitinin  \arialiii  allciidahir  pciD-H  iicriff 
imiiiiilalKMicin,    ipianlnm    ad    calorcm    <'l 
ft  ifjiis  ;  \ariali((   aiil<  iii    diciiiin.  |m-iich  Iii- 
ciin  cl   li-iichras  :  \ariiilio  vcro  aiiiioriiin, 
jiivla    rciio\alioiiciii  lioruiii   diioritm  :  sic 
ipic    Inminaria   siinl    in   sigiinin  iion   ipio 
riimlihcl    fnlittornm.    scil    coriiiii  (pioiiim 
i|)sa    snnl    ipiodammodo    caiisa.    vidclicd 
iiiihriiiiii  ac  vcnlonim.  scrcnilalis  ac  Iimii 
pcslalis,  scii  cliiiiii  coriiiii,  ipi:i'  di\  iiiit  pro- 
\idcnlia  p(M'  cii  piicsiguiirc  dc(rc\il.  piilii 
illornm  (piic   circa   indiciniu   siiiil    fuliirii. 

|{  jiixlii  (piod  s(Mipliiiu  csl  :  l'j-uul  sigiiii  iii  /.uf.xxi. 
s(dc  ol  liiiia.  Porro  cornm  (piic  dcpcndiMil 
ox  lihcro  arhilrio,  iion  sunl  sigiiii  cx  iiisli- 
liiliouc  (li\  iiiii :  scd  poliiis  liiixil  ciuid  laliii 
dosigiiandii,  ficlio  cnriosiliis(pic  liumiiiiii. 
Si  aulciu  signnin  sumiitiir  ah  iiclii  disliii- 
guciidi.  scusns  csl  :  Siiit  iii  sigiia,  ctc,  id 
(^st  in  distiuclioucs  lcin|)oruin,  cl  dicrum, 
iic  iinnorniu.  Luminariii  iititcm  cx  motii 
diiirno,  (picm  liahcul  a  noiiii  spliiora,  can- 
saul  iic  dividnul  dioin  ct  noctcin.  polis- 
siiuc    sol.    I']x    inotu  vcro    [)ropiio,    (piciu 

C  halxMit  iu  propriis  splurris  siih  zodiaco, 
cansaul  dislinctioncm  tcin[)oruin  et  die- 
rnin  ac  annornm  :  quod  lainen  sol  potis- 
siiiK»  agil,  qui  per  molum  istnin  cansat 
vcr.  leslalom,  anluinnuin.  ct  hiomom,  dis- 
tiuctioncMU  (juoquo  diornm  et  noclinm  in 
longiludine  ac  hrevitate.  secundum  quod 
magis  ac  miuus  accodit  ad  nos.  ant  reco- 
dit  a  nohis.  in  ascendoudo  et  descoudondo 
in  circulo  illo  obliquo,  puta  zodiaco.  Snnt 
ilcm  in  distinclionomannorum,  secundum 
consnmmaliou(Mii  motus  solis  iu  circnlo 

D  obliquo.  Similitcr  luna  suo  inodo  est  in 
siguationcm  loinporuin  et  diorum  atque 
annorum  apud  Juda^os,  prffsortim  qnan- 
tum  ad  solennitates,  sicut  aond  Christia- 
nos  ostsol.  Undo  in  Ecclesiastico  scriptum 
est  :  A  luna  signuin  diei  festi.  Vernmta-  £ccii. 
men  Ecclosia.  sicut  et  Synagoga.  celebrat  "'"'"''■ 
solennitatem  Paschalem  et  por  conseqnens 
Pontocosten  socnndnm  motum  Uuutp.  qnia 
Paschalis  solonnitas  celobratur  non  solnin 
in  rememorationem  dominicae  resurrectio- 
nis  praeteritse,  sed  item   in  preesignatio- 


\i 


ENAHRATIO   IN   CAP.    I   (iKNKBI».    —    AI\T.    XII 


iifiii    ri-siuriThuiiis   fiituia-.    Sit(|iii-    raiil  .\ 
hof  Ki'cl«'sia  iioii  jii(lai/niiil(»,  sf«l  riihirani 
illuiii  soli*iiiiitah-iii  |>iM-fi>,Mii'aiii|o  :  iii  (|iio 
«*tidiii  roiifoi-iiiis  cst   i|Uoiluiiiiiio(lo   Sxiia- 
go^a'.  \in-v  lioiiuvciiliiru. 

PrifttTfa  luiiiiiiaria,  lalilfr  ilisliu^Mifiido 

fl    fffuiflltlo   tlifS,    illlllOS    ft    tflUpOlil,    fOII- 

rcruiil  foiiiiiiotla  iiiulta  lioiiiiiiilxis,  iitpotf 
rfli-\uiiifii  faslitlii,  jiixla  illiitl  iii  IImiiiio  : 
Tfiii|ioriiiii  (las  lfiu|>ora.  iit  allcNcs  fasti- 
diiiiii.  Itfiii  ai|  sfiiiiiiaiiiliiiu,  iiraiitliiiu, 
iiiflfiitliiiu,  ft  coiisiiiiilia  (>|)fra,  (|iiu^  cxi- 
^iiiit  lfiu|iora  (listiiifta  ct  opportiiiia,  idco  H 
Sllhditlir  :  nt  lin-cant  In  flnniinwnto  rwli , 
et  iUurnlnent  terrntn ,  id  cst  liahitiuitfs 
in  tcrra,  potissinif  lioiuiiifs,  (|iiil>us  iioii 
soluiii  iiil  \  itlf  utliuii ,  sfd  ftiaiu  ail  alia 
inniiiufrahilia,  iifci*ssaria  (*st  illiiniiiialio 
solis  III  (li(>,ct  ftiaiii  siio  inodo  illuininalio 
Imui'  iil  noctc.  Kt  ftictnm  cst  itn. 

Fcritt/nf  J)cns  ilnit  Inniinnrin  ni(i(/nn, 
vid(*licct  sol(*m  ct  Innain,  (pionini  iiniini- 
(piodipn*  tain  ina^nnin  csl.  iil  iii  ipiaciiin- 
qiK*  parti*  lcrrsp  stct  lioino.  iip[)arcant  sihi 
tcipialitcr  inaf,'na,  hoc  cst  uniuiKpioiltpif  C 
a'(pic  inaj^Mium.  Kt  si  ohjicialur.  ipiiii  (iit 
prohant  astri>lo;;i)  miillic  slcllic  siinl  liina 
iiiiijorfs.  rfspoudft  Tliomas  in  scripto  sc- 
ciiiidi.  (piod  sol  diciliir  ma^niim  luminarc. 
proptcr  (piantitatcm  i-l  proptfr  siiam  vir- 
tiitfiii  ct  caiisalilalcm.  Liiiia  \cro  diciliir 
inaf,Miiim  liimiiiarc.  non  tam  proptcr  (piaii- 
titatcm  vcraiu.  (piam  iipparcnlcm.  cl  pro- 
ptcr  c.xccssiim  claritatis  siuc  rcspcctii  alia- 
rum  stcllariim  cx  propiiupiitatc  cjus  ad 
nos.  ct  pro|)tcr  cvidcnliam  siii  cffcctiis  in 
infcriorihiis.  prjpscrtiiii  iii  lnimidis  rchus.  D 
ot  (piia  [irae  cetcris  astris  illiiminat  no- 
clcm.  Vfriimfamcn  in  Scholastica  ffrliir 
historia  :  Sol  ct  liina  dicuutiir  mafjuii  liimi- 
naria.  iu  diiohus  ct  cx  diiohus  :  ut[>otf  nou 
soliim  proptcr  magnitudincm  luminis,  scd 
etiam  corporis  :  ncc  tantiim  com[>araliouc 
stcllariim.  scd  cliam  seciindum  sc.  quia 
sol  dicitiir  octies  major  terra.  Luna  quo- 
quc  dicitur  terra  major.  Alii  uihilo  miuus 
diciiut.  quod  iuua  sit  tanta  sicut  tertia 
pars  terrse.  Sed  de  his  non  hahetur  certi- 


tiido.  .Niiiii  f  I  .Vlfrii^iuiiis  tlicit  iii  siia.\slro- 
lo^ia,  si  hciic  rccoidor,  (jiiod  sol  sit  ccn- 
tics  Kcxa^csicK  Kcxics  major  (piam  Ifrtii. 
\\\\,  i|uoil  sit  sfjitifs  iiiiijor  tcrra. 

Hch-rt  liic  Kyra,  (pitnl  .ludici  diciint,  ho- 
lcm  ct  lunain  fuissi^  a  |>iiui'i|)ii>  ii'(|iiitlcs 
in  cliiritatf,  scd  liimcn  luuic  fssi-  diminii- 
tiini  ii  DfO,  fo  (|uotl  sufij,'fssfril  fi  iil  mi- 
uiifift  liuufu  solis.  .Miihonicliis  (|iiO(|iif  iii 
lihfllo  (lis|>iitati()iiis  siiic  fuiii  .Mxlia  Jii- 
dico,  cliain  asscril.  i|iii)il  sol  i-l  liniii  fiic- 
riiiit  [irimo  ii'(|iiiilitcr  s[>|futlitli,  cansain 
\(-ro  miiioriitionis  liiminis  lun:c  iissi^^nat, 
(|ui)il  iui;.'fliis  Miliiiis  [icr  afrfiii,  iila  siia 
lfti;;it  hiniun,  cl  iiitlf  ohsciiratioiicm  con- 
tiiixil.  Ilici'  iuilfiii  htiu  fiiliia  suiil.  iil  sint 
iflationf  iiitlii^iiii.  Dciis  fiiiin  |)iiiiii)  ffiit 
liiminiuiii  ista  sccnndiim  ([iiod  con^rnchat 
ordiiii  nnivcrsi.  Kl  riirsiis,  si  [uimo  fnis- 
sfiil  [)iu'fs  in  hicc.  falsiim  csscl  ([iiotl  iiit 
Sci'i[>tura.  hiiiiuii  essc  laclain  iil  [iricsit 
iiocli.  Sol  (|iiO(|ii('  ft  liiiiii  crcdiinliir  iion 
cssc  iuiimata.  I']t  ([iiamvis  ho(;  i[>siiin  Aii- 
^usliniis  rclin(|iiiil  siih  diihio.  asserit  la- 
iiien  (|iii)il  si  aiiiiiiiilii  siint,  sociclatein 
ciim  iiii;,'clis  liahcnl :  idcirco  liiiiii  iion  fiiis- 
sft  liuii  \iuia  ac  iiivida.  ([iiod  sii;,';^essissel 
Deo  dimiiiiicrc  solis  liiccm.  (Ircdiliir  ilcin 
liina  facla  [)lcna.  (picmadmodiiiii  herhc-p 
cl  arhorcs.  cl  cliam  homo,  in  siio  f^enere 
|)erf('cla  siiiit  facta.  l'iide  alia  translatio 
liiihet  :  Liiniinari*  miniis  in  inchoatioiu^ 
noclis  :  ncm[)c.  iii  cxordio  noctis  iioii  ori- 
lur  liina.iiisi  roliindact  [ileni.  Kt  quiuuvis 
ant(^  liiminarium  produclionem  fiicrit  lem- 
pus  ac  triduum,  diciiiiliir  tamen  facla  in 
tempora,  quia  per  ea  fit  distinctio  tempo- 
riim  :  et  dies  dcindc  scquentes,  clariorcs 
fiieriiiil.  ([uam  tres  dics  priorcs.  Ideo  dicit 
(llossii  :  Si  ([iiicratiii'.  ([ualc  [loliiit  csse  lu- 
meu  (liunium  aiilf  liiiniiiaiiiiiii  [irodiictio- 
nein  :  respondemus,  ([iialc  videmus  solis 
ortu  proximaulc.  uondum  apparente. 

Fecit  itaque  diio  liiminaria  magua  :  la- 
miaare  majus,  vidclicet  solein,  nl  proees- 
sef  diei  :  ut  siia  virlulc  ct  claritate  diem 
eausaret ,  ornarcl.  ac  vi^ioraret  ;  et  In- 
minare    minus,    ut   prmesset    nocti,    hoc 


I'.\  MUU  llii    IN    I   \l'.     I    (iK.NK.SIS.  .Mll       \!l  13 

rsl  .     iKirlcin    {ilii|niilil)'r    \  (•nnsliiirl     snn  A  Sdli  ntinpflil.  ncc  liinir.  I\l  illrhli'rrnl  ///- 

s|ilcn(li»iT  piit  innnili  ilccorc,  cl  ilcni   prn  i-rm    iif  li-iu-hnis,    id    csl,   ciiin   (■liirilalcMi 

1  rlc\  iiininc  iih|nc  siilaiii)  ilincMinlinin.  I.i  i|nain   caiisiint    in  lcir.i.  ilnin  acr   sci-cniis 

liiiranliiiin.  nii\  i^iinliiiiii<|nc  iii  nnclc  l.niiii  c>l.  ii  ciili^'inc  iiiicliiiin  lali  liicc  carcnlinin. 

laincn  nun  ciiiisal   nitclcni  sicnl  siil  dicin.  |trii|tlcr    acris    itltiinltilalinncni.    I)i\iiliint 

1'ccil  (|nit(|iic  ct  \trlliis,  i-t  jiirunt  nis  iii  (|nii(|iic  liiccin  ii  lcncltris.  i|iiiiniiini  Inccm 

flnniiiiuuitii  i-irli.  Ilic  sninilnr    ririnaincn  (|iiiiin  siia  |irii'scnliii  cxcrniil  cl  (liiriin<liint, 

Inin    pro   c(i>lii   sl<'llal<i  s<'n   splncrn    itclti  sna  al)s<'nliii  ii<-   r<-c<'ssn  liillnnl  iic  siihlra- 

Vil.  nisi   rdilc  pcr  slclliis  inlcllii,Miiliir  nnn  liiinl.     I\t    riilil    hrns    i/iinil    rssrl   liiiiiinii. 

solnin    slcllic  (|iiii>  (licnnlnr  lixii'  in  lirniii  Dpiiscniin  linjns  dici  cxslilil  innltiplicilcr 

incnlo,  sc<l    <'l    iilii    <piin<pic  pliin<'lii'.    !)<•  ali|ii<'   siiltliinilcr   lionnin.    Kt   fiirtiiin   rsl 

ni(|ii<'  sl<'llii>  (|nii>  snnl    in   spliicrii  (tctii\ii.  r,-sjit'rr  rt  iiuiiir  ilirs  i/iinrfiis,  jiixla  scn- 

sccnndiini   .\rislolclcin  cl  cnin    s('i|ncnlcs.  li  snin  prirliiihiliitn. 

snnl    ri\ii>   in  i|)sa.  ncc   liiiltcnl    proprinin  PriPlcrcn.  socnndnin   aliiiin   opiiii(in<*in. 

inolnin,    scd    nioln    siii    orliis   niovciiliir.  poncnlcni  niiilcriiuii  |triino  siih  solii  roiniii 

Snnhpic  di'  niilniii  cpiMlcm  orbis.  ct  nna-  corporcilalis  crcalain.  Iiiininariii  cl  slcllii' 

(|iiii>(]n(>    (>iiriim   (>st    dcnsior   piirs    ipsins.  riiclii' snnt  (|niirlo  dic.  (|iiiintnin  iid  ronnas 

l  ndc  disposilic  siinl  ad  snscipicndiiin  lii-  snas  snbstiinliiilcs  spccilicas.  ilii  (|iiod   <|c 

incn   |)rii>cliiriiis.  (|iiam  cclcric  orbis  piir-  nnl)(>   ciindida.    (|niiin    dicnnl     primu    di<> 

lcs.  IMiincta»  V(>ro  diciinlnr  stcllii' crralicic.  roiiniitiim.    riictiis   sil    sol   :  dc   (jiiii    nnhc 

pula    non    lixic    in    propiiis    spliivris.   scd  iili(|iii  conim  dicnni  cssc  factas  liiniim  ct 

propriinn   inoliim    liiihcnlcs.  V(>riimtiimi'ii  slcllas,  nt  dictnmcst.  Alii  \ cro  dicimt  cas 

IMalo  inTimiPO  dicit.  stclliis  non  cssc  ri\iis  css(>  lactas  c.\  ali(|na  siiornm  orhinm  |)ar- 

in  tirmamcnto.  s(>(l  m(>ar(^  cl  clior<>iim  dn-  lc:  contra  (pnr  omnia.  pra'scrlim  conlra 

(>(>rc  in  (>odcm  :  (>l  in  lioc  Ptolcmivns  IMiiio   C  lioc  nllimnm.  (jnod  sciliccl  lactjr  csscnl  cx 

iKMii  sccntiis  (>st.  Indc  diciint  non  co>liiin.  ali^ina  orhiiim   parl(>.  posscnt   arjjnmt'nta 

scd  stcllas  codi  ninvcri  ct  circnmrcrri.  ff  mnltaac  tortia  inlrodnci.  Si  cniin  ecph^slcs 

liirrrriit  snprr   trrniiii  i\r   noclc.  sicnl  lic  orbcs  incorriiplibilcs  snnt.  qualitcr  aliiniio 

liina  jam  diclnm   csl.  cl   proptcr  cas(l(>iii  partcs  eoriim  ad  aliani  snbslanlialcin  lor- 

caiisas  :  il<>m(inc  nl    liomin(>s  (>.\   a(lsp(>ctn  mam   potcrant   transmntari  ?  Et   si  stclla» 

st(>llarnm    incilar(>nlnr  ad   laiidcm  ac  lio-  snnl  ccrli  stcllali  parlcs  intcgralcs  ac  dcn- 

norit'ic(>iiliam  ('r(>aloris  (>arnin.  cl   scrnla-  siorcs,   non  liahcnt   lormas    siibslantiales 

rciitnr  qiuc    aslroloijiam    conc(>rniinl  ;  (>t  a  forina  illins  cadi  dislinclas.  Scd  isla  qiijp 

riirsns.    n(>   no\  siia  caliirinc  niniis  essef  in  secnndo  Scntcntiarum  libro  habenl  tra- 

horrcnda.  Et  prcecsseiit  diri  ac  iiorli.  Hoc  ctari.  dimitto. 

quidain    rcfcrnnl   ad  soliMn   (>t    Iiinain  ac  Prseteiva   quidain    hoc    loco    redargnit 

stcllas.    ila    iit    illa    parlicnla.   priccsscnt  D  Thomain.  in  prima  parte  Snmma»  susp  di- 

dici.  int(>llii:atnr  d(>  solc  :  cl  qnod   snhdi-  centcin.  Dici  non  posse.  qnod  ex  nnbe  illa 

tnr.  (>l  nocli.  ad  Innam  ac  slellas.  S(^d  (juia  factns  sit  sol  :  (iiiia  si  sic.  sequeretnr  quod 

de  sole  hoc  semcl  prolafnm  cst  ut  priesil  in  j^rima  rerum  productione  sitaliqnid  fa- 

diei.  atque  de  liina  qiiod  prspsit  nocli.  po-  ctiiin  satis  cifo  corrumpenduin.  Quocirca 

test  istud  totum  rcferri  ad  stellas  :  qua-  scienduin.  quod    rcprehensor   ille  sancti 

riiin  etsi  claritas  non  percipiatur  in  die.  Doctoris.  in  hac  parte  non  mediocriler  de- 

e,i  quod  obfiiscetnr  a  pi\Tdoininante  solis  vial.  Qnamvis  enim  S.  Doctor  dicaf.  quod 

splcndorc.  niliilo  ininiis  scinper  unius  seu  dici  non  posset  ex  nube   illa  solem  esse 

alicujns  iKMnispluvrii  stellse  Inmen  suum  productnm.   non  tamen    assignat  ad  hoc 

diffnndnnt  ad  hahitabilcm  tcrram.ef  quos-  probandum  rafionem  prsetactam:  sed  hanc 

dam  cffeclus  caiisant   in   ca   :   quod   nec  rafioncm  inducit  ad  probandum.  quod  di- 


\%  EMAHRATIO    IN    CM'.    I    (IKNKHIS.    —    AHT.    XIII 

11  111)11  ><il*'at,  niilifiii  illaiii  rsstM'«'M)liituiii  A  i|tuiil(i   <lt-  (!i\ilat«'  llci    ralttiir  :   .Ndii  ali- 

iii    |)i-a*JaL't-n(i-iii  niatfiiain.   lnsii|MM-  «lifit  siiitlt*  i-n-tli  |Mitt*st,  airiatiis  (|iii)S(laiii  sitlt*- 

riitiiiiaiii  iiii-it|iu-i'  itl,  i|iiiit|    rt'|)i'ttl)an'    iii  rtii^  atl  i-t>i'|Miriiiii  iliHfn-iitias  piTVfiiirt^ 

tfiiilit,  (|iittiiiaiii  i|iiiiilt»  ilif  facli    siiiil  |ii-  Tt-rtit)    i|iitM|iu;    ilf    Tiiiiitalt;    ilissfiiiil    : 

M-fS  «*t  avtiH  t'x  flfinfiitis  :  (|ii(Mt  fss(;  iitin  niifiiiatliiitMliiin   ft)i-|M)ra  eruKsiora  cl  iiilf- 

|it)tiiit  sint'  flfinfiilariiiiii  ft)i-ni|)tii)iif  l'i)r-  littra    |it-r   siihtilitii-a  i-t    iiotfiiliora  onliiif 

iiiariini    l->la  it- |ii-t)t)atit)  S.  Tlituiia',  iiroisiis  i|iitMlaiii    ri-^Miiiliii',  ila  tiiniiia  coriioia   pfi* 

nil  valfl    Oiiaiii\i>  fiiiiii  t-x  t- It- nit-ntis  siiit  spiiilniii  vilif  ralioiialfiii  ;  ft  spiriliis  vilin 

l'ai-la  aniinalia,  iioii  laiiit-ii  dI)  hI  flfiiifiita  ratioiialis,   ilfSfrloi-   ati|iif   pfi-i-alor,  vidc- 

pi  iiiia  tlif  pi-tMliu-ta,  scf  itiiilniii  st^  tola  cor-  licft  ihfiiioii,  pfr  spiritiiiii  \  ila>  i-alioiialfiii, 

1'tipta  siinl  aiit  fssf  (tfsifriiiit.  piiiiii  iit-   iii^liiin.  t-t   illi-  pt-r  Dfiiiii.  IVirro 

Ainplius,    circa    tiaiic   liltfrain    [)OKSfiit  snpfi-    iiifiilfiii    ritlioiialfin   ct   iirhitiii  li- 
iiiiittii»  t|iiii'stit)nfs   movfri,  (|iias  i|(M'loi-fs  U  t)frliilt-iii,  iioii  liiilifiil  tlirfclc  caiisalitiitfin 

siipfr  sfcuiiiliiin  iiiDVfiit,  iiiii^isli-alitfr(|iif  atil  iili(|iiaiii  iniprfssioiifiii,  si-il  tlispositivo 

(tftfniiinunt,  iit[)t)lf  ilf  natiira  fl   iiiiiiifi-o  tliiinlii.vat,  iti  (|iii(iil(tin  cx  divcrsu  corporis 

orl)iiiin  Sfu  c(i'loniiii.  ft  aii  iiioM-aiilitr  at)  coin|)lf.\ioii(',   tlisposiliom-    t-l    iiiiiiMtlutio- 

uniiiia,  tioc  csl,  aii  ct)r[)ora   ('(flcstia   siiit  iif,  iiifiis  lit)fniiii(|it(' ai-t)iti-iuiii  ad  ilivcrsa 

aniniata,   un    liat)faiit   cuiisalilatfiii   cl   iii-  inclinanlitr,  arriciiiiiliir  ft  ii|)liiiiliir  :  (|uo- 

riitf ntiaiii  sii|)fi-  iiirfi-it)rii,  t-t   pi-iffi[)iif  aii  ruiii    iiicliiiiilioiifiii    (|iiaiii|)liii-(-s    sf(|iiiiii- 

siipfi-  iiifiilfin  lationalfiii,  lil)fi-iiiiii|uf  ,-ii--  tiir.  st-tl  iion  iifcfssiliiiiliir  f.\  f is.  Ad  (|iiot| 

t>ilriitin,  ati  nfCf.ssitalfin  iiii[)i)naiil  iiilfri-  iJaiiiascf niis    lit)i-o   sfcitiitlo  iiiiillas  ralio- 

orit)us,  un  stclla'  inovfuntitr  iii  ctrlo  siciit  ncs  adducit,  iii  (|ito  dc  islu  niutfriu  Iruclat 

avfs  iii  aci-f,  ft    [lisccs   iii   a([ua.    Ilonini  tlirritsf .  I"],\  (|itiljits  osliiiidilitr  pcssiinits  cr- 

(liscussionfin,  breviluli   slitdfiis.  diinilto,  roi-  (|uoruiii(lain  aslronoinortiiii  cl   ptiilo- 
qiioniain  alit)i  tocuiu  liiitifiil.  Iloc  brfvilcr  {]  so[)ltoi-uiii,  [)t-ii'Sfrliin  Alkindi  in  libro  siio 

difo.  {[iiotl  orbcs  cl  stflta'.  sol.  litnu.  cclc-  dc  tiadiis,  itbi  ussfiil  oiuniii  in  lioc  rniindo 

ri(|iif    [ilauftic,    niullipliccm   Itabful   cuii-  dc   nfccsstlutf  accidcrf  :  ([itod  cliam   0[)i- 

saliliitfin  ft   f  riicifiiliuin  in  flfmcitlis  ct  naliis  csl  Aviccnnu,  si  totiis  ordo  causaritin 

mi.\lis,   iti   tuntiim   iit  S.  IJionysius   ca[)i-  ct  inllitfntiaritm  co'lestium  siinul  accipiu- 

tulo   \  df   Divinis  uomiiiibiis  prolfstctur,  liir.  (jitoriim  insanius  non  soliim  clirislia- 

quiMl  radiiis  solis  {jcncrutioni  coopcrctiir  na>  lidci,  scd  Aristotcli  qiio(|iif  conlrarias, 

et    inoveat   ad  vitam.  quum   el  uu}<et,  et  doctorcs  suncli  alque  catholici  plenissime 

nittrit,   ac   perficit.    Simililer  Aufruslinus  itn[)robariinl. 


ARTICULLS    XIII 


KXl'l..\.NATI0     TKXTUS     I)K     0 1' K  H  K     (JUI.NT.K     DlKI. 


DIXIT  etiam  Deus  :  Producant  aqiiie  D  aeris,  per  hoc  quod  jam  describiliir  pro- 
reptile  animce  viventis,et  voJatile  sii-  ductio  animaliuin,  quorum  qua^dam  mo- 
per  terram  si(b  /irmamento  cceli.  Qnemiu]-  ventur  in  aqiia.  ([ua^dam  in  aere.  \empo 
modiim  spppius  tactum  est.  nunc  ordine  per  tioc  quod  Moyses  ait,  Su|)er  lerram  sitb 
condfcenli  describilur  ornatus  duoruin  fiiTiiamenlo,  aerem  designavit.  Sed  quum 
mediorum  elementorum,  vidclicet  aqua»  et      aqua  sit  res  inanimata,  quomodo  poluit 


KNAimMHi    IN    IM'.     I    (il.M.HIS. 


Alll        Mll 


'».•; 


|)i-oilii(*i<i-*'  aiiiiii.ilia   isia  M''.->l    il.ii|(ii'  scii    A 
siis  :  Prniliir.iiil   ai|ii.i>.  iil    i-^l.    ili\  iilii  jlis- 
sioili'    pniiliK-aiilili'   i-\    ai|ii.i.  Iaii(|iiaiii    i-\ 
inaU'1-iali  (•!  passivo  |>i-iii(i|ti(»,  i.-|»lili'  aiii- 
iiia>  \  i\i'iilis,  lioc  csl  pisccs  lialicntcs  in  sc 
aniiiias  iion    soliiin   vcj;clali\c,  scil   cliaiii 
scnsili\c   \i\('nlcs.  I'',l    volalilc  siipcr   lcr 
rain  siih  ririnaniciilo.  id  csl,  a\cs   (|iiil)iis 
('oincnial   \(tlaii'  iii   acrc.  Ilornin   coi-pora 
nciis   iinincdialc   pcrliibclnr    lorinassc  c\ 
aijiia,  cl  in  (|iialiltcl  spccic  lccil  diio  priiiia 
in(li\  idii.i,   c\  i|iiiliiis  ^'cncrala    siinl    alia 
jii\la   posilioncni    praMaciani.    Ihupic   sin-  H 
^iilaria    isla,  rcplilc  ahiuc  volalilo,   niinc 
suiniinlnr  pluralilcr. 
Tios .111.1--      ('irca  huH'  plnriina  posscnl  inijiiiri  :  l'ri- 

slionos,  1  •       •    1         I  •  I  r      1 

ino.  ciir  aniinalia  isla  diciinlur  lacla  c\ 
aipia,  (|iiuin  corpora  aniinaliuin  inixla  sinl 
c.\  (|uatu(tr  clcincnlis.  Sccundo.  si  pisccs 
ct  avcs  (>.\  a^iiiis  prodiicli  sunt.  ciir  non 
utrunupic  hoc  i;(Muis  luausil  iu  acpia,  cl 
cur  unum  inagis  (iiiaiu  aliiid.  accoinmoda- 
tuiu  csl  acri.  Tcrlio.  au  auiuKO  auimalium 
horum  crcala^  sinl.  Ad  ha>c  brcvilcr  rcs- 
poud(Midum.  Kt  [)riino  ad  priinum.  (luod  G 
utiiiuc  pisccsct  avcs  cx  (|uatuor  clcuKMilis 
rormali  sunt,  ct  iu  coruin  corporibus  pric- 
domiualur  clcmcntuin  tcrr;c.  quantum  ad 
corporis  quantitatcin  ;  ignis  vero  sccun- 
diim  quanlitatcm  virtutis.  co  quod  calor 
inslruiuiMilum  sit  auim;c.  ncc  aliquid  sit 
scusitivum  siuc  calorc.  ut  habctur  sccuu- 
do  dc  Anim;i.  Aqua  autcm  coutinuat  partcs 
tcrr»  in  mixto.  Verumtamcn  illa  animalia 
dicuntur  constarc  cx  ;iqua,  quae  plus  ha- 
bcnt  dc  aqu;i  in  sc,  qu;im  animalia  cetcra, 
comph^xiouc  corum  propria  pcnsala  pcr  D 
comparalioncm  ad  compicxioncm  auim;i- 
lium  aliorum.  scu  dcbitam  ommuni  gc- 
ncri  animalis.  Kt  ita  cx  aqua  dicuntur 
esse  pisces,  quantum  ad  id  quod  in  aqua 
est  grossius  :  avcs  autcm.  quantum  ad  id 
quod  in  aqua  cst  subtilius,  et  in  vapo- 
rcm  rcsolvitur.  c!  cst  quasi  medium  intcr 
aquain  el  acrcm.  Hinc  avcs  in  aera  cle- 
vantur,  et  pisccs  gurgiti  rcmittuutur.  Istud 
supcr  s(^cundum  Tliomas  darius  docct. 
Undc  ct  alii  dicunt,  quod  pisccs  ct  avcs 


spccialilcr  c\  aipia  iiu'.\\  «liiMinlnr  proptcr 
CDilvciiiiMiliam  i|iianid.iiii  llaltcl  cltMiilii 
a(pi.i  lllimoi-i-ni  ali|ii.-  \,iptri'iii  l'ii  liii 
inoiiMii  convcnit  cnin  pisi-ihiis,  piM'  \api>- 
rcin  ciiin  a\iltiis.  Isliid  laincn  iion  csl  s;iliH 
rcsiiliilc  pritlatiim.  qiioiiiam  aqna  pcr  liii- 
niiircin  (-iiiii  niiivcrsis  aiiimalihiis  |  coin- 
|tclil.  In  Scholastica  (|iioqiic  historia  (lici- 
liir  :  IMsccs  cl  avcs  c.\  a({nis  snnt  orli. 
ipiiiiiiam  ritcilis  csl  li-;insitns  ii(|ii.-i'  iii  aci';i 
|tcr  iiltcniiatioihMii.  cl  <iiM'is  iii  ;ii|Uitm  pcr 
spissationiMii.  I'!\  (piihiis  patct  itd  diio  |tri- 
ma  (|ua'sila  rcspoiisio.  .\d  lcrliiim  rcs|titn- 
dct  |{(tii;t\i'iiliii-ii  siipcr  scciindiiin.  (|Uod 
aniiuic  |)i-iinornm  illornm  irriitiouabiliuin 
itnimalinm  iion  rncrunl  crcalic,  scd  s(Mni- 
Uiililcr  cx  matcriis  snis  |)i-o(lucta'.  laiiicn 
sinc  ('oucursii  caiisalitiitis  ciclcsliiim  ciir- 
poruiii.  Hitlioualcs  cuiin.  scmiiiitlcs  scii 
occultic  virtutcs  causalcs  a  principio  sunt 
iiuprcss;c  clcmcntis.  (|ii('mitilmoduin  loijni- 
tiir  Augustiuiis  :  lu  corporcis,  iiupiicns, 
hiijiis  muiidi  clcmcntis  scinina  qiiu'dain 
occulta  latcnt. 

l'i';clcrca.  ad  intclligcudum  (lualitcr  cor- 
pora  animalium  ex  quatuor  clcmcntis 
constant  ct  mixta  sunt,  adverlenda  sunt 
vcrba  doctorum.  Itaquc  in  scripto  secun- 
di,  distinctione  15,  scribit  Bonavcntura  : 
Gorpora  animalium  habcnt  in  sc  quatuor 
clcmcnta.  ut  idonca  siut  ad  scnsum.  ad 
motum.  ad  multipliccm  actioncm.  atquc 
ut  habcant  in  se  dignilatem  complcxio- 
nis.  Pcrfecta  autcm  mixtio  non  cst,  quo- 
usquc  concurrant  quatuor  elcincnta.  Aqua 
uamquc  (quum  sit  subtilior  dccies  tcrra) 
p(Mu>lrat  partcs  tcrr».  sed  nou  pcrfccte, 
(luoiiiam  habct  grossitudiucm  quanuiam. 
Acr  autcm  qui  est  centics  subtilior  tcrra. 
iutimius  sc  profundat  in  terram.  Ignis  ve- 
ro,  qui  millies  rarior  subtiliorque  consistit 
quain  tcrra,  sua  subtililate  penetrat  us- 
quc  ad  iutiina  :  ct  ita  fit  altcratio  plena. 
inixtioquc  pcrfccta.  Hinc  ait  et  Thomas  : 
Oportet  ut  elcmcnta  infcrioria  grossio- 
ra,  excedant  elementa  subtiliora  in  mixto 
secuudum  quantitatcm  seu  molem ;  sub- 
tiliora  vcro.  videlicet  aer  ct  ignis,  sccun- 


M 


K.NAillt\lltt    IN    r.\l'.    I    I.KNKSIH. 


Altl.     \lll 


MuUipli- 
ciu  rei>lilia. 


liuiii  vutuU-iii,  lioc  t^st  s«*cuiuluiii  i.-uli«luiii 
(^t  huiiiitluiii,  iii  i|uitius  vilu  foiisislit. 
niiuiii  i-iiiiii  ti»r|ioru  uiiiiiiuliuiii  ilfliruiit 
niii»  lciiipi-rutitiru  ulii^  iiiixloiuiii  rt»r|>i)i'i- 
hiis,  utpotr  iiiu^is  iTiiiolu  a  coiili-urifluli' 
|>i-i-  riiiii|i|f\ioiiis  a-t|uaiitult-iii,  i-l  ilu  ussi- 
iiiilfiilur  iiuliira-  i-l  ict|uuliluti  ciclr^liiiiii 
ci>i'|>iiruiii  ;  tipoilcl  iiirfi-ii>i'u  clciiiciita, 
qui»  Huiit  iiiiuus  uclivu,  (|uiu  |>lii>  liulii-iil 
ilt-  iiiutcriu,  sciliccl  tcrruiu  d  u(|uuiii,  sc- 
euiiiluiii  i|uuiililutciii  iii  iiiivto  cxcedcrc, 
iil  \irlulis  (lclcctuiii  su|>|>lcul  (|uuulilulis 
c.xccssus.  Ilis  c  lUCDiilut  (|uo(l  usscril  .Vu;i;u 
sliiius,  ct  hulictur  iii  (ilossu  :  iKnis  oiiiiiiu 
[x-iictrul,  ul  iii  cis  1'uciul  iiiotuin.  Iiiclioul 
ciiiiii  uiiiiuu  iiioluiii  suiiiii  iii  oiiiiiihtis  scii- 
sihiis  ah  i^nis  siihtililalc. 

Sctl  tiiucii  [n>lcsl  :  nuiiin  i^nis  sil  nohi- 
lissiiiiuin  cli-iiicnliiin,  ciir  iion  tlcscrihiliir 
arniiiis  cjiis  ornatus.  .Vd  hoc  Thoinas  rc- 
s|)oii(lcl.  ({uod  ((Uaiinis  alit|ua  ini.xlu  pos- 
siiit  u(l  tcinpiis  in  i^'nc  ahs(|(ic  hcsionc 
(liirurc,  nulla  laincn  rcscst,  (|ua-  iioii  con- 
siiinulur  landcin  uh  ignc ,  si  diii  in  co 
[icriiiancut,  ut  asscril  tialciius  iii  Siin|)lici 
iiic(li(-ina.  Idt-irco  (ul  Philoso|)hus  in  lihro 
dc  l*ro|)iiclatil)iis  clcincnloriiin  lcstalur) 
nulluin  aiiinial  vivcrc  |)olcsl  in  ignc,  nisi 
forte  ad  inodiciiin  tcin[)iis,  ut  1'ertur  dc 
sulamandra. 

Itein  ([uaM-itur,  cur  rc[)lilia  diciinlur  ad 
aqua"  [)crtinercornaluin.  ([iiuin  sint  iniilla 
tcrrcslria  rci^tilia.  Kl  inrra  hahctiir.  ([iiod 
rciililia  spcctant  ad  oi-naliiin  sc.vlu'  dici. 
Kcspondclur.  ([uod  iniilli[)lcx  ost  gcniis 
rcptiliiiin  :  1'nuin,  quod  trahit  ac  rapit  se 
vi  oris,  ut  ali([iii  vormes.  Secundiiin.  ([iiod 
trahit  se  vicoslaruin,  sicut  serpentes.  Tcr- 
liiim.  quod  se  rapit  et  Irahit  vi  pinna- 
iuin,  iit  pisees.  Quartuin.  quod  rapil  sc  vi 
aniuiloruin  ([uoruindain.  qucmadinodum 
animalia  annulosa.  (Juinlo.  e.xlense  lo- 
quendo,  omne  animal  dicitur  reptilc.([uod 
movendo  se,  magnain  partem  corporis  sui 
applicat  terra>.  quamvis  habeat  pedes.  ut 
stellio  et  lacerta.  Itaque  palet.  qiiod  repti- 
lia  aquatica  spectent  ad  aquap  ornatuin, 
cetera  ad  ornatuin  terrse.  Verumtamen,  s(^- 


A  cuiuluiii  IMiilo>>o|>hiiiii  lihio  (1(-  .Viiiiiiiili 
hiis,  siiiit  (|iia'daiii  aniinalia  iiK-dia  iiitcr 
u(|iiutica  al(|iir  lcrrcstria,  iil  croi-odili,  (|iii 
inoiuiiliii- cl  |;i-udiiiiiliir  iii  Irrra,  iiilcrduiii 
uulcin  iiioraiiliii'  cl  iialanl  iii  ai|iia  :  scil 
lia'(-  coiii|)iilaiiliii-  ciiiii  illo  cxli-ciiio,  ciiiil 
(jiio  inu^is  coininunicuiil. 

('ifticit(/iu'  JJiuts  cch'  (JiuiikIIii ,  (|iii  suill 
ina.viini  [lisccs  iii  inari.  rndc  in  Kvan^clio 
lcfiitiii'  :  l-'iiil  Jonas  in  vcnlrc  ccli.  Kl  om-   Wniih.w 
jictn  uniiniun    virc/itcin  iiti/nc  inotdtiHcin . 
Ilic  |)oniliii-  |)ars  [iro  loto,  ut   sil  sciisiis  : 

K  (Ircavil  omiicin  rciii  aniinaluin  molahilcin. 
Ijudin  itCixlii.ccrdiil  iujiiii',  iii  .sjiccics  siiiis, 
i(l  est,  qua^  secundiiiii  cor[)us  siiuin  lor- 
inuta!  erunt  cx  aqiia  sccuiidiiin  c.vi^cnliam 
sim>  naturit^  spccilicu',  non  ([iiod  |)rius 
prodiKtla^  sinl  c.\  a([iia,  cl  [loslea  crcala^  a 
Dco,  scd  ca'dciii  niimcro,  a  Dco  cricclive 
[)i-inci[)alitci-([iK'  plasmala'  siinl.  al([iic  cx 
a(|iia  malcrialilcr  aiil  cliaiii  scininalil(-t'. 
J'jl  oiniic  vitlalilc  lormavil,  scciuiilnin  //<- 
iiiis  siiiiin,  hoc  esl.  sccunduni  ([iiod  com- 
[iclchat  natura^  el   s[)(;ci('i  uuiiiscujus([U(! 

G  volatilis.  (Jiialilcr  aiilcin  iiilcllij<cuda  sil 
dislrihulio  ista.  |)alcl  cx  |)i-a'iiiduclis.  Iii- 
tclli^M-nda  csl  naiii([iic  dc  oiiinihus  illis 
pi-iinis  individiiis  iii  qiialihi-l  spccic  hiiiis, 
([iiihus  coin[)elil  per  coininixlioncm  se- 
minuin  generarc,  qua?  lecil  in  lali  dispo- 
silione  ac  rohore,  quod  generarc  inox  po- 
lcranl.  Sed  ([iium  ista  ex  aqiiis  producta 
siiil.  (|iioiiiodo  crcala  diciinlur  M'^t  respor.- 
dcndiiin.  quod  cr(^ar(;  suinitur  ntinc  ex- 
lensc  pro  lacere  seii  [^lasniatc. 
Circa  liunc  locuin  recitat  Lyra,  quod  He- 

D  hra'i  dicunl  cctc  esse  pisces  incredihilis 
maj^niludinis.  (Juumque  Dcus  in  cxordio 
lccissel  inarcm  ct  rcininam  spcciei  isliiis, 
occidil  lcminain  iie  miiltiplicarcnlur  indi- 
vidua  :  quia  si  intilli[)licala  riiissiMil.  sa'- 
culum  esset  deslructum,  co  qiiod  mare 
innavifrabile  esset.  ct  aiii  pisces  non  pos- 
sent  durare  in  mari ;  carnes  vcro  liMnina; 
inlerfeclff  salivit,  reservans  eas  justis  in 
sa^cuio  Itituro.  Ex  quo  Lyra  concltidit, 
qtiod  Judan  incidcriinl  errores  Sarrace- 
norum,  poucndo  hcaliludincin  vitai  lutu- 


i\\iin\iiii  iN  (Ai'.  I  (.i..m;.mn.  m»i.   \iii                                    '»7 

rii>    iM    (lr|c(lali(mihiis    (11111111111    iic    ncik     .\  lcm,  d   sii|h  r  isliid,  I'|(iiIihmiiI  .i(|(i.c    i(|»- 

i','iiniiii.  \'\U\  Hciiltil   Lmm,  i|ii(i(I  tcn.i  cl   a(|iiii   iioii 

(lirca  lioc  sciiliil  Uiil»l»i  1'iiiiliis  :  Oiicm-  |»i(»(lii.\ciiiiil  isla.  iiisi  sdliim  passivc.  Ckii- 

admddiim    iiilcr  (lliiisliaiKis   riiciiiiil    (|iii  lia  (|ii(i(l  sciiliil  liic  1'iiiiliis.  (|ii(id  idciiiciila 

dam    lia'1'clici,   (|ii(»riim   cii(»rcs   iii»ii    siiiit  ikhi  stdiim  passiM-,  scd  cliaiii  acli\c    pn»- 

vcris  C.lirisliaiiis  adscriliciidi.  sic  iiilcr  Jii  dii\cruiil   ca   (|iiic  Dciis   |uifcc|»il    |ii(tdiici 

daM)s  riicriiiil  iiDiiiiiilli  liahciilcs  ii|)iiiK»iics  c\  cis,  i|ii(»iiiiim   iictio   caiisii-  |»riiiiii'    iioii 

crroiicas.  (|ii;c    iioii    ;ip|»r(»l»iiii!iii  ;i  .liidicis  sciiipcr     cxidiidil     acli<iiiciii     scciiiidariiiii 

commiinilcr.  Oiiiimvis  ci';;o  iii  (piihiisdam  ciitisariim.  .Xii^iisliiiiis  (pio(|iic  c\|»oiiil  sic, 

opiisciilis  coriim   ;ipp;ii(-;il.    (piod    iii  ;iliii  l'id(liical.  id  cst,  virliilcm  pri»dircciidi   ac- 

vila  siiil  corpoiiilcs  didcctiilioiics.  comiiiii  cipiat.    Isla   rcprohalio   vidcliir   siilis   id(»- 

iiilas  lamcii  coriim    rcs|>iiit    li(»c   oiiiiiiiio.  ikm.  dciiiplo  lioc.  ipiod  .\n^iisliiiiim  pro  sc 

/.v,  iMv,4.  Ksl  cnimconlra  id  Isaiii' :  Ociiliis  iioii  vidil,  H  allcj,'al.  ipiia  c\posilio  .\ii<,'iisliiii  proccdil 

"'"■•"•''•  Dciis.   iihs(pit>  tc,   (piic    |»riC[)iirasli   cxspc-  scciindiim  lioc.  (piod  (»iiinia  o[)cra  sc\  dic- 

clanlihns  tc.  lix  (piihiis   ^crhis   niiiiiircstc  1  iini  siiit  siimil  |»rodiiclii.  Si  ciiinMdciiicnla 

hiihcliir,  (piod  rcmnncralio  jiislis  [)uriila.  solniii  liahiicrnnl  sc  [lassivc  ik1  [»ro(lnclio- 

sii|)crat    omiicm    siMisiim.    rndc  dclcrmi-  iicm  coriim   (piic  Dco   |)rii'ci[)icntc    [^rodii- 

iiiilio    commiinis    csl    ii[)iid    cos,   ([iiod    in  \criint,  vidcrctiir  scciui    ([uod    roriiiii'   rc- 

alia  vila   non   csl    cihus    ncc    [)0liis.    ucc  riim  |)rodii('tiiriim   cx   cis,  csscnl   omiiino 

iicliis  vcucrcoriim.  scd  jiisli  (hdcclautur  cx  ;il)  c\tiii.  cl   |)ci'  coiisc([iicus  crciiUe,  sicill 

splcudorc   diviiKc  liloriii'.   (jna[)ro[)lcr   al-  dc  iiuima  r;ilionali  lcncliir. 

Irihucrc  ipsum  crrorcin  .liidicis  iu  commu-  ii7  vtdit  Dciis  (jitod  csset  hoinon,  id  csl, 

ni,  uou  csl   utilc  ad  rcdiictioucm  coriim  ;  ()[)us  liujus  (|iiiul;c  dici  sibi  com|»liiciiit  : 

crcdunl    cuiiu    (|U0(1    riuj;;unus    lucudiicia  A(//(v//./77Y/rc,  id  csl.  virliitcm  ^'ciiciiitiviim 

coulra  cos  :  ([uod  [)r;cstiit   iiii[)cdiiiiculiiiu  V,  scii  produclivam  similium   sihi   in  s[)ccic 

nou  modicnm  ad  hoc  ul  rcddamiir  crcdi-  aiit  saltcm  in  gcncrc  coutulit  c/.s.  (Ilrcns  : 

bilcs  cis.  llicc  Uabbi  Paulus.  Crescite  et  multiplicamlni,  id  cst,  similia 

Sed  l'aulus  islc  non  rcprchcudcudo  pri-  gencrate,  ct  rcpJctc  aqiias  marls,  multi- 

uiam   parlcm  dicti  Lyno.  (luo  ail.  .Iuda>os  plicando  individua  specicrum  vcstrarum. 

asscrcrc.  (]iiod  Dcus  iu  priucipio  hMniuam  Accsi/hc  inaltlp/lccjitifr  sapcr  tcrramA)na- 

ccli  occidcril  :  vidctur  iuuucrc.  quod  Lyra  rc  nou  ait.  Aves  multiplicenlur  iu  acrc  ? 

rcctc  id  rccilal.  Ncc  Lyra  hoc  loco  addu-  Nisi  forte  dicendo  supcr  tcrram,  insinuct 

cit  sp(^cialcm  ralioucm  hoc  rcprohanlcm.  acrcm.  Mclius  tamen  dicendum.quod  aves 

idcirco  aliiiuid  hrcvilcr  laiigi  potesl  ad  rc-  quamvis  naturalitcr  volcnl  in  acre.  nihilo 

probandum  lam  latuum  vcrbum.  Si  cuim  luiuus  naluralitcr  quicscunt   et  gcncrant 

Dciis   occidil    rcmiuam  ceti.   jain   s[)ccics  supcr  terram.  lu  qiiautum  cnim  sunt  mi- 

illa  [)(M'issct.  uisi  dicalur  celus  illc  primus  D  xta  ct  gravia.  iu  qiiibus  pricdominatur  tcr- 

usquc   nuuc  vivcrc  :   quod  naturale  non  ra  sccuudum  quautitatcm,  nou  siuc  laborc 

cssct,  nisi  forle  dicatur  quod  occidcrit  fc-  volaul  sivc  moventur,  naturaliterquc  quie- 

minam  illam  posl([uam  gcniierat,  quo  da-  scunt  iu  terra.  Pisces  autem  et  aves  gene- 

to.  idcin  scqucrctiir  pcriculum,  si  gcnuis-  rant  ova.  ex  quibus  individua  suae  spe- 

sct  fcincllam,   idiMnquc  iucouvcuicns.  si  ciei  tandem  nascautur.  Dicitur  quoque  iu 

masculum  g(Muiissct.  Dcuiquc,  qtium  Dciis  Glossa,  quod  multa?  sunt  aves  qucp  non 

sil  sa[)icutiic  ac  [)rovidcutiiP  iufiuitiP,  ipse  dc  tcrra,  sed  de  mari  vivuut.  et  libcatius 

autc  inuudi  [^roductionem   universa  pr»-  uluntur  mari  seu  aqua.  quam  terra.  Aliae 

vidit  :  cur  crgo  fecisset  quod  propter  pcri-  vero  aves  vivunt  ex  hisquae  in  terra  inve- 

cnlnm   iminincns  mox   necasset  ?  Insuper  niunt.  Ef  factum  est  vespere  et  mane  dies 

supcr  illud,  Producat  lerra  herbam  viien-  (jiiiittus,  secundum  scnsum  prsehabilum. 


iM  K\\ltll\llii    IN    I   U'      I    i.KVKSIS.    —    AHT.    XIV 

Ikiiiqiu',  circu   illutl,   iMixlucdiit    <ii|uui  A  hio  dr  (lou-(|Uii'vis   :   .\rr  «-t   u(|uii   siiiiul 

vtilalilt^  sii|M-i-  tcn-uiii,  fcrtui'  iii  Schiilu-  (»riiuli   Miiit,   i|uuiii   ^iiil   (■lciiiciilu   iiicdia 

slicu  liistoi-iu  :  lv\   lntc  (|U(>«I  (licluiii  cst,  (>t  ei)iiiiuuiii«-uiiliu  iii  nuliiru  (iiupliuiii,  cl 

volutilc   sii|>cr   tcrruiii,  crruvit    IMuto,  (|ui  [lussivu   i|uulitalc    liiiiiiiili.    IMsccs    uiilciii 

(lc!»ccii(lcii-»    III    .K^'\i>liiiii,    libros    .MoNsis  iiiu;,'is  sijiit  c.\   tiuiiiidn  coiistuiitc  pcr  Iri- 

lcgit,  puluvilqiic  .Mosscii  sciisissc,  voluliliu  giduiii,   sccuiiduiii    ^'ciicris    sui   iiuluruiii. 

rtiM^  oriiuluiii  acriseirca  tcrruiii  (luiiituxul  ;  ldc)>  sccuiidiiiii  ^ciiiis  siiuiii  siiiit  Iri^idi, 

oriiuluiii  uiitciii  acris  supcrioris,  csse  ea-  sieiit  cl  acjiiu  iii  (|iiu  suiil.  Avcs  mio  iiiuf,'is 

lodu'iiioiics  ct  eaeo(lu'iiioiics.  Scd  iion  cst  siiiit  c.\  liiiiiiido  vuporubili  eonjuiielo  ciiiii 

ila,  quoiiiuiii  culoihcinoncs,  id  csl   uiif,'cli  «ulido,  sccuiidiiiii  nului-uin  f^ciuMis  sui.  Id- 

hoiii,  suiil    iii   ciclo   cin|>\rco,  ct   cucoda'-  (irco  culida'  siiiil   nulura'.  l*ori-o  aiiinialiu 

iiioncs,  id  cst  angcli  inuli,  d«;trusi  siint  incdiu  cl  iilriiiuc  clcnicnto  coiniiiiiiiia, 
iii  ucrciii  euliginosiiin,  noii  ud  cjiis  ornu-  U  coinprclKMidiiiitur  siib    ornulii    ulrius(|ii(; 

tuiii,   scd  ud  ipsoruiii  suppliciuin.   Uc  hoe  clcincnti  :    iiia^'is   laincn    siiiil   oriialns  il- 

plus  hubctur  iii  (ilossa  cx   verbis   Aiif,'ii-  lius.  in  (|uo  rrc(|uciilius   iii')ruiilur  ul()U(! 

stini.    Uiirsus,   aiiiina^  piseiuin  ct    aviuiii  inovcntnr,  proul   scpliino  (W  Aninialibiis 

dicUi'  sunl  vivcnlcs  atiiuc   molubilcs,  ud  uit  IMiilosoplnis  dc  dclpliinis,  (jiiod  liabi- 

dillcrentiain    uniina*   rutionulis,   (juu'   iin-  lunl  iii   inuri,  cl    puriiinl   jii.vlu   lilliis   iii 

inortalis  cst.   llhc  autciii  inutari  possiint  tcrra.  Hific   Albcitiis.   Talcs  (jikxjik;   siiiil 

de  esse  et   vivcrc,  ad  non  csse  ae  inori.  \itiiii    inurini.   (|iii    |>cdcs    liabciit    (^l   sii- 

Tuinen  sccunduin  .Vlbcrliiin,  dieuiitnr  ini)-  pcr  tcrruin  uli(|iiuiido  {^rudiiinliir.  .Nutiiru 

lubiles  proptcr  inotuin  proecssivuin,(jiK'in  ciiim   non   Irunsit  u  dislunli    iii    dislans, 

hubciit  scu  eausant  in  siiis  eorporibus.  nisi   pcr  iiKMlium,    iil   diviniis    Dionysins 

PostrciiK).  circa  hiee  uit  Albcrliis  iii  li-  prolcslalur. 


AKTICULUS  XIV 


PROSKC.ITIO    KXPOSmOMS    lllJLS    CAPITUI.I,    .\li    II.LO    LOCO,    DIXIT    «JLOIJLK    DF.US 

l'HObLCAT    TEUILV   A.M.WA.M    MVKNTK.M. 


DIXIT  (jnofjHc  Dcns  :  Producat  terra  C  bestlas  terrue  secundum  species  suas,   id 

luiimam  viventem  in  genere  suo.  Hic  est,  specie  dilferenles,  et  prout  convcnil 

dcscribitur  ornulus  soxlie  dici,  qno  terra  eis  seciindiini  natiiras  siias  spociricas.  Ilic 

ornata  est  :  et  corrcspondct  opcri   tcrliie  langilur  triplcx  spccics  siibaltcriia  aiiiina- 

(lici,  quo  tcrra  liiit  discooperta  ab  aqiiis.  lium.  ad  oriialuin  lcrru'  spcelanliiiin,  (iiia- 

Dcnique  qiium  dicitur,  Producat  terra  ani-  rum  quiclibct  continet  sub  se  varias  spc- 

mam  viventem,  sumitur  pars  pro  toto.  et  cics  specialissimas.Jumentaenim  dicuntur 

singulare  pro  plurali,  ut  sit  sensus  :  Pro-  animalia  domeslica,  qu®  deserviunt  ho- 

ducat  terra  animam  viventem,  id  est,  ex  mini  in  neccssariis  actibus,  ut  sunt  (^qui, 

tcrra  jam  prodiicantur  aniinalia  viva  in  bovcs,  ovcs.  cl  consimilia.  Undc  dieuntur 

gcncre  suo.  hoc  est.  quibus  ex  commiini  jiimenla.  qiiasi  juvaincnta.  Rcptilia  appel- 

ratione  generis  sui  competit  vita  sensi-  lantur.qu*  rcpendo  procedunt,  de  quibiis 
tiva,  quae  tamen  specifice  distinguanlur.  D  pra;cedenti  articulo  dictum   est.  Jainque 

Propterea  ?,\ihdhaT,ju)ne>ita  et  reptilia  et  fit  mentio  de  reptilibus  terrestribus,  noii 


KNMlllMlii    IN    f   \l'.    I    (IKNKHIM.    ~    Altl       M\  49 

(l(>   a(|iiali('is.    Iti'v,tia<    vrnt    vncaiiliii'  aiii    A  iil  ali(|iii(l  n^  |ii'iijiri.iiil  ,ii|  rdciiiliiiu,  (jiim 

iiialia    sicva    iii(|i)inila,    i|iia>    ilcnlilxis    rl  sic  ('oiisnrvcninl . 

iiii^iiihiis   hrdiiiil.    Ftu-fnini/iii'  rs/   ifii.   /','/  l'i'a'li*i ca  ciicii  liiiiic  Idciiin  i|ii.'i'i'i   sdld, 

fi-cif  /hiis  /ii's/iii\  fi-nur  Jii.ifii  siwrirs  siois,  aii  aiiitnalia  ininnla  (|ii.'c   c\    caijavci  ihiis 

rf  Jiiinriifit,  rf  niHin- rriifilt-,  id  csl  i'c|ililia  aiit    liiiinoriliiis   iiasci   solciil.  Iiiiic   |ii'(i(|ii- 

frrnr  iii  jjriirrr  siiii,  lioc  cst    iii   iiiiilli|di('i  cla    riiciiiiit.  .Vd   lnic   iii   Scliolaslica  liislo- 

(li\  crsilalc,    jiixla   sciisiini    |ii'a'tacliiiii.  Iii  i  la    ics|iondctiir  :    Taliiiin  aniiiialiiiiii   scx    sn  ininu. 

Icllii;ciilia    (|iii|ipc    lioniiii    \cil»onini.    c\  siiiil   L'ciici'a.    .Naiii   (|iia'daiii   c\   cxlialiilio- ''""'"^  "'"' 

■        '    '  "^  '  ninliiiin  K»- 

pra^ccdciitihus    claia    csi.     Miilta    i|iioi|iic  iiihiis  ^^ciicranlni'.  iil  hihi(nics  c\   \  iiio,  cl  nora. 

circa     |ira>c\posila     opcra     pra-ccdciitiiiiii  papilioiics    c\    aipia.    nna>(laiii    c\    corrii- 

(licniiii  (|iia'sita,  possciit   ciica   lia'c  \ci'ha  ptioiic  liiiinoriiin  a(|iialicoriiiii.  iit  \ci'iii('S 

iiii|iiiri  :  (|iioiiiiu   soliilio   c\   illis  csl  cvi-  in  cistcrnis.  nincdain  cx  (;ii(lavcrihiis.  sic- 

dciis,    iitpolc   aii    Dciis   pcr  sc   iiimicdiatc  I'  iil  apcs  cx  jnvcncis  ;  sciihroncs.  \idclicct 

toriiiavil  ct  or^aiii/avil  corpoiii  aniiiialiuiii  iiiiisc:i>   •;r:iii(|cs.  (|ii:i'   soiiiiiil    voiiiiido,  cl 

lioriini.    I';i    iilruni    IVcil    lioc    in    iustinili,  scar;ihci  cx  ('(|iiis.  Oiiicdaiii  cx  corni|)lio- 

(inia   inrinilii'   virtiiti    ooinpclil    aijcrc    in  iic    li^Mioruin.    iit    tcrcdincs.  niiicdiim    cx 

inslaiili,   nisi   iiliimdc   sil    iinpcdimcnliiin  ('iirru|)tioii('  licrhiirum.  iil   tiiica'  cx  olcri- 

scii  ralio  iililcr  racicndi.  .\ii  ctiam  iiuiiuii'  hiis.  Ou.Tdaiu  cx  corrn|)lioiic  rruclnum.  iit 

irratiouiihilium    auimalium    illorum    luc-  j,Miri,Milioncs  cx  labis.  Ihuinc  dicilnr,  (|iiii(| 

ruut  crcatic.  VA  ulrum  corpoiii  illii  cx  so-  illa  quic  ox  comiplionihus  prodiicuiilur, 

hi   lorra   formala  sinl.  Kl  ([iiol   individiia  orliv  siiut  posl  primi  paroutis  pcccalum  cx 

ox  (luiilibcl  spocio  spocialissima  luuc  la-  rcbus  corrui^tis.  Oiise  voro  sinc  corrnplio- 

cla  sinl  simul.  Kl  an  lcrra  solum  passivo  iic   uascuutur.  ul    (]iui'   cx  cxlialiitiouihus 

hahuoril  se  in  productionc  auimalium  ta-  riunt.  facla  sunl  soxto  dio.  His  concordat 

lium.  C  quod  liabclur  in  Glossa  cx  Auguslino. 

E/  i'idif  Driis  (jitod  cs.-^rf  honiim.  et  aif,  l)cui(|ue    Thomas   ait    in    prima    parte 

olo.Polesl  spocialilor  hic  inquiri,  curDous  SumuKC    suoo,    quaDslione    7^   :    Auiinalia 

non  logitur  bonodixissc  animalibus  islis  vononosa    anto    poccatum    hoinini    noxia 

torrtp,  sicut  [)aulo  anto  h>gilur  benodixisse  nou  luisse,  nec  naturaliter  neque  lolaliter 

piscibus  ct  avibus  ox  aqua  plasmalis,  di-  mala  sunt,  quainvis  siint  naturali  particu- 

oondo  :  Croscito  ot  inultiplicamini.  Ad  hoc  lari  bono  nociva  :  siquidem  ad  decorem 

rcspondiMur  iii  Glossa   :   Forlc,  quod  de  pcrlincnt  universi,  et  inultas  habcnt  com- 

auimalibus  illis  cx  aqua  rorinatis  Moyses  moditates  Deo  notas.  quamvis  hominibus 

dixit.  do  islis  subiutclligcnchun  rcliquit,  sa;po  iucognitas.  Hiuc  loquitur  Damasce- 

maxime  quia  dc  oporibus  hujus  diei  ad-  nus  libro  secundo  :  Eduxit  terra.  Creatore 

luio  inulla  cral  diclurus,  et  quia  in  plantis  jubente,  diversa  genera  animalium,  ropti- 

ot  horbis  non  ost  mulliplicalio  individuo-  D  lium  et  feraruin  ac  jumentorum.  Omnia 

rum  por  oommixlioncm  maris  ol  fcinina>,  ad  opportunum  hominis  usuin,  et  qusedam 

idcirco  non  csl  cisdata  bcncdiclio  talis.  hi-  ad   oscam,  |)uta    cervos,   oves,   dorcados, 

supor  S.  Basilius  ail.  quod  animalia  terre-  et  consimilia  :  alia  vero  ad  ministerium, 

na  sint  piscibus  digniora.  quoniam  pisees  pula    camelos,   boves,   equos.    asinos,    et 

caront   momoria.  Vorumtamon    B.   Augij-  qu»  talia:   alia  autcm  ad  jucunditatom. 

stinus  hoc  ullimum,  scilicot  quod  pisccs  ut  siinias.  psittacos,  et  picas.  Plantarum 

non  habenf   ineinoriam.  improbat.   affir-  quoque  et  herbarum  qusedam  fructifersB 

inans  quod  in   Bullonsi  regiono  sit   fons  et  comestibiles,  qua^dam  odoriferje  et  flo- 

piscibus    plonus,   qui  gregatiin    natando,  ridce  ad  jucunditatcm   nobis   tributse,  ut 

cum  supergredienlibus  eunt  ac  redeunt,  rossB  :   alise  ad  segritudinum    sanationes. 

alque  cum  stantibus  stant,   exspectantes  Non  est  ens,  neque  animal,  neque  planta, 

T.  1.  4 


AU 


KNAIlllAilit    l>    I  Al*.    I    l.KNKSIS. 


AIU.     \IV 


III  i|im (!t»iitlili»i'  iioii  |)iiMifril  ii|»ci-uliiiiii'iii 
i|u:iiii<liiiii,  iitilitiiti  lr>iiiiiiiiiii  I-  «iilVifii- 
tiMii ;  iifc  iiiiilo  imitilis  otit  rt<rui'iiiii  iisiis, 
(Hirtfrrt^iiti,  et  rtTfiis  iiiis  ail  co{{iiiliMiii'iii 
iii\tK-alioiii'iiii|iii'  l)«'i,  t|iii  fcfil  iios.  Ilu'c 
Uuiiiusffiiiis.  Iliiif  ulii  ilifiiiil  :  .Viiiiiialiu 
iioci\u,  r<ictu  .siiiit  lioiiiiiii  iiofivu  po^t 
pfccaliiiii  f.\  tri()lifi  fuiisu.  l'riiiio,  |iio- 
|)tfr  lioiiiiiiis  puiiilioiifin.  1'uiiiliii'  fiiiiii, 
t|uuiii  luMlitiir  uut  lu'«li  v«'r«'liii  uli  fis, 
i{uuiiiuiii  tiiiior  iiiu.viiiiu  pn-au  fst.  Secuii- 
ilo,  proptfr  lioiiiiiiis  uihiioiiitioiifiii.  .V<l- 
iiioiiftiir  (|ui|»|>f  f\  fis,  ut  sciut  liu;c  sihi 
uccitliTf  |)i'o  |)fccuto.  TiTtio,  |)i«)[)tfr  lio- 
miiiis  iiiroi-iiiuti«)U«'iii,  i(uiu  f.v  coiisiilfru- 
tioiif  illi)i-uiii  iiiroi-inutur  iii  iiiiiltis,  ul[>otf 
t(uuiitu  sit  ci-u«lflilus  invisibiliuiii  ailvfi'- 
sut-ioi-uin  nosti-oi'uin,  i(uuiii  liori-fiiilu  siiit 
su[)|)liciu  inffroi-uin,  ((iiauta  sit  liiiinaua 
Iru^Mlilus,  i(uu>  a  tiiiuiinis  uc  vilihiis  illis 
tuiu  cilo  uc  g:ruvrli'r  Ufdilur. 

(Juairilur,  cui-  uiiinialiu  ad  Ifira'  ornu- 
tum  [ifrlinfiitiu.  iioii  conlinfiilur  siih  iinu 
dirrfrfuliu  uniinulis,  t(Uf[iiudmoduni  uni- 
niuliu  ud  oi-iiuliiiu  a((iKC  s[)fclunliu,  (|iia' 
oinniu  rf[)lilia  ai)|)('llaiiliir ;  aiiimuliu  ((iio- 
quc  i(Uic  ufrfiu  ornuiil,  qiuc  oinnia  vola- 
tiliu  iiuncu[)uiilur.  Kfspondfl  Honavcnlu- 
ra,  i(uonium  tfiru  iiiter  cftfi-u  flfmfiita 
est  minus  decora,  iileo  iiiugis  indigiiit 
tiecoruri,  videlicet  (iluribus  diirerenliis 
animalium  ;  et  itein,  ((iiiu  [irie  celci-is  elc- 
meiitis  [>ra>slat  animalibus  iiiitrimeiilum. 
Surticienlia  vero  irralionabiliuin  aniina- 
lium,  qua)  versantur  iii  terra,  sic  sumilur 
ex  parte  finis  :  Kacla  sunt  cniin  propler 
hominem.  Aut  ergo  ordinata  sunt  ad  lio- 
minis  jnvamentum,  et  sic  snnt  jumenta  ; 
aut  ad  hoininis  e.xercitiurn.  et  hoc  dupli- 
citer  :  aut  enim  exercent  manifeste  no- 
cendo,  et  ita  sunt  bestiae  ;  aut  occulte,  et 
sic  sunt  reptilia.  Et  quamvis  non  haberent 
hos  aclus  et  fines  realiter,  si  homo  non 
peccasset,  haberent  tamen  in  aptitudine  ; 
atque  ex  aptiludine  illa  melius  erudirelur 
hoino  in  statu  innocenlia',  quam  eriidialur 
nunc  ex  actu  in  slalu  culi^y.  (^onsequen- 
ter  describitur  produclio  hominis,  propler 


A  qufiii  fftiMU  oiiiiiiu  cor|>oruliu  suiil  fi-«'ulu. 
(Jufiiiudiiriiluiii  fiiiiii  ifX  h-irfiiii->  fai-il 
filio  Kiio  [lululiuin,  dfindf  |)oiiil  iii  i-o  fi 
liiiiii  siiuiii  ;  sif  lif.v  oiiini[>olf iis  piiino 
fffil  liuiii-  inundum  si- iisibilfin,  i'iiiiii(iif 
dislinxil  in;  ilffoi'a\il,  di-indf  lioiiiiiifin 
qiifiii  flf^^it  in  filiiiin  ado()livuin,  foiisli-  /iu,u\,t, 
liiil  iti  fodfiii. 

l''itcninins  ItDinl  iicni  iiil  iiitiiiji  iiciit  i't 
siinllltiiil  liuiit  iiDslrn  III .  IImc  iioii  csI  Vfi- 
biiin  l)fi  ud  aii;,'<'los,  t(uoiiiaiii  un^fli  lioii 
siitit   l)«'o  coo|)i'iali  in  hotnitiis  |>t'odit(;li<)- 

B  iif,  |it'u'M*i-litii  (|uaiiliitii  ud  uiiiinum,  in 
((iiu  iiiiu>(o  fl  siiiiililiido  l)fi  fonsislil  ; 
sfd  (fsl  verbuiii  Dci  Palris  ad  Kiliiim  ac 
S()iriluin  Suiicluni.  aiil  loliiis  siqifrdif^nis- 
simai  Triiiilulis  ud  se  i[)sain,  f  l  ila  [if t- vit- 
bu  h:i'(-  itisitiiialut-  dislinclio  l'ft-sonat'itin 
iti  l)ri).  1'i'itiio.  ((iiiitii  (lifiliir,  Kaciatiiiis  ; 
sfciiiido,  ((uutii  addilur,  Ad  itiia^Mtifin  el 
simililudinfin  noslrain.  VA  itfin,  ((iiod  sii- 
pei-gloriosissiinu}  Trinilulis  o^icratio  ad 
exlru  sil  indivisu.  Deuiquf  ,(|iieiiiadinodiiin 
Uri^'fiifs  iii  |)riitia  homilia  sii[)fr  (ifUfsiin 

G  lo((itiliti'.  in  liis  Vftbis  (lfsi;,'tiulur  (li^'nilus 
ii  iiiiiiiis  :  tium  n('((iif  (U;  cado.  ncqiK^  (h; 
luniitiaribus  cadi  loculus  fsl  Deus,  sicut 
de  homiiii' ;  iino  creationem  coLdi  et,  tcrr<e 
.Moyses.  u  Deo  edoctus,  uno  alque  coinmii- 
11  i  verbo  expressil,  dicendo  :  In  pi-iiici[)io 
creavit  Deus  cceliim  et  lerram,  deinde 
[irodiielionem  firmamenti  et  luminariitm 
ac  slellaium  per  consitnilia  veiba  descri- 
bil,  dicens  :  Dixil  Deus,  Fiat  firinamen- 
tum,  Fiant  luminaria.  At  ubi  ad  homi- 
nis  productionetn  devenlum  cst,  usus  est 

D  Conditor  universilatis  speciali  sermone,et 
qiiasi  pra^cipuiun  produclurus  effectum, 
per  modiim  deliberanlis  el  excilantis  se 
ipsuin,  loculus  esl.  Hinc  Beda  tcstatur  : 
Apparet  quare  dictum  sit,  ut  cetera  lie- 
renl  juxfa  genus  suum  et  species  suas. 
Eral  namque  lioino  creandus,  qiii  non  so- 
lum  generi  suo  ac  speciei  congrueret,  sed 
ad  imaginem  fieret  Creatoris  :  cujns  di- 
gnilatis  niagnitudo  ostendilur.  dum  qiiasi 
consilio  crealur;  nec  sinqiliciler  dicilur, 
sicut  de  ccteris,  Fiat  homo,  sed,  Faciamus 


KNMIIIMIM    |\    I   \l'      I    liKNKHIH.    —    Alll 


\l\ 


ftl 


liiMiiiiHMii    .'iil    iiii;i^'inrtii   ct    viniiliiiiiliiniii 
nnslniiii. 

I'rii>li>i-i<ii,  ail  iiiiii;^>iiii>ni  rl  siiiiililnili 
tiriii  Hri  rir.iliis  csl  liiiiiin.  iinii  i|iiiiiiliiiii 
iiil  ('(it-|)(ii'iiliii  linciiiiii-nlii  :ii-  (iii  pnt-is  ri^ni- 
t-iiliiiti(-tn.  (|iiiisi  |l(>iis  iii  (lt\  intliilis  iiiiltttii 
ltiil)i-iil  (-iit'|)(ii'iili-tii  riunt-iiin,  iiil  i-iijns  inii 
li)lioti(-tti  iil(|ii(- (-Hi^^icni  riK-lns  sil  liiinni, 
iil  (|tti(liitii  ltii>t'i-li(-i  (>l  (-liiitn  i|ni(liiin  t-itili-s 
iil(|tti>  iti(lii(-li  i-\  liclcsliijiili  siin|)lii-ili)li- 
(li\ci'iinl.  i|nitiii  Dciis  allissiiiins  (>l  irlctiins 
sil  sii|)(>i-siinplicissiinii  tiK-n-^.  ii(-litiilissitiiii 
\ilii.  sn|)(>i'|iiit'issitiiittn  cssc,  incii'(-iimsci-i- 
ptihilis  \(>titiis.  inili\  isihilis  tiniliis.  ipsii- 
(pt(>  sii|)i(>tiliii  ininiiiU-iiiilissiniii.  Ml  sicttl 
Ai-islol(>l(>s  siil)lilit(>t-  (lctn(insti'ii\  it.  Dcus 
(>st  pmtts  iiclits.  I']st  it;i(|iii'  liDiiio  iiil  iitiii- 
^Mii(>tii  (>l  siinililii(lin(>tn  l)(>i  ctc.iliis.  (|ii:iii- 
litiu  ;i(l  aniniiitn  i'iition:il(>tii.  i|iiii>  iii  piirlc 
stt;i  pol('slati\ii  snp(>i'iori  liiihct  in(>tiio- 
riatii.  ititcll(>ctiini  (>t  volimla!(>m.  pcr  (|iias 
Doo  (>i'(>alori  siio  assitniliitiit-.  ipsittn  (-011- 
l(Mn[)lati(lo  ;u- ililii>(>ii(lo.  I'lt  (|iii;i  pci'  ;u'liiiii 
niairis  assimilaliir  Dco,  (ptatti  pct'  ttiKlas 
pol(Milias,  anl  por  habilits  solos  ;  idcii-co 
iniiigo  (>l  simililiulo  D(>i  iti  anim;i  pi-;ps(>i-- 
lim  atl(>tulitiii-,  S(>('iiti(imti  ipiod  intclli'- 
ctns  ct  vohtiilas  aiiinuc  (lccofantiir  non 
soliim  habilibiis.  scd  oliam  actibns  sttis. 

Dcnicjnc  anima  potcst  dici  iinag^o  l)(>i, 
(]nantitm  ad  ti'initat(>tii  Pcfsonainm  :  cl 
siniilitiido  cjitsdcm.  (juantiiin  ad  iiiiita- 
tcin  ac  sinnilicitatcm  diviiur  csscntiav 
Oncmadmodiitii  cnim  iii  divinis  siint  tfcs 
Pcrsona\  (]nai'nm  nna  ac  prima  a  niilla 
est,  sccnnda.  vidcliccl  Filins,  cst  a  solo 
Palrc,  lcrtia  ab  ntroqnc  :  ita  in  anima 
intcllcctns  acluatnr  a  rccunda  mcnioria, 
ct  voluntas  ab  ulris(juc.  Kiirsus,  iii  siipe- 
riori  parle  aniina',  cst  vcrbuin  internum 
ab  intcllcclu  procedens,  ct  amor  ex  vo- 
Inntate  ct  vcrbo  emanans.  Dicitnr  quoqye 
aniina  similitudo  Dei,  in  quantum  est 
simplcx,  spifitnalis,  intellcctualis  ac  im- 
mortalis  quaHlam  csscntia  quemadmodum 
Deus.  Attcndituf  autcm  imago  Dci  in  ani- 
ma,  pcr  comparalioiicin  ad  iucrcatum  ob- 
jectuin.  De  ista  matcria,  quum  sit  coinmu- 


\  iiis,  pciiniiisco  :  h()(- liiiiicn  iidjicif^n^^.finiiil 
lioino  scii  iiiiitnii  dii-ilitf  Di-t  111111^0,  iioti 
i|iio(|  cssciiliiililci'  Dci  iinii;,'o  cxsislal.  scij 
i|iit:i  iinii;,'itiriii  llri  siln  IliImI  iiiipi  cssiini. 
siciil  ilrii.iiiiis  dicilni'  itiiii;.;o  Itnpci iiloiiii. 
Unrsiis.  niii;^M>iiiliis  Dci  l<'iliits  csl  iiiiuKO 
niiliifiilis  alijttc  |)cfrcctii  ii-lcini  Piilris.  Ii(>- 
iiio  iiiilctn  scit  aniitta  csl  iitiii;.;o  Dci  itiiiia- 
ti\;i  :ic  im|i(<frccla.  Itcfiim,  iiiiii;;o  Di  1  111 
liotiiiiii-.  noti  soliim  coiisislil  iii  iu^ln  coii- 
li-mpliindi  iic  dili^'cii(li,  sivi-  itt  aclii  |)fo- 
ri-fcndi    \i-ihmii    niciiliilr    cl    iictn    |)i-odii- 

ii  ccitdi  attiofi-itt,  scd  ilctn  in  ii|)lititditic  ad 
hos  acliis.  Idcifco  in  omni  lioininc  (|it:in- 
litiinis  iniijuo  (<l  olioso,  pcttniinct  D(<i 
im.igo,  scd  (l(>roi<inata  (<l  j)litt-iiiitttii  iiii[)(<r- 
r(<(<!a. 

/s7  /irifsi/  j)i.sci/>if\  iixiris,  cl  Viihitilihiia 
rivll,  (■/  lic.slii.sf  lcrriv,  icn ivcrstff/nc  f  crca- 
liirn',  oiiiiiif/iic  rc/)lili  f/inii/  iiiDrcliir  siipcr 
lcrriiiii,  id  esl,  omnibiis  islis  sil  digiiior,(<l 
cis  j)i<a'ci|)iat,  cis  (iiioijnc  nlatiif  ad  libi- 
liiiii.  sccmidmii  qiiod  congriiil  sihi  ii  Dco. 
Isliid   cnitn   coin[)('lcbat    Iiomini   eo   ipso, 

C  qno  luil  ad  Dci  imagincm  similitndincm- 
(Iiic  cfcaliis,  pi-;osci-tiin  (juamdiu  mansit 
Dco  obcdicns  ac  sitbjcctits,  ittio  ct  post 
Iicccatiim  inansil  illis  sublimior  ;  scd  in 
|)uiiitionem  sn*  transgrcssionis ,  amisit 
dominium  supcr  illa,  potissimum  siiper 
fcrocia  ac  supcr  minima  quiPdam  ac  vilia, 
siciit  siint  puliccs,  nt  inobcdicntiam  suam 
iiiiscriauKjiu'  adverlat  ac  dcllcat.  Aliqua 
lamcn  manscruut  ci  siibjccta,  propter  ne- 
ccssitatem  vita>  liumana>.  ct  ut  penset 
qnid  amisit   in  aliis.  Porro  quod  dictum 

D  est,  Universse  creatnra»,  de  creaturis  cor- 
poralibus  est  sumendum  :  nam  et  ca?lestia 
corpora  in  obseqnium  cunctis  gentibus 
sunt  plasmata. 

Et  crcnvit  Deus  hominem  ad  imaginem 
ct  similitudinem  suam.VeT  hoc  insinuatur 
summap  Trinilatis  unitas  substantialis.  Di- 
citur  antem  Deus  creasse  hominem.  qnan- 
tum  ad  animam.  proprie  loquendo  de  crea- 
tione.  quouiam  illam  tecit  ex  nihilo  :  sed 
quantum  ad  corpus,  dicitur  eum  creasse, 
sumendo  creare  extense  pro  plasmare  scu 


5i 


KNAIiUAII'»    IN    t   VI'      I    (.KNKHIH.    —    AUI.    Xl> 


fiicrnt  ;  iiuiii  iiifra  tiuhrUii',  (jiiod  foiiiiuvil 
tKJUlillflll  (lc  illllii  tciru'.  Ail  iiitiiifimin 
Ikfl  rteacit  illnin.  Oiiurc  tioc  addil,  qiKid 
jaiii  satit  N  idctiuliir  (■\|iri'>>siiiii,  iiisi  ud 
eoiiiliiciiduiidiiiii  diKiiulioilciil  r.l  liciicri- 
eciitiuiii  Dci  iii  li  iiiiiiiis  iiislitutioiic,  ut- 
(|iic  ud  iiiciilcuiidiiiii  liMc  i|i>iiiii  iiiciiioria' 
iiiislru^  iit  ciiritutciii  cl  |iiclatciii  ac  iiiii- 
iiiticciitiuiii  l)ci  circu  iios  |)ci'|iciidiiiiiiiN, 
ct  ^ruti  siiiiiis  cidciii,  |iro|)riuiii(|iic  di^Mii 
tutciii  pciisautcs,  irratioiiulciii  vituiii  idi 
tlorrcuiiius.  I)ciii(|(ic  uiodiis  istc  lo((ii('iidi, 
est  Irccjiiciis  iii  vclcri  Tcslaiiiciito,  ila  <|iiod 
aliqiiid  iiurratiir  dc  l)(;i)  (|uasi  t\c  alio.  (|iiiiiii 
totiiiii  dc  codciii  dicaliir,  (|iiciiiailiiii)diiin 
6'.;«.  XIX  iiilru  liahctiir,  (411011  Dciis  |iliiil  if,'iiciii  ct 
sullur  a  Doiuiiio.  Vcniiutaiucu  posscl  iii 
tiis  verbis  pcrsoualis  distiiictio  desi;<iiari 
iii  Dco.  (Jiiaiiivis  ciiiiu,  seciiudiiiu  c.xposi- 
torcs,  Dciis  l*atcr  dicat  ad  Filiiiin  ae  Spi- 
rituiu  Saiicliiiii.'  scii  Triiiitas  tola  ad  sc 
ipsaiii,  Faeiaiiiii^  iioiuiuciii  ad  iiua^^iiiciu 
et  siiuilitudiiiciu  uostram,  ila  (iiiod  1'alcr 
dieitur  creasse  hoinineiu  uon  ad  iiua^'ineiii 
Filii,  nihilo  luiuiis  dici  potest,qiiod  hoiiio 
creatus  est  ad  iiuagiuciu  et  siiuilitiidiuciii 
ciijuslibct  divina'  PciSDiur,  eo  luodo  (jiki 
illi  qui  tiiiiilalciu  l'cisouaruiu  iu  Dco  uoii 
crcduut,  latcutur  hoiuiueiu  ad  Dei  iiiiii^^i- 
nem  siiuililudiueinque  creatuin.  Atqiie  ad 
hoc  iusiuuanduiu,  posset  quis  dicere  iiiiuc 
esse  adjeetuin,  Ad  imagiuem  Dei  crciivil 
illum.  Uuicuiqiie  ([uippe  diviuie  et  increa- 
ta;  Persona'  assiinilatur  lioino.  |)cr  incmo- 
riam,  iulelleclum  cl  voliintateiu. 

QusDritur,  quare  in  ceterorum  auiiuii- 
lium  productione  lacta  sunt  pliira  indivi- 
dua  simul,  puta  duo  ad  minus  in  qualibet 
specie  auiinalis  perfecli,cui  per  utriusque 
sexus  coinmi.Ytionem  competit  generare  ; 
in  crealione  autem  speciei  luiinauie,  pri- 
mo  factum  est  unum  supposiluin  lauluin. 
Ad  hoc  Glossa  ex  Augustino  respondet,  ut 
humanum  genus  firmiori  caritatis  copula 
constringatur,  duin  se  totum  ex  uno  geni- 
tum  recordatur.  Hiuc  duodecimo  de  Civi- 
tale  Dei  loquitur  Aiigiisliniis  :  Aiiiinalia 
brula,  tam  ea  qute  solitiuliueui  diliguut, 


A  i|iiitm  illii  (piii'  iii  grcgibiis  vivcrc  maliiiit, 
l)iii«.  iioii  c\  siiigiilis  propagiiN  il,  scd  plu- 
ra  siiuiil  jiissit  e.\sist«!re ;  homiiicm  vcro, 
i|iiciii  iiilcr  iiii^'clos  besliasi|ue  eousliliiil, 
c\  iiiio  \oliiil  iiiiilli|ilicari,  iit  comiucii- 
daretur  cidciii  iiiiitas  societulis,  viiiciiliim 
i|iio(|iic  coiicordite  ct  eogiiiilioiiis  aflcelus. 
Iii^iipcr,  pro  plciiiori  di^ttoiiiiii  iiilcllc- 
clii  liiibciido  (|Uii'rcudiiiii  csl,  (|(iiiiii  Dciis 
diciliir  crcasse  homiuciii  ad  imaginciii  el 
siiiiililudiiiem  suaiii,  aii  ae(;ipieiidiiiii  sit 
tioc  dc  iiiia;.'iiii-  cl   simililudiiic  eritulu,  Uli 

U  iuerciita.  Ad  lioc  lioiiavciitura  res|)oud(;l 
iu  scriplo  seciiiidi,  disliiielioiK!  1()  :  Dii- 
ple\  est  iiiodiis  expoiiciidi  islaiii  auclori- 
liilciii,  Fa(;iainus  homiuciii  iul  iuiiigiiKMU 
ct  simililiidiucm  noslraiii.  riiiis,  iiilclli- 
gciido  ilc  iiiiii^^iiic  inen^ata  ;  aller  V(M'o, 
iulclligciido  dc  imagiiic  creala.  Primiis 
modiis  triplicatiir  :  l  iius  inodiis  esl,  ul 
iiiiago  et  simililudo  refcraulur  ad  idcm, 
videlicet  ad  csscnliain  iii  Iribiis  Pcisoiiis 
uiiam.  Secuudus  esl,  ul  iinago  et  siinili- 
tiido  rcfcrautur  ad  personaiii  Filii  tauiiim. 

{]  Tcrliiis  luodus  e,\poueiKli  est,  iil  iinago 
refcratur  ad  Filiiiui.  siiiiilitiido  ad  Spiii- 
tum  Sanclum.  1'orro  aliiis  modiis  expo- 
neudi  cst,  iit  iutelligaliir  dc  imagiue  crea- 
ta.  Kt  illc  inodus  simililcr  triplex  esl.  Unus 
sic  cx[)ouit,  iit  imago  [)raecedat  simililudi- 
nem.  Kt  dicit  quod  iinago  atlenditiir  iii 
natiiralibus,  siinililiido  iu  gcatuitis.  S<;- 
cundus  sic  expouit,  ut  simililiido  coueo- 
mitetur  imaginem.  Ft  dicit  quod  imago 
sit  in  potentia  cognoscendi,  similitudo  iu 
potentia  diligeudi.  Terlius  modus  est,  ut 

D  iinago  se([nalui'  siinililudinem,  quia  simi- 
liludo  est  iu  pliis  seu  commuuius  quam 
iinago.  El  dicit  quod  simililiido  attenditur 
in  uiitura,  hoc  est  quanliiin  ad  ea  qiue  sunt 
esseutiie  iu  communi  ;  imago  in  forma,  id 
est  quantum  ad  propria.  Oinnes  hi  modi 
possunt  secundum  Bonavenluram  susli- 
neri. 

Verum  ut  hoc  clarius  intcliigalur,  in- 
troducenda  suul  verba  Magislri  iu  libro 
seeundo  qiio  ait  :  Imago  et  simililudo  iu 
hoc  loco  vel  increala  inlelligitur,  id  est 


INVUH.VIKt    IN    <   \l'.    I    i.l  NK.HIH.    —    AUT.    M\  .1.'! 

Tlillihlli^     ('ssrntiil.    inl     <|llillil     rarllts    csl    \  i|iii,i     Milrliul    sliililii     sii|tji||i;;r|'i>     iiiiiiliiiii 

liiiini)  .  \rl   cicalii.  in    i|n:i    liirln^    i-^i    lni  iiiiilli|ilii'aliiiiiiH  ^<Mii'i'is   liniiiiiiii.  i|iiii*   fil 

niii.    i|nii-    liiiniini    rsl    i-iiiicrriii,    Ihm'    rsl  |ii-i' i-uiiiiiiixliiiiirin   iiiiiris  rl  rftiiiiiii*.  Idcn 

('oiiciciilii    \cl    ii    |ii'itici|iiii  siiii«  ciciiliiinis  iiil  (ilossii  :  |{cnc  lnic  liicii  rfcali  ilicniitiir, 

ini|H'cssii    Incicitiini   ciiiiii   iiiiii;,'iiiciii  i|nii'  iil  Itciicilictin  l)ci  ciiii^tiic  iiiiliiciitiir.  .Naiti 

Hciis   csl,  intcllcxissc    \i(|ctiii'   licilii.   cniii  >,\[h{\\\\\\'  :  Hitnuli.iili/ii,-  illis  Ihiis,  rt  nit  : 

ail  :  N'(»ii  cssc  iiiiiini  iiiiii^incin  Mci   cl  iin  ('rcsi-il,- rt  ini(lti/ilii-iiiiiiiiijy\\rn\\t>r{\\iii'- 

^'clornin,  scii    liiiiin    fcrsdiiiii  iiin     lilcircn  lilin.  i|iiiilit('r  hciis  ilicatiir  illis  licncdi- 

l*crs(niis  ili\  inis.  \  iitcliccl  l''ilio  ct  S|»iriliii  xissc  iili|iii'  ili\issc.  (licscili'  ii  iiiiilli|ilica- 

Saticlo,    noii   iiii;4('lis.   (licitnr   :    l''iiciatniis  tnini.  (|iiiiiii  rciiiiiiii  niiinlnni   riictil   raclii. 

Iioinincin   ail   iniii^^iiicin   cl   siniilititilinciii  Ad  (|iio(l  polcrit   rcs|ion(|ct  i.  i|it(Ml  ilicititr 

tioslriiin.  lin|U'o|)ric  tiiiiicii  ili\  iiiii  cssctitiii  ns  licttcdixissc.  i|iioiiiiiiii  licticiliclio  dala 
iir.ir.ix,  iniapi  \ocaliii'.  i|nia  iinap)  propric  dicitnr  li  \  iro.  pcrtinchiit  ad  rcinitiiitii,  cl  (|itoiiiain 

rclati\('   ail    id.  ciiiiis  sitnililiidinctn  ^crit.  rctnitiii  ttiox  ciiit  plasiiiaiida,  at(|itc  iii  (ira'- 

al(|iic    ad   (|iiiiil    i'cprii<sciitati(liiiii    |)criiclii  scicnlia  Dci  jaiii  riiil.  (lonsiiclitdo  (|iio(|uc 

cst.  .\llatiicn   iiiiii;;o   iiiipropiic  diciliir  id.  Scripliira«  csl,  itl  fr('(|iiciilcr  tiiitticnis  sin- 

ad  (|iiod    lil  aliiid  :  siciil  c.xcinplittii  pro-  <;nlaris  |)ro  pliirali,  cl  pliiralis  pro  siii^Ni- 

pric  appcllaliir.  (|iiO(l  c\  iili(|iio  snmiliir  cl  |ari   poiiatnr  :   ct   ilciii,    iil    id   adscrihiitiir 

toriiialiir  :   c.xctnpliir  aiilctii    id.    ad   (|iioil  |)liiril)ns.  (|iiod  iiiii  coniin  csl  coni|)clciis. 

scii  cx  (|uo  lil  aiit  siiinitiir  aliiiiiid.  .Niliilo  |lii(|iic   bcncdi.vil    cis.   Iioc  csl.    virtiitcni. 

niitiiis  iiiuitn  pro  iilio  ahnsi^c   iiitcrdiini  anclorilalcin.  ct  graliam  gcncrandi  malri- 

accipilur.    ilii   cl    iiiiiiiis   propric  csscntia  iiionialilcr  ac  virluosc  conlulil  ipsis.  .Nain 

Trinilalis  vocatur  imafjfo.  Porro  Kiliiis  pro-  malrinioniiim  iiilcr  cos  inslilnil.  pcr  (inod 

pric  dicilur  Patris   imago  :  idco  (]ui(lani  rc[)rol)anlur    hicrclici    (jui    niiplias   dain- 
hoc  loco  pcr  ima^Jiincm,  Kiliiim  iiilcllc.xc- G  nant.  ncc  malrimoiiialcm  concubitiim  crc- 

ninl  :  homincm  vcro  non   imaj,Miiciii,  scd  dunl   possc  licri  sinc  pcccalo.  El  rcjtlete 

ad    iinagincm    racluin,    dixcninl.    qnibns  tcrram   scmine  veslro,  vidcliccl   filiis  et 

Uor. xi.T.  obvial  (]n0(l  ail   A|)oslolns  :  Vir  (]iiidcin  filiabus,  utpotc  paradisuin  terrcstrem,  si 

csl  imago  ct  gloria  Dei.  Alii  crgo  pcrspi-  non  p(^ccaveri(is  ;  sin  autcm,  expnlsi  in- 

caciiis    pcr    iini)ii:incin.    intcllcxcrunl    Fi-  dc.   rcplcbitis   cctcras   terras.   Non   quod 

liiiin  :   piM-  simililudincm.   Spirilum  San-  priiiii  parcntcs  pcr  se  immcdiatc  replevc- 

cluin,  qui   csl   simililudo  Palris  cl   Filii.  rinl  tcrrain,  sed  pcr  se  et  postcros  suos. 

Et  quod  addilur.  Noslram.  retulcrunl  ad  El  siibjicilc  eam,  id  est,  ad  commoda  ve- 

siinililudincm    tanliim.  Ad   imagincin  ;iii-  '■,\\\\\x{\\m\\\  \evv\x\  etdominaminipiscibus 

tcin.    piitavertinl   subintclligcndum  esse,  maris,etvolatilibus  coeU,etimiversisani- 

iiK^am.  I)c  hac   matcria  scribit  ibidcin  ct  mantibus  qua'  moventur   super    terram. 
pliira    alia.    Ilomo   ilaquc    dicitur    imai^o  D  Omiiia  cniin  hai^c.  sicut  jam  patuit.  fucnint 

Dci.  ct  ad  imayincm   cjus  factus  :  scd  Fi-  hoinini    in    statu    innoccntiff    obcdicnlia 

lius  Dci  dicilur  imago  Patris.  non  autcin  ct  subj(^cta  :  et  co  inodo  dominabalur  cis. 

ad    ima^nncin    gcnitus.    quum   sit    pcrfi^-  quo  ct   prwfuit  cis.  juxta  sensum  expo- 

cla   cl    naturalis  iinago.  per  omnia  Patri  siliim. 

a^qualis.  Dia:itque  Deus  :  Ecce  dedi  vobis.  Quare 

Masculum  cl  foniiuim  crcavil  cos.  Hoc  non  ait.  Eccc  do  vobis,  quum  ante  hsec 

pcr  anticipationcm  cst  dictum  :  non  eniin  vcrba  non  lcgatur  eis  ista  dcdissc  ?  Sed 

crcavit  Dcus  tiinc  nisi  virum.  Quando  aii-  idco  ait,  Dcdi.  quia  quod  nunc  actuali- 

tein  ct  qualitcr  fcccrit  fcminam,  scquenli  tcr  ac  [^rsesentialitcr  dat.  in  praescientia 

narratur   ca[)itiiIo  :    scd    ila    anficipativc  sua  darc  cis  dccrcvit.  Itaque  dcdi  vobis. 

nunc  dicitur  virum  fcminamque  formassc.  id  est  ad   usum  ct  commodum  vcstrum, 


54                                                  KNAnRATIO    l\    «:AP.    I  (IKNKSIS.    —     AIIT.    XIV 

oinnfni  hcthitiii  ii//'cit-iitcin  semcn,  iil  ri»!,  A  rl  li^Mia  (lalii  siiiil  ll(»iiiiiiil)iis  cl  voiulilibiis 

huhfiilfiii    iii    titi   viiliiltiii  laiisalciii,    scii  «I    aiiiiiiaiililiiis    lciiu^    ill    <*scaiii.  Kx   (|ii() 

sciiicii    u(|    |ir()(|iiccii(liiiii    siiiiilc  sil)i,    iil  palcl,  i|iii)(l  liiiic  aiiiiiialia  csii  aiiiiiialiiiiii, 

plciiiiis    cxpositiiiii    csl    iii    opcic    lcrliu)  hoc  cht,  luiiiiii   aiiiiiiul  cx  cuniihiis  allc- 

dici  ;  ft  uniccrsn  litjnu,  hoc  <*st  arborcs,  riiis,  iioii  viv(*buiil,  scd  concoidilcr  licihis 

ijttn;  hitfjfnt  in  xfiin-fijisis  stincntciii  yvnf-  «*l  Iriiclihlis  V(*scchuiiliir.  Ilciiliii   uil  Hcda 

riii  atii,   iil  cst  rulioiiciii   sciniiiulciii  viiii-  hoc  loco  :  Aiilc   |i(*ccaliiiii    hoiiiiiiis   lcrru 

quc  eaiisulciii,  scii  sctncn  aiit  ^muiiiiiii,  ud  iiil  iioxiiiiii  proliilil,  iioii  h(*i-haiii   \(*ii(*iia- 

{ii-0(liiccii(liiiii    coiisiiiiiliu    sihi    iii    s|)c(-ic  laiii,  iicc  uihorciii  slitrilini.  \  (■riiiiiluiiicii 

sua,  sicut  cx|iosiliiiu  cst.  l'l  sint  rnhis  in  Alht*rliis  (jiiuTil,  aii  plaiiUr  iioeivm  (!X  li- 

esciiin,    iii    i|iiaiiliiiii   vcslra?   iialiira'  (;oii-  giiiu,  iil  spiiiu',  vcl  cx  liiiiiiorc,  iil  vciiciio- 

f?riiiiiii  liicril  ul(iii(*  placii(*ril.  .NOii  luiiicti  su',  riicriiil  l(*i-lio  di(*  prodii(-la'.  Ad  (|iiod 

iiiii\crsu  uc  siiif^Mila  iliu  c()ii\(*iii(*haiil  c>iii  b  n*sp()iidcl  :  IMaiila' (iiiu' iiiodo  iiociva*  siiiil, 

hoiiiiiiis,  (|iiod   patcl  c\  coiis(*(iii(*iilihiis,  iioii  (*ss(*iil  iioeivu',  si  lioiiio  iioii  pceeas- 

uaiii   scquiliir  :  Et  ctinctis  tiniinantihtis  s(*t ;  iiihilo  uiiiiiis  (*ssciit  iii  siiis  ligiiris  at- 

terrte,  ornnit/iic  voliicri  cce/i,  ct  itnircrsis  (pK*  hiiiiiorihiis,  iii  (iiiihiis  iiiiuc  siiul.  Sieiil 

/jHie  niovcntur  in  terra,  ct   in   ijiiihus  cst  uce  ij,'uis  ur(*i-cl,   iicc   aiiiia  siilloearcl,  si 

anima   vivcns,   hoc    csi    uiiiiualihiis    lcr-  iioii  riiisscl  [)c(;caliiiii  :  iiiliilo  iniiiiis  if,Miis 

rcstribus,  nt  hnhcant  ml  rcsccnil n in .  .Non  (*ss(*t  (-alidiis,  cl  a(|iia  liiiinida.  Siinili  ino- 

ciiiiii    pcr   oiniiia    cadciii   (*ranl   aliincnla  do  i-(*s|)ond(*l  ad  (ina-slioncin  (ina  (|iia>ri- 

tioininis  ct   hriiloriiiu  :    ideirco   in   Ncrbis  liir,  un  aniinalia,  p(*ruieiosa  ct   v(*iicuosa 

his    r(*d(l(*udu    siiiil    siuj,Mila    sinf,Milis,    iil  luclu   siiil    anlc    pceealnm   oii^'iiial(*,    vcl 

sit  sensus,  qiiod  iinieiiiiiiK*  aniinali  d(*dil  postca  tauliiin.  Thoinas  (iikxiiic  iii  priuia 

Dcus  ista   aiil   ali(|iii(l    horiiiu    ad   csiiiu,  parlc  :  Spiua",  iiKinil,  (*l   Irihiili  ori(*hau- 

seciindiiin   coii^M-ii(*nliaiii    ct    indigcnliaui  C  liir  in  t(*ri-a,  anU^qiiain  dicliiin  csl   lioini- 

ipsiiis.  ni.  .Malcdiita  lcrra  in  ()|)ci-(*  liio;  scd  iioii 

(^irca  qiiod  qiiidani  scribil,(iii()d  ri-iictiis  iii  lioininis  p(cnain.  Altaincu  vcrbis  Hcdin 

arborum  dcdit  ad  vcseondiun  hoiniiiibiis,  cousonarc   \id(tiir,    (jiiod    in    Scholaslica 

(->n.  II,  10.  qiiia  iulra  habctiir,  Ex  oniiii  lif,Mio  paradisi  hisloria   Ic^mIiu*  :  Autc   [)cccaliiin   iiil    iio- 

comcdc  ;  hcrbas  aiitcin  ct  sciuina  cariiin,  xiiim  aut  stcrilc  lcrra  |)i-o(liixil,  scd  isla 

irralionabilibiis   animalibiis.    Scd    mcliiis  inlclli^i  [lossunl,  ([iiod  nou  crant  vcncuii- 

dicitiir.  qiiod  siciit  qiiicdain  irrationabilia  l.i  aiit  noxia  aiilc  [icccaliim,  qiiantiim  ad 

ex  sua   nalura  vcsciinliir  ac  vcsccbaiiliir  acliiin  scii  nsiiiii. 

tiiuc   cliam   qiiariimdam    Iruclibus  arbo-  Insiipcr  qiucriliir  :  (liir  Dciis  dcdit  ho- 

rum,  sic  homiui  in  slalii  inuocculiiP  na-  miiii   ([iiciii   iinmorlalcm   condidcrat,  isla 

turale  fuissct  vcsci    aliqiiibiis  hcrbis  ac  cor[)orca    clcincnta  ?    Ucsi)ondctur,    qiiod 

friictibus  terra),   sicul  et   nunc    cst.   Ncc  D  immortalilas   illa  non  fiiit  pcrfccta,   ncc 

obslat  quod  allcgaliim  est,  Ex  omui  Ii<,Mio  lalis  qiialis  posl  rcsiirrcclioncm  coinmii- 

paradisi  comcdc.  Hoc  quippc  non  (*st  di-  ncm    spcratiir,    vidclicct    ncccssilas    nou 

ctiim  pcr  excliisioucm   univcrsanim  hcr-  nioricndi,   scii    iin[>ossibiIitas    moricndi  ; 

barum,  sed  magis   ad    innucndum  ([iiod  scd  erat  talis,  quod  [lotcral  nou   mori,  ct 

fructus  arborum  crant  spcciales  cibi  ip-  nisi    [)cccassct,   morlcm   non    incurrissct. 

Usus  car- sius.   Ex    his   Irahiiut   doclores,   qnod    in  Talis  aiitcm  immorlalilas  crat  eibis   sus- 

statu  innocentia?  uon  fuisset  esus  carniiiiii  lcnlanda,  qiioiis([uc  ad  incliorcm  slatiim 

aut  piscium,  scd   lantiim  fructiiiim  arho-  ac   vilam   [)<*rdiiccrctur.   (Jiurril    [)ricl(>rca 

nun  ac  hcrbanim  :  imo  usus  cariiiiiiii  ct  Hcda  :  (Jiia  iitililalc  acecpil  hoino  donii- 

})iscium.  primo  conccssus  cst  hoinini  [)osl  niiiin   siipcr  aniniiilia  cclcra,  ct  ad  ([uos 

diluvium.Xam  Beda  hic  ait  :  Omnis  hcrba  usus,sivead  quie  solalia  sunt  hoiniui  htcc 


KNAHU.MIit    IN    I  Al'      I    <;i  NKSIS.    —    Alll       \IV 


rwi 


|>nMliiclii  '.  I(i-s|)iiiiilr! ,  <|ii<)<|  <|iiiii  l)<-ns 
pi-ii>\  i<lit  hoiiiiiK-in  |i<><-i-iilni'niii.  r<><'ii  illii 
1x1  iisiini  ('iiis  riilninni.  iil  <'sM'nl  i-i  in 
aliiiii>nliini.  in<lnni<>iiliiin.  <■!  liiltoiis  nn 
xiliiini.  An^iislinns  <>liain  i|iia>ril  :  niiiiin 
Ixnnii  ail  l)<'i  iinaLrincin  sii  <-i-<>aliis,  <-ni- 
(l(>  (>(>  ili(>tiiin  non  (sl.  \  idit  h<>iis  i|ii<i(l 
(>SS('I  hoiinin.  (|II(mI  tanicn  i\i-  hcsliis  <li 
(>liiin  (>sl  ',  U<>s|>(>ii<!('I  :  l-disilaii  idco.  <|iiia 
|)i'a'S('ivil  ciiin  slaliin  casnniin,  ncc  iii 
iniaLrinis  [>(>rr('(>li()n(>  inansnrnin.  Potcsl  <>l 
alia  ralio  dai-i.  (|iiia  \i<lcli('<>t  non  snlTi' 
ci<>hal  <'ssc  viiiiin  soliiin.  I'i'(>pl<>i'  (|no<l 
inlVa  lialiclni-:  .Non  csl  honiiin  <'ss<'  liomi- 
ncin  soliiin.  raciainns  ci  adjntoiinni  siinilc 
sihi. 

.Vinplins.  ciica  illnd.  Mascnlnin  ct  lcini- 
nani  crcavil  cos,  rccilat  h\i'a.  <iiiod  pro- 
pl<'i'  vciha  illa  (|nidain  llchia-i  diciinl. 
priinmn  virnin  ac  mnlicicm.  iii  s|>c<'ic 
hiimana  cssc  simnl  lormalos.  coriim(|ii<' 
corpora  sic  in  lat<'rihns  rnissc  conjiincta. 
qiiod  rcddchant  iiiiiim  continuiim  :  j^ostca 
vcro  (livina  virtntc  cssc  ah  inviccm  scpa- 
rala.  Scd  lam  ratniim  dictiim  satis  impro- 
hat  hyra  :  Primo.  (|noniam  manih^slc  csl 
conlra  l(>xlnm  sc(incnlis  capitnli.  (ino  ha- 
hctur.  (luod  rormatis  cnnclis  at(iiic  ad 
^V/i.ii.»o  Adam  prodnclis,  non  inv<>nicbatur  adjii- 
'"""'''•  lor  similis  ci  :  cl  (inod  Dcns  Innc  dixit. 
Non  cst  honnm  homincm  cssc  solnm,  l'a- 
ciamns  ci  adjntorium  similc  sihi  :  qiiod 
itcm  cx  cosla  A(la>  a'dilicavil  mnli(>rcin. 
dc  (ina  .Vdam  liinc  falcbatur  :  Hoc  iiiiiic 
os  cx  ossibiis  mcis,  e\  caro  dc  carnc  mca. 
Sccundo.  quoniam  lalis  productio  viri  ct 
fcmina\  fnisscl  opus  monstruosnm.  qncm- 
admodum  lcsritur.  quod  iu  coufinio  Nor- 
uiaunia'  cl  Hritanuia\  nafic  fucruiit  dutT 
mulicrcs  in  corporc  uno,  ita  quod  omuia 
mcmbra  supcriora  usquc  ad  iimbilicum 
craut  duplicia.  infcriora  vcro  simplicia. 
Porro  quod  vcrc  fiicriut  dusB  mulicrcs. 
hiuc  patuit.  qiiod  iutcrdum  uua  tristantc. 
alia  hrtahaliir:  cl  aliquaudo  iiua  dormicn- 
tc.  alia  viii:ilavil  :  uua  quoquc  morlua  fiiit 
aiilc  aliam.  amplins  quam  pcr  auuum  : 
undc  iila  tandcm  dcfuucla  cst  cx  pondcrc 


.\  cl    hcloic  ca<liiv<>ris  prioris  (|crimc'a'     lii 
Scli<dasli<-ii  \ci-o  liisloiia  h-rhir,  (|no<l  idco 
S<-i'i|)liiiii    pliii'alil<'r  ait,  Mascnlnni  i-l   fi 
niiii.ini  cM-a\  il   cos,  nc  pnlarciiiiiH  cos  fa- 
clos  lici  niapliro<lilos. 

h<-ni<in<'.  in  h-slimoniiim  |)i'iin:i'  coii<li- 
tionis  <'l  snl>j<'clionis  hrnloriim  siih  lioiiii- 
iK'.  sa'pins  conli^'il,  (|n<)<l  a\<>s  <'l  hcsliji', 
scr|><'nlcs  cl  pisccs  ccsscriml,  scrvicnini 
cl  ol><'<li<'i'nnl  hominihiis,  ac  hcalissimis 
marlyrihns  rcvcicnliam,  iion  lifsioiicm, 
<-\liihncriiiil    :    (iiiod    polissiuic    in    iio\(> 

H  T<>slaiiicnto  sa'pissim<'  accidil. 

AV  ftii-hnn  rsf  itn.  niiomodo  \i'nim  cst 
lioc.  (|niiin  jaiii  paiilo  anli-  li-^Mtiir  |)(-ns 
dixissc,  (^rcscilc  ct  mnllipliciimini,  (jiiod  r.m.i^it. 
noiKlnm  fncral  factiim  ?  Ila(]ii<'  .\iif,'nsli- 
iins  i'<'l'('i'l  isliid,  V.\  factnin  <>sl  ila.  ad  id 
(inod  immcdiiilc  piicdiclum  csl.  Kccc  d<'di 
vohis  oiiiiK'm  h<-rhain.  <'lc..  iil  sil  scnsus  : 
Faclnm  csl  ilii.  id  cst,  homo  cognovit  h.TC 
sihi  iU'  aliis  cssc  concessa  iii  cibuni.  Potcsl 
(HKxiiic  iihsoliilc  rcfcrri  ad  illos  actiis.  i\r 
(liiihns  jam  diclnm  cst  :  Hcucdixitiinc  cis, 

C  ct  dixil  Dcus  :  Eccc  dcdi  vohis  oinnem 
hcrbam.  Vidltqae  Dcns  cuncta  fjiKe  fcce- 
nil,  ct  crant  valde  hona.  Omnia  namqiio 
simul  accepta,  craut  priTcipuc  boua.  ita 
qnod  iiniim  auxit  bouitatcm  ct  ulilifatcm 
allerius,  ct  niiituo  se  oruahant :  uuivcrsa- 
qiic  simiil  acccpta.  optima  apparcbant. 
utpolc  sapiculissimc  coordiuala.  ct  invi- 
ccm  dcscrvicntia.  queniadmodum  in  cxcr- 
cilii  unus  confortatur  ac  adjuvatur  ab 
alio.  ct  universi  se  invicem  ornant.  pro- 
l(\y:iiut.   ct    coustipaut.    Ordo   qiiippc  (ut 

D  divinus  Dionysius  tcstatur)  est  optimnm 
qnid  in  rebus.  Uude  ex  coordiuatione 
spccicrum,  caiisarum  ct  cutium  uuivcrsi 
ad  priinum  priucipium.  major  ct  admi- 
rabilis  pulchritudo  consurgit,  quemadmo- 
(liim  in  corpore  uaturali  partes  et  membra 
iuviccm  se  peroruant.  bonificaut.  atqiie 
pcrficiuut.  Yidit  itaque  Dcus  cuucta  quap 
fcccrat.  cf  craut  valde  boua.  hoc  csf,  val- 
dc  complacucruut  ei.  Uudc  undccimo  de 
llivitafc  Dei  loquifur  Augusfiuus  :  Plafo 
dixit  Dcum  aiaudio  elatum,  mundi  univcr- 


86  KMAHHVIIO   IN   t  Al'     I   (;k\ksis  \nr     \v 

*ilate   |MMft'cla ;    [ui  i|(io(l  oslcinlit,  o|mis  A  tiii-  Dciis  iii  o|K'rilnis  siiis.  h'f  fnrtum  ost 
jiiia   racluiii   i-t   c-oii(iiliiiii,    iilaiMiissi)    siio      v es pe re  et  tna iw.  dies  nextus,  \\\\\ii  i'\.\Hi%'i- 
/>«. cm,  it   Artifici.  Iliiic-  iiuoqiic  1'salinislu  :  l.u^tuhi-      tioiiciii  |irii'liul)iluiii. 


\nTi(  rns  \v 


liK    K.XPOsmONK    HUJUS   CAIMTUI.I    SKCUNDUM    AUliUSTINUM. 


SICTT  uli((Moti(-s  |)ru'luctMiii  csl,  t)cutM->  H  MMiiicialMi,  (jMciMadnioihMii  mmmiii  \(-i'I)MIIi 

AMXMsliiiMs    s|)c(-iul(-iii    hahiiil    coiisi-  csl  iii  l)c(),  pcr  (jiiodlaclu  smmI  oiiiMia,  sci- y</«;»i.  i,:t. 

(Icratioiicm    circu   priiiiuiii  i-criiiii    pi-odii-  lic(il  Filiiis  Palris,  (|Maiiivis  ri-c(jiiciitcr  lc- 

ctionem,  ct  c.xpositioncm  sc.v  vcl  scplcin  ^^1''"%  ''''^''  l^<'"s.  lil  siciil  opciu  illu  sul- 

dicrum,  de  quihiis  in  c.vordio  liiijiis  ca|)i-  vunlMr,  cl  (|MO(laiiiiiiodo  iiiaMciil  in  (-iiiiclis 

tuli  u^itiir  :  accipit  cnim  dics   illos   iioii  opcrihiis  scqucnlihiis,(jiia'  iMopa^Miiliir  cx 

pro  consuctis  cursihiis,  scii  spuliis  lcin-  cis  opcialioiic  naliirii',  ilu  scx  dics  illi  inu- 

poris,    ncc   prout   tcmporulcin    imporlunt  nciil    in    lolu   lcmporis  siicccssionc.   (jiio- 

successioncm,  sr-d  prout  dicMiil  cof^Miilio-  iiiodo  aulcin  hoc  sil,  vidcndum  csl.  Naliiru 

nciii   mcntis  angcIicaB,  relalam   scii  com-  angelica,  inlcllccliialis  csl  (!l   lux  esl  ;  ct 

paralam  ad  sex  genera  rcruin,  in  cxordio  si  propric  liix  csl,   illiislralio  ejus  dicitur 

mundi   raclariim.  proprie  dics.   Angclica    aiilciii   iialMru   in 

Porro  cof,Miilio   illa   anp:cloi-Miii   esl  dii-  C  principio  condilionis  rcnim,  cognilionciii 

plex.   Una,    (iiia    cognosciiiil    rcs   iii    [)ro-  carMin  acccpil  :  ct  ilu  liix  iiiciilis  uiif^clica', 

prio  genere  :  ct  ha'c  appcllatur  cogiiilio  |)i-a'scMtal)utur  seii  applicahulur  (|uoduin- 

vespertina,  qiioniam  omnis  crealura   pcr  modo  rehus  crealis,  in  qiianlum  cognosce- 

comparalionem  ad  Deuin,  qui  subslanlia-  hanlur  ah  ea.  Hinc  ipsa  cognilio  reruin  iii 

liter  lux  est,   esl  quasi    culigo.   Cognilio  mentc  angelica,dicilur  dies;  alque  secun- 

quoquc  rerum  in  se  ipsis  seu  proprio  ge-  dum  diversa  genera  ac  ordin(;in  enliuiii 

nere,  est  qnasi  lenehra.  respectii  cognitio-  cognitorum.  distinguuntur  ci   ordinunlur 

nis  qiia  cognoscuntiir   in   Vcrho  a'tcriio,  dies  :  ut  primiis  (ii(!s  accipialur  pciics  lor- 

seii  immcdialc  in  Deo.  Tnde  cognitio  qiia  mationem  spiritiialis  creatura'  in  Verho, 

cognoscunt  uiigeli  res  creatas   in  Verho,  secundus  dics  peucs  rormalionem  corpo- 

dicitur  malutina.  Sicquc  exponit  qiiod  di-  ralis    creatur»,  qiiaiitiim    ad    siiperiorcm 
citur,  Factum  est  vespere  ct   inaiic  dics  D  parlcm   qiiti'   ririnaiiienlMin   vocaliir ;  sic- 

unus,  seu  secundus  aut  lertius,  in  (jiian-  que  dc  reliquis  dichus,  jiixla  comparalio- 

liim  idem  opus  aliciijus  diei  cognoverunl  nein  ad  opera  ceterorum  dicriim.Scd  (juia 

in   proprio  genere.  quod  est  in  vespcre.  creatura  cx  co  quod  cx  niliilo  cst,  tciichrus 

atque  in  Verho  matutina  cognitione,  qua'  possihilitatis  et  imperfectionis  hahel  ad- 

dicilur  mane.  mixtas  ;  ideo  cognilio  qua  creatura  cogno- 

Denique,  ut  islud  plenius  infelligatur,  scitur  a  mente  creata,  tenebris  est  per- 

advertendum  qiiod  Thomas  scrihit  super  mixta.   Potest  autem  ah  angelo  cognosci 

secundnm.  distinctionc  12.  dicens  ;  Secun-  diiplicitcr:  puta  in  Verho  secundum  (juod 

dum  Aiigiistiuuin.  illi  sex  dies  sunt  uiuis  cxit  ab  artc  diviua.  Kl   h(ec  ejus  cogiiitio 

dies,    simiil    priesentalus    seii    applicatiis  dicitur  matutina.   Xani    sicut  mane  finis 

sex  distinctionibus  rerum  secundum  quas  est  tenebrarum,  et  principium  lucis,  ita 


r.NAIlllMin    IN    I  \l'.  I    HKNKSIS.            AIH.    \V                                                   fS7 

(M'niliini   siiinil    ii    Nriho    |ii  incipiiiin    Mii  .\  ilivin.i*.  I'!\  liis  \iili-liii°  Tlinin.i^  iii*«iiiiiiir<', 

4<ssr  iir  iiiininis.  |ti)sl  siiiini    nitii   fssr.  m-ii  i|ii<mI    sniiinlnin    Aii^Mi^liniiin    (i|n-rii    scx 

pi>sl(|nnin    piiiis    niin    rncriil.   (io^iKiscilni'  ilicrnin.  siiil  ili^linrlc  iil(|ni-  rcnlili  r  siiinil 

cliiiin  piiiiil   csl    in   piopriii   iiiilntii  siihsi  liiclii.    prii-sciliiii    i|niitii   diciil    iii    sciiplo 

slcns  :  ci  liilis  co^Miilio  ilicilnr  \  cspciliiiii.  sccnndi   :   In   dislincliiitic   fciitin  AiiKiisli 

proplci'  hoc,  i|iiod  siciil  \cspct-it  csl  lciini  iiiis  vitll  iillcndcndiiin  cssc  otdincni   niilii 

tiiis  liicis,  (>l  lctidil  iid  noclctii,  sic  i*i'ciiliii'ii  ni'   cl    docttinic,    non    tciiipiHis  :   iiiiliira-, 

iii  sc  snhsistcns.  cst    tcrininiis  op<M'iiti()nis  siciil  soiiiis  prjrccdit  ciinlnin  -.   d   ita  i|iiii- 

\crbi.  nlpotc  rnclii  pcr  \cihniii.  cl   Af  sc  niiliinililcr  siinl  pi-iotii.  ptiiis  liicln  diciiii- 

iii   ilcrcclil)ilitiitis    lcnchriis   lcndcns.   ttisi  Inr.  iit  tcrra  priiis  i|niini  iiniiniiliit,  ct  )ii|iia 

consci'\  ctiir  a    Vcrho.    Niliilo   tniiiiis    isla  piiiis  (piatii  pisccs.  \'A  ilciiitn  dicil.  dccla- 

cof^nilio  dicitnr  dics.  in  coinpariilionc  ail  rando.  ipioinodo  dics  illi  possttnl  cssc  iiiia 

i^^norantiiiin.    iptic    oinnino    csl    tcnchra.  li  dic>.  cl    parlcs  dici   sccnndnin   Incciii  spi- 

()Ucinadiiioilnin  pricscns  \  ila  ittslornin.  Cii-  rilnalciii.   non  scciiiidntn  divcrsa  ('Of^tiita. 

lijlinosa  csl  rcspccln  ^loriic  Ucaloriitn.  qiiic  scd  scciindiiin  di\ci-sos  tnodos  co^Miilioiiis 

lamcii    lii\   cst    rcspccln    \itir    pt-avoriiin.  ciiisdcni  ici.  \'.\   siciil   dics   lalcs  tioii  siiiil 

insnpcr  siislincntcs  ciitn  Aiif,Mtsliiio.  (|ttod  siicccssi\i.    ipioniatn    aii^'c|iis    divcrsii   rc- 

omnia   sint   simiil  crcata.  (Iiccr(>   possnnl,  nitii  /.rcncra   sitnnl   inlnctnr  in  Vcrho :  ita 

(jiiod  dics  pradali  snmiinliir  pcncs  illnstia-  ncc   |)arlcs  dici    iinius,  (luutiiam   sitnitl   •;• 

lioiicm  litcis  corporalis.  ila  lamcn.  (|iiod  vidct. 

ordo  (licriim  allcmlalur  pcm^s  distinclio-  Insupcr   Albcrlus    lihro    dc  (lojf^purvis 

nctn  orditUMiuptc  corum.  in   (pui'  hi\  ilia  apcrlissimc   scrihil.   (piod   sccundiim   Aii- 

corporalis  rcrulsit.  Sicul   (Miim  anircli  ac-  guslinum   oinnia  op(M'a  sox  (ii(M'um.  sinl 

ccpcrunl  coi^niitiomMii  omniinn  uatiiralium  rcalit(M'  ac  distiiiclc.  s(Mi  actualitcr  cl  cotn- 
rcriim.  ita  lu\  corporalis  su|)(M' omnia  eor- C  piclcsimul  producta  in  uno  instanti  aUiiic 

poraiia  so  diirundil  :  idco  sicul  Aufrusliiuis  codcm    momcnto.    i^rimo    (juip|)c    ailc^ral 

distinpruil  sc\  dios  poiios  prirsontationcni  sancium   Augustinum.   dicoutoin   :  Omnia 

lucis  spirilualis  primo  dio  factgp,  vidolicot  sitnul  in  uuo  momonlo  sunt  facla  in  nia- 

montis  angoiica^  rolalam  ad   sox  gonora  toria,  ot  dislincta  in  forma  ot  ioco  at(pio 

rormn  ;  ita  socuiulum  pr;rsontafioiU'm  lu-  ornatu  pro|)riis  s|)cciobus.  Dcindo  ros[)on- 

cis  corporalis  ad  scx  goncra   roruin.  sivo  siotuMU  adjunf,nt  :  Diconduni.  (jttod  Au<,mi- 

ad  opora  sox  dioruni.  possmil  oodcm  modo  stinus  rovora  pouit  omnia  siinui  creata  in 

sox  dios  dislinirui  ahs(juc  tomporis  distin-  nu\toria  ot  forma.  qujp  natura  per  se  non 

cliouo  ot  siiccossiono.Hirc  Thomas  in  scri-  potost  producoro  motii  suporiorum  et  com- 

pto  sooundi.  cl  concordat  socum  Aibortus  mixtiono  olomontorum  :  idoo  a  principio 

in  lihro  do  Coirqujovis,  ac  alibi.  factum  est  coeium  cum  stoliis.  terra  cum 
Prirtcrea  in  j)rinia  parto.  qurpstiono  74,  D  animalihus.   aqua    cum   natatilibus  atqno 

ait  :  Augustinus  hos  sopt(Mii  dios,  de  qui-  volucrihus.  Brovitorquo  dicondo.  oninia  in 

bus    in  (ionosi    fortur.    dicit    esse    utiani  spociobus  suis  simul  educta  sunt.  quae  per 

diem.  rolius  soptompiiciter  prspsonlatani.  virtutem  simplicem   motus  coeli.   et  per 

quia  por  diom  int^dligilur  angeiic8P  mon-  virlulom    stoliaruni   ox  commixtione  eio- 

tis  cogiiilio.   ut    prima  dios    sit    cognitio  nionlorum.   sine    aiio  motore   educi   non 

prinii  oporis  divini.  seu  oporis  primpedioi,  poterant.  ut  lionio.  leo.  ot  consimilia.qusp 

secunda  dios  cognitio  socundi  opcris.  sic-  pr.Tler  virtulom  coeli  et  eionienlorum.  re- 

que   deinceps.   l-^t    dicitur   unumquodquo  quirunl  speciaioni  motorom  ad  suam  ore- 

opus  factum  in  aliquo  dio.  quia  nil   fil   in  norationom.   Hinc    undocimo    de    Civitate 

rorum  natura.  quod  non  innotescat  nionti  Dei  ioquilur  Augustinus  :  Quales  sint  dies 

angolicae  por  impressionom  iiiuminationis  iili  primi,  valde  difficile  aut  etiam  impos- 


»8 


E.NAHHAIIU    IN    t  Al'.    1    liKNKSIS.    —    AHT.    XV 


>ihile  iiohis  «'st  ei>^ilari< ;  (|iiaiitii  iiia^'i> 
Uicfre  i  Vi*lfiiiii<>  (|iiip|)c,  islos  <li(*->  i|iii 
iiuiie  suiit,  iKiii  tiatx  iv  \<'S|MTaiii,  iiisi  cx 
s(ili«i  occu^u  ;  iicc  iiiaiic,  iiisi  c.\  •.(»li>,  oitii. 
llloruiii    autciii    (liciuiii    Irc-,    |ii'iiiii,   siiic 

iioic  |>C|-Ucti  Mlllt,    (|UUIII  S(»l  ([llillto  (lic  lu- 

ctus  lc^atur. 
irA«M.v  |)<iii(|iic  A|to->l(ilii«.  ait  :  OiiiiH^s  vus  rilii 
Iticis  cstis  ct  lilii  <lici  ;  noii  suiiius  iioctis 
iic(|uc  lciichraniiii.  Si  laiiicii  ali(|uatcuus 
vajcaiiiiis  iiilclli;^'c|-c  ('(iii^'|-iiciilci'  liiaiic  ct 
V('s|)ci'aiii  liiijus  (lici,  (|uoiiiaiii  sciciilia 
crcaturu',  coiii|)ai'ulioiic  sciciilia'  (Ircalo- 
ris,  vcspcrascit  ;  liiccscit  aiitcni  cl  iiiaiic 
lil.  (|iiiiiii  cl  i|i>a  rcrcitur  ad  lati<li-iii  di- 
lcctioiiciii(|uc  (Irculoris  ;  iicc  iii  noclciii 
iucr^'itur,  ul»i  (Ircator  iioii  rcliu(|iiiliii 
ci-caturu'  aiiiorc.  (Jiiuiikiuc  «lics  illos  Sci  i 
ptiira  (liiiuiiicrarcl  c.\  oidiiic,  iiiiii(|iiaiii 
iiitcr[)osuit  iioiiicii  iioclis.  (lo^'uitio  iiaiii- 
(|u«' cr»'utura'  iiisc  ipsa,  c>l  (lccoloratior, 
qiiaiii  (|iiiiiii  siih  Dci  sapiciitiu  co^iiosci- 
tiir,  vcliit  iii  artc  (|iia  racla  c^t  :  idco 
coii^ruciitiiis  (lici  polcst  vcspcra,  (|iia!ii 
no.x  :  (|ua>  taiiicii  iluiii  rcrcrtiir  ad  laiKJaii- 
duiii  aiiiaiiiliiiii(|iic  (Ircatorciii.  rcciii-|-it  iii 
niano  ;  cl  (|iiiiiii  lioc  lacit  iu  co^'iiilioiic 
sui  ipsiiis,  dics  uiiiis  cst  ;  diiin  iii  co<;ni- 
tioiic  rinnaiiiculi.  dios  sccuiulus  :  diiiii  iii 
co^niliouc  tcrnc  ct  inaris  ot  omuiiim  (jiia' 
radicibiis  conliniiata  siint  tcrno,  dics  tcr- 
tiiis  :  diim  in  co^^nilionc  luininai-inni  cl 
stcllaiuni.  dics  (juaitus  :  diiiii  iu  co^'iii- 
tionc  oiuuium  animalium  uatantinm  cl 
volanlium,  qua?  siiut  cx  aquis,  dics  qiiin- 
tus  ;  dum  in  co^'nilionc  omninm  anima- 
lium  tcrrcnorum  ac  hominis.  dios  scxlus. 
Porro  (jiium  dic  scj^timo  rcqiiicscit  Dcus 
ab  omnibus  o|)ci-ihus  suis.  i'C(juics  Doi  si- 
jjnilicat  roquicm  corum,  qiii  roquicscunt 
in  00.  ot  quos  ipso  roquioscoro  facit.  Hoc 
namquo  si^nificatum  osl  in  po|)ulo  votoris 
Tostamonti  sabbati  vacatiouo  ct  logis  pra»- 
copto. 

At   nbi   Sciipturjo   loquuntur  (U'  mnndi 

crcationo.     non    dicitur    salis    cvidonlor, 

An^eio-  utrum   aut  quo  modo  sou    ordino   croati 

rum    crea-      •     .  ■  •  •      •  .  •       •  . 

lio.  sint  angoli  ;  sod  si  prfftormissi  uon  sunl, 


A  si^iiificuti  siiiit  nouiinc  c(i'li,  (jnum  dictiim 
<--<l,  lii  priiicipio  crcavit  Dciis  cddiiin  cl 
tcrraiii.  Vcl  jioliiiN  iioiniiic  lucis,  <!<'  ijiia 
lcgiliir,  Dixil  Dciis  :  l-'ial  liix.  (jiiod  aulcin 
|)i'a>lci'iiiis^i  iion  sinl,  liiiic  |)iit(»,  (jiioniain 
^crijiluiii  cil,  Dciini  icijiiicv  issc  dic  scpli-  iien.i\,i. 
mo  ah  omiiihii^  (»j»ciihii^  siiis  (ju:c  fccil, 
<|iiiiiii  lihci  (iciicsi^  ila  cxorsiis  osl,  lii 
j)iiii<'ij»io  h-cil  Doiis  c(i'liiiii  ct  lcnaiii,  ila 
iil  aiitc  nil  vidcaliir  h-cissc.  (jiiiiiii  crgo 
a  (-(ch»  ct  lcna  iiiccjicrit.  ct  lcria  invi- 
sihilis  ct  incoiiijiosila  rnciit,   liicc  (jnoijnc 

H  iiondum  lacta  tcnchia'  fiicrinl  siijici'  fa- 
('i<'iii  ahyssi,  id  cst  siijicr  ijiiaiiidaiii  indi- 
slinctam  confusioncm  lcna-  cl  aijiia',  dc- 
iiidc  si  omnia  disjiositu  suiil.  (jna'  jicr  scx 
dic-.  facta  narrantnr  :  (juoiiiodo  uiigcli 
jiia-tciniiltcrcntui-.  (jiiasi  non  cssciil  in 
()j)ct-ihns  Dci.  a  (jitihus  dic  scjiliino  rcijui- 
cvit  '.  Si  igitiii-  angcli  iiorlinciit  ad  ojicra 
Dci  liotniii  dicrttin,  ijisi  siint  litx  (jtta'  dics 
vocala  csl  :  ad  ('itjits  dici  uiiilatom  com- 
mcttdandam,  non  cst  dictnm,dios  j)riinus, 
scd.  dics  nniis.  Ncc  artus  ost  dios  sccuii- 

(]  (liis.  \(d  tctlius.  aul  cctcri ;  sod  idom  uiius 
dics  i-cj)ctitus  ost,  ad  imjiicndiim  sonarium 
aut  sojjlonarium  numorum,  utjioto  j^roj^tor 
scnarium  oj)orum,  ot  soi^lcnariiim  quiolis 
dici.  (Jiiutit  cniiii  dixit  Dcus,  Fiat  Inx,  cl 
facla  csl  lux.  Si  iii  hac  luco  rocU^  iulolli- 
gitnr  angolorum  croatio.  facti  sunt  utiqiu' 
jiailicij^cs  lucis  a'torna'.  (jna'  cst  iucoin- 
niiilahilis  sapiontia  ot  nuigonilus  Filiiis 
Doi.  ul  ca  luco  illumiiiali,  qiia  ot  croati, 
sitil  cl  ijisi  lux,  non  in  so,  sod  iii  Doo  ; 
iicc  prius  tomporo  angoli   tonobra'  orant, 

D  scd  simul  ul  facli  sunt,  liix  facti  sunt,  ut 
sapiontor  hoatoquo  vivoront.  Illi  ('(jiiidom 
augoli  sancli  non  por  vorba  discunl.  sod 
por  ipsam  incommutahilis  voritalis  j)ra'- 
soutiam.  .Mclius  onim  sciunt  croaturani  iii 
sapiontia  Doi  quam  in  sc  ijisa:  imo  ot  so 
ipsos  molius  iu  sapiontia  ot  Yorho  Doi, 
qnam  iu  so  ipsis.  Vorumtamon  ol  in  so 
ij^sis  coguosciuit  so,  quoniam  facli  sunl. 
4n  Doo  orgo  coguoscunt  so  tanquam  di- 
urna  cognitiono,  in  so  ipsis  voro  tanquam 
uotitia  vesporlina. 


KWnilMld    IN    CMV    I    (;IM.SIS. 


AHT     \v 


m 


.Miilliiiii  (■tiiiii  iliHiii.  iiii  iilii|iii(l  (-(i;;iiii 
siMliir  (<ii  i'iiti()n('.  (|iia  riictiiiii  cst.aii  iii 
sc  i|»s(».  Sic(|ur  ii|ti'i'ii  scx  (liciiiiii  alilcr 
(■(i^MKiscniiliir  al)  anf,'clis  sanclis  in  l>i'(». 
alilcr  in  sc  ipsis  :  i|tia>  (ipcrii  (|niini  iid  liiii 
(lciii  \  ctictiiti(niciii(|nc  Oiciildiis  rcrcriin 
liir.  taii(|iiiini  iiiiiiic  liiccscit  iii  iiicnliliiiN 
(■(intciiipliiiiliniii.  Ilicc  aiilciii  ii|ict,i.  |iiii 
plcr  sctiiirii  iittnicti  |ici  lcclioiictti.  liictii 
niirr.iiitiir  sc\  (licliits.  Iioc  csi  ciitlcin  dic 
sc\ics  rcnclito  :  i|ii()iiiiiiii  |»cr  sciiiiriiiin 
niiiiicriim  si^Miiiicalii  csl  pcircctin  opc 
riiiii.  Niiiiicriis  cniiii  scniiriiis  priinns  coiii 
plcliir.  hoc  cst.  scxtii  pjirlc  sni.  ct  lcitia 
at(|iic  (liniidiii.  iiiiic  siitit  iiniiiii  ct  din»  iic 
Iriii  :  (|iiic  in  sninniiini  diicta.  sc.\  liiinl. 
In  (ino  iiiiiiicn»  |)crrccil  Dcns  opcra  siiii. 
Ilinc  ralio  nmnci'(»i'iiiii  spcrncndii  non  csl. 
(|iii  iii  iiiiiltis  Scriptiirariini  locis  (|iiaiii 
inai;ni  cxistimcnliir.  conslal  inlncnlilnis 
dilitr(Milcr.  iicc  Iriisliii  iti  laiidihns  Dci  di- 
5/»;>.M.3i.  ctuiii  (>sl,  Oiuiiiii  iii  mciisiiia  ct  uiimcro  ct 
poiulcrc  (lis|»osuisli.  Poiro.  iii  scpliiiK»  dic. 
hoc  csl  codiMU  dic  s(>plics  rcpclito.  (iiii 
cliam  nunKMiis  alia  raliouc  p(Mrcctus  cst. 
Dci  i'C(]uics  comiiKMKliitur.  Iii  qna  ul  primo 
sanctiricalii»  soiuil.  ilii  Dciis  iioluil  istiim 
(liiMii  iii  ullis  suis  sanctificarc  opiM-ibiis. 
s(m1  in  rc(]iii(^  sua.  (JIKT  noqua(]uam  vi^spc- 
ram  hah(M.  (pium  uou  sil  ros  ci'(\\ta.  Dc 
s(>pl(Miarii  (iiio(iU(>  uumcri  pcrfcctiouc  plii- 
rima  dici  posscnl,  dc  (luo  sufficiat  dic(M'c. 
quod  tcrnarius  ost  primus  numonis  totus 
iiiipar.  (]iiatornarius  autcm  totus  par.  ox 
qiiibiis  duobus  soplonarius  constat.idcirco 
pro  univorsitato  mullotios  poiiiliir. 

Ilioc  omnia  sumpta  sunt  o\  divorsis  oa- 
pitiilis  iiud(^ciiiii  libri  dc  (^ivilato  Doi.  Ex 
(luil)us  patoro  potost  intoutio  Auguslini.ot 
qiiaIit(M'  primum  libri  (lonosis  capitulum 
iiitcliitrat  :  lUMiipc  qiiiim  dicitur.  \i\  priii- 
cipio  croavit  Dous  c(Phiin  ot  torram  :  per 
copluin  intoUiirit  natiiram  auirolicam.  son 
angolos  univorsos  socuudum  so  considorii- 
tos,  ot  quasi  informos.  hoc  ost  ut  non(Uim 
ad  Cr(niloroni  couvorsos.  For  torram  vero. 
intclli^it  matcriam  primam  omnino  in- 
formom.  ah  omni  forma  abstractam.  non 


.\  i|uod  ttn(|naiii  fiKMil  sic  iihsliiiclii  rcalil<M'. 
iiiil  iilii|iio  hMiiporc  aiilc  omncin  foiiiiiiin, 
scd  solnm  priorilitlc  iiiiliirii'.  sioiit  soiiiih 
csl  prior  \o('c.  cl  \ov  \ciho.  MamdiMii  dc- 
iniiiii  inalcriiiin  dicil  si;.'nificiiliiiii  iiominc 
ahvssi  cl  iiqiiii'.  |-!l  dicit  (|tioi|  Mo\si->  iiidi 
poptilo  |oi|nciis  c\ptcssil  miilctiiim  illiini 
iiilot  tiiciii  pi-i  iiomiti.i  iciiiiti  i^l.itiim  iio 
liiiiitti      Miilciiic   clctiiin    com|iclit    lii|»|c\       Mairru- 

1  II    '  1  I  *  I       1         I        -      liriilinrta- 

ptoprictiis.  iMimii  c-il  i-ctincrc.  cl   ila  (lcsi-  [„[^ 
yniitnr  |»ci-  tcrrain.   Scciiiidii  cst    rccipcrc. 
cl    ilii   (lcsi<:niiliii-   pcr  ii(|iiiini.  Tcrliii  c^t 

li  (-.ircrc  oiniii  pcrh-ctionc  formali  cl  aclna- 
li.  cl  itii  \ociitiii-  iihyssus.  iih  n,  (jnod  csl 
sinc.  cl  /'('v/v.  (jiiasi  siiic  hiisc  iuil  fnndii-  * 
iiicnto  stihsislcndi.  Nd  ah  ('  ct  ln/ssiis, 
(jiiod  csl  ^cnns  oiindidissimi  lini.  (|uasi 
siiio  candoro  ot  porfcclionc.  Mioc  qiio(|iic 
matcriii  cral  in  sc  iniinis,  vacuii.  tciichro- 
sii.  NiiiK|Uiiin  lamcn  rcalitcr  cxstilil  siiio 
iucc.  socnndiim  .Vn^Misliiiiim.  (jiii  dicit  so- 
l(Mii  iii  oxordio  p(M-fcclc  prodiictnni. 

Dciiido  (|uiini  dicilnr.  Kiat  liix  :  por  lii- 
cis  productioiKMii.  iiilclli^Ml  iuij,'cloniin  for- 

C  malionom.ct  convcrsioiKMii  ad  (Ircatorcm, 
iit  anto  oxpositum  c>l.  Pra^toroa.  dum  fir- 
miUiKMitnm  scribilnr  socniidii  dic  factnm. 
non  intolliirilur  alia  dios  socundnm  istam 
posilionom.  (|iiiiin  oiniiia  opora  sox  dic- 
rum  simul  facla  oxistimot,  ot  omnos  dios 
illi  siiit  unus  dios,  jnxta  sensum  nnno 
inlrodnctum.  PraMoroa,  dnm  aqiia  h'^Mliir 
lorlia  diocongrogala.apparnissoquo  arida, 
non  ost  intolli<?ondum  socundiim  hanc 
viam.  quod  aqna  nnquam  operuil  totam 
torram.  ant  luiic  ab  oh^menfo  torra"  romo- 

D  ta  sit.  sed  qiiod  tiinc  inrormi  matoriio  iin- 
prossa  ost  forma  snbstantiaiis  aqiur.  por 
quam  aqna  snum  naturalem  molum  sorti- 
tur  :  quod  itcm  altori  parti  ojiisd(Mn  wva- 
tcriio  improssa  ost  forma  sul)stantialis 
lerra?,  per  qnam  compotit  terrsp,  esse  et 
videri  quod  est.  Simiii  modo  exponit  do 
firmamonto.  non  quod  informitas  forma- 
tionom  socundum  tempns  prspcossit. 

Insuper  qunm  tortio  die  legitnr  dictum. 
Producat  terra  horbam.  etc,  exponit  Aii- 
guslinus  cansaliter,   ita   quod   tunc    data 


flO 


t.\AUhAlin    IN    t;Al'.    I    (iK.NKSIH.    —    Alil.    XVI 


est  tt^n-ci*  viiliis   iM-opaKitiidi  siinilia  fx  si- A  uiitlis  liiiic  oiiinia  rat-la  rssc  siiiiiil,  illaiii  sc- 

iiiilihiis,  (|iMiiii    priiiia  •ln-    |)ioi|ii('la*   siiil  iiariaiii  i'<-|M-lilioiiiiii  ^iiir  iiih-r\allis  Ifiii- 

(ilaiila',  liciil    ct  alui<  s|iccics  rci-iiiii.  .Naiii  poriiiii  raclaiii  a()|)rclicii(lc,  si  |)otcs;  si  vcro 

Cm  II  t,3,  el   iiilia  halxliir  :  isla*  siiiit    K*'<)<*i'itli<>i"'^  ■■*'■>    |)ol*'s,   i'cliii(|iic  Ikcc  a|)|irclicii(lciiila 

cu'li   ct  tcrra*  iii   dic  i|iiaii(lo  cr<*ala   siiiil,  cis  (|iii  |iossiiiil,  lii  aiilciii  prolicc  (-iiiii  Scii 

iii  (jic  t|iio  fccil  Dciis  cicliiiii  ci  tcnaiii,  ct  ptiira,  liia'  iiiliriiiilali  dcscrviciilc,  alijiic 

oiiiiic  \  ii-^iilliiiii  aiitc(|iiaiii  oi-ircliir  iii  h-r-  iiiatcriio  iiiccssii  lcciiiii  lardius  aiiihiilaii- 

ra.  Niliilo  iniiiiis  scciiiidiiin   .Kii^iisliiiiiin.  lc,  (jiuc  sic  l(j(|iiitiii-,  iil  sii|>ci-l)os  alliliidi- 

totiiiii  islud  siiiiiil  |icrucliini  cst,  t|iiiiiii  lcr-  iic  siia  iiridcal,  pi-oriiiidilulc  siiu  atlciilos 

liiis  dics  iioii  sil   p()st(*rior  priiiio  pcr  siic-  pcrlcrrcul,   vcrilulc   iiiaj,'iios   pascul,   uHa- 

ecssioiiciii.  Dciiidc  i|iiiiiii  liiiiiiiiaria  cl  si-  bililalc  parvos  ciiiilrial.   liidc  scciiiidiiiii 

dcra    facla  iiarraiiliir  (|iiarlo  dic,  iiilclli>;i|  (irc^Miriuiii,  S(-ri|>lura  sacra  csl  Hin  iiis,   iii 
huc,  t|iiaiiliiiii  ad    rclatioiiciii  aii};clica>  co-  H(|ii(>  p(*dital  a^iiiis.  iialal(|uc  clcplius. 
^iiitioiiis  ad  hoc  i|iiai-liiiii  ^'ciiiis  opcris  Dci.  Vci-iiinlaiiicii  liiiii- c.xposilioiii  .\ii^iistiiii 

'    t|iiod  taiiicii  priiiia  dic  distiiiclc  |)roducliiiii  iidii    iiiiiiioror,    (|iioiiiaiii    pi-(>|)lcr   iiioliva 

cst.  Uiii-siis,diiiii  (|iiiiit()  die  pisc(*s  ct  uv(*s  scpliino  arliciilo  lactu,  ci   coiisciiliciidiiin 

facli   icfcrunliir   cx   a(|iia.  (*x()0iiil  caiisa-  iioii    rcor,   s(*d   siciil   Au^Misliiius   iiiiilliiin 

lilcr,  siciil  (|(*  (irodiiclioiK*  (ilanlariiiii   (*x  soliric.  cl  ahs((iic  oiiiiii  incaiila  asscrtionc 

l(*ri-a,  ila   ((iiod  jiixla  .\iij,'iisliiiuiii,  ((iiarla  i[)saiii  dc()roiii[)sil.  si(- rcvci'(*iil('i- Iraclanda 

dic  dala  csl  a([iia>   \irliis  cuiisalis  ud    (iro-  csl.  iioii  indc(*<*iilcr  iih  iili(|iio  i-<>s[>u('iidu  ; 

diictii>ii<>iii  |>ru'falaiii.  ([iiod  luiii(>ii  i-<>alil<-i'  |irii>s(>rliiii  ([iiiii  |)criililis  (>st  ad  dclciidi-ii- 

factiiin  cst  siiniil  sccundiiin  ciiin.  Kt  idcm  diini  Sci-i(>lur<iiii  ah  inisionc  [icriidoniin, 

diccnilMin  dc  0|)crc  scxtu^  dici.    Si  uiilcni  iii  [)i'o|>riis  o(;iilis  sa(>iciiliiiii.(|uusi  sciisiiin 

t(iiis  ca(>crc   iict(ii('ul  isla.  aiidiiil  .\iif.'usli-  Dci    coj,Mioscaiil.   t(uuin    [)ro[H'iii'  [)ra'siiiii- 

iiiiiii  sii(>(>r  (iciicsiin,  sic  iu((iiciil(*iii  :  (Juuni  [ilionis  (>xca>cali  siiit  lcnchris. 


ARTICULUS  XVI 


S' 


UK   S1'1HITLAL1    AC    MYSTICA    IILJLS    CAlMTLI.l    KXPOSITIO.NK. 


CHIPTURA  sacra  lcciindissima  csl,  ct  C  malos,  sed  propria  voliinlalc  aversi  sint, 

inulti(>iiccin  [)arit   scnsiini  ;  alqiic  hi-  allaincn   fecit  eos,  qiianliim  ad   id  qiiod 

storicc  gcsta.  s[)iritualcni  conlincnt  iiilci-  siihslaiilialiter  siint.  Itaqiu^  siciit  Deiis   iii 

icctiiin.    (Jiicniadinodum   vv/o  Cr(>ator    iii  [)iinci[)io   siiniil    cr(>avit    siimrna  ct   infi- 

priiicipio,   hoc  (>st   iii  iiiiico  Verho  suo,  cl  iiiii.  cu'lcstia  el  l(>rrena,  s()ii'itnaiia  et  cor- 

in  exordio  sspcuiorum  fecit  coeium  et  ter-  poralia;   ita  in  principio  siinui   condidil 

ram,  sic  in  principio  fccit  angeios  electos  pra^deslinatos  alqiie  pra?scitos,  electos  ac     nom.  ix, 

et    sanctos  qiii   dcsignantur   per   cfjeliim.  reprohos,  vasa  misericordiaj,  vasaque  ira».  "'  "'■ 

et  angelos  malos  qiii  designantur  per  t(>r-  Insiiper,  ah  exordio  prim»  aetatis  mundi. 

ram.  quia  a  siimmo  hoiio  aversi.  ad  vani-  creavit   homiiies  qiiosdam   cicctos.   s[)iri- 

tatem  ac  viiia  sunt  conversi.  et  meriierunt  tiiaics  ac   virtuosos,  qiii   dcsignanlur  pcr 

suh  tcrra  rcciudi.  Uiidc  et  Jeremias  ioqui-  c(i'iiim  ;  homines  quoque  carnales  ac  re- 

^er.  .xvii,  tiir  Deo  :  Recedcntes  a  tc.  iii  tcrrain  scri-  D  prohos.  qui  exprimuntur  |)er  lerram.  Ah 

*'■           bentur.  Et  quamvis  Deus  non  fecerit  eos  initio  etenim,  boni  et  mali  cceperunt  esse 


I  N  Mlll  \  I  in    IN    I   Vl'      I    i.rM'>4|S 


Mll 


\  \  I 


m 


|)rnni\li.  Kiirsiis,  (|iiriiiiiiliiitii|iiiii  hnis 
(•i'(M\il  s|»cci('s  iiiiivfisi,  \iilcliccl  aiij;clus, 
(•irlcsliii  citipoia,  clciiicnla  cl  ini\la.  iii 
iniilliplici  \ai-iclalc  ac  onlinc  naliiraliiiin 
pcrlcclidiiiiin  ;  ila  iii  an^^clis  |»iiiiio.  (Iciinlc 
in  lii»ininil>iis  posuil  sii|icrnaliii'alia  (lona 
^i-aliic  ac  \  irluliiin,  III  nuiililDiiiii  ^iiadii, 
(lislinclionc,  cl  ordiiic  iinpci-scrnlaliili. 

'IVnut  iiiilciii  criit  iiuuiisr/  riirini.  'rcilii 
isla,  m\slicc  csl  lioiiio  lcn-cniis\cl  caina- 
lis,  (|ni  sihi  i|)si  rclicliii;,  cl  sc(-nn(liini  sc 
considci-alns,  vaniis,  dcronnis,  cl  \aciiiis 
csl,  nlpolc  oiiialn  \irlnliiin  pri\atiis,  cl 
spirilnalibiis  j^raliis  dcslilnlns.  Proplcr 
(liiod  dixil  ('.hi-islir(M-a  Virfio  :  Divilcs  di- 
6\i/).\in,i.  niisil  inancs.  Sapicns  (jno(|iic  :  \ani  snnl 
oinncs  ([nilnis  non  snbcsl  scionliu  \)c\.  h'( 
trnrhrn'  rrant  siifirr  farirm  a/>i/.s.\i  :  hoc 
csl,  ifinoranliarmn  cl  viliormn  caligo  opc- 
rtiil  corda  hiiinana.  (|noiis(|n(>  Dciis  oa  il- 
Imninavil,  iino  iis([uc  ad  (Ihrisli  ad\(Mi- 
luiu  c\  cvanj?clica>  logis  pronmlpilioncni, 
lcncbra^  pro  niaxima  pailc  doininahanliir 
hominibus.  Pro|)lci'  (juod  in  Aclibus  h)- 
qnilnr  Panlns  :  Tcinpora  prioris  if,Mioran- 
lia^  dcspicicns  Dcns,  nunc  annunlial  ho- 
minibus,  ut  omncs  ubiquc  paMiilcnliam 
ajjant.  Et  Spiritn.^i  Doiuini  fcrcbalur  si<- 
prr  ai/na.^.  (Jucmadmodum  in  Apocalypsi 
habctur.  Aqna^  mulla>  po[)uli  innlli.  Undc 
cl  Salomon  :  .Millc.  in([nil.  [^aiuMn  tuum 
supcr  ti-anscuntcs  a([uas.  ltai[uc  Spiritus 
Douiiui  rcrcbatur  supcr  aqnas,  quaudo  li- 
bcrc  quosdam  homiucs  gratiose  convcrtit 
ad  sc.  cl  instabilia  corda  corum.  instar 
aquarum  pcccando  labcnlia  ac  dcllucntia. 
solidavit  p(M'  gratiarum  charismata.  ()[)ti- 
muin  qni[)i)c  cst  gralia  slabiliri  cor.  Idco 
76ic/.  11, 1.  dicil  Apuslolus  :  Abundantius  oportct  nos 
obscrvarc  ca  qui»  audivimus,  ne  forte  per- 
elTluanuis. 

Dixitque  Dens :  Fiat  Iiix.  Hoc  dixit  ac 
adimplevit,  quando  elcctorum  corda  co?- 
pit  dcsupcr  illuslrarc.  et  lucem  miseratio- 
num  suarum  uniltiplicarc  ac  mirificarc  in 
eis,  quia  in  omni  mnudi  eetate  fueruut 
9(Mnpcr  aliqui  boni.  Divisitque  lucein  a 
tenebris,  hoc  cst  justos  a  peccaloribus,  ct 


Acl.  xvii 
30. 


Apac.  XVII 

15. 

Ecde.\\.\ 


Hebr.  xiii, 


\  rlcchis  a  rc|)i'ol)is  ;  illus  iiiiHiM-icordilcr  \o 
cins,  viHilaiis,  cl  inronnatiH,  iKloH  jiiHtc  rc 
lin(|iicns.  .\/i/ir/lariti/iir{\h'U%)himn  i/icni, 
lla-c  (|iii|)|M'  lii.\  f{raliii-,  fidcs,  mmi  co^nitio 
|iro|ii'i:i'   ('ul|ia',    inrnsio  (|iiiii|iic   doni   sa 
|iiciiti.i',    cl    ('onlciii|»lalio    di\  inoinin,  csl 
liulchcrrinins  dics  mciilis,  dc  (jiio  |oi|iiiliir 
l'aiilns  :    Dics   aiilcin    a|»|ii-(»|iiii(|iiavil.    \A    /inm.uu. 
Isaias    :   l'jil  dics  c\   dic.   AV  tr/n'//ras  nu-  \*' 
1'trin.    Vilia   ciiiiii,   no\    coi-dis  siint.   liinc 
iin|)iis   s('iii[)cr   iiox   csl.  Oiniiis  cniiii  (jiii    junnn  t». 
iiialc  ajiit,  (»dil   cl    fii^rit    luccm.   Via   vcro  '" 

\\  ct    vita    ini|)ioi-uiii    lcncbrosa.    Ilinc   jiixtu 

.\|)oslolnm.  i)\i\  doi  niiiinl,  ul[»i»lc  nc;.'li-  ir/ieM.v, 
^(Milcs.  iKK-lc  dorminnl  :  ct  (|iii  cbrii  sniil,  '- 
noclc  cbrii  siint.  Nisi  cniin  nox  i^MiorunliiR 
s(Mi  iuudvcrJcnliji».  uiil  i^ecculi  obfuscurcl 
cordacorum.  l()r[)or('m  cl  immodci-<iiili:tm 
|)enitus  abhorrcrcnl  ac  dcvitarcnt.  J-'a- 
rtinni/iic  csf  vcsj)crc  ct  nianc  i/ics  nnus. 
V('S[)ci'a  liicis  priefata',  dici  iiotest  cessutio 
ab  aclu  virtulis  ct  gralia?.  Non  enim  |)os- 
sunuis  iii  h:ic  vila  sinc  iuterru[)tionc  Dco 
vacarc.   aut    aclualiter    scm[)ci-    xirlnosis 

V,  o[)('ribus  occupari.  .Manc  vcro,  esl  rcnova- 
lio  aul  repclitio  aclns  virluosi,  ud  teiii[)us 
inlcrmissi  :  qnod  dum  agimus,  complctur 
in  nobis  dies  uuus  iuterior. 

Dijcit  quoque  Deus  :  Fiat  firmamentum 
in  medio  aquaruni,  et  dividat  aquas  ab 
ai/uis.  Firmumentum  istud  est  Kcclcsiu 
clcctorum,  (jua\  tcste  Gregorio.  ub  Abci 
juslo  ciepit.  quip  divisit  iuler  uquus  et 
uquus.  vidclicel  iuler  diversas  uutioues  et 
gentes,  qnus  dijudicavit  et  sepuruvit  ab 
invicem,  et  qnosdum  couvertit.   incorpo- 

I)  ruvitque  sibi.  Divisit  quoque  inter  aquus 
qua'  supru  se  sunt.  et  eus  quse  infra  se 
sunl,  id  esl  inter  divinam  Scripturam  et 
superuaturalem  sapientiam  atque  angeli- 
cam  illuminatiouem.  et  iuter  sjeculures 
philosophicasque  scientias,  seu  haeretico- 
rum  documeuta  uefaria.  et  superstifiosas 
ac  falsas  doctriuas.  In  quibus  omnibus  se- 
paravit  pretiosum  a  vili.  verum  a  fulso, 
umplectens  veru  atque  salubria,  et  repro- 
bans  falsa  itemque  inuuia.  Uiide  hortatur 
Apostolus  :  Doctrinis  variis  et  peregriuis  Hebr.xm.9. 


Hi  KNAiiUviio  iN  i.vi'.  I  i;knk.ki«.  —    VIU     \M 

CutoM.n   iiulilt'   uhdiici.    \'A,  .VtMiio   \i)<t    M*i|iica(  |h-|-  A  i't*,    |>iriiil*'ii)lo    i't    jiislc   uc    liiiiorulc    \  i- 

|ihilo<>o|»liuiiii   i-l    iiiuiiciii    liilluciuiii.    <jiii  vcikIo,  iic   ciiin    |»crscr-,i«>    |»crvcrluliii    d  /•»  xmi  i7. 

tiiiuiii    (lc   Kcclcxiu  coiilciilutui'  uil    Tiiiio-  cinn-ihiis  iiii|iliccliir,  (|iiutciiiis   ilu  u|)|)u- 

I  riiA  III   Ihciiiii  :  niui'  csl  i-oliiiiiiiu  ct  ririiiuiiicnliini  rcut  urida,  id  c.->t  hoiiu  conlis  siii  lcriu,  iii  y.uc.viii,». 

''             vcnlulis     Kcclcsiu   iiuiii{|iic  (iil   uil   (ilirv-  iiiiu  scincii  |)ci  li  iiclirii-ct,  iiiio  orliiiii,  lu- 

susloiiiiis)  roilior  uc  solitlior  cst   cti-lo   ct  ciut  cciiliipliiin  rnicliiiii.  Iia'(;,  iii(|iiaiii,  a|)- 

terru.  Ipsaciiiiii  cstdoiiiiis  (|iiuiii  sihi  a-di-  |iui-cul,liuc  csl,<vxciii|»luiis  ul(jii(M'oiis|)iciiu 

ficuvit  Su|)iciitia,  cl  liiiiiuvit  (-oliiiiiiiis  sc-  lial,  ct   coruiii    l)co   irrcprcliciisihilciii   sd 

|)li-iii,  id  cst  sc|)tciii  doiiis  S|)ii-i(iis  Suiicti,  praisciitcl.  J'Jt   ntnirit    Jh-its  (iiiilinn    lcr- 

v«d   |»i)lius  iiiiivcrsis  doiiis  uc  ^Tutiis  l)ci,  rmn.  (juciiiudiiiodiiiii  arida,  iiiiii('ii|)utu  csl 

(|iiia    |>ri-   scplciii    iiiiivcrsilus   (lcsi;;iiatiii-.  tciia,  (|iiasi  pcdihiis  liita  ;  ila  ctiatii  iiiili- 

Tuiit-    racliis   csl    scciiiidiis   dics,  Nidclict-l  tiiiis  licilcsia  ct  (jiiilihcl  justiis,  litc  tlici- 

coiifiiiiiutio  cortliiiiii  liuiiiaiioiuiii  iii  ridc  li  liii-    tcrra,   ijuiu    tlivcrsis    tiihiilutituiihiis 

cuthulicu,  siiic   t[iiu  iiciiio  iiii(|uuiii    (|iii\il  iiiodo  siihjiciliir,  ahjiic  ah    iiiipiis    iiiiilto- 

salvuri.    Kt    vocavit    Dciis    ririiiaiiiciiluiii  lics    coiiculcaliir.    ('inHjrcfjaltones   uiilnn 

cu'luiii.  .Nuii  suluiii  Kcclcsiu,  scd  cl  i|iiili-  iti/itnritiit  innriit  siiiil  vocata.  id  cst,  coii- 

hct  jusliis,  discrclus  uc  supiois,  (|iii  |»ra'-  Nciiticula  iuii|uoriiiii  cl  collcctioiics  crro- 

iulo  iiiodo  iiitcr  ui|uas  ct  u({uas  (liscciiiit,  ruiii  ac  vilii»riiiii.  iii(|iiicliitliuc.  Iiirhulcii- 

cu'luiii  scii  lioiMU  cu'lcslis  vocari  iiicrclur.  liu  ('(  aiiiai-iludiiic  siiiil    rcplcta,  ctiaiii    si 

Ijiii  ciiiiii   hihcril  tlc  a(|iiu  (|(iuiii  (lliristiis  ud  lciiipiis  vidcuiidir  uii(|uid  suuvitulis  liu- 

A'cc/i.»v.  propiiiat,  dc   uipia  uti()uc  sapiciitia'  salii-  hcrc.  Et  ait  :  (lciiiiinct  tcrra  hcrhani  vi- 

taris,  ct    iiitcljccluin   siium  dcrif^it    iii    ar-  rcnlcin    et    facienton    scnicn  ,   cl    li/jintiii 

duis  et  e.\ceisis,  soia  cudcslia  pciisans,  at-  itmnifenim.    ivxchisis    viliis,    i^cclcsia    cl 

(jiic  iii  lc^'i'  i)ci  jiigitcr  incililuiis,  ct  jii.xla  aiiiiiia  pia  [)roducit  llorcs  dulcissiinos  al- 

Coiota.w,  A[)osloliiin,  ([iiu'  siirsuiii  siint  ()ua'i-ciis  ac  C  (|iic  vircntia  ^rainina,  iitjiolc  incditationcs 

supiciis,  tulis  rilc  cu'luin  di^Mius  cst   u[)-  saluhrcs,   virluosas  arrcclioncs    cl    o)»ci-u 

pelluri,  ct  ap[)rohalur  a  Dco,  ({ucinadino-  hoiia  ;    virliites  ([uo({U(!  cl   dona   S[)ii-ilus 

duin  scri[)tuni  esl  :  Vidil  Dcus  ({uoti  esscl  Sancli  tan()uain  arhores  fecundae,  i^lanlan- 

boniiin.  tur  et  oriunlur  iii  ca.  (Juumque  alios  con- 

iJixit  vero  Deiia  :   Ctmgregentiir  aijitin  vcrlit  ad  Doiiiinuin,  [irodiicil  lij^na  [lomi- 

quce  siih cceIo  sunt,  in  li)cuin  niiHiii,  cl  <tj}-  lera.   (Jiicniadinodum    eiiim    injusli    siint 

pareat  aridn.  Aquie  isla^  cu'lo  inreriorcs,  arida  W^wa,  sic  justi  sunt  ligaa   recundu, 

sunt  (ju.xta  pru'laclu)   lulsa',  doctrina'.  er-  ([lue  pluntalasunt  juxta  decui-susa([iiarum.     /'».1,3. 

rores,  curiositales  ac  vitia,  et  eliam  liomi-  Fiant  luminaria  in  firmamento  cceli. 

nes  vitiosi  ac  infideles  :  qu«  omnia  sunt  Luminariasunt  boni  prielati,  sancli  doclo-   Luminaiia 

ab  Kcclesia  Dei  tollenda,  atquc   iii   lociim  res,  et  omnes  contem))lalivi  alque  perfe-  ''""^ 

uniim  Irudenda,  arctanda  et  coercenda,  iit  D  cli.    Slella»    autem  sunt   omnes  Kcclesiie 

aqtia  lacrimarum  mcrgantur,  et  ignc  po'-  filii,  qui  fide,  spe  el  charilate    rulilanl. 

nitentiiB  comburantur,  seu  cum   principe  l^i-ceserliin  vero  per  duo  magna  luiniiuuia, 

tenebrarum  dcscendant  in  tartarum.  Deni-  inleiliguntur  dujE  potestates  Kcclesia>,  pu- 

que  locus  aquarum   istarum,  est  ecclesia  la  ))apaiis,  quse  est  luminare    majiis;  et 

nuilignantium,  et    prcesens    sa?culuin   ne-  irn))erialis  sive  regalis,  quae  esl  luininare 

quain.  His  itaque  aquis  remotis,  ap))arct  niinus,  quanquam  luminare  minus  acci- 

arida.  hoc  esl,  Itlcclesia  Dei  a  vitiorum  flu-  ))i  possit  episcopalis  aiictorilas.  K.xtensius 

viis  desiccata.  et  ab  huinore  concupiscen-  qiioque  ioqueudo.  luiniiuire  iiiajus  esl  ))0- 

tiae  arefacta,  qua'  tunc  aliis  pra^bet  virtu-  testas  s[)iritualis  ;  luminarc  ininus,  [)Ole- 

tum  exempla.  Sic  quoquequilibet  noslrum  stas  sa?cularis,  qu»  et  per  duos  gladios 

debet  aquas  istas  a  se  toto  conatu  abjice-  designanlur.  Spiritualis  vero  polestas  praj- 


i:\  \iiii\riii  i\  (  \i'    I  (;rM:sis.          \iii     wii                                    iV.\ 

(<sl  (li(>i,  iilpiilc  (  lirii  ;  saMMilaiis  iioi-li,  nl  \  iiiiiiiilnis   (li\iliis  ^'Idiiiinliii     lli     ili-iiiiiin 

(>s!    \iil;;i)      KiiiMis    liiiiiiii.iii-     iii;iiiis    csl  liriinlixil    l)i'iis.    iil    crcscaiil    d    iiitilli|ili 

i<vaii^i'li(  M  l('\.  srii   iiii\i  Tcslaiiiriil  I   Scri-  ('('tilni.  nl  csl,  f^raliaiii  silii  ciiiicchmiiii.  iii 

pllira,  (|tt:i>    |ii'ii'i'sl    ilici,    iil    csl    |i|i'|ii    ac  alios  adiiiiiiisli nil.  rl    iiiinirro   ac   iiiriilo 

lcinpoii  ;.;t'alia<.   I.itiiiiiiiitr    tiiiiiits,  rsl  \r  ati;^'raiiliii'. 

Itis   Trslaiii(<nlttin,  (|iioil   |it'a*i'ral  tiocli.  td  Sc.\lo   dic    lcira    |irodii\il    jiiiiiriila,    Itr- 

csl   popitlo  S\tia^'o^a<,  in  (|tia  oiiinia  craiit  stias  al(|iti'   tcplilia.  1'icclcsiu  i|nip|ic   iioii 

/^«/1  Mii,  vclala.   riidr    dixil     \|)iisloltts   :    No\   pra>-  soltitn   p.ii  il    lioinincs  ohcdiciilcs  ct   ot)s<>- 

ccssil,  dics   aiilciii   appropiii(|iia\  tl .  Dnii  i|itiosos.  i|iii   prr   ittiiiriila  si^naiitnr:  sc«l 

(|iic   liiiiiiiiaria    isla,    pia>i'iptic   s|iiriliialis  ilciii   rcrocrs.  (|iii   si^^nanlnr  jicr  licstias; 

ac    pa|)alis    |)olcslas,  sitiil    iii    si<.;iia  ;  (ptia  cl    a\aros.  (|tii    laii(|iiaiii   rcplilia   tcrrcnis 

insintianl  sithdilis  (piid  aLtrrr  drhcanl,  cl  adlncrcnl  :  i|tios  latiini  hicclcsia  iioii  parit, 

ocitli  siihdilorttin  diri^Mitiliii'  iti   cos  (|iiasi  H  <|nanlttin  ad  iiiala  lia-c.  1'ossiiiil  ctiaiii  l>c- 

in  si^Mitini.  (<l   posili  sutil    in  si;.,nia  (|iiiliiis  stia-  cl  rcplilia  cxpoiii  iti  lioiio.  inlclli^'cii- 

obcdialiir,  (|tian(iiiaiii  iiitiic  cis  coiilradica-  do  prr  bcstias  crcinilas  cl  anachorctas,  (|ni 

liii  a  iiiiillis.  Siitil  ilnii  iii  Iniipora  cl  dirs  oiiiiinn  socictalcin,  pra>s(>nliain(|iic  litiina- 

(>l  aiinos,  (|iioiiiaiii  iniilla  inslilimtil,  (pia>  iiaiii  vitant(<>s.  iiistar  icraniiii   iii  latihnlis 

siiiijiilis  aniiis,  ccrlis  dichiis.  cl    iira-lixis  soliliidiiitiin  cl   vaslilatc   (^rcinortim   stiiil 

l(>in[)i)ril)ns  ohscrvniliir.    viddicct    IVsta,  cominorali.    Hiirsiis    hcstiip    dici    possiint 

jcjiinia.  (>l  consimilia.  Iiomincs  iiiipcrf(>cti.  (|iii  a  bcslialihiis  mo- 

Qiiiiilo  dic  prodii.xil  aijiia  pisccs  cl  avcs,  lihiis  adliiic  iiircslaiiliir.  piicscrlim  (|tii  iid 

id  (>sl,  Kcelcsia  pcr  ronlcm  Uaplismi  wgo-  iriim.  iiiipati«>nliiiiii.  iiidij^Mialioiicm.  iiinii- 

n(>ravil  ac  pc[)cril  (Ihrislo  homincs  qiios-  rilii(Jin('m([U(>  proclivcs  siint.  Uc[)liliii  vcro 

(lam.   (jiii   in   Iribuliilionihus  (>l    iicrsccu-  iu'cipi  possiinl   riidcs.  iiidocli  (>l   iiiiilcria- 

lionibus  (jiiasi  in  aiiiiii  nalaiil.(>l  (iiiosdain  (]  lcs.ijui  sc  siipcr  sc  h^varc  iion  didicniinl, 

inslar  aviiiin  asccnd('nl(>s  ad  sup(>riora  pcr  scd   iii  s(>iisihilil)us  dclincnlur,   quamvis 

/'/i.7i/);).iii,  c()nlcm[)lationcm,  quoruin  convorsalio  est  «lesiderent    (>l  conentiir  Deo  placere,  qiii 

111  ca>lis.   Crcavittjuc  Dcics  cctc  (jrandia.  in  slatn  siinl   incipientiiiin.  Nihilo  ininus 

lloc  lecit  ubertiin,  dum  baptizatis  lantam  per    replilia    possnnt    hiimiles  designari, 

conlnlit  j,M'aliam.  (luod  crcvcriinl  in  viros  (iiii   se  ipsos  inaniler  non  e.xtolJunl,  sed 

siiblimes.  in    omni   a(lversilal(>    Iribiilali-  circa  propriie  dcrecluositalis  et  conditio- 

one([ue  palinil(>s,   qui  in  arHiclioiiihiis  ,  nis  ac  culpa'  considerationeni  versanlur, 

correptionihus   alque   j(>juniis,    quasi    in  quasi  in  terra  repentes. 


ARTICULUS  XYII 


SOLUTIO    QUARUMDAM    QU.ESTIONUM    GIRCA    CAPITULUM    ISTUD. 


;«.  xL.  K!.  /~\rAMVIS  veraciter  scriptum  est,  Quis  D  nabiles  assignari.  Prima  est,  ut  per  hoc 
\^  cognovil  sensum  Doinini  ?  aut  quis  clarissime  demonstraret,  quod  non  neces- 
consiliarius  ejus  fuit  ?  allamen  qua'ri  po-  silale  natura?,  sed  liberrima  voluntate  sit 
tesl,  cur  Deus  non  produxil  omnia  simul  rerum  causa  :  unde  nec  ab  »terno  condi- 
distincte,  sed  per  sex  dierum  siiccessio-  dit  mundum.  Alia  causa  est,  quoniain  sic- 
nem.  Ad  hoc  ntique  possunt  causie  ralio-      ut  Deus  creavit  omnia  corporalia  propter 


(W 


KNAHUAIIO    l.\    lAl'.    I    (iK.NKSlS.    —    AIH  .    .WH 


hoiuiiiiMii,  ^ii-  viiliiil  (il  iiioiiu^  L-rculiiMii^ 
tiorillll  «'!iM*l  ai|  li  (iiiiiiiiiii  iiiriMiiialioiiriii 
pt^rutilis  :  (|iioil  |toli!t!«iiiii'  lucliiiii  cst  pcr 
hof,  qiiod  |MM'  MMiuriuiii  >>iic(.'cssioiiciii  ilic- 
riiiii,  ic«,  crcuhi'  coiii|ilcUc  miiiI.  K.v  Iioc 
liuiiu|iic  o:>lciii|iliii ,  ({iiod  opoilcul  lioiiii- 
iiciii  puiilutiiii  iiroliciM-c,  ct  oiiiiiciii  (lisliii- 
ctioiiciii,  oi'iiuliiiii(|iic  ^rutiai  ac  \  ii-liiliini 
e.\sj)cclai-c  u  Dco.  I)ciii(|iic,  r\  lioc  ipso 
iiioiistrutui',  (|uuiiluiii  iiitci-^il  iiiliM-  uiii- 
liiaiii  \  irhililtii^i  onliiialuiii ,  cl  aiiiiiiuiii 
\iLii>  ilcoriliiialuiii  ulijuc  (roiiriisuiii.  Kur- 
sus,  p«M-  hiiiic  iiioiluiii  |)roilucciiili  liu>(- 
oiiiiiiu,  (lcdit  iiohis  (Irculor  c.xiMiipliiiii 
consultc  uc  iiiO(l(M-ulc,  iioii  r(*|)i-iitc  aiil 
quusi  iiuproviso  seu  i)ra*ci|)iluiilci-  uf,'(Midi. 
lUMiiia,  ul  suo  c.xcrnplo  doc^Mct  iios  sc.v 
dicbus  opcrui-i,  ct  scpliinu  dic,  simi  dic  ci 
succcd(Milc,  iii  l)co  (|ui(!sc(M-c,  ot  solis  di- 
vinis  vacurc. 

Sccuiido  (luuM-ilur  circu  hoc,  (juod  circu 
pra;sciis  cupiluliim  coininiiiiiliM-  dicutit  c.v- 
|)ositorcs,  vidclicct  quod  IMulo  posuil  Iriu 
iiici-cutu  rcruiii  principiu,  sciliccl  Dciiiii, 
idcuiii,  ct  hijh'n,  s(Mi  inatcriaiii  |)riiiiaui  ; 
Arislotclcs  V(M-o  diio,  pula  inalcriain,  ct 
speciein  seu  lorinuin,  cl  UMliuin  qiiod 
operatoriuin  dicitur  simi  eireclivuin,  iil- 
pole  Dcuin.  Kl  istud  in  priiicipio  seciiiidi 
Sentenliuruin  habclur.  Unde  in  principio 
He.xacMiicron  scribit  Ainbrosius  :  .Miror  lan- 
tiiin  opiiiioiiis  ussiiin[)sissc  hoiiiiiies.  iit 
(liiidain  eoriiin  i^oncriMil  tria  principia 
oiniiiuin,  iil  Deuin  cl  e.xiMiiplar  atijiie  ina- 
teriain,  sicut  Plalo  cl  discipuli  ejus,  et 
ea  assererent  esse  increata  et  incorrupla ; 
Deuin  quoque  udii  tanqiiain  creatorein 
inaleria^,  sed  laiujuain  artil'ic(Mn.  ad  e.xem- 
plar.  id  est,  idcam  intendeiido  fecisse 
muiidum  de  maleria  quam  hfjlcn  appel- 
lant.  (juaritur  ergo,  an  Plalo  luec  dixerit. 
Et  apparet  quod  imo,  ex  his  qua?  loqiiiliir 
in  Tima>o,  et  quia  sancti  Patres  alque 
doctores  catholici  istud  ei  imponnnl.  Sed 
videtur  contrarium.  quia  in  piimo  Timsei 
vocat  Deum  mundi  conditorem,  et  ponit 
quod  unus  sit  mundus,  quia  ab  uno  exem- 
piari   conditoris   sui   profluxit.    Praeterea 


A  doclrina  1'laloiiis  est,  ({iiod  (|iii(l(|iii(l  hoiii 
csl  iii  lolu  iiniviM-.x),  u  |)i-iiiii)  suiiiiiio  ct 
eshiMiliulilcr  boiio  pcr  pai-lii-ipulioiKMii  iiiu- 
iiu\il.  liisupcr,  dcciiiio  dc  (!i\ilulc  Dci 
usscrit  .Vii;,'iisliiiu>  ;  1'laloiiici  di.Mrmil, 
niiindiiiii  cl  dcos  cl  aiiiiiias  rulioiiulcs, 
Dco  (oa-lcriia,  cl  luiiicii  ab  ipso  Deo  esse 
I  i(-ata,  [)oiii-iilcs  cx(Miii)luiii  :  si  |)es  ab 
a'lcriio  sletissel  iii  (iiihcrc,  vcstif^iiiin  cs- 
scl  ei  cou'l(M-iiiiiii,  cl  luincii  ab  ijiso  caii- 
suliim.  Ilcriiiii  Plato  a[)(M'lissimc  dociiil, 
(Miiiiciii  iiiiilliliidiiiciii   rcriini  ab  iiiio  css(; 

|{  |)iiii(-i|)io  :  crgo  iioii  posiiil  iiisi  uniiiii 
|)i'iiici[)iuiii  siiii[)licilcr  |)i-iiiiiiiii. 

Ad  ista  aibilror  rcs[)on(lcii(iiiiii.  ({iiia  iil 
ail  .\ugusliiiiis  iii  libro  dc  (livilalc  Dci, 
Plaloiiis  scntciilia!  dc  allis  el  ardiiis  i-ebiis, 
noii  lai-ililcr  [)ci-s[)iciunliir  scii  iion  (larc 
iiitclliguiiliir.  Aiiqiliiis  dico,  (jiiod  Plalo 
j)Osuit  uiiuin  suiiiiiiiiiii  cl  veriiin  Dcuni  iii 
se  ipso  a'l('rnalilei-  iiivariabililer(jiic  jici- 
rccliim  (-1  iiiriiiitiiiii,  cl  oiiinia  sajiicnler 
agentein  secuiiduin  cxcmjilarcs  raliones 
in    se    ijiso    contcnlas,  nec    respicere    ad 

(\  exeinjilar  ab  alio  claboraliiin,  aut  cxtra  se 
posilum.  Vcruiiitanicn  vcruin  est,  quod 
jioiicbat  ideas  exlra  inentem  divinam;  sed 
({iialilcr,  cl  (juid  dixeril  eas  liabere  a 
siimino  bono,  et  ([ualilcr  iiilenderit  dicc;- 
re,  quod  inlormis  illa  iiialeria  seu  ele- 
menloriim  conriisio  pra'cesseril  eornin 
formalioncm,  difficile  est  resoliilc  expri- 
mcre.  Attainen  reor,  quod  juxta  Platonis 
doclrinam ,  ctiam  ij)sa  Ay/<.'  seii  prima 
materia,  el  qiiidijuid  est  citra  suminum 
Deum,   ab  ij)S()  siimmo   Deo   processerit. 

D  Nempe  ut  Thomas  in  commcnlo  siio  siijier 
libruni  de  (^aiisis  fatetur,  Proclus  Plaloni- 
ciis  in  Klcmenlatione  sua  Ihcologica  nien- 
lem  Platonis  magislri  siii  pleiie  expressit. 
Pioclus  autem  Iheoremate  34  sua;  Eleinen- 
lationis  eflalur  :  Umne  quod  secunduin 
naturam  convertitur,  ad  id  facil  conver- 
sioiiem,  a  qiio  et  processum  j)ropria>  sub- 
sislenlia'  habct.  Dcinde  iii  explanatione 
proposilionis  ostendit,  quod  sicut  oinnia 
ad  primum  principium  convertuntur,  ila 
ab  ipso  esse  sortita  sunl.  Unde    ibidem 


iwiiiuihi  iN  t  \iv    I  i.im;sis.         aih     \mi                                     i\'\ 

i-(Ui(-lii(lil    :    l-'.\    liis    iliii|iic    iiiaiiircsliiiii,  A   MIhtIiis   in   jiltro  di-  (!iiaM|iiii>\  is,  rl   TJio- 

(|iiiii|  ii|)|)(>liltili<  Diniiiliiis  csl    iiilcllccliis,  iiias  iii   scriplii  Mcciiiuli,   ac  alii   iiiiilli  lc- 

il  |ii'iii'C(liiiil  iiiiiiii.i  ali  iiilcllcclii,  cl  loliis  iiciil.    (|iiimI    liiiiiiiil    iii   ciirilalc  t:\  ^raliii 

iiiiiiiiliis  al)  inlcllcctii  siihslaiiliani   lialicl,  coiidili.   .Ma^istcr  aiilciii   Sciilciilianiiii,  ct 

cl  si  |)cr|)cliins  sil,  non  |)ro|)lcr  lioc  inocc  |{i)iia\  ciilnra,  .ic  alii   pliircs,  iii.'if,'is  divcr- 

(lil,  (|nia  pcrpclnns  :  iic(|nc  cniiii  pioplcr  Iniil   ad  aliaiii   o|)ini(iiiciii.    Ad    scciiiidiiin 

lioc   iion   csl    coincrsns,  ipioiiiain  scinpcr  diccndiiiii,  ijiiod  doclorcs  Laliiii  cl  Ail^ii- 

csl  ordiiialns.  Scd  d   proccdil   scnipcr,  cl  stiiiiis    cotiiiiiiiiiitcr    lcnciil.    i|iioi|    aiif^cli 
coincrsns  csl  scinpcr.  Unrsiis  asscril  Pro-      riicriiiil   siiiiiil   cniii  sctisihili    iiiiindo  islo 

clns   :   Oiniiis    iiiiilliliido    rccnnda   cst   al)  crcali.    Doctorcs   \crii    (ira>(-oriiiii    dicniil, 

uiio.  I'!l   dcniio  ;  (hnnia.   ini|iiil.   (|iialilci'  (piod   din   aiilc   crcalioiiciii  cndi   cl   tcrrii; 

cnnupic  parlicipanlia  hoiio.  praM-cdil  (|ni)(l  rncrnnl   crcali,   (pios  iii    lioc    llicroii\  iiiiis 

priino    l)t)iiiiin,    cl    (piod    niliil    aliiid    csl  It  csl    s(>cnlns.    hicilipic   Tlioiiias    iii    priina 

(piain    hoiiiiin.    l*i'aM(>rca,   ipiod    cl    priina  p.irlc.  ipiod  posilio  illa  iion  dclical  asp(>r- 

inalcria  jiixla  Platonciii  a  Dco  in:ina\ci'il.  iiari  anl  ahjici  (piasi  crroiica.  potissitiintii 

pandil   Proclns   Ihcorcinalc   ")'.>.    in    cnjns  proplcr  rc^crcntiain  (ircf,'orii  .Na/.ian/eni, 

ci)iiuu(>nlo  ail    :   Propl(>r  (|uod  (>.\lr(>u)uin  (pii  taula>  aiictorilatis  c.\slilit  iii  Scriptii- 

(>iiliuui  (>sl   siiiiplicissiiiiuui.  siciit   cl    pri-  lis.  ipiod  uullus   uiKpiaui   aiisus  ruil  cuin 

uiuin.   (|iiia  a  solo   prini(>   proccssil.    I'cr  iicj,Mr(>,  sicul   ucc   Alhauasiuiu,    ul  rclcrl 

(>\lr(>iunin  c(pii(lciu  cnliiiin.  iiil(>llcxil  pri-  lli(>rouMnus. 

inaiu   nialoriaiu.  ([uod   dcuuo   iii   all(>rius  (Jucvritur  quoquo,  cur  Moysos  uon  rccit 

proposiliouis  coinin(>ulo  ralcliir  :  l'",\  liis.  oxprossam  uionlionotn  do  angoloruin  cre- 

in(pii(>ns.  luauilosluin,   pro[)l(>r  ([uid  ina-  ationo.  Ad  hoc  cornniunilor  rospondoliir, 

t(>ria    cx    uiio    suhsisl(>us.   (>\|)crs  osl   s(>-  ([iiod  idco.  quouiaui  riidi  po|)uIo  alqiio  ad 

cuiuluiu  so  si)ooi(>i  (>iitis  :  uiatoria  qiii(l(>ui  (1  idololalriaiu  i^rouo  loquchalur.  qui  iuvisi- 

oinuium  oxsistous  sul)j(>cliiin,  ox  oinuiuin  hiliuin  uou  ruoruut  capacos.  Et  si  cogno- 

causa  ous  procossit.   Prietoroa  do  Arislo-  vissont  osso  talos  iulolleclualos  suhstan- 

tele  cerlum  (>sl.  quod  dixil.  a  primo  ente  tias    |)rieclarissimas,    fuissent    ad    earuin 

omuihus  dorivatum  esse  et  vivcre.  Unde  adorationom  proclives.  Sed  contra  hoc  ob- 

iu  lihro  do  Suhslaulia  orbis.  aporlissimo  jioi  posset  :  Quod  si  sic.  ergo  Moysos  non 

assorit  Commoulalor.  ([iiod  uunquaiii  luit  dchuil  postoa  aliquam  facero  montiouom 

inloulio  Arislotolis,  dicoro  ([uod  Dcus  os-  do  angelis.  quum  tainon  iu  lioc  Gonesis 

set  causa  coeli  solum  quantum  ad    con-  lihro  scribat,  quod  angeli  fuerunt  obviam  oen.xxxu, 

sorvationom  aut  motum  ipsius,  sod  otiain  Jacob,  de  quibus  ipse  tunc  dixit  :  Castra  '• 

quoad  oddi  substantiam.  Dei  sunt  haec.  Hinc  alii  dicunt.  quod  Mov- 

Amplius.  ([uia  por  CQ?lum  quidam  in-  ses  satis  expressit  angelos  nomiue  coeli. 

tolligunt  uaturam  angolicam  soii  angolos.  D  Vorumtauiou  Rabhi  Paulus  affirmat.  quod 

brovilor  quaM-itur.  an   augoli  siiit   croati  Hohrandicuut  angolos  socunda  die  crealos, 

in  gratia  gratum  facienle.  et  caritate;  et  quod  tamon  probahilitatem  non  habet. 

item,  an  fuerunt  croali  auto  muudum  sen-  Quseritur  item  circa  hoc.  quod  docto- 

sibilom.   Ad    primum    liorum    dicendum,  res  testantur  Moysen  innuisse  personalein 

quod  sicut  doctores  scribunt  supor  secun-  distinctionem  in  Deo.  quum  scripsit  :  In 

dum  Sontentiarum.  do  hoc  sunt  dua:'  opi-  principio  creavit  Dous  C(j?lum  et  terram. 

nionos.  nec  ost  cortitudo  quid  circa  hoc  (Juocirca    scioudum   quod   Magister    Sen- 

verius  sit.  Augustinus  namque  in  pluribus  tontiarum  primo  libro.  distinctione  2,  et 

locis  videtur  sentiro,  quod  fuerunt  creati  Xicolaus  de  Lyra  in  quadam  quaestione, 

in  gratia,  ita  quod  Deus  simul  in  eis  crea-  pluresque   alii   dicunt.  quod    in   exordio 

vit  iialuram,  et  largitus  est  gratiam.  Hinc  Gonesis,  quo  habemus,  bi  priucipio  crea- 

T.  1.  5 


Vit\                                              F..\AHI«Ailn    l>    l.AI-      11  liKNKSIS.    —    Ahl.    Wlll 

vit  LWtUii,  ilfl)i-uicii  v«M'itu<«  |)i'«)  hiu*  ntiiiii-  A  plunililatini  l'ri-->iHiiir(iiii  iii  siiii|)li(-i  Dro, 

III-  iK-ui,  liuhcl  Kli>liiiii,  (|iii)(l  <*!tt  |>liiiali-  miI  ilivci-situtciii  virliiluiii  scii  ixitcstatciii 

liuju<>  iiuiitiiii»  Kl,  ()uo«l  si^Miificut  Dciiiii,  |)rocc(lciitiuiii    ah   co.   Moc   uutciii   Hahlii 

llu    (|uo«l    Klohiiii    si;{iiificut    llcos,   uc    si  1'uiilus  siifficiciitcr  i'c(lai-({iiit.  (Jiiuiii  i^itur 

.M(>\s(^>  (li.tcrit   :   ln  principio  Dii   cicuvit  S.  .Moyscs  iiitcuilciit  filios  Isracl  a  |>liira- 

ctL-liiiii  ct  lcrruiii  ;  >k-  (|uoiI  plurulitcr  di-  litutc  ilcoruiii   rcvocurc  ail   cultuiii   iiiiius 

ccmlo   hii,   iiisiiiiiuvit  (listiiictioiiciii   l'cr-  l)«*i,   iioii  «^st  vin-isiiiiilc,  i|iioil  iii  cxonlio 

soiiuiuiii  III   l)co;  t^t  curiiiiiilciii    uiiilulciii  siia*  sci-i|)tiira'  |)lui-alit«'r  Dciiin  c.v|)rcssci'it 

iii  (^ssriitiu,  siii^Miluritcr  suhdciis,  crcuvit.  siih  iioiiiiiic  l-iloliiin.  iiisi  ad  iiisitiuaiiduiii 

llaiic  autciii  .Ma^Mstii  sciit«'iitiuiii  upprohat  |)lui-ulilatciii  Pcrsoiiaruiii   iii  Dco.  Vcriiiii- 

Ualihi  1'aulus,  «'t  uddit.  (|iiod  (|uidaiii  llc  taiiicii    iii    Scliolaslica    liistoria    diciliir    : 

l)ru'oiuiii  doctorcs  c.xpouiiiil  hoc  loc-o  Klo-  llchra-us  liahcl   l-iloliiiii,  (|iiod  taiii  siiij,Mi- 

hiiii  plurulitcr,  iioii  tuiiKMi  ud  iiisiiiuuiiduiii  lurc  (jiiaiii   |)liiralc  cst. 


AKTICLLUS  XVIII 


ELLCIDAIIO   CAlMTll.l    SKCL.M)!  :    KilTUH    PKHKKCTI    SL.NT   COKLI,    LSgLK    Al)    ll.l.l  1) 
IST.K    SL.NT   UK.NKHATIO.NES   COKI.I    KT   TEHH  K. 


C^AFITl  Ll.M  istud  scciinduin.  concliisio  B  ruin  oriialus  :  qiiomodo  scptimo  dic  com- 

J  cst  ct  dcclaialio  plciiior  curiiin.  (jiia*  jilcvil  Dcus   opus  siiiiin  (|iiod    rcc(;ral   scx 

suiit   iu   primo    ca[)ilulo    contcnla.    .Miilla  dichiis  ?  Kt  rcspondcndiim,  (jiiod  scjitimo     .Mundu» 

quo(juc  uuiic  udjiciuiilur.  llaquc  ail  :  ////-  dic  illud  complcvit,  quia  pcrfectioiii  quain  f»''''*'^^"-' 

tii/-  perfecti  sunt  cusli  et  terra.  (Jiicmad-  infra  scx  dics  coiilulil  opcri  suo,  addidit 

inodiim    iii    cxordio    primi    ca[)ituli.   quo  aliain  scptimo  dic.  Uiidc  cl  alia  Iraiislatio 

hahctiir,  In  [)riiici|)io  crcavit  Dciis  cicliim  (■onliucl,  Coin|)l('vil  Dciis  scxlo  die,   ctc. 

ct  tcrrain  :  pcr  cadiim  et  tcrram.  inlclli-  .\cin|)e  per  Ojms  Dei,  inlelligilur  hoc  loco 

guntur  oinnia   cielcstia  cor[)oia,   imo    ct  congeries  seu  universilas  opcrum  scx  di- 

spirituales   ct    intcllccluales    suhslantia»,  eriiin.  Quemadmodum  autem  unaqua*que 

quariim   hahitatio  cst   in  cudo.  et  oiniiia  rcs  dicitur  perfici  seii  perfecta  uno  modo, 

elementa;  ita  hoc  loco  per  ccelum  et  ter-  quando  acquirit  aut  habet  omnia  ad  suam 
ram,  eadein  intelliguntur.  qua*  oinnia  [ler-  C  essentiam    ac   suhsistcnliam    pertinenlia, 

fecta.    id  est    com|)lela.   creata.    instiUita  sieut  leo  fertiir  perfectus,  dum  hahet  suae 

atque    distincta    sunl    in    priinis    dichus.  speciei  formam   subslantialem  alque  ma- 

Nam  primo  die  creata  sunt  et  distingui  teriam,  el  concomitanlia  eas  ;  alio  aulein 

coeperunt,  qua>  dislinctio  die  secundo  ac  modo,  quando  exercet   operationem   sibi 

tertio  consummata  describitur,  sicut  prae-  convenientein,  per  quam  finem  sua;  insli- 

hahitiim  est.    Et  omnis  ornatus   eorum,  tulionis  atlingit  :  sic  universum  seu  mun- 

supple,  perfectus  est.  Nam  ceteris  trihus  dus.  qui  est  opus  sex  dierum,  dicitur  uno 

diebus  ornata  sunt.  utpote  quarlo.  quinto  modo  perfectus,  quando  adeplus   esl   et 

et  sexto  diehus,  sicut  expositum  est.  accepit  omnes  parles  ac  species  ad  suam 

Complevitque  Deus  die  septimo  o^nis  integritatem  spectantcs.  Et  hanc  perfecti- 

sumn  quod  fecerat.  Si  intra  sex  dies  per-  onem  scxta  die  sortitus  est.  Sicque  asscri- 
fecti  sunl   cceli  et  terra,  alque  omnis  eo-  D  tur  Deus  sexto  dic  opus  suum  complesse. 


I'.N MIIIMIi)    IN    i.AT.    II    i.l.M;.S|h.  Ml  I  .     Wlll                                                  (17 

Aliu   tiniili)   iiiiiiiiliis  VOcaliii    |inrirliis,    iii     \  iii     c   (|iiiiM'iTr   ifcil    iiiil    iiiiiiiiiil     l*ru'U*r- 

i|lliliiliiin   parlfs  rl    spn-irs  iul   Miaiii   iiili-  i-a    \)iv    lioc    i|iimi|    iIiiiIiii  ,      \li    iiiiivcrHO 

KiilaliMii   ac   onliiiriii    |iri'liiii<iilrs,  vm'\u'  ii|M'ir  i|iiihI  paliaral,  tlaliir  iiilrlliKi.  i|noi| 

niiil    )i|)ri'alioiii's    silii   (■oiiv  fiiiciilrs,   |irii  ntni    cfs^avil    alia   (|ii:fi|;iiii    (i|i(rai'i    (lciii- 

|)ltM'  (|iias    f.vcrcciidas   iiisliliila'    rncraiil.  ccps. 

cxcrccrc  ct   cxsc(|iii.  Sict|iic  iliciliir  Dciis  Hnirili.fih/iif   lh'iis  iliri  .sr/ifiino.  Sicnt 

s(>|>liino   (lic  opiis   siiiiiii  coinplcssc,  i|n(>-  itil   (ircKoiiiis.  liciicdiclio  Dci    csl    collalio 

iiiaiii  scpliino  dic  ctcpcniiil  opcra  sc\  dic-  iiiiiiici  iiin    cjns.    ct    niiiltiplicalio   cornin- 

riiin  ^ciicialilcr  cxcrccic   acliis  c()Hf,'riios  dciii.  (,)iioniimi  cr^o  jiixla   pra-lacla,  Dciis 

silii,  cl    iii    iiivicciii  a^^crc,  aliinc   siinilia  scpliino  tlic  (|ii;iin(laiii  spccialcni  pcilVclio- 

propaf,Mrc,  stMi  atlininislrari  ac  f^Mihcrnari.  iicin  cl    inriiiciiliaiii  ac  (lccuralioiicni  con- 

,/...1(1-1. \.  Dc  (|iio  opciM»  lociiliis  csl  (lliristiiN  :  i*atcr  tiilil,  cl   adjccil    o|)cril)ns  scx   dicrnin,  rc- 
iiKMis  iis(|iic  inodo  oi)ci'aliir.  cl  cf,'()  opcror.  |{  clc  ilicilnr   scpliino  lnMicdixissc  dici.  Dici 

lliiic  paiilo  post  dicilnr  DtMis  tlici  scpliiiio  iiaint|iic   ac    t(Mii|)ori   soliMil    adsiMihi   oa, 

hiMicdixissc.  sicul  inox  cxponclur.  Sic  ila-  <|iia'  riiiiil   iii  dic  uc  liMiiporc.  Ef  sii/irfi- 

i\w  coinplcvit  dic  scptimo  opiis  siiiim.  il-  fii-(irii   lllinn,  Iioc  cst.  saiictiiiii   ac  cclc- 

liid  dcinccps  adminislrando.  moviMitlt)  ac  l)i'(Mn  ordiiiavil.  t|nia  ad   ()p(M'a  (Millns   di- 

f,Mil)crnantlo.  ac  scciintlariis  pcrrtM-tioiiihiis  vini  s[)ccialil(M' tlcpntavil  ditMii   (MimdtMii  ; 

illiid  ornando.  Uursiis.  Iiinc  illud  coniph'-  ct  ipsiMiicl  tmic  ^\\\\\-.\  al»  aliis  ccssaas,sui 

vil.  i(l  csl,  cousummalum   osltMidil.    IttMii-  ipsitis  coulcmplalioiii  vacavil,  idco  snhdi- 

iiuc   complcvi!,   (luouiam    pliircs    spccics  lur  :    (Jiiid    ln    ip.so    censaveraf    ah  onini 

rcrum  iiou   coutlitlit.  I"]t    ittM'Uiu.  (|iioiiiain  (i/x-n-  .sno,  i/iuxl  rrravil  Den.s   iit  fiirrrrt, 

sc|)timo  dic  alicniid  cgit  (|iiO(l  aiilc  uou  lc-  iil  cst.  iic  otiosus  vidtM-ctiir  aiit  illibtMalis 

cil.  iNain   scplimo  dici   biMicdixil,  cl    (Mim  a  commuiiicalioiic   piopriic  voliiulalis   ad 
sauclificavit.                                                   G  t'xtra.  Vcl,  ul  racorct  oa  ad  laiidcm  ct  {^lo- 

Et  rri/iiirrit  Drit.s  dir  .srptinii)  <th  iini-  riam  sui  ipsius  ;  vci  (luod  crcavil  iu   pro- 

rrrso  o/irrr  i/iiod  initntntt.  Oporibus  scx  [losilo  ac  pra>scientia  menlis  sua;,  hoc  est, 

dierum  ultra  pra^dicta  uil  addidil,  quod  ad  titiotl  cirare  decrevit  ab  aeterno,  ut  faceret 

pneralam  mtiudi  iiitt\iirilatcm  ac  ortliucm  illtiil  cxs(^cutive  in  tempore  prffslituto. 

univcrsi  spcclar(>l,  sictiuc  ab  cis  rc(iiiicvil.  (^irca    iulelleclum   textus    istius  scribit 

id  est.  plura  creare  cessavit,  ila  quod  (lciu-  HouaviMitura  super  secundum,  distiuctio- 

ccps  uil   lecit.  quod   uou  aliqno  modo  iu  uc  lo  :  Aliquid  dicitur  novum  dupliciter. 

operibus  illis  pr;i>cesseril   scti  eonliucba-  Primo,  quasi  distinctum   contra  auliqui- 

tur.   ulpole    virtuaIit(M'.    materialiter.   aut  latem   cursus  naturse,  et  consuetudiuein 

similitudiuarie.    Dcuiciuc    requicvil.    uou  ralionalis  creatursD.  Et  ita  non  requievit 

quoil  opcraudo  laboravcrit.  lassalusvc  rtic-  Dcus  iu  illis  diebus  novas  facere  creaturas, 
rit,  quippc  qui  solo  jussu  coudidit   uui-  D  imo  iulcrim  multa  iniraculose  et  superna- 

versa.  Requievit  etiam  non  a  motu,  nec  turaliter  fecit.  Secundo  dicitur  novum.  cu- 

rcquicvit   iu  operibus  suis.  quasi  in  illis  jus  nulla  similitudo  prgecessit,  nec  aliquod 

quies,   perfectio,  aut   beatitudo  seu   fiuis  creatum  priucipium,  quod  esset  semina- 

suus  consistat ;  sed  requievit  ab  eis  in  se-  rium  ejus.  Et  ita  fertur  Deus  cessasse  no- 

melipso.  tanquam  sibi  ipsi   iu  se   prorsus  vam    iacere    creaturam.    Eorum    namque    Producio- 


supersufficicntissimus.   uec    aliquo    iudf-  qiue  successive  producuntur,  qusedam  fue-  ^l" 

gens.Verumlamen  in  intellectualibus  crea-  runt  in  priina  distinctione  producta  in  si- 

turis  quicvit  per  gratiam.  atque  in  omui-  mili,  sed  non  in  ratione  seminali,  ut  ani- 

bus    fuit   per   essentiam.    prjesentiam  ac  nijfi   rationales,    quse    creantur    atque    in 

polentiam.  Unde  et  sic  exponi  potest  :  Re-  simili  productse  suut,  quando   creata  est 

quievit,  id  est,  intellectualein  creaturam  anima  Adae.  Alia  tunc  producta  sunt  iu  ra- 


rum   divcr- 
sitas. 


to. 


tW                                                  K.NAHUAIIO    IN    «..VI'.    II  liKVKSIS.    -       AUI.     Wlll 

lluiu'  ^eiiiiiiali,  iioii  uiilnii  iii  ^iiiiili,  iil  ra  A  Si  saiiclificatio  iiitcili^Mliir  srciiiKliiin  ii|)- 

quii^  gtMieraiitiir  c.v  piilrclacUoiK*,  cl  (*x  <li  |iluMlloiiriii  ad  diviiia  ol)ti'(|iiia,  lioc    ihiii 

versaiuiii  s|n*ei«'ium  eoiiiiiii.\tioiH*.  Alia  vti-  |hi  liiitl  ad  seiisiiiii  lilliTalciii,  scd  iiiysli- 

ro  |)ro4|iiita  miiiI  tiiiie  iii  latitiii)'  sfiiiiiiali,  eiiiii.  Ail  i|iii)il  allrf^Ml,  (|iioil  .Ma^Mstrr  Srii- 

ft  III  >iiiiili,iil  |»laiilu'rl  aiiiiiialia  i|iia- pro-  leiiliuriiiii  lihro  si-eiiinlo  asscril,  Dcuiii  ilo- 

UuciiiiUir   pcr   |iropa^atioiiciii.  Kl  ail   lia'c  tas>c  sc|iliiiiiiiii  iliciii  [irut  cclcris  iiiystica 

tria  rcriiiii  ^ciicra,  possuiit  rciliici  cuiieta  liciicilictioiic  cl  saiicliricalioiic.  Kl  rursiis, 

Kteit.i.io  quu^   riuiil.  l'ro|)ti'rca  scripluiii  c^t  :  Niliil  ijiiia  si  cx  sciisu  lillcrali  liiijus  bciicdiclio- 

iiovuiii  siih  soic.  .\iitcr  ctiaiii  diei  |)otcst,  iih  iI  saiicliricatioiiis  liabcictur,  (|iiod  lio- 

quod  sciliecl  ccssavil  laccrc  iiovuiii  crea-  iin)  dic  scplimo  dclicrcl  a  lcrrciiis  ccssun; 

turam,  qua'  sit  dc  iicecssitutc  pcrrcelioiiis  opcrihiis,  sc(|ucrcliir  (|Uod    suiicli  Paliiai- 

uiiivciii.  cliii'    luissciit    ud   obscivulioiiciii    sabbali 

bi^upcr  asscrit  idciii  Doctor  :  Sicul  dic^  H  oblij^ati. 

dicilur   iiiaiii^   iioii    ralioiie   sui,  scd    (juia  Vcruiii,  iil    p.iiiiil,  dicliim   Ikk;  l'aiiii    is- 

cst  iiiciisura  iiiaiu^  aetioiiis,  proptcr  (|ui)ii  liii^    iioii    viddur   coiisoiiarc    docloribiis, 

Kpkei.s,  ait  Aposlolus,   Kcdimciilcs   lcmpiis,   qiio-  (|ui  sii()cr  sccuiidiim  commuiiilcr  saiicliri- 

iiiiim  dics  muli  suiil  ;  sic  dics  dicilur   bc-  calioiicm  sabbali   |)rii'l'alo  iiiodo  c.x|)0iiiiiit 

iicdiclus     cl     saiicliis,    (|iii    cst    mcusura  ud    iillcrum.  I)ciii(|uc  iii   iii)i  is  .Moysis   saf-    J-Uod.w, 

opcrulioiiis,  iii  ((uu  cst   bciicdiclio  ct  saii-  [)issiinc  assigiiulur  ad   lillcram  liicc  rulio  j^'"^'"'    • 

eliricutio.  Kl  iiiliil  uliud  est,  dicin  aliquem  observanlia'  sabbuli,  qiioiiiam  scx  dicbiis 

benedicere  et  sanctificare,  quain  diein  de-  o()cruliis  csl   Dcus,  et  se()liino   requicvit. 

putare    tali  actioiii   laii((uaiii    mensuram.  Kx  quo  coiistal,  qiiod  sunclificulio  sabbali 

Qiionium  crgo  Dcus  oniiiia   fccil   ()ro()ter  littcriiliter  refcralur  ad  <ip[)lic!ilioiicm  cir- 

homiiiis  instriictioiiem,  iil  liomiiiem    iion  ca  obsc([uiiim  Dci.  Ad   id   erf,'()  ([uod   cx 

soluin  vcrbo,  scd  cl  o()erc  erudirel  :  liinc  i\  vcrbis   .Mu^islri   ussiimil,  diceiidum,  quod 

queinadmodum  ipse  Dcus  operutus  fuit  res  myslicum  seu  spiriluale  sa>pe  ad  litteram 

sex   diebus,    sic    dcdit    honiini   iicciiliam  [icrtiiiel,   ila  qiiod  lilleralis  scnsus  sa^pe 

operandi,   et  inferioribus  inlendendi   per  est  spiritualis  et  inysticus,  iil  quuin  Isaias 

tolidem  dies.  Kt  sicut  septimo  die  cessavil  ait  de  Chrislo  :  Krit  justilia  cinguium  luin-   h.  x.,5. 

ab  0[)ere,  sic  voluil  ut  hoino  seplimo  dic  boriim   cjus.   el   fides    cinctorium   renum 

ab  omni  0[)ere  vacet,  ul  ei  [)cr  contcmpla-  cjiis.  ([iiod  ad  iittcram  intcllif^cndiim   esl 

tioiicm  iiiliaM'eal,  uc  inlia-iciido  quicscat.  dc  s[)iiiliiali  cingiilo  cl  spiritualibus  luin- 

Et  quia  in  hac  adliEesione  homo  oblinet  a  bis.  Kl  islud  in  Prophctis,  et  maxime  in 

Deo  amplificationem  benediclionis  et  san-  Canticis  canticoriim,  sa;pissiine  locum  ha- 

ctificationis,  ideo  septimus  dies  dicitur  a  bct.  Conformiter  in  proposito,  spiriluaiis 

Deo  benedictus  et  sanctificatus.  et  myslica    sanctificatio.    iiltcraliter  per- 

Dicit  quoque  Aiberlus  :   Cessavil  Deus  I)  linet  ad  subbati  sanctificationem.  Ad   id 

ab  omni  opcrc  dupiiciler.  Primo.  ex  parte  qiiod  seciindo  adducil  dc  Patriarcliis,  di- 

operis,  quoiiiam  postea  nihil  novum  fecit,  cendum,  quod  Deus  sabbatum  sanctifica- 

cujus  principia    naturaiia  in  sex   diebus  vit.  ([uoniam  deputavil  illud  operibus  cul- 

noii   pra?cesserunt  secundum  formam  vel  fus  divini  lempore  op|)ortuno,  ut  scilicet 

materiam  aut  simiiitudinem.  Secundo,  ex  juxla  intenlionem  Legisiatoris  fieret  ob- 

parte  efficientis.  puta  ipsiiis  Dei.  quia  in  servatio    sabbali.   Amplius,  quod  ait  liic 

sex  dicbus  Deus  per  se  ipsum  naturam  in  Paulus,    sanctificatio    compelit    seplima) 

priiicipiis  suis  inslituit  :  po.stinodum  vero  diei,  in  quantum  res  coiidita)  et  multipii- 

non  per  se  ipsum  solus,  sed  pariter  cum  catae  in  Deo  requiescunt    :    non    videtur 

natura  res  naturales  propagavit.  idonee  dictum,  quoniam  in  Deo  requie- 

Pra?terea  Rabbi  Pauius  scribit  hoc  loco  :  scere,   iiou    competit    proprie   nisi    intel- 


INMUIMIn    l\    (   \l'      II    HKNKHIH.  \lil       M\  i\\) 

IfcliiiililMis  riciiliiiis,  i|ii:i'  suhi'  tliriiiiliii  \  i|iiii- n-i)-  iii  llin,  iii  i|ii,iiiliiiii  ciMisiTViin- 
('ii|m('i<s  Dfi  |M>i'  iioliliiiiii  i'l  iiiiiurnn  ,  rl  si  iin  ,ili  ni,  Ihm-  <'iHii|H'lrl).il  ris  it  jii  11110 
('('lciii'  ('n'iiliii'ii<  (liciiiiliir  iilii|iii>  iikuIii  \r        iiioiiiciilo  |iroiliiclii)iiis  ciiiiiiii. 


AirnciLiis  \i\ 


iMuisr.c.nio  KxrosnioMs  iirjrs  caimhii   \it  r.o  i.oc.o  :  isr.i';  su.nt  (JKNKn.vTioNKS 

(:(H';i,i  Kr  TKnn.r:. 


IST.K  annf  (/rtwnitioiics  ra'li  ct  tt-rnr.  |{  siiiiiil   ciiiii   lcmporc.   (jiiod   diciliir   iiiiiiii) 

(Jiium  c(i>lum  cl  lciiii  crcala  siiil,([iio-  dc  (|iiiiliior  coiiMiiiicvis.  Oiiod  si  iiilcr  crca- 

uiodo  iiunc  i^ciiciiilii  diciinliir  ?  Hcspondc-  lioiicm   cl   c.xordiiim  o|)cris  distinctioiiis, 

lur,  (]uod  ^(Micralio  sumilur  miuc  cxlciisc  (|uo   lacla  csl  lu.\,  iioii  c.xslilit  mora,  sc- 

pro  iirodiiclionc,  ul  sil  simisus  :  ls|;c  sunt  cundum   ali;uii   cxpositioncm.  (Mdcm   ciit 

{j:(M\cralioiics,  id  cst  prodiiclioncs,  crcalio-  rcs|>onsio. 

ncs  scu  conslitulioncs  cadi  ct  lcrra\   id  In  hoc  igitur  dic  fecit  Dcus  omnc  vir- 

csl    supcriorum  cl   inrcriorum  ac   mcdio-  {^[ullum,  id  csl   arhusla  rcccntia  arjri,  hoc 

ruin.  ut  s;cp(>  cxposiluni  cst.  lst;c.  in(|uam,  ost  agrorum  ubicum(]uo  sunt  nala  virgulla, 

goncrationos,  (]ua>  doscript*  siiut  in  primo  oninnn^jur  Jirrlxnn,  id   ost  univorsa  gra- 

capilulo  por  op(M"a  sox  diorum.  Porro  ali-  mina  aul  torra^  nasconlia,  rcfjionis,  id  ost 

(|ui   dicunt  f  codoslia,    inr(Miora(|uc    cor-  totius  orbis  t(Mrarum,  in  quibus  tunc  orta 

pora  facta  o.\  communi  malcria,   mat(Mia  (1,  m\\\,  priusquain  (jrnninarct  :'\i\  o^^^^Wr^i^ 

illa    pra\jaconlo   offecta.    Qnando   crcata  dio  fecit  hoc  Deus  subito  sua  omnipotenle 

siint,  iii  (tic  quo  fecit  Deus  ccelum  ct  tcr-  virtuto,  non  por  tomporum   moras,  antc- 

rani.  Dics  nunc  sumilur  pro  tomporo,  so-  quam  terra  nalurali  ordino  ct  successive 

cunduni  Ucdam.  non  pro  uno  dio  dumtaxat.  cirpit   virgulta  ol  herbas    produccre,   ex 

Kt  alii  dicunt.  qiiod  juxla  moi(Mn  lingu;r  influontia  coplostium  corporum  ot  rationi- 

Hol)ra\a\  ponitur  liic  singularc  [)ro  [>lurali.  bus  sominalibus  sibi  a  princij^io  indilis,  ut 

vidolicot   dio  pro  diobus,  quomadmodum  supra  in  cxpositiono  operis  tortia?  dioi  ex- 

primo  capitulo  dictum  ost  :  Gorminet  torra  pressum  est  :  ad  quam  germinalionem  in 

liorbam,  Producanl  aqiue  roptilc,  Producat  aliquibus  terrfe  nascentibus  confert  et  co- 

terra  animam  vivontom.  Alii  dicunt.quod  operatur  cultura  humaua.  Porro  quod  iste 

dies  sup[>onit  hic  confuso  pro  divorsis  di-  sit  sensus,  ex  sequonlibus  elicitur  verbis  : 

ebus.  Vol   sumilur  zougmalico,  roddondo  D  ^^on  enim  pluerat  Dominus  Dcus  supcr 

singula  singulis.  ([uoniain  ista  per  recapi-  tcrram.  Ex  quo  patet.  quod  productio  illa 

tulationom  dicuntur.  Itaque  in  die  quo  fo-  virgultorum  atque  herbarum,  non  fuit  na- 

cit  Deus  ca^luni  ol  torrain,  focit  ct  omne  turalis  et  successiva,  ad  quam  solet  irri- 

virgultum.  Sed  quum  ca^lum  ot  torracrea-  gatio  pluvialis  requiri.  Et  homo  non  erat 

ta  sint  anto  omnom  diom,  quomodo  nunc  (jui   opcraretur    terram.   Circa   hoc  dicit 

facla  dicuntur  in  die  ?  Et  respondendum,  quidam,  quod  homo  nondum  orat  forma- 

quod  si  cadum  et   terra  accipiantur  pro  tus,    et    tamen  ipsemot  dicit   circa  illud 

solis  coelestibus  corporibus  et  elementis,  quod  dictum  est,  Istse  sunt  generationes 

facta  dicuntur  in  dio,  quoniam  facta  sunt  coeli  et  terr»  :  Ista?  scilicet  generationes 

in   princi|)io   tomporis  ol  prima;  diei,  seu  quse  pr«?dicta;  sunt   in  operibus  sex  die- 


70  KNAHRATIO   IN    r.AP.    II    11ENK818.    —    AHT.    \l\ 

i-(iiii,  iii  (|iiit)ii^  |>('(h1(Il-Ui)  titi(((i((i>  ((li(|(ii-  A  (-i-l)al((i'  (-o(((-(ir^(is  (-aiisic  crcala',  iicc  iiri- 

coiitiiicUii'     Mclid^   cc^ii  c\|M)i(iliir   isl(«l,  ((alio  a(|(ii(',  (|(ici((a(l(((()(i(((((  iicc  ii(lliiciitia' 

suiiicKdu  «.iiigiilurc  |»i-i)    pldiuli,   sicdt    iii  ulicdjds  c(i'lcstis.  lA  isldd  c.\  AicAis  iii  cx- 

islis  cupitulis  fil  rrc(|iiciilcr.  Ki-il(|dc  sc((  jiosilioiic   pra^ccdciilis  (!a|)il(ili,  al(|((c    cx 

sus  :  iloiiio  111)11  nat   (|((i   opciurctur   lci-  scri|)lis  docloi-diii    siiper  sccdiidiiiii    Scii- 

luiK,  id  ciit,  tol  hoiiiiiics  iiodddiK  rdccdiil,  tciiliiiiiiiii,   cst    iiiaKircstiiiii.    Uclcct   Lyca 

(lui  posscKt  culccc  tcccaiK,  ct  coopccaci  ad  i|iiod  llcl)ca'i  dicdiit,  (|(io(l  istu  sit   lillccu 

cjds   KutdculciK  f,'cii(iiiiutioiici((.    I'il   (|(iod  Ncia,  Ascciidil  iidhc-.  dc  tccca  ;  scd  vccids 

istc  sit  sciisds,  liiiic  iiiKuU'scit,  (|((od  clsi  ccoc,   saiiclissiiKdiii  lliccoiiyiiiiiiii  lcaiisld- 

diius  hoi((0  fuissct  duiKlaxut,  Kuii  pol((il  iid  lissc   vccacilcc.  \A    t\\n)<\   di(-lio  llchcaica, 

euiiiiKUKciK    illaiK    tcrca'!    gcniiiiiiilioiKHii  pco  (|iiii  lliccodyKids  tcaiistiilil,  loiis,  foc- 

nutuhilitcc  cuupccaci.  saii  u>(|uiv()cu  sil  ad  dcsigiiaiiddiii  IokIcik 

Scd  funs   aarcnilfhat  e  tcrra,    irrxpans  B  ac  iidhciii. 

nnlvcrsain  sn itcrficlcni   fcrni'.    .Miciiiii   vi-  (!()iisc(|iiciih'i'  .Mo\scs  piciiiiis  iil(jiic  dis- 

(lctur,  (]iialitcc    (iiiiis    foiis    lolaiii   tcccaiii  tiiiclids   Kaccat,   (|iiod    [ii-imo  capiliilo  dc 

potccut  iccigacc.  Dcniciuc  scciiiida  dic  dis  lioiiiiiiis  pcuductioiic  cl  dc  uli-0(|uc  scxii, 

coopcrta  cst  tcrca  ab  aquis,  sdhslilccuKl(|uc  ohsciicc  ac  bccvitcr  scripsit.  Formarit  iiji- 

niOIltCS    et  valles.  NcC  apjiarct,  quod    i((|llil  ////-  Dttmlnns  hcns   htmiincni    ilc  liinti  lcr- 

iiiiius  fontis  polucrit  vcl  iKOiiliuin  irrif,'arc  rtc.  Wic   poKitiu-   piics   jico  lolo,  vidclicft 

caciiinina,  aiit  supccfliiccc  vallihiis  ad  liii-  coc[)us  liominis  |»co  liomiiic.  Vcl  si  iiilcl- 

nicctaKdiiiK   loca   ullra    vallcs  sita.    Iliiic  lif,'atdi-  dc  iiomiiic  lolo,  iioii  vcciricaliic  i\c 

(ilo>sa  ct  Hcda  scnfice  vidcntur,  (juod  [>cr  co,  nisi  sccdiiddiii  [larlcm  i|)sids.  Fornia- 

foiilciii  intcllif,'antdi-  [)liiralitcr  fonlcs,  (|ui  vit  itaquc  homincm,  id  csl    coijiiis   (irimi 

in  diversis  terris  hinc  inde  erupcranl.  .\cc  hominis,  seu  homincm  primuin,  qiianliim 

iniaj,'iiiari  0[)ortet,  quod  tota  oinnino  su-  C  ad  coi[)us  siium  de  limo  terra»,  non  quod 

perficics    tercic    fiierit    undiqiic   ici-if,'ata  :  coi-piis  illiid  noii  riiccit  ex  (iiialnoc  elcinen- 

sed  tola  icrigata  asseritur,  (juiii  in  locis  cl  lis   com|)ositiim  ;   scd    idco    limiim    lercie 

paclihds  op[)Ocliinis  hoc  lacliim  est.  Hinc  ex[)i-essit,  qiioniam  lerra  secuiidum  (iiiaii- 

alii  (licunt,  quod  aqii»  suh  terra  latentes,  tilatem  iihiindat  in  cocpore  hominis,  dein- 

ascendebant    ad    siiperficiem    terra>,    \m'v  de  aqua  :  ideo  <iil.  dc  limo,  quoniam  liniiis 

moduin  fontis  in  qiialibet  parte  terrae.  Ye-  est  terra  aqiia'  niixla.  .£"/  inspiravil  in  fa- 

rumtainen  quidam  dicuiit,  (juod  tunc  iiiuis  cieni    cju.s.   (jiicmadinodiim    Deiis    corpus 

fons    paiilatim    lotam    iiiigavccit   tercam.  hominis  priiiii  rocmavil  noii  coc|)Ocalil)us 

quemadinodum  modo  Xilus  /Egypluni.  maiiihus,  sic  insj)ir-avit  iii  faciein  ejus  non 

Prieterea   quidam  dicunt,  quod  per  id  oce  materiali,   huccis  aut   faiicibus,    imo 

quod  dictum  est,  Fons  ascendebat  e  lcriii,  ulrumqiie  fecit  inlellectualiter,  praecipien- 

ostenditur  modus  quo  facta  est  prima  illa  U  do,  et  solo  conceptu  practico  id  volendo  : 

herbariim    ac  vicgultorum    productio,  ita  itaqiie  iiispiravil,  id  esf,  creando  immisit 

quod  [)lant£e  illie  et  herba\  facta'  sunt  di-  seu  fudil  in  facicm  ejiis,  hoc  esl  in  totum 

vina   virtute.  aqua   talifer  concurrente  et  coi'[)us   i[)sius,    iiitelligendo    per  synecdo- 

concausante  et  disponente  sua  irrigafione.  chen  fofum   nomine  partis.  Et  specialiter 

Sed  hoc  non  apparet  provide  dicfum,  quo-  exprimit  faciem  hominis,  quia  in  ea  polis- 

niam  planfae  et  herba?  illae  sunt  immedia-  sime  ostendunliic  operaliones  vifales,  et 

te  et  instantanee  a  Deo  productse,  ahsque  sensus  magis  vigent  atque  apparent  in  ea. 

concausalitate  secundarum  causarum,  ut-  Est  item  pars  homiiiis  quodammodo  prin- 

pote  solo  imperio  Dei.  quomadmodum  pi-  cipalioc,  et   eliiiin    \)\\\c\\y\ov.  Sitiracnlnin 

sces.  aves.et  animalia  terrge.  In  tali  qiioqiie  viltc,  hoc  est  aiiimam  vitalem  seu  spicitum 

operatione  omnipotentige  Dei,  noii  requi-  rafionalem.  El  factus  est  honio   in  ani- 


rwMHviiii  IN  I  \i'.   II  (;r\Ksis  mu.   \i\                                     /I 

iinnii  rirrntriii,  iil   rst,  iiiiiiiiitiii  \iMiiii.  cl  \  |Mitiiil.  iii^i  iiiiiiniliati-  a  Drit.  niiiMiiinliiio- 

curpiis  siiiiiii  vi\  iriraiilriii,  iic  iiiiiiiitrlalriii.  iliiiii  rniiii   IIim  |irii|ii'iiiiii   rsl    criNiri-   iiiii- 

mrrpit  a   Oi-u  pi-r  iiiNpiniliiiiiriii  srii  rnw  iiiaiii,    s\c    .soli    hri»   niinriiil     priMliiiwri- 

lioiiriii  piM-raluin.  riiiiiiaiii  iii   iiialriia   siin-  ailiiiiiiiriilu   pr:i' 

C.irca    lia>c  ipia<riliir  priiiio,  ipiiiiii   l)ciis  ccili-iilis    riiiina'    siilistaiilialis.     rinlr    iirc 

|)cr  sc   ipsiiiii    iiiiiiicilialc    lcccril    ciupora  aii;;cli    liaiisiniitarc    possiiiit    corpora    ail 

irralioiialiiliiiiii  aiiiiiialiiiiii  iii  prinia  t  ri  iiiii  alnpiaiii   roiiiiaiii.    iiisi  ailliiliciiilii  scniinn 

inslilnlionc,  sictit   d  coipiis  lioiiiinis    pri  qna'ilaiii.    iit    tiitio   ili-   Triniliitc    loipiitiir 

nii.cnr  Scriptnra  nnnc  iililiir  spcciali  nioilo  .\ii^Mtsliniis.  Scd  anlc  prinii  lioiiiiiiis  pro- 

loipicmli.   il('scril)ciiilo  lioniinis    rornialio  ilnctioncin  iiimi  rnil  rorniatnin  aliipiod  cor- 

nciii  scciiniliim  corpits  cl  aiiimam  '.  Ncmpc  piis    liiimaiinm.  cnjns    \  irliiti'    rormarclnr 

(lc  aliis  ;;cncralitci'  iliclnm   csi,   1'roiliical  aliinl  siniilc  in  spccic  pcr  \  iani  ^.'cncralio- 

lcrra.  clc.  Prodncanl  aipia'.  clc. :  iiiiiic  aii-  ji  iiis.  Ncoossarinm  if,'itnr  fnil.  |iriiiii  liominis 

tciii  sic  ail.   Korniavil   Dominns  Dciis  ho  corpns  a   Dco   forinari  immcdialc.   1'otiiit 

mincm.  Scd  liii  jns  (pia»slionis  facilis  cxslal  lamcn  cssc.  iil  an^'i'li  aliipiod  ininislcriiiin 

solulio.  qnia  ad  insinuandiim  liominis  di-  circa  corpus  lioc  c.vhibcrcnl,  sicul  in  finali 

f,'nitatcm,    id    facliim    cst.    Dcniipic.   sictil  rcstirrcrlionc  adliihchunl.  piilvcrcs  snsci- 

cclcris  formis  noliilior  valdc  cst  anima  ra-  tatidornm  corpornm  collij,M'ndo. 

lionalis,   sic   corpus   ipsius   nohilioris  csl  (,)iia>ril  cliam  .\uj,'nstiiius,  an  anima  pri- 

coniploxionis  cl  codiformioris  jvqualilalis.  mi  hominis  facla  sil   cxlra   corpus.  Kl   vi- 

pulchrioris  (puxptc    fi,«:uratioius  cl   orga-  dclnr  supra  (ionosim   sonliro,  quod   imo  : 

nizalionis.  Kshpic  slalura^  crcclii'.  ad  in-  docloros    tamcn    nunc    supcr    socundiim 

nucndum   quod  atiitna  cjus  crcala  cst   ad  commiinitcr  dicutil   (|uod  non,  noc  Aiigti- 

conlcm|)landiitu  ac  dilii,'cnduui  codcslia  cl  stitiiis  dicit  illud  simplicilor  asscrondo.  Di- 

divina.  Ad  insiuuandiim  (juotpic,  ipiod  aiii-  C  cuut   orgo  doclorcs,  quod  sicut  in  coteris 

ma  hominis  sil  omuiuo  ab  oxtra  ot  a  Dco  postea,  ita  iu  primo  homino  anima  simul 

immcdiatc  crcala.  ait  Scriptura  :  Inspira-  croaia  est  ot  infusa.  Kst  enim  naturalitor 

vit  in  faciom  o.jus.  Alia  autom   translatio  corporis  forma,  parsquo  compositi.  In  eo- 

coulinct  :  lusufflavit  (aul  sufflavil)  in  fa-  dcm  aulcm  actus  scu  forma  non  prsecedit 

cicm  cjus.  Atiima  ot(Miim  in  Scri[)luris  fla-  corpus. 

y.t.  xui,;..   tus  vocatur,  .juxla  illiid  Isaia^  :  Ha^c  dicit  QuaM-i  ctiam  potost,  an  anima  illa  infusa 

Dominus,  daus  flatuui  populo  qui  est  su-  sit  corpori  prius  formato  et  organizato.  Et 

pcr  terram.   Kl   rursus   por  Isaiam    Deus  cx  toxtu  vidctur,  quod  sic,  quum  scriptum 

//li,/. I.VII.  tcstatur  :  Flalus  ogo  faciam,  ot  spiritus  a  sit,  quod  Deus  inspiravit   in  faciem  ejus. 

facio  moa  ogrcdictur.  Kadom  vcro  vocalur  Sod  si  hoc   conccdatur.   qua?retur  qnalis 

anima.  ct  spiraculum  vit;o.  quia  por  oam  forma    suhstautialis   fuit   in    corporo  illo 

liomo  spirat  ot  vivit.  Quidani   tamcn  spi-  D  atito  anima»  infusionom  :  ot  utrum  forma 

raculum   vitse,  vocant  spiritum  qucmdam  illa  fucril  corrupta.  anima  adveniente.  Ad 

corporeum  in  corporc  animalis,  qui  opo-  istud  arbitror  respondcndnm,quod  corpus 

ratur  iu  oo  inquinque  sensus,  ot  paulatini  hominis  a  Deo  formatum  est   ot  perfecte 

in  moriento  oxstinguitur.  Oiimuquo  aninial  orgauizatum  in  instanli.  quoniam  infinitae 

moritur  in   aliqua  corporis   parle.  adhiic  virluti    compctit    instantaucc    oporari,   et 

soutitur  spiritus  ilic,  quum  in  partc  alia  codcm  instanti  anima  ejus  cst  creata,  cor- 

sit  exstinctus.  porique  iufusa.  quemadmodum  etiam  di- 

Qua>ritur,  an  corpus  primi  hominis.  sit  cunt  doctores   factum  in  formationc  cor- 

immediate  a  Dco  formatum.  Ad  hoc  Tho-  poris  Christi  et  infusione  animse  ejus. 

mas  in  prima  parte,  qufestionoUl.rospon-  Insuper.    communiter    nunc    tenetur. 

det  :  Corpus   primi   hominis  formari  iion  quod   primus  homo  factus  cst  in  a:>tate  et 


10 


It  KNAIlHvllu    IN    CAl'.    II    (iKNKHIH.    —    ART.    XIX 

lolioit^   virili,   al(|u«^  ud   ^riifiuiiiliiin    nl<»  A  ///  i/ua  fm.snit  /niiKiiicni  t/ut-in  funnuiwiutt. 

iieo.  l)fi  »^111111  u|uM'u  Miiil  pcrfccla,  «M  |tcr  Kv   t|int    |ial(l,  (|iioil  llcii^   |iiiiiiiiiii    liniiii- 

fectuiu  ilicilui"  uiiiiiiii|U(t<l(|U(-,  i|Uiiii(lo  |»«h  iiciii    (  xlra    |tara(liMiiii    iicavil  ,   cl    (|ii(i(l 

tt^st    produccrc   ^iiiiilc   ^ilti    iii   sjtccic.    Si  iiiiilicr  lucla  c>)l  poslca. 

1'riiiiuaiio-  vcro  (|iiuM'aliir,  aii  facliH  >it    iiiorlalis  aiil  (liii-a    lia-c   iiiiilla  occuiiiiiil  ijiucrciKla. 

'""  '"'"■'■*  i,oliu>»  iiiiiiioilalis  :  rcsiioii(lcliir,  (iiiod  fa-  l'iiiiio,  aii   paradiMis  sil  htcus  coritorcus. 

Il3        Cl       llll          I                                                                                                                                                                                                              .  . 

uiuruiM      ctus  est   ulii|iio    iiKtdo  iiKtilali^,  cl  ali(|ii(t  .\d  lioc  rc^poiidcl  .\ii^Mi>>liiius  siipiM'  (iiMic- 

iiiodo  iiiiiiiorlalis  :  ((iiia  sic  couditu^   fiiil,  ^iiii   iid    iilliMain    liltro   itcla\o  :    Trcs,   iii- 

quod  iiuuquaiii  iiiortMctur,  >>i  l)co  olicdicii-.  ({uiiMis,  suiit   sciiUMitiu;  i\c   paradiso.  Iiia 

p«M'iiiaiicrct  ;  siii  uuIimii,  iiiorli   sultjiciMc-  coruiii,  qiii  pitsiKMiiiil  paradisiiiii  s|tiritiia- 

tiir.  [iiiiiiitrtalitas  uiilciii  iKtii  c(tiii|iclcltal  ci  lil(M'  laiitiiiii.  I']l   ista  fiiil  nri^iMiis  (t|)iiiio, 

ci  sua  iiatiira,  (pioiiiaiii  lialtiiit  corpiis  iiii.x  ipii  oiiiiiia  i|iia'  iii  lioc   capitiilo   i\f   para- 
tum,  et  ex  coiitruriis  coiiiposituiii,  qiiaiii- H  diso   scritiuiiliii' ,    dixit    spiritiialilcr   csso 

vis  contruria^  quulitatcs  (d(Mii(Miloruiii,  fuc-  iiilidli^MMida,   ad    ilcsi<(iiaiidiiiii   ipiod   pri- 

riiil  iii  codtMii  ad  pru'cipiiaiii  a'(pialilut(Mii  iiius  liitiiio  cttiidiliis  fiiil  iii  iiia<^'na  0|»uI(mi- 

tciiipcricinque  rcdacla*.  Miiic  hMliodcciiiio  tia  spiriliialiiini  <;raliariiiii,  dclcctationuiii- 

de  (livitale  l)ci   loipiilur  .\iij,Misliniis  :  Ka-  (pic  inlcrnaruin.  Ilaiic  opiniftiicm  rcprolial 

tenduin  e>l,  priinos  lioniincs  ila  fiii->sc  iii-  .Xiij^iisliiiiis  ctiaiii  lcrliodccinio  dc  (.iivilaU? 

stitutos,  quod  sj   noii   pcccasscnl,  niilliini  Dci,  Kpiplianiiis  ipioipic  cpiscopus  Cypri, 

genus  iiiortis  cxperircntiir.  In  lli^litria  dc-  iii  (piadaiii  cpistola  alt  llicr(tiiynio  trans- 

mum  scholusliea  dicitiir  :  lliinc  locuin  non  lata.   Scciinda   fiiit    posilio  dicciiliiiin,   ca 

intell«'.\it  IMato  sane,  dicens  Dcuin  aniinani  (pue  de  parudiso  dicunlur,  corporuliler  so- 

creassc,  unf<«dos   aiil«'in  corpiis   forniassc,  liiin  csse  acci|)iciida  :  qiiod  iion  csl   satis 

ibi  :  0  dii  «leoruin  !  (pioriini   patcr  opifc.x-  idoncc  dictiiin,  (pioiiiani  oiiinia  illa  sjtiii- 

que  ego.   ViMiiintanicn    pcr  vcibu  illu  in  C  lualitcr  «'tiain  expoiiiintiii'.  Kl  ipsc  Adain  iii 

secundo  TiiiKei  scripla,  IMalo  per  dcos  deo-  s|>iiiliiaiil)iis  voliiplatiltiis  cxslitil  consli- 

ruin    littcralilcr   inlelligit  orbes  cadestes  tiitiis.  proul  in  seqiienti  pandelur  arliculo. 

ac  stellas,  ul  cliain  Thitinas  leslatiir.  Nec  Tcrlia  est  doclrina  eoruni,  (pii  paradisuni 

dicit  ibi  aperle,  quod  dii  deorum   fonna-  corporaliler    spirilualilcnpic    intclligunt, 

verunt    corpus  primi   hominis,  sed  quod  qiiain  approbal  Aiigustinus,  iino  Kcclesia 

Opifex  summus   comnusit    cis  exsecutio-  Dci. 

nem  produclionis  animalium  terrenorum  Dc  hac  re  ait  Bonavenlura  super  secun- 

mortalium.  dum,  dislinctione  17  :  Sicut  refert  Magi- 

Plnntaverat  autem  Dominus  Deus  pa-  ster,  tres  fuerunt  de  paradiso  sentenlia'. 

radisum  voluptatis  a  prrincipio.  Paradisus  Prima,  quod  solum  fueral  corporalis.  Alii 

iste  terrestris,  est  pars  lerrae  elementaris,  vero  attcndentcs,quod  bcatificatio  hoininis 

quse  in  principio  est  creata  :  et  ila  paradi-  D  in  paradiso  spiriluali  consislit,  qui  esl  Dci 

sus,  quantum  ad  substanliam  suain,  qua  fruitio,  non  in  corporali  aina?nitate,  dixe- 

est  pars  terra>,  factus  est  prima  die  seu  in  runt  paradisum,  dc  quo  loquitur  hffc  scri- 

e.xordio  temporis  ac  primccdiei;  scd  quan-  ptura,  spiritualem  esse,  noii  corporalem  ; 

lum  ad  id  quod  pertinet  ad  paradisi   di-  et    omnia   qute    dicunlur  de    paradiso  iu 

stinctioncm,  videlicet  quantum  ad  hcrbas,  littera,  esse    melaphorice  dicta,  ila  quod 

arbusta   et   fructus    ipsius ,  plantatus   est  homo  dicitur  positus   fuissc  in   paradiso, 

terlio  die,  in  qua  aquis  in  unum  collectis,  non  ([uasi  corporaliter  illuc  translatus  aut 

Deus    prseccpit  :   Producat  terra   herbain  localiler  situs,  sed  quia  in  spiriluali  amoe- 

virentem.  Dicitur  aulem  paradisus  volu-  nitate  est  positus  ex  Doi  amore  et  cogni- 

ptatis,  quoniam  amoenissimus  atquc  piil-  liouc,  jiixta  qiiod  de  angelo  lapso  in  l'^ze- 

cherrimus  locus  est,  et  longa  lataque  regio.  chiele  habelur  :   lu  deliciis  paradisi  Dei 


Kzecli. 
xwiii,  13. 


iNMiiuriii  i\  c. \i'.  11  (;r.NKMis. 


AIH       MX 


7:1 


rnisli,  Tcitia  iiosilio  <-s|,  qiinil  t-sl  |iaiiiili 
siis  corponilis,  <>(  i>sl  panKlisiis  s|iii'i*iiiilis, 
t|ui  t|(<si;(iial  nIiiIiiiii  (|iii('lis  ct  s|iii'iliia 
linin  ani(i<nilalciii  (lcliciaiiiin.  \'A  |iai'aili 
sns  isl(>  spiriliialis  (<s|  (ln|)l(>v,  scciiiiiliiin 
(liipiicciii  slaiiiiii  Kccjcsiir.  I'lsl  (>niin  slaliis 
llcclcsia^  iiiililanlis,  (<l  il(<iii  slalns  MccN^sia^ 
Iriuinplianlis  ;  sic(|iic  iiniis  csi  spirilnalis 
paradisns  in  llcclcsia  mililaiilc,  allcr  iii 
triiiinpliaiitc  :  cl  ilc  iilnupic  posMiiil  t\ 
poni,  (pia<  (l(>  paratliso  (liciiiitiir,  sallcni 
pro  pai'l(>.  INtrro  paradisiis  corporalis,  lo- 
cMis  csl  (lcliciariiiii  cl  aiiKciiilalis.  I']t  islc 
cliaiii  (liipl(<\  csl.  jii\la  (liiplicciii  litnninis 
slaliini.  piila  pcriccliiin  cl  iiiipci  rccliiiii. 
Jnxla  slalnm  pcrtrclum,  paradisns  csl  cu'- 
Inin  cni|nrciiin  :  s(>ciindiiin  slaliim  im|)(>r- 
rccliim.  (>st  paradisiis  tcrrcstris,  iii  (|no 
dcciiil  liomiiicm  |)oiii.  iil  csscl  racullas 
pcrvciiicndi  ad  |)alriani.  ahinc  iil  Dciis  os- 
lcndcrcl  liomiiii  l)t>iic\  olciiliam  siiiini.  ciii 
paravil  ac  pra^stilit  lam  amcriiissimiim  lo- 
cum  ad  habilaiitlum  :  siocinc  amaMiilas 
o.vlcrioris  habilaculi.  corr(^spoiid(M'cl  dcli- 
ciis  iiitcrioribus.  (]uas  habct  aiiiiiia,  Dci 
l(Mii[iliim  cxsislcns.  ct  habuit  priini  hoiiii- 
iiis  aiiiina.  Hirc  Honavcntura. 

Sccundo  qiKcritur.  (|uaro  prinius  homo 
oxlra  paradisum  plasinalus  ost.  Ad  hoc 
Tliomas  rospondct  iii  prinia  parto.  qu;p- 
slioiic  lO^  :  hiimoilalilas  hominis  (Mal 
supcrnaturalo  donum.  Paradisus  aulcm 
compolobal  homini  raliono  inimortalitalis. 
Dccuit  orgo  hominoin  oxlra  paradisuin 
croari.  ot  doindc  in  illum  traiisrorri.  ut 
ajrnosciitur.  (|uid  convcncrit  liomini  por 
naluram.  quid  iloin  por  ijratiam  :  sou  ul 
scirolur.  qiiod  paradisus  non  comp(>lchal 
oi  por  naturam.  Doniquo,  socundum  oum- 
dom  DDctorom.  paradisus  fuit  convonions 
locus  habitalioni  huinana'.  quoniam  pro- 
plor  tcmpcriom  aoris.  pra^sorvavit  homi- 
nom  ab  oxloriori  corruplivo.  et  por  fruc- 
tus  lignorum  suorum  vakiit  homini  conlra 
inlorius  corruptivum.  quod  ost  per  con- 
sumptionom  humidi  radicalis.Competobat 
otiamhomini  ratione  sufe  incorruptibiiila- 
tis,  quia  ot  corpus  cjus  incorruptibile  fuit, 


.\  iinii  i'\  Mia  natnra.  scd  piirlitn  r\  virlnlc 
aninia'  cjiis.  Ihcc  Thoiniis.  I  ii'lt'  •  I  Itoiia 
\cnlnra  :  Dcbiiii.  iiii|iiit.  Iioino  oxlru  pu- 
ladisiim  prtidnci.  iil  incliiis  coKilarcl  hc- 
ncriciiim  Dci,  iliiiii  \  idcrcl  sc  illiic  aliiindc 
adtliicliiiii.  Ilcin  ad  oslcndcndiim ,  (jiiod 
Ikiiiio  iKin  cral  faclns  at|  a'l(M'nulitcr  ibi 
liabilandiiin.  scd  ail  lcinporalilcr  pcrcf;i'i- 
nandiiiii.  \.\  (|iitiiiiain  Dciis  pra'scicbal  lio- 
iiiinis  ('asiiiii,  voliiil  cnm  in  paradiso  lo- 
carc.  (|nalcnns  honio  pcr  cicclioiicin  suaiii 
dc  loco   lain   \  iiliipliioM).  sciisibililcr   sci- 

|{  rol .  (|iiaiila  spiriliialia  bona  pcrdidisscl 
pcr  ciilpam  :  cognoscorot  i|n(ii|iic.  (jiiaiita 
sil  diflcrcntia  iiilcr  ciim  i|iii  Dco  idicdit. 
ct  ciim  i|ui  inobcdicns  ost  oidcin. 

Insupcr.  sicnl  ct  alii  dicnnt.  homo  fa- 
cliis  (<st  immorlalis  (|iiaiilniii  ad  corpiis, 
noii  pcr  iialiiram  aul  (|iialilalcs  iiitrinsc- 
cas,  (|uasi  iiou  potciis  iiitni.  sicut  post 
rinalcm  rosurroclioncin  (■orpoia  clccloriim 
orunt  oinnino  immoilalia  ct  impassibilia 
piM'  (lolos,  qiiiP  cx  aiiimabus  f,doriosis  ro- 
dundabnnl  in  oa  :  sod  factus  ruil  immorla- 

C,  lis  pcr  f,M"aliam,  qnasi  poloiis  non  inori.  si 
iii  innocontia  pormanorct.  Sicqiio  immor- 
talilas  ista  iiicral  hoinini.  por  rcmotionom 
coriiin  (|ua'  poluoriinl  cum  corruplibilem 
facero  :  quoriiin  rcmotio  principalitcr  fiiit 
a  providoiitia  D(M  [inrcavciilc  a!)  hominc 
cxlrinscca  corruptiva  :  doindo  fuit  parlim 
ox  virlulo  aiiiina'.  qua>  por  virtutoin  divi- 
nilus  sibi  collatam,  poterat  corpus  prac- 
servare  ab  interiori  Isesivo.  Quoniam  erjro 
locus  conveniens  conferl  ad  vitse  conser- 
valionom.  qiioinadinodum  locus  intoxica- 

D  tus  corruptivus  ost  vitpo.hinc  Deus  providit 
homini  de  loco  aptissimo. 

Tortio  qua^ritnr.  quid  ot  qualis  sit  pa- 
radisiis.  Ad  hoc  Damascenus  libro  secundo 
rcspondet :  Ouoniam  Dous  conditurus  erat 
liominom  ex  visibili  invisibiliquo  natiira. 
socundiim  propriam  imajjinem  ot  simi- 
litudinom.  tanquam  quemdam  regoni  et 
principom  omnis  terrse  et  eorum  qua:' 
sunt  in  ea,  constituit  ante  (niin  quasi  re- 
giam  quamdam.  hoc  est  locum  regalom. 
in  qua  conversans,  beatani  et  opulentam 


74 


KNARRATIO    |>    I   U'      II   OKNKRIR.    —    ART    \l\ 


(luct*rfl  vitaiii.  Kt  hic  fst  (liviiiiis  piiratli 
HUii,  a  l)«^o  iii  Kilcii  |iliiiitittii>,  |)rt)iiipliiit 
liiiiii  iiiiivrrsa^  «•.tsultatioiiis  hi*  f(aii<lii,i|iii 
t<st  |)«)sitiit  iit  orifiiti*,  <'.\c('lsiur  oiiiiii  tcr- 
rii  r«*^i<liiit,  li-iii|M'ruti><«iiiio,  tciiiiissiiiio , 
ati|(it'  |iiii'i>>>iiiMi  iti'1't-  rii('iiiiiriil^'i*iis,  |)l<iii 
tis  itr  tlonhiH  M'iii|M'r  roiiiittii>,  tioiio  imIoi'*' 
ac  liiiiiiiM*  |)l«*iius,<'.\e«'«l«'iis  iiiti'lli^'t*iiliaiii 
|)iil(-tiritiiiliiiis  iiiiivcrsa^  foririu'  ct  aiiia* 
sciisihilis  :  iliviiia  icj,'io  ct  ilifjiia  coiivcr- 
satioiic  i*jiis,  (|iii  st*(-iiii(|iiiii  |)ci  iiiiii^'iii(*iii 
faclus  c>>l.  Iliiic  alii  (liciint.  (|iio(l  paradi 
sus  sil  lociis  iii  allo  siliis,  cl  iis(|iic  circii 
luin  scii  s|)hu'raiii  liiiiic  |)crliii^'ciis.  rinlc 
iice  a(|ua' (liliiN  li  |)crvcii(*riiiil  ail  t-iiiii.  \'A 
hoe  ctiaiii  )liriiiil  Hcila  cl  Scliolaslica  lii- 
storia  :  qiiod  taiiicii  iiili-lli^'i  iioii  potivst 
qiiaiiliiiii  ad  corpoialciii  altiliidiiiciii  aiit 
a|)|ii<)\iiiialii)iiciii :  scd  siilviiii  polcst,  si  iii- 
tclli>;atiii-  (piaiiliiiii  ad  siiiiiiiliidiiiciii,  qiia 
eonv(*iii<*iiti:iiii  iiiihd  (-iiiii  pro[)i'iclatil)iis 
eclpstiiiiii  corporiiiii  iii  lciiipcric,  a'(pia- 
litatc,  piilcliiituiliui*.  <-lc.  Iiiio  sccuikIuiii 
Thoiiiiiiii  iii  piiiiia  partc,  piiiadisus  iiou 
pcrliii^it  usqiK'  a<l  ic.ciliuiii  iiitcrsliliiiin 
acris,  (|uia  iii  illo  cst  uiaxiiiia  iiitciii[)('rics 
acris.  Vcrumlaincn  S.  Honavcntura  affir- 
nial  :  Taiilic  iilliliidinis  csl  |>ai-adisus.  iil 
illiic  non  consccndanl  viiporcs  in  acn- 
elcvati,  scd  cst  ihi  acr  imindus  ct  purus, 
pcrj)cliiilatis  slaliii  a|)tus.  Kl  quia  vaporcs 
noii  [)ci-tiiif,'iiiil  ad  [liiiadisum,  dicihir  i)cr- 
linpTc  usi|iii'  a<l  orhcin  liuuc.  Xam  iiina 
doininatur  va[)0ril)us. 
Ubisitpa-  (juailo  qiuprilur  nbi  sil  [)ai-adisus.  Ail 
radisus.  qyod  rcspondctur,  qnod  ubi  nostra  trans- 
lalio  habcl,  A  priiU'i[)io.  antiqua  transla- 
tio  habct.  Ad  oricnlcm.  I<l<'0  paradisus 
dicitur  csse  in  ori<'ntc,  scd  in  qua  pai- 
te  orientis.  diversimode  traditur.  Ali([ui 
enini  dicunt.  ([uo^l  sit  in  oriente  sequino- 
cliali  ;  quia  secundiim  islos.  intcr  (iuos 
tropicos  sub  circulo  a^quinocliali  est  tem- 
pcratissima  rcgio  :  ad  quod  auctor  dc 
S^jhfpra.  multas  rationes  a<lducit.  Unde  cl 
Bonav<'ntura  ait  :  Quum  [)aradisus  sit  secus 
spquinoetialem,  est  ibi  magna  temperies 
temporis  :  et  propter  puritatem  aeris,  est 


A  ibi  c()iitciii|)(*raiilia  caloris.  Scd  (pioniiim 
.\i-istt)tt'|cs  ilicil  in  sccundo  .Mctcoi-oiiini, 
(|iiod  iiilcr  diio->  lid[ii(()s  iioii  |)ol<^st  <^sse 
i-<'^io  hitbilaliilis  |)ro[)tci-  iiiiiiiam  calidi- 
tatcm,  quia  sol  bis  |)citransil  ibi  in  (|ii<) 
lilx-l  iiiiiio  :  idi-in-o  qiii  iii  Ikk:  sc<|UuuIui- 
IMiil<)so|)liiiiii,  <li<-iiiit  <|iio<l  [)iii-a<lisus  sil 
c\li'ii  lid[)icos  vcrsiis  oricnlcm  a'slival<'ni 
iiiil  liicnialcm.  I'!l  istud  sancliis  Thonias 
dicil  liilioiiiibilitis  csse.  .Naiii  cl  lcrrto  illi 
loco  vicimi',  suiit  iiitciii|)criilii'  [)ro[)t<'r 
|)i-<)[)iii<|iiiliil<>iii  iid  solcm.   Ksl  iiiilcm  [la- 

It  liidisus  a  lcrris  hiihilabilibiis  r<'iiiotiis  al- 
i|iK'  sin'r<'lus,  inonlibus,  a(|uis,  aiil  cliaiii 
iiil<*ni|)<*ri<>  it<*i-is  inl<*r[)0silis  iii  iiii*<liis 
l<)<'is.  ilii  iil  iiiliri  non  [lossil  ;  ii<*(;  notitia 
cjus  ()ot<'i-it  habcri,  iiisi  ex  revclationc. 
Idcirco  [)liilo>o|)hi  cl  hisloriogrii[)lii  iioii 
siinl  d<'  <><>  loculi. 

I*r(t(l Kjihjtn'  l)())nlni(s  Dcits  dc  hntim, 
id  <>sl  hiimiilii  t<'i-i-ii  [)aradisi,o//<//c //V/«w//a 
jmlcltrtiiti  rt'si(,('f  nd  vcscendum  suave,  id 
cst,  univcrsas  arborcs  s|)<'ciosas  alqiic  fru- 
ctiferas,  (|iiai-um  friutlus  cranl   <lulc<>s  a<l 

(i  miin<lucandiini.  IsIikI.  iiI  liiclum  csl,  lccil 
l)<>us  l<>rlia  <li<>.  .\<'c  solum  in  [)ara<lis(> 
(>i-anl  arbores  pulchra'  cl  frucluosic,  sed 
ct  ul)i([uc  lcrrarum  ;  scd  miilto  abundan- 
tiiis  in  [)ara<liso.  in  qiio  craiil  ctiam  iirbo- 
rcs  qua'  miras  ac  s[)ccialcs  habebant  vir- 
lutcs.rndc  mino  subdilur  :  Liyiiuiii  ctuiin 
rilii'  [)i-0(iii.\il  Dcus  ///  mcdio  parudisi .  I)c 
lio<-  .Miigislcr  sccundo  libro  sic  ait :  Lignum 
vityjUt  docenl  Hc<la  cl  Strabus,sic  dictuin 
est,  quia  accepit  divinilus  hanc  virtutem, 
ut  qui  ex  cjus  fructu  comcdcrcl,  corpus 

I)  ejus  firmarctur  stabili  sanilale,alquc  pcr- 
pctiia  solidilatc.  ncc  uila  infirmilatc  aut 
a'tatis  dcbilitale  in  occasum  vcl  in  d(>t(>- 
rius  labcrctur.  Hinc  Strabus  ait  apertius, 
cl  habctur  in  (jlossa  :  Ligmim  vilic  natu- 
ralitcr  habuil  hanc  naturam,  ut  qui  ex 
ejus  fructu  coinedercl,  pcrpetua  soliditate 
firmarelur.  atquc  bcata  immorlalilatc  ve- 
sliretur.  nulla  infirmilatc,  anxiclatc.  se- 
niive  lassiludinc,  anl  imbccillitalc  faligan- 
dus.  Sed  mirum  vidclur.  et  quieri  polest, 
qualiter  res  illa  pure    corporalis,   [)otuil 


(wiiiiviin  i\  I  \v.   II  i;k\ksis.  \\\t    xi\                                   7h 

liintain    IiiiIhmi'   siiliilrin     \il   i|iiiiil   |)ossrt    \  i|iiiinliiiiMi(l  iitiiiniiin,  sic  fiiil  lif;nnin  sricn- 

(|iiis     Itrrvilci'     i'i's|Miiii|)'i'<',    i|iiiiil    iimiIIj'  Ii;i' liMiii  iI  iniili.  i|iimi|  Miiliiiiittaliir  ikI  pro- 

f;i'iiiiii:i'   t'l    liiTha'    iir   rMiisiniiliii,    innlliis  hiiliMiniM  ii|ir<liriiliii<  liMininis.  Si  (|iiiiiitnin 

Miiiillissiiiias    liiilirtil     \iirs.    iiiitirinis    i-l  iiil  ImIiiiii  i'Mni|iMsiliiiii,  sir  rnil  li^nnin  \i 

\iilili'    iiiiiiiliilrs  ;  i|iiM(l    |iMlisstiiii'  rMtii|)i'  l:i',  i|iimi|  liicnr  |iMliiissrl  ail  |iniiiiin:i' \  il:i' 

lit  liis  i|ii:i>  iii  |):ii':iilisM  iiiisciiiilin'  pci  |)i'liiiiliMiiciii.  I  nilc  liicc  iIiim  lif^'ii:i  ilnin 

(',ii'i':i  liMc  sciiliil  TliMiii:is  iii   ptitii:!  |):ii'  l:i\iil  spcciiililcr  iiMiiiiii:iiiliir.  |irM|)tcr  snos 

lc,  (|lt;csliMiic  '.17   :   iMlM  i'i'tiic(lt;i    i|;il;i    siiiil  s|)cii:ilcs    ('ITcctiis.   |ii(i|ilci    i|iiiis  lliiis    |iii 

lliniiiiii    111    si;iiit    iiiiiMccnliic,  CMiiti  ;i   diiMs  snil    illa   iliio   iii   iiiiiIim   |iiirii<lisi    iii\l:i   sc 

(lcr(>cliis  ;    (HiMtiiiii    ilcrccliiiitii    ninis,    csl  iinicciii,  iil  i'\  itiin.  iit|iMli'  <'X   lif,'nM  \ita'. 

(Icpctdilio  liiiniiili  ii:iliii':ilis  cx  ncliiMic  n:i  cMiicipcrcl    arrcclniii    aiiiMiis  :  cx  alio,  af- 

liiiiilis  ciilMiis.    |'',l    cMiitra  luiiic  (li-rcclnni  rccliini   liiiiMiis.  Li^Miiiin   (piM(|iic  \  il:i'  sic 
siil)\('iiicl)aliir,  vcl  poliiis  snhvcnliiin  liiis-  |{  iippclliitiir,  iimii   :iIi  circclii   (piciii    li:il)iiit. 

sct,   si    iioii    p(M'(*tisscl,    hoinini   pcr  <'siiin  scil    :iil   ipictii   i)i'iliii;ili:iliii .    (pntii    cImiii 

lif^noiiiiu  p:it;Mlisi  ('Mmiiiiiiiilct.  iii\t;i  (piod  li:ihiiisscl ,    si    lionio    sl<'liss<'l.    Hicc    |{oii;i- 

itirrii    li;ihcliir    :    l'".\    omni    lii^tio    p:ii:i(lisi  \  (•iitiii';i. 

vcsciMis.  .\liiis  (lcrcctiis  csl  c\  iKliiiixtioiic  Dc   alio   iiiilcm    li^tio   siihjiitij^iliir   :   //- 

i^xlranci   iuilrimcnli   cuin  ';  valido  ac   lui-  ///ni/iK/nf,    id    cst    iiil)Mi'cin   siicnlin'  lutni 

niido  iialiiiali,  cx  ciijiis  admixlioiic  iiiilii-  cl  iiiuli.  .\ihor  illa  ilii  vociila  csl  c.\  cvcn- 

ralis  vifior  (•oniplcxionis  (lchilitaliir  mii>;is  ln.  (pioniam  hoiiio  mandncaiido  do  fniclii 

mai^isiiuc   siu ccssi^c,    scciiiidiim    Philoso-  lifrni  illiiis,  cxpcrimcutalilcr  didicil  d  co- 

phuui    lihro   ^V'  (iciicraliouc.   (picmiidmo-  iriiovil  iii  iiuiluin  stiiim,  ipiid  sil   ohcdicn- 

duiu  viuuiu  cx  pcriui.xtiouc  aijiia',  dchilc  ti;i>  virtus,   (piid    iiiohcdictiti;!'  viliiim,   ct 

rcddiliir   huilo   plus.  (]uo   aiuplius   ci  mi-  (piautum   dislaiit    isl;i   ah   itivicciu   :  (piod 

scctur,  ila  ipiod    hiudcm   c\  lymphaliouc  ('  taiucu  aulc  hahitiialitcr  scivit  uolilia  siin- 

corruiupilur.    I'T   coulra    huiic  dcrcclum,  |)lici,  scd  iiou  cx|)crimontali.  Vcruiutatu(»n 

subvcutum    ruisscl   lu^iuiui   pcr  csiiiu    li-  iu  his  vcrhis  i)cr  houuiii  cl  iiuilum,  iiilcl- 

gui  vit;i>.  Propl(M"  ipiod  (|uart()d(viiuo  ^\c  \'\^\  possuut  taiu  boua  ol  inala  corporalia. 

Civilato   Doi   lo(|uilur  Auijusliuus  :  Cibus  (piaiu  bona  ot   uiala  spirilualia.  rudc   iu 

a(hM'at    luiiuiui,    uo    osurirot  ;    ])otus,   no  Scholaslica  hisloria  dicitur  :  Lif^Muim  scion- 

silirol  ;   liiruuiu   vit;i\   uo   illuiii   sonoctus  ti;o  boui  ot  mali.  vocaluiu  csl  cx  oo.  quod 

(.•(•11.111,22.  dissolvorol.  rudo  iulra  1'ortur  :  Vidoto  no  sccutum  ost   post  comosliouciu.  utpoto  ox 

forto  sumal   do    li^uo    vitir.   ol    vivat    iii  pcrua  iuflicta  pro  illo  poccafo.  Prius  ouiui 

;i>tornuiu.   huo  Augustiuus  foslaliir,  quod  homo   uosciobat   quid  ossot   mahini,  quia 

homo  potuissot  post  poccatuiu  souipor  vi-  uoudum    oxportus.   Bouum  dicimus  sani- 

voro,  si  oi  pormissum  fuissot  do  liijuo  vit;o  talom  ot  fortiludiuom,  malum  voro  sfgri- 

couu^doro.                                                          D  tudiuom  ot   imbocillitatoiu.  qua>   noudum 

i.igii.T  i..v      Prioloroa  (\(^  hac  maloria   scrihif  Boua-  sousorat.  Coguovoral  quidom  ca  por  scien- 

vontura  supor  socuudum.  distiuctione  17:  tiam,  quia  ex  uno  coufrariorum  cognosci- 

Univorsitas  lignorum  paradisi,  sub  tribiis  fur  loliquum.  sod  uou   per  oxperienfiam. 

comprehondilur    dirforeutiis  ,    secuudum  quomadiuo(huu  modicus  qui  uuuquam  fuit 

quod  ad  Iriplicom  homiuis  ufilitatem  po-  iufirmus,  scit  morbos  ;  sed  dum  aegrofat. 

teraut  ordiuari.  Natu  poforauf  oi  prodos-  magis  eos   coguoscit.    quia   coguoscit    et 

se.  quaufuiu  ad  corpus.  auf  qiiautum  ad  soutit  :  sicut  de  puoro  delicate  uufrito  di- 

auiiuaiu.  aut  quautum  ad  ufrumque  cou-  citur,  quod  iguorat  quid   sit   malum  sive 

juuctum.  Si  primo  modo,  sic  orant   ligua  pauporfas.  Rursus   in  eadem  habefur  Hi- 

fructifera   qiuo    pnebehauf    ei    alimouta,  sforia,  quod  Plato  per  liguum  vitse,  per 

quautum  ad  corporis  sustentationem.   Si  liguum  quoque  scientigp  boni  et  mali,  in- 


7tt 


KNAhMAlH»    |N    CAl*.    II    liK.NfcSlS. 


Aai.    .\I.V 


tellexit  hoiiiiiHMii  iii^iiiii,  (|iiia  |)iitavit  m>- 
iiiiiiii  illu  iioii  loiivtMiiii^  arhoiiliiis. 

Frmlnfa  dr  his  lif^iiis  ail  |)aiiiciMi'iiii>. 
lihro  Mu-iiinlo  :  lii  iiifttio  |iaiiuti>i  ptaii 
lavit  Urli^s  li>(iiiiiii  Mla-  tl  Ii;,miuiii  (:o},'iii 
lioiiis,  pfi-  «M|iri'i«-iiliaiii  i|iiuiiiilaiii  ct  a|)- 
|>rohalioii('iii,  (*t  ('XiTeitiiiiii  ohcdiciitiut  ct 
iiiohcdiciitiu^  lioiiiiiiis  :  idco  li^Miiiiii  eo- 
Kiiilioiii>>  hoiii  ct  iiiali  vocatui*.  Li^iiuin 
aiilciii  vitai  sic  ilictuiii  cst,  vcl  quasi  ha- 
b«'iis  opcratioiiciii  tiihiitivaiii  vitu',  \cl 
(|uia  soluiii  coiiic-^lihilc  diuiiis  vita,  cl  iioii 
suhjcelis  iiiorti.  Kclcrl  (|uidaiii  hoc  loco, 
(]uod  Jo^cphiis  di(-it  piiiiio  .\iili(|uilatiiiii 
libro,  (|uod  liuclus  urhoris  scicntiu)  hoiii 
ct  niali,  liithiiil  virliilciii  aecclcraiidi  iisiiin 
rulioiiis  :  (|iiod  illc  rcprohal,  dieciis  lioc 
fatsuin  cssc,  (|U()iiiaiii  virliis  corporati^ 
non  s(^  c.xlciidil  ad  liiijusiiiodi  accclcralio- 
nciii.  Scd  (|ui(li|ni(l  sil  dc  vcrilatc  dicli 
Joscphi,  «|uciii  IJi«'r()nyiiius  dicit  fuissc 
viruin  doctissiinuin,  ralio  rcprohationis 
illius  non  valct.  Naiii  dalo  i|uod  virliis 
corporalis  non  c.vlciidcrct  sc  dircctc  ad 
accclcrulioiicin  pi;cl'ulaiii,  (|ua'  csl  spiri- 
tualis  effcclus,  laiiicn  (lisj)osilivc  ct  coopc- 
rativc  ac  instruincnlatitcr  possot  se  virtiis 
corporalis  ad  cffcctuin  itluiii  c.xtondcrc. 
Naiii  cl  f,'ciiiiiur'  atiipuc  liahcnl  virliilciii 
infliicndi  ct  iinpriinciidi  in  aniiiiain  ralio- 
nalciii,  at(iuc  causaiidi  iii  ca  divcrsas  affc- 
clioncs,  iino  v[  indticcndi  cani  ad  aclU'; 
pluriinos  virtiiosos.  Logilur  quo(jno  in  li- 
joA.  VI,  8.  bro  Tohia»,  quod  fuinus  cordis  piscis  cu- 
jusdain  hahoal  viin  c.xlricandi  oiiino  goniis 
d*monioruin.  Uoni(|iio  Dainasconus  ail  li- 
bro  socundo.  qiiod  tigmiin  scionlia^  boiii 
ot  mati.  ita  vocatuiii  cst  proplor  causain 
oxprossam,  aut  (luoiiiam  dahat  accipicnli- 
bus  virlutom  natiira?  propria;  cognitivam, 
quod  bonuin  oral  porfoctis,  malum  antoin 
imporfoclioribus,  quomadmodum  sotidus 
cibus,  matus  ost  motlibus  adluic  ot  lacto 
ogontibus.  Porro  vorba  Joso[)lii  snnt  hjrc  : 
Itla  planlatio,  sciticot  arbor  prudonfia', 
causa  acuminis  orat  ot  inlotloctus,  quod 
juxla  pra^tacta  possot  ad  pium  Irahi  intol- 
lectum. 


A  /'.V  fliicius  cyrfdifhiitiir  ilc  Invit  colu- 
litnlis  (id  irriijundiiiH  iinrndisuin.  (Juillll 
loiMis  \()liiplalis  cl  paradisiis  siiil  idcin, 
(|iiiiinodo  flii\iiis  cgi'c(|ic|)aliir  dc  loco  vo- 
tiiplalis.id  csl  dc  paradiso,  ad  irriganduni 
paradiMiin  '.  VA  rcspondciidiiiii,  (|Uod  flu- 
viiis  illc  orichalur  iii  (|ua(laiii  parli^  paradi- 
si  c.\  rcdundanlissiiiK»  loiilc,  d  ila  curr(!- 
hat  pcr  paradisuin,  ad  irrigatidum  ciiiiidciii 
cl  ptunilicni  ac  arhiisla  cl  virgiitla  ipsius, 
(|iiciiiadiiio(luiii  .Nitiis  [)laiia  loca  ;Kgy|)li. 
l'oi'i'()  in  Schotastica  liistoria  dicilur,  qiiod 

H  foiis  illc  [lOlost  inlclligi  vd  ahyssus,  hoc 
ost  omniiim  inalrix  a(|iiariiiii,  vcl  pro  1'on- 
tihus  |)liiralil('i-.  riidc  cl  alii  dicuiil,  (jiiod 
flnvius  [laradisi  orichaliir  ihi  >\i'  foiilo  vol 
foiitihiis.  Si(-  iiaiii(|iic  llicroiiyiniis  ail  (jiiod 
Jordanis  tiaticl  dii(»s  fonlcs,  iiniim  nomiiK^ 
Jor,  atinm  iioiiiinc  Daii.  Vcriiiiitaiiicn  Da- 
masconns  ail  tihro  socundo  :  Ocoaniis  ost 
vclut  ftiniiis  (|iiidain,  circuicns  omiioin 
lcirain.  Dc  ([110  inihi  vidclnr  dixisso  Scri- 
|)liira  di\  iiia,  (|uoiiiam  ftuviiis  [)roco(lil  do 
[.aradiso.  Ilic  Occaiiiis  in  (|iialiior  |)iinci- 

(i  pia,  lioc  osl  in  qualuor  ftiiniina  dividilur. 
.Nonion  iiiii  IMiison.  I']x  liis  Damasconi  vor- 
t)is  a[)[)arol,  ([uod  (Jccanus  sil  fluvius  do 
[laradiso  ogrodions.  Ad  hoc  Thoinas  siqior 
socundum  ros[)ondot,  quod  |)iiinuin  prin- 
(•i[)ium  iltoriim  ftiiminiiiii,  sicul  ot  colora- 
ruin  aijiiai-iim,  ost  Occamis;  sod  [)rinci- 
[)iuin  [)i'oximum  osl  fons  iltc,  qui  surgit 
in  itta  parlo  torrae.  Dicilur  orgo  Oceanus 
(lo  [)aradiso  ogrodi,  atquo  in  ([iialuor  ca- 
[)ita  dividi,  in  (|uanlum  fons  ille  para- 
disi  ol  fluvius,  ([110111  ibidom  producit,  ox 

D  Ocoano  primordialilor  ftuil  ot  exil. 

Qni  indc  dividiliir  in  f/natuor  capitn, 
hoc  osl,  fluvius  ille  per  paradisum  docur- 
rons,  tandom  por  quatuor  moalus  sou  loca 
so  dividil,  ot  currore  inci[)il,  sivo  in  para- 
diso,  sivo  oxlra  et  pro[io  ouin,  incipiat 
ilta  divisio.  Dividitur  orgo  in  qualuor  ca- 
pila.  lioc  ost  in  ([ualuor  inagiia  ac  [)i'inci- 
patia  ftumina,  qua*  ticot  hat^oant  unuin 
caput  in  paradiso,  nihilo  niinus  ca[)ilatia 
nuncupantur,por  comparationom  ad  aquas, 
quae  exlra  paradisum  in  diversis  rogioni- 


i;n.\iiuaiiii  in  (..vi'.   ii  «.i  m..>iIS.  —  aiu.   .\i\ 


77 


hlis  in;iiiiiiil  cx  ipsis.    .Wtnirn  nni  /'fiisnn, 
IMiisdii,  iil  iliiiliir.  iii   llrltiiiM)  IVilililiilriii 
s<<ii    iiliiiiiiliiiili.iin    ^oiiiil    :    sii-i|iii*    Hiiviiis 
illc  (liciliir  IMiiMin.  (|iiiisi  piscilMi^  |ilcniis. 
M'l  i|iiuniiun  lcrr.iiii  |icr  (|niiin  rinil.lcciin 
(liil.  I)c  lioc  iii  Sclioliislicii  liisloriii   scril»i 
liir  :  IMiisini  ii  (i.ui^iiro   rc^c,  iilio  iioiiiiiic 
(licliis  csl  (laiif^cs.  Kl  s<HMiii(liiiii  hiilornin. 
IMiisoii  iiil(M'|H-cluliii'  (Mlcrvii,  (|iioiiiiUii  dc 
(•(Mii    riiiiniiiii    iiilrii  sc   rccipil,  (|iiii'  ^(-ili 
(-cl  cxliii   |)iiriiilisiiiii   hiiic    iiidc   riiinnl    iii 
i|)siiiii  :   vcl  iniiliilio  oris,  i|iii!i  iiiiiliiliir  ii 
liUMC  s(Mi  (li>|)i)>ilionc,   (iniun  li  iln-l  iii  |)ii- 
i-iidiso.  .Mnliiliir  ([iiippc  sccnnduin   (li\(-i^ii 
loca  iii  Irihus,  \  idcdiccl  iii  coloic  (|iioniiiiu 
alihi  cliiriis  csl,  iilihi  Im-hidiis -.  iii  (|Uiiiili- 
lalc,  (|iiiii  aliciihi  piirviis,  ali(-iihi  iiiagiuis; 
iii  S(Misii,  niun  iii  ali^iuihiis  locis  osl   cali- 
diis,  in  aiiis  t'i-ii,M(lus. 

Ip\c  csf  </iii  i-irrnit  onuicni  lcrnini  llr- 
riUitli,  id  cs!.  IMiisoii  hiiic  indc  dccurril 
pci-  Indiaiu,  (iu;c  dicla  cst  Ihnilalli,  ab 
«<■;!.  x.i-.i.  llcvila  lilio  .lcclan,  dc  i]iio  intra  hahctur. 
(Juocirca  scicndiun  (juod  inlra  lc^Mlnr  dc 
duohiis  qui  dicli  snnl  llcvila.  Kt  India  di- 
cta  cst  ilcvilalh.  ah  llcvila  illo  (jui  fiiit 
filins  Jcclan,  proptcr  (luod  ait  (llos.sa  : 
lli>vilalh  ivgio  lndi«>,  post  diluviuin  pos- 
scssa  cst  ah  llcvila  filio  .Icctan,  filii  ll(>hci-, 
IKitriarchiP  llchrirorani.  Pono  an  IMiison 
ila  circnincal  Indiani,  nt  faciat  cam  insn- 
lain,  cci-tuin  non  hahco.  rhi  /Kiscitnr  (tn- 
naii.  Plinius  ctcniin  dicil.  (jaod  rcgionc^ 
liuWiv  pr»!  ceteris  ahundcnt  aarcis  vcnis, 
id  est  sabtcrrancis  vcnis  ct  locis,  in  qni- 
bns  nascitur  anrnin.  In  Scliola-itica  qiioqnc 
historia  dicitnr,  quod  fluvias  iste  aarcas 
Irahit  arcnas.  El  aurum  terrte  HUiis,  vi- 
delicel  Indiir,  optimum  esf,  utpotc  inairis 
decoctum,  purnm,  pretiosnm  ac  virtuo- 
snni  iii  proprictafibus  auri,  qiiarum  una 
est  cxhilararc  vidcntcm.  Ihii/itc  i/ti-cnifitr 
bdclliitni.  Girca  hoc  hibctur  in  Glo-is;^  : 
Bdclliam,  secandam  Plinium,  est  arbor 
aromatica,  magnitudinc  oleagina,  cnjus 
lacrima,  id  est  humor  scn  gutta.  est  hi- 
eida,  gustu  amara,  ac  boni  odoris,  sed 
odoraiior  fit  vini  infnsione.  Et  lapis  o/iy- 


A  chi/ins.  ()iiy\,  iil  iiil  (iIosmi,  csI  lapis  pr«- 
lio^iis  ^ic  dicliiH,  <|iii;i  pcriiii.\liiiii  li  thcl 
(Miidoi-ciii,  ad  simililiidiiKMii  iiii;<iiii  liii- 
III. ini  rn^^Mii^  clcniin  (Ir.i-i-c  vociiliii  (>//'/<'■ 
ll.ii|iii'  liipi^  illc  ciiliii.iliis  i-sl  itislar  liii- 
iiiiiiii  iiii;^Miis.  \nlii|ii,i  li,in^l;ii|ii  hiilicl  cai-- 
hiiiiiiilnin.  ijiii  igiici  csl  colorjs,  <•{  dii-iliir 
ilhisltiirc   lcni-briis   iioclis. 

iif  nonicii  /litrii  scciiiiili  csl  (icltnn.  Ipsc 
<  nV  i/iti  i'ircttil  onincin  lcrrain  .  iH/iin/iin'  ; 
<'t  iiiih-  dcsccndil  iii  .Kgypliim,  cl  ibi  vo- 
(•.iliii-  .Nilns,  cl  i'st  liirbidn-..  Xoincn   rcro 

\\  flitini/iis  tcrfii,  7'it/ris,(\\[\  ila  vocaliir.  (piia 
\  clocissiinc  ciiiril  iiishir  tigridis.  (piir  csl 
('1'lciiiiiniiii  aiiimal.  ///sc  niilif  cii//frii  ,|.v- 
si/rios,  id  c>t  |)ci'  lcrrain  .\ss\rioriim,  y\v- 
indc  p(M'  majorcm  (iit  fcrlui')  .\riiiciiiam. 
I"ll  dicitiir  irc  s<mi  currcrc  conlra  .\ss\iios, 
(piasi  c.\  opposilo  Assyriornm,  rcspcclii 
piM-gcnlium  illiic  c.\  altcra  partc.  ilitvitts 
aittcni  i/ttttrttis,  ijisc  cst  Enp/irates,  (jiii 
ciirril  [)(M' Chal(licain,et  est  unus  t(M'Miinus 
t(M'i'a>  Isriu-I.  iino  sccnndum  (llossam.  in 
vicino  iirigat  l(M'ram  promissionis   :  idco 

G  .Moyses  iion  expressit,  per  quam  lerram 
dcenrrat,  qnoniam  salis  innoluil  filiis  Is- 
rael,  quibiis  haoc  scripsit.  Gurrit  quoqne 
pcr  minoi-cm  Armeniam  et  Persiam,  ut 
lcgitur. 

Porro  advcrsarii  legis  Moysis  quidam 
luerelici  atqnc  philosophi,  dixcrant  \\xc 
omnia  quae  dc  oriu  fluviorum  istorum  re- 
citat  -Moyses,  esse  conficta  el  fabulam  fal- 
sam.  quia  ad  oculum  constat,  qnod  fluvii 
isti  hahcnt  orlum  cxlra  paradisum,  cl  in 
tcrra  h  ibitabili.  Phison  namquc  oritnr  in 

D  locis  Gaucasi  monlis;  Gehon  non  procnl 
ab  Atlante,  qui  est  mons  Africae  ad  occi- 
dcntcm:  Tigris  et  Euphrates  ex  Armenia, 
ul  etiam  Beda  refert.  Ad  istud  respondetur 
in  Scholastica  historia  :  Qnatuor  flumina 
ista  ab  codcm  fontc  paradisi  emanant.  ac 
scparantur.Et  quidam  corum  iterum  inter 
se  commiscentur,  et  iterum  separantur. 
Scepe  qnoque  absorbentur  a  terra.  atqne 
in  pluribus  locis  rursus  eruinpunt.  Hinc 
Augustinus  octavo  libro  super  Genesim 
ait,  quod  sicut  in  aliis  contingit  flumini- 


w 


k.>AahAllU     J.N     l.Al'.     11    l.l.ShSlS. 


Alil.     .\.\ 


bu<>,  ut  dliculu  iiiti-ciit  liMiuiii,  cl  diihi  \  \H'r  «lcsrrlu  liuliiu  (|iiuii*lo(|iir  siih  lcrru, 
t^xuaiit,  ita  ilti  fluviis  islisi  cnMlriiiliini.  iilii|tiuii(lii  mi|)<t  lcrraiii.  Iliiic  orlii^  Hii- 
l  inlc  cl  uli((iii  ilicuiil,  i|iioil  1'liisoii  curnl       vioniiii  lioiuiii  (liv(-i><i  icj^iiiiliir. 


AiniCULlS    XX 


KLiciDAiio  iiKMDi  1.  i'AUTis  liurs  rAiMTH.i  :   iii.it  i:i»(;()  noMiMS. 


Joaue  \iv 
15. 


rilfX/7'  ('/•//(»  Iju/nijius  iJi-U.s  /iiiininini, 
X  ft  pusait  i-tini  in  /uifiulisum  vulujttn- 
ti.s.  Coiiiiiiuiiilcr  ilicilur,  «luod  iJcus  foi- 
iuavit  |)riiuuiii  iioiniiKMii  iii  agco  Duiim- 
sccno,  (lc  t«'iru,  iiiiio  >cu  pulvcrc  lcrra' 
iiiius  ;  s«'(I  c.x  (juo  luiiduincnlo  [)roccdut 
ii(jc  dictuin,  igiioro,  uisi  iort«'  quis  dicul, 
quod  in  co  loco  foriiiulus  cst  Aduin,  ud 
qu«'in  post  irunsgrcssionein  suain  r«'jcetus 
est,  sicque  post  expulsioiwin  u  puradiso, 
eredatur  liubilassc  in  ioco  ilio  ac  |)ro|)«'. 
Nain  «'l  scpullus  crcdilur  in  spciuncu  du- 
plici  propc  llci)ioii,  sicul  in  iii^ro  Josuc 
lcgitur  :  .\daiii  inu.\iinus  ii)i  inlcr  Knaciin 
situs  est.  Se«l  qua-ri  potest,  qualiter  Dcus 
lulit  honiincin  «le  ioco  sux  forinalionis, 
an  per  se  ipsuin,  ut[)0lc  solo  iin[)erio,  an 
per  subj«'Ctain  crcutiiiain  seu  fainnlatu 
angelico.  an  forsitan  ivil  [)C(lcslcr  usquc 
ad  [)aradisuiii,cujus  e.xsislentiain  et  locuin 
scire  non  [)oterat,  nisi  ex  reveiatione  : 
ergo  nee  viam  ad  |)aradisum,  nisi  eodein 
modo  seu  ducatu  angelico.  Et  reor  proba- 
bile,  quod  obsc([uio  angeiico  facta  sit  iiia 
Iranslatio  ctiain  sui)ito,  quainvis  non  in 
flan.  XIV,  inslanti,  qucinadinoduni  angclus  tulit  fla- 
■'^"  bacuc  de  Judya  in  Bai^yioncin.    Et   infra 

Gen.\.  ii.  hahetur  quod  Uominus  tulit  Enoch,  quiMn 
etiain  in  paradisum  lunc  transtuiit. 

Posuit  itaque  eum  in  paradiso  voliii)- 
tatis,  propter  causas  [)r»cedenli  ailiciilo 
tactas.  Faclus  esl  aulem  extia  paradisuin, 
et  deinde  conslitutus  est  in  eo,  uf  opcra- 
retur,  hoc  est,  ut  ipse  liomo  operaretur 
paradisum,  faciendo  in  eo  aliqua  opera 
.    delectabilia  el  jucunda  per  agriculturam, 


li  iioii  cx  ii«'cessilat«'  aut  indigeiilia,  sed  [)o- 
tius  «'X  abundanli  iatlilia,  ud  cx|)cri(;ii- 
liaiii  ct  e.x«'reilalioiicni  naluralis  virtutis. 
.N«'C  taiiicn  o[)eralio  talis  cor[)oruiis  exle- 
rior,  fuit  ralio  priiici[)alis,  |)ro[)lcr  ([uaiii 
iii  [laradiso  <'sl  posilus  ;  iino  [)riiici[)a- 
iilcr  conslilutus  esl  ii)i,  ut  o[)eraretur 
actus  s[)iriluaics  inlcriores  divinos,  vacaii- 
do  conteni[)latioiii  ai;  luudihus  Crealoris, 
«[uousquc  [)eregrinalione  conqilcta,  Irans- 
lerrctur  ad  vilaiii  [)<'rf«'ct«'  healain  el  [)a- 
radisum  cu^lcslcm.  Et  cusltxlircl  Hluin,'u\ 

C  csl,  i[)sc  [)riinus  hoino  cuslodiret  sii)i  i[)si 
[)aradisuiii,  ne  [^eccando  mererelur  [)rivari 
hahilalione  taiii  deliciosa,  et  tain  graliose 
concessa;  non  aulein  indigiiil  [)aradisuin 
ah  iinpugnaloril)us  custodire.  Potest  <'l  ita 
inlclligi  :  1'osuit  eiim  iu  [)aradisum,  ul 
i[)se  Dcus  o[)eraretur  hominem,  id  cst, 
exerceret  et  coien^t  eum,  [)eif'cien(lo  cum 
iii  oinni  virlute  ct  profeclu  assiduo,et  cu- 
slodiret  hominem  in  paradiso  ab  omiii  ex- 
teriori  la^sivo,  alque  ab  omni  [)ericulo, 
([uantum  in  .se  fuit. 

D  Pr<i'CL'pit(jtie  el,  diccn.s  :  Ejo  omui  lifjno  Cen.i. 29. 
jxtradisi  coniedc ,  hoc  est ,  de  fruclihus 
omniuin  arhorum  paradisi  manduca,  ex- 
cepto  eo  quod  suhditur  :  JDe  ligno  autem 
scientice  honi  ct  mali  ne  comedas.  Deus  in 
omnihus  agit,  quod  suam  honitatem,  sa- 
picntiam  ct  e.xccllenliam  decet.  Nec  ideo 
omitlil  id  l'acere,(ju()niam  prtcvidel  creatu- 
ras  al)usuras  et  ingratas  futuras  heneficiis 
suis,  prseserlim  quia  ex  earum  abusione, 
ingratitudinc  et  peccatis,novit  multa  bona 
elicere,  et  prava  per  justitiam  ordinarc. 


iwiiuMiii  iN  i.\r.  II  <;r,M'".si'4.  —   \ni.   \\  79 

OiuMniKliiKxliiiii   <-iK*>   iiitii   iiiiiisit   iiii^rlos  A  litliH  rris,  ali|iir  iii   iiiiiiiia   |)i'<tliiiiiH  spiri- 

r<>|>i'()l)os  coiiilcrc,  (|iii:i  |)i'a<\i(lil  <'<)>•  iiio.x  liiiilihT  iiioi'i<'i'is  piM-ciiiKlo  iiiorlalilnr.  \vc 

aM(*i'iiiilil(>r  p^^riliiro'!  :  ilii  iioii  oiiiisit  pri-  isliul  riiii   cuiiniiinalio  luiilniii,  si*(i  cliaiii 

iiio  lioiiiiiii  iliirc  pricccpliiiii,  (|iiiiiiivis  ^ci  vcni  cl  ahsnliilii  |)i'ji'iiiiiilitilio. 

rct  ciiiii  illiiil  proliniis  lriiiis^'rc>siii'iiiii.  cl  (lirca    lnic   ipiicri    poli-sl,  cnr  ail,  .Morlc 

poslciiliilciii  Miiiiii  pcnliliii  iiiii.  Iliiic  assc  nioricris,  (piiiiii  siiiriccrcl  <lii'<'rc,  .Mori<'ris. 

ril    .\i)^iisliniis  :  Oporlcli.il    iil    lioiiio   siili  \il  ipiuil  rcspoiiilciKliiiii.   ipiod  lalis  rcpli- 

Doinino  poNilii^.  iih  iilupia  n-  pi oliiltcicliii'.  c.iiio  scii  in^fcininiilio, <'sl  llchni-i  scrinonis 

iil    \  irliis  i<i   <'sscl    proiiii'1'ciiili    ipsii   olic  pidpriclas,   sicnl    iii   libris  vclcris   Testa- 

<li('iiliii,  ipia^  solu  vcrissiinc  virlns  csl   rii-  niciiii  iil><>rriinc  iniioli-scil.  Porro  Mcnricns 

tioiiiili  crciiluno  sul)  l)i'i  polcstalc  (l(';,'('nli  :  <lc  lliissia  circii  lioc  scribil  :  l'isl.  inipiicns, 

i|uciuailiiioiliiiii  |)riiiiiis  cl  niaxiiuus  luiiior  \ilii    ;k1   inorlcin,   cl   csl    niors  ad    vilain. 

csl.vcllc  iili  al)  libiluni  propria  i^olcslalc,  U  nnidani  ciiiiii  diiin  vivnnl,  niorinnliir  :   ct 

(|UO(l  csl  inobcdicnlia.  Nce  cral  iiiidc  lionio  (piidain  dniii  niorinnlnr,  vivnnl.  Fiiiiil  cr- 

cogilarol  Doininiiin  s(>  habcrc.  nisi  aliipiid  ^'o,  iil  ail  .Viiibrosiiis,  (pialnor  <listin(.-li<Mics 

<M  jul)cr<'liii'.  scu  conil)iiiati<)ii<'s,  (juu'  siiiil  :  Vita  vivc- 

Dciiiipic  s(>ciiiiiliiui  |{  iiiiivcnlurain,  Dctis  rc,  iiiorlc  inori.vila  iiKMi.  cl  niorlc  vivcrc. 

proliibuil   lu^inini  csiini   liy:iii  illius,   [iro-  Vila  vivcrc,  cst  virlulc  ol  f,'ralia  viverc,  cl 

ptcr  incriluiu  obcdicntia»  acipiirciidiiin   c.x  iucrila  vila^  bcata'  habcro  in  hiijiis  corpo- 

parlc  hoiniiiis,  cl  propler  ostoiidcnduin  ju-  ris  \ila.  Morlc  iiiori,  ost  cum  inorto  cor- 

risdictioiiis  su»  imporium,  ciuod  habobal  |)oiis  aiiiiuiiin  iioii   liabcro  moriliim  vila* 

iii  hoiiiine.  El  quia  prohibuil  illud  proplcr  aMcriur.  Scd   vita  moritur,  qui  vitiosc  vi- 

obcdiciilia>  mcrilum.  ideirco  ut   mcrilum  vcudo,  inorlom  damualioiiis  mcrclur.  .Mor- 

illud  (^sscl  plciium,  a  tali  rc  prohibuit  ho-  te  aiilcm  vivuul.  ipii  moiiuutur  ul  vivaut, 

miiKMii.  a  qiia  iion  debuit  abstinere,  iiisi  C  ut  martyrcs  saneti. 

obedioiilijp  solius  intuitu  :  et  ideo  prohi-  Dia:it  quoqice  Dominus  Dctts  :  Xo/i  est 

buit  eum  a  rc  iu  se  bona,  scilicet  a  fruclu  boniaii  hominem  esse  solum,  id  est.  virum 

ligni  illius,  ab  actu  non  malo  in  sc,  hoc  sine  uxoro  manere  non  e.xpodit,  habondo 

est  ab  osu  fructus  illius.  Uursus,  quia  [)ro-  respectum  ad  finem  conditi    hominis   et 

liibuit  ad  oslendondum  siuo  jurisdictiouis  iiistitutionis  humana».  qui  est.  ut  per  eum 

dominium.  idoo  a  taii  re  dcbuil  prohibcrc.  imploatur  numerus  oloctorum    in   patria, 

a  qua  hoiiio  uondeborot  mauum  rclralicro.  ad   quod    rcquiritur    mulliplicatio    homi- 

nisi  proptor  solum  Dei  imporium  :  cl  lioe  uum.  quee  sine  utriusque  sexus  commi.x- 

fuit  res  bona.  Hinc  mandatum  illud.  vo-  tioiie  naturaliter  fieri  nequit. /rtc/awMs  et 

catur  mandatum  diseiplinae  :  quia  ad  hoc  adjutorium  simile  sibi,  id  est.  personam 

homo  non  obligabatur  ox  se.  aut  ex  ali-  ojusdem  speciei,  sed  alterius  sexus  [irodu- 
quo  naluralis  ralionis  dietamine.  sed  ox  D  eamus.  qua'  viro  cooperetur  ad  hominum 

sola  Doi  prircoptione.  Itaque.  sicut  pra?ta-  mulliplicationem.  His  dictis.  adduxit  Dous 

ctum  est.  decor  qui  attendilur  iu  opcribus  animalia  bruta  ad  Adam.  primo.  ut   Adae 

Dei  secundum  rogulam  diviiue  sapientite,  pateret  ad  oculum.non  esse  inter  aniraalia 

iutermitti  uon  debet  propler  eommodum  aliquod  suppositum  aptum  ad  prolifican- 

ci'calui'a\  VA  quoniam  homo  timoro  [)opuup  dum  ex  eo.  Secundo.  ut  animalibus  impo- 

froquoulor  rclrahilur  ab  iuiquilate.  Deus  neret  nomina.Unde  subjungitur : /o//>ia^/« 

commiiiatioucm  adjecit  :   In   quacuinque  igitur,  Dominus  Deus,   de  humo  cunctis 

enim  die  natnrali,  quse  noctem  includit,  animantibus  terr(e,et  universis  volatilibus 

comederis  ea'  eo,  morte  morieris,  id  est,  coeli,  adduxit  ea  ad  Adam,  id  est,  post- 

necessitatem    moriendi    in   corpore    inox  quam   Dous   universa   animalia   terrae   et 

incurres.  Unde  alia  translatio  habot,  mor-  volucres  coeli  fecit  de  terra,  praesentavit 


M) 


K.MAUHATIO    IN    <  Al*.  11    UKNKSIS.    —    AUT.    XX 


eu  i»i'uli!»  Atla^,  ut  videret  ijuUl  vucuret 
eu,  hoc  fst,  ut  ipst'  Ailuiii  dili^^tMitcr  ull<-ii- 
dert't,  qu<*  iiitiuiiK-  iiiiuiiii|iii><li|ii<-  illDriiin 
esistU  vucaiuluiii,  eoiisi<l<Tuii<l<i  siii^Mil<jruiii 
iiaturus  ct  ()ro|>ri<*tat<'s,  cx  <|iiil)iis  siml 
iioiiiiiia  iiiipoiK-iitla. 

OiiTu   hoc    triplf.x  <'st   (|ua'slio.   Priiiia, 

i|uoiiio(lo   aves  (licuiitur    iiiiiic    lactu;    il<- 

liuiiKi,  (|uiiiii   capilulo   |)raicc(lciiti  produ- 

etiu  l('^'aiilur  <l<-  ai|ua.   Sccuii<la,  (|ualilcr 

aiiiiiialia   miiiI   ail<lucla  a<l   A<laiii.  'IVrlia, 

(ur  voliiit  l)<-us  iil  <>is  iiii|)oiiMr<-[  iioiiiiiia. 

Ail   |iriiiiaiii  Aii^nisliiius  rcspoiiilcl ,  (|uo<l 

liiiiiiU!»  scu  tcrru  iiuiie  suiiiilur,  proiit  alia 

clcinciita  iiicluilit,  (|u<'iiia<liiio<liiiii    iii   <'X- 

ordio  priiiii  capiUili,  lii  priiicipio  cntuvit 

Dcus  eijcluin  et  tcrruiii.    I*utesl  et   aliler 

rcsjK)n<l<'ri,  qiiod  idco  rlicuntur  avcs  factap 

<l<'  l<'rra,   (|iioiiiaiii   iii   caruiii  corporihiis 

cli'iiiciitiiiii  lcrru'  prtcdoiiiiiiatur,  (piaiiliiiii 

ad  iiiulcria)  (piantilutcm.  Ad  sccuiidani  si- 

iiiililcr  Au<.^iisliiius  rcspondct,  quod    iioii 

violculiu.  iicc  voc<'  lorinala   iii  acrc,   scd 

iiiinistcrio  uii;.,'cloruin  aiiiinalia    sint    ad- 

<liicta.  Alii  diciiiit.  (jiKxl  solo  jiissu  Oinni- 

potcntis.   (Juidain   <'liain  opiiiali   iiicruiil. 

quod  a<l<liiclio  illu  uniiiialiuin  iucril  solurn 

spiritualitcr  lacta,  ila  quod  iinaf^inalioiii 

Adu"  rcpriesentata  fucrunt,  ut  considcraret 

pcr  intcllccluin   proprictatcs  i[)soruin.   ct 

apta  cunctis  noinina  <lar<'t.Pi;cl<'rca.(piain- 

vis  scciindiini  ordinciii  iccitationis  lcxtiis 

istius,  adduclio  lucc  aniiiuiliimi   vidcatur 

fuetu  in  paradiso,  quidam  lamcn  dixerunt 

quod  extra    para<lisiim   peracla    sit,  quia 

Scriptura  frcquentcr  iion  servat  ordinem 

rerum  gestarum  in  dcscribendo,  sed   ali- 

qua  dicit  pcr  rccapitulationcm.  alicpia  pcr 

anticipationem.  Scd  inagis  c jusonat  cxpo- 

sitioni  Sanctorum  ac  tcxtui.  quod  in  para- 

diso  adducta  sint  coram  Adam.  Ad  tcrliam 

rcspondetur,  quod  appellatio  illa  anima- 

lium,  facta  est  ab  Adam  ad  posterorum  in- 

formationem.  Qucmadm  )dam  cniin  (]on- 

ditor  fecit  Adam  perfectum.  quanlum  ad 

eorpus  in  setate  virili  ac  robore  ad  pro- 

lificandum :   ita   fecit  cum  perfecliim  in 

anima,  quantum  ad  scientiam  naturalem, 


A  (x-r  (piaiii  possct  iiislrucrc  poslcros.  Sic- 
<pi<'  .Vdaiii  iiiiposiiit  iioiiiiiia  oiiiiiihiis  illis, 
iii  poslcros  (Mloecrct  iioiiiiiia  coriiiiKlciii. 
Itcniipic  aiil<'  suuiii  lruiis^'rcssioiiciii  fiiil 
|ici'spicucioris  scicnliu'  at<pi<'  majoris  <li- 
;^iiilatis,  iil  aii;<<-lico  lainulatii  ri<'r<'t  coraiii 
co  illa  ad<luctio.  l'olcst  cliaiii  <lici,  (piod 
idco  ci  adducla  siiit,  (pialciiiis  oiiiiiiiiiii 
illoriiin  considcraiKlo  iialiiras  cl  |)ropri<'- 
latcs,  iiiaf<is  iiicilurcliir  ad  (Ircaloris  rcvc- 
i<'iiliamac  amoiwin,  i'l  ci  ^'lalior  cssel  pro 
<-\ccll<-iilia  <-t  domiiiatioiK-,  ipias  ci  siipcr 

H  irralioiiahilia  conlulil.  lix  <piihus  oslciidi- 
liir.  ([iiod  Dciis  concrcavit  .\da'  iioii  soluiii 
scicntiam  rcruin,scil  d  iiolitiaiii  <'iijiis<lain 
lo(|u<'la'.  (Jiiod  si  ([ua-raliir,  ]■  ciijiis  cl  iii 
(|uo  idiomalc  .\ilam  iiii|)<)siiil  aiiiiiialihiis 
noiiiiiia  :  r<'S|)oiidctiii',  (|uod  linf,'iia'  ll<'- 
hra-a*.  <-l  ([iio<l  iii  i-a  iin[)osuil  aiiiiiialihiis 
iioiiiiiia.  riidc  lli<'ronyinus  :  Niddiir.  iii- 
i|iiil.  ([uod  linxiia  il<'hrii'a  fuit  |)i'iiiia  lio- 
iiiiiiihus,  ([uoniam  nomiiia  (|iia'  us([iic  ad 
divisioncm  lingiiarum  in  (icnesi  lcgimus, 
suiit  llchrica. 

C  (jiia'i'i  iiisu[)cr  polest.  aii  ctiam  [)isces 
addiK-ti  siii'..  Kt  dicuiil  quidain,  ([iiod  iiiio. 
Vcriiiiitamcii  Augustiniis  vidctur  sentirc 
(|iiod  non,  nam  ait  :  l)e  piscihiis  iion  dici- 
liii  ([iiod  Adam  cis  imposiiit  iiomina,  scd 
cicdibile  est,  quod  [)iscibus  [laulatim  co- 
giiilis.  jiixta  gcntium  divcrsilalcin  iiomina 
cxstcnl  imposila.  Ilinc  quuin  auclor  Sclio- 
laslica'  dixisset  liisloria',  In  animantihus 
lcrrae,  et  aeris,  inlelligenda  sunt  animan- 
liaaqua';  mox  addidit,  Vel  potius  pisces 
postea  ab  hominibus  sunl  cogniti  ct  nomi- 

D  nali,  quia  aequivocantur  cum  animalihus 
tcrrae,  co  quod  dcprclicnsi  sunt  siinilcs 
illis  esse. 

Itcrum  quaeri  potest,an  universa  et  sin- 
gula  animalia  illa  adducta  sint.  Ad  quod 
rcspondcnduin  vidctur,  quod  si  in  ([iiali- 
bct  specie  pcr  commixtionem  sexuum  ge- 
ncrante.  non  sunt  nisi  duo  individua  primo 
crcala.  ut  aliqui  opinantur,  univcrsa  ct 
singula  sunt  adducta.  Si  vero  in  eadem 
specie  plura  individua  simul  facta  fuerunt, 
sufficicbat  tamen  adduclioduorum  indivi- 


I  \  \IIH  \  I  III    IN    I   \l'      II    I.IM  SlH. 


Ain.  \\ 


Ml 


illllH  lllll,     l|lllllll     iMill-lll      lliillllllil     l'illll|li'lr       \    //"stiV    IIIImIii    |ll  .l'lllll),   //'//MttMIIIIIIIH    ////'///( 

rriil  fis  fl  crliTiN  Mi;i' iiiilnr.i'  nmsuililtiis.       </i-  ntsfi.s  rjit\    lliir    r.iiliiin   csl   Hii|M*i'iiiilii- 


ll  I  .lllOllltllililMI^     <|lll|l|)l'     llilll      \  nlillll       llll 

posiiissi'  iiiiiiiiii;i  |)i'o|ii'iii,  siil  roiniiinnia 
solilin.  Oiiiin'  tiiiiit  i/inul  riiiuirit  .li/niii 
(iiiiiihr  /'/('('// //v,  ifisiiiii  t'\'/  iiDiiirn  ('jii^,  iil 
i'>l.  oiuiic  aniinal  \  i\iiin.  \oi'aliii'  \rrarili'r 
iioiiiini'  illo  ijiioil  .\il;iiii  ^ilii  iiii|Misiiil  : 
i|iioil  |ii'iino  i|i<  ||i'l)i'iiMs  Nrriricalni  tioiiii- 
nilius,  ilcinilc  proi^orlioualiililcr  i|iioi|iic 
(lc  aliis.  .Nain  (|n:iin\is  l)c<.li:un.  i|iia'  c(|iins 


i;ilili'r  cl  iniiin-ilialc  a  llro,  i-l  sjnf  \i|a* 
c\  i;{iliilioiii'  ;ili|iii'  ilojorc  ;  iino  ;iil  m-  I|i>iiiii 
ii'\crsiis,  non  si-iisit  inilc  iloloiciii.  \  c- 
1  ninliiiiicii  ,\n;;ustiiius  liiii;{il,  (|uoil  cosla 
|iotiiil  iiiiiiistiiii  i  |)ci'  aii^i-los.  iilc^t,  un- 
nislciio  iiii^'('l()i'iiiii  iiurciii,  Dco  jul)ctiti>, 
l''J  i'i'/i/i'rif  riiriii'iii  /iru  rii,  i<l  c>«t,  loro 
i-o^t.c  snl)lalii-  |iosuit  ciiini-iii.  i-\ti-iiilciii|o 
scn  ini^'cnilo  (-iirnciii  i|nii'  |iro|)iiii|ua  riicriit 


vocalni'  in  l.aliui).  iion  vociacrit   lioc   iio-  co->la>,  ila  (|iioil  lo^juiii   illiiiii  i-c|)|cvit.    /'>'/ 

liiiuc,  ciiiius  ;  liuiicn   vociivit   ciim   nawuwc  W  in/ifiriirif   I)i)iniiiii\   brus   r.isfinn,  ijiiuui. 

Ilcl)ra>(),  ciii  corrcspondcl   lioc  uoiin-ii  La-  liilrrnt  i/r  Addin,  in  niii/irrcni,  id  csl,  dc 

linuiu.  C(|uiis.  AiiiH'll<irifi/iir  Ai/iiin  noini-  co^tii    illii    iormavil    corpiis    V.mv    pcr   sc 

ni/ms  siiis  riiiirfii  lUiiiniiiiliii .)>\  lioc  al)so-  ipsiiin   imiucdiatc,  snpciuiiliiralitcr  d    iii- 

luliMiccipialiir.  sc(|iicrcliir  (|iiod  cl  piscihus  stanliuicc.  siciil   cl   corpus  Adji',  (jiKjrum 

nomina   iiplii  im|)0>uit.  Si   \('i'o  :iccipiiitui'  u!i'iim({uc  rccit  solo  jussii  omnipolcnlis  sii- 

solum    pro  lii-.,  \.\v  (|uibiis  in  s|)cciali  suh-  picnli;i>  suic.  lu  codcm  (jiioipic  insliinti  crc- 


iuunitur,  ('/  iiiiircrsii  ro/nti/id  riv/i,  rt  om- 
iws  bestias  tcrrir.  non  lcucrcl  consc^iuculia 
illa. 

.l(/(f'  rcro  /loii   inceiilc/xitur  (u/Jiitor  si- 
ini/is  ijiis,  id  csl,  luillu  rcpcrichalur  ncc 


iivil  cl  corpori  suo  inriidit  auiniiim  l-lvii'. 
Et  (uldiijcit  ediii  11(1  A(/(iin,  laiupiiim  iid 
suporiorom  sou  porrocliorcm.  d  tiiiKpiiim 
ad  capiil  suuin  al(pic  priucipium.  cl  (pio- 
iiiam  liicrat  ci  malrimouialitci'  cl  sociidi- 


riiit    porsona  ojusdcm  spccici  cuiu  Adiuii,  C  tcr  ae  aiuicahililcr  copulaiida  :  in  si^'niim 
(jiuo  poss(M  oi  coopciari  iu  |)i'oliricaudo.  V.\      (luo.pio,  cpiod  1'cmiiia  mariluiidu,  dobcl  du- 


lioc  vcro  apcrlissimo  so(juilur,  ([uod  vir 
rnil  prius  lcm[)oro  raclus  qiiam  luulicr. 
Ininiisit  cri/o  Doininiis  JJciis  .'ioporcni  in 
Ai/iun.  Islo  sopor  sociinduin  doclorcs  ca- 
lliolicos.  uon  ruil  somuus  nulurulis  aut 
coiporalis,  sod  polius  ohdoiinilio,  quios, 
ocslasis  sou  ubsorplio  nionlis   in  I)oo,  ox 


ci  iul  viruin.  Dixitque  Adam  :  Hoc  nunc 
os  ex  ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mea, 
id  ost,  porsona  isla  foniinea,  quae  nomi- 
no  ossis  ot  carnis  significatni'.  quonium 
c\  ossibus  ot  curno  coini)osita  est,  ost 
jum  torinutu,  quuntuin  ad  coipus  suum. 
c.v  uno  do  ossibus  mois,  puta  ox  costa  moa, 


protundu  ac  iutonsissimu  contompluliouo  cl  (>tiuiu  dc  carnc  inoa.  quoniam  Dons 
Dci  uc  secroloruin  inysloriorum  ipsius.  Kx  tollondo  costum  ex  Adum.  tulit  siinul  ciim 
qua  obdormitiono  corpus  et  vires  sonsiti-  costa  aliquani  partem  carnis,  qua  cosla 
ViC  so|)ichaulur.  utquc  u  vitu  unimuli  uctu-  D  fuorat   tecta.  Hoic  vocabilnr  virago,  (/uo- 


uli  ol  uctihus  circa  propi'iu  objcctu  siispcn- 
dobuntur,  donec  inons  rediit  ud  se  ii)suin. 
Unde  quidum  dicunt  Adum  tunc  supern:t> 
curiifi  interfuisse  :  quod  tanien  intelligcn- 
dum  non  est,  quasi  anima  ejus  fueril  rea- 
lilor  separatu  a  corporo,  aut  translatu  in 
coelum,  vel  quod  vidorit  Doiim  luiic  claro 
per  speciem,  sed  quod  unugogicu  coiitem- 


lUdin  de  viro  sumpta  est.  Apparet  quibus- 
dam  quod  impropria  sit  nominatio  ista, 
quia  virago  magis  designal  mulierem  vi- 
riliter  agentem,  quam  de  viro  sumptam  : 
idoomagis  proprie  diceretur  vira,si  sermo 
Lutinus  hoc  paterelur.  Sed  ultimum  istud 
non  vidotur  idonee  dictum,  quia  etsi  di- 
clio  ista.  vira,  esset  in  usu,  per  eam  non 


plutione  multum  sublimi  contemplatus  sit  designaretur  mulier  facta  de  viro,  sed  so- 

Doum,  et  illuminatus  ab  eo  de  quibusdam  lum  persona  feminei  sexus,  sicut  per  vi- 

secretis,  ut  slatim  dicetur.  Cunique  obdor-  runi  persona  sexus  virilis.   Xam  ita  ha- 

T.  1.  6 


Si                                   KNAiu(\riu  i\  (  \i'    II  (;k\ksis,  —  Ain .   xv 

biuviit  !)(i  ail   iitvicfiii   vir  ct   \ii'u,    siiuit  A  i>t  cunir  umi,  id  ctl,  lain   raiiiiliitiitcr  uc 

iloiiiiitiii  ct  iliHiiiiiu.  I*cr  iloiiiiiiuiii  uiitciii  iiiliiiic  ci)|tiilul>iiiiliii',  i|iiusi  siiil    iiiiu  cu- 

iiuii  ilc.si^iiutiii',  ({iiDil  ict  illu  ({uu*  ilitiiiiiiu  ro  ;  lU  it(M'iiiii  iM'inil  iIud  Mi|t|)u>ilu,  iitpoti^ 

iliciliir,  ^it  fuctu  dc  (Ioiiiiiki.   Liuli^  u|t|tu-  vir  (4   iixor,  iii   cuiiic   iiiiu,  lioc  «;sl,  curo 

rct  (|tioil  u|)|iro|)riutiii>  (liccn^tur  viructu,  iiiiiiis  cril  ullcriiis,  cl  citro  iiiiiusciijiisiiiic 

quuti  i|c  siii)  luclu,  i|uuiit  viru  ;  i|Uuiii\i<>,  i|).<)oruiit,  cril  uittljolius  coiiiuiiiiiis,  uiii  ad 

iii  (luuuluiii  iiiitlicr,  iliccrctiir  iiropiic  vi-  <;ssciiiluiit,  allcri  ud  iilciiduiii  :  vir  (|iii|t|ic 

ru,  (|uciiiudiitoduiit  iii  Mcliru;o  dicilur  Issu,  Mti   corpoiis   |)ol(vslulciii    iioii    liuhcl,    scd 

quod    iutcr|>rctutui'    iiiiilicr.    Siiiii|itu    cst  iiiiilicr,  cl   ccoiitru.  Kruiil    (|ii(j(|uc  diiu  iii 

itu(|iic    iiiulicr   illu    dc    viro   quuiituiii    ad  curiic  uiiu,  hoc  cst,  iii   uito  curiiuli   opcro 

corpus,  iioii  (piuitluiit  ud  uuiiiiaiii,  i|uu'  itc-  scii  ('oiiiiiicrcio,  at(|uc   iii   iiita  prolc  coiii- 

(|uui|iiuiii   c\  uiiiiiiu\iri   trudiicla  c>t,  >cd  iituiiicultuiil,    coiicurrciil,  cl    uiiiiiii    licitl, 
iiiiiitcdiulc  u  l)cu  crcutu.  .Ncc  tuiiicii  .Moyscs  K  uiiuiii,  iiii|iiaiii,   jicr   cuiitiiiuitioitciu,    cau- 

hoc  exprtvssit,  quiu  jaiii   ^uti^   di-dit   illiid  sulilulciii,  cl  dilcclioit(.'in. 

iiitclli^i,  |>cr   lioc  quod  uiiiiituiii  \iii  iu-.i-  Krat  iiutcin  iitfr</iic  iiinliis,  Ailiiin  sr.i- 

iiuuvil    al)   ixlia   iulusaiii    uc    iiispiruluiii.  //(',•/  ,/  ii.mr  rjus.  .Noit  ciiiiii  iiidif,Mi(M'Uiil 

l*ru)tcrcu,   sicul  dicit  (ilossu,   Tlicodolioii  vcstitii  cuiitru  iiitciitpcriciii  ucris,  uut  ali- 

uliuiii  ('tyiiioloj,Muiit  sus|)iculus  cst,dic('iis:  (|uuui  hcsioiiciit.  .\Vr  crubcscchaut  cx  mii- 

lhi'c   vocubilur  ussuittptio,   quiu   dc   viris  tiia'  iiudilalis  f,'('iiituliuiii(iu(!  iitciitbroruiii 

suiuptu.  Ksu  citiiu,  secuiiduiii   vurictutciii  iiiluitu.    liiiibcscciitia    iiaiiKjiK?   ost  liiiior 

acceiilus,    ctiaiii   assuiiiptioiiciii    dcsi^Miat.  scu  piidor  dc   rc   tiiipi  ;  tiirpiludo   autciii 

Quuinohrein,  id  cst,  (piuiii  laiita  sit  pro-  iiuii  cial  iii  iiiciubris  aiil  cor(>orc  cx  crca-- 

|)iiiqiiitas,  ct  quoduiniitoilo    iiiiilus  viri  ct  lioiic,  aut  i|)sa  ori^iuali  conditione.  Mt  idco 

conjugis  suaj,  relinijuet  homo,  sciliccl  vir,  (|uuiiiaiii  iioii  crat  iii  cis  alicjtia  appclitio, 

putrciu  suHiu    ct    inatrcin,    et    adlKrrchit  Q,  \i\\[    moliu   iiilioiicsta,    iicc   suspicabanlur 

uxori  suce.  Hoc  duplicilcr  cxplaiialur.  Pri-  sibi  talc  quid  iinmincic,  noii  crubucruiil, 

mo,  quod  maritus  rcliiiquct  jiroprios  pa-  sicut  ncc  glorilicati  in  corpore  post  diem 

rentes  coinniuiiitcr,  (piantum  ad  cohabita-  jiidicii.  Ideo  Joseiihus  dcliravil,   dicendo 

tioiieni,  incnsam   cl    In.lum,  ct  uxori   siue  quod   incrubesceiitia  illa  priorum  parcn- 

adhuMcbit   in   liis,  ipiia  ad  proliricaiidum  luni,  venit  ex  impcrilia  et  puerili  simpli- 

accipil  cam   :    idco   habct   providcrc   sibi  citalc.   Sic   enim  slalus  eorum  riiisscl  cx 

ipsi    cl    cuiilorali    ac    propria;    pioli,   ucc  pcccalo  melioralus,  utpote  rnajori  usu  ra- 

inaiiet  sub  cura  pareutum   ut  ante  ;   sed  tionis  et  plcniori  scientia  decoratus.  Jam 

emancipatus  etricitur,  et  suain  accipil  por-  (luoquc  pradiabitum  est,  (juod  Adam   liiit 

tionem.    Secundo,   quod    homo    iclinquct  in  naturali  scieiitia  perleetus  creatus.  Nec 

parentes  suos,quantum  ad  ineundum  coii-  alitcr  potuisscl  auimalibus  apta  imponere 

jugium,quoniam  niUKpiam  licuit  liliocum  D  iiomiua.  Iii  pra'1'ato  ilcin  sopore  luil  mi- 

inalre  sua  coulrahere,    iicc  liliie  cuin  pro-  rabiliter  illuslralus  :   idcirco  nequaquain 

prio    patre,    quia   coucubilus   est    contra  eranl  asiuina  et   brutali  simplicitate  ob- 

reverentiam  qua  proles  suis  tenetur  pa-  luscati,   sed  magis  illuminati  ante   suam 

rentibus  ;   ceterffi  autem   personte,   quaii-  transgressioncm,  qu»  non  rnediocriter  viil- 

tumlibet   cognatse,    potuerunt    aliquando  neravil  in  eis  naturalia,  abstulitquegratui- 

rnatrimouialiter   sociari.  Potest   et   tertio  ta  saltem  nonnulla.  Itaque  nihil  putabaiit 

exponi  de  dilectionis  dcrelictione.Nam  vir  celandum.  quia  uihil  senserunl  reprimeii- 

quum  ducit  u.xorcm,  quamvis  noii  desiuat  dum,  et  quoiiiam  mernbra  pra?fata  ratioiii 

parentes  suos  diligere,attamen  incipit  plus  omnino  obediebant;  nunc  autem  pra>cipue 

amare  conjugem,quam  parentes,  quantum  sunt   crubescenda,  quoniam   rationi  sunt 

ad  amorem  illum  lAois^iwm.  Eterunt  dao  pr»sertim  rebellia. 


I  N  \iiii  \  I  |ii    iN    (  \i'     II   (;r\Ksis. 


Alll       \\l 


h:j 


Airnci  i.is  \\i 


IMIloitlillii    ir    Siil.llin    i.it    i:sl|iiMU,    l.iiM.I.IIM.MIIM    l'\sslM    II.MIs    Isllls    AIUICII.i) 

l'U  lU.KKKMI    KMMISIH  M  . 


0 


I  KIU  rril  (•irca  illinl.  riilil  hoininiis 
hiMis  liinnitKMii.  rl  posiiil  citin  in  \y.\ 
liiilisi»  :  a  (ina  pailc  lcna»  liilil  ciitii.  Iioc 
csl.  iii  (|iia  pailc  lciia'  lacliis  cst  |)iitiiiis 
hotiio.  \{\  lioc  i'cs|)on(lcl  llcniiciiN  ilc  llas- 
sia  ;  Mc  lioc  noit  csl  ccililinio.  Scd  .loM-pliiis 
(licil.  (|tto(l  in  ii^mh)  Damascciio,  lioc  c^l 
iii  a4,MO  jn\la  (iticin  poslca  cst  a^ililicala 
Mamasciis  itrhs  Syiia>.  I>icit(|ttc  Joscplins. 
(ptoil  ihi  raclns  sit  .Vilain  (U'  lciia  iithra 
conspci'sa  scu  Itninida.  Nam  ct  .Vilatn  iino 
modo  iittcr|)rctalnr  ac  sonat.  iiihciis.  \cl 
ritbra  lcrra.  .Vlii  dictinl.  (ptod  lactiis  sil  iii 
mcdio  tcrra'  liabitahilis,  ittpotc  circu  Jcrii- 
salcm.  (iiioMiam  ihi  attt  |)rt)pc  nascitnrns 
ct  convcrsaliirns  rncrat  ('hristns.  In  I^liici- 
dario.  iii  qiio  miilta  notahilia  brcvitcr  con- 
titicntnr.  tinamvis  tton  cuncla  antlicnlica 
sinl.  dicitttr  (iitod  Adam  iu  llchron.id  cst, 
agro  uhi  nuuc  llchroii  cst.  formatus  sit.  ct 
illttc  post  cjcctioncm  sitatii  rcvcrsns  ac 
conversatns.  (Itti  diclo  apparcntiam  lacit, 
Joxuexw,  (inod  ibidcm  scpullus  dcscribitur. 
'^'  Scciiiuio  quivriltir,  qtmm  vir  sit  dignior 

mnlierc,  cur  mnlicr  in  paradiso  rorma- 
ta  cst.  vir  extra  paradisnm.  Rcspondctur. 
quod  viro  oxtra  paradisnm  plasmato,  ad 
innucndum.  quod  niansio  paradisi  sihi  na- 
turalitcr  non  dchcrctur,  satis  innotnit , 
quod  niulicri  mansio  illa  non  debcbatnr, 
quum  esset  imperlectior  viro  :  idcirco  ad 
illud  (lesignandinn,  non  oportebat  eam  ex- 
tra  paradisum  formari.  Assignantur  quo- 
que  et  aliie  cans».  videlicet  quod  Deus  in 
lioc  honoravit  sexum  femineum.  Unde  et 
de  nobiliori  materia  eani  formavit.  quain 
virum,  puta  cie  costa  viri,  de  linio  formati. 
Et  quia  ipse  Greator  omnipotens  prgpvidit 
se  ex  sexu  illo  incarnandum.  Et  rursus. 


\  nc  \iri  coiijiip>s  siiuk  coiitciiiiiaill.  scil  vc- 
ncrcnlnr. 

Tcrtio  i|iia'ritiii-  circa  illiid.  Pia-ccpil- 
i|nc  ci.  diccns  :  Kx  oiiiiii  li;;iiii  paiadisi 
coiiicdc:  (|iiot  piifccpta  dcilit  Dciis  A(la>  iii 
priiicipio  sctt  paradiso.  Ad  lior  coiiimii-  Tn*  pra- 
iiilcr  rcs|)oitdctiir,  i|ttoil  Iria.  I  iiitm  fiiil,  71''*  ^*** 
(Ircscitc  ct  iitultiplicaiiiini.  I']t  lioc  pcrtiiic- 
hal  ad  coiiscr\  ationcm  spccici.  Vcrnmta- 
iiicn  hoc  pra>ccptiiin,  sccnudum  oidiiiciii 
ltistoria>  t(>xlus,  datuin  (>st  A(la>  anlc  traiis- 
lalioncm  suatn  iit  paradisum.   Secundiim 

U  pru»ce|)tum  fitit,  Kx  omni  ligno  paradisi 
comede,  (itiod  perlinef  ad  cons(>rvalion(>m 
individui.  Kt  luec  duo  priPccpta  erant  af- 
firmativa.  Tertium  cxslitit  negativum,  vi- 
delicet  :  Dc  ligno  scientia»  boni  et  mali  nc 
comedas. 

(juarto  qucTritur,  an  etiam  mulieri  data 
sint  ista  prsecepta.  Et  videtur  quod  non. 
Nam  in  prolatione  primi  prspcepti  nondum 
fitit  producta.  Forro  duo  ultima  ista  prae- 
ccpta,  soli  Ada'  data  leguntur.  Oppositum 
tamen  apparet  ex  eo.  quod  infra  mulier 

C  respondet  serpenti  :  De  fructu  ligni  quod 
est  in  medio  paradisi,  praecepit  nobis  Deus 
ne  comedereinus,  ne  forte  inoriamur.  Ad 
hoc  Augustinus  quasi  dubitative  respon- 
(lct.  quod  piiecepta  ista  sic  data  sunt  vi- 
ro,  ut  per  eum  devenirent  ad  Evam.  In 
Schoiastica  historia  datur  ista  responsio 
assertive.  Et  additur  ibi,  quod  jussio  ista 
dicitur  Adae  facta  forte  per  anticipatio- 
nem,  quoniam  muiiere  formata,  utrisque 
est  data.  Yerumtamen  hoc  non  habetur  ex 
textu,  nisi  forte  ex  responsione  Evae  prae- 

D  aii(^gata  :  quae  tamen  ita  inteiiigi  potest, 
quod  jussiones  hae  primo  et  immediate  fa- 
ctae  sunt  viro,  et  muiieri  per  euin. 


H\ 


KNAHItAIIO    IN    <  Al'.     II    (iKNKSIS. 


AHI.     \\l 


tl,    |3. 


ll>nl.  Wll 


Oiiiiitu  (|iia'iiliii',  aiiiic  (■tiuiii  uliu  |M'U^- 
i'c|it;i  (liitu  siiiit  eis.  Kt  viilctiir  (|iii»(l  iiiid, 
(|U(Miiuiii  lciictiuiitiii'  uil  tcxciii  iiuliiialciii 
tft  eju«>  prarccpta.  'rciicl)uiitiii'  (|U(»(jii«'  vi- 
tai'c  pt^ccutu  iiiortuliu,  (li\  iiii>>  |)ra'(-c|ttis  di- 
ivclc  rontruiia  ;  iiiio  ot)liKut)uiiliii'  cicdcrc 
ft  spciurc  iii  hciiiii,  ct  (liligcrc  ciiiii  pim 
oiuiiiliu^.  l)ciii(|uc  iii  tlcclcsiastico  scii- 
ptuiii  cst  :  t)cii^  ul)  iiiitio  cou>tituit  tio- 
iiiiiiciii,  udjccit  illi  pi'((^cc|>tu  ct  iiiaiidutu. 
Aiii|>lius,  tria  priftccptu  iioii  cruiit  nisi  dc 
coiporalit)us  rcl)us,  scd  Dciis  c.\c;,'it  a  pri- 
iiii')  parciitihus  ^piriliialciii  suhjcclioiiciii 
ct  cultuiu  iiitcruuin,  crf,'o  dcdil  cis  praHC- 
pta  de  talihus.  Ad  istud  rcspondciidiiin  csl 
uriiriuutivo,  siciit  argunicnta  tiu'c  |)i-ot)aul, 
(|U()d  ctiain  clarius  coinprohatur  i'.\  liis, 
ipiu)  iii  l-x'i'l('>iastico  scrit)unliir  :  Dciis  dc 
tcrra  crcavit  lioiniufin,  crcavit  c.\  ipso  ad- 
jiitoriuiu  siinilc  sil)i.  Disciplina  iiitcllcctus 
rcplcvit  eos,  creavit  illis  scicnliain  spiii- 
tus,  sensu  implcvit  corda  illoriiiii,  hoiia  cl 
inala  ostcndit  illis,  jiistitiain  ct  judicia  siia 
oslcndit  illis,  ct  di.\it  illis  :  Allcudilc  al) 
OMini  iiiiqiio. 

Sc.\lo  qua'ritiir,nualil('r  cl  iii  (|iia  liii^Mia 
locutus  (^st  illis  Dcus,  cl  (jualilcr  poliic- 
runt  intelligerc  aliquod  idionia.  Ad  lioc 
Auguslinus  obsciire  respondcl,  et  senlire 
videtur,  quod  per  creaturam  subjectam, 
piita  [)er  angcliim,  locutus  sit  et  jiisserit 
illis  (liio  illa  pr;oce[)ta.  Scholaslica  ([iioque 
hisloria  et  tlciiriciis  de  Hassia,  clarius  id 
aflirinant.  I']t  addit  llenricus,  quod  in  He- 
hrteo  facta  sit  illa  locutio.  Atque  seciiii- 
diim  Augustinum,  dicendum  qiiod  sicut 
Deus  concreavit  iliis  scientiam,  ila  et  Hc- 
brcDCP  loqucla'  periliam. 

Septinio  qua^ritui',  qiialiter  el  quihus 
di.\it  Deus,  Non  est  hoiuiin  hominem  esse 
solum,  faciamus  ei  adjutorium  simile  sihi. 
liespondelur  quod  Deus  hoc  di.xit,  id  est, 
intra  se  cogitavit  ac  definivit,  ita  quod  di- 
cere  sumitur  hic  essentialiter  pro  practica 
intellectione.  Kt  ista  locutio  est  tolius  su- 
perheatissima?  Triuitatis  ad  se,  vel  Patris 
ad  Filium  ac  Spiritum  Sanctum,  quein- 
admodum   dietum  est  super   illiid  :   Di.\it 


A  l)ciis,  l<'aciaiiius  hoiiiiiicin  ad  iiiiagiiiciii  ct 
Kiinililiidiiiciii  iio>.lraiii. 

Octavo  i|iia>ritiir,  ciir  DoiiiiniH  volciis 
lollcrc  iiiiaiii  dc  coslis  Adas  elc,  iiiisit  so- 
|)()i'ciii  iii  ciini.  .\(|  lioc  (|uidaiii  rcs|)oii- 
dcl,  iic  Adaiii  N  idcrcl  costa'  siia^  aiiiolio- 
iiciii.  Scd  eoiilra  lioc  ol)ji(-i  (lossct,  (|iiia 
scciindiiin  Aiigiisliiiiini,  so|)()i-  ilh-  iioii  cst 
missiis  iii  Adaiii,  iic  sciilirct  dolorem  ex 
coslii'  ahslraetioiie,  qiiia  el  vigilaiiti  (lotiiil 
eaiii  sine  dolorc  avcllere  :  ergo  a  fortiori 
a|)[>ai-el,  (|iiod  iioii  sit  facta  so()oi-is  iininis- 

\i  sio,  nc  .\daiii  vidcrct  (-oshi'  siui'  siihlalio- 
iiem,  ([iiia  ct  invisihiliter  ()Otiiil  eaiii  Dciis 
uiilcrrc.  Dciii(|iic  siihlatio  costa',,  noii  esl 
c()r()oi-alilcr  cl  viNihilitcr  facla,  [x-r  a[)[)li- 
eationem  inaiius  aiil  allcriiis  mcinhri  aiit 
iiisli-iiiiiciili,  sed  jussii  (Jninijioteiilis,  aiit 
cliaiii  invisihili  ali([iio  coo[)(-ralii  angclico. 
Siiiil  igiliir  liiijus  rci  alia;  ralioiics.  I^riiiia, 
((uoiiiam  Dciis  duni  costaiii  abstiilil,  vo- 
liiil  \ii'o  rcvclarc  inysleriiiiii  seu  causain 
ahlalionis  illiiis  :  ideo  misil  in  eiim  coii- 
tciii[)lalioiiis  so[)orem  et  ecstasim,  in  qiia 

C  rcvclavit  ei  multa  sccreta  et  s[)irilualcin 
ralioncm  facti  illiiis  :  qiia'  tainen  ratio  in 
se  s()iritiialis.  fiiit  littcralis  ibidein,  sicut 
et  seijuens,  seciindum  Aiigiistiiiiiin.  Seciin- 
da  itaque  ratio  est,  qiiia  [ler  formalionem 
KvsR  ex  Adam.  voluit  Deus  [^radigurare 
formalioiiem  Kcclesite  ex  Christo  :  ideirco 
c.\  .Vdain  dormienle  et  so[)Oialo  Deus  for- 
iiiavil  I->vain,  (juia  pra^vidit  quod  ex  Chri- 
sto  dormiente  in  cruce,  formanda  esset 
Kcclesia. 
Nono  qua^ritur,  cur  Deus  formavit  mu- 

D  lierem  ex  viro,  et  iioii  |)otiiis  ambos  simul 
produxit  de  commuiii  materia,  sicut  in 
ceteris  auimalihus  fecit.  Kt  respondendum 
quod  ideo.  Primo,  ut  vir  conjugem  magis 
diligeret,  non  solum  tanquam  aliquid  si- 
mile  sibi,  sed  ct  tanquam  aliquid  sui,  el 
tanqiiam  queindam  sui  effectum.  Hinc  duo- 
decimo  de  Civitate  Dei  loquitur  Augusti- 
nus  :  Quod  ex  latere  viri  facta  est  mulier, 
signal  (juam  cara  dehet  esse  conjunctio 
iiiariti  et  conjugis.  Secundo,  ut  in  hoc  quo- 
que  [)riinus  homo  Deo  assimilaretur,  quod 


KNAIlll  \l|ii    IS    I   \|"      II    i.l  NKSI».    —    Alll.    \\l 


K.% 


sicill    niiMiiii    sliiil   c^    hrit,  sir    lllli\  )'r^lilii 
f;riiiis  liiiiiiiiiiuin   |ii-i)ilirrl  i-\   iiiiu  lioiiiiin' 
|iriiii().  TtMlio,  (|iiMiii!iiii  \  II  nipiil  i-sl  iiMi 
licris  :    iilciicn  (>\  co  taiii|ii:iiii   ji    i|iioiliiiii 
priiicipio    liiri.il    iirocrcaiiila.    niiarto,    iil 
rciiiiiia  siio   iiiiirilo   liilcliiis  ct   iiinorosiiis 
iiilhicrcrct   tiiii(|ii!iin    |iriiici|)io   siio.   niiiii 
lo,   |iro|ilcr  si^iiiriciilioiiciii   in\stcrii,   iil 
polc  ([iiod  tota  iOcclcsiu  («SK(«I   i'orniaiiila  a 
Ciirislo. 

i)cciiiio  (|iia>ritiir,  (|iiarc  poliiis  dc  coslii 
(>l  liitcrc  Adic  siiinptii   cst    i'ivii.  llcsjuiiidc 
tiir,    iid  (lcsif,Miiiiiiliiiii  (jiiod   i'',c(dcsia  cssct 
y<..i/iM.\i\   It"""'"''"    •!''   '>;iiif;>iinc  c.\   (lliristi   liilcrc 
3«.  |)roriiiciitc.  llcin  ad  iiiiMiciidiiin.  (|iii)(l  iixor 

sil  jiixta  siii  niarili  hiliis  poiiiinla  cl  liin- 
(piiUM  socia.  iioii  ipiiisi  ancillii  iiiil  doniiiiii 
ii  viro  siio  lialxMida  :  idcirco  dc  nicdia  cor- 
poris  parlc,  vidclicct  costa.  noii  Av  ciipilc 
aiil  p(>(lc  viri  cst  lacta. 

l  n(l(H'iiiu)  (iiuvrilur  dc  conlcnipliitionc 
Adic  iu  piicralo  soporc.  (piiililcr  \  idcril 
i)cnni,  ct  ipiid  c.\  (li\in;i  rcvclalionc  tunc 
cojj:novcrit.  Ucspondctur  (piod  non  vidil 
i)(Miin  clarc  pcr  spocicni,  sed  contcinplalio- 
nc  anaiiogica  ac  invslica  ninlliun  piicclara, 
(ina>  Init  cpiasi  nicdio  niodo  sc  habcns  iii- 
tor  l)catiricain  patria?  visioniMu,  et  coniinu- 
ncm  contcniplationcni  Dei  in  via.  Doniiinc. 
st^cnnduiu  doctoros.  cx  divina  revclatione 
lunc  cognovit  Dei  Filiuin  incarnanduni. 
non  tanien  C(\i,Miovil  tunc  causani  Incarna- 
tionis,  vidclicct  (jnod  pro  diluendis  lunii- 
di  p(Tcalis  esset  incarnandus  :  non  cniin 
pnrscivit  ruinaiu  suain.  Et  (luod  istud  sil 
vcruiM.ex  eo  perpenditur.  quod  Adaiu  cvi- 
gilans  ct  reversus  ad  se,  prophelavit  :  llc- 
lin(]net  honio  patreni  snuiu  et  inatreiu 
suaiu.et  adhirrebit  uxori  sua\  et  erunl  duo 
in  carne  una.  Quod  exponens  Apostolns  : 
£•^/16.?.  V,  Sacramentniu,  inquit,  hoc  magnuiu  est ; 
^-'  ego  autein  dico  in  Christo  et  in  Ecclesjii. 

Intellexit  ilaqne  Adani  in  raptu  illo,  femi- 
nam  de  costa  sna  esse  formataiu.  et  ratio- 
ncm  lormationis  illius  ac  designationcm 
malrimouii  lunc  iustituti.  ut  est  in  naliira' 
oniciuni.  bi  Schoh^stica  quoque  historia 
fertnr  :  Evigilans  prophetavit  de  conjun- 


\  clioiic  (!liiisli    cl    Ecclcsin',  ct    ibidciii  co- 
fiio\il    di-    riiliiio   dibi\  lo,  judiitio  ipioqiic 
tiitiiio  pcr  i^iicin,  iur  HiiiH  iib(*riH  iiiijicavil. 
\  iriimliiiiicii    isliid    rcor    iiicciliiiii,   ipiod 
co^Miovit   il<-   riitiiro  dilinio   at(pic  jiidicio 
l)ci  pcr  iKiicin.  Sic  ciiiiii,  iil  appitrct,  |iia' 
i'o;.;no\  issct  siii  ac  poslcritatis  siiic  riiiiiiiiii. 
co  ipiod  dilin  iiiiii  cl   i;;iiis  jiidicinin,   di 
rcclc  iiisinncnl   p(i'iiiiiii.  iii  ciijiis  ratioiic 
daliir  iiitclli^'i  ciilpii  pricccdctis,  ipiod  ilbi 
iiiiniitissimiini  Ailiim  iioii   l.itnil.  \A  qtiaiii 
\is   posl    priiniMii    l'iolo|)liisli    ti'iiitsf,'ressi- 

lioiicm.  intcidum  inrii.tritiir  p(i'na  iibsipic 
pi'ii'\  iii  (pio  ipiii  inriigatiir;  cnlpii,  tanicii 
si  primiis  hoitio  tion  [iccciissct,  noii  iitrii- 
gcrcliir  poslcris  po-Hii  sinc  pi';i'\  i;i  ciilpa  : 
(piod  ctiiiin  S.  rhoittas  affirmal.  I*orri)  iii- 
ciirniilio  Kilii  Dci  noii  sii|)pliciuiit,  scd  po- 
liiis  bciicficiiiiii  dcnoliit. 

Diiodccimo  (pucritur,  iiit  dc  costa  Adic 
polcrat  i-lvii  b)rmiMi.  Et  apparct  quod  noii. 
(pioniam  cx  laiii  piir\;i  matcria  nequivit 
ficri  coipiis  tam  grandc.  iiisi  foitc  pcr  r;i- 
refactioneiu  ;  coriins  autein  Eva'  noii  crat 

C  raruni,  sed  grossum,  spissum  ac  solidum. 
licsnondetur.  quod  dc  iioc  dnw  sunl  opi- 
niones.  Ina  Hugonis  et  Magistri  Sciilcn- 
ti;uum,  (pii  dicunt  corpus  Evae  formatnnt 
ex  cosla  illa  absque  additione  alicujus  ex- 
tcrioris  materiae,  per  creationem  aut  con- 
versionem  alicujus  in  ipsam.  Si  enim  (ut 
aiiint)  Deus  i)Oluil  materiam  de  nihilo  f;i- 
cere,  potuil  eam  in  se  ipsa  multiplicare 
absqne  alicnjus  additione.  Alii  dicunt  quod 
factum  sit  illud  per  additionem  alteriiis 
materiap,  et  probabibns  reputat  Thomas, 

D  quod  factum  sit  hoc  per  additionem  ma- 
terite  pricexsistentis,  eo  quod  Sancti  com- 
muniter  dicant.  oinnia  ad  minus  in  materia 
simul  esse  creata.  Sed  istis  difficultatibus 
scholasticis,  qua?  super  Sententias  diffuse 
discutinntur,  nequaquam  intendo  immo- 
rari  hoc  loco. 

Tertiodecimo  quaeritur.  qualifer  costa 
de  qua  facta  est  Eva.  fuit  primo  in  Adam. 
Aut  enim  fuit  ei  supeiflua,  aul  de  ejus 
integritatc  consistens.  Si  secuudum.  ergo 
ea  sublata.  factus  est  imperfectus  ac  di- 


8ft  K\AltR.\iln    IN    CAl'.    II    t;KNKSI8.    —    AHT.    .XXII 

iiiiitutiiH.  Si  |iriiniiiii,  t-i^o  fiiit  iiioiislnio-  A  in-t,  aii   niiitjci-  NJt  j^rossior   iiireriiis,  aii- 

!>us,  sieut  (|iii  tiulx-l  st-x  ili^'ito>>.  .Mdiislniiii  iion.  Iiiro  aliaiii   lalioniMii   aililnril,  iliccii- 

quippc  i'st  i'tlVctiis  sua»  iMCDiiMMiicns  spc-  ili»  (|iioil  siciil  in  iciliricio  iniincl  ciiilcni  rcs 

cici.  Kcspoiiilctui'  hrcvissiiiiH,  (|uoil  co^lii  nniiicro  iii  uuiiricalo,  i|iiic  liiil  itiilc  icilili- 

illa   fiiil   Ailit^  iicccssaiia,  sceuiiiluin   (|Uoil  ciilionciii,  ct  cx  (|ua  a'iliriciiiiii  lil,  nl  pald 

crat  siut*  spccici  |)riiicipiuiii,  non  in  ipiitii-  iliiiii  cv  li^Miis  ct  saxis  lil  (loiiius,  itu  dicil 

tiiiii    luit   individuuin  ccrtuin.  Idco  cosla  (piod  iiilcr  Adaiii  ct  Mvaiii  inansit  (|UO(laiii- 

uMala,  inunsit  iiitc*^'!-!'  Iioino.  iiiodo   indi\  idiiitlis   idcnlilas,  iii   (|iiaiiliiiii 

IJuurtodccinio  (pufritur,   aii    li\a    riicril  ciidcin  cosla  niiincro  iniinsil   iii  K\a,  ipiic 

liliu  .Vduv  Kt  up|)urct  tpiod  iiiio,  (piiu  cx  iinlc  iuit  in  Aduin.  Scd   isliid  salis   iinpc- 

suhstuntiu  cjiis   cst   luctu.   Cosla   iiuiiiipic  rilc  prolulnin  ccnscliir.  Diini  ciiiiii  cx  aipia 

iiiu^'is   luit  dc  suhstuntiu  Adu*,  (piitin   sc-  lil  acr,  iion   iiiiincl   idciililas   individiialis 

men.  Kcspondctiir  (piod  toriiiatio  Kvu' iioii  H  iutcr  iKpiiiin  ct  acicin.  (piiunvis  inalcria 

exstitit   pcr   nuluralcin  f,'ciicralioiiciii,  scd  priina  cudciii  niiincro  pcrscvcrcl  in  iicn; 

pcr  siipcriutluiitlcin  plasinalioncin,  idcirco  (piic   rnit    iii  aipia  :  sic  (piainvis  cosla   in 

non  cxslilit  lilia  Ailic.  I'oslrcino  circa  illiid.  Kvii   inaiisil  ciidcin   niiincro,  (pianliim   ad 

iEdificavit  Doiniiius  costain  (piain  liilcral,  |>riinain  inatcriain  (piii;  i'iiil  in  Adain,  non 

etc,  Lyra  allcfj[al  ct  approbat  Kalibi  Salo-  taincn  oh  lioc  niaiisil  cadciii  nunicro  co- 

nioneni,  diccntcin  :  Kormatio  iiiiilici  is  dc-  slii   in  iiliisipic,  ipioniam  siih  aliii   1'orina 

scribitur   nomiiic  uHlificalionis ,   (pioniam  suhsliinliali  stclil   iii  Adain  (piaiii  iii  Kva. 

sicul   icdificium  comiiinnilcr  <,'rossius   la-  (Jiicmiidmodnm  iinlcin  malcria  snmil  cssc 

tiusipic  cst   infcrius,  ([iiam   siipra,  sic  cor-  a  foriiiii  siil)slaiiliiili,  il.i  cl  dislinclioncm, 

poru  mulicrum  communilcr  grossioru  iii-  iiniliilcin  aul  niimcralioncm  a  forma  sor- 

ferius,  et  suhtiliora  exstant  su[)eriiis.   Kl  tiliii-. 

hoc  propter  dcbililatcm  calidi  nuturulis  in  C      Possciil  dcmiim  circa  liiinc  [)assiiin  aliii 

mulicre,  [)ropter  quod  inajor  pars  alimcnli  diihia   miilla   movcri,    vidcliccl    (piiimdin 

manet  inferius.  Sed  circa  hoc  scrihil  Kahhi  fiiit  Adam   iii   paradiso,   cl  ([iiamdiii   for- 

Paulus,  qiiod  istud  sit   im[)iO[)ric  dicliim.  matio  cjiis  inlroduclioncm  cjiis   in    [)iira- 

inconvenicnsquc  ad  proposiliim  dcclaran-  disiim   [iricccssit ,   ac  consimiliii,   ([u.i'   in 

dum  :  quoniam  ad  Scriplurum   nil   perli-  cxposilione  se^iuentis  langcntur  capituli. 


ARTICLLUS  XXII 


ELUCIDATIO    SPIRITUALIS    EJUSDEM    CAPITULI. 


I GITUR perfecfi simt  coeli  et  terra,et  om-D  cre&iurai  complelionem  quamdam   sortiri 

/>is  ornatns  eorum.  Per  coelos  angelici  videnlnr,  dum  clcclis  hominibus,  [)ro[)tcr 

intellectus,  per  terram  mentcs  humanu'  re-  quos  s[)ecialiter  iaclje  sunl,  ohscquiintiir. 

cte  intclliguntur,  qui  omnes  perfecti  sunf,  Kursus,   per  coelos  inlelligunlur  conteni- 

quando  angcli  electi  ad  Deum  conversi,  plativi   et    religiosi   ac    prsesidentes ;   per 

per  dona  glorise  sunt  beatificati  et  roho-  tcrram,    activi   sa^culares   ac  subditi,   qui 

rati,  imo  et  plene  consummati  in  Deo,  ho-  oinnes  in  Kcclesiasunl  suo  modo  [)erfecti, 

mines    quoque   per   dona   gratia?    gratiim  dum   unus([uisque  eorum   sccundum  exi- 

facientis  formati.Deniquecetera?univers8p  gentiam    siue   vocationis  digne    Deo  con- 


K>Mlll  \  \U>    IN    (   W.    II    i.l  M  sls 


\ltl       Wll 


87 


MMMlllll'.     l|l|illlllll     IIIIIIIIUIII     lllllllllls,    Mllll 

virliilrs  ac  ilinia  Spiiiliis  Saiicli  rl    inrii 
l(»rii  acllls.   ('iniiftlcvlli/iif  liins  i/if  sr/i/iiiin 
ofntx  smnn.  Vrv  sr|iliiiiiiiii  iliciii,  iiilclli^'il 
Isidonis  iliciii  f;loi-ilicalii)iiis  d  rci|iiicliii 
nis   clcclin iiiii    in    ic^no  ciclcsli  :  in   (|no 
(lic  rc(|nicscci    Dcns   plcnissiinc  iii   clcclis 
fjlorilicalis.  racicndo  cos  plcnc  cl  conlcn- 
lalivc  coiuinicsccrc  in  sc.  iUi  iil  saliali  plc 
iiaric.  iiii  pliis  iicipic  (piiil  ainplins  (picaiit 
appclciMv  hciii(pic  illi    (lici.  id    csl  clcclis 
cl  bcalis  in  dic  illo  aMcrnilalis.  Dcns  plc- 
nissinic  hcncdiccl  pcr  infnsiom  ni  scii  con- 
scrvalioncin    ct    (HMisnninialioiicin    iniinc 
rnin  f;loria>. 

/\/(C  sini/  iiciicni/loncs  nvli  v/  /rrrir,  i n 
(llc  </iio  fi-ri/  Doinlnfts  r(vli(iii  r/  /rrroin. 
(MMKMalioncs  nalnralcs  snnl.  piM"  (pias  rcs 
hMiiporalcs  ac(piiruiil  cssc  snl)slanlialc 
spcciri(  uiu.  (i(Micrali(nics  aiihMU  spiiitiia- 
lcs,  snnl  rcroriiialioiics  \m'v  (pias  ( icaluia' 
ralionalcs  ac^prnimt  cssc  spiriliialc.  cpiod 
pst  (>ssc  t;ratia'  ac  \  iiiutuiu.  Isla'  rv\io  siiiit 
gcn(M'ationcs  co-Ii  ct  t(Mia\  id  csl.  rcroi- 
iualioncs  cont(Miiplati\()ruiu  ct  activoruiu 
honiimiiii  iii  lioc  luuiido.  (puc  rcronuatic- 
iics  riiiul  (siiMit  pia^tactiiui  csl)  p(M'  iurii- 
sioiKMu  cliarisinaluni  Spirilns  Sancli.  pra'- 
sorlim  pcr  gratiain  jrrafifioanUMn  :  (iiiaudo 
crcattTp  snnl.  hoc  ost,  spiritnalihM-  i'cg(Mic- 
raUr  ac  rcfonuaUo  suut  :  in  dic  qiio  fc- 
cil  Dcus  cadiiui  cl  UMraiu.  id  csl  lcniporc 
cvangdica'  lucis.  (luod  csl  tcnipus  graliio. 
in  quo  niisoricordia  Dci  pluros  convortif 
prseter  soliluni.  dc  (pio  dic  loquilur  Isaias  : 
/.«.  IV.2.  In  dic  illa  orit  gornion  Doniini  in  gloriaot 
niagiiificonlia.  E/  omnc  vlr(ji(l/Hin  agrl, 
id  osl  iiuMpi(Mitos  forfitor  proficiontos.  qui 
insfar  virgulti  vircnl  viroro  viiiutinn  ac 
gratia».  ot  ornantur  ornatu  quotidiani  pro- 
foclus  :  oinnem(juc  herbam  recjlonls.  id 
est  universas  aniiuas  christifidolos.  qiuo 
sunf  horba»  ol  fruclns  quidam  rogionis.  id 
ost  mililantis  Ecclosi<e.  in  qua  por  fidcm 
et  carilatom  rognat  rox  Christus:  prins- 
(jtiam  gcrmlnare/.  id  est.  priusquam  Ec- 
clesia  boni  ali()iiid  oporarotnr.  Non  onim 
aliquid  iu(M'iforinm  oporarclur,   uisi   pra*- 


.\  falii   niiiilu   a    Dcu    pi.cMMiialiir  ac   rciiiii- 
dclnr  ;    idc(»    snlMlilin    :    Son  rnini  iiln, ni/ 
lUuiilnits  hrits  stifirr  /rrrnin,  i(l  csl,  li.iln 
Uiloriliiis  tciia'  nondiiin    infndiMiil  aipiaiii 
sapiciilia'  salnlaris,  aUpic  c(i'|csliH  ^ralia* 
iiiilircin.    El    polcsl    liuc    luco   pcr   lcrrain 
spccialilcr  dcsi^Miari   •;ciilililas.  (pi.-o   anlc 
siiaiii  convcrsiuiKMii  cial  ipiasi   aiidissiin.i 
lcrra.  (piaiiliiiii    ad  liuc  (jiiod  carobal    uiii 
iii   snpcrtiornin    lininorc  (■liarisinalnni,  ila 
(piod  diccic  puliiil  Dcu  :  .\iiiina  iiica  siiMil  /'«.ciiii.a. 
Icrra  sinc  aipia  libi.  Ila(|uc  iiuiidnni  pliio- 

H  ral  Doininns  snpcr  tcrram.  (piando  ^'cnlili- 
UiUmii  iioudum  iiislru.xcral  Scripliiris  iiovi 
ac  vclcris  Tcslamcnli.  iiV  homo  non  cra/ 
iliii  niirrnrr/iir  /rrrnin.  'rniK;  (Miilii  non 
ciaiil  praMlicalorcs  ot  iira-iali  inissi  ad 
gcnlililalcm,  (pii  corda  gcnlilinm  voinero 
piicdicatiouis  ad  pn'iiiloiiliam  scindcrcnt. 
\  iiiulibiis(iiic  cxcolcrcnl,  ct  disciplina  o.\- 
crccronl  morali.  ila  qiiod  liiiic  iii  gcnli- 
libus  implcbafur  qnod  Dcus  loipiilur  pcr 
Prophctam  :  .Maiidabo  niibibus  iiicis.  nr  ;».v,c. 
plnaiil  supor  cam  imbroin.  Pra>toroa  tunc 

(1  iiou  (Mat  liomo  qiii  opcraroliir  lorrani,  qnia 
iiifidclium  iiullus  corpus  suuni  lunc  do- 
bilo  casligavil,  nec  cordis  sui  agrum  fe- 
cundavil  virtufibus.  Omnos  enini  decli-  /'j.xiii,  3. 
navorunt,  simiil  inufiles  facti  sunf.  Hoc 
quoqiio  convenit  unicuique  carnali  ot  no- 
gligcnti. 

Srd  fons  asccndcha/  e  /erra.  Fons  isto  esf 
Christus,  de  quo  illud  Ecclcsiasfici.  Fons   jucn. 1.3. 
sapionfi»  Vorbum  Doi  in  cxcelsis.  rife  ac- 
cipitiir.  qni  ascendit  de  terra,  quando  de 
Virgino  natus  est,  de  qua  loquitur  Isaias  : 

D  Aporiatur  forra.  ot  gormiiiot  Salvatorem  :    /s.xi.v,?. 
(piam   tcrram  uullus  operatus  ost   homo, 
(luouiam  nullus  virorum  Virginem  focun- 
davit  ut  pareret  Christum.  qui  ost  lapisde  z)an. 11,45. 
moulo  prspcisus  sine  manibus,  hoc  est  de 
roguo  ac  populo  Judseorum  sine  humano 
oporc  uafus.  Insupor  fons  iste,  do  quo  ait 
Psalmista  ad  Patrom.  Quoniam  apud  te  est    p,<t.xxxv, 
fons  vifa",  fuit  irrigans  univorsam  super-  '^' 
ficiom  torrae,  videlicot  totam  Ecclesiam. 
omnomquo  gonfilitatem  per  Aposfolorum 
of  aposfolicorum  virorum  doctrinam.  qui- 


88  KNAHH.VTlo    IN    «Al'.    II    (iKNKHIS.    -      AHI      Wll 

,4«/.!,».    1)11^  lociitu^  rhl  :  Kiilis  iiiihi  l<'«,tt's  iim|iii'  A  n niUviilniiii.  Jn  t/tio posdit  hn/ni/tfni  i/iti-in 

/*«. »»«,».  mi  ultiiiiiini  ttMTit».  .Ni-iii|i«*  III  niiiiifiii  l<'i-  /'urmavt'/-at  :   iil  est,   Ctiiisliiiii   (Hjiislilnil 

rttiii  fxivit  soiius  tioruin.  rittl**  |mm'  Uiiiuin  ('u|iiit   totiiis  Kceii^siiP,  sicut  lo(|iiilnr  l'a(i 

/•.  «Li», «.  Pater  locutus  f^t  Kilio  :  llcili    tt-  m   liitiin  lii^  :  ||imiiii  tlcdil  cu|iiil  siipci'  oiiiiiciii  Kc-    hphe».\, 

gentiuiii,  iit  sis  saliis  iiicu  iis(|uc  ud  c.xtrc-  clcsiuiii,  (|ua*  csl  c(ir|>us  ijisius.  (^oiisliliiil  "° 

niiiiii  tcrra^  (|iio(|iic  (Jiristnui  lioiiiiiiciii  iii  ipsu  Kcclc- 

Fufiuavit   igitur  Dominus  Ikas   homi-  >)iu,  (|uiu   tlniii    \ciiil    lciiipoiis   plciiilutlo, 

ncni  ilc  linto  fcrra',  i(l  csl,  S|)iritns  Saii-  iiiisil  Dciis  Kiliniii  siiniii,  tini  iii  lcrris  csl 

ctus  cor[)iis  (^hristi  foriiiavil  c,\  |)iii'issiiiiis  visus,  ct  ciiiii  hoiiiiiiihiis  coiivcisatus,  (|ni- 

saiif,'iiiiiihns  Viit,'iiiis  sai  TU',  et  (Ihristiis  cx  l)ii->   ItxMitiis  csl  :  Kf,'o   iii   iiicdio   vcstruiii    t.nc.ww. 

sanetis  |)aliibus  iiatiis  ost,jii.\ta  illiul  Apo-  siiiii  sicnl  tpii   ininislral.  I  iidf  cl  l*uti'i  la- '  ' 

/jom.  1,3.  stoli  :  Kaclus  cst  cx  sfininc  David  sccuii  Itliu  :  lii  iiicilit)  Kcdcsiu'  luiidubo  to.  /'«.xxi,i3. 

duincarncin.  Et  inspiravit  in  facictncjiis  H       I'rodajit  aatcnt  Domiitus  Dcas  ili'  liuino 

sjtiractitam   vittf.  Iiitciior  lacics  hoiiiiiiis,  ontuc    liynam    /jalcltram    r/.v/<    cf   ail   rc- 

csl   incns  cjns.   Iiispiiavil   crj^o   Dcns   l'u-  sccndum  suavc  :  id  cst,  onincin  homincni 

ter  seu  Trinitas  tola  iii  lacicni  (Ihristi  spi-  virtnosiiin,  (pii  al)  c.xordio  cxslilil  iiiundi, 

raciiluni  vitai,  id  cst,  Spirituiii   Sunctiiiii  Dcns  dc  NMru  forinavil,  (piuiiluiii  ad  csso 

nicnti  cjus  huinuiuc  iiirndit  coiiiosissiiiic.  naliira! ;  cl  (piuiilnm  ad  cssc  gralia;  ac  vir- 

yoa/.n.  .11,  Non  ciiiin  sid  incnsurain  dcdit  Dcus  Spiri-  tnluiii,    prodn.xil    I(mii|)()I'c   cvangclicio  lc- 

^*  tuiii  honiini  (Ihrislo,  (pii  in  Isuia  lcstulni-  :  ^'is  oiiiiicm  (Ihrisliridclcm  dc  Kcclcsia,  in 

/«.  I.XI,  I.  Spiritus  Doiiiiiii  supiM' mc,  co  cpiod  nii.xfiil  ipiuiilnm  iniiiislcrio  Kcclcsia'  omnis  lalis 

Jbid.xi,i.  nic.  Dc  qiio   idcin  cccinit  Isaias  :  llc^piic-  cst  pcr  Muplismiim  spiritnalilcr  rcgcncni- 

scet  super  enin  Spiritus  Doinini.  Et  factns  Ins,  (picmudmodnm  ail  Salvator  :  .Nisi  qnis   yw,;(,..rii, 

est  homo   in   animam   viventem  :   id   csl,  rciiutns  Incrit  cx  urpia  cl  S[)iriln  Sanelo,  ''' 
Christus  acccpil  in  siun   incarnalionis  c.x-  C  non  [)otcst  vidcrc  rcgnum  Dci.  I*orro(^hri- 

ordio   aniinam   vivcntcm,  non  soliim  vilu  slifidclis  dicilnr  ligmim.  jn.xla  illnd  :  Omiiis   Matih.m. 

gratiip   in  gradn   altissiino  gralia*  gralifi-  ai'l)or  (|nii'  iioii  facil  fructnm  honnm,  cxci- 

eantis,  scd  cliam  vita  gloriic,  (|n<inlnm  <id  dclnr.  .Nam  ct  (^hiislus  dcsc  ipso  loqiicns: 

beatifieam  dcjlalis  fruitionem  [ilcnissiinc,  Si  in  viridi,   in([nil,  ligiio  hicc  fuciiinl,  in    /.«c.xmh, 

qnanlnm  ad  snpcriorem  suip  animic  [)or-  arido  quid  liel  ?  Tale  lignum  est  pulchrnm  "• 

tionem.  Kodem  enim  instanti  ([iio  anima  visn.  ([iiia  ornalnm  pulcliritudine  gratiaiet 
Christi  creata  cst,  impleta  cst  plcnilndinc  s[)Icndore  sapicntiic  ac  virlnliim.  Kst  ilcm 
gratiarnin  et  liiminc  gloriie  al([uc  claiissi-  ad  vcsccndum  suavc,  qnonijim  dulcilcr  re- 
ma  divinio  csscntiaD  visionc  [)cr  spccicm.  ficil  alios  vcrbo  ac  opcrc  scu  eonsolalione 
in  quantum  se  extendebat  capacitas  mcn-  ct  gaudio  spiiiluali,  sicul  de  Tito  loqnitnr 
tis  creatae.  Paulus  Corinthiis  :   Refectus  est  spirilus   iio.r.v.,, 

Plantaverat  autem  Dominm  Dcus  pa-J)  ejus  ab  omnibus  vobis.  Kt  rursus  ad  Phi- 
radisiim  voluptatis  a  principio.  Paradisus      lemoncm  :  Hoficc,  ait,  viscera  mea  in  Do-  nuikm.io. 
voluptafis,  est  Kcclesia  mililans,  quiP  in      mino.  Produxit  eliam  Dous   lignuin  rifiv 
mcmbris  suis  electis  ac   virtiiosis,   spiri-      in  mcdio  paradisi ,  \'n\c\[co\  VA\n'>,\\\ri\,  i\c 
tnalibus  dcliciis  affluit,  alque  in  isto  c.\-      qno  Salomon  contcstatur,  quod  Sapientia     /vor.  ui, 
silio  dulcissime  visitatur  et  consolatur  a      lignum  vitae  est    omnibus    apprchcndcn-  "^' 
Deo.  Hanc  Deus  ab  c.xordio  saeculi  ccrpit      tibus  eam,  dc  quo  Pauliis  :  Nos.  inquil,  iY;o,-..,2i. 
planlare,  praesertim  a  tcmpore  Abcl  justi,      prapdicamus  Christum  Dei  virtutem  et  Dei 
id  est,  per  divina  charismata  stabilire  ac      sapicntiam.  Lifjnumquc  .^cientiw  honi  ef 
radicare  in  mundo  ;  de  qua  plantatione  ait      maJi.  Pcr  lignum  hoc  [)otest  designari  et 
.i/««;..xv,  in  Kvangclio  Dominns  :  Omnis  planlatio      Christu-;,  de  quo  loquilur  Isaias  :  HnlYrnm    /..v,.,  is. 
"•  quam  non  plantavit  Patcr  meus  ca'lcslis,      cf  mel  comedct,  ul  sciat  reprobarc  malnm. 


KN.\IUI\ll«i    IN    '  \l'      II    (iKNKHlS. 


Alll      Wll 


80 


Jitiitni.w 


Ihill.    IV 

i:i,  u. 


rl  i'lif,'rr(«  1)111111111.  Ipsf  ••iiiiii  plruissimc 
(li)ciiil  iiilcr  IxiMiiiii  i't  iiialiiiii  ilisccnicrc 
Potcsl  ilciii  |ici  lif^'iiiiiii  sciciiliir  liotii  cl 
iiiiili.  lihcnini  ailiilriiiiii  acci|>i,  pi-optci' 
(Miiisain  iiiii\  c\priiiicii(l;ini 

h'f  fliiriiis  ri/rri/icfiiitiir  ifr  fnrn  vnfii- 
ftfiifis  :  i(|  c>t,  (lliiislns  nnij-cnilns  |)ci  c\ 
fontc  palcnia'  nicnlis  a'lcina  ficiicialionc 
cf^rcssiis  csl.  cl  \('nil  iii  innnilnin.  naln 
raiii  assnniciis  lininaiuini.  ipicniadinodiini 
lassiis  csl  :  l",\i\i  a  Patrc.  ct  \ciii  iii  iimiii 
(liiiii  :  iiif  irrii/ii/iifiini  /iiirnifisnni ,  id  csl. 
Kcclcsiain.  siciit  c\posiliiin  csl.  Indc  cl 
ipsc  :  (Jni  bihcrit.  iiiqiiit.  i'\  aipia  i|iiaiii 
c^M)  dalio  ci.  Mon  sitict  in  a^tcinnin  ;  scd 
a(ina  miani  i'i;:o  daho  ci,  lirt  in  co  loiis 
a^ina'  saliciitis  in  vitani  aMcrnam.  Qni  ifr- 
i/iifr  ifiriififiir  in  i/iuitiKn-  rd/jitd  :  id  cst. 
|)cr  (|iialnor  ninndi  parlcs  rivos  sapiciilia' 
siia>  dirrndil.  rorciu  ^M-atia'  sparsit.  cl  ipia- 
Inor  rinvios,  ulpolc  i|iialnoi'  llvaiii^n^lia. 
flncrc  aliiuc  dccuircrc  tccil.  Vtd  piiniiis 
riu\  iiis  csl  totalc  Mvauiicliuiu.  a  (inatuor 
Kvaiigelislis  conscriptuiu  :  tlnvins  sccuu- 
dus.  inoralis  doctrina  cpislolaruin  l*auli 
ot  alioruiu  (lualuor  Apostoloruiu  :  llnvius 
tcrlius.  Iil)('r  liislorialis  Acluuiu  Ai^oslolo- 
ruiu  :  lluviiis  (luarlus,  lihcr  i)roph(Micus 
.\pocal\psis.  l)eni(]UO  flnvius  islc  in  (lua- 
tiior  dividitur  capila,  (iuiu  ail  Apostolus  : 
ifor.1,30.  (^hristus  factus  csl  uohis  a  Doo  sapiou- 
tia  ot  justilia  ol  sauctificatio  ol  rodoiu- 
plio. 

Xomei/  n/ii  P/riso//.  Por  Pliisou.  (]ui  iii- 
lorprolalur  (socunduni  (ilo.ssam)  nuilatio 
oris,  inlolligi  potost  Evanfroliuin  saucli.Io- 
annis.  in  (]uo  diffusius  odocelnr.  (lualilor 
Vorbuni  caro  factum  sil,  ila  (^uod  (]uasi 
mulalus  appar(^l  formam  sorvi  accipiens. 
(juainvis  nou  in  Vorbi  doilalo.  sod  in  assum- 
pta  humanilale  sit  facla  mulalio.  Ipsc  est 
f/ui  circuit  omnem  terrani  HeviJath.  Ber 
terram  Hovilalh  seu  Indiam.  significantur 
ferveules  ol  conlomplativi.  in  quibus  sa- 
pienlia  Kvaugelii  sancti  Joannis  speciali- 
ler  fluil  ac  vigel.  In  quibus  /lascitur  au- 
runt,  videlicet  forvor  preliosissimus  divini 
amoris.  (pii   esl   oplimum  aurum.  Ibique 


Philii,p 
II,  7. 


.\  i/irriiifiir  fnfrtfiiiin  \\'\  liilclliillii.  (|il.'i'  chI 
aionialica  arbor.  ciijiis  ^iillii  cst  liicida  cl 
^'iisln  ainaia  ac  boiii  odorlH.  iiilcllip^ilnr 
dolor  coiilritioiiis.  ct  dcploralid  pnrHoiilJH 
oxsilii.  iliia'  iii  ciiiilcinplali\  is  ntiisistitiil, 
iliioiiiain  (iiiotidiaiia  sna  pcccala  acii  coii- 
trilioiic  ilciilaii;.'iiiit.  ad  patriainiliic  adspi- 
rant  ciolcstcni.  dicciitcs  :  llcii  niilii  qiiia  /'i.ctii.3. 
inciilatns  inoiis  prohnigaliis  csl.  Kt.  Kiic-  /v. tu,  i. 
riiiit  inilii  lacriiiia'  iiicii'  paiics  dic  ac  noclc 
l-'J  fii/iis  n/ii/rhi/ii/s,  pcr  quciM  dcsignaliir 
convorsalio  hiiinana   cxlcrior  o.xoinplaris. 

\\  caritas(|uc  fratcrna.  (|ii()iiiani  ony\  simi- 
liliidiuciii  liabct  cidoiis  nngiiis  hninaiii  : 
coiilcniplalivi  autciii  iii  \  ita  hac  (|iiando- 
ciiiii(|iic  ad  divina  rapiiiiitiir.  taiiicii  sa-pc 
cogunliirad  huinauain  \ilaiii  rodiro  ol  alii.s 
conformari. 

/iV  //oiiir/i  ffiivii  seriaii/i,  dr/in/i.  Pci' 
(Ichon.  qiii  inlorprotatur  hialns  tcrra-.  iii- 
tclligilur  llvangclium  sancti  .Matlha'i.  iii 
(|U()  spccialitor  odocomnr  torra'  hiatuni.  id 
csl  cupidilalcm  oiiincin  vitaro,  sou  bonnin 
hialuiii.  ulpolc  forvcnlem  affoctum  fulnro- 

C  ruin  bonorum  habere.  Qai  circait  omi/ein 
terrani  ^■Kthi(>/)iir.  Ibi  quippo  ad  litleram 
l'-\angoliuin  hoc  abnndantius  fliixit  ac  fu- 
suiu  esl.  Tota  quoquo  gonlililas.  qiuT  erat 
viliorum  nigrodine  cooperta.  per  .Ethio- 
piam  cxplicalnr.ot  Evaugolium  islud  haii- 
sil  atqno  potavit.  Xomen  vero  fluminis 
tertii,  7'/V/>-/.s'.  Por  Tigrim  Evangelium  san- 
cti  LuciP  exprimitur.  quod  instar  tigridis 
volocissimie  undique  ost  vulgatum  atque 
roceptum.  qnia  non  solum  Catholicis.  sed 
et  hspreticis  ac  Sarracenis  specialitor  pla- 

D  cuil  :  proptor  quod  supor  Lucam  asscril 
Origonos :  Innumorabiles  ha^rotici  sunt.  qui 
Evaugolium  socuuduin  Lucam  recipiunt. 
Douiquo  in  Alcoiano  Mahomoti  perfidi  ct 
mondosi.plura  ox  Evangelio  Luc»  sumpta 
habentur.  Hoc  Evangelium  pertransil  As- 
syrios.  Assyrii  interpretantur  diiigentes. 
Veraciter  autem  fideles  secundum  Chrisli 
doctrinam  se  dirigunt.  et  ita  Evangelium 
Luca?  plene  et  rocto  acceptant.  Ffuvius  au- 
tein  qaartus,  ipse  est  Euphrates,  quod  in- 
terprelatur  frugifer,  et  Evangelium  sancti 


90 


K.MAHHvriO    l>    CAI*.    II   (iK>KSIS.    -      AHI.    XXII 


II 


Vlaici   M;;iiit'i('iit,  i|iio  ad   virltitiiiii   fiiicli- 
fi(-uti()it*-iii  iiitlniiiiiiir. 

Tulit  i-i't/i)    thnni  II  us  Ik'us  htiini  inuu  ,  lil 

<^st,  (llirisluiii  >('ciiiitiiiiii  iiulitruiii  usmiiii- 

|ituiii  (-(lu.xit  tli-  iii\  lolutis^iiiio  Vii'{<iitis  utc- 

/>•.»«!,  10.  ru,  sicut  iii  INuliiio  rulclur  :  Ouoitiain   ln 

es  qui  cxtruxisli  i Ic  vcitirc.  Hi  jm.suif 

euin   III  finiitilisu in    culiifihi/is,  id  c>t,  to- 
lius   Kcclcsiii'   |)riti('ipciii,  lcf,'islut()i-ciit   ct 

lltlllllltlUtol-CIII     ipMlllt     criccit,    jllXtU     (|UOl| 

/«.  Lv.i.  ail  |)cr  Isuiuitt  :  Kccc  tcslcui  populis  dcdi 
cuiii,  (lucciii  uc  pi-<i'ecploi-citt  }<cutihus.  I  f 
upemrtftuf  vi  cu.slinlirfl  iUuni ,  id  csl,  eurda 
ridcliuiii  pcr  doitu  ^rutia^  sitii>  rccuitdarct 
ct   cxciccrct,  ati|U('  iii    hoiiis   coiiscrvaicl 

jwinn      fidclcs,  siciil  iii  K\  aiij,'cli()  ait  :  Palcr,  tpto^ 

x«iu,  9.  I      1'    1-         '  I  '  I'  1 ' 

dcdisli  tiiilii,  iioii  pcrdidi  (|U('iti(|uaiii  cx 
itid.w»,  eis.  llciiKpic  :  Ouiiiii  (•ssciii  cuitt  cis,  cfjo 
s«'rvuhaitt  co^  :  ct  (pios  dcdisli  iiiilii,  cii- 
sto(li\  i.  l'iH'ri'itil<jiii'  i'i,  iliri'iis  :  J'J.v  iiniiii 
liijint    /turui/isi    iiinic/i',     id    cst,     C.\    Ollllli 

iiuliouc  ct  plchc  aliipios  tihi  pcr  fidciii 
ct  earilatciit  iiteorpora.  l'oi-ro,  iptod  Dcits 
pi-ieecpci-it  istiid  (Jhristo  lioitiiiii,  constal 
/AW.xiv,  ex  00  quod  ipscinct  |)i-ofitctur  :  Sieiit  man- 
datitni  dcdit  iiiilii  Paler,  sic  faeio.  /h'  lif/uo 
aulcm  .scieulia'  /nml  el  nia/i  ne  c())uedus, 
id  est,  vanos  et  seinlos,  in  oeiilis  propriis 
sapieiilcs,ae  rcprohos  rcliiKpias,  nce  iiicni- 
bris  tuis  invisceres.  Hine  (Ihristus  ad  l*a- 
/Airf.  xMi.  irein  disseruil  :  Non  pro  niiindo  rogo,  sed 
pro  his  quos  dedisti  inihi  de  niundo, 

Dixil  ([ao^iue  Doiuinua  Deus  :  Xon  esl 
bonuiu,  hoiuiueui  e.sse  so/uui,  id  est,  non 
deeet,  nec  expedit  ut  Chrisfus  in  inundo 
-  infructuosus  renianeat.  Fuciaums  ei  u</- 
julorium  simi/e  si/ji.  hoc  est,  Ecclesiani 
priniitivam  formemus  ex  eo,  per  cujus  mi- 
nisterium  totus  mundus  regeneretui-.  et 
salvelur  per  ipsum.  Formatis  itjilur  de 
huiuo  cunclis  aui iuuufi/>us,  etc.  Per  hoc 
spiritiialiter  praefifjuratum  est,  quod  om- 
nia  genera  hominum,  qui  seeundum  di- 
versitatem  vitiorum  aut  virtutum,  diversis 
exprimuntur  nominibus  avium  ac  bruto- 
rum,  Deus  spiritualiter  prsesentavit  aniiiue 
Christi,  ad  cognoseendum,  el  item  ad  in- 
telligendum,  qui  ex  eis  essent  electi,  qui- 


A  hiis  jiixta  hoe  Cliristiis  imposuit  iioiikmi. 
Adiv  ccrii  uiiii  iiirciiir/jiifur  iid/ufar  siiui- 
/is  i'Jus,  hoe  cst,  Chrislo  iiullus  clceloiiiiit 
ii-ipiulis  itivciitiis  est.  .Nce  Christiis  iinc- 
iiit  Spoitsaiit  illaiii  iit  terru,  proplcr  (piiini 
(-\  M-   foriiiaitilaiit  di^sceiidil   iii  iiiiiiidiiiii. 

Iiiiinistf    criji)    hiiiiii  II  us    hrus  soiiorcin    III 

At/tiin,  id  est,  \oliiiiliilciii  suhcundi  iiio:- 
tcm  pro  iiiiindi  sidiih-  (lliii^to  iiispiiin  it, 
cl  (-11111  ilt  i-|ll(-(-  llioii  \olllil.  (Juunii/uc 
o/it/iiruiisscl ,  liillf  uiitini  t/c  eoslis  ejus, 
lio(-  (-sl,  Christo  in  eriKM'  defuneto,  laiiceu  J>fnnn.\\\, 

H  iiiilitari  lutiis  cjiis  iiei-foruri  |)ermisit,  iino 
cl  |)('rforavit,  eo  iitodo  ipio  hcutissiiiius 
piiiK-cps  .Xpostoloriim  testatiir  :  Dciis  (|ui  .4c/.  m,i«. 
piieiiiiiiliin  it  pcr  os  oiiiiiiuiit  1'rophelai'Uiii 
pali  Christiim  siiuiii,  iiii|)lcvit  sic.  Sicipic 
formavit  (-.\  co  Keelcsiaiii,  quoiiiam  sa(;i-a- 
iiniilii  (piihiis  foriiiiilur  Ke(;l('siii,  dc  liilcrc 
(^liristi  perfosso  fluxeriiiit.  Oiniiia  clciiiiii 
siK-ramcnta,  omneiii  siiaiti  virtittem  a  do- 
miniea  passioiic  ct  nierito  ejiis  sortila 
siiiit.  Kl  rcplcilf  curncni  j^rtt  cti ,  id  est, 
pro  latcrc  ('hristi,  sie  iicrforalo,  coiijunxil 

(;  et  dctiil  t-i  l-leelcsiaiii,  (pia'  pretio  saiif^ui- 
nis  (^hristi  redcmpta  esl  cl  (Ihristo  iinita, 
quemadmodum  in  Isaia  lef^iliir  :  Si  posue-   /«.i.m.io. 
lil  aniiiiiim  siiaiii   pro  peeeato,  videhit  se- 
iiieii  loiif,'a'Vuin,cl  dispertiam  ei  plurimos. 
Ef  ut/duj-il  earn  ad  Adtitu,  id  est,  Kc- 
clesiam  adduxit  ad  Christum,  tan(|uam  ad 
eapiit,  per  fidem,  propter  (juod  ail  :  Oinne   jomm.st, 
quod  dat  rnihi  Pater,  ad  me  veiiiet.  Dl.ril-'"- 
(fue  A(/a)n  :  Hoc  nunc  os  ex  oasl/ms  mels, 
cl  curo  dc  carne  mca,  id  esf,  Ecclesia  ista 
saiiguine  corporis  mei  formata  est,  et  mi- 

1)  hi  lam  cara  est,  ut  proprium  os  et  caro. 
Vnde  et  Paulus  teslatur  :  Vos  estis  corpus    ito»-.  mi, 
Chrisli.  et  niemhra  de  membro.  Ihec  vo- 
cabilur  virago,  (juonlam  de  vlro  su)npla 
esi.  Reete  nomen  istud  Ecclesisp  competit. 
qua'  de  (^hristo  esl  procreata,  de  qua  ce- 
cinit  Jei-eniias  :  .Miilier  circumdahit  viruni.    Jer.  xxxi, 
Ecclesia  quoque  fortissima  est  in  Deo,  et  '' 
virilissime  agit,  sicque  virago  ritevocatur. 
Quamo/jrem  relimjuet  horno  patron  suuni 
el  malrem  :  id  est,  Ghristus  ipse  Palrem 
suum  quasi  reliquit,  veniendo  iii  muuduin. 


INMlllMlM    |\    (   VI'      III    IIKNKHIH.    —    Ani.    XXIII  ftl 

cl     iniilrfiii,   lll|i(ilr  S\  n;if.jo^iilll.  rl  iKllurNll   A  ,t  n  ii>r  rjns.rt  inni  rr  iif>rsri-/iii  n  f  .Sw  CUn- 

u\\\v\  snii',  i(l  fsl   |'".c(lcsi:i>.  KacliniM'  snnl  sliis  iii   innntJM  islo  cniivcr^iniis,  mikIiih   cI 

(/^^(<.  sciliccl  (lliiisliis  cl  l.cclcsiii.  iii  riirnr  |iaii|)ci'  rnil.  ncc    iikIc  cinhnil  ;  priiiiilivii- 

////(».  iil  csl,  iiniini  iii\  slicnin  ciii  |>iis  cinisli  (|ni'   hicclcsia  cxslilil    iimla   cl    c^ciia.   ncc 

Iniinl,  ciiiiis  |Minci|»alc  I  ii|>nl  csl  C.hrislns.  indc    vciccnndalmlnr,    scd    [.'Idiiahalnr   in 

hrof  iiKtrni  iitriiiiii'  iiiuliis,  Ailinii  sriliri-t  Doinino. 


Ainici  LIS   WIII 


Ki.n.invTio   (  \iMiri.i    riniii   :   ski»   kt  skupkns  Kiur  (.M.i.iitinii  ci  nctis 

AMM.\.NriltrS    TKIUI.K,    KTC. 


DI''S('.UIi*  ro  (inalilcr  prinins  lionio  cini-  |{  rraiulcin    sc   convcrlil.    iit    dolo    hoinincin 

slilnlns  sil  in  paradiso,  ct  (iiialilcr  c\  sn|)planlarcl,   (|iiciii    \iitiilc  snpcraro   nc- 

(>o  rorinata  sil  rcinina,  niinc  rccilalnr  cpia-  (piircl.  Porro,  nc  rraiis  illiiis  niinis   inani- 

lilcr  aniho  dc  paradiso  cjccli  snnl.  Srd  rt  rcslarclnr,  in  propria  spccic  iioii  vcnil.  nc 

srrpri/s  rnif  rn/liilior  rn/ir/is  ,ii/iiii/i//ti-  ap(M'lc  C()f;nosc<M'('liir.  Ilcriiiii.  ik   rraiis  ojiis 

hiis  trrrir./j/iir  frrrrul  Doniii/i/s  l)r/is.  (jni  csscl  valdc  0('(Milla.  (pup  cavcri  \ix  posscl. 

ilixit   iiil   iii//lirrriii  :  ('///■  prirrr/iit   roliis  c|  nc  iioiiio  \i(l(Mctiir  |)ali  iiijuriani.  si  la- 

J)r//s,  iit   iioii  rotiirilrrrtis  r.r  oniiii  /ii/no  jilci'  cii'ciiinvciiiri    p(M'initl(M'(Miir.  iil    pra'- 

panulisi  ?    Sicut    ail    Honav(Miliii'a    siipiM'  cav(M'c  non  possct,  pcriiiissus  csl  diaholus 

s(HMin(luni,  disliuctiou(>  ''1\.  (piaiuvis  sunl  in  spccic  ali(Mia  v(Miirc.  scd  in  tali.  iii  (pia 

auiuialia  (pi;cdam  hriila  callidiora,  ct  (]ua-  cjiis  lualilia  possct  lacililcr  dcprcliciidi.lii- 

si  priidculiora  s(M'pculil)iis,  scrpcns  lauKMi  dc  propria  (\jus  factuui  cst  voluntatc,  (jnod 

callidissiuiuin  aniiual  csl   ad   iusidiauduin  (\  iu  propria  fonua  uou  vcuil :  ut  autciii  vc- 

at(]uo  nooonduin  corporalit(M'  liouiiui :  idco  uii'(M  iu  forma  sua»  malitia>  congruonli.  vi- 

iiuuicusilas  diviiuv  sapi(Mili;o  sic  ordiua-  dcliccl  scrpiMitina.divinitus  faclum  ost.  Kt 

vil,  (]U0(l  callidissiuius  iuvisihilis  hoslis,  si  pcrmissus  fuissot.  fortc  vcuissct  lihou- 

spirilualitcr  iusidiaus  ac  la>d(Mis,  por  scr-  tius  in  forma  columha^.  Hax"  Magistcr. 

pcul(Mn  aggrcssus  osl  hominom  impugna-  Sod  circa  hoc  (|uaeri  possot  :  quum  dia- 

ro,  nt  intcr  iuslrumontum  ot  ojus  motorom  bolus  sit  invisibilis  spirifus  in  sua  natura. 

ossot  ])roporlio.  Scd  cur  uou  aecossit  iu  (]uomodo  vcniro  potuissot  iu  propria  forma 

sijocio  columha».  aut  splcudidissimi  augcli,  sou  spocio.  Rcsj^ondotur  quod  in  j^roj^ria 

aul  homiuis  rcliiiiosi  ?  Sic  cuim  pcrsuasio  natura  uou  potcrat  visibilitcr  apparcro:  at- 

(\jus   ai)i)ai'(Mitiaiu   hahuisscl   majorciu.  ct  taiiKMi  horrihilissima,  tolcrriuui  at^juc  tur- 

fraus  (>jus  aiuplius  latuissot.  Ad  hoc  supor  pissima  forma,  qua  pingi  solct,  dici  potost 

Goncsim   Auguslinus  rospondot  :  Nou  ost  D  qnodammodo  propria  spocios  ojus.quiapcr 

putaudum   (jiiod  diaholus  sorpoutcm  por  cam  aptius  desiguatur.  Et  si  apparuissot  in 

qncm  tcutarct,  clcgcrit  :  scd  quuiu  tcufau-  ca.  fuissot  mox  cognitus. 

do  dccipcrc  cuporcf.  non  ost  pcrmissus  hoc  bisupor  qua^ritur,  quid  movit  diabolum 

affontaro,  uisi  p(M-  scrpcutcm.  Hine  Magi-  ad  toutaudum  homiuom.  Ad  quod  respon- 

stcr  Sciit(Miliai'uiu   libro   sccundo,  distiii-  detur.  ox  eo  quod  iu  libro  Sapientia'.  socun-  .snp. ii,*4. 

ctiono  il,   diffusius   ait   :   Quia  diabolus  do.  hahotur  :  Invidiadiaboli  mors  iutroivit 

per   violeufiam    nocere    non    poterat,   ad  iu  orbem  terrarum.  Itaque  Bonaventura  ad 


Ui 


KNAHHAIKt    IN    «Al*.    III   liU.NKtilS.    —    AMi.    .\.\lll 


istud  rti!t|>omliU   iit  sicriptu  Mfcuiidi  :  Uuo  A      •Jua*niiiluiii  csl  ([uoiiuc,  ( m   iiiniio  aff- 

iittii  |H^ec'atu,  suprihia  ft  iiiviiliu,  luuxiiiK'  gi-cssus  (^sl  IViniiiaiii,  rl  iiuii  |i(»lni^  \iriiiii. 

possiiltiii    iiiciiiciii   (liultoli.    lit   suiit   hiiT  A(l  hoc  suprr  sci^uikIiiiii  HoiiuviMilura  rr- 

iluo  |tffL-u(u  qiiusi  iiisi-|)uruhiliu,  ita  (|Uoil  spoiuti-t    :    liulio    liujus  ut-i-i|)ilui-  luiii   c.x 

iii\i(liu  e(Uu-oiiiilulur  supcrhiuiii  :  supcr-  purtc   sajiiculiu'   l)ci,  (jiiaiii  c\  |»urlc   vcr- 

hiis  uuiii(|uc  uiiiut  c\ct-liciiliaiii,  idco  iioii  siilia-  diaiioli.  I'!.v  pailc  iJci,  (|ii()iiiaiii  Dciis 

vull  huhcif  |>urciii ;  sicqiic  iiio.v  uppclil  c\-  |icriiiisit  diuholuiii  sic  lciilarc.  l*riuio,  pro- 

cellciitiuiii  siu;,'iilaiitcr  possitlcrc,  pi-oplci  picr  viri,  sciliccl  Ada',  c.vcicilalioiiciu.  Naiii 

quod  slatiiii  iin  idct  uclii  mI  liaiulu.  Dia-  udco  lorlis  luit  cl   siiiriluuli  iiiciilc  piu'- 

holus   cr^'o    vidciis  hoiiiiiicin  coiistitiiluin  diliis,   ipiod  |>()lci-ul    rcsislcic   ikiii   soIiiiii 

iii  stutu,   iii  ipio  polcrut   suh  sua  cudcrc  tciitulioiii  scrpciilis,  scd  suggcslioiii  cliam 

scu  rcdi^'i  pott-slutc,  iii  (|U()  cliam  polcrat  mulicris,  iiik!(-  cI  forliiis  lciilari  pcrmissus 

ad   rciicilulciii  supcriiam  uscciidci-c,  u  ipia  H  csl.    Sccuiidti,    pro|)lcr   rcmoM-iidam    mu- 

corrucrat  ipsc,  motus  cst  rx  siipcihia  ul-  licris  cxcusalioiicin.   .NCmpc  si  vir  |)rimo 

qiic  iiividiu  atl  iiomincm  iiiipu;,'uaiKluiu  :  pcccassct,   iioii   viih-rcliir  miillum   iiiirau- 

ex   supcrhia,    iit    (-11111   sihi  siihjiccrct  ;  cx  diim,  si  ci  iiiulicr  coiiscusisscl,  (piiim  \ii-    iCiihm-.s, 

iiividia,  ul  cum  ah  a-lcriia  hculiliidiiic  im-  capul  sit  miilicris.  Tcrlio,  proplcr  uoslram  "  ' 

pcdirct.  Siccpic   siipcrhia   iiiit,  cpiasi  1110-  iiilormalioiicm,  (|iiia  cx   modo  ct  ordinc 

vfiis  primiiiii  ;  iiividia   aiilcm,   sit-iit  mo-  iiliiis  [)riiiia'  lciitationis,  cof^iKiscimus  mo- 

vcns  immcdialum  ct  proximum.Nam  dalo  diim  alcpic  progrcNSiim  iinisiiiiiis  iioslra' 

(Itiod  iion  potuissct  liomiiicm  sihi   siihji-  lcntatidiiis.  (Jucmadmodum  cniin  illa  lcn- 

ccro,  attamcn  sluduisscl  ciim  IViicilatc  ac  latio    pcrvciiit  a  scr|)ciitc   ad    \inim    pcr 

gaudiis   |)ai-adisi   privarc.   Ilinc   i^olissimc  h-minam,   sic   iioslra   lcnlalio   pcrvcnil   a 

dicitiir  cx  iiividia  homincm  lciilassc.  Ha-c  scusualilalc  ad  ralioncm  supcriorcm    pcr 

Boiiavcnlura.  (\  ralioiiciii    iiilcriorcm.   Pra^tcrca,  cx   pailc 

Ampliiis    qiucriliir.    ciir   diaholiis    iioii  vcrsiilia'  diaholi   sumilui-  ralio.   I)iai)()liis 

accessit   homincm    invisihililcr,    lciilaiido  iiauKpK'  coiisidcravil    muiicrcm   cssc  ini- 

eum  iiilcrius  siiggcslionc  pcslilcra.  Ad  hoc  noris  sapicnlia»,  (lci^iiioris  conslanlia',  ct 

respondct  Alhcrlus,  quod  siiggcslio  da^mo-  importunioris  adlucrcnlia'  :  (piia  minoris 

nis   inlcrior  compclit   scnsiiaiilali    corru-  sapicnlia^   itiit,    iacilior   cral  ad   scducen- 

pta!,  idcircoClirislum  cl  homincm  in  slalii  duin,  idciico  diabolus  voluit  sihi  per  eain 

.Vaiih.ty,  iiuKjccntia'   tcntavit  diaholus  suggeslioiic  laccre  viam  ac  Iransitum  ;  qi.ia  dcbilioiis 

extcriorc.   Lndc  Tiiomas   a|)crliiis    ait    iii  conslantia',  faciiior  cial  ad  pervcrteiidum, 

prima  parte,   et    super   scciindum,   (piod  idciico    lcntalor    aji^gressus    est   hominem 

quamdiu  superior  pars  aniin»  mansit  iii  prinio  ex  ea  parle,  (|iia  luil  iiiiiius  muiii- 

homine  Deo  subjecta,  niliil   inordinatum  liis  :  quia  importunioris  adh;erenlia},  cou- 
contingcre  poteral  in  inferioribus  virii)us  D  jiciebat  diabolus,  si  eam  vincerel  primo, 

aniiiu-e.  ipsa  non  (|uie.scerel  quous(|iie  perverlerel 

niueriliir  rursus.  qnis  dipinoniim  tenta-  virum.  Ihec    Bonaveiilura.   hi    Scholaslica 

vit  homines  pruloplastos.  Ad  hoc  palel  re-  (pioque  histoiia  dicitur,  quod  diabolus  me- 

sponsio  ex  eo.   quod  in  Scholastica   fer-  lucns  deprehendi  a  viro,  aggressus  est  fc- 

tur  hisloria  :  Lucifcr  dejectus  a  paradiso  minain   primo.  Nam   et   magis   fiexihilem 

spirituum.    piila    co-io    empyreo.   invidit  vidit   eamdeni.  Denique  astutissimus  iilc 

homini,  eo  quod  positus  esset  in  paradi-  lcnlalor,  acutissimc  pensans  quam  inteuse 

so  corporum.  sciens  quod  si  faceret  eiim  priinus  vir  ille  diligei-et   feminain   ex  se 

transgredi.  inde  ejiceretur.  Hinc  commu-  sumptam,  perpendil  quod  si  piimo  vince- 

niter  dicitur,   quod  LucilVr   qiii   lcntavit  rel    iVmiiiam,   ipsa  viruni  suo  amore  ad 

Christum,  tentavit  et  primos  parentes.  idem  allicerel. 


KNAHHATKI    IN    r.AP.    III    l^f.NKSIS.    —    AIIT     Wlll  '.Ki 

(Jiuriiliir  tlrmii»,  (111   iliiili.ilii-.  Ii'iiliilii»    A  liMjiirljaliii   iii  sn  |iiiili',  iiun  rsM'  ailvnHu- 

iiriii    illiiin    iiii-i'|)it  iil)   inlrno^Mlioiii'.  ili  i  iniii,  MMJhittinin  roiisiliiiriiiiii.  I'urri)  Tlni 

(■niilo.  diii'  |)ia>rr|)il  Mihi^  hiii^.  i'li'    '   \<l  mas  sn|iri-  sccnniliiin,  ilisliiiclioiio  i.*i,  rf- 

lioc  palri  icsponsio  c\  \cil)is  Maj^islii,  li  laliii  :  \liilicr  cicilnlil  scrpiiilciii  acrcpJHHi? 

Iiro  sccniiilo  iliccnlis  :  Slaiis  lio^lis  siipci  tisinn  loipiciiili.  noti  ipiiilnii  pcr  ciiiKlilii)- 

Inis  corain   rciniiia.  iioii  ainlclial    iii   Ncrha  iiciii  iialiirir,  scil  pcr  iiiintslcriiiin  spiiilii- 

pcrsiiasionis  proriiinpcrc,  nicliiciis  tlcprc  alis  crcaliii.i'.  .Ncc  conlnlil,  aii  lioc  rictd 

liciitli  ;   sctl    sitl)    inlcrro^alioiic    a^^M'cs>iis  xirlnlc   aii^'cli    liDiti.    aii    tiiali  :  aiit  iilriitii 

csl  caiii.  tpialcniis  c\  rcspoiisioiic  cjiis  col  ricrcl  llco  pcriiiillrtilc.  aii  |)iii  jnhctilc.  I^l 

li^frcl,  (puililii  iii  liiilainlo  procctlcrc  pos  islittl  tlicil  Tlionias  solvcttilo.  d  c\piMii'iiilo 

scl.  iliupic  iliaholns  (li\il    :  ('.iir   pran^cpil  iincloriliitcin  .Mii^^islri  Sciilciiliiirniii  scciiii- 

vohis  Dcns.  nl   noii  coincdcrclis  dr  oiiiiii  tlo  lihro,  (lislinctiotic  i!l ,  ilicciilis  :  Miilicr 
lii^Mio  paratlisi.  Iioc  csl  ilc  rriiclihns  iiiho-  li  iilco  scrpcntcin  iioii  liorrnit.tpiotiiittit  ipiciii 

i-niii  oiniiiuin,  nna  c\ccptii  '.  a  Dco  crcalnin  sci\  it,  nsiiiti  loipictiili  iihco 

Po^trcnu)  (piidam  liic  scrihil,  (piod  di;i-  acci^pissc  crcdidit.  Iv\   his  sctpiitnr,  ipiod 

hohis  lUMi  csl  pcrmissiis  lciiliirc  homiiicm  mnlicr  iioii   pnliivil  scrpciilriii  illiim  cssr 

in  spccic  j^^raliosa.  l'",t  addil  :  .Miipii  laincn  lidionalis  tiiitntii'.   Vcrniiitiimcn  cxpo^itio 

dicimt.  (pu)d   scrpcns   illc   liiihnil    lacicin  isla  non  <ip|)arct  consona  iiitcnlioni  .Miij,'i- 

iii-.itiosam   iic    vir.i;inidt'iii .    ipiod    Ac   Scri-  stri.  Si  ciiim  miilicr  ifslimavit   riiliotiidcni 

ptnra  nidliuii   hid)cl  iuicloriliitcm.  (Jnocir-  s|)ii-itniii   loipii   pcr   scrpcntcm,    liiihnisscf 

oa  sciondum   tpiod  iJctlii  hoc  dicit,  rl  IJo-  cansiim  horrciidi.  Ncc  horrcndi  cansa  fnis- 

na\t'nlura  allci^at.  in  Scholaslica   (puxpic  sct  ci  ahlidii  c.\  lali  o|)ini()nc,  pr;f'srititti 

liistoria  additiir.  qiiod   rcclns   scu  ci-ccliis  cpiia  non  cral  iissuclii  idiipiid  lidc  scntirc. 

incessit.  alipic  adhnc.  ul  Iraditiir,  parcas  (picmadinodnm  iJalaam  arioius.  Nec  e.\  iioc 
crcclus  inccdil.  Ingcslis  quoquc  Aloxantlri  C  dicilur  crcaturam  pro|)i'ic  accepisso  nsiim 

ii.u- in  lo- iiahctnr  quod  f  lotpu^ntli   a   i)co,   (pioniam   ah  e.\trinscco 

h? 01  is,'ln"ii  <li'i'>i'^  CDUsonarc  vidclur  tc.xlus  niox  c.\-  priucipio,  scilicct  angclo  aut  diaholo,  ad 

.losi.iorauii.  plauandus,   sicut  patchit.   Sicqnc  dictnm  ioquiMulnm  movctur. 

illud  censelur  salis  authcuticum.  Sed  (puim   aclualis  recordatio  pra^ccpti 

Dcnique  locutus  cst  diaholus  per  ser-  soieat  a  pcccato  retrahcre.  mirnm  tpiod 
pcntcm.  rormaudo  vcrha  pcr  linguam  scr-  tcutator  a  conuucmorationc  diviui  pia?ce- 
ptMitis,  ita  (juod  s(M'p(Mis  non  intcilcxit  pti  tcutatioucm  illam  cxorsus  est  :  Cur, 
verha  illa.  qucmadmodum  loquifur  pcr  inquicns.  pra^i-cpif  vobis  Dcus.  etc.  ?  Ad 
energumcnos  attjuc  lauaficos,  hoc  esf  ar-  lu)c  Augusliuus  super  Genesim  ait,  quate- 
repticios  et  obsessos,  quos  infellcctu  ra-  uus  per  hoc  mulicris  transgressio  gravior 
fioneque  privat.  ul  Strabus  ait.  Sic  quo-  et  inexcusabilior  redderetur.  QuiBsivit  igi- 
Num.wn.  quc  angclus  houus  loqucbatur  pcr  asiiuim  D  tur.  ut  ex  mulieris  responsione  inveniret 
lialaam.  Scd  mirum  apparcf,  quod  mulicr  occasioncm  duccndi  illam  ad  malum  in- 
cx  alloculionc  scrpculis  non  timuit.  Ad  tcntum,  qucmadmodum  iactum  est.  Deni- 
quod  Magislcr  lil)ro  sccuudo  rcspondct,  quc  quidam  liic  scribit  :  Stante  statu  in- 
quod  pufavit  eum  accepisse  a  Dco  loquen-  nocentiiP,  non  poterat  esse  deordinatio  in 
di  orficium.  Kt  aliqui  dicuut,  quod  ae^fi-  viribus  inferioribus.  nisi  prius  esset  in 
mavit  scrpenfoni  illum  esse  aliquam  ra-  rationo.  Istud  consonat  dictis  authontico- 
tionalcm  crcaluram.  Ex  quibus  prsplacta  rum  doctorum.  sed  ex  isto  concludit  :  Et 
positio  dc  virginco  vullu  ot  rcclo  inccssu  idoo  diabolus  non  tcntavit  hominem  pri- 
serpeufis  illius.  apparcutiam  liabet  niiijo-  mo  de  comestione  ligui.  sod  do  restri- 
rem.  Sed  ef  Bouavoufura  super  secundum  ctione  prsecepti.  Hoc  autom  consequens 
testatur,   quod   nudior  crodidit  eum,  qui      non  videtur.Primo,  quoniam  Christum  qui 


2S. 


M 


KNAHHAIIO    l>    CAlv    III    i.KNKHIS.    —    AHT.    XXIII 


i-ritl  lii  ^littu  |i«'rffcliuris  iiiiiorfiitia\  i|uaiii  A 
|>i-iiiii   (mri-iitfS,    tfiitiivit    |)i'iiuii   ilf  Kiil"> 
.VaiiA.  1%   ilii-fiiilo  :  Si   t'iliu<)   l)fi   i->,  iln    ut  la|Uili-s 
*'  iiili  |>aiif^  liaiit    S«*i-uiii|o,  (luia  qiiuiu  ^ulu 

Hit  vx  siu)  gf iif re  pecciiluiii  iiiortalf ,  potf- 
rut  firca  fuiii  (Ifonliiiuri  ikui  sdIuiii  iiitV- 
rior  purs  uuiiiiu-  lioiiiiuis,  m-iI  ilfiu  mi|ii-- 
rior.  Tfitio,  i|uiu  (irff,'orius  ilif it  :  1'riiuuiu 
purfiitfiii  iliuholit^  Iritjus  iiiodis  tfiituvit, 
videlicet  k'u1u,  vuiiu  gloriu,  ct  uvuritiu. 
(iulu,  (luuiii  rihuiii  Vftituiii  ('oiiifili-iiiliiiii 
suu^it,  ftc. 

(Jiii  rcspoiiilif  $intlifr  :  iJf  /'nirfn  lujiu)-  B 
iiim  iiiuv  sii/if  in  iuiiuiliso,  vcsri miir  .'  Iioc 
esl,  liciMitiuiii  ac  pra-cfptuiii  coiii«*(|f udi 
tfiupoif  opportuiio  liahfiiius.  Si  uiitfui 
tuiii  iiiodico  tfiiipon-  iii  parudiso  riiiriiiit, 
ut  coiuiiiuiiitfi-  dicitur  cl  iiilru  tuii^'flur, 
iioii  vidi-tui'  iiiiilluiii  pi'ol)al)ilf  ipiod  cdf- 
riiit  fx  Iriictibus  paradisi.  iJc  fnuUu  ccri) 
ligni,  naiil  csf  ili  ineilio  puriilisi,  vidfli- 
cet  df  Iructu  ligiii  scifiitia*  Itoiii  f l  iiiali, 
quui  urbor  lorsituii  erut  iiiugis  propiiiquc 
stuiis  ad  lufdiuiii  purudisi,  sive  dirccte  in 
iiifdio  f jus  :  vel  ideo  spfcialitc r  dicitiu'  ■;  (] 
esse  iu  iiiedio  paradisi,  taiupiaiii  uotabile 
uliquid,  ulpole  siiigulaiitfr  vfliluiii;  juir- 
cfjiif  nohis  Dfns,  vel  iiniufdiute  siiiiul  iio- 
bis  uinbobus,  aul  viro  pcr  sc,  fl  iiiilii  pi-r 
viruiii,  ut  lactuin  esl  siipru  ;  ne  comedc- 
reinus,  ef  ne  tanyeremns  iUnil  ad  come- 
denduni.  vel  ad  abstraheiiduin  ali(iuid  de 
Iructibus  ejus  ;  ne  forff  moriamiir  in  cor- 
pore.  necessitatein  inoriendi  incurrendo 
per  inobedientiain,  atque  in  aniiiia  pcr 
divini  praecepti  transgressionein.  Islnd  ad- 
verbium,  forte,  adjecit  inulier  ex  suo,quo-  D 
niam  Dcns  assertive  fuerat  comininalus  : 
\n  quaciinu|ne  die  comederis,  elc.  :  iibi 
Septuaginla  pluialiter  tianstulerunl,  co- 
mederilis.  Itaque  miilier  addidit  notain 
Iianc  dubietatis,  non  per  respectuni  ad 
Dei  prffceptnm.  (piia  de  illo  jam  assertive 
disseruit,  De  frnclii  ligni  qnod  est  in  me- 
dio  paradisi,  prijecepit  nobis  Deiis,  etc.  ; 
sed  per  respectum  ad  pttMiain  desuper 
comminatain. 

Ideo  non  est  convenienter  dictum  quod 


quidaiii  liic  scribil  :  .VppoMiit  ili-  miu,  lor- 
If,  qiiDil  f^t  advfrbiiiiii  diibitaiidi,  ipiiiiii 
laiufii  Dfiis  ussfitivf  |)i'U'('f|)issft.  Ibi  di- 
cfiidiiiii  crut,  (Jiiuni  laiiifii  Deiis  usscrli- 
Vf  coiuiiiiiialiiN  fiiissfl.  I'isl  flfuiiii  (|iiu'- 
duiii  CDiiiiiiiiialiD  absDliilf  affirnialDiia,  ut 
illa  :  .\i>.i  po-iiiti-uliaiii  i-gi-iilis,  oiuufs  si-  /,«(,■. sm, 
iiiiliti-i  |)i-iil)ili^.  Uiirsiis  idfiu  scribit  Iioc  ^'^' 
loco  :  lltimuiu  iDliid,  vidflicet,  Ne  tange- 
ii-iiiiH  illiid,  adilidit  iiiulifi'  de  siio.  .Noii 
i-iiiiii  l)i-us  lUDliibiifrul  tucliiin  ligiii,  scd 
giisliiiu  lanliiiii  :  idfO  iiiiilifi'  addidil  lioc 
fX  displicfiilia  prii'('i-|)li,  (piDuiaiii  illc  ciii 
displii-fl  pia-ci-pliiiii  iiiipDsilum,  libfutfr 
iiggravat  illud  n-fi-rf ndo.  Aliipii  taiiifii  di- 
riiiil,  qiiDil  i-tiaiii  tacliis  ligni  fuil  cis  |)i'o- 
liibitus,  ut  iiiiigis  flonganuilur  a  giistu. 
Si'd  ipiia  lioc  non  liabctur  cx  litlfia,  vel 
ex  ejus  circumslanlia,  prima  exposilio 
inelior  est.  Kl  ipiia  ad  displicfnliaiii  [irii-- 
ce|)li  (|uod  rf|)utalur  inilfbiliim,  scipiiliir 
dubitatio  dc  |)(JMia  iiiiposita  pro  transgres- 
sione,  ideo  iiiulicr  siibdidil  :  .NC  forte  mo- 
riainur.  lla^c  ille. 

In  liis  Vfibis  iiiulla  palfiil  ralionabili 
re|)i'obalioiii.  Priiiium  esl,  (piia  si  Dcus 
laiiliim  proliilxiil  giislum  ligiii  el  non  la- 
ctuin,  ergo  inulier  inentiebaliir,  dicendo 
qiiod  Deus  proliibuit  sibi  ac  viro  eliain  la- 
cluin.  .Mendacium  anlem  oinne,  peccatiim 
esl.  Kl  quia  secundum  doctores  communi- 
ter,  primuin  peccaliim  primorcm  parc iiliim 
iion  fuil,  iino  iiec  esse  poliiil,  venialf, 
mendacium  illud  fuisset  morlale,  et  ita 
peccassct  mortaliter  ante  suggestionem 
serpentis.  Secundum  est,  quod  dicit  istud 
non  habcri  ex  littfra,  scilicet  quod  Deiis 
prohibuil  tacluin  ligni  :  iino  haberi  vide- 
tui'  ex  litlera,  eo  quod  liltera  dicat  inulie- 
rem  hoc  dixisse  anle  suain  ruinain.  Deni- 
que,  quod  inulier  dixit,  Et  ne  tangeremus 
illud,  non  oportel  exponi  de  solo  tactu, 
sed  accipi  po.test  (ut  tetigi)  de  tactu  leii- 
denle  ad  esum.  Tertium  est,  quod  dicit 
mulieri  dis[)licuisse  illud  praDceptnm.  Xam 
displicentia  illa  fuissel  grande  peccalum, 
et  praecessisset  suggestionein  serpentis. 
Quartum  est,  quod  asserit,  (juia  ad  displi- 


KNAIIIUIIn    |\    lAI'.    III    (.1  NKHIH.    —    Alll       WIH 


IM) 


(-riiliaiii    |ii'ii>n-|ili   (|ihiil    i<|iiiLitiii    iiiililn 
liiiii  :   iilii   iiisiiiiiiil   i|iiimI  iiinlici-  ir|)iil!i\  il 

(livilllllll  |l|-a>(-i-|illllli  lliilrliltillii  ;  i|lliiil    lllls 
S(-t    riioriiiis    lil;is|iliriiii,i     ali|iii'     iiciliilia. 
Si(-(|iit'   (Miiiiia    Mlia   isla  riiissi-iil    iii   l-iva 
aiilr  siij,'f,'('slioiii'iii  s('i-|i(-nlis.  (liccnlis,  Nc 
(|iia(|naiii   niortc   nini  icniini.  (Jnintnni  csl, 
(|ii(i(l  ait  ninlicicin  c\  (li\iiii  |)ra'('i-|ili  dis- 
|>ii('ciitia    addidissc,   l.l    iic  laii^'(-r(-iiiiis  il 
Ind  ;    iiiiii    lioc    poliiis  dixissc    \idcliir    c\ 
pondi-ralioiic  jiissionis  (liviiiii',  iiisiiinando 
(|ii;mi  (lili^'(-nlcr  cis  ('ss(-l   proliiliiliini  \(-- 
sci  dc  li<,Mio  illo.  |s  (pKKjiic  (•iii  pra-ccplnm 
ali(piod    (lispliccl,    non    S(-inp(-r    a{5'},Ma\at 
illnd  (liiin  r(-ri';il    ipsiiin  ;    iiiio  sa'pc  c.xtc 
luiat.  iit  \  idi-alni'  iiiinns  cnlpalMlitcr  illiid 
inrrin^M>rc. 

Porro.  (piod  mnrKM-  addidit,  loilc.  noii 
ruil  cx  lioc  ipiod  (liil>il;i\  il  (h-  V(-i'il;itc  V(-r- 
horiuu  Dci,  s(-d  (piia  iioii  scivit  ph-naric 
(pialilcr  oomminalio  illa  csscl  iul(-lli,i,M-iid;i. 
an  sciliccl  stdiiin  ;id  pi-rlcrri-udiiin  i-t  rc- 
rrcuaudiun,  ;iii  (-li;ini  ;i(l  absolnhuu  asscr- 
tioiiciu,  iit  'riu)uias.  lUmavcnliira.  (-1  alii 
scribuut  supcr  si-ciindum.  Ail  (-iiiiu  Houa- 
vcutnra  sup(M'  scouuduiu.  disliucliouc  ^i  : 
Mulior  uou  duhilavit  vorum  osso  quod 
Douiiuus  di.xoral,  scd  dc  lioc  dnbilahal, 
(|ualiter  Doiuiuus  iulolligobal.  au  soilioot 
iiitcUigoi-ot  do  morte  corporali  vel  spiri- 
liiali,  aut  alio  (]uoouuuiuo  modo. 

Sed  eiroa  hoo  argui  potosl.  (piia  .Magi- 
sler  ait  libro  seeuudo  :  Attoiulc  ordiuoiu 
ol  progressum  huiuau»  perdiliouis.  Pri- 
mo  dixerat  Dous.  Quaoumque  hora  (»x  eo 
eoiuodoris,  morte  morieris.  Doiude  uuilier 
dixil.  Ne  torto  moriamwr.  Novissime  ser- 
pcns  dixil,  Xoquaquam  morte  moriomiui. 
Dous  arriiiuavit,  uiulier  quasi  auibigous 
dixit,  sorpeus  uegavit.  Quje  ergo  dubita- 
vit,  a  Doo  atlirmanle  recessit,  et  da?moui 
negauti  appropiuquavit.  Sed  a  Deo  afiir- 
nu^nto  rooodore,  ot  diabolo  verum  uegauti 
appropiuquaro,  uou  oaret  eulpa.  Rursus. 
de  verbis  Doi  ambigere,  est  poL-eatum  :  er- 
go  in  muliere  fuit  peccatum  aute  suggestio- 
nem  serpeutis :  cujus  oppositum  Magister 
libro  secundo  dotermiuat,  et  doctorescou- 


.\  (  ordilci' sci  ibniil .  I.l  icspoiidciidniii,  ipiod  lura 
iiitii  oiniiis  reeessiis  a  Dco  esl  ciilpa,  srd  " 
rccessiis  a  Deo  pci  iiiciilis  av(*rsii)iietii. 
Uccessiis  aiil(-iu  pcr  solaiii  dissiinilitndi- 
iicm.  iiiMi  i-sl  sciiipcr  pcccaliiiii  :  i-l  ila 
fiiil  iii  iiinlicri-,  ipui'  pro  hiiilo  dicilnr  a 
Dco  ;iri  irnniiilc  rci-i-ssiss»-,  (pii;i  a  pciTc- 
('l;i  cognilioui-  sensiis  vcrborniii  Dci  dcfe- 
cit.  \A  ipi;iiii\is  i\r  \cril;ilc  \ciboiiiiii  Dci 
;inibigcrc.  iiiipiiim  sil,  iioii  t;inii'ii  sciiipcr 
iniipuiiu  csl,  dnbihirc  dc  intclleclu  vcrbo- 
riiiii  ipsins;  ct  (pniiitiim  ;iil  hoc.  ;ippro|)iii- 

H(pi;i\il  diabolo,  (piod  ;i  pi-ifcctioiic  t\c\'r- 
cil.  lliiK-  ;iil  |{()ii:tvi-iiliir;i.  ipiod  diibihilio 
ill;i  iioii  liiil  ciilpa  tici'  pieiiii,  scd  ncM-i- 
ciili;i  hinlnin.  (pi;i'  ctiiuii  iii  ;tii;,'i'lis  lociiin 
liabcl. 

iJi.iif  (iiilcni  si'rjH'iis  ail  tniillcrcin  :  Xc- 
i/iiiii/niini  niDffi'  ninricniini .  (lircii  lloc  ilit 
Magisl(-i-  libro  scciiikIo  :  Tl  diitboliis  libi-n- 
pcrsuaderi-l  iiiiilicri  niitlnm  ciilp;e  (piod 
inlcndcbitt.  miilniii  (piod  innlici'  lininil. 
soilieel  luortem,  uegaudo  removil,  juoiuis- 
sioueuupio  addidil.  AUpie  ul  ejiis  proinis- 

C  sio  oilius  reciperolur.  duplicavil  proiiiis- 
sionom.  1'uaiu  uaiuquo  comostioueiu  V(-liti 
ligui  suiulous,  (luo  pro  morcede  proposuil, 
utpote  siiuilitiidineiu  Dei,  et  scientiam  bo- 
ni  ac  mali.  .\am  subditur  :  Scit  enim  Deus, 
i/iiod  in  quocionque  die  comederitis  ex  eo, 
iiperioifur  ociiU  vesfri,  id  est.  corda  vestra 
iiuplobuutur  scientia,  ef  erifis  sicuf  dii,  id 
est  diviui,  et  angelis  similes,  iino  et  Deo, 
scientes  bonuni  et  maluni.  In  quibus  ver- 
bis,  secuudum  .Miigistrum,  iino  secundum 
(iregorium  iu  homilia,  diabolus  hominein 

D  teutavil  de  tribus  :  puta  de  gula.  persua- 
doudo  cibum,  quum  dixit.  lu  quacum(]ue 
die  comederitis  :  iuaui  gloria,  addous,  Eri- 
tis  sicut  dii ;  avaritia,  subdens,  Scientes 
bonum  et  malum.  Avaritia  quippe  non  so- 
lum  est  aviditas  pecuni»,  sed  altitudinis 
quoque  et  scieutiie,  dum  sublimitas  supra 
modum  aiubitur.  Attameu  avaritia  sic  ac- 
eopta.  nou  ost  vitium  spirituale.  nec  pro- 
prie  sumitur  ita.  Nam  talis  aviditas  scieu- 
tise,  est  curiositas  magis  quam  avaritia 
proprie  dicta. 


m 


KNAHH.Vriti    IN    CAI'.    III   liK.NKiilS. 


AHT.  xxn 


lu>u|u*r  «-iiTu  \iJDi'   Vfiitu    III  Sclitila^tiea 
lii<tli»i'iu  If^Mtiii'  :  niiiiiii   iiiiiliiT  quu>i   «lii- 
hituihli)  ili\isst*t,  .\t^  r«ii'tf  iiiiiiiuiiiur,  tlia- 
bitlus  i|uu<>i  scfuius  «If  \ii'titi'iu,  i|Ui)iiiaiii 
dultituiis    iii    uli'uiiii|iif  |tai'ti>iii    rufilt*   ilt'- 
1'tilui',    ilixil  :    .\ri|iiu(iii<iiii    iiioiti'    iiKtrii'- 
iiiiiii,  iiiiu  l)i-u->   iiolriiM  \«i>  i'i  III   M'ii-iitia 
ussiiiiilari.  i-t  scitMis  t|uoil  t|Uuii<locuiiii|iii' 
coiiicilciitis  (lc  tioc  li^iio,  critis  siciil  ilii, 
Sfieiitcs   iMtiiuiii  ct  iiiuliiiii,  (|uusi   iiiviilus 
|trohit>uit  tioL' ;  sctl  iiiiruiii  a|t|turcl,   i|iiu(| 
iiiiilicr  crcilcic  potuit    tcututori,  tuiii   |tcr- 
^iTM-  ilc  l)i'i)   lo(|ui'iiti.  \'A  rcspouilciiiluiii, 
({Uoil    iiiulicr    cx    proiiiissiouc    scr|)ciitis, 
(|uuiiiiluiii  coiiccpit  clutioiiciii,  quif!  ilciiiilc 
coirupit  vecVjd  lutioiiis  judiciuiii.  l-!t  i|iiaiti 
vis  iioii  crcilcrct  Dciiiii  lulsu  ilixissc,  crc- 
iliilit  tuiiicii  vcra  rsai',  verl)a  scrpeutis,  d 
vcrlta  Dci  cssc  j)rolafa  ad  pcrlcrrcmliiin,  \cl 
ad  alii|iiiil  dcsi<,'iiaiid(iiii,  iit  siipcr  (iciicsiiii 
lotpiitiir  .Vu^usriiiiis.  Iliiic  uil  Mugistcr  lihro 
sccundo  :  Talis  fuit  procossus  tenlatioiii^  : 
dial)olus  tcntaiido  dixit  :  Si  conifdcrilis, 
critis  sicut  dii,  scientes  bonum  et  inaliiiii. 
tjiio  audito.  stutiin  sul)rc|)sit  inulicri  clatio 
tpuedain  ct  ainor  propriie  polcslalis,  cx  qiio 
inulicri  coinplacuil   laccrc  quod  dialjoius 
suadehut,  el  fecit  ;  sicque  elationem  secu- 
tiiiii  est  peccatum  operis,  et  paMia  peccali. 
PrsBterea  Augustinus  supcr  (jcnesiin  ail  : 
Conslat,  prajtactis  verbis  tliaboii,  persua- 
siiin  essc  pcccatum  per  eiationem.  (pioniam 
dixit    :   1'^rilis   sicul    dii,   ctc.   Ibi   nolatiir 
tanluin   persuasum  esse,   ut  sui)   Domino 
noiient  esse,  sed  in  |)ropria  potesfate,  ne 
legein   Dci   obtemperando    servarent,   qui 


Aiii\idt'i'ct  cis  tpiod  rcgcrciil  scmetipsos, 
iiitii  iiiiligi'iilc>  inlcrno  liiminc  (Ireatoris, 
scd  utciitcs  prudcnliu  |)iopi'ia  tpiasi  ociilis 
siii^  ad  co^noscciidiim  iioniim  cl  maiiiin 
tpiod  Dciis  itroliibuissct ;  sicqiic  |)ersuasuiii 
csl  cis,  iil  propriam  polcslatcm  nimisuma- 
iciit  :  idco  amiscriinl  (piod  acccpcrunl, 
(pioiiiam  ii-^iirpa^criiiil  ipiod  iioii  accepe- 
niiil,  viilciiccl  iil  pcr  siiam  ptitcstatem,  Dco 
11(111  i'i'^'ciilc.  iicati  cssiiil.  \'A  ipiaiiliim  ail 
liiic,  \oiiicruiil  cssc  Dco  qiioiiamiiiotio  pa- 
rcs.  Iloc  tpiippc  csl  propriiim  Dco,  pr()|)ria 

li  polcslale  cssc  iicaltim,  iiiilio  aiio  sc  rc- 
gcnlc.  Ivx  liis  .\ugiisliiii  ci()i|iiiis  siimitur 
cxpositio  liiijus  litterai  talis  :  Scit  Dtnis 
(pii»d  iii  (piocumqiic  dic  cometlcritis  cx  co, 
apcricntiiroculi  veslri  interiores  per  scitMi- 
liaiii.ptM'1'ecliorciii,  et  eritis  siciit  tlii,  lioc 
csl  Dco  consimiics,  (pianliim  ad  iioc,  (piod 
iioii  critis  ila  arctali  aiitpia  proliiliitione, 
iiec  sul)jecti  aiiciii  ad  obcdicndiiin  ;  scitMi- 
l(^s  bonuiii  ct  maiiim.  iti  esl,  pcr  vos  ijisos 
scienles  ac  |)i-o|)rif)  cordc  intclligtMiles, 
(piid  expediat   vobis,  et  itein  tpiid   agere, 

(1  (piid  rcspiicrc  dcbcalis. 

(ji-ca  ii;ei-  sci-ii)il  tpiidam  :  Sccundiim 
pi-a'(li(-ta,  muiicr  peccavil  ciationt!  el  dii- 
bilationc,  anletpiam  comederet  fructuin 
pi()hii)ilum  :  tpiod  vidctiii-  aii^iiiihus  lai- 
sum.  Ad  quod  dico,  (piod  nidiiis  intciii- 
gens  dicit  hoc  csse  lalsuni,  qiiia  intcrior 
culpa  exteriorein  pra^cessit.  Deiiide  tamen 
concedit,  quod  clatio  muiieris  secuta  est 
suasionem  scrpentis.  Verum  per  hoc  non 
evadit  ea,  quge  jam  in  islo  articuio  contra 
ciim  inducta  siiiil. 


ARTICULUS  XXIV 


PROSECUTIO    E.XPOSITIOMS    HUJLS   TKHTU    CAPITUI.l    -VI!    ILl.O    I.OCO  :    VlDlT    KilTUH    MUI.IKR. 


CONSEQUK.XTERdescribifurlapsuspri-  D  atqne  elatione  permota,  eisdem  verbis  cre- 
morum  parentum.  Vidif  igitur  mnlier  didif,  atquc  tentatori  consensit,  adspexit 
qiiod  bonion  essef  Jiymim  ad  vescendum.  oculo  corporaii  el  etiam  inleriori  arborem 
Hoc  est,  postquam  verl^a  serpentis  audivit,      iilam  scientiaB  boni  ac  inali,  et  considera- 


II. 


KNAIIUAIln    |\    (  \1'      III    liKNKSIS.    —    AHT.    XXIV  \)7 

\it  (|ii(mI    riiiiliis  iiilMiiis  illiiis.  si'('iiii(liiiii    \  lis   1'ssr    vrra,    iicc    cx  rsii   illi»   iitiiiiiiuij.i 

sr  ('oiisidcniliis,  scii  cx  siia    iiiiliini,    rssi'!  iiilipisci. 

coii\  ciiiciis    c^iii,    i|ii,iiii\is    liiciil    |iriiiiis  (!iii'   ct^ni    cuiisciisit   ct    iniiinliicin  il,    d 

piiriMitilms   nociviis  cl    niiiliis   c\  pioliihi  i|iiiiiilci    ipsc   pci claiioncin    pcccuvil  f  Ail 

tioiic.  Viilil   iliupic  (piod   riiiitiis   iilitis  li  ipiic  piilct   icsponsio  vx  vcrliis  .Ma^istii   li 

^iii  csscl  coiivcnicns  ad  \i>sccii(liiiii  :  ipiod  liro  sccnndo,  dislinclionc  !f^.  dicciilis  :  Sti- 

(V\   odorc   cl   laclti    rtiicltis    illiiis   pct-pcn  lcl  cliiini  ipi:i'i'i,  iilniin  tiilis  clalio  cl  iunor 

dcrc  poliiil.    I''f  /)ii/i'/iriini  oiui/is  ad   iiilii  propriic   polcstjilis  iti    viro    fiiil.  .\d  (piod 

cndnni  (u/sjwrtKi/nr  i/r/iu-fii/n'/r.  Nmii   piil  diciniiis,  ipiod  Adiiiii  noti  riiil  scdnclus  co     t  ri»«.  u, 

clirnni    naliinililcr    visittn   (ddcctat,    siciil  tiiodo  (pto  tniilicr,  itcc  prior  scdncliis  csl,  '*' 

suavc  f,Misluiii.  I''.l  (piaiin  is  oinncs  iirhorcs  ncc  itt  co  itiipiu  iiiiiiicr,  iil  crcdcrcl  Dciini 

piiradisi  cssctit    non   iiicdiocrilcr   |)ulclira>  proliiliiiissc  liin^^ctc   lij,Miuiii  illiid    idcirco, 
ai'  (lclccliil)ilcs  iid  vidciidttiii,  utpolc  |)aii    |{  iptiii  si  liui^^crcnl,  ricfcnl  siciit  dii.  Vcriiiii- 

lo  anlc  prodiiclic  cuiii  rriictilitis  ct  ^irorc  laincii  priPvaric.ilor  luil  .Xdiiiti,  iil  tcslalur    u«r.  xv. 

:ic  rolioruiu   rroudiuiiupic  ortialii,    liuiicii  .Vpostoltis.  l'oluit  crf,'o  aiiijua  clalio  <*ssc  "'' '*' 

hapo  arbor  cxstilit   spccialilcr  piilcliiii  ;i(l  iii  iticntc  cjiis  illico   |)Ost  tcntationoni,  c.\ 

inlucnduiu,  cl  diiicis  ad  comcdcnduin.  Kf  ipiii  voliiil  li}.i;uiiiii  xctituiu  c.\pcriri,  (juuiii 

fu/if  (/(■  fnirfii  rjiis.  ludc  patct,  qiiod  dc-  inulicrciu   non   vidcrct  inorluain   csca  illa 

oor.  aniabilitas,  ct  dulccdo  lij,Miicl  rruclus  pcrcc[)la.  Ilinc  su|)('r  (lcncsiiu  loipiitur  .\u- 

sui.   luovcrunl   cliani   rciniuain  ad   Irans-  i,'usliiuis  :  Non  crcditlit  Adain,  ijuod  Dcus 

grossioncin  pr;i>ccpli.  Kt  priino  ad  ooncu-  proliibticrit   idco  tangi    ligtuun  illud  a  se 

pisocntiain  inalaiii,  sioipi(>  Itino  cu'|)it  iiii-  cl  a   inulicrc,  quod  Uous  scirct  eos  quasi 

-v.i/i  \iv,  |)Icri  illud  Sapicnliyo  :  Crcaturao  Dei  l"act:u  dcos  ruturos,  si  tangoront  illud.  tamiuain 

sunl  in  nuisoipulain  cl  laqucuin   pcdibus  invideret  cis  divinitatoni.  qui  oos  fcccrat 
insipiontiuni.   cl    in  tloccptiononi    aniinaj  C  lioinincs.  Scd  ctsi  viruin  cx  aliipia  niontis 

hoininuni.  El  roinrdif.  olaliono    sollioitavit    (pia?dain    o.\i)c'ricndi 

Scd  ubi  luit  tuno  Adain  ?Et  plano  appa-  oupiditas  quum  muliorcm  vidcrol,  acce- 

rot,  quod  por  alii[uod  spatium  abscns  fuit  pla  esca  illa,  non  esse  mox  mortuain;  non 

a  fomina.ita  quod  ncc  scrpontem  vidit  eam  tamcn  arbitror  eum  credidissc,  quod  sug- 

affantcm,  noo  oam  do  fructu  arboris  man-  ijrcrcbat  diabolus. 


5'- 


duoantoiu.  Ouiacnim  s[)irituali  montc  pr»-  Hursus  ait  Magistor  libro  secundo.   cx 

ditus  fuit.  Doi)  vacavit,  ncc  tunc  do  corpo-  vorbis  Augustini  :  Adam  consonsit  pcrsua- 

rali   mulioris  curavit   pra'sontia.  quamvis  sioni  uxoris,  tanquam  morcm  ci  gcrcns, 

[)aulo  ante  fuisset  ex  co  formata,  et  ei  ad-  et  eam  contristaro  non  volons,  noc  a  se 

ducta.   Dcditqne  viro   siio,   qui   romrdit.  alicnatam  rolinqucre,  ne  perirct :  putans 

Nempequum  juxtasuggestionom  sorpontis  utrumque  fieri  posse,  ut  scilicet  et  uxori 
edisset,  puto  quod  sorpons  mox  ei  sugges- D  morcm   gereret,  ct  per  poenitcntiam   dc 

scrat,  ut  virum  ad  idom  allicerot.  Ipsa  quo-  sua  culpa  veniam  impetrarct.  Hinc  itcrum 

quo    volons  virum,   quom  valdo  amavit,  Augustinus  :  Postquam,  inquit.  mulier  se- 

haboro  faoti  sui  socium  et  oonsortcm.  et  ducta  comedit.  viroque  dodit.  noluit  eam 

quia  ipsa  jam  delectata  fuit  in  esu  fructus  contristare,  quam  credebat   sine  suo  so- 

prohibiti,  atquc  ex  hoc  putavit  se  adeptji-  latio  contabescere,  atque  a  se  alienatam 

ram  quae  serpens  promisit.  voluit   virum  penitus  interire,  non  quidem  carnali  con- 

suum  hsec  oadcm  obtinerc.  Estque  proba-  cupisccntia  victus,  quam  nondum  sensit, 

bilc,  quod  rotulit  viro  qua>  a  serpente  au-  scd  amicabili  quadam  benevolentia,   qua 

divit,  ot  per  verba  consuluit  viro  suo,  ut  plorumquc  fit,  ut  offendatur  Deus,  ne  of- 

de  fructu  illo  comedcret.  Gui  vir  consen-  fendatur  amicus.  Ex  his  innotescit,  quod 

sit,  quamvis  non  credcret  verba  serpen-  Adam  comedit  ex  fructu  prohibito  ex  ea 

T.  1.  7 


'.M 


OAHKAliO    IN    l.Al'      III    t.KNI-.SIS.    —    Alli.    .\XIV 


mH»y  XI.  ritdiif,  qua  >aluim)ii  idtila  afloravit :  iitpo-  A  vojiintas  viri   itnpcrfcctiiin  ct  conditiona- 


n. 


tiiiii,  vnlrliccl  M  cs>»ct  |)ossilMlc.  Haut  Tlio- 
nius.  Vci-iiiii,  iit  tactiiiii  cst,  iii  lioi;  AMuiii 
rilit  ali(|ilo  iiioilo  i|c('r|)lii>,  ({iiod  |)iltuvit 
pcccatiiiii  illiKl  111)11  csM-  tuiii  ^ruvc  nl  liiil, 
ct  post  (runsgrcssioiicin  siiuin  vcniuin  cuii- 
sc(pii,  iicc  (lc  puradiso  cxpclli,  utipic  in  siio 
stutii  inuncrc 

J','f  a/iiufi  sii/i/  iiritli  iiiiihiirii III.  lioc   (lc 
corpoiulihiis  ct  spiiitiiulihiis  scu   intcrio- 
1  il)iis  cl   iiiciitulil)iis  priinoruiii   |)urciitiiin 
oculis  potcst  cxponi,  (piuiii  ncc  cxlcrioiTS 
B  ncc   intcriorcs  curuiii  uculi   riicrinl  antn 
pcnitiis  cluusi,  (piiu  juin  anlc  [)cccutuiii  vi- 
ilcnint  sc  invicciii  ct  rriicliiiii  \\'^n\,  ({uciii 
coiiicilcrunt ,    iitchanliinpic    rutionc  ;    scd 
ociili  coriiin  tuiii  corporalcs  qiiain  intclUv 
ctiiulcs  post  trunsf<rcssioncm  aperti  dicuii- 
tiir,  (juoniaiii    pcr   utros(juc  oculos  alitcr 
vidcrunt  ct  co;,'novcrunt,  posl(juaiii   pcc- 
cavcrunt,  (piain  aiitc.  Naiii  antc  pcccatiini 
vidciunl  invicciii  corpora  siia  cl  f^cnilalia 
iiicnibra  siia  absipic  (M-ubcsccnlia,  co  quod 
iiullu  inotio  iiilioncsta  orirctur  in  eis.  Sed 
dirficiiltas  hic  oritiir  :  Si  enim  Adain  iion  C  (piuiii  pcccando  privati   fuissent  originuli 
credidit  vcrbis   diaboli    (piibus   proiiiisit.      justilia,  c(i'[)crunt  se  mutuo  cum  verecun- 
Eritis  sicut  dii,  esse  vera,  cr},'0  iion  pccca-      dia  iiitucri,  qiiia  scnscriint  in  se  ex  iiiu- 
vit  ex  elationc,  nc(|uc  cx   dcsidcrio  inor-      tuo  adspcclu  inoliis  libidinosos.  IVt  habi- 
dinato  assiinilationis  diviiue.  Ad  hoc  Tho-      luiii  naiiKpicet  virtutcin  orif^inalis  justitia? 
mas  rcspondct  ibidcni  :  Klatio  qu»  movit      eis  concreata^,  fuit  ratio  eorum  et  volun- 
mulierem,  major   fuit   (juaiii    qiup  movit      tas  Dco  sine  reb(dlione  subjecta,  sensiti- 


tc  iic  suu">  ci)nlri>laicl  drlicia^,  id  c^t  uxo- 
rein.  l  iid»-  (|uarlodccinio  dc  (iivitalc  l)ci 
iiHs«M-it  Au;,'Uitinu!i  :  Non  est  crcdibile,  Sa- 
loinoneni  ex  errorc  putassc  idolis  esse  ser- 
vicnduin,  scd  blaiiditiis  fcinincis  esse  in- 
ductuni  ad  sacrificia  illa  ;  ita  cred(Miduiii 
est,  quod  Adaiii  aitpiicvi-rit  Kva*  ad  i)ci 
legcni  traiisf^rcdicnduiii,  iioii  lan(|uuiii  vc- 
ruiii  lo(|Ucnti,  se(l  sociali  (|uadaiii  ncccssi- 
tudiiic  fccit  lioc.  Iilcoduit  .V[)ostolus,  (jiiod 
I  T"!»..  II,  Adaiii  iioii  cst  scduetiis  in  [iranaricatio- 
nein,  sed  inulier. 

Porro  iii  Scholastica  historia  diciliir  : 
.Vdain  facilc  acqiiii'\it  iixori,  (juia  (piiiiii 
crcdcrcl  statiiii  inoiiluiani,  et  vidissct  iioii 
esse  inortuam,  vcrba  Uci  de  iiiortc  infc- 
ren(la,a^stiinavit  lantuiiimodo  ad  lerrorcm 
[irolata.  liinc  ctiaiii  Thoiiias  siqicr  secuii- 
duiii  Seiitentiarum,  distinclionc  "ti,  tcsta- 
tur:  Noii  credidcrunt  primi  [larcntcs  Dcuin 
dixissc  falsuin,  si-d  vcrba  cjiis  foi-t(-  ulitcr 
esse  intclli},'cnda,  aiit  iii(-ta[)lioricc  (li(-ta, 
sive  ad  aliud  si<;nificanduiii.  Veriimtanu-n 


virum.  In  mulicre  naiiujuc  talis  fiiit  cla- 
tioiiis  progressus,  quod  ad  verba  serpentis 
tantum  cxccllcntia^  appctitum  conccpit , 
quod  judi(-ium  ratioiiis  p(-rvcrtit,  ct  vcruiii 


va  (juoqiic  pars  rationi,  et  caro  spirilui, 
nec  |)oterat  in  eis  oriri  motus  inordinatus 
aut  culpa  in  scnsitiva  parle  aut  corpore, 
quaindiu  su[)erior  pars  aiiiina3  inansit  Dco 


atque  possibilc  crcdidit  quod  dixerat  scr-  obcdicns  ac  subjccta.  (Juod  autein  ista  ex- 
pens  :  ideo  dicitiir  fuisse  sedueta.  In  viro  I)  positio  apta  sit,  patet  ex  consueto  modo 
autem  non  tantum  crevit  in  principio  amor  io^jucndi  Scripturse.  Main  infra  habctur, 
excellentiae  suse,  quod  judicium  suae  ratio-      qiiod  angeli  percusserunt  Sodomitas  capci- 


nis  pcrvertit.  ita  quod  crediderit  hoc  esse 
futurum.  Sed  quia  id  voluit,  si  fuisset  aut 
forct  possibile,  idco  dicitur  noii  fuisse  se- 
ductus  ;  attainen  talis  elalio  incitavit  eum 
ad  experiendum.  Unde  elatio  cjus  quain- 
dam  dubitationem  in  eo  produxit,  quje  in 


tate,  non  quod  pcnitus  nil  viderunt.  Simili- 
tcrquarto  Kcf^uin  Eliseus  oravit  :  I3oinine, 
aperi  oculos  horuin  ;  quos  etiain  Doininus 
csecitate  quadain  percusserat,  qui  tamen 
antc  illam  oculorum  apertionem  videbant, 
ctiain   durantc   illa  eorum   excsecatione  ; 


Gen.  XIX. 
II. 

W  Reg.M, 

20. 


muliere  firmam  fecit  aestimationem  :  id-  sed  non  eo  modo,  quo  postquam  aperti 
circo  vohintas  inulieris.  pcrfcctum  habuit  fuernnt  oculi  eorumdem,  quamvis  non  sit 
appctituin  diviiia'  assiiiiilalionis  praefatic  ;       per  oiniiia  siinilc. 


KN.Mlll  \  lln    l\    I   \l'      III    i.l  \KHIS.  .Mtl       \\l\                                                 \1\\ 

l'iii'lfrca,  iiilii  iiiiTs  iM  iili  |)ii iiiiii  |i.i     \  li.iiiiiiii.  sciiscriiiil  iii  ;;ciiilalilMiH  ;  Miaijui' 

iriiiiiiii  riiiiiiiii  ajtrili  |iiisl   i'iil|iaiii.  i|iiii  iiiiiiilini  cirni  sc  iiiMvcri  \  iilciilcH,  cniliiic- 

lllain    |iii>l   r.ilii    rii'|irl  lllll    alllri'   \lili'l'c    \l  llllll     Mrii  llirililil  ,i   llla  slllll  il  lil.i  |il|i|c||i|,i . 

siiiiic  iiiiilli  rliiall,  i|iiaiii  aiilc  :  i|iiia  i|iii)i|  N.iiii    rctcia     iiiciiilirii    ail     Mlltillii    iMiliiiliiH 

aiilc  sci(>liaiil   siiii|ilii'i   cl    spcciilalix  a    iiii  slaiil  .iiil   iiiii\i'iiliii'.  iniii   aiilciii   |iiitlciiila. 

titia,  tiiiic  |)ci'  c\|ici'iciitiaiii  i'ii>|ici'iiiil  cn  llciiii|iic  (|iiia  ista  csl  piiila  |ir(i|ia^'iiiis,  iilcii 

^iioscctc,   iit|)olc   (|iii(l    iiitcisil    iiitcr   Iki  iiidlicilicnlia    niciiiliKiriiiii,    (|iiasi    si|.'niirii 

Miiin  ()|)cilicntia>,  ct  iiialiiin  iniihciliciitia'  :  iMiilicilicntia'  |iriiiiiii'iiiii  |iarciitiiiii,  scri|ila 

(|iiiiil  i'\   |)i'(i|)i'iis  iiiDliliiis    iiiiii  iliiialis,   ct  csl  in  |iiiila  |ii'a>rata. 

inlciiini    rclicllionc   (arnis   aihcisiis   aiii  niMiiii  ita(|Mc  co^^mhu  issciit  sc  talitri   nii- 

main,  cl    sciisiliva'    pailis  riinlra  rationis  dos,  coiilMrliali    d    i  uiirMsioiic  opcrli,   do- 

iiMpcriMiu.  Immc  scirc  ('(cpcninl.  (jKiiiin/iif  lcnlcs  cl  (lcccplos  sc  csst*  \  idcnlcs.  iitpotc 

rii.jiiorissciit    sv  ('\m'  iiii,/,)\.  Iioc    cst,    pcr  |{  prisliiia  IraiKpiillitalc  ac  spiriliialitatc  pri- 

c.xpcricMliaiM   .jani    pra-ralaiii    coiisidcras  \M\,ci>iisi(criiiif  folin  /ii-ns.rf  fcrrritnf  .v/- 

scmI   luidilalcM:   siiain  cori^oralcin,  conrn-  A/ y«'/'/5o//*^//(/,  id  csl.  sMccincloriu  cl  vcla- 

sihilcMi.  iiihoMcslam,  (piain  ct  corporalilcr  iiicnta,  (piihns  ooopcrMcriiMl  siia  |ni(i«'iidii. 

apprclicMdcrc  iMccpciuiil.  ipiia  iiilcllc('ti\a  rcccriml   c.\   loliis  ficii-i,  oa  coiiiicclcndo. 

C(i.i;iiilio   ('\   scMsiti\a  Molilia   siimil    c.\oi'-  DicMiit  (pioqMc   Monnnlli.  alipic  (ut  fcrliir) 

diiim.  .Ncc  (iMliiiim  (piiii  cl  aiilc  Iraiisirrcs-  lichra^i    idcm    affiniiaiil.   ipiod    arlior   fici 

sioMcm  cofiMovcniiit   sc  cssc   iiiidos,  (piod  fiiit  arlior  illa  prohiiiila  :  cl  sicnl  sulj  ca 

vidcniMl  ad  oculum,  scd  nou  cogiiovcruut  comcdcMdo  pcccavoruiit.  sic  mo.\  cjus  lo- 

hoc  co  modo  (pu)  postca.  liis  v^damiiia  sihi   fcccniiit.  L'f  ijiiuin   un- 

liiiic    ail    su|)cr  (icncsim    Aujiuslinus    :  disscnf  roccm  Domini Dci  deaiiihiiluntis  in 

Apcrti   suiil  oculi    amhonim    ad  coiicu|)i-  ixinidiso  ud  iiiiruui  jxtsf  iucridicin.  Scri- 

sccndum  inviccm,  ct  ad  poMiain  pcccati,  iit  C  [>liira  lixiuitur  iiiorc  humaiio  dc  incirciim- 

hahcrcnt  iion  soluni  cor|)us  animalc,  scd  scriplihili  ac  simpiicissimo  Dco.  Idco  iion 

Hom.sn,  ctiam  corpus  poccati,  iii  cpio  icx,  lioc  ost  csl  sic  inlcliigondum,  (juod  Ucus  iu  dcita- 

concnpiscontia  inombi-onun,  ropugnat  legi  tis  forma  aut  propria  persona  ita  doamliu- 

nionlis.  .\on  onim  ca'ci   facti  1'uerunt,  nc-  lavorit,  sod  por  crcaturam  subjcctam,  ita 

qiio  palpando  docci'[)sorunt  fructus  prolii-  (piod  augolus  in  Dei  persona  a[)[)arens,  in 

/.Hc  XXIV,  hilos  ;  sod  sicut  iu  fractione  panis  a[)orti  forma  sic  anii)ulavit  humana  :  quomadino- 

sunt  ocnli  disci|)ulorum.  ila  quod  cogiio-  dum  Dous  dicitur  apparuissc  Abraha?   in    Cen.xwu, 

vorunt  (picm  |)rius  cciguosccro  iion  valc-  convalle  Hcbron,  ct  Moysi,  aliisquc  Pro-  '' 

banl,  quamvis  pra^sontcm  vidissont  :  sic  j)hotis  ac  Sauctis.  Ideo  Augustinus  fatetur, 

liorum  ocuii  sunt  aperti   ad  id  quod  aii-  cjuod  deambulantis  Doi  vocem  audierunt, 

fo  iion  jiotuoruut  ;  quouiam  aniina  ratio-  non  nisi  per  creaturain  sul)jcctam  :  quod 
iialis  i)estialoin  niolum  in  carne  sua  eru- D  factum  est,  ne  substantia  invisihilis  et  ubi- 

l)uit,  hal)uil(|iio  pudorcm  non  solum.  quia  cjuo  tota.  qu»  est  Patris  et  Filii  et  Spiritus 

liuiic  seiisil  (juem  aiilo  uoii  sousorat,  scd  Sancti,  corporalibus  sensibus   locaii  tem- 

et  ideo,  quoiiiam  motus  ille  ox  Iransgros-  poralique  motu  apparuisse  credatur.  Deni- 

sione  descendit.  Ihi  etenini  oum  sensit,  ubi  que  Dominus  deambuiavit,  quasi  suo  niotu 

gratia  aute  vestiebatur,  quum  in  nuditate  designans  se  recessisse  ab  eis,  in   quibus 

nii  indocens  patiel)afur.   Hinc  in  Sciioia-  ante  per  gratiam  mansit.  quia  in  sua  obe- 

slica  liistoria  iegitur :  Siciif  primi  parontes  dientia  non  steterunt.  Abscondit  se  Adani 

inobedionlos  fuoruut  suo  suporiori,  sic  et  ct  uxor  ejus  a  facie  Doniini  Dei  in  niedio 

mcmhra  eorum  cwperunt   iiioveri  contra  Ugni  paradisi,  id  est,  inter  arbores  ilias 

suum  superius,  scilieet  rationem  :  et  pri-  absconderunt  se,  quia  male  sibi  conscii 

muin  concupiscentia)  inotum  rationi  con-  orant,  et  increpari  ac  castigari  jam  vere- 


1(H) 


K.NAIUiAII»    IN    «:AI'      III    t.KNKKIK. 


AUT.    %\iS 


haiitur.  Kl  quaiiivi^  Mirriii  iKuiii  iii  pru- 
|»ria  »*s>riitiii  iiis  i<iil)tl<-ni  risi-,  cl  (iiiiiiiu 
liiluriitflii,  iiiT  t|Ulili|ilaiM  sr  pussr  ah  tju-. 
uiU|>«'t-tu  ul)S(-(iii<lfi'«-  ;  uttuiiicii  (|uiu  iii  lor- 
iiia  Nisiliili  uutlicruiit  cuiii  (lcuiiihularc, 
crubuciuiit  foruiii  cju^  |ua«scutiu  uppurcrc, 
(|uciiiutliiii>iluiu  iiiotlti  uikIiis  vcrtfcuiiilutur 
coruiii  vciicruhililius  uppurcrc  pcrsoiiis. 
foiro  (|uo(l  uit,  lii  iiiciiio  li«ui  purudisi, 
iioii  cst  iutclli^cuiluiii,  (pioil  piii'  liiiiorc 
ct  pudun*  iiiliavcriiit  ipsuiii  li^iiuiii,  scd 
poiiitur  siiifiulurc  pro  pluruli.  juxta  seii- 
suiii  pra>tuctuiii. 

Vofaviftjiic  iJaini/ius  Deiis  A(lutn,ct  ili- 
u-it  ei  :  Uhi  es  ^  (Juusi  coiiipaticiis  dicut, 
Vidc  iii  quantu  sis  iiiodo  iiiiscria  cou>titii- 
tus  ;  iU'C  quasi  i^iioraiis  (piierit,  scd  ut 
juxta  e.xij^ciitiam  ivspoiisiouis  .Vdii>,  coii- 
vciiiciitius  ii|inliciidulur  a  Doiiiiiio.  VA 
quoniain  aiigclus  l)ci  pcrsoiiaui  rc|)ribscii- 
lavit,  alquc  in  cjus  pcrsona  kxpichatur, 
idco  tpiidipiid  Dcus  lccit  ct  di.vit  pcr  aii- 
j,'cluiii  illum.  Dco  adscrihitur.  Vocavihpic 
Dcus  Adam  ma;j[is  ipiam  l-ivam,  (pioiiium 
principalior  tuit,  ad  insinuandum  ipiod 
superiores,  dum  pcccant,  specialitcr  liant 
reprehensihiles  apud  Dcum.  Qui  <tit  :  Vu- 
rein  tuain  ■{■  Duinine,  audivi  in  paradiso  ; 
et  fiinut,  eo  f/uod  nudns  cssem,  id  est,  c.x 
propria  nuditate  conrusihilis  lactus  pcr 
culpain  ;  et  abscondi  me,  metuens  et  vere- 
cundans  coram  tc  talilcr  praesentari.  Vc- 
rumtamen  ista  responsio,  quanlum  ad  lor- 
mam  vcrhorum,  fuit  insipiens.  Ouuin  enim 
a  (]i'catorc  nudus  cssct  formatus,  et  in 
nuditate  relictus  sine  pudore,  non  dcbuil 
dicere,  Abscondi  me,  quoniam  nudus  sum: 
sed  potius.  quia  peccando  nunc  haheo  eru- 
bescibilcm  nuditalem.  Cui  dixit  Dcus  : 
Quis  enim  indicavit  tibi  quod  nudus  cs- 
ses,  id  est.  qualifer  nunc  advertis  et  ex- 
perimentaiiter  noscis  ex  proprio  pudore 
et  horrore,  quod  nudus  sis,  nisi  quod  ex 
ligno,  id  est  fructu  arl)oris,  de  quo  tibi 
prceceperain  ne  comederes,  comedisti  ?  id 
est,  non  aliunde  accidit  tibi  cognitio  ista 
experimentalis  et  poenalis  propri»  nudita- 
tis,  nisi  quia  tiansgressus  es  piicceplum 


\  iiicuiii,  |>cr  (piod  mcruisli  ]>ri\iiri  jiistitia 
ori^'iiiaii  ct  iuoidiiiiitiiiiiciii  iiiciiiicrc  pas- 
siouum. 

(lirca  luec  l(>(|iiitiir  .\uKustiiiiis  :  1'rohu- 
hilc  (^i,  liriiiii  pcr  coii^'i'uaiii  crcuturuin  iii 
foriiia  liuiiiana  solcrc  priiiiis  lioininihiiH 
iipparcn*,  (pi(>->  iioii  pcrmisit  iiu(litut(*in 
siiam  advcrtcic ,  iii  supcriia  eos  suslol- 
icii^,  iiisi  piist  pcicatuiii  (M)i'iim.  Sic  cr^o 
pudorc  iiflcrli,  siciit  solciit  homincs  iiiidi 
siih  oculis  lioiiiiiiuiii.  ipiod  ciat  dc  pieiia 
jicccati .    iit|>olc    vcllc   ciiiii    latcre,    qmiii 

\i  iiiliii  liilcrc  |>ot(*st,el  cariiciii  ci  ahscondi*- 
rc  quuni  corda  iiispiciat,  volciit(*s(pi(*  es- 
S(*  sicut  dii,  (*vanucrunt  iii  cogilatioiiihus  noni.i.a, 
siiis,  ct  ohscuratiim  cst  iiisipiens  cor  eo-  " 
riim,  ct  Dco  fuciem  avertente,  stulli  facti 
siiiit.  1'iriihcscchaiit  crga  sc  i|)sos,  el  siic- 
cinctoria  faci(d)anl,  s(*d  iimgis  vcrchaiiliir 
succincti  vidcri  ah  ilio,  (pii  laiKpiam  i°a- 
miiiari  lcm|ici'iimcnlo  |j(*i'  crcaluraiu  visi- 
i)ilciii  oficichal  sc  vidciidum  oiMilis  liu- 
iiiiiiiis.  Sic  clcnim  a|>|)ai'chal,  ul  iocpicrctur 
iiomiiiihiis  laiKpiaiu  iioiiio,  (pi(*iiiadmodum 

C  .Miraluo  ad  quercum  .Maiiii)re.  J"]l  liuc  ami- 
citia  aiixit  etoneravit  piidorcm  in  eis  post 
culpain,  qui  antea  dabat  fiduciam,  iiec  au- 
dcbaiil  iiuililatcm  suam  oslcndcre  lalihus 
ociiiis,  (pii  ilisplicci)aiit  ct  oculis  propriis. 
Domiiius  ergo  noiens  pcccalorem  puiiire, 
nisi  pcena  qua  cogehatur  erubesccre,  di- 
.\it  :  (Juis  eiiim  indicavit  tihi  quod  nudus 
esscs,  etc.  ? 

Dixitque  Adam,  se  ipsum  inanitcr  e.\- 
cusando,  sicque  culpam  culpa?  adjiciendo, 
(juia  moitaic  peccalum  niox  pondere  suo 

D  Iraiiit  ad  aiiud  :  Malier  quam  dedisti  mi- 
hi  sociam,  dedit  mihi  de  liyno,  et  comedi. 
(juasidicat.Culpa  mea  imputanda  (^st  con- 
jugi,  imo  et  quodammodo  lihi,  qui  mihi 
laicm  sociam  prccstitisti  ;  sicquc  pecca- 
tum  suum  ictoisit  in  mulierem,  el  ex 
ohiiquo  aliqualiter  in  (^ieatorcm.  Joscphus 
tamen  ait.  quod  Adam  peccali  veniain  po- 
stulavit,  ac  Dcum  rogavil.  nc  eum  iii- 
mis  affiigerel.  Ef  dixit  Dominus  Deus  ad 
mulierem  :  Quare  hoc  fecisti  ?  Quce  re- 
spondif ,  siniili  modo ,  sicul   maritns ,   se 


KNAIlUMln    IN    ( MV    III    liKNKMIH.    —   Alll       NMV 


In| 


Acl.  wv. 


H.. 


Malcdiri- 
lurserpoiis. 


rxriisaiuli»,  i'l  (•mcsmiiii  siiiiiii  scipciili  iiii  A 
|)(|||CIhIo  :  St-riirns  iffci'/iif  inf,  i'f  riiinrifi . 
V.nii  iiulciii  c\ciis)iti(i  Vil.c  irtationaliilis 
\al(lc.  i|iiiii  (imiiii  cssii  c;i|iiil  (i\(iiis,  cl 
sa|)icnli(M'  ac  \  iiiiiosidi'  ca  liiissct,  ikiii  so- 
liiiii  iKHi  (lcliiiil  ci  coiisciitirc  in  iiialo.  scil 
(lcliuisscl  ciiiM  ciM  t'i|ici'c.  nchnil  (|iio(|mc 
ciil|Kiiii  siiaiM  liuiiiililci-  conrilcii,  \cni:iiii 
t|Mc  |Mccari  ;  siinilitci-  rciiiiii;i.  I'iictcic;i 
pcr  lioc,  (|uoil  Dcus  inlci'i'o,i.'ii\  il  \il;iiii  ct 
Mvain,  ct  cxciisationcin  coriiin,  (|nain\is 
injnstiiiM,  iiiiili\it.  i)ntc(|iiiiin  tnlit  contrii 
cos  sciitcntiiini  :  (lcsi^Miiitiir.  (|iio(l  iiciiio  M 
(lchciil  coiulciiinari  antc(|Uiii)i  in(|uiriitui . 
ct  iocuin  rcspouiiiMnli  iiccipiiil.  IikIc  iii 
Aclihus  .VposloliMuui  lcii;unlur  ctiiiin  llo- 
mani  adliuc  j^xMililcs,  hoc  rcsiMvassc,  di- 
c(M)l(>  Kcsto  :  .Non  cst  consuctndo  Koniiinis 
condiMnnarc  ali(|iKMn  hoiniiKM)).  iinlcipiiiin 
is  (pii  aciMisatur.  pi;os(Mitcs  hiihciit  ,ic(Mis;i- 
torcs.  ct  loonni  dcrciulciidi  accipiiit  ad  cri- 
niina  iililiKMida. 

J£t  ait  Doniintis  Dciis  aif  serpcnton.  (liii' 
non  intcrrojjavit  scM-pontom?  Et  rospon- 
(l(Mi(hmi,  (inia  s(M'1)(mis  (>x  proprio  inotu  C 
iion  h^cit  lioo.  1100  capax  riiit  oo.i!:nitioiiis 
iiitcll(H'tiialis  ;  ot  qnia  diaholus  qui  por 
sorponlom  id  egerat.  jam  anto  damnationis 
sontonliam  siimpsit.  Sorpons  (inoqno  ooii- 
filori  noqnivit.  noc  habuit  faonltatom  so 
oxonsandi.  Kl  rnrsns.  quoniam  s(M'pons  non 
pocoavit  roV(M"a.  quamvis  fiKMil  instrii- 
montnm  poooandi,  siont  ol  lapis  sou  onsis, 
Quia  fecisti  hoc,  maledictus  es  inter  omnia 
aninianfia  et  besfias  ferra'.  Scriptura  liic 
diffionltatibus  ot  qu;estionibus  plonaost.  Si 
ct(Miini  sorpons  non  poooavit.  qnan»  m;ilo-  D 
dioilur  ao  punitur  tain  diro  ?  Cur  («tiamdi- 
otum  ost  sorponti.  Supor  poctus  tuum  i;r;x- 
dioris,  quasi  hoc  nou  fuorit  antc  naturalo 
serpenti,  quuni  a  sorpondo  sorpons  voc;\- 
tus  sit  ?  Cur  itom  bruto  locutus  est  Dcus 
ha?c  vorba,  quod  oa  intelligero  non  vale- 
bat  l  Itaquo  proptor  has  rationos  qiiidam 
dixorunt.  ista  non  posso  exponi  ad  litto- 
ram  de  sorponte,  sed  de  diabolo  sub  ap- 
pollationo  sorpentis.  Yorumtamen  rationos 
ista)  non  convincunt  hoc   ipsum,  idcirco 


i'\piMlc|ldil    slllit    is|;i  liilii  dc  sclpclltc  ipiillll 
ilc  diiiholo. 

ItlKpiC      dl\it       hlMllillMs      inl      sclpcntclll. 

Niiiii.  ipiiii  traiis^rosHio  jsla  a  siMpciili' inu 
licrcni  inlcrro^Minlc,  oc|iit  c.xordinin,  sim 
pcns  pi  inio  piiiiitiir:  noii  (piiii  pccciivil,  scd 
III  dctcstiiliiMKiii  tiiiili  pccciiti,  ad  insinii 
iiiKiiiiii  ipiaiitiiiii  displicciit  hco  pcccalnin. 
I.Dciilus  csl  ipioipic  Dciis  scrpciiti,  non 
IMoplcr  siMpiMitciii,  iil  inl(dli;,'ci'('t  s(M'p(Mis, 
scd  |)i'o|»lci'  primos  pariMitcs,  iit  ipsi  c\ 
diviiia  lociitioiic  d  scrpcnlis  puiiitionc  ad- 
ilisciMcnt  di\inii'  ri^^Mircm  jiistitiic,  ipii  dc 
iiiiscricordia  Dci  iiiniis  |»ricsiinipsiMiiiit. 
niiiii  hoc  h'cisti,  id  cst,  (pioniuin  tant;c 
iic(piili;i'  iiistrunicntiiin  fiiisli,  malcdiotiis 
cris  iiitcr  o!nni:i  animantia  ct  bosliiis  tcrra'. 
id  csl.  pi';('  omnihus  hrulis  tcinpor:ilibns 
po-nis  cris  addictus  :ic  snbditiis,  spcciidi- 
lciipic  ('ontcniptus,  vilis  ot  oxhorrcndus, 
(piiiin  iuitc  luibuoris  slatiirain  orcctani,  la- 
ciciii  (piasi  \  irginalom  ac  gratiosam,  pront 
|M';occ(lciili  ;u'ticuio  ost  probatiim.  Siipiu- 
pecfus  fuuni  gradieris,  id  est,  de  cctero 
rop(Mido  s(Mi  serp(Mido  procedos,  qui  anto 
por  podos  ambiilasti  erectus.  Ef  feriam 
comedes  cuncfis  diebus  vifiv  fua',  id  est.  lu 
(pii  antca  voscebaris  fructibus  arborum. 
de  cotero  vesceris  insipido  cibo  tellu- 
ris.  Inimicitias  ponani  infer  te  et  mulie- 
rem,  id  est,  spocialitor  odiosum  to  faciani 
nuiliori.  imo  ot  viro,  totique  gonori  hu- 
mano.  Idoo  subditur  :  Et  semen  tuuni  ef 
semen  illius,  id  est,  inimicitiam  istam  in- 
duoani  non  solum  inter  te  et  feminani 
istam,  sod  et  inter  ccteros  tuee  specioi 
sorpontos,  et  filios  primorum  parentum. 
Uudo  in  hac  locutione  magis  oxprimitur 
mulior  quam  vir,  quoniam  serpons  mu- 
lierom  immediato  fefellit,  specialitorque 
ot  directe  in  oam  peccavit.  Ipsa  conteref 
caput  fuum,  id  cst,  quia  rependo  progre- 
dioris,  mulieri  conculcabilis  eris,  et  sup- 
peditare  te  potorit.  quum  tamon  Isesio 
capitis  tui  sit  tibi  singulariter  poriculo- 
sa.  Undo  serpens  caput  suum  naturaliter 
valdo  cuslodit,  tanquam  sedem  propria» 
vitae.  Ef  tii  insidiaberis  calcaneo  ejus,  id 


1U5{ 


KNAHHATIH    l\    t  \V .    III    liKNKMIK. 


AHI.    \XIN 


fst,  niordtTf  raiii  eoiiatHTis  iii  iiilt  tumi 
partc  |i«Mlis  i|)>>iiis,  qiii  i-ri^^rrr  tr  iirqiii- 
his  ad  iiiuiilfinluiii  «-t  iiifirii-inluiii  raiii 
bU|Ki-ius. 

Stnl  L-oiitra  liaiii'  f.xposititiiiciii  ai-f,Mii  {»•• 
tetit,  sifut  |ira-tai-tuiii  i'st  :  l'riiiii),  i|uia 
viilftui-  (liviiui'  (lt'i'o^'ai'«'  Jiistitia'  |)ii'iiaiii 
iiifli^'i'i-1'  siiic  |)i'a'\  ia  culpa,  at(|uc  piiiiirc 
iiiiioxiiiin  scii  iniiocciis  aiiiinal.  Sccuiulo, 
quia  iioii  (lccct  sapiciilcin  alloipii  licstiaiii. 
Tcrtio,  nuia statuia  crecta  soli  vitlctur  coiii- 
pclcrc  lioiiiini. 

Ail  priinuin  lioruin  cst  rcspoiiilciiiluiii, 
quod  tpiuin  inciliis  utciiiliiin  sit  sccuinluin 
i'xi^'cntiaiii  finis.  ct  oiiinia  hruta  proptcc 
hoinincin  sinl  proiliicta,  iii'(|iiaqnain  licio- 
gat  (liviiuc  ju^litia',  scil  coiif^ruil  sapicntia' 
Dci,  ut  hrutis  iitatur  sccuinluni  ipioil  cx- 
pcilit  ad  hoiniiiuin  iiistructioncin,  pcrtcr- 
ritioncin  aut  punitioiicin.  Idco  scrpcnsillc 
talitcr  cst  punitus  ad  huininuin,  ct  s|)ccia- 
litcr  protoplastoruni,  inlorinalioncin.  Por- 
ro,  non  inriij,'ci-c  pu'iiain  sinc  culpa  pati- 
entis,  fallit  in  casihus  iniiltis:  iino  Dcus  in 
veteri  Testamcnto  prieccpit  occidi  juincn- 
ta,  non  sohiin  si  quis  per  ea  peccaverit, 
Levii.ix,  sicut  iu  Lcvitico  jussit  oecidi  pccus,  ciiin 
quo  (piis  coicrit,  scd  ctiani  si  ah  hoininc 
rcprcssa  non  csscnt  ah  actu  soliiin  cxlc- 
liori,  qui  laiiicn  in  sc  non  fuit  culpahilis, 

Exod.Tia,  sicut  in  Kxodo  praeccpit    interfici   pccus 
si  inontem  altingeret.  Unde  in  epistola  ad 
Hebr.x»,  HebrBPos  ait  Apostolus   :  Et  si  hestia  tcli- 

"■  gerit  niontem,  lapidahitur.  Vel  in  quantum 

pertinchant  ad  hominein,  sictpic  nianda- 
vit  non  soliim  hrula,  sed  et  inanimata 
propter  hominum  vitia  destrui,  ut  pafct  in 
/o»ue  Ti.  lihro  Josue  de  omnihiis  qu»  erant  in  .Ic- 
richo.  De  equis  quoque  et  eurribus  Ainor- 
rhfporum,  de  quihus  locutus  est  Dominus 

;6irf..xi.6.  ad  Josue  :  Equos  eorum   suhncrvahis,   et 
currus  igne  comhurcs.  Et  primo  Hegum, 

i;?ep..xv.3.  ubi  Deus  prwcepit  Sauli,  occidere  Amale- 
citas  viros  et  feminas,  infantes  ae  parvulos 
et  jumenta,  propter  peccata  parentum  diu 
ante  commissa  :  quse  omnia  facta  sunt  ad 
commendationem  divina^  justiticP,  ac  ho- 
minum  instructionem  atque  terrorem. 


15 


13 


21 


.\  Ad  sct-iiiiiliiin  tliccndum,  (piod  Dcus  sa>i- 
pc  li'^'itiii'  in  Siiiptiiris,  hriilis  cssc  locii- 
tiis,  iion  iil  inli-llif^ciciil  hriita,  scd  cx  aliis 
rationahilihus  caiisis.  .Nain  siipra  hahcliir, 
tpiod  hcncdixit  Dciis  pist-ihiis  ct  avihiis,  Cen.^.a. 
dicciis  :  (.Ircscite  ct  inullipliramini ;  alipic 
iii  lihio  Joiia>,  Dixit  Doiiiiiiiis  pisci.  .Ncc  y>,/i,>'ii,  ii. 
ohstal,  si  (piis  dical  illas  allocutioncs  noii 
fiiisM-  vocalcs,  qtioiiiam  hiuta  iioii  inagis 
iii('a|)acia  siinl  allociilionis  cxlcrioiis  ipiaiii 
iiilriioris.  Pra^tcrca  E/cchicli  Doininiis  di- 
xil  :  Eili  hominis,  dic  oinni  volucri  cudi  :     lizech. 

\\  qiia'  allociilio  fiiil  iinaginaria,  (picinadino-  "'"""' 
diini  illa,  dc  qua  iii  Apocalv|isi  ait  sanclus 
Joanncs  ;  \  idi  aiip-liim  staiilcm  in  solc,  ct    Ai,<)C.\i%, 
('laniaiilciii  oiiiiiihii^  a\il)iis  ipia'  volahanl 
pcr  mcdiiim  (-(cli.  Insiipci,  noiiin-  ipiolidi^; 
psalliiniis,  Hciicili(-ilc  oiiincs  hcstia^  et  |)e-     />«„.  „1, 
cora   Doinino  ;    d,   Laudatc    Doniiniiiii   dc  **'' 

/'«.tXI.VIll, 

tcrra  draconcs  cl  oiiincs  ahyssi,  hcslia^  cl  -,  lo. 
iini  vcrsa  pccora,  serpentes  et  volucres  |)cn- 
iiala*  '. 

Ad  lcrtiuin  rcspoiidcndtiiii,  (|iiod  slaliira 
pcrfcctc  crccta,  compctil  homiiii  cx  tola 

C  specic  sua.  Per  quod  non  excludiliir,  (piiii 
cuidain  scrpentiiin  generi  compctchat  sta- 
tiira  aiiipio  modo  crccla,  imo  cl  iisipii^ 
ntinc  coniijctil,  ul  pra^cedcnti  articulo  con- 
lincltii'.  .Ncc  taincn  ex  lioc  inutatus  est 
naliiialis  ordo  univcrsi  aul  spccics  reriiin, 
qiioniain  maledictioncm  jiiiini  scrpcntis, 
non  oportct  ad  iinivcrsa  suaj  speciei  indi- 
vidua  rcfcrre. 

Ex  his  constat,  quain  insufficienterqui- 
(him  rcprobct  cxposilioncin  prjcfatam,  et 
aigtimcnla  ij^siiis  niinc  plcne  solula  siinl. 

D  Pra'indiicla  ([uoquc  solutio  a  viris  aulhcn- 
ficis  ai^probatur.  \am  et  Hicronymus  libro 
dc  nua>stionibus  Hcbraicis  eam  commen- 
daf,  et  consonat  littera^  ac  dictis  Strahi  ac 
Hcda>.  In  Scholaslica  ilcin  hisloria  dicilur  : 
Scrpcns,  utpotc  diaholiis  per  ser|)('iil('m, 
pcccavil  in  trihus,  (piia  invidit,  et  incnti- 
tus  est,  ac  decepit  :  quihus  tribus  pecca- 
tis,  reddilffi  sunt  tres  maledictiones.  Nam  t.cs  ma- 
quia  invidit  hominis  excellentitC,  humilia-  '"'''"■''»""* 

•  _  scrpcniis. 

tus  est,  et  dictuin  est  ei  :  Super  pcctus 
tnum  gradicris.  Oiiia  mcntitus  est.punifus 


KNAHIlVllii    IN    (   \l'.    III    I.IAKSIH.    —    AhT.    \\i\  |ll.'l 

csl  iii  oic,  i|iiiiiii  tlicliiiii  csl  ;  Tt-n:iiii  rn     \  i|iiiiiii    nli    linc    nnn    cc.sciil    iili    Iidiiiiiiiiih 

liicdcs  ;   iiiKi  iilisliilil  i<i   Micciii.  cl    |mimiiI  lciiliiliunc  c\   iiiiiiia  Hiia   iii\i<lcMlia  ali|iic 

ci    \cnciiiim    iii   ni-c.   Ihiin  ilcccpit,   rccc|iil  \\n\\'\\n\.  Iniiiilfllins  inuinm  lntci'  Ir  rt  nui- 

vicissillliliiiciii    li.mc   :   liiiniii  iliaiii    |MMiaiii  firriiu,    rt   sfnirn    liiinn    rl    sriiirn    illiiin. 

iiilcr  lc  ct   iiiiiliciciii    I  ln   iiiiiuiliM'.  i|iiiiil  \ii;;iistiiiiis  sii|ici°  (icncsiiii  ilicil,  ini  iini 

l'',va   piciiiliiil,   iilpolc   lacla  sci-|iciiti  cnti  liciciii  liic  i|csi;^'iiai-i  latioiicin  infciinicin, 

traiiii  scii  iiiiinica.  .Nain  siciit  natnralc  cst  scii  parlciii   sciisili\aiii  ac  aiiiiiialcin  :   pcr 

oiliiiiii  inlcr  cipios  ct  ;.;i-\  plios.  iiilcr  Inpos  scnicii    ninlicris,    actiiiii    \  ii  tiiosiiin  ;    pcr 

ct  caiics,  sic   iiilcr  liiiiiiiiics  cl   sci'|>ciilcs.  scnicii  scrpcntis,  pravain  sii;,'p'sli()iiciii,  iil 

(^hicniailniodiini   ciiiiii   \  ciiiiinni   scrpcnlis  sit  scnsiis  :  lniinicilias  ponaiii   inlcr  tc  d 

iiiUM-ricil    lioiiiiiicin,   sii-   spnliiin    lioininis  iniilicrcin,  iil  cst   iiilrr  ir  rt   ralioncni  iii 

jcjiini  nccat  scrpi-nlcin.  l-it  (pioniain   niiili  rcriincin,    scn    parti-in    s(*nsitivaiii .    (piain 
crant  priini    lioinincs  (piamlo   pcr  sci'|icii    |S  iniiiK-ilialc  potcs  tcntarc :  ct  intcr  tnaiii  |ii'a- 

lcin  prolapsi    snn(,    s(-i'|)cns   aillim-    liiiict  \  ain  sii;;;^n-stioni-iii  i-t  lionain  rationis  illiiis 

a(-  rii,i^it  honiincin  iiikIiiiii,  ct  insilil  in  \r-  opcrationcin.  |)(-i-  (piain   rationcin   inrcrin- 

stilnm.  Ila-c  in  llist(n-ia  illa.  .los(-pliiis  (|no-  rcm  si-ii  sciisili\aMi   parlcm.  triitarc  [^otcs 

(pic    lcstalur.   (piod    Dciis   posiiil    s(-rp(-nli  lalioncm  siipci-iorcin.  li>sii  nuilrrrt  riiiint 

vciiciuim  snl)  iinj^na.ct  abslulil  ci  \(>ccm.  tini,n,   u\  csl,  (-.\oi-(liiiin   ln;o  siij,'^'cstionis 

NniU'  cxpiMiciidiis  csl  |)assiis  islc  (l(>dia-  calcahil  ac  vinccl.    10  tn  hisliliiihcris  ral- 

bnlo  pcr  S(M-pciilcin  lo(-ulo.  Ei  <iil  Donti-  nn/co  rjiis,  jioc  cst,  al)  inrcriori  conalx'- 

niis  (ul  srriw/ilciii ,  id  est  diabohun,  ipii  ris  ci  noccrc  ac  pranalcrc,  proponcndo  ci 

fuit  iisus  sorpcnU»  ad  lualcricia  sua :  Q/dii  ohjecla  carnalia  cl  iniiudana.  Porro  ratio 

fWlsli  lior,  id  cst,  priiuos  parculcs  sic  ad  cst  idoiu  (piod  iutcllcclus.  Kl  dicitur  ratio 

vilia  iudiixisti,  /iialcdlrt/ts  rris  h/tcr  o/ii-  supcrior,   in   tpiautuiu  rospicit  spirilualia 
iiiii   (n/i//un/lla   ct  bcstlas   lcn-(V,   id  est,  C  ac  diviua:  iulcrior  aiiteui,  iu  qnautuiu  re- 

oinuibus  illis  vilior  et   luiserior  eris  pro-  spectuiu  habct  ad  tcmporalia  ct  caduca. 
ptcr  tuaiu  uciiuitiaiu,  (luibus  per  ualuraiu  1'orro  luulli  Saucloiuiu  por  luulicreiu  is- 

luulto  sublimior  es.  Nani  ut  ait  Philosc-  tam  iulelliguul  Virgiuem  gloriosaiu.  quam 

plius,  hupius  decios  millies  vilior  exstat  d;omonos  specialissiiuo  timcnt  ac  odiuut. 

brutis.  Si/pcr  prrliis  l/ni///  grndlerls,   u\  (pia^   et   dpoiuouibus  valde  gravis  ct   luo- 

est,  per  superhiam  serpos  sou  jrradieris  ad  tueuda   offocta   ost,   ot   uudiquo  conterit 

homiues   impuiinaudos.   Supcrbia  quippc  capnt   seu  poteslatom  diaboli  ac   seminis 

dcsiynalur  pcr  pcctus,  iu  quo  auimositatis  (>jus,  utpote  d;rmouuiu  colerorum.  Lstque 

iiu pet us  dominatur.  £"/■ /crr^nn  (■(>*y/c(^/('.s-,  id  inimicitia  ista  posita  ctiam   intcr  soincn 

cst,  torrcnis  ct  carualihus  homiuum  ac-  mulioris  istius,ct  scmcn  priTfatum  diaboli, 

tibus  roficioris,  homincsquo  terrcuos  iui-  id  osl   iutor  Christum  ot  dtemones  ;  quo- 
quos  tibi  iucorporabis,  qni  ad  tuum  cor-  D  niam  Christns  omncs  illos  devicit  ac  spo- 

pus  mysticum  pcrliu(>buut,  o>;(///(5//^s-(//c6/^s'  liavit,   quasi  dicat  Deus  judcx  justus  ac 

rihr  l/((v  :  ex  quibus  miseria  tua  auge-  sapious  :  (Juia  tu  serpous  uequissime  dc- 

bitur.    Quemadmodum   eniiu    accidoutale  cepisti  hauc  fomiuam  primam  ac  fragilem, 

prcominm    angoloriuu  augetur  cx   corum  creabo  foiuiuam  uuam,  qute  tanta  gratia 

consorlio.  qui  por  ipsorumcustodiam  eya-  ac  virtute  implebitur,   quod  pcr   Filium 

duul   poricula  et   salvautnr,  ila  ot   poena  suum  ot   per  so.  to  atque  satellitcs  tuos 

scnsus  da>iuouiim  augetur  cx  sociotate  ol  peuitus  supplautabit,  ot  libi  terribilis  erit  Canr. vi,3. 
coudomnatioue  eorum  quos  viucuut,  quau-      quasi  castrorum  acies  ordiuata. 


m 


KNAHKAIln    |N    CAf.    III   UKNKSIH. 


AHI.    XXV 


Airrii  iMS  x\v 


KLlTlbATH)    HKSIIIL.K    FAHIIS    HIJLS    iKinil    i  \lllll.l   :    Ml  I.II.IU    (..(  0011-    niXIT    nEUS. 


c 


IU.NSK(JI'K.NTKK  (U-scribitnr  pmiilit» 
J  luulitTis,  ijua5  sj-cuudo  loeo  uarnilur, 
quouiaui  per  scrix-iiltMU  iuduila  «'sl  ad 
|»'fi-au(luiu  aut<'(|uaui  vir  pcccavil.  Kt  (juo 
uiaiii  j,'ravius  Mro  pcccavil,  gravius  ac 
iiMilli|iiicius  cst  puuita  ({uaiii  vir,  siciit 
sut)j(uigilui' :  Midicri  t^tiufpu-  tfijif  Dcus  : 
Mnttiplicubo  ivruinnas  tuas  ct  coiufittns 
tuus  :  (lueiuadiuodiiui  iiiulliplicitcr  cx- 
cessisti,  vidclicct  sii|)cil)icii(lo  ct  scrpciili 
crcdcudo,  ac  friicliiiii  proliihiliiiu  coiiic- 
dciido,  al(|uc  ad  idciii  liiiiiu  iudiicciido  iiia- 
riluiii,  tc  (piocpre  iuanilcr  c.xcusando  ;  sic 
ct  ego  luullas  calauiitatcs  til)i  iiiriij,'aiii,  cl 
diversos  habcbis  conceptus,  ul  rrccpienlius 
crucieris  in  portando  paricndocpie  leluiu. 
Non  eniin  siiuul  concipics  uisi  unuin  aiil 
duas  proles,  (U-  cursii  coiniiiiini.  ///  (Idlurc 
jjarics  /ilios.  .Ma^'niis  ciiiin  cst  dolor  in  pa- 
riendo,  cl  lorsaii  inajor,  (jiiaiii  dclcclalio 
in  concipiendo.  In  slatu  auteni  innocenliic 
Fuisset  conceptio  sine  indecenlia,  liir|)i- 
ludine,  aUpie  libidinc  ;  dcpoilalio  |)i()lis 
sine  f,'ravainine,  ct  partiis  sinc  doloie.  l'or- 
ro  pcr  lilios,  inlelligunlur  cl  lilicP,  ut  no- 
inen  filii  notet  hic  prolein  dumla.xat,  non 
se.xuin.  Ilaciue  ciuoniam  mulier  peccavil  iu 
fructu  ligni,  punita  est  in  fructu  utcri  sui, 
ut  pa'na  correspondeat  culpap.  Et  illud  Sa- 
So/).xi,i7.  pientisD  impletur  :  Per  cjiia>  cjuis  pcccat, 
per  ha^c  el  punilur. 

Insuper,  quia  peccavit  superbiendo,  pu- 
nita  est  per  subjectionem  et  humilialio- 
nem  pcpualem  sub  viro,  sccundum  cjuod 
subditur:  Et  sub  viri  potestate  eris,et  ipse 
dominabitur  fui,  id  est,  marito  eris  subje- 
cta  cum  timore,  correctione  et  pcena,  cjua? 
si  non  peccasses,  non  fuisses  ei  subjecla, 
nisi  cum  delectatione,  amore  et  naturali 
habitudine  ac   directione   convenientissi- 


A  iiia.  (lirca  lia>c  (pucri  |)0sset,  aii  iii  stalii 
iiiuoceiitia'  fiiissciit  doiiiinatio  ct  scrvi- 
tiis.  iiiipcriuiii  al(pic  subjcctio,  cl  (pioiiio- 
do  iiiiilicr  divcrsiinodc  siibjccta  fiiil  \iro 
aiitc  pcccatiiiii  ct  postca.  .\d  (piod  iiifra 
iii  iiilroducliouc  ct  solutionc  ([ua;stionuiii 
patcbil  rcsponsio. 

Adui  veru  dixit.  .Nain  (piia  cl  iillinio 
pcccavit,  cl  iiiinus  (piam  iiiiilicr,  idcirco 
ultiino  sibi  iiiflij<iliir  |)(i'na  isla  cxtcrior 
cl  cliaiii  iiiitior.  Siiblraclio  autcm  origi- 
nalis  ju.^liliu',    fiiil   viro  ac  niulicri  coin- 

B  iiiuuis,  (iiuc  etiaiii  fiiil  poMia  iiiterior  el 
anibobiis  siiniil  inflicta.  Inordinati  (pio(pic 
niotus  carnales,  el  celera!  culjia'  sublra- 
clioncin  illain  .sccutjc,  sunt  [)a.'naj  siiiiul 
cl  culj);c  :  pamac  (jiiidcm  illiiis  j)rimai 
j)ra^varicalioiiis,  (pioniain  j^iojjlcr  illain 
homincs  mcrucrunl  eos  incidcrc  ;  culj){D 
vcro,  in  (jiiantum  sunl  lcfii  Dci  conlrarii. 
(jiiia  aiufisli  rocem  uxoris  tua',  non  so- 
liiiii  cxteriori  auditu,  sed  et  interiori  con- 
scnsii  contra  jussioucm  divinam,  et  come- 
disti  de  fiyao,   ex  (juo   jjraceperam  tibi 

C  ne  comederes,  maledicfa  fcrra  in  opere 
fuo.  Non  est  hoc  intclligcndum  de  terra 
I)aradisi,  cjua»  in  sua  j)crinansit  integrita- 
tc,  fcrtililal(!  atcjue  decore,  sed  de  terra 
extra  paradisum,  ad  cjuam  Adam  erat  mox 
expcllcndus,  (jiuc  dicitiir  malcdicta,  id  est 
naliualibus  (juibiisdain  donis  Dei  privata, 
j)uta  solita  fccuuditatc,  ornatu  ac  colcudi 
ct  fecundandi  facilitate  :  cjuod  factum  est 
iu  opere  Ad»,  id  est  demerito  sua;  trans- 
gressionis,  ut  cjui  peccavit  edendo  de  ve- 
tito  fructu,  j)uuiretur  in  procuratione  fru- 

D  ctuiim  tcrrjc  pro  sustcntaculo  vita^  suae,imo 
et  conju^is  ac  sobolis  sua^ ;  cjuoniam  per- 
tinet  ad  marilum,  providere  de  necessariis 
vita?  tain  sibi  quam  suis  domesticis.  Undc 


KNMMwrHi    l\    I  \l'      III    (JKNKHIH. 


AKI       \V\ 


10« 


scciiiitliiin  l.\i-iiin  in  llflu.iM)  liiiln-liir  :  Ma 
lt>(licla   liMia   |)r(t|»l<"r  lc.   Iioc  csl,  pioplcr 
(iiiiin  lniiis;;r(>ssi(ii)ciii.  Vcl.  inalcdicla  lcr 
ra  iii  opcrc  liio,  lioc  csl :  in  ciilliira  cl  opc 
ralionc.  (pias    lacics   circa   lcrrain    rcciiii 
(lundain  ct  circa  rriicliis  i|)siiis.  Mihjacclul 
tcrra  nial(Mliclioi)i   prii<rata>,  c\pcricris(pic 
CiiiM.   ilii    ipidd    lcn;)    (pi;c    ;iiili'    piTCiiliiin 
liiiiin  piiilnlil  iilicics    rrncliis   iitipic   spon 
taiicos,    sciliccl    siiic    liiiiiiiino    laliorc,   <\(' 
cctcro   ii)di},'cl)it   lidioiiosii  cnltiirii,  cl   ini 
nns  solilo   l'i>rlilis  (>i'il.   iiiio  ct   iili(|iiiindo 
stcrilis. 

Si  aiilcin  (pia>raliii',  ('iir  inalcdiciilnr  lcr 
rii.  (piic  iioii  pccciivil,  cl  noii  |)oliiis  .\(liiiii 
(pii  pccc!i\  il  :  rcspondclnr,  (piod  tcrra  iiia- 
lcdiclii  (>sl,  tiiiKpiiiin  rcs  ad  lioinincni  pcr- 
tiii(>iis,  cl  proptcr  (>iiiii  crciilii.  ilii  (piod 
ips(>  lioiiio  inal(>(licitiir  in  rc  siiii,  piilii  iii 
t(>n'a.  Mal(>dictio  ciiim  isla  lioinini  cst  no- 
ci\  a  iilipic  p(X>iiosa,  non  lcrri(>,  (picniiidino- 
diiiii  pandiiiit  \(>rl)ii  S(>(pi(>iitia  :  ///  /ti/x)- 
ri7>/ts  coi/uv/cs  c.r  ca,  id  (>st,  rnictus  l(>rr;i> 
(piibus  vcsc(>ris,  laboriosc  ac(piir(>s.O/>/r//.s' 
</ic/)i/s  ritiV  /iiiv  sjii//(is  ct  //•i/>/t/i)s  ffcn/ii- 
iiahit  ti/)i.  ('oiiiiuuiiitcr  dicuiit  doctorcs, 
sicut  iiradiahituiii  (>st,  (prod  t(>rra  ant(^  pri- 
nioruni  p(^ccata  paroutuni  protulit  spinas 
ac  tribulos,  niaxiiii(>  (]uuin  spina>  ct  tribu- 
\\  pcrtiucaiit  ad  ordiiK^ni  uiiivcrsi  ;  sod 
tunc  nou  produccbautur  houiini  ad  tor- 
niontuin,  noc  ad  pa^naui  poccati,  (^ucniad- 
inoduin  postoa :  iioc  goiK^rabautur  tuiic 
tam  abuiidaiitcr,  uoquo  tam  oopioso  intor 
cotoros  oomostibilos  ao  nocossarios  fni- 
ctus.  ut  postniodum.  Hiuo  Rabauus  ait  : 
SpiiUT  aiit(>a  oraut,  sod  nou  ut  lioiiiini 
hibor(>iii  inlcrrout,  oui  posi  p(>ccatuni  ad 
laborom  fuorunt  ot  afflictiononi.  sicut  sor- 
pontos  ot  (]u»cumquo  noxia,  orant  homini 
anto  innoxia.  Hinc  Scriptura  non  ait  ab- 
soluto,  Spinas  ot  tribulos  gorminabit,  sed 
addit,  tibi,  id  ost  ad  tuse  misoricp  cnmu- 
herbam  luui.  £/  comcdcs  hcfhas  *  /crra',  id  ost,  quia 
peccando  brutis  similis  es  effoctus,  et  bru- 
tales  sustines  molus,  in  hoc  assimilaboris 
bestiis,  quod  horbis  torrse  vesceris,  non 
tamen  oas  or(>  carpondo  do  terra  instar 


A  brntornni.  (loincijcs  iliKpic  lirrhiis  (crrtn, 
(pii  iinl)-  i'iiiiic(lisli  rnictiis  pariidisi,  iil  ali- 
ipii  i-\pon('ndii  adjicinnt  ;  il  miiiim  i-st,  hI 
Adiiin  in  piiriidiso  actnalitcr  niiindncm  it 
dc  idiiiinin  iiiborntn  rniclii:  sin  antcm.sii- 
iiitcllif^ciidiini  i-sl.  ipii  iinlc  coincdisti,  id 
csl.  coincdcndi  liccntiiiin  liabiiisli  di'  Irii- 
(libns  piiradisi. 

///  \/ii/i>rt'  i'ii///is  tt/i  1'CMi'cris  fi/i//c  (tim), 
id  csl.  cibiiin  (|iioli(liiinnin  ciiiii  tribiilii- 
lionc  cl  iin^Misliii  ai-  ^riiiidi  (-oniilii  ac(pii- 
rcs  iic  piicpitrabis  libi  iu*   (iiis,  aiit   ctiitiii 

\\  siiincs  :  iloi/cc  rcrcrtaris  in  tcrra/i/  ili't//ia 
si/i///)tt/s  c.v.  id  cst  iisqnc  iid  riiii-in  \ilic 
liiic,  (piiii  liic  |)(i>iiii>  pcrdiirant  pcr  iinivor- 
siini  liominis  vilain  in  viii  liiijiis  o.vsilii. 
Siiniptus  osl  iiiitoin  lioino  dc  tcrni,  (piiin- 
tuin  iid  corporis  siii  niiitcriiim  pr;i>d(imi- 
iiiiiilciii  iii  (>o  s(>cuii(liiin  (piiintitiilcm.  iit 
plcnins  dicluiii  csl  siipra.  Q//ia  /,///ris  cs, 
id  osl  piihcri  similis,  (piaiiiiiiii  ;id  lii;iiii 
fi;ij,Mlit;il(>iii,  inconstantiam  ot  lcviliitcm. 
rndo  iu  l'A-closiastico  l(>gitiir  :  nnid  sii|)ci'-  /■.rciix.o. 
bit  t(>rra  (>l  ciiiis  ?  Kt  sauclus  .lol)  piofitc- 

(]  tur :  Assimilatus  suni  favilla^ct  ciiicri.Vcl,  johwx.to. 
pulvis  cs,  id  est  dc  pulvcribns  liiimoro 
coiifjintinatis,  puta  do  limo  formatus.qiian- 
tum  ad  corpus,  quomadmodum  scriptiim 
est :  Kormavit  Domiiius  Deus  homiiK>m  do  nen.».:. 
limo  torra>,  ubi  (ut  fortur)  in  Hobnro  ha- 
botur,  Dc  pulvoro  torrse.  J^/  in  p///rcrc//i 
rercr/cris,  id  est.  corpus  tuum  in  piilvorcm 
rosolvetur.  Unumquodquo  onim  in  illa  re- 
solvilur,  (>x  qiiibus  componitur.  Pcr  hsec 
vcrba  dcsijfuatur  fragilitas  natura»  ot  con- 
ditionis  liuiiiana>.  ct  prinius  honio  aptissi- 

D  ni(>  humiliatus  osl.  qnasi  Dominus  dicat  : 
Tu  qui  voluisti  inordinato  dcificari.  ct  libi 
ox  te  ipso  suffieere,  juxta  sensum  indu- 
ctum,  tot  subjacobis  miseriis,  quod  pulvis 
rite  vocaris,  atquo  in  pulverem  resolveris. 
Circa  pra>habita  ait  Alcuinus  :  Deus  ma- 
lodixit  terra^,  uou  aquis  :  quoniam  homo 
contra  prsecoptum  comodit  do  fructu  ter- 
rsp,  nec  sic  bibit  do  aquis.  In  aquis  quoquo 
peccatum  fuerat  abluendum,  pcr  fructum 
torrae  contractum.  Animalia  item  terrestria 
plus  habont  maledictionis  quam  aquatica, 


tOrt  K.MAHHAilt)    IN    CAl».    III    «.KNKhlS.    —    AHT.    XXV 

quia  pliis  vi\iiiil  ilt-  ttiiit  iiialtMlitla.    Iiitlf  A  Dtiiiilc  ailjiiiiKit  :  Lirrt  .Vilaiii  sti\il   iiatii- 

est     i|iii>il     (IhiistiiM    |ii)st    rfMii'1'i'i-tiiiiinii  ra>  oiiiiiiiiin   aiiiiiialiiiiii,  rt  Diiiiifiii  st-ifii- 

suaiii    iiiaiitliirav  it   i|f    |>isff,  iidii    iIi-   aiii  liaiii    liahiiit,    i|c    t|iiilMi->    littiin)    iiatiis   i-st 

liiali  tfi-i-fstri.  His  t-uiiMUiat   illiul  Sflit)la-  iiistriii,  iitui    taiiifii    lialuiit    iiiititiaiii  fuii- 

titifa*  histiuiu*  :   Tf iru<  iiialfilixit,  t|uia  ilf  tiii^i-iitiuiu  rutunuuiu,  iiisi  iii  i|uaiiliiuifX 

fruftu  ti-ria'  tiaiiNj.'rfssii)  fai-ta  fst,  i-t  iitui  n-\f  latituif  ili\iiia  afi-i- |)it,  iiut  i-xpt-iiiiii- ii- 

ai|ui^.  Iliitf  (Iliiistus  fDiiifilit  piM-i-iii,  m-iI  lalitfr  at'i|uirt-ii-  pDluil  :  iilfiri-D  iiiiilifr  i-i 

iiDii  If^itiir  ftuiit-tli^sr  fai-ufiu  aiiiiiialiuiii  aililiifla,  staliiii    ipiaiiil')    rDiiiiata   i-st,    vd- 

viviMiliuiii    i|i'    li-iia    iiialt-tliita,  iiisi    fDitt-  i-ata  i-st  ab  i-d  \  ira^D,  ail  ili*  uotaiiiluiii  ipiiiil 

ilf    aKiiD    pasftiali    |u-t)  otisf rvaiulo    li-Kis  n-at    sihi    ilala    iii    foiisoitiuiii   iloiiifstifai 

pru>i-f  pto.  Vf  ruiutaiiii- II  i- st  |irol)at)ilf  ,ipiutl  f oiivf  rsulioiiis,  iioii  dff  luraiis,  uii  cssf t  sitii 

Ctirislus  i|ui   fo-pil    fai-fri*   ft  tlufi-rf ,  ipii  ilala  i-tiaiii   ail    prolis   piDpa^aliDiiriu  ;    ita 

Z«ff  »,7,  siiiN  tli.xil  iliMipiilis,  Mili-iilfs  fl   l)il)futi-s  li  tpiod    tuiii-    UfSfi\il,    aii    Diiis   ilispoiifn-t 

(pia-  a|)Utl  illoh  siiiil,  fi-iil  Iidi-  ipMiiii.  .Viii-  ros  sic  ri-iiiaui- ri- ,  i- 1  alios  liouiiiii-s  ili- iiovo 

pliiis,  fiifa  [u-u-sf lipla^  iiialfilif lioui-s  st-ii  proi-i-fai-f ,  aii  t-x  iiiulifrf  illu  fssft  prolfs 

pii-uas,  pf  usaiitluiii  ipioil  Haliaiius  uit :  Ail;f  pci   prD|)a^aliDiif  iii  proiri-auila.  1'oslf a  Vf- 

iiiipoiiitiii'    pii-iia   f.xtiiiisffa,    qiiuiii   ilifi-  ro  i-x  iliviiiu  sfiitfiitiu  CDiitra  ipsiiiii  ol  iixo 

tur:  .Matfilif  tu  ti-ri-u  iii  opi-if  tiio  ;  iiiulii-ri  rfiii   |irolala,  fo^iiovit  iliio  :  1'iiuiii,  cpioil 

autf III    pifiia    iiitriiiM-fa,    ipiuiii   Douiiiiu^  i-SM-ut    uiorituri  :    sffuiiiluiii,  ipioil  fssciit 

iDipiilur  :  .Mullipliialio  a-iuiiiiias  tuas,  t- li- .,  f,'f  iii-iaturi :  iilf  iifo  voi-avit  fDiijujjfiu  siiuiii 

ipiia  sfiliii-ta,  sfiluxit  viruiii.  St-il  sfrjifiis,  Kvaiii,  (pioil  iioiiifu  iiiti- rpri- tatus  i-sl  ipsf 

itl  fst  iliaholus.  tpii  siiiiiiiif  pfffuvil,  iiia-  Viluiu,  iliffiiilo,  i-o  qiiod  fsscl  lualfr  cuu- 

Ifilifitur  iii  sf  ipso,  ipiuiii  fi-rtur  :  .Mali-di-  ftoruiii  \  ivt- iiliiiiii. 

ctiis  fris  iiiti-r  oiiiiiia  aiiiiiianlia,  i-lc.  Scd  (piidipiid  sildi-  sigiiificatioiit-  tiiijus 

Et   vocfivif    Ailiiin   iiDnti-ii    ii.rori.s  .sitir  C  iioiiiiuis  Kva  jiixla  tli-lua-uiu,  ista  atidilio 

Evn,  cujus  a[)pfllutionis  sutijuiijjitiir  ra-  1'auli    istiiis   vidi-lur   uiiiiiuiii    iiiipfrila  ct 

tio,   i'o  f/ii.oif  iniifcr  r.s.scf   oniiiiiini    rin-n-  ScripluiU!    fOlltraria.    Sfliptuiii     i-st    fiiim 

fii/tn,  id  fst,  iiiiivfrsoiuiu   hoiuiiiuiu   iia-  su|)iu  :  .Masculiiiii  ct  ffiiiiiiuiu  creavit  eos,    ^»,1.1,27, 

scituroruiu  ffcuitrix  imiiifdiata  aiit  lUfdiala  hfUfdixihpif  illis  Dcus,  fl  ail  :  Crescite  et  "**' 

esset  fiitura.   l-^va  quip|)f  iii  tlthi'jP0  sonat  iiiuiliplicaiuini   ct   ifplete   terrum  ;    quod 

vitam,  tameii  pa-nalitulihus  suhditam,    ul  diclum  esl   Adap  evidenler,  et  ipse  intel- 

ait  hie  Lyra.    rutlr  in  Sflioiaslifa  hisloria  Ifxit  tioc  (U'  niultiplicationf  hominum  ex 

Ifj^itui':  Tuuf  .Vdam  dfploraiis  postfiitatis  si-  pi-r  fjeneratiouf  m.liidi- sfcundiiiii  e.xpo- 

siia'  misfriam.vocavit  u.voifin  siiani  Kvam,  silorfs.  per  illa  verha  dedit  ei  pra^ce |)tum 

quasi   alludfns  ejulalui    parvulorum.  .Ma-  de  multiplicalione  speciei,  sicut  pra'hahi- 

sciilns  enim   recens   natus   dicit  A.  qiiasi  tiim   i-sl.    Kl    illud    praoceptum   per  Adam 
filius  AdfP,  et   similis  ei  in  se.\u  :    femina  D  devenit   ad   Kvam.  Hursus  tiabetur  supra, 

vero.  1'],  (piasi  filia  Evae,  et  ei  sexu  consi-  (piemadmodum  Kvaex  costaAda»  formata, 

milis.  Isidorus  (pioipie  testatur  :  l'ost  pec-  locutus  est  Adam  :  lloc  nunc  os  ex  ossihus  /aw.  m,  2s, 

catiim.judicisquf  sfntentiam.vocavil  Adam  nifis,   et  caro  ile  cariif  mea  ;   qiiamohrem  ^^- 

uxorfin  suam  Kvam.  quia  sit  mater  vivo-  ri-linquft  homo  patrcm  sunm  ct  matrem, 

rum,  qiium  jam  meriiit  parere  mortem  et  et  adhtrrehit   uxori  su»,  et  erunt   duo  in 

fetus   mortales.  Vernmtamen  Hahbi  Pau-  carne  una  :  per  qwx   utique   verha  insi- 

lus  contradicit  verho  t^yra",  dicentis  quod  nnavit  se  scire,  quod  mulicr  illa  esset  sibi 

Eva  in  Hehrtpo  sonat  vitam   p(enalilatihns  data    in    conjugem,   ad   prolificandum   ex 

subditam.  Kt  asserit  Paulus  istf.  quod  Kva  ea  per  carnalem  conimixtionfm.  Dcnique 

in   Hebra»o  sonat   vitam   simpliciter.    non  Adam  in  statu  iunocc iitia»  non  iudijjuit  mu- 

connotando  quod  sit  poenalitati  subjecta.  liere,   nec  adjutorio  ejus  ad  domesticam 


iN\nii\iiM  iN  (  \iv   III  (;knkhih.  —  aiii     \\\  107 

(■(»ii\crsali(tiiiiii,  (|iiiiiiiiiiii   siiic  (iiiiiii  iiini   \  iiiiKflMs,  (|iiiliiis  |i.iiii(lisi  (■iisIikIiiuii,  il  pri- 

(>l    (MHialii    IiiiImiiI    iicccssariii    vilii'    :    i<lcii  iiiimimii  |iai'ciiliiiii  iikIc  c\|MilsiiiiM'lii.  (-niii- 

Adaiii  sci\il    aiilc    sii.mi    liaiis^Tcssidiicin,  iiiiscinl  :  Nimk    ciyi»  \i(|clc,  id  csl,  |»iircii- 

(|iiii(l  lciiiiiia  csscl  ci  collala  iii  ad  jilldl  iiim  \clc    nr   fnifr    iiiiffnf    niiiinini    Hiiiiin,  Iiik; 

^ciiciaiidi.  ("^l,  IK'  cxlcildal,  fl  sinniit  ilr  llifiiii   rltir, 

i''iulf  uiiouiit-  Itoiniinis  /h-iis  Aild' i't  "i'>  ff   iiiniiiliif ,  if    rinif    in    irtrrn  n  m  .    riitlltn 

rl  rjiis  /^o//c(rs' /)(7//c(V/.\.  (lifca  Ikic  Slraldis  Ikic  dii|ilicilci'  acci|ii    pdlcsl.  {'liiiKi.  (|iiasi 

uit  :  Ipsi  rcccnint  sihi  pcri/oniala.  iit  pcc  ironicc  dictiini,  ipiciiiadiiindiini  |>rii'cc(|cn- 

caliiiii  MiiiMi  aliscoiidcrciil .  Hciis  aiilcni  lc  lia    \  crlia.  ipiasi    Ddiiiiniis  dical  :    V.\   (pio 

cit  cis  p(dliccas  liiiiicas,  (piihiis  iiiiliiil  hi  \daiii  ita  dcjccliis  csl,  cl  lol  iniscriis,  iic- 

liiiii  corpns  anihoruiii.  (piia  in  corjiorc  cl  ccssilaliipic  inorlis  ct  rcdaclinni  iii  piilvc- 

aniina  jnstc  cos  piini\il.  Slnlta  (pioipic  csl  rcin  adjndicatiis  a  iiic.  iioii  csl  pcricnlnni 
(pia>slio,  si  (pKcralnr,  (pialilcr  aiil    in  ipio  \\  ncipic  possihilc,  (piod  y\r  cctcro  conicsln 

(ipcranlc  p(dlcs  ah  aniiiialilMis  siinl  dcdii-  riis  sil  dc  li;,Mio  \  ila>  ad  vivcndiiin  in  scin- 

cla>  :  ipii  ciiiir.  Ar  niliilo  oiiinia  condidil.  pilcrnnni.  idco  iion  oporlcl    lioc   |»ra'cavc- 

IVcit  lioc  (pioipic   cl    (pialilcr   \()lnil.  Ihcc  rc.  Sccniido.  iiilclli;,M  pdlcsl.  ipiasi  scriosc 

Strahns.  Porro  in  Scliolastica  hisloiia  Ic,iri-  cl    |)ra'ccpli\('    prolaliiiii.    (piasi    Doininns 

tnr.  (piod  <\c  pcllihns  niorlnornni  aniiiia-  dical  :  l']\  (pio  .\dani  ilapccca\il  ct  lapsns 

linin  racla>  snnt  liinica>  ilhcllslipic  crcdcn-  cst,    proliihctc   nc   pra-snnial   niaiiiini   c.\- 

dnin  (piod  lolnin  lioc   lccil    Dcns  an^^clico  lcndcrc  ad   snincndimi  (\r   rriiclii   aihoris 

rainniatn.  AV ////('/^/Vco.s'. nl  si.iintiin  snaMnor-  vihc,   (pio    sc   iccil    iiidif,'niiiii.   Scd    liiiic 

talilalis  sccnin  crrcru(>nl.  sctpic   inoritnros  (>xpositioni  vidclur  ohslarc.  (pKHJ  (luanivis 


scinp(>r  atlcndcrcnl.  cl   ilcm  ut  conlra  in-  post  pcccatiim  luissct  pcrmissns  cdcrc  Ar 

tcnipcricin  loci  ac  l(>iuporis  csscMd  o[)crli,  li^no  vila",  iion  laincn  c.\  lioc  rnisscl  im- 

(]nia(lc  paiadisi)  cranl  i^rolinns  cxpclicudi.  C,  morlalilatcni  scn  vilam  ;pt(>rnani  sorlitns. 

Sp(>cialilci' (pioipic  iiiduil  cos  vcsl(>s  lias  c\  Ucs|)on(lclur  (piod   nihilo  niinns  vila  siia 

p(>llihus  niorluornm  animalinm  laclas,  ad  polnissct  ninltnm  prolonfrari  ox  csii  hnjiis- 

jnstam   dcrisioncm   ipsornm,  (pii   ad   im-  modi,  (>l   lalis  dinlnruilas  dcsifrnatnr  pcr 

niodcratam  D(>i  assiinilalion(>m  a(ls[)ii>av(^-  vcrbum  hoc.  in  a^tciuum.  Sic  nain([ii(>.  in 

runt.rndc  snbjnngilnr.  c/  «H : Eccc  Aflain  apternum,  in  Scripturis  frcqn(>nt(>r  acci[)i- 

i/iiasi  iiiiKs  <>,(•  nohis  fnctns  csf,  id  cst.  p(>r  tnr.  sicut  cl  Acliis  [>rimo  lihro  Rcgum  di- 

immortalitat(>m.  sa|)icntiam,  ct   sni   in   s(>  xit   ad    David  :  Krit    mihi  scrvns  in   s(>m-     i  fieg. 

snrticicntiam.  assiiuilalus  osl  nohis.  Kt  (>st  [)it(>rnum.    Hinc    in    Scholastica    hisloria '"'^"' '"' 

justa  ironia.  iin[)licita(pic  ncfjatio.  Quasi  continctur  :  Non  est  mirum  si  ctiam  post 

dicat  :  Jam  a[)i)ar(>t  ad  ocnliin).  (piam  va-  [)cccatnm.  per  esum  lijJ:ni   illius  vixissent 

nc   sc   hahnit    in   peccando.    ct    {piantum  diutius.  (inum  adliuc  sint  quspdam  viven- 

dece[)tus   sil.  (l(>jcelns,  et   de[)au[)(>ratus  ;  1)  tinm  insnhp,  in  quihus  nemo  morilur.  id 

estqu(>  vo\   sumuKC  Trinitatis   ad   se,  vel  est  vix  aliqnis.  utpote  quia  diu  valde  vi- 

Dei   ad   aujjclos  :  imo  Dominus  dixit  h?pc  vunt  ihidcm.  Siciit  lit  etiam  lanugo  in  foliis 

l)otius  quasi   compatiendo.   et    humanam  arborum  apud  Seres.  cujus  iisu  protelatur 

superbiam  cori'i^endo.  quam  insultando.  vila.  Aiexander  qnoque  Aristoteli  scripsit 

Sciciis  hoiiinti  cl  nialinn.  id  est.  siifficie,n-  de  sacerdotibus  solis  et  lun3P,quod  ex  esu 

ter  edoetus  ad   sui   ipsius  et  inferiorum  quorumdam  pomorum  longissimam  vitam 

jjub^^rnatioiK^m.   [)rout   scrpens    promisit.  dncant.  iitpote  quadringentis  annis  viven- 

yinic  cri/o.  Aliqui  autcm  textus  habent.  do,  ut  legitur. 

Yidcle.  quod  tainen   non   est  in  Hehr;ro.  Et  cmi.sit  cinn  Dominus  Dcus,   id  est, 

Si   autem  non  habeatur  in  textu,   subin-  exire  prapcepit  ipsum  rfe  ^«m(/<"so  ro??/^^^- 

telligendum  est.   Itaque  Dominus  ait    ad  //.s,  z<<  o^emre^i^r,  id  est,  coleret,  fecunda- 


108  KNARHATK»    IN    C.AI».    111   OK.NKSIH.    —    AHT.    XXV 

rel,  ex»*rcerelqut^  (ertuun  itc  i/un  sionfifns  A  ifl  piiiitilisi  iiif<n'ssmii.  Uiii   if^iiis  (licitiii' 

ent,   Ul  fni,    roriiiatus   sccuiitliiiii   r()i-|>iis,  ^liuliiis,    iioii   (|iiiilis(-iiiii(|iu*,   scd   vcrsali- 

ju\ta  (•.\|M)sili(>iM-iii  |ii'ii*hultituiii.  Porro  c.x  iis,   iilpolc  iili'ol)i(|iii*   sccuiis   ct    piiiiiciis, 

hoc  v«*rli«)  uccipiiiiil  iinilli,  (|U(i(l  .Vduiii  iii  (|iiia  pcr  ciiiii  puiiilus  cst  lioiiio  iii  corpo- 

illiiiii  locuiii  rcductut»  «'st,  iii  ({uo  liiit  lor-  rc  cl  iiiiiiiiu,  pcr  lioc  ipiod  irrcvcrlihililcr 

iiiutu^.   :    ipii   iil)i    l'u«'rit,  sii|)criiis  dicluni  dc    piUiidiso   csl    cxpiilsiis.  Vcl   dicliis   csl 

cst,  (piuiiliiiii  \H>it-\dl  i\u\.  Jyirifi/iti'  Ailiiin  vcrsiililis,    id    csl,    apliis    vcrsuri    uc.    lolli 

iiiiiiistciio  uiiKcloruiii,  (pii  (*jcctus,  cu'pit  ({uiiiii  Dco  pluc(*rct,  siciit  ultlaliis  (*st,  diiiii 

ciiiii  iiiiili(*r«*  puululiiii  pro^rcdi  ciiiii  iiia*-  priiiio  l'Jiocli,  dciiidi*  Klius,  illiic  Iruiisluti 

rori*.  .Ncc  lit  liic  iiiciilio  ilv  K\u,  scd  tuii-  sunt. 

tuiii  i\f  Adaiii,  tuiKpiiiiii  dc  principuli.  Scd  l'ra*l(*rca  (|ui(luin  diccntcs  |>aradisuin  si- 

ipiurc    l)«*us    iioii   di.vit   (l(*   iiliisipic,  Kccc  liiiii  siil)  circiilo  iC(piiiiocliitli,  pcr  riiiiiiiiic- 

Aduiii  ct  Kvu  ipiusi  dito  (*.Y  iioliis  lucli  siiiil,  M  iiiii   p,'lu(liuiii    iiitclliKiiiil   lorridaiii  /oiiaiii, 

sci(*nt«*s  hoiiiiiii  cl  iiiuluiii,  clc.  Mlcspoiidc-  (pia*   csl    iiilcr   piiiiidisiiiii  cl    liidtiliibilcin 

ri  polcst,  (juod  l)«*us  coiidoliiit  cl  pcpcrcil  lcriaiii  :  ipia*  /oiiii   vociiliir  vcrsulilis  f^lii- 

iii  lioc  iMiilicri,  (pia*  udliiic  vir^'o  luil,  pro-  diiis.  (pioniiiiii  sol  caiisans  inipcrlransihi- 

ptcr  tcncriliidiii(*iii  vcrcciindia'  sua^  ct  Iru-  lcin  illiiin  calor(*in,  acccdit  ad  nos  iii  a'sta- 

^ilciii  scxuin,  nc  uhundunliori  ubsorl)cr(*lur  tc,  et  (*loii^'ultii-  iii  liicnic.  Alii  opinanlcs 

trislilia.  Vcriinilaiiicn  iinilios  siniul  cjccil,  |)ara(lisiini  cssc  ciii-a  Iropiciiiii  tliincri,  pcr 

ncc  privu\it  cos  in  lolo  inuliiic  socicliilis  ^'liidiiiin  isliini  inlclli^'iiiil   ignciii  aliipicin 

solulio,   iicipic  cUslodia  uii^'cloi-iiin,  u  ipii-  inalciialcin,  diviiia   virliilc   ihi   riutlnin  (*t 

bus  prius  (lirif<(*l)uiitur,  dcinccps  gravit<'r  constitiilnin ,    ac    cxsurgcnl(*ni   i\c    lcrra, 

ac  inlinic  p(rnitcnt(*s.  qucmadniodiini   dc    (piihiisdarn    inonlihus 

Et  rullucavit  aiite  paradisinn  vofnjttatis  ignis  crninpcri*  l(*f,'iliii-,  pi-.Tscrlini  dc  inon- 

Chernbim,  et  flammenni   yladinm   altfiic  G  to  /Etnif,  (pii  juf,'itcr  ardct  :  qiii  ignis  di- 

versatilcm,  ad  rnshulicmhini  viam   liijni  cilnr  filiidiiis.  (pioniiun  asccndcndo  inslur 

vita'.  Pcr  (^hcrnhini  inlcllif,'iliir  unf,'clicus  f,'ladii,  i)anliitiin  iii  siipcriori  sui  purlc  aciii- 

spiritus   scii   ungclus   sancliis  ;    pcr   riani-  liir.   Por  (^hcriihini   aiitom   angclica  dcsi- 

moum   attpio   vorsaliloni   ^.'ladiuni,  oriica-  gnaliir  ciislodia,  quia  socunduin  Angusli- 

cissinia  ac  pavonda  potostas  ipsius,  qua*  iiiini,  lola  corporalis  cr(*atura  por  Sanclos 

instar  ignis  gladiiiiuo  ancipilis  ost  activa  administralur  ac  rogitur :  quod  faclum  ost, 

ac  suporaliva  univcrsjo  contiiiriiP  |)otcsla-  ad  ciislodiondain   viain   ligni   vitio,  id  osl 

tis  :  qiicni  aiifjolum.  lalcin  frliidimn  scinpor  tolius  paiudisi,  a  [)ai'lc  loluiii  inlclligondo, 

in  proini)tii  liahonloin,  [)()siiil  Dciis  antc  lo-  [)riPsorlini  a  [)ai'lo  lani   [)rincipali,  iit  luit 

ros  paradisi,  ad  custodiondani  viam  ligni  hoc    lignmii  ;   ad  cuslodiondum,  iiiquam, 

vitap,  id  ost,  ad  hoc,  ul  ilci'  iid  paradisiim  nc   piimi   parontos,  noc  alii,  possont  na- 

facoret  omni  homini  inaccossibilo.  Porro  D  turali  virtnlo    illuc    rovorti    ant    aggrodi, 

in  Scholastica  historia  dicitur  :  Ministorio  ita  quod  ignis  ille  est  anto  paradisi  intro- 

angolorum  posuit   ignom.  qiii   intcrcludo-  ilmn.  inipodions  accossmn  ad  ipsmn. 


KNAIIIUIln    IN    (  \l'      III    (IKNKHIH. 


AltT.    XXM 


im 


virnci  i.i  s  \\\  I 


I'  \  l'l.  \  N  V  I  1(1     s|'l  III  I  I    \  I   is     I  J  I   slil    M     (    \  l'l  I  I    I   I      I  I    II  I  I  I. 


«..»(. N,it.  A  l).\M,  iil  ail  .\|)()sl()liis.  (Tiil  roiiiia  lii 
l\  liiri,  i(l  csl  rif^iira  (".liiisli,  iicf  sdlum 
(llirisli,  scd  cl  ('iiiiislilicl  (llii'isliaiii.(Jiiciii 
adiiiodiiin  cr^o  diaholiis  iiividil  |)i'iiiiis  pa 
rciilihiis  iii  paradiso  consliliilis.  al(|iic  c.\ 
iiividia  cos  lcnla\il,  ila  iinidct  iini\('rsis 
ridclilms.  (jui  in  spiriliiali  paradiso.  vidc- 
licct  iii  l'A'clcsia  niilitanlc.  siinl  |)osili:  \cl 
in  spiritiiali  paradiso,  hoc  csl  iii  arriiicnlia 
spiriliialinin  consolalionnin  ac  divinornin 
charisnialmn.  llaipic  ail  Scriplura  :  Sci/  ,■/ 
si'rp<'/is  <•)•(!/  (•ii//i(/i()r  cii/w/is  (UiIiikui/I/his 
/crr(V.V\y\'  scr|)cnlciu  (lcsifjrnalnr  dialiolns, 
\('ncno  ucipiilia'  alipic  lualilia'  plcuus.  (|iii 
callidior  csl  cuuclis  auiiuanlibus  tcrrtr,  id 
cst  lioiuinibus,  ipios  nalurali  iicuiuiuc,  cx- 
l)criculia  ac  sciculia,  ct  prioscrtim  iii  oiu- 
ui  vcrsuUa  iic  t"rau(hilcutia  anlcccdit.  Qnl 
(/l.vit  (ui  mu/lcron.  l'cr  mulicrcm,  ul  ha- 
bitnm  est,  intcllij^ilur  ralio  iufcrior  scu 
scusitiva  pars  auiuuc,  (jua^  iustar  1'cmiua- 
rum,  moliis,  Iraj^nlis  at^iuc  iucoustaiis  csl. 
Cur  pnvccpi/  voOis  Deus,  ut  non  comede- 
refis  ('.v  o»uii  licpio  paradisi  ?  Vov  ligua 
paradisi,  |)ossunt  inlclligi  ceck'siastici  vi- 
ri,  virtutil)us  ac  sapiculia  dccorati.  Porro, 
per  liguum  scicutiie  boui  ct  mali,Christus, 
Coioss.w.  iu  (]uo  suut  oinucs  thcsauri  sapientia>  et 

^"  scientia^  abscouditi,  tjui   iutcr  bouum   et 

maluni  pcrrcclissimc  discrcvit,  et  discer- 
ncrc  docuit  ac  pra?cepit.  Pra>cipit  igitur 
uobis  Deus  comcdere  ex  omui  ligno  para- 
disi,  uno,  utpote  Christo,  dempto,  hoc  est, 
omnium  reliquorum  sauctorum  ac  devojio- 
rum,(iui  suut  in  Ecclesia  militaute.  vcrbis 
et  actibus  refici,  ledificari  et  informari,  ita 
nt  perfeclioucm  coruni  attingcre  studea- 
nuis.  Nec  desperemus  uos  posse  eis  pari- 
ficari  in  perfectione  gratise  ac  virtutum  ; 
imo  unusquisque  conari  debet,   ut  alium 


.\  |M'a'\ciiial  ac  \incal  iii  oiiiiii  iiiiiiiililalc. 
paticnlia.  maiisucludinc.  ciisliidia,  ililigcii- 
lia.  pnrilalc  ac  earilatc.  rtidc  lioilatiir 
.\po>^lohis  :  CoiiNidcicniiis  inviccin  iii  pro-  iiehr.i.n. 
\  ocalioiic  caritalis  *'l  boiiorniii  opcruin.  Sic 
aiilciii  non  liccl  iiohis  rcfici  vcrbis  cl  ac- 
libiis  Chrisli.  iit  sciliccl  arbilrcmnr  nos 
|»ossc  ci  coa'(piari  in  sapiciitia  cl  \ii'liitc. 
.Ncc  dcbcmus  pra'siiinere,  posse  nos  cjiis 
pcrfeclioncin  altiiigcre,  sed  iinilari  pro 
\iril)iis.  (picmadmodiini  dixil  :  Hiii  mihi  j„ann.xn, 
niinislrat,  mc  sc^pialur.  -''• 

|}  Ihupie  diabolus  lcutal  iios  dicciis.  ciir 
Dciis  istiid  pnpccpciil  iiobis  ?  (^onalur  ciiim 
ad  lioc.  ut  Iransgrediaiiiiir  tcrminos  nobis 
pradixos,  cl  plus  sentiainiis  (\v  nobis  ipsis 
(|uaiu  verilas  habct,  aut  propriis  viribus 
iiiiiilainur,  cl  coufidamus  uos  ex  nobis 
ipsis  posse  proficere  ac  salvari,  sicque  pa- 
rificemus  nos  quodammodo  Christo  :  quod 
facicndo,  comedimus  de  fructu  seientia? 
boni  et  mali :  atque  perimus,  dum  vir,  id 
est  ratio  superior,  consentit  hujusmodi 
suggeslioni  serpentis  antiqui.  qua>  siiggc- 

C  stio  venil  ad  ratiouem  superiorem  per  in- 
feriorem.  Dcnique,  dnm  ralio  inferior  re- 
colit  sibi  a  Deo  esse  prohibitum  tale,  imo  et 
omue  peccatum,  ne  moriatur  uiinc  morte 
ciilpie,  deinde  morte  a?teru»  miseria^  dia- 
bolus  intus  respoudet  :  XeqHaquam  mor- 
/e  moriemiiil,  quouiam  persuadet  licitum 
esse,  quod  exstat  illicitum,  et  sub  specic 
boni  mala  propouit  :  quod  si  persuadere 
ncquiverit,  tale  quid  licitum  esse,  suggerit 
Deum  esse  benignum,  et  hominem  postea 
paMiitentiam  esse  acturum,  vel  saltem  iu 

D  fiue  vit*  sola  contritione  faciliter  posse 
veniam  impelrare.  Insuper  ssepe  suadet 
quibusdam  plus  sapere  quani  oportet,  et 
majestatem  scrutari,  atque  incomprehensi- 


Ilt»  KNAUhATlM    IN    t  Alv    III    (iK.NKlilH.    —    AIIT.    XXTI 

bilia  IKIlu  \i-lli' iiiiiiiuiii  prufuiitluiv,  (lisi-ii  \  saiilci'  iii  jiaiaili^^o,  iil  i-^l  lu  iiiililaiili-  l'it-- 

tiiri\  ai*  1'iiuuri  :  (|ua  su^KfstioiM»  «iccfpil  clcsiu,  s|)a(iaiiili»  iii  cttitlihiis  clcclDriiiii  ac 

lmM'(*siarcliu>,  ct  |)cr   illu^    iituuiiicrabilcs  tlcMitiiruiii  siitiruin,  iiiin  (|uit)us  (*ssc  siiiil    /v>j«.viii, 

alios  siiiiiilicfs  t«t  eaiiialcs,  (iiiihus  (uciiltc  siim  (l('li('iu\  (luia  iit  r  liilcui  ct  caritatciii  ^'.  , 

...  ...                                                                      r.jihe».  III, 

|iroiiiisit  iiitcrioruiii  oculiiniiu  a|)crtioitciii  ms  iulialiitat  ;  cl  ipsi  iiortanl  iiiin  iii  coi-  i7. 

scu   ilUistrulioiiciii,  ita  t|uoil  cN^ciit   i|uusi  tiihus  siiis,  t|uoil  iiitnlo  lit  jio^t  iiiciitlicui, 

tlii    iiilcr   cctcro>    riiluii,    |ini>t'ul;;cutlo   iii  iil  cst,  ptist  arilcutissiinuiii   illiiin  Sjiirilus 

su|)iciiliu,    \itu   cl    raina  ;    ^icijuc   rcccssc-  Saiicti  rcrvDrcjii,  ijui  riiil  iii  priiiiitisa  Mc- 

luiit  ut)  ccclcsiustii^u  uiiitutc,  opiiiuiilci  sc  clcsia,  cl  postca  tliii  ac  su>piiis  iiitcriiii  ; 

iioii   iiitli^crc  tloctriiiu  Kcclcsiu*,  co  (jiiuil  i|iioil  liuin  lit,  (piiilain  iinitaiitcs  traus^rcs- 

ipsinicl  sutticiciitcr  co^'uosc«M-cut  l)t)iiuui  sit)iiciii   priiiit)ruin  parciitiiiii,  uliscuiiiiuiit 

ct  iiiuliiiii.  sc,  (piaiitiiiii  iii  ipsis  cst,  u  lucic  Doiiiiiii,  u 

l)cuii{uc  ^(uicrulius   loi|uciiilo,  (piunilt)-  H  tpio  iiiipic  sc  avcrliiiit,  ct  rii^'iiiiil  liii-cin, 

ciiiiKiuc   sciisuulitus   uiit  lalio  iulcrior  c.v  siciit  ail  Salvutor  :  Oiiiiiis  (pii   inah-  u^it,    Jonnn  w, 

(tiatioliiu  sugj,'cstioiic  urricilur  cuiii  ilclc-  oilit  liiccin  ;  ct  iioii  vciiil  ail  liici-in,  iit  iioii '"*' 

clatioiic  ulicili  rci  sciisitiili  scu  curiiali,  i-o  ar^iiaiitiir  opt-ra  i-,jus.  Dciiiipic  ipii  ritlru- 

(pioil  lial)cut  aliquiil  tliilcciliiiis  aiil  tli-i-oris  liiinl  sc  u  supcrioriiiii  siioriiiii  pi-ti>s('iilia, 

scii  app(-lil)ilitali«.  \i-l  iililitutis,   tiiiic  iiii-  iicc   voliiiit   vcrliu  corrcptioiiis  ac  saliilis 

plctiir  iiuod  (licitur  :    IKiif  iniiticr  (/ikkI  anilirc,  iie  iiici-c|)ciitiir,  ct  jiistc  coiiliiii- 

lnuiiiin  f.ssr/  lii/niiiii,  i(l  csl  tcrrctiiiiii  oh-  ilaiitiir,  abscoinluiit  sc  a  la(-ic  Doinini,  ipia- 

jccluiii  iiislar  ligiii  tcrruMiiri.viiin,  hoiiiiin,  li-s  siiiit  ipii    iii    |)ravilalil)iis    siiis   latcn^ 

iiiipiuiii,  atl  vcsccndiiin,  lioc  cst,  ad  ohlc-  iiitiiiitiir.  .M)S(-oii(liiiil  sc  ipioipic  iii  iiiiulio 

tlAiuXixiu  Si'  \i\  i'\),(ulsit('cliujuc deleclabilc;  \\\:.\\\   |)ai-ailisi,  (pii   uiictorilalihiis  ct  alli^- 

ct  tiitit  ilc  fiiufii  cjit.s,  ct  cumedit,  dcdit-  gatioiiihus  Scriptiiraruiii   sc   tixcusarc    ac 

(jite  virt)  sno  tjiii  comcdit.hoc  cst,sui)ci-io-  C  justilicarc  coiiaiitiir.  Nain  ct  ipsa  Scriplii- 

reni  i-atioiicni  ad  consciisiiin  pcrlra.vil.  Ef  ra  |)cr  |)ai-ailisutn  sigiiiiicatur,  sccuiiiiuiu 

apcrli  siinf  ocitti  iiiiilioiiiin.  .Miilli  liuiii  cx  Daiiiasi-ciiiiiii. 

vclicniciitiu  passioiuiiii  iiicliiiantur  ad  ina-  Vucacitijnc  iJominns  Dcits  Ad(tm,cf  di- 

la  agciida,  ita  propriis  passionihiis  ohlii-  ult  ei  :   Ulri  cs?  Sic  benignissiimis  Deus 

scauliir,  cpiod  iioii  advcrliinl  suiiiii  erro-  quotidie  vocat  aversos  a  se,  iit  attendaiit 

rein  et  niagiiitudincin  siii  periciili.  (jiiuin  iii    qiiaiitis    iniseriis,    periciilis,    vitiis(pje 

auteni    satisrcccrunt    iiiotihus    passioiiiini  prostrati  siiit  :  vocat,  inqiiaiii,  per  inspi- 

suariiin,  niolihiis  ipsis  sedalis,  apcriiiiitiir  ratioiiem  iiiteniam,  j)er  anf,'clicam  custo- 

oculi  cordis  corum,  et  vidcnt  qiiam  tur-  diaiii,  pcr  pra>lat()s  cl  pra'iiicatorcs  Eccle- 

pitcr  sint  dejecti  ac  victi.   Qitunujiie  co-  site,   [icr  proximonim   cxhortaliones,  per 

(jnovissent  se  esse  niulos,  comuerunt  folia  correi)tiones,  per  miracula,  per  benelicia, 

ficus,  et  fecerunt  sihi  /lerizomata.  Sic  miil-  D  pcr  adversa.  Qui  nit  :  \'occni  tuam  f  Do- 

ti  quotidic,  dum  se  pcccasse  cognoscuiil,  mine,  audivi  in  paradiso,  ct  timui.  Sic 

et  gratia  Dei   nudatos,  ac  erubcscihiliter  (piidam  in  suis  iiiiqiiitatihus  de|)relieiisi, 

supplantatos,  faciunt  pcrizomala  sihi,  c.\-  (piando  se  videiit  noii  [losse  latcre,  iicqiK! 

cusaiido  sc  ipsos,  et  vclaiido  tiir[)iludiiics  cvadere,  se  [icccassc  ralcntur,  ac  metuiiiit 

passionum  et  praevaricationum  suarum.  In  saltcni  servili  tiinore.  Cui  dixit  Domiuus 

Eceii.w,  quihus  tm[)letur  quod  scriptum  est  :  Pec-  Deus  :   Quis   enim   indicavit   tibi,   (/aod 

cator  adjiciet  ad  peccanduin.  niulus  esses,  nisi  (juod  ex  liyno,  de  (juo 

Et  (juum  audissent  vocem  Domini  Dei  prceceperam  tibi  necomederes,comedisti? 

deambulantis  in  parculiso  cul  auram  ptost  Qiiasi  Dominus  dicat  unicuique  [)eccalori 

meridiem,  ab.scondif  .se  Adam  cf  uxor  ejus  hujusmodi  :  Uiide   jam   pcr  cx[)crienlian) 

a  facie  Domini.  Ambulat  Dominus  inces-  scis  te  esse  nudalum  donis  ac  graliis  Spi- 


INMIIlMlii    IN    I  \lv    III    liKNKSlS.  AKI       \\\l  IH 

riliis  Saiiili.   ni^i  i|iiia  ('(iiimiii^  IiIh  <  ^,   Ir  A  i|ii(>i|iii'  iIimI  Uiiis,  m  |ii'ii'ci-i|i-iiti  aitiiiilii 

rf;issi>  ('oiitra   iiii-iiiii   piiiM-fpliiiii.  cl    |Mii''  Halis  s|>ii'iliialiliT  siiiil  tniclala. 
siiiii|)sisli  ili'  \iiiltiis  |ii'(i|)i'iis  iic  c\liilisli  Miilirrl  i/iun/iii-  ili.rit  /)iii\  :  Mnl/i/tli' 

iliaitilil     lciiiclipsiliii  '.     hi.rih/iir    Ailiiiii  :  iiilm  irriiiiiinis  liin.s  rl  rniirr/ilus  liiits,  lloc 

Miilirr  i/iiiiiii  ilrili.sti  iiii/ii  .snriiiiii ,  ilrilit  s|iii'iliiiililci'    ractiiiii    csl,    (|iii>iiiaiii    liiiiini 

iiii/ii  ilr  lii/iin,  rt  rniiinli.  Sic   iiiiilli  i|iiii  iiialc  af(ciiil(>.  iiiciiiril  ('iilaiiiitiilcni  iiiiilti 

lidic  sc  ipsos  cxciisiiiil  pcr  iilins,  a  (piilnis  pliccin,  cl  sciisiti\ii  piiis  liitiiiipic  iiirciiiir 

sc  ad  iiiiila  alliiictos  caiisaiiliii',  (piasi  ihim  iliH'iciillalciii    iiiciiirit   ad   Ix-iic  a^'ciii|iiiii. 

spoiilc  pcccassciil.  cl  (piiisi  iiuii  iiia^is  {{{•  ad  rcsistciidiiiii  pcccalo,  :iil  iriicliricaiidiiiii 

hiiisscnt  Dciiiii,  (piain  hoiiiincs  iiltcndissc,  inslitiic.  d  iii  iloloic  paiit  opiia  liona.  /'.V 

ailt  ipiasi  iiil  iiicliiis  co}{llovissciil.  I*iii'lcrcii  snli  riri  /intrstutr  rris.rt  i/isr  ilniiiiiiiiliitiir 

(piidain  cxciisaiit  sc  pcr  iiiiilicrciii,  id  csl  tni,  lioc  csl,  proplcr  pccciitii  liiii  siilijiicc- 
pcr    iiropriain    sciisiiiililittcin.    scn    cariiis  H  his  aclihns  Inis,  atipic  lahorihiis  pifiiitcn- 

rra^Mlilatciii.  (piant   sno   spiritni    socialani  liii>  iic   Hit^^Ndlis.   jiixtii  snpcrioris  liitioiiis 

coitttnciiutriint,   dicciitcs   :   lloiito   noit   csl  inipcrinin.  ipiii'  si  iioti  pcccusscs,  siiic  liii- 

anj;(diis.  hiiniaiuini  csl   pcccitrc.  ipiis  pcr  jiisiitodi  ciistij(iitioiic  posscs  rationi   siipc- 

lcctns  itisi  Dctis?  VA  ilii  pitlpiinl  iic  rallnnl  liori  jiarcrc.  .  lr/(/'  rrm  ili.rit :  (jiiiu  iiinlisli 

iiiiscri  scinctipsos,  inio  pciHMta  siia  oconllc  rnrrui  i/.mri.s  tmr,  iiinlrilirtd  trrru  in  n/n'- 

iit(pic   ititplicilc  rcl()r(picnt   in  (]i'ciit(^rcnt.  /•<■ ///o.  id  csl.  niticni(pic  pccciitori  liKpiilnr 

(pii   titttt   ri'aj,nlciti  cis  coitlnlil  ciirncin,  cl  Dcns   iit   Scri|)lnris    :   Ononiain    scitsili\ii' 

scnsnitlitatcm  ad  ittala  tiittt  |)roniittt.  Ncc  parti.  cl    inrcriori    rationi    iiitpic  coiiscii- 

attcndnnl.  ipiaiii  tituil;i  cl  ina};nit  rcnicdiii  sisli,  caro  tiiit  iiinltis  snhjacchit  iniscriis, 

cl  aiixiliii  piicslilciil  cis  Dciis  contra  pcc-  cl  riiotus  irbcllcs  laiupiani  spiiias  ac  trihn- 

cata  ac  hostcs  siui'  salntis.  los  paricl  tihi,  itinltis(juc  niodis  iinpcdict 
Et  dixit  Doinitius  JJcius  ad  mi(licrcm  :  C  tc  a  bonis,  ct  t<^'rrcnis  rcficieris  opcrihus. 

Qiinrc  /wc  fccisti  .^  Qmr  rcs/ni/idif  :  Scr-  Ncc  siiic  ^rciniln  cl  sudorc  cxcrcchis  assi- 

pcius  dcccpit  mc.  Sic  ct  ratio  inlcrior,  scii  duc  opcra  hona.  Istud  cst  gravc  juj^iiin 

lioino  cx  partc  sui«  scnsualitatis,  solct  sc  supcr  oinncs  postcros  Adgo  inducliiin,  dc 

oxcusarc,  co  qiiod  diaholica  fraudc,   aiit  (pio   in   Kcclcsiaslico  lcgitur   :   (Jccupatio    KccU.m., 

tcntationis  fcrvorc  dccc|)tiis  sit.  lliec  csl  itiagna  crcata  cst  oninihus  honiinihus,  ct  '  "' 

culpa  gravissima  ct  iusi[)icntia   miscran-  .jiiguin  gravo  supcr  onines  filios  Adain,  a 

da.  cxcusarc  sc  ipsunt.  ct  aliuin  potius  ac-  dio  oxitns  dc  vcntrc  matris  corum.  uscpio 

Ps.  cxL,  4.  cusarc.  Proptcr  cpiod  oravit  l'saliitisla  :  Nc  in  dicm  sc[)ulturit'  in  inaticm  omniuin,  co- 

doclines  cor  ntount  in  vcrba  malitia\  ad  gitationcs  corum  ct  timoros  cordis,  otc.  In 

excusandas  excusationos  in  peccatis.Undc  Zacharia  quoque  hahotur  :  Homo  agricola  Zach.xw, 

Prov.     ct  Salomon  loiiuitui' :  Qni  abscondit  scele-  ego  suin,  et  Adani  exompluni   mcum  ab  ^" 


xxviii.   13. 


ra  sua.  iion  diiigcttir  :  qui  autom  confos-  D  adolescontia  moa. 

sus  fuerit,  ot  reliqucrit  oa,  niisericordiam  Ef  vocavit  Adam  nomen   uxoris  suce, 

consoquetur.  Ef  aif  Domiuus  ad  scrjic//-  Eva,  co  ijuod  mafcr  csscf  omnium  vivcn- 

fc/u:Quia  /loc  fcci.^ifi,  malcdicfus  eris.Uiii-  fium.  Sic  pcccator  postquam  vere  conver- 

bolus  onim  homines  decipiendo,  merotur  sus  est,  carnem  suam  nominat  Evam,  id 

susp  malodictionis  augmentum,  praesortUn  est  vitam,  quia  per  eam  efficit  de  cetero 

quantum  ad  accidentalis  sui  supplicii  cu-  opera  bona,  quse  sunt  spiritualiter  viva  ac 

mulum.  sicut  et  angelorum  sanctoruin  ac-  mcvilovia.  Fecit  quoque  Deu^  Ada;  et  uu:ori 

cidcntale    pnrmium   augmcntatui'  ox  eo-  cjus  funicas  pelliceas,  cf  indu/f  cos.  Per 

rum,  quos    ciistodiunt,    salvationc.    (,)u*  tunicas  pollicoas  designantur  pcenalitates 

autem  soquuutur,  vidolicet,  Supcr  pccfus  et  defectuositatos   vit»    mortalis.   quibus 

tuiim  gradicris,  usquo  ad  illud,  Muliori  homines  peccatores  in  sseculo  isto  implen- 


lli                                                 KNAhUAIIU    l>    CAI'.    III  (.K.NKHIK.    —    Altl.    \\\  l 

tur,  et  op<-riuittui-  ila,  ut  juste  ac  pic  il«--  A  in  ictlrsiaiii  rtMliKiiiitur,  ct  (Muiit   iii   cu 

ridcitiilui'  u  iK-u  (lc  -)Ui>  pruisuuiptiuitilius,  iis(|uc  uil  uctuvus  Pusclia',  itu  luiiicii  i|iiu(l 

cUtiuitibu!),  v<iititutil*us((uc  (livcrsis.  A'/</<c  iiuii  cuiuiiiuiiicuhuiit  iicc  puc(*iii  u(-cipi(Mit. 

c/-(/u  ne  forli'  niittat   nninuni  aiinni,  ft  su-  Sicipic  lii-t  uiiiiti  uilliu  (piaiinliii  uditlis  oc- 

innt  de  lii/nu  eitie,  ctc.  Sic  Dcus  pcr  uii-  clcsiu'  ipsis  cst  iittcrdictus,  (pioruiii  ulti- 

gtduH  Haiictus  rcpriiitit,  ct  iiiiscricurditcr  iiiu  rccuiK-iliuliu  n^scrvuliir  cpiscopu,  ud 

iiiipcdit  liuiiiiitcs  a  tiiiiltis  pru'suiiiptiuiii-  (|iii-iii  soliini  spcclat  itiipusiliu  p(i'iiitciitia) 

bus  ct   pccculis.   l'U  eniisit  i-nm    Jjuminics  lliljii^   sulciiiii^.   Oiia'  cliuiii  pulcst   ililpuili 

lh'u.i  ile  {i(tt(((lis(t  culn/)ttiti.s,  nt  njjfiu/rtnf  siiis  uc  imilii-i  ibiis,  scd  iiuii  clcricis,  pru- 

terruin.  nuuiiidiu  huiiiu  iiiuiicl  iii  curitutc  ptir  scuiiduliiiii   c\ iluiiduiii,   cl    iic    Ordu 

ct  graliu  uc   ^uudiu   spiriluali,    inaiii-t    iii  Mnial  iii  ('uiitcinptuiii.   .Ncc  dcbcl  iiiipuiii 

Kcclcsia,  ct   iliiii    m  iiitcriori  suiu  uiiiiiu»  |)U'iiitciitiu  tulis,  itisi  pru  pccculu  (piud  tu- 

paradisu.  (Juuiii  autciit  iiiurtulilcr  jicccut,  B  tuiii  cuiiiiiiuvcril  iirltciii.  Ila-c  Tliuiiius  su- 

utnxpic  liuc  puiudisu  privutur,  ct  dc  iiis-  |)('r  (|uuiliiiii,  disliiicliuiic  l'i. 

sticu   cuipurc   tlliiisti   cjicitur,  ulipic  diu-  Puiiu  iii   Sclioluslica    liisluiia   dicilui'   : 

hulo  iitcurpuratur.  Vci  iiiiilaiiicii  lit  liuc  iit  Kjccliuiiciii    priiiiuriiiii    |)ui'ciiliiiii    rcpruj- 

sc   1'iiK'iidct,  ct   tcrruiii,  utputc   pi-u|>riuiii  sciitut   Kcclcsiu   iii    (upilc  jcjiiiiii,   (piuiit 

cuntciii,  pcr  opcru  pu'iiitciitia<  cxcrccrc  ct  cjicil  cxtiu    pa^iiitciitcs,   (piibiis  ciliciuiii 

castif<arc  rrsliuct.  Et  collocuvit  Dciis  nute  dat  iit  sif^iHiiii  tiiiiicaiuiii  pclliccaruiii,  ci- 

punuiisnni    Cheruhiin    rt  flaniincnin  yla-  iicrciii  (piuipic   siih   liis    vcrbis  :  Cinis  (!S, 

(linin,  id  cst,  Kcclcsiaiii  siiaiii  mimivit  aii-  ct   iii   ciiiciciii    rcxcrlciis.    iii    incinuriuin 

f^cluruin  custudia,  ac   plcnitiidiiic  sajticn-  nialcdicliunis,  cjccli   candclus   rciunt   ur- 

tiiB  sulularis,  rij,'orc  (piuipic  justilia),  ntl  dcnlcs  ;  quia  pru  upcrc,  (jiiu  purrcxcrunl 

custudienUam  viam  liyni  vitw,  id  esl  iii-  inuniis   ud    puinimi    vctituin,  appusita  est 

gressuni  cl  adituin  ad  ecclesiasticain  iiiii-  C  igncu  ruiiiphu;u  paradiso.  Transeunt  ilent 

tatein  et  Chrisli  cominuiiioncin,  ad  quas  ad   aliam  ecclesiain ,    cujus   lores  corant 

initpii   rcdirc   nun  vulciit,  nisi   pcr  |)U'ni-  eis  claiidiintiir,  in  si^Miiim  uditus  paradisi 

tciiliuin  vciuin.  (jiionduin    occliisi.    .Nuii    ud    niciisuin,    sed 

Dcniquc  cjcctio  Ada)  de  paradiso,   luit  sii|)ci' tciiain  coincduiil,quasi  tliculur  eis: 

quusi  excummuniculio  ejus,  quae  in  solen-  .Malctlictu  teira  iit  opere  tuo.  Nemo  dicit 

ni  paMiitentia  spccialiter  dcsignatur.  Fiat  eis,  ave,  quia  nondiim  inulalum  cral  no- 

Paeniten-  autcm  pQMiitcntiu  soleiinis  hoc  inodo  :  In  men  Evac. 

capite  jejunii  talcs  paMiitentes  prffsentant  Praiterea  iii  modo  tcntationis  priinorum 

se  ciim  prcsbytcris  siiis  episcopn  antc  lorcs  parcntum,    jjra-rijrnratiis   csl   ordo   ttMila- 

ecclcsite.  saeco  iiiduti,  nudis  pctlibiis,  vul-  tit)nuin  noslraruin  quolidianarum.  Quein- 

tihus  inclinatis,('t  coma  tlcposita.  (Juiiin  au-  atiinodum    enim    serpens  tentavit    priino 

tem  in  ecclesiam  fuerint  introtlucti,episco- D  mulierem,  et  per  eam  viruni,  sic  daMiion 

pus  cum  omni  clero  dicit  septem  psalmos  per  sensitivani  partein  ct  inferiorein   ra- 

puMiitentiales,  deinde  manum  eisimponit,  tionein,  tentat  in  nobis  rationem  supcrio- 

aquain  benedictain  adspergit,  cineremque  rciii.  Dc  liac  matcria  ait  Magistcr  Senlcn- 

iinponit  corum  capitihus,  cilicio  quoquc  tiariim  lihro  sccundo  :  Dua;  sunt  spceies 

opcrit   colla  corum,  ct  lacrimabilitcr  eis  tcnlationis,  intcrior  atque  cxlcrior.  Exte- 

dcnuntiat,  quod  sicut  Adam  ejectus  est  de  rior  tentatio  est,  quando  nohis  extrinsecus 

paradiso,  sic  ipsi  de  ecclesia  ejiciuntur,  et  visihiliter  suggeritur  verbo  aut  signo,  ut 

jubet  ministris,ut  eos  ab  eeclesia  pellant,  ad  peccati  consensum  Irahamur,  et  talis 

clero   eos    persequente  cum    responsorio  tcntatio  non  fit  nisi  ah  advcrsario,  scilicet 

isto  :  In  sudore  vultus  tui.  In  Coena  autem  diaholo,  vel  ab  hoininc  malo.  Intcrior  vero 

Domini  quolihet  anno  a  suis  presbyteris  tentatio  est,  quando  invisihiliter  suggeri- 


tia     solen 
ni4. 


|:n  \Hlt  \lln    IN    I   \l'      Ml    liKNKSIS.    —    Alli.     SWII 


li:i 


tiir  iKiltis  iiiiiliiiii  iiilriiiscciis,  (|iiii'  ti-iilalid  \ 
alii|iiiiiiilii  lil  iili  liiisli',  i|iitiniliii|iii-  a  nn 
iic.  .Naiii  it  (lialiiiliis  iin  isilnlili'!'  siif{Ki'i  il 
iiiala,  t'l  t<x  fariiis  forriipliimi'  snliorilnr 
iiiDliis  illifilus  rl  lilillalio  |iia\a  :  idiino 
Ifiilalio  (|iiif  lil  f\  fiuiif,  iioii  fsl  sjiif 
pfffalo  ;  tpKc  aiilfin  ah  lioslf  lil.  iiisi  fi 
fonscnlialiir,  noii  liabfl  pcffiiliini.  scil  csl 
nialcria  c.xcrcciida»  virliilis. 

Circa  luoc  vcrha  .Maj^Mslri  scriltil  riitMiias 
supcrsofuiKlnin.tlisliiiflioncil  :  Pcccatniii 
unius  Mon  consislit  in  iichi  iillerins,  sfil 
iii  proprio  aclu.  In  Ifnlalionc  aulein  cur-  \\ 
nis,  ipsc  appc lilus  illic ilus  sfcnnduin  (pic tn 
nli(piis  lcnlari  tlifilnr.  fsl  iiflus  cjns  (pii 
Ifnlalnr.  .Non  fniin  sohi  caro  confiipiscil, 
scd  lolns  lu)ino  :  idco  Ijilis  lcnlalio  csl 
peccaluin  in  co  tpii  lcnlalnr.  Tcnlalio  au- 
Umu  tpuu  csl  a  muiido,  \c\  iih  liostc.  csl  a 
principio  cxlrinst^co  :  nndc  aclus  non  pcr- 
lincl  ad  lcnlaluni.  scd  passio  lanlnni  :  cl 
proptcr  hoc  non  csl  pcccalnin  in  lali  lcn- 
lalionc,  nisi  pcr  tlclcclalioncin  cl  consen- 
suin  lcnlali.  qnoniain  lunc  Ifnlalus  incipil 
coopcrari  tcnlanli.  Porro  inolns  concupi- C 
scihilis  tlnpiicilcr  polcsl  consurgcre.  Pri- 
mo,  c.\  (]nalitatc  organi.  sicnl  corj^orc  ca- 
lefacto,  insurgil  inotus  lihidinis  sinc  oinni 
inu^ginatione,  et  isle  motus  est  pure  natu- 
raiis.nechahcl  rationem  peecati :  ad  hunc 
(luoqnc  motum  exeitandum  in  nohis  po- 
test  virtus  daMnonis  ex  potcstate  suse  na- 
lurir.  qna  potcsl  corpora  transmntarc.  nisi 
cohihcatnr  virtutc  divina.  Alins  molus 
concupiscihilis  csl.  qui  insurgit  ex  apprc- 
hensione  rei  dclectal)ilis.  Et  ex  hac  parte 
appelitus   eoncupiscihilis    aliquam    hahet  1) 


lilicrlalf  111  in  lioiniiic,  sccniidiiiii  ipiod  po- 
lcsl  oliidiri'  iiiipfiio  ralioiiis.  Si-d  linnc 
inolniii  dialiiilus  f.\lor(|Ufrf  non  \.ili'l. 
Ilicf  Tlitnnas. 

\l  vfro  KiiiiiiVf ntiiiii  in  scriplo  scciintli 
lirca  liicc  scrihil  :  Triilarc  iiiiilla  siKiiiri- 
cal,  sftl  proprif  iilfiii  fsl  ipiod  [irolcire  ; 
idfirfo  Ifiiliitio  difi  polfsl  i|niiliiiii  liicliis, 
tpio  |)rol)atur  rcs  illa  tpuc  langilnr,  (piciii- 
ntlinuilnin  tlicilur  ciiM-ns  tcnlarc,  tpiando 
liu-ln  siio  ccrtilndiiiciM  aliqiuiiii  \iill  lia- 
lii-if  df  t-o  ipiod  langit.  Jnxla  huuc  rnotlnin 
iii  s|)ii-ilualil)us  lcnlatio  dit-ilur  iiuitlain  lu- 
clns  ad  priihandnin  ordinalns,  ipiod  tpia- 
(lrnplicit(-r  lit-ri  potcsl  :  .\nl  cniin  illc  ipii 
pulsiil  scu  tcnlal,  inlcndil  |)rohar(!  el  ap- 
j)roharc,  scu  prohatuin  ostcnderc  ;  ol  hoc 
modo  tenlarc  convcnit  Deo,  sccundum 
(piod  dicitur  a  Sa|)icnte  :  Deus  tenlavit  Sap.m.s. 
illos,  cl  inv(Miit  cos  dipnos  sc.  Aul  (piia 
illc  (pii  pnlsjil,  inlcndit  proharc  et  repro- 
harc  scu  rcprohnm  faccre  ;  sicquc  lcnlat 
(liaholus,  sccundnm  quod  scribitur  in  Ac- 
lis  :  Cnr  lcnlavit  Satanas  cor  tuum?  Aut  Acrv,3. 
inlendit  solum  probare,  et  experimentum 
sninere  de  eo  quod  cst  in  hoinine  ;  et  ita 
tcnlare  dicitur  homo  caulus.  Aut  qnia  ctsi 
pnlsans  nihil  intcndit.  ad  cjus  taiiien  pul- 
salionem  sequiturapprobatio  aut  reproba- 
tio  hominis  ;  sicque  tentare  dicitur  caro  et 
concupiscentia  ejus,  ut  Jacobus  ait  :  Unus-  jacob.i.n. 
quisque  tentatur  a  concupiscenlia  sua.  ctc. 
A  carnc  cnim  seu  carnis  concupisccnlia 
lionio  pulsatur,  et  quasi  tangitur:  cui  pul- 
salioni  si  consenserit,  prol)atur  et  repro- 
batur ;  si  dissenserit,  probatur  et  appro- 
balur. 


ARTICULUS  XXVII 

INTRODUCTIO   ET   SOLUTIO   QUvESTIONUM   CONCERNENTIUM   PR.ESENS   TERTIUM   CAPITULUM. 


MULTA  occurrunt  quserenda  circa  ca-  prsescivit  mox  esse  vincendos;  et,  an  de- 

pilulum  istud  :  Primum  est,  cur  Dcus  cuit  Deum  hoc  ipsum  permittere.  praeser- 

permisit   primos   parentcs    tcntari,    quos  tim  quum  viderit  tot  mala  ex  originali  illo 

T.  1.  8 


ll'l 


K.MAItltATIU    l\    CAI'.    III    1.KNK8IS.    —    Alll.    X.WIl 


31 


pt^ceato  enst^  prutiiius  secutiira.  (Juaiiivis 
autriii  .Ma^istiT  .S«Mit»'iitiarum  lihru  sffiiii- 
ilt)  liaitt*  iMovfat  i|uu<>(i*)iiciii  *-l  sohat,  si- 
luilitt-r  (luetui'i-<>  ibidciii,  \ii|flur  taiiifii 
hffie  quaistio  pussc  rrpriiiii  pcr  niultas 
qua^stiuufs  euusiiiiilcs.  .Naiii  siuiili  iiiudu 
quo^ri  possel,  eur  Dcus  ereavit  Lueilcruiii, 
queni  vidit  euurcstiiii  easuruiii  ;  et,  eur 
pcriiiisit  cuiii  pcecarc,  cx  eiijus  casu  iiu- 
vcral  sceutura  slatiiii  tut  iiiala  ;  iiiiu,  eiir 
eoiKlidit  euiii,  pcr  queiii  iiuvcrat  tut  iiiillia 
aiig«'luruin  esse  cuiifcstiin  casiira.  Itcriiiu 
uiHeij.xi,  quifiri  posset,eur  Dcus  pruiuuvit  Jciubuaiu 
filiuiii  .Nabal  in  regein  deeeui  trihuiiiii  Is- 
racl,  qucm  uoverat  statim  tol  liorrihilia 
niala  acturum,  ct  avcrsuiiim  siibditos  mios 
a  eultu  Dci,  atque  ad  idululutriam  indu- 
cturum.  Item,  cur  creavil  seeleratissiinum 
Maliometum,  per  (luem  noverat  pene  ter- 
tiam  aut  quartam  mundi  partem  esse  deci- 
piendam.  (^ur  item  nctjuissimus  ha*resiar- 
chus,  .\lanich;eum,  Ariuin,  .Ncstorium,  ete., 
a  quihus  scivit  tut  millia  liominum  esse 
fallenda.  In  his  atque  similihus  didK-mus 
incomprehensihilia  Dei  judicia  putius  for- 
midare  ac  venerari,quain  discutere  ac  scru- 
tari.  Nihilo  minus  rationahiles  causa;  ho- 
rum  assignantur.  Dcus  enim  cnncla  proptcr 
honum  lincm  creavit,  nee  dchuit  omitlcre 
quod  est  suum,  propter  ahusiones  rerum 
faclarum  :  quas  tamen  non  permisisset, 
nisi  scivisset,  potuisset,  ac  voluisset  mul- 
ta  bona  e.\  inulis  aliorum  elicere.  Porro 
solutio  quffistionis  de  parentibus  primis 
propositae,  patet  ex  solulione  quwslionis 
superius  niutse,  videlicel,  cur  Dcus  condi- 
dit  hominem,quem  noverat  mox  casurum. 
Secundo  quscritur,  an  primi  parcntes 
fuerint  creati  in  gratiagratum  facientc,  et 
virtutibus  ei  annexis.  Et  respondendum 
est,  quod  circa  hoc  est  triplex  opinio  ; 
Prima  dicentium,  quod  non  fuerunt  creati 
in  gratia  tali,  nec  eam  promeruerunt  post 
creationem  et  antc  lapsum,  sic  quod  nun- 
quam  habuerunt  gratiam  gratum  facien- 
tem  in  paradiso.  Hanc  autem  opinionem 
reprobat  .Magister  lihro  secuudo  per  niul- 
tas  auctoritutes  Sauctorum,  qua^  infra  tuu- 


A  gcntur.  Seeiiiida  ergo  est  upinio  ipsius 
Magislri,  (pii  lihro  sccuiido  dieit  primiim 
homincm  iioii  fiii^sc  ercaluiii  in  gratiagra- 
liri(-aiitc,  scd  mcruissc  camdciii  aiile  suaiu 
niinaiii  :  ad  ipiud  addiieit  (}uasdaiu  aueto- 
ritatcs,  prafeipuc  Augustini.  llaiu;  upiiiiu- 
iiciii  sc(|uuiitui'  Hoiiavculiira  cl  alii  miilli. 
Tcrtia  opiiiiu  tciict,  ipiud  primiis  huiiio 
fiiit  iii  gialia  graliim  faciciitc  ercatus,  sic- 
iit  ct  aiigcli  :  (puun  u|)iiiiuucm  s(u|uuii(ur 
.\lhertus  ct  Thoinas,  multicpK;  alii. 

Kt  sanetus  Thoinas  iii  priiiiu  [)arte,qua)- 

H  slioiie  1)5,  prohat  hoc  sie  :  Dciis  ereavit 
priiuos  parcntes  in  urigiiiali  Justitia,  (luein- 
aduiodum  ait  Seripliira  :  Dcus  feeil  homi- 
iK-m  ah  iiiitio  rc(-tiiiii.  Wani  aulcni  juslilia 
scu  rectitudo  euusislil  iii  sul)j(-etioue  ratiu- 
nis  ac  voliintatis  suh  Deo,  iiiferiorum(|ue 
viriuin  sub  ratione,  eorporis  qiioiiue  suh 
auima.  Porru  suhjcctio  infcriorum  virium 
sub  ralione,  depcudfshat  (tx  subjcctione  ra- 
tionis  et  voluulatis  sub  Dco  ;  suhjcctio  au- 
tein  carnis  sub  aiiiina,  ex  ulraqiic  pendc- 
hat,  sed    lalis   recliludo  siiie  gratincante 

(1  gralia  csse  iioii  puluit,  aliocpii  mansisset 
in  illis  post  culpam.  Iliiic  insuper  scribit 
Thomas,  quod  priiiius  homo  habuit  ante 
suum  lapsuin  (piodainmodo  omnes  virlu- 
tes,  (piia  [iiiefuiu  rcctiludo  hoc  exigil.  Suut 
tumen  (iiuedum  virtutes,  quffi  in  suu  ratio- 
ne  uullain  imi)erfectionem  iueludunt,  sic- 
ut  justitia,  caritas,  prudentia  :  et  h»  erant 
in  eo  secundum  actum  et  hahilum.  Aiia) 
autem  imperfectionem  includunt,  vel  ex 
[larte  actus,  aut  ex  parte  objecli  :  et  istaj 
eliam  in  eo  fuerunt  aclu  et  hahitu,  si  ini- 

1)  [)erfectio  illa  perfectioni  primi  status,  ut- 
l)0te  innocentiae,  non  derogavil,  ut  fides 
et  spes  ;  si  autem  derogavit,  erant  in  ipso 
secundum  habilum,  non  secundum  actum, 
ut  poenitentia  quae  est  dolor  de  peccato, 
et  misericordia  qua)  cst  compassio  miserise 
alicnge. 

Haec  autem  opinio  verior  rationahilior- 
que  videtur.  Primo,  quoniam  ratio  et  vo- 
luntas  non  polueruut  Deo  esse  suhjectaB 
sine  fide  et  earitutc.  luferiores  quoquc 
vires,  sine  virlulibus  moralihus  subjectae 


KINAllKAIIli    IN    •   \1'      III    i.l.NKSlH. 


Mll       \\\ll 


li:i 


ii*M|iiriii)l  cssc  ntliDtii  iM  Milititliili.  Sriitti 
ilo,  (|itoiiiiilii  Aii^it^ltitiiN  iii  i|iiailaiii  liM|iii 
liii-  liiitiiilia  :  .\ilain  priilila  raiilali-.  iiialiis 
tli\rnlii.  isj.  |li'tiii|ltr  :  l'riitrr|is  \lliiilillii 
(liaholiis.  iltttii  \iril  .Vilaiii.  ilr  littio  lctia' 
ad  itita^iiti'111  Mci  rai-liitn.  |iiiilirilia  aniia- 
lititt .  Irtii|ii-rattlia  ('otti|iiisiliiitt  ,  (-aiilati- 
splcniliiltitii,  |M'iinos  |iai'i-iilrs  illis  hotiis 
(<\s|)()lia\  il,  |)ai'iti'n|iii'  pi-ii-inil.  .\tnlii'osiiis 
(pi()(|nr  ail  S.iliiitiiiii  ilisM-inil  ;  nttaitilo 
.\ilatit  soliis  rittt.  |ii'a-\at'i(-alns  noii  rsl, 
(|nia  inrns  (-itts  hro  aillia-sil.  I.l  nitsiis 
.\iif;iisliitits  1'ali-liii',  i)iiiiil  spiiiliiali  itirtiti- 
pt'a'>litiis  riiil.  Siiprtiiis  rliaiii  ilirliini  i-sl 
snpri-  illii(l,  Misil  l)i)tiiititis  soporriit  iii 
Adaiii.  (pioil  litnr  itt  allissiinaiii  cuiilcin- 
plalioiirni  liuir  \  ita'  possijiilrm,  csi  pcf- 
tliirlus.  llcnint  S.  Uciiiariliis  :  ntiitttt  oin- 
niiiin,  iiupiit,  hoiititiiiiti  a'itiiiliis  viilcict 
palrciu  uoslniiu  Adaiu  caiilatc  (-ifcuiuda- 
luni,  ct  oniui  viitulc  vcsliluiii,  invidil  ci. 
Insupcr  Daiuasrcnus  libio  sccundo  lat^-- 
litr:  Dcus  lcrit  liouiiucni  rcrtuiu,  iunoccn- 
lcui,  virluosum,  oniui  viilutc  dccoratiini, 
ouiuibus  bouis  couiatuui,  vcltit  (]ucmdain 
muuduiu  sccuuduiu.  l'ostrcmo  iu  Ecclcsia- 
£Vc/i.xvii,  slico  lciiilur  :  Dcus  dc  lcrra  crcavif  homi- 
'  ucm,  et  secundum  se  vestivit  ilhim  virtnte. 

Tertio  qua>ritur,utrum  justitia  originalis 
fuit  donum  gratia»  gratis  ilata\  au  potius 
gratia>  gralum  racientis  i  E\  respoudcu- 
dum,  quod  circa  hoc  cst  (hiplcx  opiuio  : 
Una.  quod  sil  douuiu  gratia^  gratiricau- 
tis  :  el  hoc  dici  oportet  secuudum  pra?- 
tactam  Thoiua>  opinionem.  ita  quod  siiio 
caritatc  habcii  uoii  possit.  Sed  conlra  hoc 
esf  duplex  objcctio.  Prima,  quia  Magister 
Senfciitiarum  el  alii  multi,  diceutes  pri- 
mum  hoaiiucm  esse  crcalum  iu  origiua- 
li  justitia,  neganf  eum  esse  creatum  in 
gratia  gratificaufe.  Secundo,  quoniam  si 
origiualis  jusfitia  pertinebat  ad  dona  gra- 
tiae,  grafificautis,  sfare  non  potuit  cum 
mortali.  Ergo  Eva  quum  consensisset  co- 
medere  de  fructu  prohibifo,  et  prgeser- 
tim  quum  inde  manducasset,  mox  fuisset 
privata  originali  justitia;  similiter  Adam 
quum  consensisset  in  illum  esum  :  quod 


\  lanicii  laclittii  11011  iiiil.  Alioipii  i-riiliiiiH 
scitl  piopriam  niidtliilcni  anlr  linrliis  pci 
rrplioitriii,    vcl   saltcili   l'iv)l  |)osl    lllillH  ro 

tlir^lliiliiiii. 

Iliiir  alii  dictinl,  (piod  oi-i^iiialis  jiisliliii 
litit  giiitia  gralis  ilala,  cl  sliirc  poliiil  cnm 
moitali  ciilpa  :  qiiod  cliaiii  dicil  |.,\rii  in 
i-Vposilionc  lciiii  rapililli  liriicscos.  (ioiiliii 
ipiod  Uabbi  l'aitlits  sic  iirgtiil  :  jii  sliilii  iii- 
noccntia'.  iii  ipio  Itoino  iiisiitnlii^  rinl  m 
origiiiali  jiistilia.  niillii  riiil  trbcllio  cariiis 
ad  spiiiltiiii,  iirr  spiiilits  rontra  Drttin  : 
l<  rtgo  itnpi)ssibi||.  ciiil.  slanlc  illo  sfatn. 
iticssc  pccciiluiii  ntortalc.  ipittiii  nioiliili- 
pcccatiiiit(sc(-iiiiditni  .\itibr()sittiti)sil  tiiins- 
grcssio  lcgis  divittii',  cl  cadcsiiiiin   iiiobc- 

diriltiil    liiiindiiloitltii.    El     islitd    iilgllltirii- 

liiui  \idrtiir  s;tfis  coiiclndcre.  Nou  ctiini 
simiil  stair  politil  iivrisio  mrntis  a  Dro 
prr  mortalc  |)ccciiluui,  ct  rcclitiido  pra-- 
liila  oiigiualis  jitslili;i>,  pci-  (piaiii  mcns 
ctaf  Dco  subjeela,  et  recte  ac  ordiiiiitc  se 
habens.  Sed  juxta  hanc  \  iaiti  vidcliir  dif- 
ficile,  (pialiter  originalis  jnsfifia  mansit  iii 

{]  Eva  posf  couscnsiim  ct  csutu.  afipir  iit 
Adiim  posl  consrusum  iuiqiiiim  usqiir  ad 
mauducationem  prtedictam.  Ad  ho(-  Ilabbi 
Paulus  respondet,  qiiod  quamvis  transgres- 
sio  divini  priecei)ti  fuissct  inccpfa  per 
manducationcm  mulieris,  non  tamen  fuit 
consummata  nisi  per  viri  comesfionem. 
Vciimitaiucn  istiid  non  videtur  evadere 
viiu  arguittcnti,  ct  Paulus  iste  proprio  ar- 
gumento  coiifodit  se.  Dicit  namque,  quod 
in  statu  innocentiae  morfale  peccafum  iu- 
curri  non  poferat,  stafu  hujusmodi  stanfe, 

D  ita  quod  simul  esse  non  potrrant  origina- 
lis  justifia,  morfalisque  culpa.  Sed  constaf 
Adam  et  Evam  pcccasse  morfaliter  actu 
interiori  ante  realem  fructus  comestionem, 
ergo  per  actum  illum  interiorem  amisis- 
sent  originaiem  justifiam.  Hursus,  quam- 
vis  transgressio  prsecepti  ambobus  dati  de 
non  comedendo  fructum  prohibitum,  non 
fuerit  consummata,  quantum  ad  ambos 
ante  Adse  comestionem  ;  tamen  quantum 
ad  mulierem,  exstitit  consummata  proti- 
nus  ut  comedit. 


ll(> 


e.NAHU.VTlU    I.N    CAl'      III    t.KNKSIti. 


Alli.    XXVII 


lnsu|K'r  llal)t»i  1'aulii-.  ilicil  ;  ^ulu  coiiiti- 
!itiu  illii  rutl  piiihihiU  .Vdui,  auii  uuUmii  dc- 
libcrutio  >fu  inasfusus  iirajcriliMiJi.  liule 
iicut  dc  nuibusdam  priBccptis  vckiris  To- 
Htaniciili  a  ilucturihus  dicitur,  quod  li  x 
prohibuit  iiiuiiuin,  iiuii  uiiiinuiii,  sic  iti 
propusitu  dici  [lussct.  Istiid  iiuii  vidctur 
pussc  sulvuri.  1'riiiiu,  tjuiu  si  dclibcratio  ct 
coiiscMsus  illius  vitiusai  coiiicstioiiis  iioii 
eraiit  a  Uco  prohibiti,  crgu  Aduin  ct  Kvu 
non  peccavcruiit,  saltciii  iuortalitcr,  pro- 
poncndo  et  coiiscnticiulu  iii  opus  illiid. 
Secundo,  quuniain  cunscnsus  in  rcin  illi- 
citaincxstut  illicitus.  Tcrtii),  (|iiia  voliinlas 
dtdibcrutivu  rcputatur  u  l)co  pru  u[>crc. 
(Juartu,  tjuuiiiain  uctus  cxtcriur  iuurdiiiu- 
tioncin  et  culpain  suain  ab  interiori  dcur- 
dinationu  surtitur.  Quinto,  nani  (|uuiiivis 
doctores  dicant,  tjuod  lcx  vctcris  Testu- 
menti  prohibuit  inanuni,  non  aniniuin,  non 
taincn  iiitcllijLjunt  liuc  sic,  tpiod  absolu- 
te  loqucndo,  nun  prohibuil  uniiiiiini,  scd 
quod  non  prohibuit  uniiiiuiii  ilu  cxplicite 
sicut  nianuin.  Vel  ideo,  quiu  non  infligc- 
bat  poenam  teinporaiein  in  lcge  tuxutam 
pro  animo  solo. 

Hinc  opinor  quod  mox  privati  fuorunt 
originuli  ju.stitiu,  iiuuiido  intcrius  iuortali- 
ter  pcccavcrunt.  (juod  autcm  de  sua  nu- 
ditate  non  erubucrunt  unte  comestionem 
ipsius  Adse,  arbitror  accidisse  vel  ex  vehe- 
menti  atque  intensa  valde  oecupatione  cir- 
ca  alia,  vel  ex  dispensalione  divina.  Potciat 
enim  esse,  quod  mulior  prieceptum  trans- 
gressa,  fuit  itaattonitact  occupata  quulitcr 
ad  idem  perducerct  virum,  quod  nudita- 
tem  suam  non  adverlit,  nec  carnaliter  sti- 
mulata  fuit  cx  nudi  viri  intuitu.  Similiter 
Adam  post  elationem  et  assensum,  usque 
ad  comcstionem,  satis  erat  occupatus  circa 
factum  iilud,  et  opus  mulicris  commissum, 
et  suam  deliberationem  seu  alia  conside- 
rando  quse  pertinebant  ad  illud,  quod  pro- 
priam  nuditatem  non  advertit,  ncque  eru- 
buit,  nec  stimulum  sensit ;  sed  statim  post 
comestionom,  cessantibus  occupationibus 
illis.  Et  si  ita  non  contigit,  dici  potest  quod 
dispensalione   divina,   repressa   et  dilata 


A  fiiit  crulx^sccntia  Kvu),  tpiatciius  vir  tciita- 
rctur  pcr  fctiiiiiuin  :  ipiic  si  jititi  crubiiissct 
suaiii  nudtlatciii,  non  fuissct  ausa  vit-uiit 
nuda  acced(M'e.  Kt  si  accessisset  cuiii  lali 
lubore,  vir  videns  eain  sic  crubttsccnlcin, 
iioii  coiisciisissct  eidein  ;  sic(|uc  polius  ex 
coitsidcratione  [iceiiu),  quaiii  ainoro  virtu- 
tis,  dissciisissct.  1)(mis  autiMii  voluit  viriiin 
[>rubari  uc  tiMilari,  quaiitvis  non  ut  vincit- 
ntur  ct  [>cccurcl,  scd  ut  vincens  coronu- 
retitr.  Kliid  o[>iiiative  sit  dictum. 
nuaito  ([uuiritur,  (|uis  graviiis  p(.'ccavit, 

|{  Ailain,  aii  Kva.  Kt  vidctur  (jutid  Adam,  qitiu 
s;i[>i(Mitiui'  ct  virtuosiur  fuit  quam  Kva. 
()|>|>ositutn  vcro  a[)[)arct,  qiioniam  Kva 
giaviiis  cst  [lunita.  Adam  quoquc,  secun-  iy„/i.i 
dum  A(>ustuliiin,  non  est  seductus,  sed  '*• 
Kva.  UcspoiidiMit  doctorcs  concorditer, 
quod  Kva  niagis  j^eccavil.  Ptimo,  quia  ex 
inajori  elatione  transgrcssa  est  Uci  prae- 
ccptiim,  qitam  vir.  (.Ircdidit  enim  absolute 
vcruin  cssc  quod  scrpcns  dixit,  alquc  [>os- 
sibiie  esse  quod  promisit,  el  ita  absolute 
apjietiil  inordinatam  Dci  assimilationem. 

C  Sccundo,  quia  scducta  est  credcndo  ser- 
penti,  qitaiii  tamen  scductioncm  clatio  ejus 
pijcccssil.  Tcrtio,  quoniam  virum  ad  trans- 
grcssioiUMii  induxit.  Adani  aulcm  pecca- 
vit  cx  aliquali  elationc  ct  (juadam  bcne- 
volentia  amicabili,  quasi  feminae  morem 
gerens,  ut  dictum  est  plenius. 

Quinto  quaeritur,  quod  fuil  principale  et 
prinmin  pcccatum  amboium.  iiespondctur 
quod  clatio,  scilicct  amor  proprise  exccl- 
Icntiae,  proul  supra  satis  expositum  est. 
Nec  obstat  illud  Aposloli,  quod  per  ino- /;o/n.v, i: 

D  bedicntiam  ujiius  hominis  mors  introivit  ''■'• 
in  orbem  terrarum.  Ibi  enim  inobcdicntia 
sumitur,  proul  estvilium  gcnerale,  secun- 
dum  quod  omnis  transgressio  prajccpti, 
est  inobcdicntia  quadam,  sicque  clatio 
inobcdicntia  est.  Verumtamen  in  peccato 
primorum  parentum  multa?  dcformitates 
fuerunt,  sed  elalio  erat  principalior  alque 
formalior:  ct  ceterse  ordinabantur  ad  finem 
elationis,  utpoto  ad  cxcollentiam  propriam. 
Hinc  in  finc  libri  socundi  asscril  Dama- 
scenus  :  Invidia  diaboli  victus  est  homo. 


KNAHIlVim    IN    <M'      III    (.KNKHIH.    —    A»T.    XXMI  117 

Noii  ('iiiiii  irrclxil   iii\  iiliosiis  iliiilxiliis  |ii'r  A  sii.   snl  ii;iliii  jilis  rl    iir  liliit.i  n  l)<*n  ;  iwc 

liropriiiin  rliilioiKMii  (li-iiM-liis,  Miis  sti|)i-i'iiis  iiiipnlissrl    iii    aliipio    ailiiiii    lalioniH    «-t 

rorlniiari  :  nndr  rl  ilcitalis  sprcic  niiMiilax  i'onlrniplatioiiis   in   priiiio  slaln,  ipioniaiii 

(l('r('|iil  iiiisriiiiii   Ikiiiiiik-iii,  Mlipic  iiil  pro-  Hrnsiliva  |iars  aniiiiii'  liiit   r;itioiii  [wrfoctfi 

priain  allilnilincni  pcr  clalionriii  illiiin  rc  siiltjccla  :  idco  in  roilii  illo  noii  riiisHctall- 

(lii('(M)s,  ail  siiiiilc  intiilil  liiiralhriiin  casiis.  i|iia  inilcccnlia,  liirpitiKlo  iiiil    FiM-vor  lihi- 

Aii,i;nsliiMis  ipioipic   liliro   dc  \  irf,Miiilatc  :  diiiis,  scd  nilio  dclccliilioiii  doniiiiatis,  rc- 

Diahohis,  iiupiit.  iit  ciclo  voliiil  cssc  siciit  Itilisscl  caiii  in  dchitiiiii.  Iliitic  opinioiicin 

l)(Mis  ;  i'a(l(Mis(ptc  |)(M'stiasil  hotiiiiii  siniili-  scipiitiir  Thotiias.   Alia  iinlctii   cst  o[)inio 

titdiiUMn  sna>  vohttittilis  :  siciptc  diaholtis  (liccntititti,  i|itod   didcclatio  rnissct  in  co- 

in  sc  i|)so  cxpcrltis  (piatitttni  Dco  displicc-  ilti  illo.  scd  iioii  iHiita  nt  tnodo  :  (pioniani 

rcl  siipcrhia.  inaxitiic  illii  (pia  ralioiiiihilis  ratio  ad    lihittitii  stitiin  l(Mii[)ci'assct  cain- 

(M'cattira  viilt  sihi  p«M-  sc  snrriccrc.  coiiiitiis  H  dcin,  itji  ipiod  sciisitixii  |)ars  non  tctidissot 

cst  prinios  piuiMilcs  stii  iiiiitatorcs  clTiccrc,  lolo  iitipclit   iti  siitiiii  ohjccliiiii.   \:l   istnd 

cl  |Hivnaliiil  iii  hoc  ipso.  a|)|)i-ohiit  lloiiavciiliira.  Tcrliii  (pioijiin  fnit 

Srxto  (]ti;rritiii .  ;m  iti  slalti  innO('(Miti;i>  opiiiio,  (pioii  iti  coitii  illo  iion  fiiissct  ina- 

fuissol  g(MU^ra|io,  ol  (pialihM';  ct,  an  eoni-  jor  dclcelatio,  (piatn  iii  applieatione  ma- 

niixlio  illa  riiissiM   ita  delectahilis,  iil   cs|  nus  ad  harhani,  aut  manns  ad  nianum.Ad 

niodo.  l'^t  respoiulcndum  sceuiuhitti  ipiod  ipiod  approhaiulum  alleeavcriint  qu.T<lam 

relVrt   sanetus    Doelor    iu   Siimiua  eoulra  vcrha  Aii{,Misliiii.    liule  ct  Magisler  ait  li- 

gentiles,  aliiue  in  pi-itiia  |)arte  Siimnue  stue,  bro  seeundo  :  Si  ptimi  homiiies  uon  pec- 

qu;vstione  1)8  :   Otiidam  antiipii  doelores  cassent,  sine  omni  peccato  el    niaeula  in 

allendentes  coneupisceutia>  laHiitatem  iu  paradiso  carnali   copula  conveuissent.  Et 

coitu,  posueruul  quod  non  fuissel   mulli-  esset  tunc  torus  immaculatus,  et  commix- 

plicatio  homiuum  iu  statu  iunoeeuti;c  per  G  tio  sine  coucupisceutia  ;   atque  geuilali- 

generatiouem  et  coitum.  sed  per  divinam  bus  nu^mbris.  sieut  celeris,  imperarent,  ut 

virlulem  eo  nu)do.  quo  inulliplieati  sunt  ihi  nullum   motum    sentirent  illicilum   : 

augeli.  Et  ista  fuil  opiuiofiregorii  Nysseni  sicut  alia  corporis  mcmbra  aliis  admove- 

iu  lihro  siw  de  llomiue,  quam  Damascenus  mus,  ut  manum  ori  sine  ardore  libidinis, 

videtur  seeutus.  qui  ait  :  Poterat  Deus  ge-  ita   genitalibus    mcmbris    ulerenlur   sine 

nus  humauum  al)sqtu>  generatioue  niulti-  omni  pruritu   carnis.   Ilarum   opinionum 

plieare,  si  hoiiio  maudalum  suum  servasset  prima  ralionabilior  esse  videtur,  nec  est 

usque  iu  riuem.  Sed  istud  uon  est  raliona-  contraria  verbis  Augustini  et  Magistri  jam 

hiliter  dictum,  ncc  Scriptura)  cousonum,  taclis.    Delectatio  quippe  oritur  ex  con- 

quum  ante  prscvarieationem  Deus  locutus  juuolione  convenientis  cum  convenienli, 

Ceii.  1,28.  sit  :  Crescite  et  multiplieamini,  et  reple-  seu  potentise  cum  congruenti  objecto  et 
;6irf.i,27.  te  terram.  Masculum  quoque  et  feminam  D  sensu,  seu  perceptioue  ejusdem  :  ideo  di- 

ereavit  eos,  et  muliere  uoudum  formata,  cuul  naluralos,  doloclalionem  esse  in  co- 

/6i</.ii,  is.  Dominus  dixit  :   Faeiamus  ei  adjutorium  itu  ex  transilu  humorum  per  locum  ner- 

simile  sibi.  Origiuale  item  peccatum  non  vosum,  in  quo  maxime  viget  sensus. 

abstulit  naturai  humanro  naturalem  propa-  Denique  communiter   dicitur,  quod  in 

gationem,  quse  est  per  sexuum  commix;  stalu  illo  omnesgenuissent,  et  ex  quolibet 

tionem.  coitu  proles  fuisset  secuta.  Alri  quoque  et 

Deniquc  commixtio  illa  fuisset  delocta-  femina>  foquali  numero  fuissent  mullipli- 

bilis,  sicut  et  nunc  ;  imo  et  plus.  quanto  eatse.  Verumtamen  in  paradiso  non  coie- 

natura  tunc   fuisset    int(^grior.   et  sensus  runt  primi  parenles,  cujus  rationem  assi- 

vivacior,  et  naturalis  virtus  perfectior.  De-  gnat  Magislor  libro  secundo,  dicens  :  Quia 

lectatio  enim  eoitus  non  est  in  se  vitio-  muiiere  formata,   mox  transgressio  facta 


IIH 


K.NAHKAlli)    l\    DAl*.    III    liKNKSIS. 


AHi.    XXVII 


est,  et  ej<'cti  siiiit  ilt^  paruiliso  ;  vrl  i|iiiii 
IUmis  iiDitiliiiii  priecrpll  iiuc,  i(uiu  |iia>\iilil 
ca^tuiii  furuiii. 

S4'|iliiiii>  i|iii»Milur  :  '.i  piiiiii  iiariMilrs 
iioii  |H'ccass«Mit,  aii  piUMi  v\  cis  iiati,  iiiox 
habuissiMit  pcrrccliiiii  lobuict  usuiii  iiuiii- 
hroruiii,  ita  quoil  [>rotiiius  potuissiMit  aiii- 
l)ularr,  o|HM'uri  i-t  loi[ui,  aii  piM-  liMiiporiiiii 
iiitcivaila  |uoricissiMit  il  |uMli;,'issciil  ail 
ista,  ut  iiiihIo.  .\<1  i^luil  ri'S|ioiiilil  .Ma^isliM' 
libro  secuiiilo  iiiultuiii  ratioiialtililrr,  quoil 
iie  lioc  certituiliiiciii  iioii  iiaiiciiius.  qiiaiii- 
vis  cerluiii  sit  (|uo(|  purviili  iiusciMiMitiii', 
proptcr  inattMiii  ulrri  ct  iiiiMnliri  ^'iMiilali^, 
ipio  cyredcriMilur,  purvituliMii.  Aufiusliiiiis 
ipiotpie  circa  iioc  dicit  :  (Juanivis  exigiia 
corporis  pars  sit  costa,  iiou  taiiiiMi  proptiM' 
iioc  Ueus  lecit  viro  parviilaiii  conjugeiii. 
Unde  et  oiimipolriilia  (^reatoris  i)Oterat 
parvulos  nutos  iiiox  fuctM'e  j,M'aiides,  et  po- 
lerat  eis  pricsfare  per  graliaiii,  tpiod  iniillis 
aiiiiiialil)us  |)riestitit  ptM-  iiuturuin,  t{uoruin 
pulli  tpiaiiivis  sint  purvuli,  taineii  niox  ut 
iiascuutiir,  curruul,  el  inutrtMii  sequuntur. 
Porro  Tlioinus  dicit  super  secunduin  :  l^ro- 
bubilius  tiMiftui-,  qiiod  nutiiralis  cursiis  hii- 
bet,  iibi  Striplurie  uuctoritus  non  i-e|)u- 
gnut.  Ideo  'iliomus  [lolius  lenet,  tpiod  [xieri 
[)aulutim  crevissent  et  confortati  fuissent, 
ac  lotjui  addiscerent.  Idein  dicit  IJonaven- 
turu.  Teneritudo  enini  coinplexionis  pue- 
roruin  lioc  nuigis  exigeret.  Y(M-uiiitainen 
reor,  qnod  citius  et  expedititis  pervenis- 
sent  ad  perfectioncm  statura;  ac  roboris 
ot  loqnelce,  quam  inodo,  qnia  et  cibi  co- 
rum  fuissent  vigorosiores,  vires  vegetati- 
\Bd  ac  sensitivse  et  rationales  cfficaciorcs, 
fuissetquc  ibi  convenientior  aer  ct  lociis. 

Octavo  qu?eritur,  an  pncri  nafi,  statim 
habuissent  perfectum  iisum  ralionis.  iic- 
spondetur  proportionabiliter  ad  prspdicta. 
(jui  enim  dicunt  quod  mox  fuisstMit  pcr- 
fecti  a  Dco  cffecti,  quantum  ad  corporis 
robur,  staturam,  operationem  et  loquelam, 
etiam  dicunt  quod  confestim  fuissent  per- 
fecti  in  scientia  et  cognilione.  Qm  autem 
alterins  opinionis  snnt,  dicere  halxMit, 
quod  non  habuissent  mox  usum   rationis 


\  |)i'o|)liM'  ctMi-bri  liiiinidiluli-in,  et  orgaiio- 
niin  iiidi^|)osilioiii-iii  iid  lioc.  (jiiidain  eliaiii 
diciiiit,  ([iioil  sciiMiliic  fnissiMil  eis  concrea- 
tic,  t|uaiiliiiii  ad  hubitiini.  Alii  ilicuul,  i|Uod 
iii  scieiitia  iilqiie  noliliii  [irofecisseiit  [lau- 
lulini  iiiviMiieiido  ac  uddisceiido,  quuiiivis 
iniillo  citiiis  fiiiiliiisqiie  (|iiaiii  iiiodo. 

.Nono  i[iiaM'iliii',  itii  [iin-ri  fuisscnl  iiiili 
iii  oii^iiiuli  jii^lilia.  itcs[)ondeliir  coininii- 
iiilrr,  ipKid  iiiio.  \A  qiiiii  jii.xta  |)i'a*liiil)ilu, 
origiiiulis  jiislilia  non  liiihcliir  siiic  gratiu 
gratuiii  facifiile,  i-i)nset[iiiMiler  dictMiduiii, 

It  qiiod  rliain  loncreiilii  eis  fuisset  giiiliii  illa, 
i-l  i-harisiniilii  iiise[)iii'iii)ilit(M-  ei  aniiexa  iii 
via,  viil(di(-et  \  irliilcs  Iheologicie  et  iiifu- 
sa%  ac  doiia  S[)ii'itus  Sancti,  siciH  de  [lue- 
ris  diciiniis  baptizatis.  Sed  hiiicobviare  vi- 
di-tnr,  qiiod  iiit  lliigo  de  S.  Victore  :  l'riiiius 
hoino  uiite  [)ecciitiiiii  generaret  filios  iibs- 
(|ii('  [icccuto,  iioii  taiiicn  liiiMcdcs  (liiternie 
jiisliliii'.  iioc  laiiKMi  'i'hoiniis  solvil,  ilictMi- 
do,  iiilclligendiiin  lioc  esse  (|iiaiituni  ad 
actiis  exsecutionein,  non  quiinliiin  ad  lia- 
bituiii.  i'rietiM-cii  diiit  Thonias  :  Uationalis 

(]  cieatura  iion  confirniatiir  iii  bono,  nisi 
[)(M'  immcdialum  iinioncm  (-iiin  i)co,  (|iiiO 
iiiiio  csl  bcatiliido  ielcina.  Idco  |)i-imus 
liiimo  (|iiaiiidiu  generiissct,  iiec  Deiim  [ict 
specitMn  conspexisset,  [lotiiisset  peccare, 
nec  confirmatiis  fiiissetin  bono.  Unde  ncc 
piieri  tunc  nali,  fuissent  confirmati  inori- 
giiiiili  jiistilia,  sed  t(Mii|)orc  procedeute  f)0- 
tiiisscnl  |)C(-cure.  Veriimlunien  hiijiis  con- 
trurium  iiiulli  dicunt,  |)ra>sertiin  qiium 
dicat  Anselmus  in  libro,  Ciir  Deus  homo  : 
Si  [)rimi  [)arentes  non  fuisscnt  victi  in  ipsa 

D  eoriim  tentatione,  ila  confirmarentur  cum 
oinni  sua  [iropiigine,  quod  ultra  pcccare 
non  possent.  D(Mii([iie  l)eatissimus.foaiiiies 
Ha[)tisla  iii  uUm-o,  gloiiosi  quo([iic  Ajiosloli 
in  (lie  Pentecostes  fueriinl  confirmati  in 
gralia,  ila  qiiod  ullra  [icccare  mortaliler 
non  valcbant.  Sanctissima  aulem  Virgo  sic 
fuit  confirniata  in  gratia  etiam  in  utcro 
matris,  ([iiod  niinqiiani  polerat  venialem 
inciirrere  ciil[)am.  .Miiita  prielerea  possent 
objici  et  moveii  circa  opinioneni  illam 
Thoma3  prietactam.  Qui  autem  de  his  et 


KNAUIWTKI    IN    C.AI'      III  (IKNKSlH.            AHI.    \\\ll                                            !!'• 

iniillis    ('iiiisiiiiililnis     i|iiii'^liiMiiliiis    ('ii|iil  A  |)ii'iiM    iiiriiKiriiiti,    nuciiia)liiiiMliiiii    <-iiiiii 

|il('iiius  iurdriiiiii  i.  Icjial  sccuuiliim  Sciilcii  imi(ui(|uc  ualuialc  chI  cI  jimuikIuiii,  |iiii 

liuniiu  cl  sci  ijil.i  iliM-tdtuiii  circa  ciiukIciii.  |ii'iaiii  |ici'rccli(Micui  iic(|uircrc,  ita  |mi  n.ili 

DcciiiKi  i|iiici'ilui'.  aii    III  stalii   iuiuiccii-  csl  ci.  iil   Imuiiiiii  (|U(I(I  liaJMt  \i\  csl,  ndii 

lia^   iKiiuiiics    riiissciil  Micccssiv<«  (raiislati  silii,  scd  iillcri  ('c(lal  iii  ciiiiiiikmIiiiu  :  liiuc. 

ail  parailiMiiii  ((clcstciu,  aii  |i(ilius  paritcr  lalc   (Idiiiiiiiiiiii    iii    slalii    iiiudcciitia-   iidii 

diiiiics.  .\(l    lidc  vidctiir  .Maf^istcr  liliro   sc  liiissct.    ScciiiKld,   (l(Miiiiiiiiiii    iiiiu('ii|)atiir 

('uiidd  sculirc,  (iiidd  diiiiics  parilcr  fiiissciit  (|iia'ciiiii(jiic  pradalio,  siipcridrilas  aiit  pnn- 

Iriiuslati,  dicciis  :  Dc  lioc  statii  traiisrcrcii-  sidciilia  ;  sicipic  ctiaiii  is  ddiiiiiiari  usscri- 

diis  cral  Ikmik)  ciiiii  iiiii\('i'sa  siia  poslori-  tiii ,  ipii    alios  diiii^it   ad   iitililatciii   ipso- 

tatc,  ad    ui(di(irciu   di,!.;iii<ii'cui(]iic  statiiin,  riiiii.    \cl   ad    boiiutn    coiniiiunc,    cl    lalc 

iiIm  aMcriid   ct  cddcsli  Immk).  sild   iii  ('iidis  diiiniiiiuiu  iii  stalii   iniidcciilia'  c.xstilissct. 

paratd.  |>ci  rnicrctiir.  .\lii  diciiiit,  (puid  pa-  U  1'riiud,  (pioiiiaiii  lidiud  naliiralilcr  csf  aiii- 

rciitcs  aiitc  lilids  riiissciil  paiilatiui  traiis-  inal  socialc.  scciiiiduiii  IMiildsdpliiiin.  Vitaiii 

lati.  ct   iildrilicali  iii  caiiK'  ct  auiiiia  alis-  crf^o  socialciii   lidinincs  in  slalu  innoccn- 

(pic    intcinicdia    moitc.   ipiia   dispcndiiiin  tia'  lialMiisscnl    :    talis   aiitciii   vita  convc- 

iiiaiiumn    liiissct    parciilibiis,    relardaii   a  niciilcr  diici  non   polcst,   nisi  sit  aliipiis 

jioria  (pidiis^pic  clcctoniiu   uuincrus   iin-  pra^sidciis,  qiii  ad  oinniuiii  coinniunc  Im- 


p> 


plcrctur.  |)i'a'sci'liin  ipidiiiam  spcs  (pucdil-  niiiu  rcspiciat.  Pra-tcMca.  iii  statu  iunoccn- 

rcrlur.  alTliiiit  :  ncc  vidctiir  (piod  oinncs  tia'    tiiissct    optiiiia    ordinalio,   (pia;   siiie 

poluisscnl  contincri  dcccnlcr  in  parudiso.  pradalionc  et  subjcctionc  essc  non  valuis- 

l)cni(pic  ,  Dcus   iiiiiiuupicnupic    pr.Tidesti-  set.  Ilcrum,  in  statii  innoccnliao  unus  fuis- 

natuin    cIc{,mI    ad   ccrtuiii    jiiadiim    alipic  set  sapicntior,  j)('rfcctior  ct  sanctior  alio. 

lucnsiirain  fclicilatis  a'tcrna\  (picin  (piiiiii  Qucuiadmodiim  cniin  dc  singnlis  sanclo- 

sufficicntcr  nicrueril,  satis  cito  hinc  tolli-  C  rum  aiiixclorum  ordinibns  aliiiui  corruissc 

liir  :  (pii  aulcin  in   paradiso  inansisscnt,  crcdiintur,  sic  liomincs  singuli  ad  singulos 

fuissent  viatorcs  (|iiamdiu  mansissent  iii  angelicorum  spiritunm  clioros  assumcndi 

eo.  Ideo  non  videtur  quod  mansissent  ibi  fuissenl.  Sapicntiores  ergo  et  perfccliorcs 

diutius,  quam  ipiouscpie  mcruissent  gra-  sic  dominati  fuissent  minus  sai)ientibus 

dum   l)eatitudinis,  ad    (picm   pra^ordinati  et  perfectis,  viri  uxoribus,  parcntcsque  fi- 

fuissent.  ncc  fiiissel  ralio  tanta' dilationis.  liis.  Unde  constat.  quod  omnes  non  fuis- 

Idco  ista  opinio  probabilior  esse  ecnsetur.  sent  (cquales  in  accidentalibus  atque  gra- 

Undecimo  quiipritur,  an  in  statii  iuno-  tuitis.  Primo  nempe  fuisset  ibi  disparitas 

centicT    fuissct   dominiuin.  Videtur  quod  sexuum  et  setatum,  prout  gcneratio  exigit 

non,  quia  omnes  fuisscnt  iipqualcs,  scrvi-  corporalis.  Fuisset  quoque  disparitas  circa 

tus  quoque  in  pa?nam  peccati  inflicta  est,  animam  in  scientia  ct  virtutc,   quoniam 
secundum  (Ire.uorium.  Uespondet  Tliomas  D  homo  per  liberum  operabatur  arbitrium. 

in  priiua  parte.  ipuestione  IH)  :  Domiuium  Ideo  unus  potuisset  se  intensius  applicare 

acei|)itur  uno  modo.  prout  opponitur  seu  ad  appetendum  et  cognoscendum.  ad  con- 

repuguat  libertati  ejus.  cui  quis  domina-  templandum  ct  operandum,  quam  alter  : 

liir  :  sicque  dominus  appeUatur  qui  ser-  sicque  unus  phis  profecisset,  quam  alter. 

vum  habet,   servus  autem   oi^ponitur  li-  lusiiper,  ex  parte  corporis  potuisset  esse 

bcro  :  liberum  quippe  vocatur.  quod  est  disparitas.  Non  enim  exemptum  erat  cor- 

causa  sui  :   servilc   vcio.   quod  ordinatur  pus    humanum    ab    influentia    corporum 

ad  aliud.  Dominium  ergo  sic  sumptum.  est  superiorum.   Idcirco  secundum  diversum 

prout  ali(iuis  principatur  suhjeclis.   non  rcspcctum  stellarum  et  dispositionem  ma- 

ad   illonim    iitililalem,   scd   ad   proprium  teria>  aut  influcntiam  exteriorum  causa- 

commodum,  ct  talc  dominium  non  est  sine  rum,  quidam  fuissent  aliis  pulchriores,  ro- 


iiO                                           K.NAHHvriO    l.N    CAl».    III  OKNKSI».    —    MVr.    XXVII 

bustiores,   ac  melius  eoinplcxiouali.  Il*c  A  ctus,  auinialil>us  (iuo(|ur  iin|t(»suil  uoiui- 

Thuuias  "'^ ;    \nnii  autfui  scxla  (licuiit  llvaiii  ror- 

Ihio.l.cinio  (juaMitur,   aii   inatioiiahilia  niataiii,  ct  slatiui  |ua'varicataiii  ;   hora^iuo 

aiiiuialia    hahiiasseut  cuiii   hoiiiiuihus   iii  "ooit  dicuiit  aiiihos  cjcclos.  Vcruiiitaiiicn 

paradiso.  Ad  huc  Daniasccnus  lihio  sccuii-  i"  h-.vtu   hahcliir,  i\inu[  audicrunt  vocciii  6««.  ni,«, 

do  rcspoiulct  :  Paradisus  fuit  divina  icgio  Doiniiii   in   paiadiso  post   iiicridicm    ani- 

ct  di^Mia  habitatio  fjus,(pii  sccuiidiim  ima-  hiilaiitis  ad  auraiii,  ct   post  lioc   lcj,'iiutur 

gini-m  ini  tTul  cnatus,  in  (pio  nullum  ii-  cjrcti.  Coiiiiiiiiiiilcr  (pio(pic  lciictur,  (piod 

ratiouahilium   hahitahat,  scd  solus  homo.  t*odcin  die  Adaiii  cst  factus  cl  lapsus,  ct 

Et  istud  Thomas  alltf,'at.  i>t'i\  vidctur  con-  Christi  conccplio  Virgini  miiiliata,  ipscipic 

trariari,   (luoti  (piart(jdccimo   dc    llivitatc  Cluistiis  cruci  affixus.Vcrum  (piaindiu  fu- 

Dci  io(iuitiir  Au^'ustinus  :  Cuiii  duohus  il-  friiit  Adam  ct  Kva  in  paradiso,  non  scitur 

lis  homiiiihus  masi  iilo  ct  fcmina,  scilicct  U  jiro  ccrto. 

.Vdam  ct  Eva,  auimalia  ctiain  tcrifstria  cc-  i'ostrcuio  (pia'i  itiir,  aii  ullra   paradisum 

tcra.suhdita  ct  iiiuo.xia  vcrsahaiitur  iu  pa-  s^it  hahilatio  hominiim.  Ad  (piod  sancli  ct 

radiso.  Darnascenus  quo^iuc  iihro  sccundo  docti   viri   rcsj)on(lcruiit,   quod  non.   Ve- 

falcliir  :  Antc  transgrcssioncm  omnia  lio-  rumtamcn  quidani  in  ilincrario  suo  dicit 

mini  crant  suhjccta,  scd  et  serpens  hoinini  0[)positiim,  asscrens  illic,  scilicet  ultra  pa- 

crat  assuctus,  inagis  aliis  ci  adliicrcns,  el  radisiim,tcrram  iiihahitari  in  maximamul- 

dclcctahilihus  motihus  ci  adjiinctiis.  Un-  liliidiiic  civilatum   ac   rcgioiium,  (piaruin 

de  et  pcr  cuiii  pcssimam  su|)posilioiiem  instilorcs  (iit  dicit)  indiam   visitant    per 

inseruit  diabolus    primis  parentihus.   Ad  Marc  oceanum.  i'rincipes  quoque  ctgentes 

has  auctoritates  arhitror  possc  responderi,  ex  ulraquc  jjartc  manentes,  visi  sunt  invi- 

quod   iiitclligi   possint  pro  tempore  illo,  cem   nuiitia  deslinarc.   istud  nec  rationi 

quo  animalia  erant  coram  Adam  in  para-  C  ncc   fidci   christiana^  consenlancum  csse 

diso  addiicta.  ccnscliir.  Omncs  nairujuc  historiographi  et 

Terliodccimo  (pucritur,  qiiamdiu  lucrat  qui  us(pic  fincs  tcrra'  hahitahiiis  devene- 

Adam  extra  paradisum  anlc  translationcm  riint,  lestati   sunt  ultra  loca  illa  ad  quae 

suam  in  paradisum,  ct  item,quam(liu  ipse  dcvcncriml,aiit  dc  quihus  scripserunt,  non 

et  Eva  in  paradiso  fucrunt.Ad  hujusqu»-  esse  hominum  mansionem  :  ad  quod  mul- 

stionis  primain    partcm    communitcr  re-  ta  possent  adduci  cx  geslis  Alexandri  ct 

spondctur,  quod  Adam  statim  post  suam  iicrculis,  diversisque  chronicis  ;  sed  et  in 

pro(luctionem,in  paiadisum  translatus  est,  visionibus  et  rcvclationibiis  quarumdain 

per  modum  superius  tactum.  Verumlamen  sanclarum  personarum  fidelium  idem  as- 

iienricus  de  Fiassia  super  Genesim  tangit,  seritur. 

quod  aliqui  imaginantur  Adam  transisse  Deniquc  secundum    fidem   catholicam, 

pedestrem  a  loco  su»  formationis  usque  D  sicut  Christus  est  totius  generis  humani 

in  paradisum,  ut  rerum  naturas  et  anima-  salvator,  sic  fides  christiana  pcr  totum  or- 

lium  proprictates,   disposilionemque  ter-  bem  est  pra^dicata,  quamvis  aliqiia?  parva) 

ra?  eundo  consideraret  :  secundum  quam  provinciip  csse  dicanfur,  in  qiiibus  non- 

imaginationem  diu  fuisset  in  via.  Ad  quod  dum  prspdicatum  est  evangelium  Chiisti. 

posset  quis  retorquere  verba  Damasceni  Verumtamen   nequaquam   convenit  veri- 

ultimo  jam  inducta ;   sed  imaginatio  ista  tati  novi  et  veteris  Testamenti,  asserere, 

apparentiam  parvam  habet,  quum  et  prse-  quod  sint  mullffi  et  maximae  regiones  ac 

fatarum    rerum    scientia    fuerit    Ada?   in  urbes,  in  quibus  prfrdicata  non  est  evange- 

principio  concreata.  Ad  aliam  qusestionis  lica  lex.  Xon  autcm  Icgitur  ultra  supcrio- 

partem    aliqui    dicunt ,   quod  Adam    fuit  rem  Indiam  pripilicata.  Amplius,  aliqui  in- 

hora  tertia  factus,  et  in  paradisum  perdii-  di  interdum  venerunt  et  saepe  scripserunt 


KNAHIUriO    IN    CAI'      l\  C.KNKSIS.    —    AUT.    XXVIII                                          \H 

iiil  lorii  isl.i,  il   liiiiicii  l.iji'  iiil  III  Miimivr-  A  l)i'iis  (|iiiiliiiii'   |iiiiii'i|ialiliiis   rcfifiiiH,  [iniv 

riiiit.drciliiiiits  ilciii,  (|iioil  |)iisl  .\iitii-liristi  scitiin    Hiiiiiiiiio    iiii|iciio,  coiitiiiil   iiioiiiir- 

occisioiiciii  Idliis  iiiiini|iis,|iaiicissiiiiis  .\n  (  lii.iin  :  (|iioil    \ciiini   iniii   (•hhcI,  si  tol  rt*- 

licliiisli    iii(liii'iiii(lis   siilcllitiliii^   ilciii|ilis,  Ki(itu*s   cssriil    iillni    |iiiniilisiiiii.  .\iii|iliiis, 

coiixcrlctiir  lul  (llii-isliiiii,  ct  i|isc  Aiilicliii  vir  illc  iii  ilincriirio  siio  ail,  i|iumI  cv  i|iio 

stiis   |)(>r  lotiitn  oihciii   siios   inillcl    niini-  ilc  roiilc  piiriulisi  cvcnnt  ({iiiiliior   riiiiniiiu 

slros    :    (|iiii>   sliirc    iion    posscnt,    m    nltiii  ali  liac  |iiirlc  [larailisi,  incrilo  viilcaliir  crc- 

parailisiiiii   cssd    liiijiiscctiiodi    lioininniii  (lciuliini,  alia  (pialnor  riiiiniiia  ah  codciii 

innltitiido.  \  (■niintiinicn  cssc  potcsl,  (puMl  proccdcrc  loiitc  \  cistts  piiradisi  aliatii  par- 

iiliipii  pcr  Marc  occaiinin  adliuliiini  \cnianl  tcin   dircctc  opposilain.  htiid   coiisc(picn- 

(V\  iili([iiiliiis  lcrris,  a  paradisi  liitcrc  sitis.  liaiii  iinllatn,  iiiio  ticc  ap|)arctitiain,  iiaiicrc 

1'riclcrcii  (•omnmnitcr  (liciliir,  ipiod  Jc-  cciisctiir.    Vidcnnis   ciiiin    iti    tcrra  fonlcs 

riisalcm  \c\  Judicii  imt  Svria.  sallciii  sil  iii  H  miiltos  cl  niiifiiios.  c.v  (piiiuis  divcrsi  flnvii 

m(>dio  lcrric  iialiitidiilis  :  (puxi  scctiiuliim  oriniitiir   \cisns    iiiiam   lciiic    liiihitahilis 

illam  ass(>rtioticm  starc  non   posscl.  I<cf,'i-  partcin.  iion   liiincn   vcrsiis   partcm  oppo- 

iniis.itisiipcr  iii  IMoplictis,  ([iicmadmodiim  sitiun. 


AllTlCULUS   XXYIII 


Kxposrno  c.APirn.i  oi'-Mvn  :  auam  vkuo  cognovit  uxonK.M  sua.m,  ktc 


DESClilPTIS  primoriun  parcntuin  pro- C  ditur.  qiiia  iii  [irocessti  tcxtiis  non  fi!  mon- 

ductionc,  transg:rossionc  ct  cjcclionc  tio.  nisi  de  iina  Adic  uxoro,  ct  dc  hominiiin 

a  paradiso,  consoqiionter  descrihittir  ge-  generatione  cxea,  solaque  unanxor  lcgitur 

neratio  oorunulciu.el  multi{)licaliogcneris  a  serpentc  tentata,  victa,   et  cuni  Adain 

Iiumani..-1  (/(!'»*  verocogmnut  ujcorem  suam  cxpulsa.  Cortunique  est  ct  facillime  potost 

Eoam,  <2ua'  rotirepif  et  peperit  Cai».  Ex  prohari,  qtiod  siiiiia»  ah  hominihus  disliii- 

hoc  loco  duplox  Juda>oruin  crror  ropro-  giianttir  spocifice.  Secundus  crror  cst  Ju- 

hatur.  Unus  cst,  quo  dicunt  Adam  habuis-  dicorum,  quo  dicunt  quod  Adam  et  Eva 

sc  duas  uxores  :  unam  et  priinam.  de  qua  gonucrunt  Cain  ct  Abol   in   paradiso.  Ad 

illiid  Gcncsis  primo  scriptuin.  Masculum  quod  prohanduin  allogant.  quod  Genesis 

et  feininam  croavit  oos.  intolligunt:  aliani,  primo    logitur    Dous   dixisse.  Crescite  ct 

qua>   in   paradiso   logitur    facta  de    costa  inultiplicainini :  quod  argumentiim  nil  va- 

Ada».  Aliain  onim  diciint  factam  do  liino  D  lct,  quia  qiium  lioc  fiiorit  pra^ceptum  af- 

terra>  cuin  Adam.  Undc  ct  Josephus  dicit  firinativum,  obligavit  somper,  sod  non  ad 

niulicrein  extra  paradisum  forinatain,  si-  seinpcr  :  idcirco  exsecutio  illius  praecopti 

mul  cuin  viro  in  paradisiim  translatam.ln  fuit  intolligonda  pro  teinpore  detcnninato, 

hunc,  inquions,  hortuin,  utpotc  paradisum,  corto  et  apto.  Unde  Augustinus  testatur.  ot 

introduxit  Dcus  Adam  et  l^vain.  pra^cipions  pra>codonti  arliculo  tactum  cst.  quod  non 

eis  soliicitudinom  liahoro  plautationis.  At-  gonuerunt  in  paradiso,  quia  oxspoctahant 

que  ex  his  duabus  Ada3  uxorihus,  inter-  pra?coptum  Dei,  quantum  ad  tempus  gi- 

minabiles  confingunt  genoalogias ;  imo(uf  gnendi.  Et  item,  quod  nondum  accoperunt 

fertur)  dicunt  siinias  ex  una  illarum  uxo-  generandi  prjpceptum,videlicet  quoad  tem- 

rum  natas.  Sed  ex  textu  eorum  error  osten-  poris  determinationem  aut  operis  exsecu- 


\ti 


E.MAHRATIO    IN    CAl'      l\    UK.NK8l(i. 


AHi.   x.win 


liuiu-in.lli  uiili-iit  «'irorfs  laiii  htolitli  siiiit, 
If^tiiiqiii;  coiitrurii,  iit  coiiliu  vo^  arguiMf 
iit  iii(li;;;iiiiiii. 

Coiifiiovit  itu(|ui'  A<luiii  ii.xoitiii  Kiiuiti 
Evuiii.  (lirca  (|utMl  ({uitluitt  si-riltit  :  KJccli 
(li*  (lcliciis  puruilisi,  rfciiiii-niiit  utl  ilcli- 
lius  caniis.  K\  (|ito  sc(|iii  \  iilctiir,  (|(ioil  ilc- 
sidcrio  \ol(i|itutis  curitalis  liicriiit  iiioti  ail 
eoiiiiiiixtioiiciit  cai  iiulciii  :  ((iiutl  iioii  uppa- 
rct  coiisdikiiii  \critali,  (|iioiiiaiii  Adaiii  ct 
Kva  post  suaiit  c.xiiiilsioiicin,  suaiii  truiis- 
^rcssioiiciii  iiiiii  iiiciliiiciitcr  ilcplaii.vcriint, 
ut([iic  iit  coiiiptiiictioiic  ct  coiilrilioitc  iliii 
itiuiiscriiitt.  K.xpcrti  ipiiKpic  pii-iiaiti  tiaiis- 
givssioitis  (li\iiti  pricccpti  dc  iiuit  cdcndu 
(*.\  punto,  stiiducriiiit  iiiipli  rc  pra'ccptiiiii 
Dci  dc  jjcucraiido  c.\  zclo  justitiu'  ct  pro- 
lis  aiiiorc.  .\(*c  diiltitaiidiiiii  cst,  (*os  pust 
c.\|)iiisiuit(*iit  a  paiadisu,  rcli;,Musc  vi.\is- 
sc.  IVpciit  cij,'u  Kva  priiiiogciiituiit  suuiii 
Cain,  ilirfns  :  Possedi  lnyminent  per  licum , 
id  cst,  natiirali  iluiiu.  virtiiti*  scii  heiicficio 
Dci,  pcp(*ri  ct  adcpla  suiii  cx  \iru  iiicu 
liliiiiii  istiiin  ;  V(ieavit(pi(*  euin  (Jaiii,  cpio- 
niaiii  (>aiii(sccuiidiini  llchiaicain  vcrilatcm 
at([uc  llicruiiMiiiini)  iiitcrprctatiii'  acipii- 
siliusivc  [)Ossessio.(Joiisiictudu  aiitcin  fuit 
aiiti([iiis,  im|)oncrc  nomina  piicris  suis  e.\ 
ali([iia  jtru|)ri(*tat(*  aut  sifjnifieationc.  Di.\it 
crgo,  Posscdi  honiincin  \w\-  Dciini,  ac  si 
graliilans  ct  sc  i|)sain  eoiisolans,  dieal  : 
(Jiianivis  paradiso  [irivala  siini,  ct  in  (*.\si- 
lium  istiid  |)rujceta.  ac  iiiiillis  a'rumiiis 
addieta,  attamcii  Dcu  Iai},'iciitc,  ex  copula 
viri  adcpta  siini  rnictuiii  istnm. 

RnrsiiiiK/ne  peperil  friilrcni  cjus  Ahel : 
in  cujus  ortu  non  lcf,Mtur  ali([ui(l  protii- 
lissc.  quamvis  forsitan  [irotiilcrit.  liect 
seriptum  iion  sil.  Moyscs  cnim  tiansilit 
multa.  imo  dc  multis  seripsit  pcrpaiiea. 
Porro  Ahcl  iiit(*rprctatur  uno  modo  luetus. 
Hinc  in  Seholastiea  historia  I(*gilur  :  Ahcl 
sonat  luetus  vcl  vapor,  qnasi  eito  liinc 
transiturus.  tan([iiam  i[)so  nominc  fiicrit 
[)ro[)hctaliim  scii  dcsijjnatiim ,  quod  dc 
i[)so  crat  fiiturum.  Ahcl  tamcn  sccundum 
Josephum,  intcrpretatiir,  hoe  nihil,  quo- 
niam  non   rcliquit  semcn   supcr  tcrram. 


.\  lliae  ali(|ui  dieiiiit,  ([iiuil  voeatus  sil  Ahcl, 
id  cst  luctiis,  al)  cvciitii,  (|uia  tdi  cjiis 
iiitcrrcetiuiiciii,  fiiiiiinl  parcntcs  cjiis  iii 
^ravissiino  diittiiriiot^iic  liietii.  Ali([iii  (|iio- 
quc  dicuiit,  ([iiod  Micatits  sit  Ahcl,  id  csl 
vanitas,  (|iiia  natiira  liiiiiiaita  jaiit  crat 
\aiiilati  iiiui  lalilali^  cl  iitstahilitali^  siihjc- 
cla.  .Micl  t|(ti[i|ic  aliu  iiiutlu  iiilcr|)rctatur 
vaiiitas,  iit  ait  Itic  L\ra.  Scd  cuiitra  lioc 
scrihit  sic  liahhi  1'aiiliis  :  Ahcl,  iliiiii  iit 
llchraieo  serihitiir  (-iiiii  |)i'ima  littcra  A, 
sijiitificat   [)i'u|)i'ic  liictiiin  ;   scil  diiiii   scri- 

H  hiliir  ciim  litlcra  II,  iil  dicaliir  llahcl,  iioit 
sij;iiificat  hictiini,  scd  \aitilalcnt  diiinla- 
.\at,  [iruiil  iii  [)i'iiiei[)iu  Keclcsiastm  quo 
lc;.;iliii',  Vaiiilas  vanilaliim,  hahcliir  llahcl,  Acc/t-. i,  2. 
iil  liic.  Kt  ralio  Iiujiis  iiominalionis  [totcst 
aeei[)i  cx  hoe,  ([iiud  .\hcl  nuii  rcmaiisit 
[lustcrilas.  ct  ita  ([iiuad  iiiiinduiii  scnsihi- 
lcni,  \  idchatiir  ([iiasi  in  vaiiiiin  [trudiielus, 
([iiaiitvis  ([iiuad  Dciim.  iiiniisil  in  vita  iin- 
mortali.  "^c^^  c\  liis  Ihihhi  1'aiili  vcrhis 
euiis(*([U(*ns  \  idcirliir,  ([iiud  iii  tcxlu  diei 
dchcat  llahcl.   (|iiud  cummiiiiilcr   iioii  lc- 

C  nctiir. 

(^unscqucntcr  cx[)i'iiiiitiir  di\crsitas  offi- 
ciornm  horiiiit  fralriim.  Fidl  iinlmi  Ahcl 
pastor  fiviirin,  el  Citiji.  dijrirolii.  Ahcl  laii- 
([iiaiii  vir  sim[)lcx  cl  innoecns.  clcfril  sihi 
offieium  siiii[)l(*x  ac  faeilc,  scilicct  pecora 
custodire  ac  pasecrc,  qiiod  cl  [lostca  Pa- 
Iriarch.T  fcccruiit.  Kl  [iossuii'  lioe  loeo  no- 
miuc  oviuin,  ctiaiii  alia  [iccora  donicslica 
dcsif^nari.  Unde  elinfra  fratres  Joscph  Ic- 
giintur  dixissc  :  Pastores  ovium  sumus.  De  Oc/i.xi.vn, 
qiiihus  constat,  quod  non  soluin  oves,  sed  ^' 

D  et  alia  divcrsa  pccoraalucrunt.putaeame- 
los.  capras,  vaccas  ct  hovcs.  (^ain  aiitcm 
lanqiiain  vcrsutusct  eu[)idiis.coluit  tcrram 
taii([iiam  rem  maj^is  lucrosam.  Ilinc  in 
Scholastica  fcrtur  historia  :  (jiium  csset 
malignissimus.  priinus  eoliiit  lerram,  ut 
indc  consulerct  avaritise  suk.  Porro  Rahhi 
Paulus  ait  :  Distinetio  offieiorum  Gain  et 
Ahcl.  potcst  sic  considcrari.  Scicns  autem 
Ahel  Dcum  juste  malcdixisse  tcrra;  pro- 
pter  pcecatum  Ada».  separavit  se  a  terrae 
cultura,  tanquam   a  re  malcdicta  a  Deo, 


K.NAUIIATIO    l\    CM'      l\  liKNKHIS.            AUI      WVIII                                           lill 

i-lt'^il(|ii('    (iiriciiiiii    |iasliii'is   (iviiiiii,   i|ii(i  .\  M^Miii  iili(|iM   |)ritl(-slcliir.  .Niiliiijili-  i|ui|)|)r 

iiiiiiii  |)i>('iirik  iioii   riict.iiil   iiiiili'ili('la.  (iiiiii  cst  lioniiiii.   >ciisil)ilil)iis  si^nis  iili  ad  spj- 

vcro  cl(',:^'i(    siln   ii^M'ii'iilltii'ain,  (|iiasi   iiiui  riltiiiliii  cl  iiilcrioni  si^nilicarnla.   Iliii<:  cx 

ciirans  (lc  hci  sciilcnliii.  i|iiim|  t'c|iiiliiliiiti  tiiiliirali  ralioiic  proi-imsil,  (|ii()il  lionio  scn- 

ost  ci  )i(l  coiitcinpliiiii.  \  ct  nitilanicn   isliid  sihilcs  rcs  olilnlil   hco   in  si^ittini   dcliitir 

non  \  idcliir  idoncc  diclnin.  hciis  cnitn  ikiii  siilijcctioiiis  iic   rc\  crciitiii-.  atipic  iid   pri)- 

ttiiilcdtxil    lcrric   sciiinditni   sc,    itcc   itf^ri  lcsiiindttin    sc  oniniii  siia  ii    honitiio    siis- 

('iilliirii' ipiasi  rci  illicitic.  pi':i*sci'tiin  ipittiii  ccpissc   :    tiilis  anlciti  oliliilio   sacririciiiiii 

in  pticccilciili  capitnlo  scripliitti  sil  :  Ltiii  iippclliitnr.  \  ciiintliintcn  dclci  ininiilio  sa- 

sit  Doininns  ciiiii.  \idclic('l  Adiitn.  dc   pii  criricioriiitt  cst  c\   itisiitntioitc  di\iniiiiiit 

radiso,  iil  opciiircliir  (criiitii  Ai'  iptii  sntti  litiittaiiii.    Idco   (piiinliiin    iid    lnic.    variatu 

plits  (>s(.   rttdc  os(ciidiliir,  (ptnd  ct  Adiiiti  siiiil  siicrificiii  sctitiidttiii  tctnpiit  iiiti  iittcr- 

colitit    tcrriint.  (piiini  dicltiin   sit   ci   ii   Mm-  H  Viillii   ct    liontiiitttn    sliilii>>.    Ilii-c   TlKniias. 

itiitio  :  Iti  liihorc  cotiicdcs  c.\  cii.  I'l(  rnrstts  Itisnpcr.  (ptoniiiiti  siicririciiitti  c.\lcriiis  dc- 

aliii  liKctii  liiilicl  :  niiuiii  opcridits  liicris  si^Nuil  siicririciuin  illiid  itttcritts.ipK)  Iidiiio 

tcrrani.   iioii   diihil    rtitctiis   stios.    Idcirco.  iiitns  sc  ipsiint  olTcrl    Dco   liiiiipiiiin  [iriii- 

(piod  ('.aiii  diciliir  |)ritnus  lcrriitit  coluissc,  cipio   siii    cssc   cl    riiii    sii;i"   sidtilis  :  liini" 

noii    \idcliit'    coiiirruc   diclittii.    tiisi    rorlc  (piciiiiidmodttin   l)co    soli   dclictiif  sacrifi- 

iiilcllii::aliii- ([nandini  ad  lilios  .\dii>.  ciuiti  istiid  intcritis.  ita  ct  saciiriciiiitt  illud 

l'\ictiiin  t'sf  tnif('t)i  p>sf  iiiiilttts  (fit-s,  iit  cxtcriits.  Hiirsiis.  dc  (|iialili('t  rc  li('itc[)os- 

o//'crrt't  Ctiiii  ilc  /'riictiltns  tcrrtv  iiiinicni  sossa.   olilatio    licri    [lotcsl    iti   c\anf;clica 

7>)//?//?().([nuiii  sciliccl  rrticliis  iiKiluri  (Miiiil  lcK<'-  siniiiilcr  iii  \v\ic  iiiiiiific.  iil  dicitnr  ; 

ct  apti  ad   iiuiiu>laii(lutn.  (lircii  ipiod  dicii  in  idi([uilius  liuiicn  casiluis  noii   fcci[)itiif 

([uidiiui,  ([uod   ohdilil   dc  rfiiclihus  tcffic  ohhitio  dc  rc  jiistc  posscssa. 

viliofihus   c\   c(>ffosis.    Ouocirca    lo([ui(uf  G       Altcl  (inni/iic  ohfiilit  dc  priiiiiujenifis  fjrc- 

Uahhi  Paulus  :  .Noti  liaholur  c.\  liUcra,  ([uod  .'/'•'>'  ■">■"'•  id  cs(  o|)tiiiia  ct  priiiii(iva  [)ccofuiii 

Cain  ohtulit  dc  [)cjofil)Us  ct  corrosis.  Siin-  suoruin,  cl  dc  adipihns  citrniti.  id  csl  dc 

plicil(M'  (Miiiu  dicit  Scfi[)tufii.  (|uod  olilii-  [)iniJ:uiorihus  ac  iiicliofihiis  [)artihus  pcco- 

lil  Caiu  (\c  rruclihus  tcrrte  inuiicfa  Doiiii-  niut,  ita  ([iiod  sivc  intcgra  aninialia.  sivc 

no.  Scd  c.\  [>fovi(lcutia  ct  diliircutia  .Vhcl.  aniinaliuin   parlcs  ohtiilcrat.   nudiora  oh- 

iutcUiiritur   im[)f()vidcutia  ct   ncgliircnlia  lulit  scm[)cf.  .losc[)liiis  dicit  (]uod  ohtulit 

Cain.Vcrumtaiucn  pcr  lioc  quod  Scfi[)tufa  primogcnita  agnofuin  cl  hic.  Et  rcspcxit 

manifcste   tesfatur  ipsuin   Ahcl   ohtulissc  BoiiiinKs  adAhclcf  ad  munera  eju.s,'u\es\. 

dc  prinioiTcnitis  grciris  sui.   adipibns([uc  a[)probavi(  c(  acccpta  habui(  tain  offcrcn- 

corum.  probahililcr  clici  potest,  quod  Cain  (cin  Abcl  qnam  ohlationes  ipsius,  ita  quod 

obtulif  do  viliorihus  fnuMibus  fcrne  :  crat  [)i'imo   pcr  approbatioucm   rcspcxit  Abcl 

cnim  iiulcvofiis  ct  cupidus.  I)  [)ro|)fcr  ipsius   dcvotioncm.  carifalcm   ct 

(Juocifca  ([lucfi  [)olcsf.  ([uis  docuif  filios  irratiam.  dcindc  ad  niuncra  cjus.  Oblatio- 

Ad;r  l)co  htrc  immolafc?  Ad  hoccommuni-  ncs  cMiim  legis  naturse  et  efiani  lcgis  scri- 

fcf  diciliif.  quod  Adam  docuit  eos.Undcin  [)!*,  non  eraut  cx  sc  ipsis  sanctsp  ant  ac- 

Scholastica  historia  fcrfurrCreditur  Adam  cc[)fabilcs  Deo,  sed  solnni  cx  ofiercntium 

docuissc  filios  suos.  ut  Deo  offcrrent  dc-  diguifafc  aiit  bonitate.  Un(ie  coniinunitcr 

cimas  afquc  primitias.  Dcnique.  sicuf  Tho-  dicitur.  quod  placuerunt  non  cx  opcrc  opc- 

inas  conscfihit  iu  secunda  sccunda'.   qua^-  rafo.  scd  ex  opcrc  opcrante.  Hinc  Josephus: 

stione  80  :  OffeiTC  sacrificium  Deo.  cst  dc  Abel.  inquif,  justitiam  coluif,  ct  in  omni- 

lege  natura>.  Naturalis  enim  ratio  dicfat.  ut  bus  qusp  gerebat,  Dcum  putavit  prsesentein. 

hoino  rccognoscat  se  Deo  esse  subjcctum.  Ad  Cain  vero  et  ad  mnnera  illiits  non 

eanulemquc  rccognitionem  pcr  exteriora  respe.cit  :  Qnia  nec  ipse  Gain  Deo  erat  ac- 


lt% 


e<<IARRAriO    l.N    l.Al'.    IV    GE.NetilS.    —    .XHT.    XXVIII 


Prov.  »v, 
U. 

Eccti.  niii, 
31. 

Eccte.  i\, 
1. 


LeVlt.   IX, 

24. 
II  Pnr.  VII 
I. 
III    Heg 

sviii,  .38. 


ceptus,  '*i't|  rrprohiis  propliT  suas  mali-  A 
tiiis,  iilcirco  iirc  >u(  ririciu  srii  tluiiu  iifsiiis 
Ueo  coiii|ilaeufruiit.  liatuniine  esf  Cain 
vehe/nenti'/- ,  iil  tist,  cuntra  fratrfiii  MUiiii 
innoctMitciii  iiuii^iiutmtur,  iiivi)liti|ui'  ci, 
viii«Mi>  t^uiii  sitii  r>sc  piiciutiiiii  iii  l)uiiitutc 
ct  tJiutiu  curuiii  l)ru  :  |»cr  (IikmI  rc|uituvil 
sibi  (luuii  |U'iiiiu^'i'iiitu  uc  sciiiuri  dcrufja- 
tuiii.sivc  iiijuriaiii  ructaiii  u  fratrc  juiiiorc, 
idcirco  optavit  sc  vimiicarf  dc  co.  Etcun- 
cidit  viiltit.s  ejus,  ul  est,  pra^  verccundia  ct 
tristitia  tal)cscctjat,  non  solum  in  cordc, 
scd  itciii  iii  facic,  (luia  in  vultii  pussioiics  U 
affcctioiic>([iic  aiiiiiiii'  cito  uppurcnt.  l'ro- 
plcr  (|Uod  iii  lihru  i'rovcrt)iuniiii  scriptiiiii 
est  :  Cor  i,'uudciis  cxiiiiarut  fucicin,in  mcL*- 
rore  uiiiini  dcjicitur  spirilus.  El  itcrum 
ait  Scri[)tiiru  :  (mv  lioininis  immutat  fu- 
cicni  cjus,  sivc  iii  l)0iium,  sivc  in  muium. 
Scd  ([uum  ncsciat  li(niio,  an  amorc  sit 
dignus  aii  O(lio,(:[uulitcr  (^ain  cognovit  fra- 
trem  suum  cum  oblationitjus  suis  Dcocsse 
aeccptum,  sc  autcm  rcprobatum  ?  Ad  hoc 
patct  rcsponsio  cx  eo  quod  ait  iiicrony- 
mus  :  Undc  tioc  potuit  scircCain,nisi  vera  C 
esset  intcrprctatio  Tlicodotionis,  ([ua  di- 
citur,  Et  inflammavit  Doiiiinus  supcr  .\l)cl 
et  suficr  saciificiiiin  cjus ;  supcr  (^ain  ct 
supcr  sacrificium  cjus  non  inflummavit  ^ 
Quoruin  vcrborum  istc  est  scnsus,quod  ip- 
so  Abcl  offcrcntc,  dcsccndit  ignis,  ct  inccn- 
dit  sacrificium  cjus.qncmadmoduin  factum 
lcgitur  in  Lcvitico  dc  sacrificio  .\aion, 
atquc  in  libris  licgum  dc  sacriliciis  Salo- 
inonis  ct  Elisp.  In  libro  qiioquc  Judicum 
legitur  ignis  consumpsissc  sacrificiuin  Ge- 
deonis  et  .Manuc.  Ex  ista  igitur  iiiflamma-  [) 
tionc  scnsibili  cognovit  Cain  quod  diclum 
est. 

Di.i:it  quoqiie  Dominus  cul  eum  :  Quare 
iratus  es,  et  cur  concidit  facies  ^zm.^quasi 
dicat  :  Non  liabcs  rationabilem  causam 
tiarum  dctcstabilium  passionum  tuarum, 
vidclicct  irsp,  impaticntia?,  indignationis, 
invidisc,  ct  mceroris  pervcrsi,  quia  [)0tius 
dcbercs  congralulari  fratri  tuo  in  bonis,  ct 
gratise  cjus  cordialiter  congaudcre,  imo  et 
aedificari  virtutibus  ejus,  atque  ex  acce- 


[ilionc  ct  inflamiitulioiic  niiiiicrum  cjus, 
dt?  tuis  |icrvci'siliitibus  coiri^i,  ul([uc  ad 
niciiora  iiiox  [irovocaii.  .Niiiii  gratia  cjus 
til)i  iioii  nocct,  cl  c^^)  [)<ii'uliis  siim  tiiii 
rctribu<T(^  bona,  qucmadmodiim  ci,si  cge- 
ris  virtuo>c.  Idco  siibtiilur  :  Nunne  si  itene 
ctji-ris,  id  cst,  dcvotc  obliilcris,  virliiosc- 
qu(5  vixcris,  ct  fratii  luu  favoiuljilis  fue- 
rh,  recipies  '/  scilicct  justani  mcrccdcm  a 
mc,  qui  non  sum  iicrsoiiarum  acccptor,  et 
iiiflamnialjo  iiiuiicra  tiia,  sicut  ct  fratris 
tui.  Sin  auteui  mnle,  id  cst,  si  pcrvcrse 
tc  liatjcas,  pcjora  ct  indcvotc  immoiando, 
ac  fiatrcm  innoxium  odicndo,  sfafim  in 
fitriltus  pcccatuin  tiiuin  adcrit  ?  id  est, 
mox  ct  cvidciitcr  coram  lc  rcus  eris,  ac 
p(i'iiis  obnoxius  :  quciniidmoduiii  id  ([iitjd 
pra;  l'(jritjus  scu  untc  jaiiuam  stat,  manife- 
stc  adspicitur.  IWirsiis,  [jcccatiim  tiium  in 
foiiljiis  adcril,  id  cst,  iiii([uitas  liia  c(jini- 
tabitur  lc  intrantcm  ct  c.xcuntcm.  AVv/.sv//-» 
tc  erit  appctitus  ejus,  id  est,  pcccandi  af- 
fectio  ct  passio,  cx  ([iia  inclinaris  ad  opus 
ini([uum,  cssc  dctjct  rationi  subjccta,  ita 
quod  |)Ot('s  rcsisterc,  quum  libcri  (asistas 
arbilrii.  Et  tu.  donrinahcris  iliius,  id  cst, 
dominari  mcrito  dcbcs,  ([uia  ad  tioc  obli- 
garis,  ut  vitiosis  motitjus  domincris,  non 
ipsi  motus  aut  vilia  tibi. 

Porro  S.  Ilicronymus  littcram  I^XX  in- 
tcrprctum  poncns,  sic  ait  :  Dixit  Dominus 
ad  cum:nuarc  concidit  viiltu.5  tuus?Non- 
nc  si  rcctc  offcras,  non  rcctc  autcm  divi- 
das,  pcccasti  ?  quicscc.  Ad  te  convcrsio 
cjus,  ct  dominabcris  illius.  Haec  cst  littera 
LXX.  Dcindc  subdit  llicronymus  :  In  He- 
brsoo  alius  scnsus  cst  :  Quare  irasccris  ? 
et  quarc  concidit  vultus  tuus?  Nonnc  si 
bcnc  cgcris,  dimittctur  tibi  ?  ct  si  malc 
egeris,antc  forcs  pcccatum  tuum  scdcbit? 
Ad  tc  socictas  cjus,scd  tu  magis  dominare 
ejus.  Quasi  dicat  :  (Juarc  irasccris,  et  in- 
vidia  cruciatus,  vultuin  in  tcrram  dcmit- 
tis?  Nonnc  si  bcnc  cgcris,  dimittctur  tibi 
omnc  dclictum  ?  Vcl  sccundum  Tlicodo- 
tioncm,  Acccptabile  crit,  id  cst,  munus 
tuum  susci[)iam,  sicut  susccpi  munus  fra- 
tris  tui.  Quod  si  male  egeris,  illico  pecca- 


KNAnUATIO    IN    C.AIV     l\  (iKNKHIS.             AHI.     XXVIII                                              liB 

Itiiii  liiiiiii  aiilc  \cslil>iiliiiii    liiiiiii  sr.lcliil,  \   iiialif,'iiii  r|-.iiil.  iiatiis  aiilriii  jiisla.  I^X  i|in 

(<t  tali  jaiiitoiT  ntinilaliiTis.  Sfil  i|iiia  lilii-ri  liiis  ilaliii  iiilijji;.'!.  oli  lcn-   lliiiin   iimii   rc» 

ailiiliii  i*s,  iniiiirii    iil    |iriraliiiii    iniii    lilii.  s|ir\issr    iiiiiiiria    laiiii,    i|iiia    iii    rii    iiialr 

sril   lii   |i(<('calii  iliiiiiiiiriis.   Ila<r   lliriiiii\-  ilivisll,  (|iiiii|  ilnlil  Dcii  alii|iiii|  Hiii,  ct  mo 

iiius.    (lirca  liicc   vcilia    in  Sclinlaslica   lii  i|isiiiii  siliiiiirli|isi,  iiii<i  ct  iliftiioiii  :  (|iioil 

sloria  iliciliir  :  U(<clc  oliliilcral  C.ain.  i|iiia  raciiint   oiiincs   inii|iii,   i|iii    non    l)ci,  scd 

Uco  ;   scil   non   rcctc  (liviscral,  qiiia  sr  ip  |irii|iriaiii  vdlnntatriii  srclaiiliir,  prr  (jiioil 

siiin,  t|ni  cral  ili^niior  siia  oliialionr.  ilrdit  sc  ipsos  tradiiiit  (liaiiolo.  Ilu;c  sciitcntiuli- 

(lial)olo.  Ncl,  non   irclr   divisil,  (piia   iiic-  trr  Aiif,Misliiiiis. 

liora  sibi  rctimiit.  Spicas  v(<ro  allrilas  ct  Di.rittinc  Cnin  ntl  Alwl  frafrem  suum  : 

socus   viain    corrosas,   oliliilil    llco.    Porro  /v//nv//V///////-/(;/7/.s.  (loniplcxiiin  isliid,  Mfjn;- 

(]uod  IA\    Iraiislnlcrnnl,  Ad   Ir  convcisio  diainiir  loras,  iion  lialictiir  in  llr|)ra'o.  Lndc 

cjus,  sic  potcsl  inlrllif,'i,  id  csl,  pcccaliini  H  nil   llicronynnis  :   Dixitipic  (^aiii   ad   Alicl, 

sc  vtM'lct  ad    tc,    lilandiclnnpic   tilii,  (pio-  siihaudi  ca  ipia'  lociiliis  cst  Dominus.  Su- 

niam  sua  voln|)lal(<  ct   prava  lilicrlatc  dc-  iicrriuuin  csl  cr};o  (piod  iii  Samaritanorum 

loclat  cl  ailicit  at^pic  iinpiifruat.  cl  noslrorum  voluiiiiniliiis  rcp(<riliir,Trans- 

(^)u;crilur  circa  pr;cdicla,  (pialitor  I)(<iis  camiis  in  af,'ruin.   Ila-c  llicronymiis.  (Jiio- 

loipiobatur  ad  (lain.  .Vd  hoc  hcalus  Auf,ni-  circa  scicndiim,  (piod   Samaritani   a  rogo 

slinus  (piintodcciino  do  Civitato   l)(<i,  oa-  Assyrioriim   missi,  oorimupio   postori,  re- 

pitiilo  7.  brovitor  dat  rosponsiim  :  I.ociitus  c(<[)oriiul  Poulatouclium,    id  osl  (luinfjiic 

osl,  iiuiui(<nN,  Dous  ad  Cain  oo  inodo,  (pio  libros  Moysis,  ct  aii^iua  addidoriint  ac  niii- 

cum  primis  paroutibus,  per  croaturam  sub-  laruut  in  cis,atqueex  lioc  dovenit  additio 

jcctani,  volut  oorum  socius,  congrua  1'or-  ista  ad  fidolos.  Porro  Ilioronyiniis  iu  libro 

ma,  id  ost,  poranf^cdiim  iu  humana  ol'fi{,no  do  Hobraicis  (pia^stionibiis  ait,  (piod  (^aiii 

apparontom.    In    oodom  (piotiuo  capitulo  G  dixit  fralri  suo  Abcl,  vorba  incropatiouis 

Augustiuus  hunc  passum  ologauterot  pro-  ct  exhortationis  sibi  a  Domiiio  dicta.  Ile- 

lixe  oxponit,  intor  cotera  dicens  :  Obscu-  braei  vero  aflirmant,  quod  dixit  sibi  verba 

ritas  hujus  vcrbi,  Nonuo  si  recte  offcras,  injuriosa. 

recte  autcm  noii  dividas,  peccasti  ?  multos  Quumque  essent  in  agro.  Secundum  Hie- 

poporit  sonsus,  quia  non  olucet,  cur  vol  ronymum,  Cain  blandc  induxit  sanclum 

uiulo  sit  diclum  ad    Cain.  Rocto   quippe  Abol  ad  oxoundum  socum  in  ag:rum,  roci- 

ofrorlur  sacrificium,  quum  voroDoo  offcr-  tando  ei  verba  pra^fata  divinitus  sibi  di- 

lur,   cui  soli  cst  offcrendum.  Non  recte  cta.  Hebrsei  autem,  qui  dicunt  ipsum  Cain 

autcm  dividitur,   dum  non   discernuntur  dixisse  verba  dura  ad  Abel,  asserunt  im- 

rccte  loca  et  tempora,  in  quibus  est  offe-  pium  Cain  observasse.  quando  et  qualiter 

rondum,  vel  rcs  ipsa?  qua»  offeruntur ;  vel  reporiret  fratrem  suum    in    agro  soium. 

qui  offort,  non  discernit  so  ipsum,  ot  eum  D  Cousurrexit  Cain  adversus  fratrem  suum 

cui  offert,  aut  eos  quibus  distribuitur  ad  Abcl,  et  interfecit  eum.  Ecce  quanta  mali- 

vescendum  quod  oblatum  est,  aut  electio-  gnitas,  et  quanta  obstinatio  hujus  infeli- 

ra  sibi  reservat,  ut  per  divisionem  intclli-  cissimi  Cain,  qui  visibiliter  ac  sensibiliter 

gamus  hic   discretionem.   In    quo  autem  ac  dignantissimc  informatus,   admonitus 

horum  Cain  displicuerit  Deo,  non  pote.st  et  blande  increpatus  a  Deo,  nequaquam 

facilitor  invcniri.  Scd  quia  Joanncs  apo-  pcenituit,  neque  compunctus  est,  sed  au- 

stolus  in  prima  sua  epistoladc  his  duobus  xit  contcmptum  in  Dominum.  Hinc  quin- 

i/oann. 111,  fratribus  loquens  :  Diligatis,  inquit,  alter-  todecimo  dc  Civitate  Dei  loquitur  Augu- 

utrum,   non  sicut  Cain.   qui   ex  maligno  stinus :  In  electis  operatur  Spiritus  Sanctus 

erat,  et  occidit  fratrem  suuin.  Et  propter  intrinsecus,  ut  valeat  aliqua  medicina,  id 

quid  occidit  eum  ?  Quoniam  opera  ejus  est  exhortatio  seu  increpatio,  quse  adhi- 


li. 


IjJtJ  K.NARHAIiU    I.X    «AIV    l\    i;KNK8I8.    —    AHI.    .KXVIII 

betur  f.\lriusL'L-u'i.    Alui(|iii   t-tiaiiisi    l)fu->  A  uutt?  filios  suos,  «tj^o  ipsd  liiil  priiiius  sa- 

ipsti  uttMis  civuturu  sibi  sul)jfitu,  iii  ali(|Uit  ctM'(ioti.  Ad   istud   viilclur  iiiilii   posx^  rt*- 

ttpeeie  huiiiuiiu  ulloi{uutur  sfiisu^  liiiiiiu-  spoiidcri,    (|uo(i    iiiti-r    lilios  ac   postcros 

iion,  »ivu  extt^riuivH,   sivt?  i|uus   iiitus  si-  |)riiiioruiii  purcntuin,  Alicl  vocatur  priiiius 

iiiiliiiiioii  iiitiii  liubtMiius    iii  Hoiiiiiis,    iicc  suciMdos,  vcl  (|iiia  boiius  luil  succrdos,  et 

tuiiicii   iiitcriori   ^rutiu   iim-iiIciii    rc^Mt   ct  priiiius  saciM-tlotiiin  boiioruni  ;  vid  (|iiiu  jus 

a^ut,  iiil  prod(-'>t  lioiiiini  oiiini^  pru'dicatio  succidolulc    liiit   ci   dcMijicr   datiiin,   ct   a 

/t'jni.  1«   vcritutit.  bucit   uutcin    lioc   iJcus,  a   va^is  (.laiii  iii  ipsiini  tiunsluluiii,  (picniadniodiini 

iiiiscricordia',  vusa  iru' disccriiciis,dispcn-  priiiio  libro  PaialipoiiKMioii,  priiiioj^ciiita  i/'«/-.v,i. 

satioiic  sibi  iiota,  iniiltuiii  occiilta,  scd  jii-  diciintiir  translala  a  Hiibcii,  co  (piod   vio- 

^tu.    Dciiidc   sctpiciiti   ibi   capiliilo    An^ni-  luhsct  toriini   patris  sui,  cl  dala  liliis  Jo- 

stiiius  a()plicut  islud  ud  (^aiii,  oslciidcii«>  scpli.  Vcl   Abcl   vocatus   csl   sa(-crdos,   ab 

tpialitcr  cx   l)ci   adiiionilionc   noii  ^il  cor-  li  aclti  cl  dcNolionc  iiniiiolandi.  .Naiii  cl  lilii   ii//,,/.viii, 

it-ctus,  scd  poliiis  pt-joialus.  I)avid  diciiiiliii   rui«..>>c  saccrdolcs  sccundo  "*' 

Fi-a'tci-ca  cl  alibi  ilabbi  i'anlus  ait  :  .No-  ilcj,'uin. 
taiida  c-,t    liic   (ilossa  scu  translalio  (llial-  Et  ail  Doinlnus  nd  Cain  :  IJhl  i-sl  Ahfl 

daica  ipsius  Jonatlia',  (pni'  apud  ilclira-os  fratcr  //<//.s  .<' lntcrro};at  Itoiniiins  iion  ipia- 

qtiasi  taiitu?  auclorilati>>  cst  siciit  tc.xliis,  iii  si  i)^Mioruns,  scd  quasi  rcdar}(ucndo,  Iralri- 

ipia  lc^jiliir  :  lii.vit  (Jaiii  ad  Abcl  :  .\on  csl  cidiiini  iinpro[)craiis,  altpic  nt  ini|)iiiiii  i-x 

jiislilia  iicipic  jiidc.x,  iicipic  sa'culiiiii  aliiid,  Mia  rc^ponsioiic  dircclius  jiisliusipK-  coii- 

iicqiic  rciiiuncralio  jiisti>,   iict[uc  [ninitio  vincal.  Qui  respondit :  Nesrio.  |-]ccc  iiiaiii- 

iinpiis.  Oiiuinipir  Abcl  liiec  oiniiia  rcnuis-  rcsliiin  inendaciuin.  .Naiii  scivit  nbi  coi-|)us 

sct,  consurrcxit  Cain,  ct  occidit  cum.  Il.x  rjiis  rcinansit,  tpiotl  sccundiini  Joscpliuin 

ipiibus  |)at('t.  (piod  .\bcl  fuit  primus  iiiar-  occullavit ;  et  de  aiiinia  ejus  poteral  scire 

tyr,  et  priinus  sacerdos,  et  priiiius  vii-};o.  C  per  fiilriii,  tpiod  in  rcfri};crio  (^sset.  Deindc 

Unde  Aii^rnslinns  in  libro  tlc  .Miiabilibus  scelcrataiii  et  falsain  c.xcusalioneni  subjiin- 

sacrip  Scripturic  :  Tripic.v  justitia   priiiio  ^A:  Nunu/uid  custos  fratris  rnei  sum  e(jo? 

u\  Abcl   fuit,  (jui   (t  niuncra  placita  Deo  quasi  dical,  Ego  non  teneor  curani  liabere 

obtiilit.  iit  sacerdos  ;  ct  prosapiain  fi^cnc-  de  fratrc  meo,  nec  eum  ab  adversis  tucri 

ris,  id  est  posteros,  non  reliquit  in  sa'cii-  aul    cuslodire,   quiim   laincii    c.x   naturali 

lo ;  et  coronam  inartyrii  propiii  sanj^tiinis  lege  fuerit  obligalus  ad  ista  saltem  in  ca- 

effusioiir  [)roniriiiit.  .Mcrito  crgo  Doiiiinus  su,  quoniain  trnebatur  cum  ('iligere,  sicut 

Jesiis  commisit  ci   primatum  jiislitia'  iio-  se  ipsum.  0  qiianta  fuil  duritia  et  impu- 

Mnuh.   iiiinum  :  A  sanguinc.  inquicns,  Abel  justi,  dentia  Cain,  qui  tam  frontose  et  quasi  im- 

*'""•  ^^'   etc.  Htpc  Augustinus.  Ilinc  aliqui  dicunt,  |)erterrite  ausus  est  respondere,  quasi  cri- 

quod    in    .^brl    refulsit    et    commendatur  men    suum   posset  Deum    latere !   Sicque 

tri[)lcx  primatus,  utpote  sacerdotii,  virgi-  D  impletum  fuit  in  Cain  quod  Salomon  ait  : 

nitatis.  maityrii.  Impius  quum  in  profundum   peccatorum  /vor.xvMi, 

Vcrumtamrn  circa  hoc  oritur  quaestio,  venerit,  contemnil.  Dixitque  Dominiis  ad  ■*• 

quia  (ut  Hugo  dc  S.  Victore  et  alii  con-  (??/m  .' Q//./V/ /<?c<'.s-/«.?  quasi  diceret,  Enorme 

corditer  protestantur)  in  lege  naturse  pri-  nimis  facinus  perpetrasti.  Vox  sanguinis 

mogeniti    erant   sacerdotes.    Cain   autem  fratris  tui  clamat  ad  me  de  terra.  Ista  est 

fuit  primogenitus  Ada?,  vel  saltem  senior  metaphorica  et  tanquam  figuraliva  locutio, 

ipso  Abel,  ergo  potius  fuit  sacerdos  quam  in  qua  non  oportet  singula  verba  accipere 

Abel.  Rursus.  si  ideo  fuit  sacrrdos,  quo-  juxta  primam  et  propriam  significationem 

niam  obtulit  sacrificium  Deo,  rrgo  et  si-  eorum.  Est  itaque  sensus  :  .Manifestum  est 

mili  ratione  Cain.  Adam  quoque  indubi-^  ([uod  fecisti ;  quia  ipsa  effusio  sanguinis 

tanter  obtulit  Deo  oblationes  frequenter  fratris  tui  hoc  indicat  et  testatur,  et  quasi 


I:n  \IIU\  llii    l>    t M-     |\  (IKM.HIS.            AHI.    WMII                                        ii7 

(■(iiilru  lc  clainiil,  iilliiin<-iii  laiilii'  ln;r  iin  .\  |iiirriilcs   cl    |ii'i)|iiii(|n()s   i|>siiis,  (|iii  cjiin- 

|)i(<lalis  (>\i<;ciis  a  iiic.  <lciii  sati^iiiiiis  s<>ciiin   rnci-iiiil,   rl   ('(tiilrii 
(Jni  anlcni  cnriosiiis  invcsli^al,  i|iiiil  |icr      Oaiii  (-laiiiJi\cniiil   aij    Diiiiiiiiiiin  \cl  iliii- 

vnc(<in  saii^Miiiiis  .Micl  ilcsi^ncliir,  ainlii-c  (lc,  V(*l  occasioiialitcr  ;  (|iiiii  aiil  nlliiMn-iii 

polcsl,  (|ii()il    \(i\    san^ninis   (li(-iliii-    saii  l.inli   criiiiinis  (i|ilavci-iint,  aiil  cx  <-iiiniii 

^tiis  ipsc  vocirctatis  cl  vinili(-latn  cvposln  plani-ln.diilorc  ac  ;:ciniln,  Dcns  ina^Ms  pnt 

lans.  (^hioil  lolnni  alli-ilinilni-  sati^;iiiiii.  tiiiti  \(icaliis  ('11  il  ad  pnntlioiictn  rtalriiidii  Caiii. 

(>rrt>cliv(>,    scd    inalci-ialilcr,    jtt\la   (ptciii  Dcindc  dcs(-t-il)iliii-  pnniliii  (liiiti  :  Xu/ic 

/».iM.iii,;>ii  inodiitn  iri-itlionali.i  cl  iniiniiniila  dii-nnlttf  l;illiir  iniilfilirlns  rris  .sn/irr  Irrriini.  Ma- 

'/'riuMii   '*•'""'  licncdii-ctc  cl  liinilai-c.  \cl  \ii\siin-  lcdii-ltts  rnil  C.ain   ih-  cclcro  sitpcr  lctt-iiin 

i^iiinis,  ii|ipcll:ilttt- jns  scn  d(-liilittii  nlliiniis  ii   Dco  cl  coriiiii  Dcn,  ilciiKptc  ali  liiiniini- 

in  sitn^Miinis  crrnsot-ctn.  Di-tiiipic.  (ptiilitiit'  Ims  cl  (-oi-iitii  liiiniinilins  :  a  Dco.  (piiiiiiaiti 

pcccalii  lc^tinlitt-  in  Si-riplntis  ad  Dcntii  pro  l<  plns  (pi:iin  iittli;  Inil  (lcinccps  ii  Dco  i-(-ptO' 

iillionc  claniiit-c.  iptic  cl  pcccitlii  cliniiiinlia  li;itii^.  ri-lii-lns.  cl  ii  donis  (^'liiliii'  clon;;aliis. 

notniniinliit'.  Piiinntii  c>l    lioinicidintn.   cl  l^htctniidniodiitii  ;iiili-iii  licncdiclio  Di-i   \  o- 

pra^S(>rliin  rralt-iciditiin.  nl  |);itct  lioc  Iik-o.  (-:ilitt-  (-olliilio  ^M-aliii>  cjiis.  sic  iiiidcdiclio 

S(>cnndiitn  cst   viliiini  coiitfa  n:iliit-;iiii.  itl  •'.ins.  iitio  tnodo  acci|)iliir  ictt-aclio  scti  dc- 

Ct-n.wiu.  \i\\'vi\  lial)clttt-  :  (lliitnof  Sodotnitrntn  vcnil  nc^Mlio  ^Mitliic  siiic.   Knil  iinoipic  inalcdi- 

itd  tnc.  rcrlinni  csl  dclcnlio  tnct-ccdis  o|)c-  (-Itts   coratii    Dco.    Itoc   csl.    vcro   iu,-   jitslo 

j<icoh.\.  I.  rariotitiii.  dc  (pio  .hicolms  :  (^latnor.  iiKpiil.  judicio  Dci.  Kitil  rcctc  iih  hiiniiiiilins  niiilc- 

ooriini  in  iinrcs  Dontini  Sahiiolli   iitlroiil.  dicliis.  (pi(iiii;iiii /clo  jiisliliic  tnalcdi.\cniiit 

(Jtiiirliiin  csl  opprossio  inrirtnorniii.  i)c  lioc  ci  rfc(|ticnlcf  proplcr  lattluin  c.\ccssiiiii  itt 

clatnorc  sanjiiiints  Ahcl,  ad  llchi-icos  sct-i-  propfitiiii  rralrcm,  ct  qtiia  lam  iticrfahilitct- 

//<■//)•. \ii.  ptniii  csl  :  .Vcccssistis  ad  iiu)nlcin  Sion.  cl  conlfisliivit  siios  pafcntcs.  Scd  cl   coriiiu 

--• -^-       san^iiinis  adspcfsioiicin,  niclius  claiuan-  (1  lioiiiinihns    c.xstitit    itudcdiclus,   (luoniain 

tom  qtiam  Ahcl.  roputavorunt  ciini   malodictione  ot  omni 

Insnpof,  nl  fcr(Ml  Lyra.  in  Ilohrspo  hahc-  aspornationo  dignissimnm.  Sod   si   vcrha 

luf :  Vox  s;uii;uituim  Iratris  Ini;  ot  dicunt  ha>c  ita  orant  intolligonda.  vidctnr  (luod 

llchfioi.  (iiiod   ait    plufartlcr.  sanguinttm.  Cain  dcspcfavorit  justo,  utpoto  qui  ah  in- 

ipioniam  Cain  inlcrliciondo  Ahcl  juslnm.  criahili  .litdico  so  daiunandum  audivit.  Et 

lactus  ost  rous  non  solum  sanguiuis  Ahol,  fos[)Oiulcndum,  quod  uou  opoflchat  Cain 

sed  otiam  omnium  quos  goncraturus  oral,  ita  intoUigoro  verba  ista  por  omnia.  sicut 

si  vivns  mansissot.  Ll.x  hoc  passu  Scriptufjo  niodo  oxposita  sunt.  quamvis  sint  ita  in 

accipitur,  quod  ovidontia  patrati  faciuo-  eo  iinplota,  ot  secundum  pra?dostitiationcm 

ris,  nou  iiuligct  accusatoro  scu  prohatiouc.  Doi  sic  erat  decretum  ;  imo  potnit  oa  in- 

Cifca  quod   iu  Scholastica  liisloria   addi-  lclligoro    por    mochim  comminalionis.   ot 

tur  :  Indeost.quod  suspecti  in  Ecclosia  do  D  qiuuitum  ad    temporalom    malodictionem 

effusioiu^  sanguiuis,otiamsi  nomo  accuset,  seu  poenam.  Yerum  et  Aiexander  de  Hales, 

trahunluf  in  eausam.  Quod  si  negaverint,  ot  Guillolmus  Anlisiodorensis,  testantur  in 

judicio  Dei  oxaniinentur.  Ha^c  ihi.  Porro  Sunnuis  suis,  quod  Deus  non  posset  de 

quod  ait,  Judicio  Dei  oxaminoutiir,  expo-  potoutia  ordinata  alicui  viatori  suam  dam- 

nitur  sic.  id  est.  juramouto.  vol  per  iguem  nationom  absolute  pra:>dicere  :  quia  si  sic, 

aut  aquam.  Vorumtamon  judicia  ista  ptr  homo  viator  haborot  seu  teneretur  despe- 

ignem  et  aquam,  sunt  modo  prohihita,  rare,  nec  videretur  desporando  peccare. 

quoniain  potius  portinere  videntur  ad  Dei  Itaque  maledictus  eris  super  terram  in 

tentationem,  quam   hominis  examinatio-  vita  priiesenti,  doinde  sub  terra  in  inferno. 
nom  seu  probationem.  Postremo.  por  vo-      in  statu  hihiro :  qua' ajjeruifos  suinn,  hoc 

cem   sanguinis  Ahol,   quidam   intolligunt  cst.  intra  se  recepit,  et  deglutivit  fratris 


ti8  e.NAnHATIU    I.N    CAP.    IV    UENE8IS.    —    AIIT.    XXIX 

lui  cruoruiii.  Ladr  quitsi  ux|>usiturie  sub-  A  ju^hiin  puiiitioufni,  uoii  liiuuil  l)cuui,  sed 

illlur  :  Et  Husrcfiit  stinijuinfni   fiuitris  ttii  ri'utl'i('i<liuiii   initliilit.   (Jiiitin  ii/iff'(ttils  ftie- 

ile  manu  tua,\\iic  «-st,  frfusuiii  |»(M' iiiaiius  ris  cuni  \n'V  u;;riculluruiii,  iinn  ilithil  tihi 

tudii  iiculeratis!>iiiius.    Itucjiu-  (luiii  iiiaK-tli-  frmtus  siuts,  iti  esl,  slerilis  cril  pro  i»urlt', 

ctu»  >->t  iii  |)i-t)|)iiu  ptisuiiu  u  l)fO,  vi  cuiii  el  rrft|U(iitt;r,  uc  inuf^is  (|uuiu  cx  iiiulcdi- 

huc  iii  rc  silji  ct)ncfssa  ud  usiiiii,  scilicft  elioiif  fi  illuta  proptfi'  pfcculiiin  Ada;.  T^/- 

iu  tfrrae  inalfilictiouf .  Sictpic  puiiitiis  f^l  (jns  pcr  divtTsa  fl  iiiffita  loca  fuiido,  ct 

^Muviu'.   iiiulti)  tpiaiii  .Vdaiii,  tpiiu  giaviiH  iintfuijus  ul)  lioiiiiiiibus  lugifudo,  cris  su- 

valde  dfliiiuit,  tjuuuium  seiciis  pulris  sui  jn-r  tcrram. 


AKTICULUS   XXIX 


EXPOSITIU    HESIUl.E    PAHTIS    IIUJLS    CAPITLLI,    AH    KO    LOCO    gUO    IIAUETLH 

DIXHgUE    CAl.N    AU  .1)0MLNU.M. 


I.Ninil  sfiupfr  ad  commoda  propria  sunt  B  tpiia  siihjunf^itiir  :  Ecce  ejicis  me  hodic  n 

rfllf.xi,  iikirco  nou  tiiiifut  dirccte  bei  facie  tcrnc,  hoc  est,  a  loco  isto  cxptdlis 

ofifnsuiu  ft  flongulioufm  ab  eo,  sed  pro-  me,  vel  a  consortio  hominum  me  repollis; 

prias  paMias.  l^ttiuia  non  liabcnt  affectum  ct  a  facie  tua  ahscondar,  id  esl,  ab  adspe- 

ad  Ueum,  nec  eum  sinceriter  contemplan-  ctu  inisericordiae  tujp,  et  a  protectione  tua 

tur,  aut  nimis  pra^sumunt  de  misericordia  ero  alienus.  Quoconlra  S.  Job  exoravit :  Ne  juh\m,u. 

ejus,  quasi  el  male  vivendo  possint  salva-  abscondas  me  a  facie  lua.  l^eccatum  enim 

ri,  aut  niniis  diffidunt  de   illa,  quasi   et  est  medium  inter  Deum  ct  peccatorem,  et 

pa^nitendo  nequfant  veniain  promereri  :  quasi  absconditiim  uniim  al)  alio,  quem- 

quod  totum  ita  fuit  in  Cain,  sicut  subjun-  admodum  loquitiir  Isaias  :  Iniquilatcs  ve-  /«. ux.i. 

yr\iwv  \  Dixitque  Cain  acl  Dominurn.  :  Ma-  stra?   diviserunt    inter  Deum    vestrum  ct 

jor  est  iniqiiitas  mea,  quam  ut  veniam  vos,  et  peccata  veslra  absconderunt  faciem 
merear,  hoc  est,  tam  mag;na  est,ut  veniam  G  ejus  a  vobis.  Yel,  A  facic  tua  abscondar, 

promereri  non  valeam.  Ihec  fuit  despera-  hoc  est,  a  prffsentia  tua  mc  sul)traham, 

tio  ejus,  in   qua  gravius  Deum  offendit,  nec  coram  te  apparere  audebo  limorc  pcc- 

quam   in   fratricidio,  pra?sertim   quum  et  narum  ;  qucmadinodum  Adam  etEva,  vocc   Ge/i.m.s. 

Judas  secundum  Hieronymum  f,'ravius  pec-  Dei  aiidita,  se  absconderunt.  Quamvis  enim 

cavit  desperando,  quam  Christum  traden-  omnipolens  Deus  omnia  jugiter  intueatur, 

do.   liebrsei  tamen  (ut  dicitur)  exponunt  impii  tamen  quanlum  in  ipsisest,  abeo  se 

verbum  istud  interrogative,  et   negative.  subtrahunt,  et  quserunt  latere.  Non  enim 

Quasi  dicat  :  Estne  iniquitas  mea  tain  gra-  recogitant  Dei  prffisentiam. 
vis,  ut  non  queam  veniam  oblinere?  qua-  El  ero  vagus  et  profugus  in  terra,  jux- 

si  dicat,  non.  Per  quod  innuisse  videtur,  ta  sensum  expositum.   Omnis  igilur  qui 

quod  Deus  nimis  dure  egit  secum.  Unde  et  invenerit  me,  occidet  me ;  quasi  dicat  : 
Josephus  dicit,  quod  Cain  sacrificavit,  et  D  Quicumque  primooccurrerit  mihi,  me  tru- 

Deum  rogavit,  ne  iram,  hoc  est  ultionem,  cidabit,  tanquam  a  te  maJedictum,  et  om- 

susciperet.  Et  ob  hoc  saeviorem  homicidii  nibus  odiosum.  Hoc  dixit,  timendo  ne  sic 

poenam  ei  Dominus  relaxavit.  Sed  prima  eveniret.  Aliqui  vero  dicunt,  quod  ex  de- 

expositio,  quae  est  Sanctorum,  est  melior ;  speratione  hoc  dixit,  quasi  optando  hoc 


INVliliMlii    l\    I  \l'.    I\  tiKNKHIH.    -       Alll.    X\IX                                          \i\t 

ipsuiii.   i|iiiilriiiis    Itrcvi    iic    cclrri    tiiMilc  A  li.iiii  a^crcl.  cl  altsolvi   iiicrcrcltir.  Swl  rx 

iiiiillas  ai-  liiiiliirnas  calaiiiiliilcs  sihi   iiii  Ncrliis   liis   iiun   xnlclnr  lialicii    iiiaiiircsla 

niincnlcs  c\ailcicl.  Di.riff/nr  ci  Ihuniinis:  c\|iiisiliii  il  iiili  lli^'i'niia  linjiis  lcxln-.. 

\i-i/niii/ninn   ifii  /iii,   liiic  csl,    laiii  aiislc-  1'iirrn   iii  (ilnssa   iiiliuiliiciliir  alia  c\|ii»- 

riis   lijii    iiiiii    i'1'ii,  si'i|    li'iii|)iis   |Mciiilrii<li  siiiii  |i|,iii;i  cl  Itiiii.i.  ijiia-  i'li.iin  ailscriliitiir 

|Micslalio,    iicc   lc  oiiiniiiin   occisioni    c\-  sanclo   liicron\iiio  :  ninnis  (|iii   occiilcril 

poiio.  (|iiasi   possis  a  i|iiociiiiii|iic   iiii|iiiiic  (laiii.  sc|itiip|iiiii,  lioc  rsl  \ali|c  ^ravi  iiltio- 

occiili.  V(>l,    .Ncipiaipiaiii    ila    licl.    id   csl,  iic.  piiiintiir.  \oii  cnini   dcliiiil    lioiiio  oc- 

iiiis(M'ias  tilii  inslanlcs  iioii  c\ailcs  ccl(*ri  ciilcrc  ciiin,  ciii  jlciis  rcscrvavil  \ilaiii  \)l 

inorlc,  .V('(/  oiiiiiis  i/iii  oi'iiifi'rif  Ciiin,  sr/i-  ail   picnain   ipsiiis,   \cl   ad   alioriiin   curic 

fii/ihiiii  /tniiictiir.S^^vhmw  lioc.  siiuiiiliiiii  clioiiciii.  1'oirii  Sc|)liia;,;iiila  sic  Iraiistiilc- 

siipcirici(>iii  siiaiii.  facilc  c^m-  \iilcliir.  iil  iiiiil  :  Oniiiis   i|iii   occidcril  (]uiii,   scptciii 

polc  si  ipiis  occidcril  i|)siiiii  Oain,  |)iiiiicliir  H  picnas  c\sol\cl.  (Jiiod  aliipii  sic  c\poiiiiiil  : 

S(>plics  pliisipiaiii  (laiii  pio  Iralricidio  siio.  (jiii  occidcril  (laiii.  iiiipuiicl    rinciii    piciiis 

Scd  islc  scnsiis  noii  \  idcliir  possc  dcrcndi.  Iciiiporaiibiis  (laiii.  (piic  iisipir  ad  ^'cncra- 

(Jiiuin  cniiii  |)(Ciia  lorrcspondcal  culp;i\sc-  liouciii  scptiiuaiii  duiavcriiiit.  l'orro  l.yra 

ciiUMidur  (juod  oooisor  ipsiiis  (lain,  scplics  dicil,  (piod  vciliuiii  islud.  Scplu|)liiiii  pii- 

plus  pcccasscl  occidciulo  C.ain,  qiiaiu  ip-  uicliir,  non  [)ossil  int(dliffi  dc  iiili-rfcclorc 

sciucl  Cain  pcccavil,  occidcudo  propriiim  ipsius  (lain,  proplcr  niotiva  siipcrins  la- 

rralrcni,  jiisluni  ao  inuocciitcin.  c\  dcli-  cla.   idco  addil   :  1'roplcr  (piod  alilcr  cx- 

l)(>raliouc  ac   nicra  inaiilia  :  cpiod  ncipia-  ponuiil  llcbiici,  dicciitcs  ipiod  ista  pimitio 

ciuain  appaicM,  ncc  aliciuis  dicit  lioc  :  inio  scplu|)la,  rcrcrlur  ad  inorlcin  Cain,  cx[)o- 

coiuinuuilcr  dicilur.  ([uod  Laiuccli  sa^il-  iiciido  sic  iitlcraiii  :  Oiiiiiis  ([ui  occidciil 

taudo  occidil  Caiu  nescicnlcr,  [)Ulans  oc-  Caiu.  Ihi  csl  [)uuctus  cl   tiuis  scntcntiic, 

cidcrc  bcstiaui.  G  •'!  subiutcllii^ilur,  Gravitcr  punictur.  Scd 

lliuc  divcrsi    divcrsimoih^  cx[)osucrnul  modus    [)unilionis    nou    cx[)ouitur.   Qnod 

hoc  vcrbiim,  taiii   llcbraM  ([uam  doctoics  aulcm  subdilur,  Scptuplum  [)uuictur,  sc- 

ealliolici.  Itaciuc  sanctiis  llicroiiymus  ait  :  cuiulum  proprietatcm  sermouis  llcdjraici, 

Qiiod  Ac^uila  transtulit.  Septemplicitcr,  et  tantum  cst  dicere,  Septennis  punietur.  Kt 

Symmachus,  Scplinius  ulciscetiir  :  niajores  intelliiritur  de  ipso  Cain.  ([ui   in   fine  sc- 

ita  iulcllc.xeniut,  (|uod  Cain  interfectus  est  pteni  generationum  a  Lamech  occisus  est. 

a  Lamecli  se[)tima  gcucrati()uc  [)0st  Adam.  Scd  coulra  isfud  Rabbi  Paulus  scribit 

Alii.  ([uia  sc[)tcuarius  uumcrus  plenus  est  proli.xc.   Primo  dicit,  quod   ista  sit  expo- 

et    [)crrcctus.   ita   dicuut  :   (Jui  occiderit  sitio  Kabbi  Salomonis,  et  valde  importuua 

Gain,  septem  vindictas  exsolvet.  Sicque  ab  textui,  utpole  quod  ibi  sit  finis  sententise, 

iuiienti  pa^na  et  omni  transeuuti  su[)plicio  Omnis  qui  occiderit  Cain,  et  subintelliga- 

liberavit  eum.scilicet  Gain.  Alii  de  septcm  D  tin"'  Graviter  puniendus.  et  quod  subticc- 

peccatis  Cain  suspicantur.  Primum  pecca-  tur  modus  punitionis.  Totuin  hoe,  inquit, 

tum  cjus  dicunt,  quod  non  recte  divisit.  fundatur  in  vacuo,  et  contra  litteram,  qua? 

Secundum,  quod  fratri  invidit.  Tertium.  statim  exprimit  quantitatem  punilionis  il- 

quod  dolose  egil,  dicendo,  Transeamus  in  lius,  qui  occiderit  ipsum  Cain  :  sequitur 

agrum.  Quartum,  quod  eum  occidit.  Quin-  enim  immediate,  Septuphim  punietur.  Id- 

tum.  quod  procaciter  negavit  seu  excu-  circo  ab   aliis    expositoribus  Hebraeorum 

savit  se.  Sextum.  quod  desperavit.  Septi-  magis  authentieis,  aliter  exponitur  littera 

mum,  quod  nec  postea  se  correxit.  Inde  ab  isto  loco,  Major  est  iniquitas  mea.  Ad 

dicunt  euin  usque  ad  septimam  genera-  quod  scienduni.quod  sententia  Dei  contra 

tionem  dilatum  seu  a  morte  protractum,  Cain  lata,  fuit  gravior  quam  sententia  con- 

ut  saltem  advcrsis  compulsus,  pcBuiten-  tra  Adam  lata,  in  tribus.  Primo,  quoniam 

T.  1.  .9 


IJU 


K.NAhhAllO    l\    i:\y.    I\   liK.NKMIK. 


AHi.    .V\IX 


llciH  iit>ii  111'ili-ilixit  Ailu%  M-tl  tfnu-.  .Nluli  - 
ilixit  uiili-iii  \Un-,  i|)M  (!(iiii.  Sfi-iiiiili»,  ijui)- 
iiiaiii  iii  M-ittiiiliu  loiiliu  .Vtluiii  lulu,  111)11 
dicitur  i|tii»il  ti  rru  iioii  tlart'1  ci  tVuclus, 
sml  i|Uoil  III  lul>t)i-i^  ut  suilorti  |)ci'iM|ii-i't-l 
fruclus  cjus.  Si-il  in-oiitru  (^aiii  ilicluiii  fst : 
(Juuiii  opirutus  fiuris  turraiii,  iiou  tluhit 
tibi  frucliis  siios.Tfrtio.  iiuoiiiaiii  l)i-iis  ilf- 
liil  .Vilu-  ron^ruiiiii  loriiin  uil  huljituiiiliiiii, 
vitifliftst  Ifrruiii,  ul»i  loriiiutus  cst.  Sfil  utl 
Cuiii  locutus  fst  :  Vuj^us  it  [)iofiijius  »- li^ 
su[>f r  tfrruiii  ;  iiuilius  uutlitis,  (^uiii  tlfs|>f- 
ravit.  Ff  tivit  taiiif  u  iit-  [Miiiirf  tur  |)liisi|iiaiii 
auilivit  u  l)i"o,  iit[iolf,  iif  oi-i-iilf if lur.  Kl 
iii  lioi-  Doiiiinus  t:onilfSff iitlil  suu'  ()flitio- 
ni  tuiii[iiu!ii  justiij,  ft  tluo  fffit  uil  luilio- 
nfin  i|)sius  (laiii.  Priiiio,  i|uia  iiiaj^iiaiii 
pcjenain  iiiinaliatiir  fuifuinquf  ofcisori  i|)- 
sius,  quod  scilicfl  Sf|)lu|)luiii  [)iiiiirftiii'. 
prout  litttM-a  tain  Hfhruica  ((uain  Lalina 
plauf  sonat.  Sfcumlo,  ({uoniani  ()osiiit  si- 
gnuiii  in  (^ain,  ((uoil  fssft  al)  ocfisioiif 
securus,  sicut  iii  If.xtu  suhjunjiilur  :  itlfo 
c.xposilio  isla  consonat  i-alioni  i-l  If.vliii, 
quod  scilicft  septifs  [)lus  [Miniifliir,  ([iii 
occideret  ipsiiin  (Jain,t(uain  eral  i[)se(]aiii 
punilus.  Iliec  Habhi  Fauius. 

Ueniquf  ad  olijfc lioiifs  coiilra  iiof  inlio- 
ductas,  respondfl  dupliciler  :  l*riino,quod 
isle  qui  occidisset  ipsiini  Cain,  fuisset  se- 
pties  pius  punitns,  in  quantuin  lecisset 
hoc  contra  speciaiern  assecurationein,  qua 
Deus  assecuravit  ipsuin  Cain  ab  occisio- 
ne,  cum  apposilioiif  siffiii  assecurationis. 
Secundo,  ([uia  intfrdiim  majores  pttMiie 
laxantur  minoriijus  criminiijus,  ad  qusD 
hoinines  sunt  proniores  :  et  ita  in  proposito 
fuit,  quia  ad  ipsius  Cain  occisionfin  mulli 
fuissent  proniores,  propte r  ipsius  malitiam 
excessivam.  ([uam  ad  iiilerricifiidum  ho- 
mines  aiios.  Deindf  lial)i)i  Paulus  rortiter 
dicit  et  lenet,  quod  Cain  non  fuit  occisus 
a  Lamech,  nec  ab  aliquo  alio  iiomine.  Ad 
quod  primo  aiiegat  Hieronyinum  in  libro 
de  Quaestionibus  novi  ac  veteris  Testa- 
menti,  dicentem  :  Frustra  pulaut  qui  ar- 
bitrantur.  quod  Lamecii  dixfrit  de  Cain  : 
Occidi  virum  in   furore  meo,  et  juvenem 


A  III  viiliifif  nifo.  Dfindf  (irobat  istiid  ox 
lf.\lii,i(iiiu  1(1111111  Cuiii  di.xis^^fl  Dfo,  Oiiinis 
ijiiliii  t|iii  iiiVfiifril  iiif ,  ofcidfl  ine,  Dfiis 
stuliin  rfs()t)iiilit  :  .Nf((uat[iiain  ilu  fii-l. 
I  iidf  iiuii  \idi-liii  rulionubiiilfr  tlictuin, 
t(iii)d  di\iiiu  ussfrlio  frustrurftur.  Iilfo  se- 
ciiiiiliiiii  f.v[)osilionfiii  islaiii  Ifnfliir  (|iiod 
Caiii  niiii(|iiuiii  fiiil  ofcisiis,  scd  soliiiii  [iii- 
iiiliis  jii.v.la  ili\inaiii  si- iili- iiliani  coiilra  fiim 
lul.tni  usi|iif  diliniiim,  in  t(iio  ililiivio  so- 
fiiudiiiii  i|iiumI<iiii  ilf  aiiliqilis  HfbraMS, 
subiiifrsus  fuil  fiiiii  oiiini  sua  pi)slf rilatf. 

H  Idfo  di(-iiiil,  ([liod  S(-ri()tura  iioii  dicil, 
([iiiiiilo  Ifiiqioi-f  vixfi-il  (^aiii,  iiff  fliain 
aliqiiis  dv  sufffssoribiis  siiis,  sicut  tle 
aliis,  fo  qiiod  omiifs  [liiiilfr  sint  subiner- 
si.  Kl  (irobabililfi-  dici  (lolfsl,  ((iiod  Dnis 
\()liiil  i[)siiiii  Caiii  al)  offisiotic  liifii,  iit 
|)ii'iia  siii  facinoris  ab  hoininibus  diuliiis 
vidcrflur,  ()rt)()lfr  (|iiod  c liaiii  voiiiil  fuiii 
va}.Miiii  fl  [)i'ofii;.ruiii  [)fi'  iiiiiiidiim  disciir- 
ifre ,  ul  iii  [)luiii)iis  iofis  jiislitiii  Dci  circa 
ipsiiiii  ostf iidfit' lur.  Hiec  H.ibbi  Paiiius. 
I*rii't('i('a  circa  ha-c   verba   [iriino   pen- 

{]  saiidum  fst.  ([iiod  expositio  isla,  ((iiiim 
acritcr  rcproliat  Hal)bi  Pauliis,  non  soiuiii 
est  Hai)l)i  Salomonis  et  Lyra',  sed  etiam 
mulloriim  (•alliolicorum  cl  aiiti(|U(.ruin  do- 
cloruiii  fidflium.  Ail  fiiim  auctor  Sciioia- 
slica^  hisloria^  :  Oinnis  qui  occiderit  (]ain, 
siip[)lfnduni  est,  Libc rai)it  eum  a  lal)oribus 
al([Uf  miseria.  Kt  tunc  addiliir  iinpersona- 
liter,  Septiiplum  punictur,  id  est,  punilio 
fiel  de  eo,  id  est  de  (^ain,  dum  vivit  in 
poMia  us((ue  ad  septimum  Lainecti.  Hjbc 
expositio  convenit  cum    pra'fala  in  hoc, 

D  qiiod  fiicit  punctum  et  finein  sententiae 
ibi,  (Jmnis  qui  occiderit  Cain  ;  et  aiiquid 
ibidfin  subaudit,  et  deinde  de  ipso  Cain 
exponit,  Se [)tupium  punietur.  Quod  aiilfin 
subaudil,  Liberabil  eum,  polius  quam, 
Graviter  punielur,  procedil  secundum  e.\- 
posilionem,  qua  Cain  dicilur  optando  di- 
xisse  :  (Jinnis  qui  invenerit  me,  occidet 
nie.  Sicque  hai)etur  in  Glossa  :  Non  mo- 
rieris  cito  sicut  vis,  ([uia  punietur  (imper- 
sonaliter,  id  est,  punilio  fict  de  le)  septu- 
plum,quoiiiam  vives  in  cruciatu  usque  ad 


KN,\UII\lln    I\    t  \|',    l\    I.KNKHIS. 


\HI       WIV 


l:ii 


sc|)liinitiii  ^i-iii-i  aliniiriii.  III  i|iia  a  l.aiinrli 
(irriilrris.  h.r^^),  Omiiis  i|iii  i>cfiili'i'il.  siil» 
ainlis,  l.ilirraltil  li-  ali  illu  iiiala<  ruiiHci- 
riiliir  (■niriahi.  Ila>i'  (ilossa.  Siliiili  aii 
li-iii  i-alii)ili',  scciiiiiliitii  c\|)i)sili()ii(<lii  i|iia 
C.aiii  iliciliir  liiiiciulo  ili\isM<.  OiiiiiiN  i|iii 
iinciiciil  iiic.  siiliiiilclli<:ciiiliiiii  cst  |)ii>l 
\ci'l)iiiii  islitil,  iHiiiiis  i|iii  Dcciilctit  ('.aiti. 
^ravilci-  piitiiclttt'.  I'i-i)|)lct-  (|tii)il  cliatii 
tiiiii  i)|)i)i-tttil  illaiii  c\|)i)sili()iii<tii  llcl)i-a>is 
ailscril)ci-(>,  (jiiasi  ipsi  iii  li  n-  tiicliiis  c\- 
|)i)ii(>i-(>iil  litlctatii  islatii.  i|uaiii  iIdcIdics 
(-alliDlici. 

\\\  liis  |)i'itiiD  lialtctiif.  t|itDil  c\|)DsitiD  illa 
()iiatit  Ual)l)i  l\iiiliis  latii  al)st)litli-  t-t  actitct- 
i-(>|)t'i)l)al,  tiDii  csl  talilt-r  fcpiobaiiila.  Sc- 
cutiilo,  (|iiD(l  Uat)l)i  1'atiliis  airifiiiat  l)(>iiiii 
assci'Ufass(>  i[)siitii  (laitt.  titioil  iioii  ()cci(l(>- 
fcttif  al)  aliiiito,  (>st  cotitta  cxpDsitioticiti 
calliolicoriitii  (>x|)ositoi'iiiit  cotiitttutiilcf. 
sicul  jatii  paltiit.  Noti  ciiitii  Dctis  assccii- 
ravil  ciiiii  tlt>  occisioiic  absoltilc,  scd  (piii(l 
iiou  oceidcfcluf  ro  inoilo  tiiio  tiiiiuil  ncI 
oplavit,  utpolc  cilo  scu  a  ipiocuuupic  lio- 
niinc  aul  l)(>slia  occuffcut(>.  Idco  Paiilus 
istc  incon\cui(>ul(>i-  iiircft  :  rndc  noii  vi- 
dctuf  fartouabililcf  dictuni.  (piod  diviiia 
asserlio  rfustfafcluf,  (]uasi  illi  hocdicanl. 
(|ui  aiunt  ipsiim  ('aiii  iutcrtVctuni  a  La- 
incch  :  iino  iiullus  saiuv  mcntis  audct  hoc 
cogitarc.  Tcrlio.  qiiod  Rabbi  Paulus  ait, 
ipsuni  Cain  non  cssc  occisuni  a  l.amcch. 
nctpic  ab  alio,  non  soliim  cst  coiitra  com- 
iiuinc  dictum  Catholicorum.  sed  et  contra 
dictum  llcbnrorum  mullorum.  ut  Lyra  al- 
lctjat.  Hicronymus  quoque  hoc  loco  ila  sen- 
tire  vidctuf.  ut  vcrba  ejus  piwallegata 
testautur.  (Jiuu-to,  quod  ait.  Cain  perisse 
diluvio,  non  apparet.  sic  enim  vixissct 
multo  plus  quam  mille  annis,  quuin  ta- 
men  nullus  legatur  tamdiu  vixisse.  Siqui- 
dem  Mathusalem  qui  vixit  annis  nongen^s 
sexaginta  novem,  obiit  aute  diluvium  an- 
uo  imuK-diate  prfecedente,  secundum  Hie- 
rouymum.  Mathusalem  autem  fuit  sextus 
aut  seplimus  post  Scth.  qui  natus  est  post 
Cain  ;  imo  secundum  dictum  istud.  Cain 
vixisset  plusquam  mille  et  quadringentis 


.\  .iiiiiis  1'ii^ltciiii)  i)lijcrliiiiicm  illaiii,  qiioil 
\i'iliiim  illiid.  Scpliipliim  piiiiicliir,  iioii 
pii^scl  cvpoiii  dc  tiili-ilccloic  tpsiiis  (iiiiii, 
Kidibi  1'aiiliis  salis  s()l\  it  :  Krcipiciilcr  ciiiiii 
coiiliiiKil.  iil  ail,  (piod  pro  iiiiiiDiilnis  ciil- 
pis  iiirii;^'itiir  major  piciia,  co  tptod  lioiiii- 
iics  proiiiDrcs  siitl  ad  ciilp.is  ill.is  miiiori-s, 
tptalciiiis  lcrrorc  pifiiiiriim  rcltaliiiiiltir  a 
\itiis  illis.  I'(i<tiii<  (piippc  \ilii'  |)i'ii<sciiliH 
iioii  soliiiii  siiiil  siippliciii,  scd  ilcm  iciim*- 
dia  \iliDriim.  iiiiic  tpiotpic  sct-iindum  jiitii 
t-iviliii,  major  |)ti>iiii  iiiriigiliir  pro   iiVDii- 

\\  t-idio,  tpiaiii  pro  malricidio.  qttittii  liiiiicii 
mati-icidiuiti  sit  gi'a\ius  ('riiiicii. 

/'t)suiff/i(c  l)iniiiniis  iii  ('aiii  sii/iinni,  nt 
iHiii  i iifi-rflfciwt  iniii  nniiiis  i/ni  iiifcniiiset 
riiiii.  Sigiiuiii  isliid  ritil  plagii  iptiedam 
iiiriicta  ipsi  Caiii  a  Dco.  iit  pct-  plagaiii 
ilhim  Dtiitics  cognosccfcnt  cum  cssc  ptiiii- 
tuin.  cxcoitiiiiiiiiicatuiii  cl  malcdicttiiii  a 
Doiiiino  pi-opl(>i-  iniioc(>ulis  fratiis  siii  oc- 
(-isioncm.  ct  ita  iibstiiu^rcnt  iib  iiitcifc- 
clionc  ipsius.  tpiem  Dctis  prohibuil  liuci- 
dari.    ct    suani    prohibitioncm    declaravit 

C  lioc  signo  :  (luod  sigtiuiii  s(>ii  plagii.  fuit 
(ut  alitpii  di(-uiil)  \chemciis  capitis  tre- 
iiior.  Alii  diciinl.  quod  fuil  iiorribilis  tre- 
mor  oinnium  nieinbrorum  ipsius,  et  cum 
lioc  iiiiprcssio  quaedam  in  vultu  ejus.  Por- 
ro  secundum  Strabum,  fuit  in  Cain  trcmor 
corporis  et  agitatio  furiata^  mentis.  Uude 
supcrius  nbi  nostra  translatio  habet,  Va- 
gus  et  profugus  eris  super  terram,  Sep- 
tuaginta  transtuierunt,  Gemens  et  treniens 
eris.  EgressKsqne  Cain  a  facie  Domini. 
t^orporaliter  enim  recessit  a  visibili  pra»- 

D  sentia  angeli.  qui  ei  apparuit  in  persona 
Dei.  in  forma  humana.  Spiritualiter  vero 
egressus  est  per  nientis  aversionem.  elon- 
galionem.  desperationem  et  indurationem 
aDeo  et  a  gratiosaejus  prsesentia:  de  quo 
recessu  loquitur  Dominus  per  Osee  :  Yse  Oseevji,i3. 
eis,  quia  recesserunt  a  me.  Habitavit  pro- 
fifgus  in  terra  ad  orientalem  plagam 
Eden.  Nomine  Eden.  intelligitur  paradi- 
sus  terrestris.  Itaque  Cain  recedens  a  loco 
habitationis  patris  sui  Adae,  perrexit  ver- 
sus  orientem.  et  profugus  coepit  morari  ad 


VM 


KNAHHAtlU    IN    i:aI>.    IV   (iE.NKSIK. 


ART.    XXIX 


uriiMilalt-iii  |)lu^'iiiii  puruclisi  ctb  istu  purlr, 
n-iiiuU-  luiiii-ii  u  |Kii'utlisu  ;  iuh-  aiiiurt-  puiu- 
disi  |k'ri'('Xil  illui',  svA  lk'o  sit-  untiiiuiiti-,  ail 
iiiujori-iii  ojus  [lUiiitiuiu-iii,  iil  if(.-i)r<luiiil*) 
purudisi  tli-licias  iiiugis  arriigi-rftur.  Dc  liuc 
Ju!»i'phus  ait  :  lVi'u^'ruii->  (!uiii  inultaiii  ti-i-- 
ruiii  i-uiii  uxun-  suu  (^aliiiuiiu,  t-ullut-utiis 
r->l  111  lucu,  ijui  -Nuitlu  u|)|)cllutiir,  iil)i  ct  li- 
lii  iiuti  suiit  ei.  Sf[)tiiu^iiitu  (lut^quc  truiib- 
tuli-ruiit,  Hubituvil  iii  tfiru  Naitl.  Clirca 
(|uud  ait  Hieruiiyiiius  :  lii  Hi-brict)  noi/  tli- 
citur,  idest,  iiistul)ilis  ct  fluctuuiis  et  sede 
inccrtu.  Ncc  (^st  terra  Naid,  uf  viiljjus  iio- 
^tiuiii  putut,  seil  sciisus  csl,  ([uoti  juxla 
sciileiitiuiii  l)ci  vuj^us  et  [iruliigus  liuc  il- 
luctiue  oberravit. 

Cugnuvit  (iHtctn  Cnin  ujcorem  sitam,  f/ua' 
concepit  et  pepefit  Enoch.  Uxur  Cuiii,  riiit 
etiam  soror  sua  carnulis.  Quocirca  scicii- 
dum,  tjuod  S.  .Vlclhodius  niarlyr  ct  [)rii'sul, 
quum  essct  in  curccre,  Ucuin  rt)^'avit,  ul 
sibi  aliquid  revclaret  de  principio  inuiidi 
et  fine  ejus.  Et  quod  Deus  sibi  revelavil, 
reliquit  in  scri[)lis,  inter  cetera  dicens  : 
Adain  et  Eva  de  paradiso  egressi  sunl  vir- 
gines.  Ouumqiic  Adam  quindccim  csscl 
annorum,  gciiuil  (laiu  ct  sororcm  cjusCal- 
mana.  Post  ulios  quindccim  annos  natus 
est  ei  Abel  et  soror  ejus  Uelbora.  (Juamvis 
autem  Atiain  ractus  sit  in  ictate  et  robore 
virili  quasi  esset  triginta  annorum,  tamen 
quando  primo  plasmalus  est,  fuit  unius 
diei,  deinde  unius  anni  et  duorum  ac  tri- 
um.  elc,  ascendcndo  paulalim.  Et  sicut 
in  Scholastica  hisloria  langitur,  poiuit  an- 
te  Cain  mullos  filios  genuisse,  qui  hic 
tacentur.  Et  similitcr  inter  Cain  et  Abel. 
Juxta  Methodium  quoquc,  Abel  fuit  centum 
annorum  (piando  occisus  est.  Itaque  sicut 
ait  Mcthodius,  Eva  in  quolibet  partu  ge- 
nuit  binos,  id  est  masculum  et  fcminam, 
quod  etiam  dicunt  Hebripi.  Sicque  Calma- 
na  soror  ipsius  Cain,  fuit  uxor  ipsius. 

Et  cedificavit  civitatem  ipse  Cain  non 
solus,  sed  simul  cum  adjutoribus  suis,  ex 
suo  semine  natis  ;  et  cocavit  nomen  cjus,  eo; 
nomine  filii  ■sifi  Enoch,  id  est  Enochiam, 
secundum  Josephum.  llanc  civitatem  Cain 


A  u'ilificuvit,  iioii  stuliiii  uiit  iiiimcdialc  [)osl 
iiutiv  iluti-iii  [iriiiiogi-iiiti  siii,  scd  t|uuiii 
iiiiilli  fuiss(-nt  cx  s(*  nali.  I)t-  liuc  lt)i|uiliir 
Aiiguslinus  tliffiisc  quintudccimu  de  Civi- 
tatc  Dci,  ustcndcns  (|iio<l  |)i'iiiii  liomim^K 
illi  tunittiu  vivciiilu  [lutcraiil  valdc  iiiiil- 
lijilicuii,  (jiiuni  filii  Isracl  sic  iiiulti|)lica- 
li  fiicriiil  in  .l^gy|)lo  iiifra  modicuiii  tciii- 
[)us.  I*ra>terea  Josc[)liiis  ait  :  (^aiii  ra()iiiis 
ct  \  ioiciilia  o|)cs  congrcgaiis,  suos  jid  la- 
(rocinia  cl  luxuriam  iiivitubat,  siiii[)li(Mta- 
tciiii[uc  vitu5  liiimanu^  adiiivciitioiu;  meii- 

b  suiarum  ac  [loiidcriim  |)ci-miitavil,  atqiic 
a<l  cullitlitutcm  <-t  <:on'uplioii(-iii  [)<-r<tiixil, 
tcrminos  tcrra!  [losuit  primus,  civitales 
(|iio(|uc  miiravil,  <-l  limcns  cos  (|iios  lacsil, 
siios  iii  iirbibus  congn-gavil.  Kabbi  Puiilus 
aut<'m  t<'slatur,  qiiod  (]ain  [)riino  invcnit 
|iiiid(-nliain  [lolilicam.  Ad  quod  dic<'ndum 
viilctur,([Uod  (|iium  viliosis,  tcsti-  IMiiloso- 
[)lio,  noii  iiisit  |)rudciitia,  ipsc  pravissi- 
mus  (^ain  prudcntiam  veram  non  habuit, 
nec  invenit,  nec  urbcs  inslituit  propter 
communc    bonum,   sed    sicut    [^nclactum 

C  est,  ob  finein  perversum  ;  sed  habuit  ali- 
<[uid  similc  v<'ra'  priidentia',  sicut  et  ceteri 
im[)ii,  utpoti'  vulpinam  versutiam.  Iterum 
dicil,  (juod  cx  (juo  terra  nulluin  fructum 
dcdil  ipsi  Cain,  idcirco  rcliquit  agricuilu- 
ram,  quam  primo  elegil.  Et  ipse  ac  sua 
posteritas  studuitartibus  mechanicis  inve- 
iiii-ndis.quBP  ad  hominuin  conviclum  sunt 
iililcs.Vcrumlamcn  sicut  cx  praihabita  ex- 
[)ositione  innoluit,  non  cst  inteiligendum, 
quod  terra  nullum  fructum  protulit  Cain, 
sed  minorem  quam  alii. 

D  Porro  Enoch  genuit  Irad,  et  Irad  genuit 
Maviael,  et  Maviael  genuit  Mathusael , 
ct  Mathumel  genuit  Lamech.  Qui  accepit 
u.rores  duas  :  nomen  uni  Ada,  et  nomen 
alteri  Sella.  Lamech  iste  qui  septimus 
fuit  ab  Adam,  tam  pravus  fuit,  quod  pri- 
mus  bigamiam  induxit,  duas  accipiendo 
uxores  sine  dispensatione  divina,  contra 
Dci  decretum  et  lcgem  naturje,  ac  morem 
laudabilem,  qui  habet  vim  lcgis.  In  prima 
quippe  institulionc  matiimouii,  facla  est 
unica  uxor  unico  viro.  Et  Deus  per  Adam 


I  \  \llll  \  I  |n    IN    (   \|'.     |\    (JKNKSIH, 


\iri.    \\i\ 


I.Tl 


<!(>(  r('\  il  ;i('  (liMi  :  r:nitii  ilno  jn  (■unic  iiii:i. 
Sicinic  Laiiiccli  (  iiiii  scciiiKJii   iiMirc  ikIiiI 
lcniiiii  |ici  |»cli'a\  il,  i|iiia  ikhi  liiil  xciacilcr 
ii\(ii'  :  jii\la  (|iiciii   iiKiiliitii   iis(|iic  iii  |iia' 
sciis  ailiillciaiil   Sanaccni,  (|iii   pliircs  dii 
ciiiil  ii\(trcs,  siciil  lioc  plcniiis  (lciiKMislra 
\i  111  liliro  ({ticin  cdidi  ((iiilra  .\lc(n'aiiiiiii. 
id    cs!    lihniin    lc>;is    c(n'iiin.    linillcliniis 
(|ii()(]ii(<  Parisiciisis  idctn   lcsialiir  in    lilini 
dc  l''i(lc  cl  lc^ilMis.  Il(d'crl  .Idscpliiis,  i|ii(id 
l.ainccli   c\  diialMis   siiis    iixoriliiis    lialiiiil 
lilids  scplcin  cl  scpliiai^inla. 

(it'/iiii/(//if  .[(1(1  JiiIh'1,  >/iii  fiiit  /tti/i-r 
hiihitiin/iinn  iii  /f/i/oriis  ti/i/iit'  jitis/t/riini . 
Islc  .lal)cl  \()caliir  pal(>r  liabilanliiiin  in 
lcntoriis  cl  pasloriiin,  (pioniain  rnil  ina 
jiislcr  corniii.  cl  pra>cipuus  intcr  cos. 
(piantiiin  ad  inulta.  Invcnil  naiiKpic  arlcin 
racicndi  |)oi'latilia.  Iioc  csl  lcnloria  s(>u 
[)ortalilcs  doiniis  pasloruin  :  ipia'  lcnloria 
pastoros  S(>cum  rcr(d)ant  tciiipoi'(>  o|)|)or- 
tiino,  (piaiido  pcr!j;(>rc  voliicrunl  ad  alia 
pascua.  ()i'dinavit(pic  pccoriini  fjivf^cs.  cl 
characl(Mil)us  scu  siouis  distinxil  cos  ab 
invic(>in.  Scd  (>l  grcgos  oviiini  ah  luvdoruni 
grogihns  soparavil,  lani  socuudiim  (piali- 
talom.  vidolicct  unicoloros  a  muilicolori- 
biis.  (]uam  socundum  frlalom,  ut  agnicu- 
los  a  malurioribus.  Considoravil  (pio(]uo 
coinmixtionos  pocorum  corlis  lomi)oril)us 
faci(>n(las,  prout  iu  Scholaslica  lortiir  lii- 
storia.  E/  /loincn  fni/ris  cjiis  Jiibal,  quom 
gonuil  Ada  oxLamoch.  /y^AV  Jubal  fuit pa- 
tcr  caiientium  in  cithara  et  organo,  \\oc 
ost  magistor  ot  princops  utontium  atquo 
ludontium  in  his  nuisicis  inslrumontis. 
quoniain  primo  iiivonit  musica  instrunuMi- 
ta,  ul  aliqui  dicuiit :  ot  invoutor  niusicio 
sccundum  Glossam.  Yorumtamon  auctor 
Scholastica?  historicT  rolort,  quod  non  fuit 
inventor  musicorum  instrumentorum,  quae 
diu  postoa  sunt  invonta,  sed  quod  fuit  in- 
ventor  consonantiarum.ut  labor  pastoralis 
hoc  rolevaretur  solatio,  et  quasi  in  deli- 
cias  verteretur.  Donique,ut  recitant  Haba- 
nus  et  prsefata  Historia,  ex  quo  Jubal  isto 
percopit  ipsum  Adam  propliotasso  de  dii- 
plici  judicio  mundi,  uuo  per  aquam,  alio 


\  pcr  i^iioin  :  idi<ti  scripsil  nin^icii-  artiin  m 
diiabiis  c(dnniiiis.  cl  in  ipndibct  litlaiii, 
Ikic  csI,  in  ('(iliimiia  niariiiorca,  ipiif  ikiii 
dissohcrcliir  diliivio,  ct  iii  coliiiiina  lalc 
I  icia.ipi.c  iioii  diss(d\  crcliir  incciidio.  Isliid 
c\  Joscplio  siiiiipliiiii  csl,  ipii  cliaiii  iiiirral 
('(iliiinnaiii  illaiii  inaniiorcam  adliiK'  in  tcr- 
la  S\riacu  osso.  Vcruinlanicii  Joscphus  ro- 
cilal  isliid  atil  siiiiilc  liuii  dc  liliis  Scth, 
iit  iiirra  dicotnr. 

Scllii  i/iioi/iie  ijeiiuit  cx  l.aniccll    iiil^al- 
caiii ,  i/iii  fiiit  mallealor  r/  fnlnr  in  rnnc/a 

B  o/ti-ra  irris  c/  fcrri,  id  csl,  ad  riiciciidnm 
oiiinia  (piio  fiiinl  ox  if>rc  cl  fcrro.  Iliccniin 
priinns  iii\ciiil  iirtcin  forrariain,  <it(pic  iil 
Jdscphns  scribit,  iilios  docuil  artoin  islam, 
cl  rcs  b(>lliciis  fccit,(>t  fortilndino  ciinclos 
cxcollons.  r(>s  b(>llicas  dcccntcr  ox(>rcuil. 
Aliipia  (pio(pi(>  ad  ociiloriiin  coiiciipiscoii- 
liiun  sp(>ctaiitia,  scilic(>t  sciilptiiras  of  pi- 
ctiiras  invcnit.  l)o  hoc  in  Scholastica  ref(>r- 
lur  historia.  ipiod  isto  Tiibalcain  fabricante 
ex  »rc  et  forro,  ol  sculpturas  in  m(>tallis 
faci(>nto,  pr.Tfatiis  frator  ojiis  Jubal   d(>lo- 

G  claliis  souo  miill(>oriim.  considoravit  ct  (>x- 
cogitavit  ex  pondoribus  mallooriim  pro- 
portiones  et  consonantias  musica*  quae 
uascnntnr  ex  illis.  Quam  inventionem 
Gra^ci  Pylhagor»  attribuunt  fabulose.  De- 
ni(pi(>  Tiibalcain  isto  oxcogitavit  ox  op(>rc 
rruticum  opcrari  in  motallis.  Quum  eniin 
finticcs  inc(>iidissot  iii  pascuis,  venac  ino- 
tallorum  fluxoruntet  eruporunt  in  rivulos 
suos,  et  lamina?  inde  sublatse,  referebant 
figuras  locorum  in  quibus  jacuerant.  So- 
ror  vero  Tabaleain  fuit  Xoema,  quae  di- 

D  citur  invenisso  artem  varia?  toxfura^.  Ef 
aliqui  dicunt,  quod  iuvonit  lanificium.  ad 
faciendum  vcstes  ex  lana,  quum  homines 
antoa  induerontur  animalium  pelles,  sicut 
induti  erant  a  Deo  primi  parentos. 

Refort  hic  Lyra.  quod  Hebra^i  dicunt 
pra>fatum  Jabol  fecisse  tentoria  ad  ponen- 
dum  in  ois  idola.  ot  quod  Jubal  canobat  in 
instrumentis  musicis  coram  idolis  illis.ea- 
dem  venerando  :  ex  quo  infert,  qnod  isti 
qui  doscendorunt  de  Cain.  fuerunt  mali- 
tiosi :  quod  quamvis  sit  verum,  tanien  di- 


liiV 


ENAKIl.Vrio    IN    t  Al'.    IN    tJKNKHIS. 


ART.    XXIX 


i-liiiii  illuil  llitiru-oruiM  Mili-lur  toutrariaii 
1'uiniuuui  tlietu  (luctui-(iin,  «liri-iiliuiii  i|U<(tl 
iilululdtiiu  pust  diluviuin  i'U'|iit,  nt-t-  auli 
fuit,  pruptcr  ri'C'cnti-iii  iiu-iuuriaiu  crfutiu- 
i\h  iiiunili,  cx  i|iiu  ciinctis  innuluil  iinitus 
vcti  l)ci.  1'i-a'tcitu  llublii  1'uulus  uit  liuc 
lucu,  huimI  Lunn-tli  atliiivcnit  trcs  urtcs 
|>i-u  filiis  siiis,  V  iilt-li«-t-t  urtciu  fucicndi 
tcnluriu,  urtciii  fucicmli  iiiiisit-a  instiii 
luciitu,  ct  artciii  fcrruriaiii  ail  aiiiia  l)i-lli 
cu  fubricundu.  Scd  istud  vidctur  cuntrariu- 
ri  tc.xtui,  vcrl)is(iuc  Juscplii  ct  docturiliiis 
culholicis  |)i-U'allc^'utis.  .Nciupc  si  Luiiiccli 
iiiMuissct  lius  urlcs,  invciilio  liuiuiii  ur- 
tiiiiii  iiuii  udscrihcrclur  filiis  cjus,  iwc 
unus  curuiii  vucurctur  putcr  hahitauliiini 
iii  tcntoriis  utqiic  pasturiiiii,  altcr  vcro  pa- 
tcr  cancntiuin  cithara,  ctc. 

Dijitfjnc  Lamcch  luoribus  sui.%A(icP cf 
SclUc  :  Aiiditc  vucem  tncain,  o  uxorcs  La- 
mcch,  auscutfdte  sermonem  meum,  id  cst, 
auribus  corporis  ct  cordis  dilifrt'nl<'r  ad- 
vcrtite  vcrba  mca,  qua!!  nunc  maf^Mii  pon- 
deris  erunt ;  </uoriiam  occidi  tirum,  id 
esl,  sagittando  intcrfcci  Cain  in  vulnus 
meum,  hoc  cst  ad  mci  ipsius  dolorcm  ct 
conscicntise  mciB  rcmorsum,  ct  adulcsccn- 
tulum  occidi  in  livurem  meum,  hoc  est 
zelo  furoris  ct  rancoris  contra  juvenem 
illum  conccpto.  Septuplum  uUio  dahitur 
de  Cain,  id  est,  ego  ipse  gravitcr  val- 
dc  puniar,  eo  quod  occiderim  Cain,  ju.xla 
sensum  in  isto  articulo  pr»inductum  ;  dc 
Laiuccli  vcro  scptuacjies  septies,  id  cst,  si 
quis  occidcrit  mc,  quasi  incomparabiiitcr 
plus  punietur  pro  suo  peccato  quo  me 
sponte  occiderct,  quam  ego  puniri  promc- 
rui,  qui  sine  proposito  mco,  et  nescienter 
occidi  Cain,  non  c.\  invidia  aliqua;  et  de 
cjus  occisiono  vchcmentissime  doleo,  tan- 
tumquc  dolui ,  quod  adolcscentulum  in- 
terfeci,  ob  hoc,quod  ex  ejus  erronea  dire- 
ctionc  ipsum  Cain  occidi.  Probabile  reor, 
quod  quum  Lamech  occidisset  Cain,  timuit 
ab  aliquo  posterorum  ipsiusCain  interfici, 
in  ultionom  sanguinis  Cain,  eo  quod  Cain 
erat  post  .Vdain  primus  otcommunis  palor 
totius  plebis  illius  malevolae.  Ideo  Lamoch 


.\  ili.Kit  ha'c  vcrba,  ad  rcpi  iiiicuduni  omncs 
illus  u  siii  occisiuiie.  Ali(|iii  autcin  diciiiil, 
ipiud  ii.vurcs  islius  Luincch,  tractubanl  t-iiiii 
vulilc  iiialc  in  sciiio  siio  :  idco  prululil 
vcrbu  lia'c  uil  curuiii  tcrrurein,  nc  aiidc- 
rcnl  ciini  ita  affligcrc.  Ilt  sicut  in  Scliola- 
stica  habctiir  hisloiia,  lli-bia'i  lioc  diciiiil, 
ct  qiianivis  ipiidaiii  lioc  roprobot,  ratioiK^s 
laiiii-ii  ciiis  fucillimc  Mihi  pusscnt,  noc 
ili;iiiuiii  aiiiilioi'  circa  hoc  imiiioruri. 

Uiirsus  Lyru  addiK-il  liic  uliaiii  o.\[)osi- 
lioiicm,  tlii-ciido  (piod  iixorcs  Lumoch  re- 

H  fiigiobaut  ojiis  (-oiK-iibilum,  oo  ipiod  oc- 
cidisM-t  (^ain  ol  ailolosccnliiliiiii,  qiicni 
(piidam  ilcbraii  diciiiil  fiiissc  Tiibulcain  fi- 
liiini  siiuin  :  proptor  ipiod  mctuobant,quod 
si  coiiciporoiit  cx  Luiiioch,  prolos  nusci- 
turu  cssct  a  l)co  |)lagaiida.  Iliuc  Lanicch 
o\(-usaii(l()  sc  dixil  :  Quoiiiain  oi-cidi  vi- 
riiin,  ol(-.,  juxla  soiisiiiii  pia-liabiliim.  Doin- 
do  consolaiidu  iixorcs  siias,  adjocit  :  Scp- 
tiipliiiii  iiitio  dabitiir  i\c  Cain,  etc.  ;  qiiasi 
diceret :  SiCain,qui  invidiose  occidil  Abol, 
non   fuit  intorfcctus   usijiio   ad   scptimaiii 

C  goncrationcm  ;  miillo  fortius  ogo,  qiii  igno- 
rantor  occidi  Caiu.  non  piiniar  in  prolo 
inoa  usquo  ad  goiioralionos  iiiullo  pluros, 
vel  usque  in  gonoraliones  sino  lermino. 
Sed  huic  exposilioni  objicilur,  (piia  sociiii- 
dum  eam,  verbum  hoc  Lainech  fuisset  in 
se  falsum.  Ipse  enim  in  prolo  siia  fuit  pii- 
nitiis  diluvio  diu  ante  sepliniam  gonera- 
tionoin  post  oum,  imo  tota  sua  progonies 
poriil  auto  iliain.  Noii  autom  vidclur,  quod 
Scriptura  ista  canonica  tain  ponderose  re- 
citasset  unum  mendacium  Lainech,  pra?- 

D  sertim  quum  recitatio  illius  non  videatur 
iitilis  aliunde. 

Prffleroa  Rabbi  Paulus  improbat  hanc 
ipsam  oxpositionom.  Id  qiioquo  (|uod  roci- 
taliim  ost  de  uxoribiis  Lainoch,  quod  ojus 
vitabant  concubitum,  non  habet  auctorita- 
tcm  aul  certitudinem  ex  Scripturis,  nec 
ex  dictis  authcnticis.  Hinc  Rabbi  Paulus 
aliam  ponit,  et  approbat  expositionom 
(piam  Rabbi  Moysi  adscribit,  diconti  quod 
uxoios  Laincch  vidonlos  fiori  divorsa  oj^era 
ex  sere  et  ferro,  formidabant  quod  ex  arte 


KNAUHMHi    IN    I   \l'      IV  liKNf.HIH.    —    AIU  .    \M\  13*1 

illa    iiiliotliiciifiil   iinnii  inl    \  iiliiriiiinliiiii   \  ;^il  \  nliim.  iil  hii  j  iliii>,  ijr  cn  iiiiHrfirlm  ,  rl 

r\  orciili-niliini  ;  iili-o  Liinirrli   n'lni\il  <*iis  Iimmio    n-ilinirnliii .    Ilr   (!iiiii   i-niin    iiiimm 

ali    islo    liinoii,  ilirriis  :  Hi  I  kIi    viiiiiii    iii  inin  ilrlniil    \  rninitanii  n  .Iiivi'|iIiiis  hciiImI, 

viiliuis  niriiiii  ;  ijiiasi  ilii  rnl   :  l'ossiiin  oc  i|iioi|    \lii'|  rxslinclii,  ct   (!aiii  cjcclo,  iiiiior 

ci(l(>rc   iii   \iiliiirc   aiil    li\oi'c  sinc   aniiis.  ^ciicialionis    vclicincntcr   aii^cliat    .\ilaiii. 

Vcniiii    lia'c    cxposilio    \iilcliii'    \alilc    iin  Islml  aiitciii  i|iioi|  ilicitiir  dc  \olo  scii  |iio 

liropria.  iil    scilicct    vcrliiiiii    istiul  |ira'ti'  posito    .\ila'   «lc   ciMitiiicmlo   iii    iclii|iiiiiii. 

riti  tciiiporis,  Itccidi.  cxponalitr  pcr  islml  rcproliat    Haliln    l'aiiliis.    Scil    iliccinliiiii. 

roinplcxiiiii.  Possnin  occidcrc.  Ilitic  piitn:i  iptod  diclttin   illiid  satis  prolialiilc  csl  cx 

(piain  positi.  c\|>osili()  aplior  iiiilii  \idrliti.  dtiohtts.  l'riiiio.  c\  \c|icinctitissiiiio  iikito- 

Oitocircu  sciciidttni.  (ittia  ttt  dicitiit  aiictor  rc.  (piciii  dc  .\l)c|  (iccisioiic  coiiccpil.  .Non 

Scholaslicjc  liistoria>,  (Ilossa,  cl    Ualianns,  cnitn  solnmmodo  dolitcrtiiit  ipsc  ct  {''.va  dc 
Laiiiccli  vir  satrillarins  cvstilit  d  \cnatoi',  H  ,\|icl  iiilcrrcclionc,  scd  cliaiii  iiicHaliililcr 

ac  diti  vi\('itdo    incttnit    octtlorittti   calif;i  dr   lanto    malcricio    proprii    filii .    sciliccl 

ncm  ;  idco  ditvil  sccttm  ;idol('Sccnl('in.(|iii  (]aiii  ;  ct    idco   poliicniiit   co^ntan',  nicliiis 

sil>i  inonslravit    licstiiis    sajiitlimdas,    (pii  cssc  noii  gcncrarc.  (]iiaiii   itt  liliis  frcnilis 

vidcns  ('ain   i;u'cntctn  rclro  rrntctii.  pttl;i-  tali;i  ricri  ac  vidcrc.  Kl  timitcriiiil.  nc  lalia 

vit  hcsliam  cssc  ;  sictpic  cx  dircclionc  ;»do-  dc  cclcro  ricrciil.  Scich.mt  c(ptidcm  vcrtitn 

lcsccntis,  Lamcch  dircxil  saiiilhim  in  (liiiti.  cssc  (piod   diii   posliiiodnm  sct  ipliim  cst  : 

cl  cnm  occidil.  ()iio  coi>:nito.  ila  ;icccttsiis  Honttnt  csl  mori  siitc  liliis,  (piiiiii  post  sc   Eccii.xn, 

csl  ira  conlra  adolcsccnlcm.  (piod  \crhci'a-  rcliiKpicrc   lilios   ncqiiam.  Sccnndo.  qnia 

vit  cnm  nsqitc  ad  morlcm.  ('.;iin  ;ittlcm  il;i  li;il)clnr  iii  lcxlii,  (piod  .\(l;uii  cr;it  cciitttiti 

liiiic  itidc  lalchal,  co  qitod  ahoiiiiiuihilis  cl  cl  lii,uiiit;i  aiinontm  diim  j:ctuiit  Scth.  I^x 

in  limorc  jiiiiilcr  rnit.  Lamcch  qti0(ptc  vc-  qno  clicilur.  qtiod  post  occisioiicm   Ahcl 

nahalurcl  hcslias  sagillahat.  iion  iitcartim  C  diii  contituiit.  saltcm  sccundum  comptit;i- 

cartiihiis  vcsccivlur.  quouiam   autc  dilu-  lioucui  Scpluafjfitita  iulcrprctunt  atqiK  .Mc- 

vium  nou  crat  niauducatio  caniiiim,  scd  lliodii.   iiisi   dicalur  alios  ^cuuissc    intcr 

pro  sua  dclcctatiouc  ct  usu  pcllium  ad  vc-  Abcl  ct  Scth,  quos  Scriptura  non  cxprimit. 
stitmn.  Dcniquc  Lyra  refert.quod  Hcbrsei  dicunt 

Dcindc   dcscribitur.   qualilcr  p:cncratio  ipsnm  Lamcch  convcnissc  conjugcs  suas 

(dcclorum  (piorumdam  proccssit  cxAdatu.  coram  Adaiu,  qui  crat  patcr  ct  jndcx  co- 

qtium   suhdilur  :   Coynovit  qKoipic  ailhuc  ruiii.  co  quod  uollcnt  sibi  misccri.  (Juum- 

Adam    a.rorcai  saaai  ;  ct  pcpcrit  filinm.  (pic  Adani  vcUct  cas  induccrc,  nt  rcddcrcnt 

rocavit(jac    iiomoi    cjas  Scth.   ipiod   uuo  dcbitum  viro  suo.  dixerunt  ad  Adam  :  Ca- 

niodo  intcrprctatur  positio,  ct   ita  accipi-  sliga  primo  te  ipsum.  quoniam  diu  conti- 

lur  hic.  Nam  suhdilur  :  Diccas,  ipsa  ttxor  uuisti  ah  Eva.  Tunc  Adam  cognovit  con- 

ki\-S'  :  Posait  mihi  Dcas  scmcn  aliad  proH  ]\\Sic\w   suam.    Ista    fabula    slulta   cst,    et 

AbcJ.  id  cst.  alium  filium.  scilicct  istnm  mauifcstc  nicndosa.  .lam  cnim  cxpositum 

Scth.  contulit  mihi  Dcus  succcdcutcm  in  lo-  est.  qiiod  sccuudum  tloctores  catholicos  et 

cum  kho\,qaem  ififerfecit  Caia.  Cwcn  hoc  Hcbrseos  atquc  Josephum,  Lamech  ex  se- 

in   Scholastica  historia  fertur  :  Dicit  Stra-  nectute  incurrit  oculorum  caliginem.  an- 

bus,  quod  Adam  post  mortein  Ahel,  vo;  it  tcquam  intcrfecit  Cain  et  adolescentem, 

uon  sc  amplius  cogniturum  uxorcm.  Yc-  proptcr  quod  factum.  dicunt  Iiebra?i  isti 

rumtamcn  Slrabus  recitativc  niagis  quani  uxoivs   Lamech   ahhorruisse  ejus  concu- 

asscrlivc  hoc  ait  :  Fcrunt,  iuquiens,  post  bituiu  ;   sicque   Lamech   fuisset  antiquus 

mortcm  Abel  vovissc  Adam,  se  ulfra  uxo-  atque  ca^culiens,  antequam  Adam  genuit 

rcm  non  cogniturum.  ncc  filium  gcncia-  Sctli,  quem  genuit  quum  esset  centum  tri- 

turum  :  sed  Deo  jubcnte  pcr  angclum,  fre-  ginta  aunorum,  quse  setas  fuit  tunc  adhuc 


irm 


K.NABHATIO    l>    lAIV    IV  (iE.NKSIH.    —    AIVI.    XXIX 


juvfiiilis  Siri|ut-  l.aniich  fuissft  Kniior 
i|)iiO  Aiiaiii.  Hur^tus,  ^i-ncralio  (^aiii  iioii 
putuit  |ti'oti-iiili  usquc  a<i  s<-|itiiiiuiii  fjfiit'- 
ratiuiM-iii  aiiti-  nativitatt-iii  Scth,  si-u  .tii 
tcquaiii  Ailaiii  luit  r<-iituiii  li-i((iiita  aiiiio- 
ruiii,  |tra-s<-rtiiii  i|iiia  ti<tiiiiiii-s  tuiic-  iiiultis 
aiiiiis  \i\i-ruiit  uiit<-(|iiuiii  ^'<-iiu<-ruiit.  S(-<1 
uil  liui-  quiiluiii  r<-s|iuii<l<-t,  i|uasi  suhuii- 
(lo  fahiiluiii  ll<-tii-a-uruiii,  (|Uiti|  tilii  (^uiii 
i-ruiit  lu.vuriusi,  iilco  ffstiiiuttuut  ui-i-i|t<-ri- 
coiijugt-s.  Si<.-qut'  uiitfquuiii  A<laiii  cssct 
i-<-iituiii  tri^iiitu  uiiiiUiUiii,  |tiilci'aiit  iisi|u<- 
ail  scptiiiiuiii  ^<-iu-ruti(tiii-iii  \<-iiii'<-.  (JiKtd 
si  vcruiii  <'ssct,  gcii(-i'uli(t  illu  ruissct  ad 
tiiK-  iiiulti|tlicata  |t(-i-  |tliii-inios  gradus  ac 
iiuiiicrus  antc  (liluviuiii  :  i|iiiid  cst  citii- 
tiu  doctores  sanctos,  ct  contra  tcxluin, 
qui  gciicalo^iaiii  (luin  tciininut  iii  liliis 
l.aincch. 

Sctl  cf  Scth  iKtfiia  cst  /iliit-s,  id  cst,  i[tsc 

Seth  ex  conjugc-  sua  gcnuil  filiuiu,  '/ncin 
vucavit  Enos  :  quod  nomcn  intcrpiclutiir, 
hoino  scii  vir  ;  cl  (t|itiinc  convcnichal  ho- 
inini  huic,  qui  rutioiiabiliter  ac  virluosc 
se  habuit,  quia  siilijiinfiitiir  :  Isfc  cwpii  in- 
VOCtirc  i/oinc/t  Iknnini.  \on  cst  diibiuin 
quin  Adain  cl  Kva,  ct  Abcl  quaindiii  vi.vil, 
Seth  quoquc  quotidie  ac  dcvotc  invocavc- 
rint  Dcuin  ;  sed  iste  dicitur  specialitcr  co'- 
pisse  Dominuni  invocare,  quoniam  cum 
prspcipua  devolionc  hoc  fccit,  ct  lortc  cum 
spccialibus  orationiltus  ct  ritibus,  caprimo- 
niisquc  dccentibus. 

Circa  hoc  rcfcrtLyra,  in  Hcbrseo  halicri, 
Tunc  coepit  invocare  nomen  Domini,  pro- 
pter  quod  Juda^i  exponunt  hanc  invocatio- 
nem  de  idololatria,  quia  (ut  dicunt)  tunc 
aliqui  inccpcrunt  nomcn  Dci  atfiiliuerc 
creaturis,  videlicet  soli,  luna?,  ac  idolis  : 


A  iioii  tamcii  ali  istu  dcvoto  Knos,  scd  a  filiis 
(!uiii  ci  (-uiitciii|)urancis,  factuin  <*st  hoc. 
hliid  aiili  111  slulidc  dicliini  csl,  i|U(tniaiii 
iiiNucaliu  iiitiiiiiiis  Di-i  s<-mp<-i-  iii  lt<tii<t  ac- 
cipilui'  ;  ncc  sc<|uitur,  si  tuiic  iduUtlalria 
cicpil.  <pKid  liinc  cu'pil  invocarc  iKimcn 
Doiiiiiii,  scd  pittius  iiomcii  diulioli,  ipio- 
niuiii  ab  idololaliis,  cliamsi  hoc  ncsciunt, 
iii\(t('utui'.\  (■iumlamcii  S.  ilicronymus  ait: 
IMcriipic  .liida-driiiii  aibilraiitiir,  ipiud  Iuik' 
piiiiiu  iii  iiomiiK-  cl  simitiludiiic  Domiiii 
fabiicala  siiil  idolu.  (iirca  (piod  alii|ui  di- 

II  (-iint,  ct  in  Scholaslica  historia  laii^iliir, 
quod  l'iiios  istc  cx(-ogila\it  ct  fccil  imagi- 
iics  ad  Dci  iKinorcm,  <'t  cxcitandam  me- 
nioiiu'  liumana'  pigiiliam,  iioii  iil  colcrcl 
illas.  \'.\  tioc  taiiicii  iil  diciliir,  alii  quidam 
sunipscruntuccasiuncin  cii-oiis.  Jaiii  autcm 
supcrius  dicliim  csl,  cl  Thonias  iii  sccun- 
da  sccundu' l<-slatiir.  (piod  iii  piima  muiidi 
o^tate  iioii  fuit  idololulria,  scd  iiiiius  Dci 
solius  nolilia,  cx  rcccnli  crcationis  inundi 
mcmoria. 
Circa  pia'habila  Joscplius  scribil  :  Seth 

C  ad  a'lalcm  discrcliunis  pcrvcnicns,  vii-tu- 
tibiis  sluduil:  ct  quuni  css '1  vir  cgrcgius, 
imilalurcs  siii  filius  dci-cliqiiil,  «pii  disci- 
plinam  rcrum  cadcslium.  ct  oriiamcnlum 
carum  priiiiiliis  iiivcnci-iiiit  :  ct  iic  pciirciit 
quaj  invcnerunt,  quiim  prfcdixisscl  Adam 
extcrminationciii  omiiiiim  rcriim ,  unam 
per  igncm ,  aliaiii  pcr  acpiani ,  fcccrunt 
duas  columnas,  uiiaiii  cx  lalcribus,  aliam 
cx  lapidibus,  in  ambabiis  qua;  invenerant, 
conscribcntes  ;  ut  si  conslructa  cx  lalcri- 
bus  exterminarctur  imbribus,  lapidea  pcr- 

D  manens,  pra^bcrct  hominibus  scripta  co- 
gnoscere  :  qua>  lapidea  permanct  hactenus 
in  Svria. 


KNAim.VIHl    IN    CAI'      l\    (ii:.M'.SIM. 


AUT.    XXX 


i:j7 


.Mllir.l  LUS  \\.\ 


K.i.rcii)  \  rio   siMHii  I  Ai.is   ac   M\siit\    i.jimh.m    i  \I'Iiii.i. 


A 


l>  \  M  idf/iiorif  ii.nin-tii  .siiiiin.  INr 
.\(lam  iiilclligiliir  Clnisliis;  |)cr  l".\iiiii, 
|)riinili\a  illa  l^lccicsia  c\  .liKlaisiiio  nala. 
(|iiic  (llirisio  adhiic  corporiililcr  in  innndo 
iiilcr  lioinincs  coincrsanti  adliicsil.  Iliinc 
(Ihristus  coj;no\it,  (|iiiiiid()  |)Osl  siiiiin  iis- 
ccnsioncin  cidcm  Spirilmn  Siinctiiiii  niisit. 
cjnstjnc  donis  Koclcsiam  illiim  c\iil)ciiin- 
lissimc  r(>cun(la\il.  ilii  (]iiod  liiiu'  <-oiii;'iii/ 
t'f  pcpcrif  Citiii,  hoc  cst,  Jiidaicnm  popn- 
Inm  spirilnalitcr  r(>i;('iicra\  it  in  (lliristo, 
(liiiindo  in  dic  sanclo  Pcntccosl»>s.  bcatis- 

.1(^11.41.  sinuis   priiic(>ps   .\posloloruin   Pclrns   tria 

y*i</. IV,  1.  miiliii,  (>t  panlo  post  (^uiiuiuc  millia.lu(ia>o- 
ruiu  conv(Mlit,  at^juc  (iuoti(ii(>  plurimi  .lu- 
(iaHMum  iu  ouini  .ludica,  (lalihca,  <il(iuc 
Samaria  cou\(>rt(>l)autur  ad  Cdiristum.  ct 
l)ai)ti/.!il)aiiliir.  riidc  Kcdcsia  isla  primili- 
va,  lunc  jjriitulaus,  (li\it :  /^hs.scifi  /loniiiicm 
pcr  /)c/iiii.  lioc  cst,  (livina  virtulc  snbjcci 
Christo  ct  milii  pcr  fid(Mu  ac  cvaiiirclicam 
lcii(Mn  populum  istnm  .ludaicum,  qui  coin- 
paratiouc  ij(Mitilium,  diiiuus  crat  liomo  vo- 
cari.  hoe  cst  ratioualis,  uuum  Ucum  co- 
lciulo.  Uursus  /icpcrif  frafrcni  cJks  AbcL 
Per  Abel  iutcUiiiitur  plcbs  gentilis.  ad 
Chrislum  p(M'  primitivani  Kcelesiam  illam 
conversa.  cujus  conversio  eoepit  in  glorio- 

ibid.  .\.  so  Cornelio  eenturione  cl  eonorcijatis  ciim 
eo,  quos  pnvratus  Areliiapostolus  (^Jiristo 
incorporavit.  sieut  iu  Actibus  Apostolorum 

Jbid.w.i.  icstalnr  :  Vos,  iuquiens,  scitis  quomodo 
Deus  primum  elcgit  per  os  meum  ex  gen- 
tibus  assumere  populum  nomini  suo.  Fidf 
aufeni  Abcl  pastor  oviuin  :  id  est.  multi 
ex  gentilitate  conversi,  facti  suut  evange- 
licae  legis  prrpdicatores,  et  aliorum  prsela- 
ti.  fideliumque  pastores,  qui  fideles  sunt 
Joann.x,  ovcs  Cliristi.  dc  quibus  prfedixit  :  Alias 
oves  habeo  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili.  £f 


\  Ciiiii  iii/ricofii  :  id  cst,  conviMvsi  cx  Jiidiii 
Miio.  lal)orii\i-riint  iit  iilii|uos  i>x  Syiiagoga, 
(|iiii<  crat  ag(M'  ac  vinca  hci.  iid  Chrislnm 
c()ii\ crlcrcnl.  Kiiil  (|iio(|iic  .Nbcl  piistor 
oviiini.  id  csl  cnllor  .sini|)li(  itiilis  o\iiiii>  ct 
innoccntiic.  Ciiin  aultMu  agricola,  id  csl 
(iihor  iigri  intcrioris .  \id('licct  projirii 
cordis.  \r\  iigricolii  fiiit.  iiiioniiiiii  miilti 
('\  Syiiiigogii  convcrsi,  iidhiic  circii  lcgiiliii 
ol)scr\iiiida  ('liiul  intciiti.  (iiicmadiiiodiim 
in  .Xctiliiis  .\posl(doriiiii  siUuiiiN  Jiicobiis 
loquitur  Paulo  :  \  idcs.  fr;ilcr.  (luot   luillia    .\ci  xxi,. 

li  credidcriiiil    iii  Judicis,   cl   oiiiiics  iiMiiiila-  ■"• 
lorcs  lcgis  suiil. 

Facfiiin  c.sf  a/tfcni  posf  niiiffos  dies,  ut 
offcrrcf  Caiii  dc  friicfHins  fcrnc  niiincra 
Domiiio  .•  hoc  cst.  luulti  cx  Jiuhois  conv(M'- 
sis  adhiic  obtulciuiit  Deo  carnalia  saeri- 
ficiii  icgis.  Alicf  (jiioi/nc  olifnlif  ilc  jirimo- 
(jcnlfi.s  ijrcijis  siti  cf  dc  adipibus  eoriiin  :  id 
cst,  plebs  ex  gentililale  conversa,  et  aliis 
pra>si(hMis.  multos  excclhMitiores  ex  grcgi- 
l)us  sibi  commissis.  induxit  ad  hoe.  quod 
per  palniam  martyrii  sc  ipsos  Domino  dc- 

C  votissime  obtulcrunt.  Rursus.  Abel  seu  po- 
pulus  istc  ehristifidelis,  oblulit  Deo  pri- 
mogenila  gregis  sui,  id  est,  quidquid  in 
virtutibus  ct  aclibus  suis  virtnosis  pra-ci- 
puum  fuit,  diviiup  pictati  et  gratitT  Dei. 
nou  viribus  suis,  adscripsit.  Kt  de  adipi- 
bus.  id  est,  spirituali  fervore  et  opulentia 
divinorum  charisniatum  obtulit  Deo  sa- 
crificium  laudis  et  observantiam  manda- 
toruni  :  siquidem  sacrificium  salutarc .  eccU. 
respicere  in  niandatis.  Kt  Dominus  ait  :  ^''"^-  -• 
Saerificium    laudis  honorificabit   me.  Et  Ps.\u\.iz. 

D  respexif  Dominus  ad  Abel  et  ad  munera 
ejus  :  quoniam  plebs  ista  christifidclis  ex 
gentilitate  electa,  fuit  acceptissima  Deo  in 
se  et  in  actibus  ac  sacrificiis  suis  sanctis. 


m 


K>AHnAllt)    IN    CAl'.    l\   (iK.NKSlS. 


AHT.    XXX 


Atl  Caiii   lu^fit   et   ail    miinern    illius   nun  A  ('onmiio  at'  1'fCtu  iiilcnliKiif,  iiiio  rl  c.xcln- 
renitewit.  Woc  iiitcili^fii<liiiii  r>l  di- JinlaMS      Kioiii-   Nilioriini,   iic   |)i'a\a  lioiiis   adiiiiscr- 


10 


aiiliir.  iNopli-r  (|iioil  di.vil  A[»ostoliis  :  Ua    //.»».».1,1. 
lioiial)ilf  oliM-qiiiiiiii  Vfslriiiii.  Kt  Dciis  prr 
Jrrriiiiaiii :  Si  s«'|»arav<'ris  |)rrlioMiiii  avili,  y^r.  »v,i'.i. 
(|iia>ii   ()>>   iiiriiiii  cris.  Nisi   isliid   iiii|)l('\i' 
iiiiiii^,   ('iil|)aliili's    Miiiiiis,    cliaiii    si    hoiia 
a^crc  vidcaiiiiir.  Sid/  /r  cril  nppflilns  i[jnH, 
<7    ///    iluinliinhrris    illiils.   Iloc    loco  cdocc- 

iiiiii    a  Doiiiiiio,  siipcrarc   iiosiiiclipsos   iw 
proprio  aiiiiiio  doiiiiiiari,  [)assioiics(|iic  rc- 
Irciiarc,  ct  sciisilivaiii   [lartciii  ralioiii  lc- 
dixirmit,    siciit   iljidciii    lialicliir  :  Dcsccii-  H  ncrc  siilijcclaiii,  si('(|iic  oiiniia  [loiicrc  siil) 
dciilcs  ([(liduiii  a  J(ida-a  Aiitiocliiain,  docc-      ordiiic  diviiii  aiiioris.  hc^iiiiiii  ciiiiii  codo-    .\i,iiih.\i, 
baiit  Iralrcs,  qiiia  nisi  circimuiduiiiini,  noii       hmii  viiii  [lutiliir,  ct  violciiti  ra[)iiiiit  illiid.  '-• 

J)i.rihjuc  Cain  ail  Ahfl  frnlrcin  siutm  : 
Kijrrdiainur  furas ;  id  csl,  [)0[)iiliis  islc 
Jiidaiciis  crcdcnsct  lcgalia  scrvaiis,  [irovo- 
(•a\il  convcrsos  c.x  ffcnlihns  ad  (lis[)iitali()- 
nis  ('oiiriiclnin.  Qunnu/tw  l'.s.si'hI  in  a/jro 
sa'Ciili  hnjns,  consurrcxit  Cain  advcrnns 
fratreni  suuni  Ahcl,  cl  inlcrfccil  cnm. 
niiiiin  cniiii  Jnda-i  non  [lotiiisscnl  ralic- 
iic  cl  Scri[)lnrarnin  allcjiationc  (;alIioli(;is 


illiii  coiivcritiii,  qni  taiidi-in  |)crliiia(ilcr  as- 
scrucrnnt  lc^ulia  siiiinl  ciiiii  K\uii^cliocss«^ 
hcrvaiida  :  (|iii  lucrctici  facti,  Dco  dis[)li 
cucruiit  ciiiii  sucrificiis  suis.  Idco  |)o[)iilii<> 
istc  iraliis  csl  rchcincnlcr,  cl  conciilil  iiillns 
Aet.xt,^.  ejUH.  V\  i'i\\\\\  iii  Aclihiis  lc^'ilnr,  (|nidaiii 
dc  tia-rc-,!  IMiaiisa-oruin  cornin  (|m  i  icdi 
dcraiil,  snrrc.xci  (inl,  diccntcs  :  (Jnia  opor- 
tcl  circuiiicidi,  cl  scrvarc  lcKcni  .Moysis, 
(|ni)d  ctiaiii  alii  iniilti  c\  Jnda-is  convcrsis 

Ibid.   1 


potcstis  salvi  ficri.  (Jiiiiin  aiitcin  A[)()stoli 
cniii  consilio  siio  dclcriiiiiiusscnl  o[)[)osi- 
tniii,  irati  siiiil  illi.  fliiic  Doininns  ail  {\c 
Maiiich  I,  |)u[)nlis  istis  .Vlalacliia'  :  Non  cst  inilii  vo- 
Iniitas  iii  vobis,  ct  iniiniis  iioii  snsci[)iani 
dc  iiiaiin  vcstra;  Ab  ortii  ciiini  solis  ns(|nc 
ad  occasiiin,  iiiu^Minin  cst  noincii  niciiin  in 
pcnlihiis,  ct  in  uiniii  loco  sacrificutur  cl 
offcrlnr  iioiiiini  iiico  oblatio  iiiiinda.  (Jiiod 


ad  liltcrain  dictnni  cst  (\c  Sacranicnto,  sa-  C  [)ra'valci'c.  cn'[)ciunt  cos  cor[)oralitcr  [)cr- 


crificioqnc  altaris. 

Di.vitfjue  Ihtniiniis  nil  cuin  .'  (,iuarc  irn- 
tus  es?  Sic  Doininus  por  sanctos  A[)Ostolos 
inci'C[)avil  ct  docnit  Judspos  illos,  in  siiis 
criorihiis  [icrlinaccs,  quoruin  facics  coiici- 
dit,  qnaiido  vidchant  oinncm  firatiani  Dci 
aSyna^Mifia  ad  Christifidclcs  transfcrri,  ct 
gcntilcs  sihi  [irjrfcrri  ac  [)ra'l'iil}i('rc  in  do- 
nis  S[)iritus  Sancti  al(|uc  iniraculis.  Xonnc 


sc([ui  ac  iiccarc.  Kl  in  lioc  ha'rclici  at- 
qiic  incrcdiili  fucrunt  concordcs,  qnainvis 
in  aliis  discordarcnt.  Et  ait  Dominus  ad 
Cnin  :  Ubi  est  Ahel  frater  tuus?  Sic  Uo- 
ininns  roprchendit  persecutores  fidclium, 
([uoriini  sanfruincin  rcqiiirit  et  vindical  de  ihi,i.\\»\, 
[icrsccutorihus  corumdcin.  Qai  rcspondit:  '  ' 
Xescio.  Xunn/uid  cuslos  fratris  mei  sum 
cf/o?  Jud.Ti  namque  persecutores  Calholi- 


si  bene  egeris,  credcndo  ct  ohtemporando  corum  in  primitiva  Ecclcsia,  non  fatchan- 
apostolicis  documentis.  Vel,  jn.xta  Septiia-  tur  se  reos  ab  interfectione  fidelium,  nec 
ginta,  Xonne  si  recle  offcras,  recle  autem  D  arhifrahanlur  illorum  curam  pertinore  ad 
non  dividas,  jjcccasti?  Recte  ohtulorunt  so,  sod  [)0tius  reputahant  se  ohsoquium 
Jud;ri  isti.quando  tempore  opportuno  oh-  Ueo  pra'slaro  in  porsoculione  et  intorfe- 
tulcrunt    loL^alia  :   sod   recte    non    diviso-      ctione  crodenlium,  sicut  Salvalor  prtpdi- 


riint,  dum  suh  toni[)oro  evangolica?  legis 
ac  grati»  asseruerunt  ca^rimonialia  logis 
pra^cepta  oportoro  servari,  eliam  Evango- 
lio  divulgato,  atquo  ah  his  qui  e.\  gentihns 
erant  convorsi.  Uenique  qui  agit  honum 
ex  gonero.rocto  offort;  sod  non  rocto  divi- 
dit,  nisi  cum  discrotione  et  dehitis  circum- 
stantiis  agat  hoc,  utpote  loco  et  tempore 


xit  :  Yonit  hora,  ut  omnis  qui  interficit  joann.xyi, 
vos,  arhitretur  ohsequium  so  prseslaro  Uoo.  " 
Dixitque  Uoininus  ad  eum :  Quid  fecisti  ? 
Vox  sanguinis  fralris  tui  clamot  ad  me 
de  lcrra.  Hoc  Uominus  per  pradicalores 
evangolica'  logis  dixit  illis  porversis  Ju- 
dffiis.  Hinc  enim  in  Apocalypsi  hahotiir  : 
Anima?  inlorfectorum  clamahanl  voce  ma-  ^poc.M.io. 


F.NAHnXTIii   IN   (  \l'     n  nKNF.srs. 


AI\T.    X\X 


m 


I  7'/i('vs.  II 
16. 

Ps.  I  XVIII 

i5. 


^ii;i  :  rs(|ii('(|iiti  lltiiiiiiif.  siuifliis  cl  \cnis, 
iioii  jiidicas   rl    iioii    \iii(licas   saiif;iiiiiciii 
nosli-iiin  (lc  liis  (|iii  lialtilniil  iii  lcrra  '.  I)c 
tii(|iic   isliid   pMicralilci'  accipi   polcsl   dc 
oiiiiiiltiis  iiiiiisli'  (>l  inordiiialc  occisis.  111- 

h  \xM,.'i.  dc  l(M|nilui   Isaias  :  llcv(dal>il  lcrra  sanj:iii 
iiciii  siiiiiii.  cl  noii  opcricl  iillra  inlcrlcclos 

johsM.iv.  siios.  VA  sancliis  .loli  ail  :  'rcrra.  nc  opcrias 
san^^nincin  inciiin. 

XiiiK'  ijiiliir  iiiiilri/icfii.s  cris  .tiiiifr  Irr- 
rniii.  Iloc  tdarc  iinplclnni  csl  in  Jndads 
illis  pcr\'crsis,  (|iii  (d)  pciscciilitnicin  siiaiii 
iii  (llirislnin  cl  cjns  tliscipnlos.  Icinpttrali- 
lt>r  cl  a'lcinalilcr.  ctnporalilcr  cl  spiriliia- 
lilcr  a  Dct)  cl  lit)iiiinit)iis  inalcilicli  siinl  : 
tpiia  iil  ail  Aposloliis.  Ira  hci  pcr^cnil 
snpcr  cos  iisipic  in  rinciii.  I)c  i|iiil)iis  locii- 
lus  csl  Psalniisla  Dco  :  {"Hriindc  siipcr  cos 
irani  Inain.  cl  Inror  ira>  liia*  i-oiiipndicn- 
(lal  cos.  Dcnitjiic  tdiain  iii  .Mcorano  .Malio- 
incti  lial)clnr,  cinod  .liidaM  a  Dco  rclicti 
sunl .  co  tpiotl  .lcsum  uou  i'cccpcruul  pro 
Chrislo  cis  proinisso.  Sarraocni  qiiippc  l'a- 
tcnlnr,  iiuotl  .lcsiis  Na/arcniis  sil  Cliristiis 
in  lciit' ct  Proplictis  proinissus.  ac  suninnis 
Proplicla.  scd  ncgaiit  dcitatcni  ipsiiis.  .Ma- 
honictiis  nanupic  rnit  instrnclns  a  Scrgio 
monacho  Ncstoriano  hirrctico.  Ncstoriiis 
autcni  lurrcsiarcha  ct  inimieus  Dci,  dixit 
Christuin  cssc  honiincin  purum.  Qmon 
opcralK.s  /'iicris  cain,  iio»  dnf)il  lihi  frit- 
clns  siios.  Hoe  fuit  implctum  in  .TudiTis. 
quantlo  proptcr  impiclatcin  suain  in  Clni- 
stum,  a  Uomanis  vastali  sunt,  ct  tcrra 
corum  undiquc  demolita.  Spirifualius  au- 
tcm  loqucndo,  quando  tcrram  suam.  id 
est  corpora  siia,  cxereucrunt  in  obscrvan- 
tiis  lciris.  non  rcett^  crcd(Mido  in  Christum. 
corpora  corum  nullum  protulcrunt  Iru- 
etum  virtutuin.  scd  putrcdincm  vitiorum. 
Vagus  cl  profugus  eris  super  terram.  scu 
gemens  et  Iremens,  secundum  aliorujn 
translationcm.  Nil  certius  isto.  Judspi  enim 
undiquc  sunt  dispersi.  ct  dura  captivitatc 
premuntur.  atquc  suh  Christianorum  ad- 
versariorum  suorum  tcncntur  impcrio.  sub 
quo  gcmunt  et  tremunt.  Unde  Danicli  Ga- 

z)an.i.x,26.  bricl  angclus  ait  de  ipsis  :  Non  erit  popu- 


\  liis  Clirisli  qiii  ciiin  ncjfnliiriiH  v%\,  d  riiii* 
cjns  viislitas.  ct  iisqiic  ad  riiiciii  pcrHCVf- 
ralnl  dcsolalio. 

Iti.iili/iic  Caiii  ail  Ihiiiiiiiiiin  :  Majnr 
cst  iiiii/iiilas  nira,  1/1111111  iil  cciiiani  uic- 
rcar.  Iloc  compclit  infiihdi  popiilo  JiidiiM»- 
rntii.  (pii  liccl  sc  nc^'cl  prorii^'iiin  a  ti-na 
proinissionis,  cl  vagiiin  |>cr  iniindiitn  |it'o- 
plcr  Clirisli  oceisioncin.  cl  priiniliva'  Kc- 
clcsia»  pcrscciilionciii.  ratclni'  l.iincn  sr 
pcrpclrassc  crinicn  taiii  ;.Maiiilc.  iil  \ciiiatii 
nctpicant    itnpclrarc.  ila   ipiod    lilicrcnliir 

|{  ali  isla  caplivilalc.  Vciiiiiilaiiicii  caplivi- 
latctn  sitatn  popnliis  islc  dcploral.  dic<Mi- 
do  :  ErfC  cjiris  iiic  a  farir  Irrnr  palriltll 
liiconiiu.  ('/  '/  farir  liui  ahsrumiar.  Scd 
inlci  lia't'  mcliiit  morlcni  lctnporalcni  ina- 
gis  cpiain  Dci  orrcnsam.  cl  propriatum 
animaruin  intcrilnm :  idco  ail  :  (Jiiinisijiii 

lnrciicril  iiic,  orciifct  tnc.  —  l)i.rili/iic  ci 
DiDiiiniis  :  Xcf/iiai/iiaai  ila  /irl,  srif  irninis 
i/iii  orriifrril  Caiii,  sc/il n jil n m  /iii iiid nr . 
.Nou  ciiiiu  \ull  Dciis  iil  iucrcilnlus  Jii- 
(hcorntn   popnlns   pcnilus  occidatur,   m'c 

(;  (piistinam  corum  cst  occidcndus.  co  cpiod 
patrcs  coniin  (^hristum  occidcrunt.  cl  [icr- 
scculi  sunt  cjus  primitivam  Ecclesiam.  Si 
lanicn  aliundc  meruerint  morteni,  possunt 
occidi.  (.liii  vcro  sinc  eausa  rationabili  oc- 
cidcrit  qucmquam  coruni.  septuplum.  id 
cst.  valdc  diirc  ct  pcrfcctc  punictur.  lan- 
quam  homicida  crudclis.  Non  cniin  cst  jncoi,.\. 
miscris  ct  alTliclis  illis  addcnda  affliclio  "^  ^' *''«• 
sine  causa  idonea,  sed  pro  eorum  conver- 
sione  orare  dcbcmus.  Posuitque  Domimis 
in  Cain  signum,  id  est  in  populo  illo  in- 

D  credulo,  ut  non  intcrficerct  eum  omnis 
qiii  invenisset  eum.  Hoc  signum  est  pro- 
phctia  per  multos  sanctos  vetcris  Testa- 
mcnti  prsenuntiata  de  reservatione  Judaeo- 
rum  iu  vita  usquc  in  saeculi  finem,*ut  ex 
corum  adspeclu  inducantur  Christiani  ad 
considcrationcm  divinae  justitia».  ad  rccor- 
dationcm  quoqiic  passionis  dominicjp.  at- 
quc  ad  confirmationcm  fidei  christianae. 
qua?  cx  illorum  tam  diuturna  dcrcliclione 
clare  probatur,  cx  quorum  etiam  libris 
probamus  quae  credimus.  Ideo  scriptum 


I'i0 


e.NAnHVlli)    l>    CAl».    IV   (iK.MflHIM.    —    Alll.    X.V.X 


f«i.«iii,ii  eiit  :  Ne  occiilas  eOH,  ii<-(|iiaii<lu  uhliviscaii- 
tur  (>()|>uli  iiici. 

hlyrcasunijue  Ciiin  a  fiuic  iMttuini,  i<l 
fsl,  a  l)fu  rjcctus  ac  (lcrclictus  pupulus 
illc,  hubitaoit  itiiifuijiis  (id  iificittiilrin  jila- 
(juiii  Edcn.  \\-v  Kdfii,  iulrliiniluf  Mcclcsiu 
(Ihristi  ;  pcr  oricutalciii  |>la({aiii  cjiis,  do- 
cliiiia  lcj,'is  cl  l*ru(>lictaiuiii,  cx  (|iia  laii 
(|uaiii  cx  oiiciilc,  orta  cst  lux  sa()iculia' 
salularis  uuivcisat  iiiilitaiiti  Kcclcsiav  lii 
hac  itaiiuc  {)laju'a  liahitavil  ac  lialtilat  us- 
(|uc  iiuiic  pciliihii  (tnpiilus  llcltiiconiiii,  iii 
(luaiituiii  ali(|ualciii  liahciit  co^iiilioiiciii 
Scripttiraruiii  illaruiii,  at(|iic  iii  ca  (|uoti- 
di(f  studcnt,  Scri[)tiirus(|U(^  illas  liahciit  cl 
vcrus  crctluiit.  l^orro  cjcctioncin  ipsius 
Caiii  rcpi  icsciitat  Kcclcsia,  sanjiuinaiios  cx- 
coiiiiiiuiiicaii(lo,  pra-cipiic  ciiiii  caiiilclis 
accciisis,  (|iioiiiaiii  vitaiii  lioiniiiiiiii  cxstiii- 
xciunt.  l*ra'lcrca  oinnis  qiii  \nv  inorlalc 
peccatuiii  a  facJc  Dci  c^rcditur,  niciitcin 
siiani  avcrtcndo  a  Crcatore,  liahitat  pro- 
fuj,'iis  a  niystica  unitalc  Kcclcsia',  vagus 
iliKxpic  iiislahilisquc  iii  tcrra,  (|iiantiiiii 
ad  corpus  diaholi  [)crlinct  :  ct  cordc  iusta- 
bilcs  sunt,  passioiiil>iis(|uc  siibdiiiitur,  ct 

r».  \i,  0.  undique  evafjanfur  a  Uco  ini(|ui.  In  cir- 
cuitu    clciiiiii    iiii|)ii   aiiihiilaiil,   (|ui   suiil 

/t  I.VII,  20.  tanquain  inare  fervens,  quod  non  [)otcsl 
/'.».!,+.  quicsccrc,  et  tan(|iiain  piilvis  (|iiein  proji- 
cit  ventus  a  facie  tericC.  Cotjnocit  aatcm 
Caln  iworetn  saain.  f/ua'  conccpit  et  pc- 
perit  Enoch.  IVr  qiiod  dcsij,Miatur,  qiiod 
ex  prav£D  cofjitationis  radice  ct  inlcriori 
animsD  passione  procedit  opus  perversuni. 
Rursus  qiiasi  spiritualis  uxor  incredulap 
plcbis  Jiidiprr  cst  Scriptiira  vetcris  Testa- 
menti,  seciindiim  occidciilein  litterain  in- 
tellecta,  quam  plebs  ista  sic  cognoscit, 
seque  in  eaexercet,et  gignit  ex  eaKnoch. 
id  est  posterifatem  sibi  in  infidelitate  et 
carnali  intellecfu  Scripturae  consimilem. 
Et  a^dificavit  Gain  civitatcni.  In  exordio 
mundi  urbem  construxit :  per  quod  signifi- 
cafuni  est.quod  amatores  mundi  ef  omiics 
iniqui  in  hoc  sseculo  remanere,  prosperari. 
ac  locupletari  desideranf,  et  via  ufunfur 
pro  patria.  Quocontra  de  sanctis  Patriar- 


A  cliis  ait  A|>ostolus,  (|iiod  in  casulis  hubi-    f/ebr.xi, 
labant  faiKjuaiii  hos[)ifcs  et  |)crcgrini.  Kl  '  ' 
rursiiK  :  .Non  liabcinus  hic,  iiK|uit,  iiianen-    jbiii.uu, 
lciii  civilafcin,sc(|  futurain  in(|uiriiiius.  Et  '* 

oocaoit    nnincn    cjiis    c.i:    noiiiinc    fdii  ,sui 

Enoch,  ipKxl  iiitcr|)rcfafur  dcdicatio,  se- 
cunduiii  llicronvniiiin.  Talrs  iiaiiK|iic  se 
ijtsos  ct  |)crtinciifcs  ad  sc,  ac  siia,  dcdi- 
cant  ct  inaiici[)anl  |)ros[)crituti  U-viTixm  ac 
vila'  [)ra'sciiti. 

Laiiicch  aiccjnt  a.rores  diias.  Pcr  Ka- 
iiiccli  infcllijiuiilur  lascivi,  [ira^scrtiin  adul- 

B  leri  <'t  coiiciibiiiarii ;  siinilitcr  illi  ([iii  cuin 
sa|>icntia  <'vaiig<'lica'  lcgis,  (|uaiii  sibi  ih;- 
s|)onsarunf,  ain|ilccliintiir  sa'cularein  |)rii- 
dcnliani,  af(|iic  iii  sa-culo  hoc  cii|)iuiil  vi- 
d<'ri  a<'  r<'[)iitari  |)rudciilcs.  (iiwiiiif  ([iio(|iic 
KaiiK-ch  tr<'s  filios,  (|iioruin  prinius.sciliccl 
Jabcl,  jiatcr  hahltantinin  In  tcntorlis  ar, 
jiastorain,  designaf  cupidos  i't  avaros,  (|ui 
liinc  iiidc  moventur,  ut  colliganl  sibi  ler- 
rciia  cf  |)ascaiit  |)ccora,  id  est  desideria 
sua  brutalia.  Sccundus,  videlicet  Jubal, 
jHitcr  cancntiuni   clthnra   ct   ortjano,   eos 

C  dcsignal,  qui  cxlerioruin  sensuum  quaj- 
riint  et  aniplectuntur  oblectainciila.  Tcr- 
lius,  puta  Tubalcain,  malleator  et  faber, 
significat  bellicosos,  conh'ntiosos,  iracun- 
dos,  et  aliorum  fribulatorcs,  qui  proximos 
suos  ca'dunt  vcrbis  duris  aut  iclibus  seii 
scandalosis  opcribus,  aut  etiam  omissio- 
iiibiis  et  negligentiis  vitiosi:;.  Soror  de- 
mum  fratrum  istorum  Xoema,  sensualila- 
fcm  designat.  Dixitque  Lamech  uxoribus 
snis,  Adce  et  Sellce  :  Quoniam  occidi  vi- 
rian  in  vulnus  meum,  et  adolescentulum 

1)  In  llvorem  meum.  Kibidinosi  namque, 
omnium  a^tatum  homines  scandalizant  ad 
siii  ipsius  perniciem,  imo  sa;pe  violenfer 
aut  fraudulenter  interimunt  viros  et  filios 
mulierum  quas  appefunt,  ut  eis  fruantur 
securius.  Yerumfamen  non  vult  Deus  uf 
quis  scandalizet  tales  ]ibidinosos,aut  inor- 
dinate  perimaf  eos,  scd  potius  ad  paMiiten- 
tiam  reserventur  et  refrahantur  a  vitiis. 

Cognovit  quoque  adhuc  Adam  uxorem 
suain  ;  et  peperlt  filium,  vocavitque  no- 
men  ejus  Seth:  id  est,  Christus  ex  Ecclesia 


KNAUHAIIil    IN    r.AI'.    \    (IKNKSIS. 


Ani    \\\i 


ni 


|utsl  samlos  iiiaiiMcs  f^rmiil  »i)iircsst»i«'s, 
ila  t|m»i|  l'lffli'sia  ili\il  :  /'fsnit  inihl  lirns 
xt'tni'ti  iiliiiii  fint  .i/n'l,  ifiiriii  iiifrr/rrif 
r<////.  (',i»iil'«'Sson's  flfiiiin  sain  li  |)i»sl  iiiar 
(yros  iii  f(»nim  Itifiini  siiirfXfiiinl  ac  po 
siti  smil.  .V<'./  (7  Scf/i  iiiifiis  <:sf  fHnis, 
(/iwiii  nwiirit  /''iios.  /sfr  nrjiif  iiiri>riirr 
HDiiirn  /hniiiiii.  Vrv  liiim'  liiiDs  iiitf iiif^iiii- 
liii' (lr\ oliNsimi  i-fli^it)si,  pnusf rtiiii  primi 
ilii  aiiafliorc ta>  ac  fi'fiiiila>  sam-lissimi, 
1'aiiliis.  .Viitoiiiiis.  .Maoariiis,  ililarion,  l'afo- 
miiis,  al(|m>  iiimiiiifrabilfs,  (|iii  fivpc riiiit 
l)<Mim  fiim  iiiaiidila  dfvotioiif.  iiislaiilia. 
puritalf  tlif  af  iiofte  f\orai'f .  lamlarf  f t 
folcrf.  abstiiifjitissima  ft  rigorosissima 
fonvfrsalioiif . 

PraMf  rca.  pt- r  .\(Um  polcst  intf  llij,'i  Dc ns 
oinninm  [tatcr,  (pii  f.v  Kva.  id  fst  Syna- 
pfojxa.  sihi  oliiii  pcr  ridfiu  (U^spoiisala,  {^f- 


.\  iiiiit  (iaiii,  id  i-sl  popiiliim  Jiid. 1*1)1  liiii,  ipii 
riiil  (finporf  Oliii^ti.  rt  Mirl,  id  csl  i)o 
miniim  Jc snm  ,  tpiriii  Jndin  illi  friififi- 
\i'niiil.  (pii-madmodiim  (iaiii  offiilil  iii- 
iiiiMiim  Miid  .  ipii  III  miillis  (liirislnm 
pi'a'li^ni'avil,  \ii|i'lifi-t  iniiocfnlia,  jiisli- 
iia,  inimolationf.  marlviio.  Iiiriammavit 
ipioipif  llfiis  snprr  Diimiiiiim  Ji-miiii.  ipii 
olilnlit  sf iiif  li|)sniii  olilaliom-m  i-t  iiosliam 
i'alri  in  odoii-m  siiavitalis.  r\  ardfnlissi- 
ina  faritatf  dfsnpfr  aniina>  sna>  inrnsa  : 
(pia>    immolatio    l'ali'i     snpr rafcf plissima 

|{  Init.  Simililfi-  |)fr  Sftli.  i|ni  intf r[)rf lalnr 

|)()siti()  fl  i-fsnrrff lio.  df si;:natns  f sl  ('Aivi-  icor.. 
slns  |)rimiti;r  r(>siir;.;fntiniii.  i-l  |)i'iniiis  rc- 
snr}:fns  (>x  mortnis,  |)ropriu  poU's(alc,  |)ri- 
mnst|iif  di^nitatt>.  i']l  sicut  c.v  Sclli  nati 
sunl  ciocti  cl  virlnosi,  ila  cx  (^iiristo  oni- 
n(>s  rc  ft  nomiiif  (Ihristiarii. 


10. 


ARTICULUS  XXXI 


KXrOSlTR)    1,1TTKI\.\L1S   CAPllLLl    gUlNTl   :    lllC    KST    LIHKR    GK.NKIIATIOMS    AUA.M. 


Is.  IV,  i. 
Joelw.  IS 


RI-11^1''TIT  f t  ivfapilulal  Moysos  in  exor-  C 
dio  luijns  capituli  gencrationem  Adse, 
ut  eam  plenius  prosequatur.  Ilic  est  liber, 
id  est  seriptura  seu  litlera.  (/cncratiouis 
Aclain.  hoe  est,  generationein  aetivam  ip- 
sius  Adtp  deseribens.  quain  generationem 
Ailam  exereuit  seu  ineepit  :  in  die  qua 
crcavit,  id  est,  tempore  quo  forniavit  Dcns 
/loinincin,  scilicct  ipsuin  Adam  et  ejus 
uxorem.  Ex  quo  nune  dietum  est.  In  die 
qua  ereavit  Djus  hominein.  Hebriei  (ut 
fertur)  dicunt  ipsuin  Adain  genuisse  in 
paradiso,  sicut  el  ante  narratum  est.  Sed  D 
argumentuin  eoruin  nil  valet.  quia  die^ 
nunc  eapifur  pro  tempore,  prout  saepissi- 
me  in  Seripturis  contingit.  sicut  in  Isaia  : 
In  illa  die  erit  ijennen  Doinini  in  inaiini- 
ficentia  et  gloria.  In  Joel  :  In  die  illa  stil- 
labunt  montes  duleedineni.  Potest  etiam 
dici,  quod  dies  nunc  capitur  pro  diebus, 


quemadmoduin  frequenter  singulare  po- 
nitur  pro  plurali :  et  ita  supponit  simpli- 
eiter  seu  confuse,  ut  supra  secundo  ca- 
pitulo  :  IsI;t>  sunt  generationes  etpli  et 
terr».  in  die  qno  fecit  Deus  c*luin  et 
terram  et  omne  virgultum  agri.  Ad  simi- 
litudinem  Dei  fecit  illum,  masculum  et 
feminam  creavit  cos,  et  benedixit  illis. 
Oinnia  verba  haec  habentur  circa  finem 
priini  capituli.et  ibi  diffuse  exposita  sunt. 
ideo  proeedendum  est  inodo.  Et  vocavil 
noinen  eoruin.  Adam.  id  est.  utrumque, 
scilicet  tam  viruin  quam  Evam,  vocavit 
hoe  nomine  Adain.  Adain  etenim  in  He- 
brseo  est  nomen  commune.  significans  tan- 
tuin  sicut  hsec  dietio.  homo  :  ideo  sicut  in 
Latino  tam  vir  quam  mulier  dicitur  ho- 
mo.  ita  in  Hebra^o  uterque  dieitur  Adam. 
Attamen  Adam  etiam  in  Hebrseo  frequen- 
ter  singulariter  sumitur  pro  homine  illo 


i\i 


K.NAHHATIU    l\    «;aI».   V  i;K.\KSIti.    —     AHi.    \K\l 


4» 


priiiio.  Sic  t^rf^o  vocavit  fos  Dmis,  i«l  esl, 
vut.iiiilo')  liislituit,  dul  [}fv  sul*j)-cluiii  eiva- 
luruiii  »Mi|ire!i!ie  voeavil  :  in  die  iiuu  ci'i'uti 
sunt,  id  fitt  roniiuh.  .\iiit>o  riiiiii  sfi-uii 
«liiiii  i-or|ais  fx  |)ru*ju('«-iili  iiiulfriu  siiiil 
plusiiiuti,  .\iluiii  i\  liiiio,  Kvu  cx  viri  coslu. 
Vijiit  tiutcin  .[ddin  icntuni  triyintu  un- 
nin,  et  ijenuit  fililllll  iul  iniuijincin  ft  si- 
mitituilincm  suum,  i(l  cst  siliiilcili  sibi  iii 
spccic,   iiiio  ft  siiiiilciii   silii   iii    [)ro|)ii«- 

tull',  llOf   «'mI    111    •IrlfCtUOSilulr,   Ulpott'  <l«'- 

slitutuiii  orif^iiiuli  juslitiu,  iiiortulciii,  pus- 
Hphet.u  i.  sitiili'111,  ct  iiuturu  liliuiii  iriu.  l'ii«lc  uit 
I  tur.  \v,  Aposlolus  :  Quulis  t«'rr«*iius,  tulcs  ct  lcr- 
rclli.  Incucitijiif  niimcn  cjus  Sct/i.  I*rii'- 
ccdciiti  cupitulo  scriptuiii  «'st,  quod  Kvu 
vocuvit  cuiii  Scth.  Itmjuc  uiiilm  si«-  (11111 
uppcllutiuiil,  scu  iioiiicii  al)  Kvu  iiiiposi- 
luiii,  Atluiii  coiiriiiiiuvil.  Sicquc  Kvu  110- 
iiicii  priiiio  c.vprcssil,  dciiidc  Aduiii.  Vc- 
ruiiiluiiicu  Aduin  uiilc(|uuiii  csscl  tuiila; 
ujlulis,  gciiuil  (.luiii  ct  .Vltci. 

Circa  hajc  oritur  qujcstio  duplc.x  :  l'ii- 
iiiu  cst,  quoinodo  vcruiii  sit  quod  Aduiii 
gciuiit  Scth,  «luiiiii  cssct  cciituin  tri;,Miilu 
unnorum,  quuiii  Scptiiugintu  ct  Joscphus, 
il«'iiiquc  Mctliodiiis  dicunl  cuiii  liiissc  dii- 
ccntoriim  ct  lii^iiila  annoium  diiin  },'cnuit 
ipsuni  Sctli.  K«'spoiidctur  sccundnm  (juos- 
duin,  quod  .Moyscs  oinittit  hic  ccntum  an- 
nos  quibus  Adam  cl  Kva  lu.xciunt  Abcl. 
Sed  istud  non  vidctur  suriicicns  ratio,quiu 
non  solum  in  Adam.  scd  ctiam  in  postcris 
ejus  omittuntur  ccnlum  anni  in  Hcbrao  ct 
translalionc  Hicionymi.  qnoad  Iranslalio- 
ncm  Scpluaginla.  Indc  ait  llicronymus,  ct 
habctur  in  (llossa  :  Usquc  ad  diluviuin, 
ubi  in  nostris  codicibus  lcgitur  aliquis  ge- 
nuisse  duccntoruin  annorum  ct  quod  e.x- 
currit,  in  Heiirseo  habct  ccntiim  annos  ct 
rcliquos  qui  scquuntui'.  Pono  pcr  codices 
nostros  intelligit  Hicronynuis  tcxtus  Se- 
ptuaginta  interpretum,  quorum  translatio 
fuil  Hieronymi  tempore  in  usu  communi. 
Secundo  quaeritur  circa  id  quod  in  (jlossa 
tangitur,  et  in  Scholastica  historia  clarius 
fertur.  Adam  ad  imaginem  et  similitudi- 
nem  Uei  factus  est,  reiiqui  ad  similitudi- 


A  iit-iii  cl  iiiiuginciii  Adui,  «|iiuiitcr  lioc  sit 
M-iiiiii.  Iti>pi)iidclur,  (|Ui)d  l(ti|iiciiti()  (U- 
liis  iii  (|iiii)u<i  iiiiugo  et  siniilihidt)  Dci  iii 
iioiiiiiif  pi  iiici|)uiitcr  consitlcrutiir,  oiiincs 
iiDiiiinc^  ad  imagiiiiiii  cl  ^imiiiludincm 
l)ci  producti  suiit,  iii  ({iiaiiliim  mfmorium, 
iiilf iiff liim,  vtilunlulf iii(|Uf  liubfiil.  Scd 
t|iiaiiliiin  uti  uff  itif iilaiia  uii(|ua,  iii  ijiiibiis 
iiiiugo  «'t  simililuiio  M'cuii(iurio  foii^istil, 
i-ctcri  ud  Atlu^  imugincin,  siiiiililii(iiiiciii(|uc 
piusinuti  sunl,  jiixla  scnsuin  prudiabiluin. 
JHt  fucti  sunt  (lics  Aitum   inistijiiuin   ijc- 

B  nnit  Scth,  octinijcnti  unni,  id  cst,  usipK^ 
ad  tot  unnos  crcvcrunt  ct  niiiltiplicali  sunt 
siifccssivc.  (Jcnuitijuc  fllius  cl  /iliits,  iiiio 
iil  tlicliiin  cst,  Kvu  in  oiiini  purtu  pcpcrit 
simiil  rilium  uc  liliain,  sccundum  Mcllio- 
diuiii  cl  llid)ruM>s.  Iloruin  autcin  filioruin 
«'t  riliarum  nominu  noti  cxprimuiitiir,(|iio- 
iiiam  .Moyscs  brcvilali  stiidciis,a(l  lcmpoia 
.Abiaiia'  ac  Jutia'i)i-iim  rcslinavil  :  idco  co- 
lum  nomiiia  cxprimil,  cx  qiiibiis  1'ati-iur- 
chai  et  Propiicta)  ac  populus  Ju(lau>ruiii, 
iiiio  ct  (Jhristus,  exorti  sunt.  Aliorumquo- 

i\  qiic  filiorum  ac  filiariim  Aduj  progenies 
diluvio  periil.  iJeinde  in  textu  describitur, 
(jiifmadmodiim  Sc Ih  gcniiit  Knos,  ct  l']nos 
Caiiian,  ct  (^aiiian  .Malulcci,  ct  .Mai;iiffl  Ja- 
rcd,  ct  Jarcd  Knocli.  VA  ilein  qiio  aiino  vi- 
tip  suae  genuerunl  hi  viri,  aUjuf  (juamdiu 
vixcrunt :  in  quibus  computalioiiibus  Scri- 
plura  non  attendit  nec  cural  minulias  tein- 
jioris,  an  scilicet  inodiciim  inagis  aut  mi- 
niis  fuit.sed  integros  exprimit  annos.  (Juaj 
aulein  lacillima  sunt,  ik^c  aii(juid  circa  se 
dici  rcquirunt,  transiiire  intendo,  quia  in 

D  lextu  satis  liabentur.tjiiemadmodum  aulem 
in  Schoiastica  historia  dicitur,  quidam  in- 
cipiunt  primam  a^tateni  ab  Adain,  quidam 
a  Sflh,  (juia  de  Abcl  nullus  est  nalus.  tota 
gcneratio  (]ain  diluvio  est  delela.  sicijue 
Seth  fuit  primus  gradus  generationis  hu- 
manae. 

Porro  Enoch  vixit  sexayinta  quinque 
annis,  et  yenuit  Mathusalem.  Iste  Enoch 
fuit  septimus  ab  Adam  in  generatione 
Seth,  quemadmodum  Lamech  in  genera- 
tione  Cain.  Kt  sicut  septimus  ille  Lamech 


INAIUlAlln    |\    (  Al'.    \    (.I.NKMIS. 


AUT.    \XXI 


m 


IV  /U,i 

II. 


Mntach 
5,  (•. 


Sap. 
10,  II. 


Iiiil  |)i-avissiiiius,  ita  sc|iliiuus  islc   liuocli  A 
('\stllll  opliiniis.  h'.l  iiniliiiliirit   /'^iinr/i  iiiiii 
/h'i>,  i(l  csl  jiivt.i  liciicplacilniii  ll.i.  adliii' 
rciidd  ciilcin,  cl    sc(|iiciiil(i  \  olniilalcin   ip 
.sius  pciNilain   |iislain.  I;'f  niiii  ii/i/iiirni/,  \i\ 
csl,  a  couvcisatmuc,  sociclalc,  aliiuc  piii' 
sculia  lioiuiuuiu  rc|»culc  siililaliis  cst,  i/nin 
liiUt  ciiiii  liiiis,\i\  csl,  liaiislnlil  dc  iiicdio 
liouiiuuiu  ad  aliiiin  lociiiii,  \idclicct    [lara- 
(lisuiu    tcri-csti'ciii,  (|Uciuadiiio(liiiii   poslca 

■  it.  (liii   l'lliaiu.  Oualilcr  aulciu   Irauslaliis  csl 
Kuoch,  Sciiplura  uou  c.xpriiiiil  :  cl  au  ali- 
({uis  trauslalioiii  cjiis  iutciriiit.   i<^MiiU'aliir.  H 
(Ircdilur  laincu  (|iiod  au>;(dico   luiiiistcrio 
sit  (rauslatus. 

I)c  lioc  iii  Scholaslicu  hisloria  diciliir  : 
Traustiilil  illiiiu  Dciis  in  |)aradisuiu.  iil  iii 

i\,  riiic  tcuipiM-uiu  cuiu  Klia  vcuicns.  i'ouv(.'r- 
lat  corda  palruiu  iu  lilios.  Jiuhri  tamcu 
causaui  Irauslatioiiis  Kuoih  iiiajj:is  allii- 
buuiil  luyslcrio  uiuucri  scptcuaiii,  (luaiii 
sancti(a(i  i[)sius  Knoch,  quuin  [)lurcs  luc- 
riut  co  sancliorcs,  qiioruni  nullus  transla- 
(us  csl.  Iii  lantuin  cniui  aiuut  Dcuin  oinnia 
sub  sc[)lcnario  disposuisso.  quod  dicunt  C 
oum  scplcin  ctxdos  crcassc  cl  scptcin  lcr- 
ras,  quas  (ut  dicunl)  Daviil  appcllal  inou- 
(ium  ruudamoula.  Hiec  ibi.  Lyra  quoquo 
refert  ;  Dicunl  Judaji.  quod  lico(  Enoch 
essct  justus,  magnas  (amcu  pronita(os  ha- 
buit  ad  malum.  qnibns  cum  difficultato 
rosistobat.  Idco  mortuus  ost  anlo  finom 
vita»  sua^  naturalis.  uo  vincorotur  malilia. 
Hsec  illc.  Et  potcst  esse  quod  aliqui  Judici 
hoc  dicant.  quorum  assertio  falsa  est, 
quantum  ad  hoc  quod  dicunt  oum  mor- 
tuum  esse.  Non  eniin  Scriptura  ista  refert  D 
de  eo  sicut  dc  cctcris  cunctis  quod  mor- 
(uu>  sit.  scd  quod  non  apparuit.  quoniaiu 
Dominus  tulit  cum.  Porro  quod  dicunl  do 
prouitate  ojus  ad  malum.  apparcntiam  ha- 
bet  ex  00,  quod  scriptum  ost  in  libro  Sa,- 

IV,  pientice  :  Plaeens  Deo  factus  diloctus.  ot 
vivons  inter  peccatoros  translatus  est.  Ua- 
ptus  osl,  ne  malitia  mutarct  iuloUcctum 
ejus,aut  nc  fictiodecipcrct  auimam  illius. 
Consummatus  in  brevi,  explevit  tempora 
mulla.Placita  enim  erat  Deo  anima  illius  : 


|ti(i|itcr   lioc    |iid|icia\il    cdiiccic    ciim   dc 
iiicdio  iiiii|iiilaluiii.  (.luod  totiiiii  dc  l'jioc|i 
iiiio  inodii  c\|ioiiiliii     Dc  (|nii  cttaiii  iii  l.c 
clcsiaslico   assoriliii    :  l.nocli    |iliic(iil    Dco,  Keelt.tu*, 
cl   Iraiislalus  cst  iii  jiaiadisnin.  iit  dcl  ^'cii-  "^' 
libus  sa|iictiliatii.  Iliiic   sailcti  doctoi-cs  to- 
staiitur,  (|tiod  cii-ca  riiictii  miiiidi  cuiii  Klia 
vculuius  sil    .id    jir.i-dicaiidiini    coiilra  .\u- 
lichrisliim,   siciil    dc    lioc    in    .\|iocHlypsi 
nnilla  lc^Miiiliir.  Dco  dicciilc  :  Daiio  duobiis   t/.'>#.ti,i. 
Icslibiis  mcis,  clc.  Tiinc  (|iio(|iic  ab  Aiili- 
chrislo   iulorficiculiir,  cl    dcbitum    motlis 
solvctil.  Dcui(jit('  (ilossa  ol  .\l(-iiiuus  affir- 
itiatit  :  Ktio(-h  laiilo  lctii|>ot-c   |)i-:i'scrvalui- 
a  moi-tc,  iti  si;,'iiiiiii  (|itia  Itotiio  juj.;itcr  vi- 
\('rct.  si   iioti   |)('ccassot.  Do  Imo  Knoch  in 
Soholastica  fcrtur  hisloria  :  Kiioch  liltcras 
(|uas(laiii    invcuil.   ct   ali(|it()s   libros  scri- 
[)sit.  siib  (jtio  .\(latii  (-t-cdiliii-  tiiot-titits.llitic 
di(-t()   cottsoital.  (|itod   Jiidas   a^ioslolus    in 
siia  allc«i;at  Canonii-a  :  Piophclavil   autcm    /«'/./li. 
do  iiis  sop(imus  ab  Adam,  Kuoch.  dicous: 
Ecco  voni(  Dominus  in   sanctis  millibus 
suis.  Dicitur  aulcm  hlnoih  soplimus  [)os( 
Adam,  ipsuin  Adani  includondo.  u(  [)a(et 
ox  lcxtu.  inlcrmodios  nitincrando.  qui  fiic- 
runt,  Scth,  i-^nos,  Cainau,  Malalccl,  Jai-od. 
Ji.vit  quofjue  MatJiusalem  centutn  octo- 
(/inta  septem  annis,   et   genuit   Lamech. 
.Mathusalom    qui    tam    diu    in   virginita^e 
pcrmansi(,  videtnr  fuisse  vir  magntp  do- 
votionis.  Et  fa-ti  sunt  omnes  dies  Matliu- 
salem  nongenti  sexaginta  novem  anni  ;  et 
morluus  est.  Ad  quantam  aetateiTi  nullus 
alius  legilur  pervenisse.  Unde  antiquissi- 
ums  hominum  croditur  exstitisso.  quan- 
tum  ex  Scripturis  liabetur,  fuitque  auuis 
Iriginta   novem  senior  quam  Adam.  Ve- 
rumtamen   de  cetato  Mathusalem    fuorunt 
divorsff  opiniones:  nompe  secundum  com- 
putationem  ot  textum  Septuagiuta.  vixis- 
set  quatuordecim  annis  post   diluvium   : 
quod  staro  non  potcs(,  quia  non  fuit  in 
ai'ca,  logifurque  obiisse.  Alii  quidam  dixe- 
runteum  obiisso  anto  diluvinm  soptom  an- 
nis.quod  minus  absurdum  est.  Sod  beatus 
Hieronymus   vere   et    sapionter    testatur, 
quod  eodem  anno  quo  diluvium  inunda- 


\'i\  K.MAHHAlln    l\    CAl*.   V  GK.NKSI8.    —    AHi.    .\X.VI 

vtt.  tli-fiiiirtii^  ^it  iiKxlk-iiiii  iiiili-  ililii\iuiii,  A  <-t  li-iu-liiositalil)Us  ilabit  iiot)is  rclcvuiiicil 

il  lioi'  |)iiil)al  i-\   tt-\tii   si-L-iiiiiluiii  litltiai-  uti{Uf  solaliuiii  iiili-r  ipsos  laltoii-s  cl  opc- 

i-aiii  vcritutciii.  .Muthiisalciii   iiaiiii|iic  vi\il  lu,  (|iiil)iis  iH-cupaiiiiii- d  rali^aiiiiir  iii  lcr- 

etMituiii  ok-to^iiilu  hc|)tciii  aiiiiis  uiitc<|uaiii  la   liai-  u  l)oiiiiiio    iiiulciliclu    |)|-0|)lc|-  pri- 

^ciiuit  Luiiiccli,  (|uit)us  si  aililuiitiii- cciituiii  iuuiuiii    paicnluiii    pcci-alu,  ju.vlu   sciisuiii 

ucto^iiitu  (iuo  uiiiii,  qiiit)us  vixit  l..uiiic('li  iti  cxpotiliouc  capiliili  tcitii  iiilroiiuctuiii. 

uiitc(|uaiii  •{ciiuit  .\()t-,   iit  sluliiii   tiii-ctiir,  l.t   uli({ui   (iiciiiit,  ({uoil   l.uiiiccti    ()rii(li\it 

uti{uc  si-\rciiti  uiiiii,  i{iiit)us  vi\il  .\oc  uiilc  liu'c   vcrliu  tU-   .\i)c ,   ({uiu   jii-icvitlil   ({uod 

iiiuiiilutioiiciii  liiliivii,  iit  iiilru  liul)(-tui',  iii-  crul  i'c()araturus  tcrrain  ct  uiiiiiiiiliu  uc  gc- 

ViMiiiiiitur  uiiiii  iioiigciiti  scxu^iiitu  iiuvciii,  iius  liuiuaiiuiii  {)0sl  <lilii\  iiiiii,  cl  jiixlu  \uic 

({uitxis  vixil  .Mutliiisulciii.  Tiuiislutio  uutciii  l..uiiiccti   ist(^  cugiiovissct  qiiuil   (liluviuiii 

Scptuugiiitu,  ({uutituiii  utl   taxutioin-iii   iiu-  ciat   Nciitutuiii   sul)   liliu  suo  Nuc  :  qiiod 
iiicri  aiiiioiuiii  .Muttiusulcin,  luit  (-oiiiq^tu  B  tuiiicii  iioii  vidctur  ex  Sct-i|)luriscvidciilcr 

tiuc  tuco,  siciit  iii  uliis  tiiiiltis  sc(-iiutluiii  {lossc  lial)ct-i,  ({uiu  sc({iictili  (-ii|)itul<)  lc;<i- 

Hict-oiiMnuin,  ut  liul)clui'  iii  (Jlossu.  l)c  tioc  liii-  l)cus  rcvclussc  ipsi  Noc  dc  itiuiulutiouc 

iuquitur  Auj^ustiiius,  {lonciis  divcrsus  0{)i-  diluvii  tcni{)ur<^  suu.  Ncc  lc{^ilur  lioc  alicui 

niuiics  dc  «etutc    ct  vitu   Malliusalcm,   ct  altcri  antca  rcv(dassc  stalirn,  quuntutii  ad 

qualitct-  aliqui  vutcntcs  satvare  cuinpiilu-  lctn{)uris  dclcrminalioncm. 

tiuncin  Scpluu;j:iiitu,  dixct-unt  i{)suni  .Ma-  Pra^lcrca  liVra  dicit  qitod  iii  llchrfpu  lia- 

ttiusalcin,  duianlc  diluvio,  riiissc  (-utii  |»a-  l)clur,  Istc  ({uictal)it   iius.  Nuin  cl   nomcii 

Itc  suo  l'!iiocli  in  {laruiliso.  ilcindc  rciluclum  lioc  .\uc,  rc({uics  inlcriirclaliir.  t^t  diciitil 

ad  tcrtuiii  inurluliuin.  (Juod  t-cpi-ol)ul  Au-  tlcl)i'a'i,  quud  t.amccli  {^ticdixil  Ikcc  vcrha 

{^ustinus,  et  dicil  cum  obiissc  codcm  aiino  dc  .Noc,  non  proptcr  saculi  rc()aratioiicm 

quu  vciiit  dihivium,  sccundum  llchraicum  {)ost  lincm  diluvii,  s(?d  quia  pritno  invcnit 
vci-itatcin,atquc  cx  vitio  et  crrore  scripto-  C  artcm  arandi,  quum  homincs  antea  cole- 

rum  poluisse  accidere    errorein,    qui    in  rent  terram  propriis  manihus  sinc  sul)si- 

computationc  Scptuaginta  invcnilur.  dio  jumcntorum,  quod  cral  valde  lahotio- 

\'ixit  autciu  Laiuech  rentuia  uctuginta  sum  :  a  quo  opcrc  ct  lahorc  rclc\avitcl 

duubus  annis,et  yenuit  /%lium,vocavitqiie  quielavit  eos  Noe,  invonicndo  artcm  prje- 

nomen  ejus  Noe,  clicens: Iste  consolabitur  fatam.Unde  infra  capilulo  nono  Noe  voca- 

nos  ab  operibus  et  laburibus  manuutn  nu-  lur  agricola.  Sed  si  l.,amech  praividit  qiiod 

straruin  in  terra  cui  maledixit  Duminus.  Noe  esset  invcnturus  hanc  artom,  ergo  et 

Yidctur  Lamech  iste  fuissc  vir  castus  et  Lamech  ali({uo  modo  cam   pr<Tscivit.   Ad 

bonus.  quia  taindiu  contituiit   antcquam  ({uod  dici  ()olcst.({uod  noti  scquitur.  ipsum 

gcnctavit.  Vidclur  itcm  pt-o{)lictali  gratia  Lumcch  eam  pra'scivissc  in  spcciali  al((ue 

splcnduissc,  quia  dc   filio  suo  Noe  tulia  distincte.  Verum  tlal)hi  Paulus  reprehendit 
pronuntiavit.    (Jucmadmodum    autcm    in  D  utrumquc   islorum   dictorum.   IJicit  cnitn 

.4c<.iv,  36.  Actis   Apostolorum    leguntur   gloriosi    ct  quod  in  Hebrajo  liahetur,  Iste  consolabitur 

sancti  Apostoli  JosephCyptiiim  appcllassc  nos  ;   et  non,  Istc  quictahil   nos.  Verius 

Barnubam.id  cst  filiutn  consolationis.  quia  tamcn  rcor.  quod  verhum  llohraicum   sit 

dc  cjus  conversionc.  sanctitatc  ct  fructuo-  a>quivocutn  ad  ulrumquo.  Dixit  ({uoquc  : 

sitatc  primitiva  Lcclcsia  magnam  consola-  Si  Noc  fuisset  primus  invcnlor  artis  aran- 

tionem  accepit:  sic  Lamech  Deo  revelante  di,  Scriptura  hoc  expressisset,  sicut  pr»- 

cognoscens,  quam  virtuoso,  fructuosc  ac  codonti  oxprcssit  capitulo  de  Jahel.  quod 

dulcitor  filius  suus  Noe  esset  inter  homi-  fuit  ()ater  hahitantium   in  tontoriis  et  pa- 

nes  conversaturus,  prsedixit  :  Isto  conso-  slorutn,  atquo  de  Juhal.  quod   fuit   palor 

labitur  nos  ab  operibus  ot  laboribus  ma-  canontiuin   cithara.  ctc.   Vorumtamon  di- 

nuum  nostrarum,  lioc  est,  suis  virtutibus  ctum  illud  Hebrteorum  est  salis  consonum 


INAIlllMlii    IN    tAIV    \  liK.NKSIS.    —    AllT.     \\\l                                                  | '»5 

lf\hii,    iilcii-('<)  ar^iiiiiniliiiii    llalilti    l'aiili  .\  SiMMiinlit ,   i|iioiiiaiii    iiifrii   lial»*tiir ,   i|iiM(i 

lioii  |>iii>\  alt'1.  Naiii  iliti  |itilr>>l.  i|iiiiil  siii  sfXtriilrsiiiiii  |iiiiiiii  aiiiio  vita<  .Noc,  |iiiiiio 

pliira  isla  salis  insiiiiia\  illitit,  iil|Mili*  t|iiiii|  nifiisi',  |ii  iiiia  iln-  inf  iisis,   iiiiiiiiiiiilic  siiiil 

.Nof  iiiM-iiil    ailfiii  ai-iiiiili    |ifi'  Xfiliii   liicc  iii|iiic.  hfiinlc  (|iioil  iiiciisc   scciiinlo,  vicc- 

Laiiicfli.   .\cf  olisliircl   i|iiotl  olijicil  Uiililii  siiiiii  cl  sc|iliiiiii   dic   inciisis,  iircfaclii   chI 

Paiiliis.  \  iilfliffl  iiiioil  11111,1  noiio  (M|iihtlii  Ift  iM,  fl  |iiitilo  aiilf,  l(fi|iiicvil  arcii  tiiciisc 

lc^Mliir   :   (lic|)il    iiiilciii    Nof    vir    a^^rifnla  sf  |)liiii()  siipi- r  nioiilf  s  At  nif  iiiiL*.  Mx  qiiihiis 

cxcrcfrf  Ifrraiii.  Iloc  fniiii   iion  ilif iliir  iiil  foiisliil,  (|iiotl  iiniii  illi   f(iiii|inliinliir  Kiciit 

liiiiif  scnsiiiiMiiiotl  hiiu' f  I  iion  iiiilf  ftc|)il  cl    iiiotlo.  Prictcrcii  siiiichis   Tlioiiias   dicit 

cssc  ajiricola.   scil    (|tioi|    hiiif   ctcpil    liof  siniplicilfr  siipfriialnriilf  fiiissf.  tpioil  lio- 

raf(M'c.  (|iianhiiii  aii  If  iiiptts  posl  ililin  inni :  iiiincs  illi  laiiuliii  vi.xcriiiil.  tl.i  tpto  I  llfiis 

iino  slai-f  iion  polcsl  i|noil  Ualilii  1'iiiiliis  siipe niiihiriililf r  coiiscrvuvil    cos   iii   vila 

ail,  ipsmn  .Nof   Ititu-   priiiio  ccopissc  cssc  H  liiindiii  pi-o[)lcrcclcriorcin  liiiiiiiini  goiicris 

a^ricolain   iii   planliilioiif   \inf:(\   cl    iion  nitilliplifiilioiifin,    pricsfiliin   t|niiin    san- 

anlf  ;   (pu)iuiiin  flsi  arliMii  aiaiuli  non  rf  -  f  his  l).i\  iil  iinlf  lol  inilliii  iiiiiioniin  locnliis 

pfiissf I.  iiliiiinf n  poliiil  (>ssf  iiiirifola  iiiilf  sil :  Dics  iinnurnin  noslrornin  in  ipsis  sc|)-  p,.,.xxxit. 

(lilnvinin,  (pitiin  scriphiin  sil  (piarto  oapi-  liiii<,Mntu  unni  :  si  iintcm  in  potcntatiliiis,  '"' 

lulo,  (piod  (lain  liiil  ii,i;i-ifol:t.  Iilritto  ni-c  ():-to<;inlii  :tnni,  cl  iitn[)liiis  (>ornm  labor  ct 

ex  islii  :itu'loti!:tlf  salis  prohaliii'.  tpioii  .Noe  dolor.  Projilfi'  (|uod  clium  dc  Hcr/cllai  scri-  \i/ieg.x,x, 

inviMiil  art(Mn  arundi.  Niliilo  ininns  uppu-  [)him  cst,  qiiod  crat   senex   valde,  id  cst   "' 

rcntiam  [)olfsl  liubtM-c,  qiiotl  sieiit  .Noc  in-  oeloj^enurius. 

venil  arUMii  planlandi  viliMn.  itu  et  urtem  V(-riiinlumf  n  ali(jti:c  ralioiifs   ussignaii- 

urundi.quum  (M  lexhis  videulur  lioe  i[)suin  lur.  (piic  [)olerunt   niiliiralilf  r  fonrcrre  ad 

innnere.  Ef,'0  tunuMi  de  liis  qua>  eertihidi-  vilain   illorum  lioiniiiiim    tain    longa?vuin. 

nem  non  huhenl,  nil  ussero.  C  Primu  esl.  ([uod  homines,  potissimum  viri 

(]ii'ca  prichahilu  ([Uicrilur  :  Primo.  quo-  isti  boniqui  lumdin  vixisse  leguntur,  erunl 

modo  homines   [)oluerunl   unle  diluvium  temperuUc  ue  sobriic  vila>.  Seeundu.  (juo- 

vivere  tumdiu.  Dc  isto  mullu  serihil   Au-  niain  terra^  nuscentiu  et  fruetus  uc  hcrba; 

gustinus    uhi    enurrat.    quuliter    quiduin  quihus   sustentuhanlur,   erant   aute   dilu- 

fideles  considerantes  qualiter  multi  retra-  vium  multo  majoris  eflicacia?  ac  virlutis, 

hcrcntur  a  fide,  quoniam   iucredihile  re-  quam  postea.  Tertia,  quia  natura  humana 

putahant    homines   tune    luindiu   vixisse,  quip  paulatim  declinat,  erat  tunc  vigoro- 

opiuati  sunt  quod  anni  de  quihus  loquitur  sior  in  se  ipsa.  Quarta,  quoniam  pripci- 

scriptura  Iktc.  non  fuerunl  anni   solares  pua  honitas  complexionis  primorum   pa- 

duodecim  mensium.  secundum  quod  annos  rentum.  iinmediate  a  Deo  factorum,  magis 

communiter  computamus;  sed  unni  bre-  remunsit  in  posteris  in  prima  mundi  seta- 

ves,  ita  quod  unus  annus  soUiris  compre-  D  t^^.  quam  postea.  Quinta  est  bona  influen- 

hcnderetdecem  annos  hujusmodi.  Diversi  tia,  conveniensque  adspectus  stellarum  ac 

enim  diversimode  computant  annos.  Istud  planetarum  super  locum  in  quo  habitave- 

vero  sanctus  Augustinus  multipliciter  re-  runt :  quie  duo  per  assiduum  motum  coeli 

probat,  et  specialiter  ex  duobus.   Primo,  sunt  tempore  procedente  mutata.  Sexta, 

quoniain  Seth  quum  esset  centuin  et  quiii-  quoniam  Adam  qui  erat  in  naturalium  re- 

que  annorum,  genuit  Enos  :  ergo  secun-  rum  scientia  multum   excellens,   scivit, 

dum  illam  computationemgenuisset  filium  et  sobolem   suam  docuit,  vires  lapidum 

suuin  Enos,  antequam  habuisset  undecim  ac  herbarum,  quae  ad  vitae  conservatio- 

annos.  Gainan  quoque  quum  esset  septua-  nem  ac  prolongationem    plurimum    con- 

ginta   annorum,  genuit   Malaleel,   sicque  ferunt.  Septima,  ut  homines  diu  vivendo, 

genuisset,  quum   erat  septem   annorum.  magis  proficerent  in  naturali  ac  morali 

T.  1.  10 


\\i\  KNAIUIAIIO    l>    i;aI',   V   liK.NKSlS.    —    Altl  .    XXStl 

sfiriin  i,   prtfisr^rtim  iii  aslronomia.    Ilinc  A  Jiuiiiiu^,  i|ui  vixil  |jriu'  (|iiii(lriiij,M'iilis  an- 

Ji»>>fphus  pruuu  .Vutu|iiituluiu  lil>it»  duM--  ui^,   |»ri»|»lcr  (|U(»(i    \(»cal»alur  J(»auu(!S   du 

ruil :  .N»'iuo  fX  foiisidfrutiouf  ft  eoiupura-  Tciiiporr.  Iiiio  dc  |»iuril»us  lcjiiliircjui  post 

tionf  hrcvitatis   vitai   luiiiiauiu  ((uu'!  iiuiic  .Mtialiaiii  cxslilcruiil,  irl  |)luM|uaiu  diiccii- 

est,   pulct  fatsa  fsse,  qu<e  du  diuluriiita-  ti^  aiiuis  vixcruiil.  Dciudc  ur^uiiu-iil.i  (|iiiit 

te  viti»  aiiti(|uoruiu  illoruiu  dicuiitur.  Illi  lacit    coutra    (-a   (iiuf  dicta    suiil    (h;   va- 

cuiiii  (]iiuui  csseiit  rcli^'iosi,  cl  a  Dco  i|)s(»  |<»i'c  lcrriP  uascciitiiiiu  aiilc  diluviiiui,  dc 

foriiiati,   cis({U('    p:it»ula  o[>pi»rtuui(»ra    ad  t»(»ii(»   adspcctii    al(|ii('    iiiriuxii   c(i'lcsliiiiii 

luuiiU')  ad  tciuput  paiala  cx^ti^^tcrciit,  laul(»-  c(»i'|>  »111111,  aliipiaiii  a|)parciitiaiu   soi-tircii- 

ruiii  aiiuoruiu  cireulis  rite  viv«baut.  Dciu-  lur,  si  uuaipiaMiiic  causariiiii  illuruiii  assi- 

tlc  proptcr  virlulos  et  gloriosas  ulilitatcs,  ^^iiarctur,   (jiiasi    pcr  sc  solaiii   siirficiciis 

quus  ju;,'iter  scrutatjautur,  id  cst  aslrolo-  causa  laiilm  diuliiiuilalis  vilui  Patruiii  il- 
giau»  ct  gcoinctriain,  Dcus  cis  vitu'  spalia  B  loiiiiii. 

ainplius  prolougavit  :  qu;n  uuuquaiii  cdi-  lusiipcr   dicil  ,   quod   laiila   proloii^'alio 

sccrc   potuisscut,    nisi   scxcculis   vivcrcul  \ila',  uoii   (-(»11111111    ud   cclci-ciii    luiillipli- 

annis.   Per  tot   cniin   aunoruiu  curricula  (-alioiiciii  lioiuiuiiiii  iiia^is  ({uaiii  l»rcvilas 

luagnus  anuus  implclur.  Dcindc  Joscptius  vila^  liiiiiiaiuri  iii  [loslcris,  iiiio  [Xfliiis   mi- 

probat  illos  laiudiu  vixisse  pcr  vuria,  di-  iiiis  :  iii  ({iio  uou  soliim  coiilradicil  Tlio- 

versos([ue  liisloriogra()lios  j^cutium  {)luri-  uia»,  aliisqiic  aiiliqiiis  doctoril)US,  sed  cl 

luuruiu.  cx|>cricutia},  ul  apparcl.  (juod  vcro  allcf^al 

Scd  Ual)bi  Pauliis,  ({iii  ubi^juc  salis  [iro-  lioiiiiucs  liinc   vixissc  cculuiii  aiiiiis  uiilc- 

nus  esl  rcprclicudcrc  .Niculuum  dc  Lyia,  quuiu  {^cuiicruiil,  iiou  vidclur  omuiluri(! 

contra  rationcs  has  arguit,  et  argumcnlan-  ritc  diclum  :  quia  ul  ait  Auguslinus,  Non 

do  aliquadicit,  qua?  vidcnlur  salis  facililcr  csl    pulaudum,  quod    illi    fucriiil  scinper 
posse  redargui.  Friiuo  (Ueuim  dicit :  Nuii-  C  (uimogcuili,  qiii  ()riiiio  nali  lcgunlur  ;  sed 

quam  rcpcrilur  aliquis  a  terlia  a)tatc  muii-  illi   (jiiiuo  nati   lcguiitur,   pci:  ({uos  ordo 

di,  quie  scilicct  inccpit  ab  Abrahum  cl  iii-  siicccssiouis  ad  Altratiam  csl  dcdiiclus ;  ce- 

fra,  uttigissc  fcrc  ducculos  uuiios.  Coiilru  tcii  frc^^ucuter  tucculur. 

jabiiM.\(>.  quod  vidctur  sanclus  Job,  qui  fuit  sccuu-  Pruilcrcu  dicil :  Cuisus  sidcrum  fiiitper- 

dum  quosdum  post  Abratiam,  vixitquc  post  lectc  dcclaralus  temporcGraecorum,  quan- 

suam  percussionem  et  curalioncm  cciilum  do  IHoicma^us  scripsil  librum  qui  dicilur 

quadragiuta  aunis,  qiii  ct  aiitc  suam  pcr-  Almugesti,  in  quo  omnes  cursus  sidcrum 

cussioncin  fuit  luatuiip  tetatis.  ludc  ct  oin-  ()lcu(!  traduulur.   Istud  est  conlra  Ptole- 

nes  pucri  ejus  qui  dcccm  craiit,  antc  ejus  micum  ct  omiics   majorcs  astrologos,  AI- 

pcrcussioncm  ad  virilcm  tetalem  seu  au-  bulcgui,  Albuinasar,  Alfragauum,  qui  fas- 

num  vicesimum  pcrvcnisse  vidcntur,  vcl  si    sunt  neminem  in  vita  prjBsenti  posse 
saltcm  multi  corum.  Unde  probabile  cst,  D  ()crtiugcrc  ad  plenam  notiliam    omnium 

primogcnitum  inter  eos  intcr  triccsimum  cursuum  et  motuum,  virlutum,  influentia- 

ct  quadragesimum  aunum  fuisse  aut  cir-  i-uin,atquc  effecluum  siderum  ac  ccKlorum. 

citer,  ita  quod  Job  oinnibus  anuis  (\jus  si-  Proplcr  quod  dixit  Scdulius    versificator 

inul  acccptis,  vidctur  ad  ininus  fuisse  du-  egrcgius  : 

centorum  annorum.  Supcrius  quoque  cx  ^  .      ,,                                ,          .        , 

,      ,,            ,   .       ,    i    .           ,            ,,  Qui  stellas  numcras.quarum  tu  nomina  solus, 

epistola  Alexaudri  ad  Anstotelem  allcga-  signa,  potestates.cursus,  loca,  tcmpora,  nosti. 
tum  est,  quemadmodum  sacerdotes  solis 

et  lunse  virtute  pomorum.  quibus  vescun-  Amplius  dicit,  quod  investigatio  Ptole- 

tur,  vivant  anuis  quadriugcutis  aut  circi-  mm  inccpit  a  tempore  cujusdam,  qui  cum 

ter.  Legitur  itcm  in  ChronicaMartini.quod  ()i-a3ccssit  fcrc  pcr  annos   trcccnlos.  IsUid 

tempore  Caroli  Magui  fuit  quidam  nomine  uon  potcsl  absainle  sic  verificari.  Cousi- 


KNAIIII  \  I  lii    IN    (  Al'.    M  t.KNKSIH.             Altl       \\\ll                                               \ 'u 

(l(M'ali()  iMtiin  astniiioiiiiir  iiii'r|>il  |ilns(|iiaiii  A  lialnl,  iii    in    lilnn   •li     Itaijiis   slcllicis   ail 

|iri  iliio  iiiillia  aiiiiiii  iiiii  aiitr  l'liili'inii'iiin,  Mkiinliis. 

iil  |)ali'l  t'\  liis  (|iia>  .\n;^nsliiiiis  ait  iii  liliro  iNisli-ciiio  allcKal    Kalilu   Mdnsi-ii,  i|iii   iii 

(li>  (!i\ilali'  hci  iii   iniillis  lucis,  pra^scrtiin  lilini  ilc   hii-crtinnc    pcrplcxiii  niii.  iliiiliu 

i|niiiii  cl  .Miialiaiii   iialnarclia  liiisM'  lc^a-  nilalcin  illaiii  xihc  1'atinni  aiitc  ililnviiiin, 

Inr  iiia<;iins  asti-diioinns.  inio  ct  iniilli  aiilc  ilivino  ailscrihil  niiraciilo,  cl  ait  i|iii>il  Dciih 

(lilii\  iiiin.   PtolcinaMis  aiilcin  stinlnil   liliro  \oliiil  \ii-(is  illos.  ilc  (|nilins  iii  litlcru  HCri- 

antiipiissiiiionitn  asli-iinoiiioriiin.  ipiiis  |)ii-  liilnr,  laimliii  vivcrc,  iit  fiilcs  ilc  crcationc 

lcrat   rcpcrirc.   Itcniin  ilicil,  i|iii)(l  ad  co-  innndi,  ina}^'is  inrij,'crcliir  (•ordibiis  posh'- 

finosccndiiiii  cricctiis  sidcniin  snHicit  laii-  rorniii.   Mios  \('i-o   (|iii    iioii   c.\|iriiniinliir 

tiiiii  tiMnpiis,  iil   liiil   intcr  pi-a>il('('cssorcin  iii  lillcra.  dicil   Italilii  .Moyscs   iioii  vi.xissc 

l'lolciiia>i   ("1    l'lol('ina>iim.    (|iii'iii    istc   trc-  tamdiii.  scd   laiito   tcinporc   iit  post   dilu- 
ccntis  aiinis  prau-cssil.  .Vd  (piod  rcor  di- 15  \  iiim.  Vcrniiilaincn   liiiic  oliviarc  viddiir, 

ccMdiiin,   ((11011    Mcc    li'i:i    iiiillia   aniioniin  (|iiiiil  iiii  riiiil   ^'cin  rationcs   iioii  paiiciorcs 

ciiiM   trcccntis  aiiiiis,  siirricinnt   ad  cogno-  ali  .Vdaiii   pcr  Sclli.  cl   cos   (jiioruiii   .'Ptas 

sccndnin  |n>i'  iMVcsti<:atioM(>m  cl    slMdiiim  iii  liltcra  ciiarrattir  iis(|iii>  dilin  itim.  (piani 

iinivcrsos   (>rr(>ctiis   sl(>llaniiM    iii    spcciali.  al)  .Vdam   pcr  Caiii  iistpic  ad   illtid.  ([iinin 

pra>s(>rtiiM  (Imiiim  muIIms  \alcal  Maliirali  iii-  laiMCMl^aiii  riicril  plMsipiam  ccntMm  uMiiis, 

vcslii;alioM(>  coj,miosc(M'c  MiiiM(>riiiM   ipsiim  iil   coiiiiiiiinitcr  diciliir.  aiilc   Scth  iiatus, 

stcllarum  ac  siMiiiilas  st(>llas,  (|iiarMiM  (|ua>-  imo  sccnndiim  .Mctliodiiim,  aiinis  ccnlum 

libct    propriam    virlulciii    ac   inriiicntiam  cl  (|MiM(l(>ciiM. 


ARTICULUS  XXXII 


Exposrrio  o..vpitui.i  sexti  :  noe  veuo  quum  quinoentorum  esset  an.nqrum, 

GENUIT  SKM,  (,HAM  KT  JAPHET. 


CONSEOV''^  rKR  doscribitur.  qualiter  C  cst.  hos  tres  coepit  gencrare,  seu  genuit 

inuMdus  dihivio  perierit,  et  prima  epfas  successive,  quum  haberet  annos  quingen- 

accepcrit  riiK^m.  et  qMaliter  reparaluin  sit  tos.  Quis  horum  triuni  fuerit  primo  natus, 

sa>culuin.   Porro    prinia  i^tas  soeculi  qu;i^  infra  dicetur.  Sed  niirum  quod  Xoe  tamdiu 

ab  Adain  usque  ad  Noc  duravit.  ila  quod  distulil  gcnerare.  quum  nuilus  ante  eum 

Xoc  ca^pit  esse  in  ea,  coutinet  duo  millia  pro  media  teinporis  parte  legatur  tamdiu 

ducentos  sexaginta  qualuor  annos,  secun-  continuisse ,  generationemque  distulisse. 

dum  Septuaginta :  secundum  Hieronymum  Ad  quod  juxta  considerationem  Augustini 

vcro,   non  plene    duo  millia  :   secundum  superius  tactam,  posset  quis  dicere,  quod 

Methodium  autem,  duo  millia.  Methodius  lorsan  ante  hoc   tempus  generarit  alios, 

tamen  per  chiliades,  hoc  est  millenarlos  quamvis  non  sintdescripti.quia  eorum  ge- 

seu  mille  annos,  ssecula  seu  setates  dispc-  nealogiam  non  prosequitur  hsec  scriptura. 
nit  et  computat :  idcirco  nil  certum  de  an-  D  Porro  Hebraei,  ut  Lyra  refert,  respondent 

norum  numero  tradidit,  ut  in  Scholastica  quod  Deus  voluit  justumNoe  cum  tota  sua 

historia  scribitur.  posteritate  a  diluvio  prseservare.  Si  autem 

Nue  vero  quiim  qaingentorum  esset  an-  tam  cito  generasset.  ut  alii  ante  eum,  po- 

norum,  genuit  Sem,  Cham  et  Japhet,  id  steri  ejus  fuissent  tam  abundanter  multi- 


\\H 


K.NAllhAIIU    IN    lAl».    VI    UKNKSIH.    —    AHT.    XXXI 


plitUli,     ((llOtl     illlt  T     CtiS     ruisSlllt       |illll'lllli 

iiiali,  c(uos  iii  uica  ^tulvuii  ili^iiiiiii  iioii  t;x- 
slilisiiiut;  fl  quiu  ti)t  liDiiiiiii-s  imiiii   iircrs- 
suriis    vita)    iioii   potuiiM-iil  roiivriiii-iitrr 
eollocuri  iii  uiru.  Ilis  rulioiiihus  objifi  pos- 
lii^t,  ((uoii  L-tiuiii  iiilir  lios  tivs,  unus,  scili- 
cct  Ctiuiii,  exstitit  iiiulus,  ct  taiiicii  iii  arcu 
fuit.  hoaiquc  (|uuiii  urca  lucrit  itu  iiiu^miu, 
plurcs  hoiiiincs  potiiissciit  iii  cu  laiilliitic 
coiitiiicn  :  iilco  ilici  polcsl,  (juoil  .Noc  \i- 
ilciis  tot  scclora  ficri,  ct  cu  tjuoliilic  iiiul- 
liplicuri,  lorsan  ictralit^liatur  a  }<ciicralio- 
nc,  el  cogituvit  polius  coiiliiuirc.  Scd  (luuiii 
Uco    revelante  cognovisset   gcnus   liiiinu- 
nuin  (liluviooccidciiiluin,  (;t  illud  pcr  suos 
pDslcros  rcpuraiiilum,  [^roposuit  gciicrarc. 
(Juod  tuincn  udliuc  ili.->tulil  iiuusi   pcr  un- 
nos  viginti.   Ucus  quippe   piiodixit  ci   dc 
adventu  diluvii   ()i)r  uiiiios  ciMituin  et   vi- 
ginti,  antequain.inundavit,   ul   iiirru    pu- 
tcbit. 
llo«!  in  lo-      Qiiutaque  ccejjisacnt  homi/ics  inuliiplirrt- 
ri  sujjcr  tcrram,  el  filins  /jrocrcu.ssc/il.  Isliid 


Co  |>lerui{ue 
Bibl 


m  |iar- 

iiuniurse\-  iuiclligitur  dc    luulliplicalioiic   lioiiiiiuiiii 

tum  caijut.  .  .  ....  ,.     . , 

pritcipue  copiosa  atquc  nialiliosa,  quie  luit 
secunduin  numeruiii,  non  secuiiduiii  me- 
ritum.  Alioqui  uoii  dubium,  quiii  a  lcm- 
pore  quo  Adam  ccepit  generare,  homines 
ccBperunt  muiliplicari.  Vide/ites  filii  Dei 
/ilius  hutiii/iuin  fjuod  essent  pulclircu,  ac- 
ceperunt  uxores  sibi  ex  omnibus  (jiias  cle- 
gerant  :  hoc  est,  unusquisquc  illorum 
accepit  uxorem  pulchram,  quse  juxta  sen- 
sualitatcm  suam  sibi  magis  complacuit, 
saltem  intcr  ilias  quas  vidit  aut  aestimavit 
se  posse  acquirere. 

Circa  liiBc,   antiqua  et  magna  est  quaj- 

stio,  qui  fuerunt  illi  fiiii  Uei.  In  Scripturis 

namque  filii  Uei  dici  non  solent  nisi  i)o- 

ni,  videiicet  homines  virtuosi,  de  quibus 

ait  in  prima  sua  epistola  Joannes  aposto- 

iJoann.ui,  lus,  Nunc  fiiii  Uei  sumus;  et  angeli  san- 

Joixxxviii,  cti,  de  quibus  Uominus  ait  ad  Job,  Ubi  eras 

'•  quum  me  iaudarent  astra  matutina,  et  ju- 

biiarent  omnes  fiiii  Uei  ?  Sed  nec  virtuosis 

hominibus,  nec  angciis  sanctis  competit 

actus  ille  iibidinosus  jam  dictus.  Et  re- 

spondendum,  quod  verba  hsec  a  diversis. 


A  l.iiii  llcliraMs  qiiam  chrisliunis,  (^xposilori- 
liut  ab  uiilii|iio  diMrsiiiiodc  cxpositu  suiit. 
Ouidaiii  iiam(|uc  pcr  lilios  Uci  iiilcllcxcruiit 
dieiiioiics  iiicubi»,  qiii  iliciiiiliir  iilii  Uci 
pcr  nuturuliMii  siiiiililudiiiciii  inlidlccliialis 
ct  spirituulis  suu'  iialui-ic  cuiii  Uco.  Iliide 
ct  Joscphus  :  .Miilli,  iii(|uit,  uiigidi  Uci  cuni 
iiiulicribus  coicrunl.  Uc  talibus  ail  A|)o- 
slolus  :  .Ncscitis  (|iioiiiam  aiigdos  judica-  u.o/wi.j. 
biiiius  '.  Scd  hiiic  c.vposilioiii  objicilur,(|uia 
diluviuiii  liiit  illaliiiii  [iroptcr  [)cccuta  isto- 
luiii,  dc  ([uibus  hic  agitiir.  Kl  ccrtuin  esl, 

H  (|uod  diliiviuiii  iiiilictiim  (^sl  [)ro[)tcr  viliii 
hoininuin,  uou  diiMiioiiuin.  Pra;tereu,  (|uam- 
vis  dieinoues  iucubi  iiit(M'dum  muli(;ribus 
siiit  udmixti,  noii  tuiniMi  lcgiiiitur  (;as  du- 
xisse  uxorcs,  ([uainvis  quandoipic  niol(;sti 
fucrint  viroriim  uxoribus.  Ilcrurn  de  istis 
filiis  Uci  filiabiisquc  hominuin  Uominus 
siibdil  :  .Noii  [)crmaii(d)it  spiritus  nieus  in 
liominc  iii  iel(Mnuin,  quia  caro  est.  Quod 
non  com[)ctit  daMiioiiibus  incul)is.  Scptua- 
giiila  ([uoquc  pluialilcr  traiisluiiMiiul,  lu 
lioiiiiuibiis  istis.  Ilinc  expositiouem  istam 

G  reprobal  Lyra. 

Contra  quem  more  solito  invchitur  Hab- 
bi  Paulus.  Iliec,  inquiens,  expositio  est 
consouans  litlercB,  et  etiam  sententiic 
Augustiiii.  Nam  ubi  iittera  nostra  habet  : 
(iigaulcs  eraiit  supcr  lcrram,  Ilcbraica  vc- 
rilas  dicit  :  Ncpliilim,  quod  aiiud  niliil 
siguificat  nisi  cadentes,  per  quod  proprie 
designantur  daMnones  iapsi  de  ccelo.  Isti 
in  corporibus  assumptis  mulieribus  com- 
misccbantur.  Augustinus  quoque  de  Ci- 
vitate   Uei,  dicit    esse    credcndum   quod 

U  dsemoncs  incubi  interdum  moiesti  sunt 
feminis.  Sed  mirum  apparet,  quod  Pau- 
ius  iste  sic  scribit.  In  iittera  enim  non 
dicitur,  quod  gigantes  videntes  fiiias  ho- 
minum  quod  cssent  pulchriP,  acceperunt 
uxores,  etc,  sed  quod  videntes  fiiii  Uei 
fiiias  hominum  quod  essent  puichrjje,  etc. 
Ueinde  iittera  dicit,  quod  gigantes  nati 
sunt  ex  concubitu  isto  filiorum  Uci  filia- 
rumquc  hominum.  Et  hoc  dicunt  cxposi- 
tores  concorditer,  et  etiam  Josephus,  Hab- 
bi  Saiomon,  aiiique  Hebriei  :  idcirco  de 


r.N.MIIlMKi    IV    (  M'     \l    (iKNKHIS.    -■    AUI,    \\\ll 


\%U 


^i^aiititMis  coiisliil.   i|iioil   rniiit    vrnii'itiM' .\ 
lioillilics,  iiiiii  il:riiiiitii's  iiiciilii. 

\!ii|iliiis  (|not|iii'  t|iio(l  Kiililii  1'iiiiliis  ili 
cil  t'\|)osilii)!ii'iii  illiiiii  fssf  foiisoiiiiiii  Aii 
^usliiio,  iiiiiiiirt<sl(<  t'i'i-tiii('iiiii  csl  :  (|i!iiiii 
vis  ('tiMiiiii  Auf^iisliiitis  liilctiliii'  (lii'iiioiii's 
inciibos    iiilctiliiui    iiiisccii    cniii   lcininis. 
noii  liiiiicii   riilclur  (|uotl   lilii  Mci.  *\f  (|iii 
biis  liic  ii;;iliit',  ciiiiil  tliciiitMics  iucul)i:  iiiio 
cx   pro[)osilo    cl    iisst'iti\ f    lioc    rcproliiil. 
Si(|ui(l('iii    (piiulodcciiiio    dc   (li\iliitc   Hci 
lixiuitiir  :  Nou  iiulcin  illos  ila  riiissc  au^'t'- 
los  aul  lilios  Dci.  ul  liomiucs  uoii  cssciil,  H 
sicut  (luidaiu  pulanl  :  scd  liomiucs  procul 
(liibio  ruissc.  Sciiplurii  i|)s;i  siuc  ambi},Mii- 
tatt>  dcclaral.  (^)uuui  cuim  pr;tMuissuiu  cst, 
(juod  vidiMitcs  auj^cli  Dci   liiias  lu)uuuuin, 
quia  boiia\  id  cst  pulchra\  sunt,  sumpsc- 
ruul  sibi  uxorcs,  cl('..iuox  adjuuclum  cst, 
Kt  dixit  Dominus  Dcus  :  Nou   pcrmancbil 
spirilus  mcus  in  homiuibus  istis  in  »t(M'- 
nnm.  co  quod  caro  suul.  Hursus  in  codcm 
libro  ass(M'il  .\ugusliuus  :  In  apocryphis  lc- 
gitur.  quod  Kuoch  scripsil,  quod  gigantcs, 
dc  quibus  habctur  in  (icucsi,  non  sunt  nati  G 
ex  Jhominibus  ;  scd  quia  hoc   falsum  est, 
non  crcditur  Knoch  istud  scripsisse.  Hspc 
Augustinus. 

l't    aulcm   ha^c  clarius  patcant,  advcr- 
tcndum  quod  Tliomas  ait  in  prima  partc, 
qutTstione  51  :  Teste  Auguslino,  multi  se 
expertos  afrirmant,  vel  ab  expertis  audisse, 
Sylvanos  et  Faunos,  quos  vulgus  incubos 
vocat .    mulieribus    frequenter   improbos 
exstitisse,   atque  carum  expctisse  et  per- 
egisse  concubitum  :  ideo  hoc  negare,  im- 
pudcntisp  ac  imprudentise  est.  Si  ergo  ex  D 
coitu  da>monum  aliqui  intcrdum  nascun- 
tur,  hoc  non  eiit  per  semen  decisum  ab 
eis,  aut   eorum   corporibus,    sed   aliunde 
accepfum,  ita  quod  da^mon  qui  viro  est 
succubus,  mulieri  sit  incubus,  quemaditio- 
dum  aliarum  rerum  semina  congregant  ad 
producendum  quosdam  effectus,  ut  tertio 
de  Trinitate  Auguslinus  testatur.  Idcirco 
sic  natus,  non  est  filius  dspmonis,  sed  viri 
cujus  scmtMi  da>iuou  accepil.  el  muli(M'i  in- 
fudit.  Haec  Tliomas.  Hinc  supcr  Lucam  lo- 


i|iiiliii'  licda  :  (.hiidaiii  diiMiioncH  diciiiitiir 
Micciibi.  (|iii  supponiinl  hc  virin  iii  NpccH* 
niiilicris;  t|iii(liiiii  iiiciibi.  (|iii  co^Miosciiiit 
iniilicrcs  iii  spccic  viri.  loilc  iioii  liixunu 
triicti,  scd  iit  lioiiiiiiibiis  illiidaiil,  nec  hiv 
nnii  I  initliinl.  Istiid  iiiitciu  (|ii(id  llcda  ai(, 
(|noil  iioii  ciiiittuiit  sfMiicn.  iiil<'llif;i  polenl, 
t|Uod  noii  cinilliinl  p!d|ii'iuiii  scmiMi,  ct 
roitc  iiilcitliim  iion  ciiiiltiinl.  1'orro  llicro- 
n\iiius  iiit  :  Vcrbuiii  ilcbraiciim  Kloliim. 
iiliiiis(]iit'  cst  iiumcii,  ilii  (|uod  significiil 
Dciiin  iiitl  deos  :  idco  Aqiiila  aiisiis  cst 
translVrrc,  Kilios  dcorum,  dcos  inlclligcns 
sanctos  vcl  iingclos  :  quciii  scqiiciis  Sym- 
iiuichus.  Iriiiisliilil,  Vidciitcs  filii  polcutiim 
filias  lioiuiuiiin.  Iliiic  (|ui(lani  dixcruiil, 
quod  iii  llcbriro  hiilicatur  :  Filii  judicuin 
potiMitum.  Ft  ita  ('xponuiit,  quod  potentos 
cl  judices,  cori'ii[)cruiit  sj)oiisas  et  filias 
subditorum  :  quod  qnainvis  potuerit  csse 
verum,  non  tanuMi  fuissct  sufficiens  ratio 
generalis  diluvii. 

Fst  ergo  absolutc  tcncndum,  quod  isli 
filii  Dei.  fuerunt  posteri  nati  ex  siMTiine 
Seth  ct  filiorum  ejus.  Erantque  priiiio  dc- 
voti  vel  ipsi,  vel  patres  eorum  :  idcirco 
vocati  sunt  filii  Dei  seu  angeli  eo  modo, 
quo  in  Scripturis  quidam  homines,  ratio- 
nc  vita3  aut  officii.  nuncupali  sunt  angc- 
li,  sicut  sacerdotes  vocantur  in  Malachia 
propheta,  angeli  Domini  exercituum.  Et  naiach.n, 
de  beatissimo  Joanne  Baptista  prsedictum  "■ 
est  :  Ecce  mitto  angelum  meum.  Dicuntur  ibid.mA. 
quoque  filii  deorum.  id  est  hominum  di- 
vinorum.  Per  filias  autem  hominum,  intel- 
liguntur  fili»  natae  ex  semine  Cain,  quse 
erant  lascivse,  superbae,  curiosse  et  pul- 
chra»,  quarum  amore  capti  filii  Seth,  du- 
xerunt  eas  conjugcs ;  tuncque  communiter 
invaluerunt  vitia  super  terram,  ila  quod 
paucissimi  boni  manserunt. 

Quocirca  quajri  polcst.  quo  tempore,  seu 
qiiamdiu  ante  diluvium  factum  sit  istud. 
Ad  hoc  in  Scholastica  historia  responde- 
tur  :  Tempus  quando  hoc  factum  fuit, 
utrum  sub  Noe,  an  ante  ;  et  utrum  diu  aut 
parum  aute .  non  determinat  Scriptura. 
Porro  Joscphus  dicit.  quod  filii  Seth  usque 


inU                                            E.NAHHAriO    IM    CAP.   VI  UK.MKMli.    —    AHT.    XXXII 

atl  Miptiiiidiii  ^t'n«'ratii>ii«'iii   ttoiii   iiiaiisi-  A  at(|ii('  multiplici  inririiiitatc  circiinulatiis. 

runt.  1'omI  ad  vitia  «unl  itclapsi  a  iiali-inis  tta  cxiiuiiil  llici-iiiiMniis,  ilicciis  :  Quia  Ira- 

solcniiitatilius,   iit  cst,  ritiliiis  scu  oIjm-i-  {,'ilis  ct  lioniiiiuiii  coiidilio,  iioii  cos  aflcnio 

vantiis  icccilcntcs.  Mctlioilius  vcro  causaiu  criicialui  icscrsalio,  scil  liic  cis  rctriljiiaiii 

tliluvii  ct  teiiipus  vitioruiii  illoruiii  ilillU'  (|uo(l  iiicrciiliir.  Clcincntia  (M'ko  cst,  noii 

iius  exsequitnr,  «ticcns  :  Anno  (|iiin^ciitc-  smcrilas,  (jiiod   pcccator  liic   pro  scclcrc 

«imo  priniffi  chiliadis,  tioc  i^st  priiiii  iiiit-  visitalur.  IJiKtc  sccunduin  tticronyinum,  iii 

lenarii,    lilii    (lain    ahutclianlur    uxorilius  ttcliia^o  est  :  Non  jiidical)il  spiritus  incus 

fratruni   suoniiii   niniiis   roriiicationihus  ;  hoinincin   iii  a-lcriiiiiii.  Ouidaiii   c.vponiint 

sexeontcsiiiio  aiiiio,  inulicrcs  iii  aiiiciitiain  sic  :  .Noii   |(triiianc|jil  spiriliis   iiiciis,  hoc 

vcrs*,  supcrgrcssie  scu  supcrjaccntcs  viris  cst,  aiiiina  liuiiiana  a  iiic  crcata  iioii  pcr- 

abutcbantur.  Mortuo  Adani,  Sctti  scparavit  .scvcratiit  tii  hoininc  in  a'lcinuiii  ;  (jiiia  pcr 

cognationcni  suain  a  co<;natioiic  Cain.  I)c  {{  (lihiviiim   aniiiia'   hoiniiiiiin    aiircrciitui'  a 

isto  multa  dicuntur  in  piu-lata  Sctiolaslica  suis  corporibiis.  Alii  ila  exponunl  :  Xoii 

historia,  (|Uit*  rc^iuirantur  ihidcni.  Alibi  lc-  [icrmanchil  spiiitus  mciis  in  homiiic,  hoc 

gitur,  quod  anno  scxccntcsimo  vihi'  .\da',  csl,  S|)iiiliis  Sancliis  non   pcrinancbil   dc 

ca-pcrunt  lilii  Cain  abuti  uxoribus  Iralriiin  cctcro  iii  islis  hoininibiis,  iii  (iiiibus  cral, 

suorum  pcr   nimias   lornicationcs.  Ocliii-  (juamdiu  lilii  t)ci  crant,  (Jiiia  caro  sunl,  id 

gentpsimo  anno  vitae  Adip,   dilalalii)  siint  cst^tolalilcr  carnalcs  cl  lurpcscllecti  sunt. 

fornicaliones  super  terrain   nimis  cl   im-  ttiinc  sciisum  sae|)e  taiigit  S.  Hcriiardus. 

munditia»  a  filiis  Cain.  l*rtecci)cral  autcm  Ernnttjui'  (licsiUius  centuniviyinli  an- 

Adam  filio  suo  Sctli,  nc  cofjnalio  sua  mi-  ni  :  id  csl,   hominibus  istis  dabo  adhiic 

sccrctur  nationi  Cain.  Onii<l'a};csiiiio  anno  lcinjius   [ittMiilcndi,  ct   dilalioncm  dobita^ 

Jared,  in  sccundo  millciiario  saiciili,  fiic-  jxeiia',   ul  corrifianl  sc  jicr  ccnturn  ct  vi- 

runt  viri  malefici,  et  artis  pcssima)  inven-  C  ginli   annos.  tloc  addidit  Dciis,  nc  qiiasi 

tores  de  fiiiis  Cain,  et  omnis  immundilia  crudclis,  vidcicliir  lociiin  cl   tcmpus  pa;- 

atque  spurcilia  filiorum  Lamccli  post  an-  nitendi  non  piacstilisse  pcccatoribus  illis. 

nos  septingentos  sub  temporc  vita;  Jared,  Deni(jue  Slrabus  ail,  quod  Dciis  ha^c  dixit 

coppit  multa  malitia  pcjor  priorc  crcsccrc  codcm  anno  qiio  arca  co-pil  a'dificari.  Scd 

supcr  terram,  qua?  a  nobis  cst  omillcnda.  quia  iniqui  illi  non  corrcxcrunt  sc,  Dcus 

Tunc  concupicrunl  filii  Dci   filias  homi-  [)er  viginli  annos  anlicipavit   vindictam, 

num,   et  genuerunt  ex  eis  gigantes,   qui  inducendo  diluviiim   pcr  lol  annos  citius 

erant  atrocissimi  prae  cunctis  hominibus.  quam    praedixil.    tticronymus    vero    circa 

Dixitque  Deus.  Gui  vel  qualifcr  dixit,  haec  vcrba  dicit,  quod  Dcus  dixit  ca  ad  Noc 

hoc  Scriptura  non  exprimit.  Ilaquc   dixit  pcr  vij^inli  annos  anlcqiiam  arca  ca?pta  est 

vel  in  se  ipso  haec  cogitans,  ac  dcccrncns  ficri.  Verumlamcii  alibi  tangit  et  approbat 

sive  definiens,  vel  per  inspiralionem  in-  D  sensum,  qui  secundum  Strabum  jam  ta- 

ternam,  aut  angeiicam  revclationem  ac  ap-  ctusest.  Itaque  Deus  non  dixit  haec  verba, 

paritionem,  locutus  est  alicui  sancto  viro,  praescribendo  spatium  vita?  humanse  post 

potissime  sancto  Noe  :   Non  permanebit  diluvium,  sed  determinando  tempus  pffi- 

spiritusmeus  inhomineincBternum,(juia  nitendi,   et  ad  inundationem  diluvii,  se- 

caro  est.  Woc  multis  modis  exponitur.  Pri-  cundum  Hieronymnm.  Idom  ait  Augustinus 

mo  sic  :  Non  permancbit  spiritus  meus,  hoc  quintodccimo  de  Civilatc  Dci,  ubi  ait,  ali- 

est  ira  seu  indignatio  mea,  in  hominem,  quos  post   diluvium   excessisse  quingen- 

id  est  contra  homines,  in  ceternum,  hoc  tesimum  annum.  Et  infra  habetur,  quod 

est  absque  fine.  Quasi  dicat :  Temporalitcr  plurimi  post  diluvium  plusquam  ducentis 

puniam  eum,  non  aeternali  supplicio,7«m  annis  vixerunt.  Verumtamen  Josephus  opi- 

caro  est,  id  est  pronus  ad  vitia,  fragilis,  natus  est,  Deuin  dixisse  haec  verba,  sta- 


KNAUHMIii    |\    (   \|'.    \l    (.|:NKHIH. 


Alll.    \\\ll 


IKI 


tiKMiilo    ItMiniiinin    \il:i'   Innniinir   pnsl    ili 
liivinin. 

(lii/iinfcM  itiilmi  rrniif  sii/irr  frrriini  in 
tlirhiis  illis.  in  (|nil»ns  lilii  |)ci  iicccprriiiil 
riliiis  liDniiniiiii  iii  ikdics  :  iilciit o  iiiux 
siilMlilnr,  (|niilitcr  riictiiin  sii,  i|iiiit|  ^i^aii- 
lcs  tniic  cniiit  iii  lciiii.  /'osfi^inini  riiiin 
itii/rrssi  siiiif  filii  Ihi  iiil  filiiis  /iDiiii/iinn , 
i(!  cst,  viri  iiati  cx  Sctli,  (]ni  iu\  tcinpiis 
crant  dcNoti,  ctifrnDvcninl  (•(nijn^cs  snas 
c\  scininc  (lain  ortas;  illivi/nr  V\\w  (fviiiir- 
riiiif,  isfi  siiiif  /lofriifrs  rohtirc  corptniili 
ct  (l(>ininatii)iit>  tcrrcna  aliis  prjrsidcndo, 
ti  strrnlo,  id  cst  a  priina  innndi  a>tatc.  scii 
ab  anlitinis  lcinporibus,  ct  riri  finnosi.  id 
cst  lunlliiin  iioniinali.  quos  cxccssiva  sii;i 
malitia  fccit  laiuosos,  ct  clijini  iii  (iiiilms- 
dain  naturidihus  donis  iic  bonis  rortuiuc 
fucrant  cxccllciilcs.  I'.r;inl  nanuiuc  fjifian- 
tos  valdc  proccr;i>  staturap,  cxcollciitis  po- 
lcuti;i>  ao  pluribus  pra>sitlcntcs  :  cranl  ct 
nuMit(>  fcroccs,  sup(Mbissiini  cordo.  incii- 
cunioisiquc  moiibus.  carnaios,  violcnti,  ao 
viliis  ploni.  Quuin  itaquo  filiseistse  gonuis- 
sont,  Isti  sunt  potontos,  hoc  est,  nati  ex  il- 
lis,  sunt  potentes  a  sseculo  ac  famosi,  puta 
j);ii?autcs. 

('iroa  luvc  soribit  Uabbi  1'aulus.  quod  ox 
quo  in  Hobr;ro  liabolur,  Nopliiliin,  quod 
intorprolatur  oadontos,  idoo  por  giganlos 
primo  ac  proprio  atquo  ad  litloram  da^mo- 
nos  designanlur.  qui  corruerunt  dc  coelo. 
Sod  sicut  pra^liabiluin  ost,  istud  non  va- 
let,  et  est  oonlra  Auguslinum  aporlo  alios- 
que  doctoros,  imo  ol  sci'iplur;v  huio  non 
consonat,  qua^  loquilur  do  gigaulibus  istis 
tanquam  do  hominibus,  ot  asserit  eos  in 
concubitu  natos,  ita  quod  non  suut  spi- 
ritualos  snbstantia\  nec  dsemonos  incu- 
bi.  Argumcntum  quoquo  ipsius  infirmum 
est.  Non  onim  ox  nominum  inloiprotationo 
potest  semper  sumi  oxposilio  liltoraiis, 
imo  sensus  qui  ex  intorprotatione  hujus- 
modi  sumitur,  est  communiter  spiritualis, 
ex  quo  argumontum  sumi  non  valet.  Do- 
niquo  casus  ost  mulliplox  :  idcirco  quod 
dioitur  Cadonlos,  mullipliciter  accipi  po- 
test,  imo  in  bono  el  inalo.  Nam  ot  Propho- 


A  ti'  ipiiiiMlii  ;iii(;iislins  iilnpiid  conlt  tnpln- 
hiiiiliii ,  ciidrbiiiit  iii  tcrniiii  cl  siiptM  riicicH 
silils.  Ilt  Ol  i^ciics  dlsstM'llil.  ct   Ipsi   l'nt|ilic 

t;i>  iiisinniinl.  K/cchiclc  tlii-ciilc  :   \  idi.  ct    K.erh  „ 
cctMdi    iii    fiicii  III    iiicain.    Isaias   (|iiiit|iic  :  *' 
('.iiiiiii.    inipiil.   tpiiiiii    NnliKiii.    i.liiiiiiiid-    /•.  iti.  ) 
iiiotlnin    iiiitt  III    iliotnoiics   appclliintiir  cn- 
dciitos,  t|iioniiiin  cccitliMunt  t|c  ctolo,  at(|nc 
ad  spiritiiiili;i  vili;i  corrncrunt  ;  il:i  gigan- 
los  voc;intur  c:itlciilcs,  (inotiiatn  ;itl  cartia- 
lia,  itno  atl  ointiia  pciie  corriKMMitit  facitio- 
lii.   I  iiilc    III   Sclioliislicii  histoiiii   liMliir  : 

H  (liganlcs  tliciintnr  a  i/ros.  (inod  csl  lcrra, 
quasi  lcfroni.  (]ui  conoordal  qiiod  ait  (ilo.s- 
sa  :  (iigantcs  filii  tcrra'  tlit  iiiitnr. 

Priino  tiiuori  potcsl,  iiiinc  iii  lcrr;i  fiic- 
runt  gig:intos  anto  oonouhitiiin  filiorum 
Sctli  ouin  filiabus  (^aiii.  .\d  t|iiotl  hoatus 
Augustiniis  nianifosto  rospoutlct  ,  quotl 
imo,  ot  probat  hoc  ex  littora  ista.  Verum- 
himcu  probatio  .\ngnstini  proccdit  socun- 
(liim  litlcram  Scphuigiiita  intcrprctum. 
rnilc  Augustiuus  ila  allogal  hunc  loxlum  : 
Factum  ost  postquam  ccpporunt  homines 

(]  multi  fieri  super  terram,  vidcntcs  angeli 
Doi  filias  hominum,  etc.  Gigantes  autem 
orant  super  torram  in  dicbus  illis.  Kt  post 
ilhid  :  ()uum  intranMit  filii  Dei  ad  filias 
hoiniiuim,  et  gonorabaut  sibi,  illi  oraut 
gigantos  a  skcuIo  iiomincs  nominati.  Ex 
his  vorbis  littorse  Augustinus  concludit  : 
Wxc  vorba  Libri  divini  satis  indicant,  jani 
illis  diobus  fuisse  gigantes  super  torram, 
qnautlo  filii  Doi  acceporunt  uxoros  filias 
hominum.  Doindc  addit :  Sod  ot  postquam 
hoc   factum  est,   nati  sunt  gigantes.   Sic 

D  enim  ait  Scriptura  :  Gigantes  autem  erant 
supor  torram  iu  diebus  illis.  Et  post  illud  : 
Quum  intrarent  filii  Dei  ad  filias  homi- 
num.  Ergo  et  ante.  et  illis  diobus,  et  post 
illud  tempus  fuerunt.  Porro  ox  nostra 
transhiliono  istud  non  scquitur,  saltem 
tam  evidenter  :  quia  quum  dictum  est, 
Gigantes  erant  super  terram  in  diobus  il- 
lis.  mox  subditur :  Poslquam  enim  ingressi 
sunt  filii  Dei,  etc.  In  quibus  verbis  red- 
ditur  causa.  cur  diclum  sit.  quod  gigan- 
tos  tunc  erant  supor  terram.  (^uod  tainen 


ISS                                            ENARRAilU    IM    CAP.   VI  UK.NKHlli.    —    AlU'.    XXXII 

posHet  i'.xponi  tU*  vdu^d  u  posU-riori,  (|iia'  A  sif  f.'i<;aiil»*s   po^smil   naliiialilci'  nostrani 

ilifUur  vm.iid  rllVctus.  Vrrl»is   auli-in   .\u-  quunlilalfin  iniilluin  c.Kirdfrc. 

gustini  cunconliit,  ({Uo«l  ail  .\lf  Ihodius  inar-  VidcnH  iiutetn  Uciis  (fHi)d  inulta  inulitlu 

lyr  :    NatUH   ent  Atlu^    lllius   noinilif  Sctli,  hominum   c.ssct    in    tcrra,    lioc;   esl,    i|iiO(l 

vir  gi^as  ina^iius.  K.Y  quo  .sfqufrftur,(|UO(l  lioiniiifs  iiiulla  fl   ina^Mia  rafinora  pcrpf- 

non  oiniifS  ^i^antc s  inali  fuf runt.  trare nt,  el  cututa  cttyitatio  cordis  liuinani 

l*ru*lfrfa,  sicut  l(»(piitur  .Vu^ustinus,  lioc  intcnta  cssct  ad  inaluin  oinni  tcinjjorc,  lioc 

inovft  qii(»silaiii,  (|ii(»(l  f\  liliis  !)«■  i  c l  lilia-  cst,  «piod  lioiniiifs  illins  Ifinporis  iii(|(-si- 

bus  hoiiiiiKiin,  ii(»n   i|uasi   hoininfs   iKJ^tri  nfiilfr  f.\(-()^'ilal»anl  sliidiosf ,  (pialitcr  pos- 

Keneris,  se«l  gi^antfs  If^iinns  essf  natos.  sent  Mia  pravissiina  dcsidfria  a(liiiipl«T«% 

Ad  (pio«l   ihidfin  Aii^ustinus   rfsp(»ii(lft  :  aUpic  ad  lihitiiin  pranaricari  a(;  dflfctari, 

(juasi  ftiain  non  nostris  t«*inporil>iis  iiata  ita  ipiod  f\  proposilo  <^t  cfrla  malitia,iion 

sint  corpora  liominuin,  longe  «'.\ced«'ntia  B  «'^  i}.Mioranlia  «'t  iiiririnilatf,  scu  passione 

niodum  nostriim.  .Nonnc  antc  paucosannos  s(»liimiiio(lo    pcccavcnint,  (picmadinodiim 

nata  cst  Uoina;   [)uclla,  ipia'  liiit   ihi  ciiiii  scri|»tiiiii  cst  de  (piihusdam,  Scrulati  siiiil  /'«.i.xui,?. 

suis  parcntihus,  et  corporc  f,'i;,'antco  loiij^c  iiiicpiitatcs  ;  pwnituit  cum,(juod  liomincm 

ceteris  pra?iiiincl)at  ?  Ad  qiiam  vidcndam  fecissct  in  lerra,  id  cst,  j^cr  modiim  pQMii- 

fichat  niirahilis  popiiloruin  coiicursiis.  Kl  tenlis  se  hahiiit  circa  lioc.  .Noii   ciiiiii  inu- 

hoc  erat  ma\iiiue  admirationis,  «piod  amho  tatio  aliipia,  iicc  passioiiiim  afrcctiis,   iiec 

par«'ntesejus  non  crant  tain  niajiiia' (pian-  pieiiitiido  dc  lacto  pra-lcrilo  cadcrc  [lolesl 

titatis,  sicut  (|uos(lain  vidcmus.  Ila-c  Aii-  in  Dco  ahs(»liilc   [>cirf(to,  iii  ([uo  cst  sa- 

^■um. XIII,  gustinus.  lnsu[)cr  iiifra  in  lihro  Numcro-  [liciilia  inrinita,  hcatitudo  iininciisa,  inva- 

^Deutu  11   •"""^  ^^  Ueuteronomio,et  iii  l*arali[)oiiienoii  riahilitasque  ajlcriia.  Unde  per  .Malachiam 

2"            scribuntur  fuissegigantes,  quos  ipsa  Scri-  testalur  :  Kgo  Dominus,  et  non  iniilor.  El  Mainch.n\, 

23.  "'^  *'  ptura  docet  e.x  hominihus  natos,  quainvis  C  iJ/^^cauews  in  fulururn,   id  est,   [)ra'falis 

Rahhi  Paulus  scrihat  circa  hunc  passum,  malitiis  hominiim  ohicem   ponere,  ac  fi- 

etiam  gigantes  qui  fiieriint  post  diliivium,  ncm  imponcrc  prO[)Oiicns,c/  tactus  dnlnrc 

ex  da'inonihus  incuhis  natos,   quod    iicc  ro/v/i.v /////•///srv.vrs,  lioc  est,suis  efleclihus, 

Scripturis,  ncc  doctorihus  consonat,  prout  [^ra^sertim  hoininihus  ad  suam  iinaginem 

Deo  priEstante,  suis  locis  plenius  ostend«>  conditis,   quasi    intimc  condolens  instar 

tur.  Unde  in  Scholaslica  historia  legitur  :  piissimi  patris,  utpote  per  modum  contri- 

Post  diluvium  nati  suiit  alii  giganlcs  in  statissimi  hahcns  se,  qiiiiin  tamen  in  se 

Hebron,  et  post   in  Tanis  civitate  -t^gy-  ipso  incommufahiliter  infinita  jucunditate 

pti,  a  qua  Titanes  vocati  sunt.  De  qiioi'uin  sii|)crplcnissiinus  esset  :  juxta  qucm  ino- 

stirpe  fuit  Enac,cujus  filii  hahitavcruiit  in  diiin  loqucndi  scriptum  est  in  lihro  Judi- 

Hchron,  de  quibus  ortus  est  Goliatli,  ct  ciiin,  Doininus  doluit  super  miseriis  eo-    Jitdic.  x, 

alii  quidam.  Ex  quibus  omnibus  innote-  D  rum  :  de  quo  nihilo  minus  primo  Regum 

scit,  gigantes  naturaliter  generari,  ([iiain-  Samuel  ait  :  Triiim[)hator  in  Israel  poeni-   i /fe</.  xv, 

vis   ad   eorum  generationem    concurrant  tudine  non  flectetur ;  neque  enim  homo 

coelestes  influentia>  natiiralesque  causBe  sa-  est  ut  agat  pcenitentiam.  Dclcbo,  inquit, 

tis  speciales  atque  occulta»,  nec  ad  eorum  hnmincm   qucm  crcavi,  a  facic  tcrra',  id 

generationem  requiritur  cooperatio  da^mo-  est,  universum  genus  huinanum,  perpau- 

num,  seu  adhibitio  quorumdam  seminiim  cis  demptis,  occidam  diluvio  ;  ab  hominc 

occultorum  per  d8emones,ut  Rabbi  Paulus  usque  ad  animantia,  id  est  tam  homines 

affirmat,  quamvis  fortassis  interduin   ita  quam  animalia  terrestria ;  a  rty)^/?/  wsywe 

contingere  queat.  Postremo.  qui  dicuntur  ad  volucres  coeli,  hoc  est  tam  repfilia  ter- 

esse  homines  parvuli  naturalifer,  disfant  rse  quam  aves  coeli  aerei  :  poenitct  cnim 

valde  a  nostrorum  corporum  quantitate :  me  fecisse  eos,   id  est,  per  modum  ejus 


KNAUUAIKl    IN    (Al'.   VI  (.K.M.MIH.    —    AHT.    XXXIII                                          I B3 

(|n(<in  |i(i<nil('l  m  U'r\ssr  (|nii'  (lcstrnit,  liii  \  tnni  sic  |>i')i'\  Klcrc,  nl  |>i'(irHiiH  iiij  (if^al.dc 

l)c(i  iiic,  in  cin|iii)(|  iiilcinlo  |ir;cr:it;i  i)|)cim  (|iii)  piistinodiiin  dolcal.  (!nr  crK'()  S|iiriliiH 

inca  occidcrc.  Sancliis   |icr    .Mos^cn  ita    lociitii^  cst,   iiiHJ 

(Jnainvis  aiilcn)  n  rationali.i   non   pccca-  iil  addiscainiis  ct  c()iilciii|)lciiini',  i|iiHiitiiiii 

riinl.   niliilo  ininns  jiisto  l>ci    indicio  siinl  (lis|ili('ciinl    Dco,   csscnlialilcr  saiiclo,  jii- 

pnnita.    in    dctcstationcin   cxccssniiin    lio  sto  ct  hoiio,  pcccala  iioslra,  cl  (lili^'ciiliiiH 

ininnin.    proplcr  i|nos   racla   craiil,   siciil  ca  \  ilcinns  Mliiic  liKpiitnr  ^raliosissiiriiis 

lioc  diHnsc  cxposilnin  cst   siipra.  Scd  cnr  .Xn^Mistinns  :  Ira  l)ci,  iioii  pcrtnrlialio  ani 

liiiic   pisccs   iion    rncrnnt  dclcti.  (piiiiii  cl  ini    cjiis  csl.  scd   jndicinin   ipio  irroKiiliir 

ipsi    pi'0|)tci'   lioiniiics   i-sscnt    lacli    '.    Hc  |)(i'iia  pcccati.  (lofjitatio  \cro  cordis  ipsiiis, 

spondclnr  qiiod    lciia  cl  acr  i|iiodiiininodo  cst  iininiitahilis  r;itio  iciiini  inntaii(l;iriiiii. 

iinpiinali    riicniiil    pir   scclcr;!    hiiniiiiiiin.  Niipic   niitii    hciini    cnjiisipiain    lacli    sni 

(pii  in  lcrr:i  cl  :icrc.   iioii  iii   ;iipiis  11101:111  |t  pinpric  picnilcl.  ciijiis  csl  dc  otiiniliiis  rc- 

Inr.  Idco  ;inini:di:i  ;id  orniilnin  lcrra' acris-  hiis  tain  li.Xii   scnlcnliii.  (piiiiii   ccrla    pra'- 

(pic  s|)cctiiiilia.  snnt  ncciitii.  .Niiliiiii  ctiiim  sciciiliii.  Scd  nisi  Scriplniii  iilcrcliir  tiilihiis 

pisciiiin  csl.  a(piis  noii  nicri;i  cl  pcrirc.scil  vcrhis.  noii  tiiiii  riiiiiiliiii  itcr  iiisinii;ircl  si* 

fovcri  ct  dclccl;iri.  ()[\'u\  :uilciii  diccndnin  oiiiiii   ;^'ciici'i   lioininniii   ipiihns    \iilt    csse 

sil   d(>   ;i\ihus,    (puiriiin    ii;iliii:i   csl   sn|)cr  consnllnni.  iil   cl  pcrlcrrcal  snpcrhicnlos, 

a(pias  n;il:irc,  inlra  jialchil.  ct   c.vcilct   ncj,dij,'ciilcs,  c.vcrccaUpic  (piw- 

l'i'a'lcrca  Scriplnra  non  sinc  {jrandl  pon-  rcnlcs,   ct   iiliil    inlcllij,'cnlcs  :   (piod   non 

(lcrc  iic  rationahilissiiiia  cansa  ila  i\('  inva-  riiccrct.  si  iioii  piiiis  iiicliiiiirct  sc.  cl  (pio- 

riahili  Dco  locula  csl.  iilpolc  (piod  ixi^ni-  daniiiiodo  dcsccndcrcl  iid  jaccnlcs.  Porro 

tuit  eiim,  ot  pnrcavcrit  in  ruliiriiiii,  ahpic  (jiiod  ol  inlcriliim  iinimalium  lcrrcnorum, 

inlonio  cordis  dolorc  sil  laclus.  (piuin  la-  voliililiunKpic    dciiiintiiit .    iiiiij,Miiliidincni 

mon  providissimi  sil  ancloris,  univorsa  lii-  C  cladis  dcsignal. 


ARTICULUS  XXXIII 


PROSECUTIO    EXPOSITIOMS    HUJUS    CAPITULI,    A    LOCO    :    NGE    VERO   LNVEMT 

OR.VTIAM    CORAM    DOMINO. 


NOE  vcro  invoiit  gratinm  coram  Do-  porfectiis,  por  imilta  supororogationis  vir- 

)uiiio.  hoc  ost,  Doo  accopliis  fuit  ac  D  tuosse  opera.  Rnrsus  justus  fuit,  so  ipsum 

placons.  et  gratiam  (]iiaiu  optavit.  a  Domi-  dehito  guhornando ;  porfectus.  pro  commu- 

no  impotravit.  Ha'  sioit  (jcncrationcs  Xoc.  ni  hono  curam  gerendo,  ot  aliis  pro  posse 

Xoc   vir  jastas  atquc  pcrfcctiis   fuit    in  honofaciondo. 

generationibas  suis,  id  est,  inter  homines  Porro  quod  addifur.  In  genorationibus 

sui  temporis  suique  genoris  fuit  notabili-  suis.  oxponi  solet  dupliciter.  Primo,   de- 

ter  justus,  daudo  unicuique  quod  ei  de-  pressive,  ita  ut  sonet  in  minorationem  sui 

bohat,  Doo  cultum.  sihi  ipsi  custodiam.  pr^conii   :   quasi  dicatur,   perfectus  fuit 

proximis  suis  virtuosum  cwcmplum.  Fuit  intor  suos  et  tompore  isto.  quando  pene 

qiKxpic  porfoctns,  s(XMmdum  quod  viatori  omnos  pessimi   crant,   quamvis   tompore 

el  viro  horoico  compolorc  solol  porfeclio.  ovangolica^  logis  convorsatio  sua  non  fuis- 

Fuit  crgo  justus,  servando  praicepta  ;  et  set  magnee  reputationis.  Alio  modo  pro- 


1^^  ENARBATIO    IN    (  Al'     M    (iK.NK8IH.    —    AHI.    XX.XIII 

riiotivt^  ita  (it  >>oiit't  iii  tvxcfllfiitiaiii  smf  A  vita,  (|iiu-  lnil  viliis  |il(iia.  Ilsl  uiilciii  coii- 

laiidis  :  (|iiasi  ilicatiir,  Tt'iii|>oi-f   illu  (pio  siiftiido  Sfi-rpliirif,  |icr  oiiiiiciii   cariiciii, 

Kie  atuiiidaN  it  iiii(|iiitas,  riiil   itfifcftiis,  cl  oiiiiiiiu    liitiiiiiinii   dcsi^Miarc,  jii.vla   illiid 

iillfi'   pfSbiinos  optiiniis  :  i|iiod   |)i'ifci|Mii  m  Isaia  :  Vidciiii  oiniiis  caru  saliilarc  l)ci    /«.xl.s. 

iiicriti  fst,  ulpotc  111)11   viiici  a  iiialo,  iictr  iiostri.  Ali(|iii  (|iio(|iic  diciiiil,  (|iiod  lioiiii-   '•"'■•'"••' 

d  |»cr\crsis  |icr\citi,  scd  ccoiilrario  coii-  iics  cx  |(ciNcisilalc  rccciiiiil  hriila  iiinalii- 

tttanlfr  |ifrsistcrf  iii  oiiiiii  virtiilf.  Sic(|iic  ralilcr  coniiiiiM-cri,  contia  id  (jiiod  iii  Lc- 

tlf  hfato  Lotli  ait  |Miiicf|»s  A|iostoloiiiiii  :  vilico  diciliir   :   Jiiincnta  tua   noii    lacics    /.evit.Kn, 

np(tir.it<i.  Qiiod  vilact  adspcctu  jiisliis  trrat,  Imhitans  ciini  allciiii^  f,'fiicris  iiiiiicntis  coirc.  ''*■ 

apiid  fos,(|iii  dc  dif  in  dicin  aniinain  jiisli  /.//.<//  lioininiis //r/   Xac,  pcr   sulijcclain 

iiiii|iiis  opcrihiis  arriij,'chant.  Kt  ita  inlcl-  crfatiirain,  Sfu  aiij,'<'liiiii   iii   lininana  s|)('- 

li^:ciidniii  csl  islnd  dc  .Noc.  |»cr  (|ncin  Dcns  cic,  nt  crcdilur,  apparciilcin  :  Fi/iis  uni- 
h'cil  tain  •^randc  honilin.  Indc  dc  co  scii-  H  rcfs^r  idniis   ri-nil  iinuini  mr,  id   cst,  jll- 

A'(f«/i  xiiv,  plurii  cst  :  .Noc  invcnlns  cst  iicrfcctus  cl  sto  jiidicio  iiislat  iiiors  cunclis  inoi  lalihns 

17  •  ... 

juslus,  f t  III  lcin|)orc  iraciindia'  lactus  csl  |)i()plcr  corniii  cxccssns.  lirj^lcln  cst  tcrrn 

rcconciliatio;  idco  dimissuin  cst  rcli(pinm  i/iii/nitntr  n  fnri,-  nirnui,  id  cst,  liahilato- 

tt»ri'to,  (piuin   lacluin  cst  dilnvinm.  Tcstii-  rcs  torrffi  propria  iniipiilalc  r(!plcli   siiiit. 

nicnta  sifculi  posita  suiit  apud  illuin,  iic  Vcl   ipsa   lcrra  dicilur   viliis  snoiiim   ha- 

dclcri  p(jssil  dihi\  io  oinnis  caro.  Ilinc  Jo-  hiliilornm   iiii|)lcla,   (picmadmodiim  lociis 

scplius  narral  :  .Noc  ^iii\ilcr  h-rcns  iicliis  dicilur  adimplcri  opcraliuiK;  cl  culpa  lo- 

ct  consilia  iniipiornm  illorum,  agchat  iil  Ci\\\.  El  c<jo  ilisiu-rtlnin  cos  curn  tcrrn,\\oc 

ad  incliora  incnlcm  coriim  actnsipic  traiis-  csl,  laiii   hahitalorcs  tcrra*,  cpiain   ipsam 

fcrrct  :  quos  quum  \idcrct  sihi   iion  ac-  coriim  lcrrain,  divcrsiinodc  (x-rdam  :  lio- 

quicsccntcs,  scd  vclicmcntcr  lihidinc  i\c-  mincs   liiiic   indc    fiifiiindo.   Icircndo,  iic 
lincri,  mctucns   nc   i()siiiii   cum  uxinihus  (]  siihmcrficndo,  i()sam((uc  lcriain  siiis  fni- 

ct  filiis  suis  occidcrcnl,  disccssit  a  lcria  clihiis  ac  solila  h'ciiiidilalc  cl   fni(;lmim 

illa.    Cnm  JJco  n)n/jnlnrii,  sccuiidiim  I)ci  suuruin  virlntc  ((rivando,  supciiora  cliam 

bcncplacitiim  convcrsiindu,  ct  ci  fidclilcr  tcrra;  loca  ()cr  u((iias  diluvii  corniin()cn- 

adlia^rcndo,  ((ucmadmodnm  priecedenti  cii-  do,  seciinduiii  ((iiod  iimiiii  cicmcnliim  csl 

pitulo  dictuni  fiiil  (\r  Enoch.  allcrius  corru()livuin.  llinc  in  Scliolaslicu 

Corrnpta  cst  autcm  lcrra  coram  Dco,  id  liistoria  fcrlur,  el  idcrn  hahclur  intilossa  : 

est.   hahilatorcs  tcrrsc  pcr  carnalia  vitia  Tiadunt  doclorcs.  vif^orcin  fccnndilatcin- 

extcriora  infccti  sunt ;   cl  rcplcla  cst  ini-  que  lcrra;  longc  infcriorcm,  scu  miilto  mi- 

fjtiitalc,  hoc  esf,  eliain  ()er  vitiosos  affc-  norem  ()Osl  diluviiim  csse,  quam  antc  :  cl 

ctus,  cogitationesquc  pcssimas  intus  cor-  ideo  csum  carnium  hominihus  cssc  con- 

rupti  swwi. Quunujuc  vidissct  Dcus  tcrram  cessum,  quum  ante  solis  terrae  fruclihus 
essc  corruptnni,\y\\\^  scnsum  inductuin  :  D  suslentarcntur.  Deni({ne  Lyra  refert,qucin- 

omnis  (jnijjjte  caro,   id  est  omnis  homo,  admodum  Judaei  diciinl.  quod  lcnu  in  su- 

paucissimis  demplis,  loqucndo  de  hoinini-  [)crficic  suu   [)cr'  quiinlitulem   liium   |)al- 

hus  adultie  a^tatis,  corrnjwrnl  viam  snniu  inurum  fiicrit  [)cr  acjuas  diluvii  lahefacta, 

sujjer  terram,  hoc  est,  ordinem  legilimsD  et  in  aquam  conversa.  Vcrnmtamen  istud 

generationis.pcr  quam  generahilia  intrant  de  quantitate  trium  ()ulmorum  reor  incer- 

in  munduin.et  perlingunt  ad  esse  specifi-  tum,pr8Bserlim  quum  terra  non  fiicrit  uhi- 

cum.suhvcrtit  per  fornicutiones.adultcria.  qiie  ad  talem  corriiptioncm  seque  dis[)Osi- 

et  innaturulcm  modum  coeundi.  nt  tacliiin  ta.  ncc  sp([ue  diu  a((uis  opcrta.  Est  quoque 

est  supra.  qiiod  muliercs  ascendcrunt  vi-  piohuhilc.  qiiod  pcr  sulscdincm  a([uaii]m 

ros,  et  itcm  pcr  vitiu  contru  natuium.Po-  uhyssi,  qutc  pro  magiia  purte  causaverunt 

test  quoque  per  viam  intclligi  tota  eorum  diiuvium,  terra  fuerit  vitiatu. 


KNAHIlMli»    IN    <  AP.    \|    OKNKHIH. 


AIIT.    XXXIII 


m 


l'\h-  tihl,  \\w  csl  uil  |»iii>si'i'vali(>iiriii  liii   \   \lii|iii   n |ii''   itpiiiaiiliir.  (|iio<|   rcnc«lrn 


ipsiiis  iili|iii'  liiiiiiiin  II  siiltincisiitiir  tlilii 
\  ii,  iiriiiiii  i/r  lii/iiis  liiriijiilis,  iij  csl  ('(ilii 
|)laiialis,    (lolalis,    rl    allcvialis,   scii    Itnic 
sircalis.   iil    laciliiis  siipci'   aijiias  lcvrlm. 
Poiro  in  (ilossa  (licilnr,  dc  li<;nis  lan  i^a 
lis,    viilclicct    rorlioiiliiis    cl    iiiipiiliiltili 
luis  ac  hcnc  coarclalis.  (|iia'  alia  Iraiisliiliit 
vocal  (|tia(li'ala.  iil   aica   iicc  \i  \  cnloiiiiii, 
ncc  iimiKlalioiic  a(|iiariiiii  |)(tsscl  dissolvi. 
Ilaiic    aicaiii    ali(|iii    \(tcaiil    iia\ciii.    i|n(iil 
\cnim   csl.  i|iianlnin   ad    lioc.  i|ii(ti|    iiislai 


|iii|||tlir  llic   |tllll.illlcr.    |tlo  lclicsliis  ;  <|ni: 

iiiaiii   (liciint.  laiilnni   a-diriciniii    ikiii    po 
Inissc  pcr  nnani  rcncsliam  salis  illniiiina- 

li.  h'J  iii  I  iihitiniinsiiniiinihis  Hiiin niifiilrin 
ijiis.  Knit  naiiKpic  lia>(;  iirca  in  rnndaincii- 
lo  ipiadiata.  atipic  in  rorina  lon;;iori  allc- 
ra  partc  alt  aii^^iilis  in  alliini  c(tiisccndcns, 
i|iioiisipic  lcctiiiii  iiiccpit  sc  an;.'nlaritcr 
slrin;.,'crc.  doiicc  siininiitas  cjns  iii  ciiliil^t 
ciimplcltaliii'.  ila  ipnid  lalcra  tccta  sii|)c 
liiiia    iiitii   distaliaiil    ali    iiiviccm.  iiisi  [>cr 


navis  snpcr  aipias  rcKdtaliir.  ct  contcnla  H  ciibitnin  :  sic(pic  pcr  spatiiiin  ciihilalc  inil 
in  S(>,  a  snltmcrsioiic  pr(tt(>\il.Vcriiintaiiicn  aica  siipcrins  plana.  (piatcniis  plinia  sn- 
non  lialtiiil  lormain  navis,  scd  crat  ipia  |)cr  tccliim  dcscciidcns.  dclliicrcl  lacilins 
(Irala,  latcra  laiiicn  i[)sins  ina>(|nalia  craiil.  cxlra  arcam.  i[)sa(|nc  ririniiis  slarct  intcr 
Mansinnciiliis  in  cn  fin-irs,  id  cst  distiii-  nndariim  ini[)iilsiis.  ()sliiini  niilrin  nrnr 
cla  loca.  nl  divcrsa  i'(>|)onanlni'  in  cis.  /sV  pnnrs  in  '  hilrrr  ifnirsnni.  Osliiim  isliid 
biliniiinr  linirs  nnn  iiilrinsrriis  rl  r.rfrin-       raclllin    cst    in    lalcrc   arca'.    in    ca    |>artc. 

in  (|iia  jiin^M'lianliir  maiisio  animalinin  el 
a[)()llicca.  scii  \icliialinin  lociis.  ita  ([iiod 
riiil  in  liorniii  conrinio  cl  sii|)i'a  diias  ca- 
incias  inrcriorcs,  iil  inlra  [ilcnins  e.\[)onp- 
tiir.  Idci)  (licil   Slrabiis.  ([iiod  osliiim   liiil 


scriis.  jloc  rnit,  nc  arca  a^piarnin  iiii|)clii 
lilMlcrctnr.  Dicilnr  naiiu|iic  iii  Sidioiaslica 
hisloria  :  hiliimcii  csl  j;liilimim  rcr\cii- 
tissininin  ac  hMiacissiinnin.  ipio  iii^na  li- 
la,  non  (lissolviinlnr  aii^pia  vi  vci  arlc.  id 


esl,  non   nisi   (liiricilliinc,    iicc  sinc  in(>n-  G  iiilcr  apolhocariani  el  aniinaliiiin  hahita- 


slrno  solvi  [)olosl  inaleria  hiliiininata.  Aii- 
p:nslinns  ([ii()([n(>  leslalnr,  ([iiod  liirna  ai'ca> 
coluerchanl  sihi  in\  ieein  pailim  hiliiinine, 
per  epirosc]iie  el  clavos  al(]ne  tesludines. 

iiV  sir  farirs  nnn  :  Trecentorum  ciihi- 
toriiin  rrif  longitudo  arccr,  quinqnaginfa 
cubitorum  erit  lafitudo  ipsius,  et  friginta 


tioMcin.  Ccenacula  rl  frislrga  facics  in  ca. 
Scennduin  Hedain  .  TTi^r,  (ir.Tce .  Latine 
diciliir  lecliim.  hide  trislega  dicnntnr  Iri- 
[)licia  lecla,  id  est  inlerstilia  sen  operi- 
menla.  Unde  Se[)tuaginta  Iranslulerunt . 
Bicameralael  tricamerala  facies  in  ea,  hoc 
est,  locnm  habenlem  cameras  diias  inler 


cubitorinn  alliliulo  iUiiis.  I)e  (]iialihns  cu-      sc  dislinclas.  ct   aliuin   iocum   hahentem 

bitis  istnd  dicatur,  iurra  tractahitur.  Fr-  tres  cameras. 

nestram  in  arca  facies.  Isla  feuestra  slelit  Circa  quod  scribit  Sfrabiis  :  Bicamerala 

allius  ipso  ostio  arcap.  Atque  ut  Scholastica  facies  in   inlerioribns.  el   tricamerata  in 
ait  historia.liehriei  dicuul  eam  fuisse  cry-  D  superioribus.Quinqueenim  mausionesdis- 

staliinam.  qiup  copiose  hunen  solis  reci-  tinctse  fuerunt  in  arca.  hifiina  fnit   sler- 

peret.et  aqiias  re[)el!erel :  sed  tameu  aqusp  coraria,  ad  quam  sfercora  defluebant,  ne 

usque  ad  eani  ascenderanf.  qiiod  non  vi-  exsislenfes  in  arca.  Isedereniur  foMore.  Se- 

detur,  nisi  forsau  ex  vehemeutia  iinpul-  cunda,  apolhecaria.  Tertia,  immitium  ani- 


sionis  interdum :  et  vocatur  iu  Hebm>o 
meridiana,  a  Symmacho  autem  dihicuhim. 
Lyra  dicit,  quod  Hehrffi  dicanf,  Lucernam 
facies  in  ea  :  quani  luc(>rnani  aliqui  putant 
fuisse  lapidem  prcfiosuin  ac  splendidum. 
arcam  siio  lumine  illusfrantem,  uf  facif 
carbunculus  ;   sed  primum  melius  sonat. 


malium  et  serpenfium.  Quarfa.  auimalium 
mansueforum.  Quinta,  hominum  ef  ani- 
malium.  Verumfamen  diversi  diversimode 
disponunt  has  mausiones.  Nam  aliqui  di- 
cunf,  quod  uua  fiiit  direcfe  snper  aliam. 
secundum  fotam  longifudinem  ac  latitu- 
dinem  arc»,  absque  hoc  quod  aliqua  ea- 


IM 


E.NARRATin    IN    CAP.   VI    fiKNESIS.    —    ART.    XXXMI 


rum  esset  divisii  seu  «listineta  iii  «luas  aiit  A  conveniciitcr  poni  in  inrtiiori  |iurlc,  (|uo- 
lre>i  canieras  :  ct  (licuiil  quod  infiina,  liiit  niain  arca  luit  niiilhiin  |>rorniiilula  in  u(|nu, 
Heutina  nieu  Ktcrcoraria  ;  Hccniula,  a|>olh(*-      <U  expositorcs  culliolici  (li(rnnl  (jsliiiin  illnd 


caria  ;  tcrtia,  hahilatio  aniinalinin  iiiiini- 
tiuili;  (|(iurtu,  iniliiiin  ;  i|iiiiitu,  hoininnin 
ct  aviiiin.  l'orro  alii  diciint,  (|nod  in  urcu 
craiit  asccinlcndo  trcs  inan^ioncs,  nna  sii- 
pcr  aliain  sita,  ita  (jnod  inliiiia  luit  (nt 
dictniii  cst)  stcrcoraria  scu  scntina,  ail 
qiiuin  ru'ccs  dctliichant,  ({naiii  dicniil  iidii 
fuissc  iutcrclnsain,  scn  iii  uliiinus  nian- 
sioiics  divisain.    Sccnndu   fuit    upolhccu , 


fiiissc  iii  confinio  huhilulionis  uniinulinin 
cl  upolhcca-.  Scd  isliid  non  vidclnr  va- 
lcrc,  cl  piinclalio  calholiconiin  prohulnr 
uptior  cssc.  .Nuin  (fl  (t.vposiiorcs  culholici, 
(|ni  diciinl  ostinin  fuiss(;  in  lutcrc  arcin  in 
prudulo  coiifiiiio,  l(v\tiiiii  sic  piincliiunl  : 
Osliiiiii  uiilcin  arca?  poncs  in  lalcr^!  deor- 
snin.  Kx  hoc  cniin  (|nod  fnit  d(M>rsiini,non 
sc(|iiitiir  (|iiod    fiiil    in    infiniu  purtc,   scd 


(|nain  dicnnt  fiiissi;  in  cuincrus  diius  dis-  H  ({iind  fiiit  infia  huhilulioncin  oinniiini  ani- 


tinclain,  ita  ({iiod  in  iiiia  caiii(M'a  craiit 
friicliis  quibus  qna^dain  hnitu  vcscnntiir, 
in  alia  licrh*  qnihiis  vcscnnlnr  cetcitO  hc- 
stia^  Tcrlia  fiiit  tricaincrata,  scii  tres  ca- 
meras   huhciis  collalcralcs,   ({iiurnin  diui' 


inulinin  cl  hoininnin  uc  aviiiin.  Otiod  si 
llchra-i  (;!  eos  scqnentcs,  intellif,Miiil  {)er 
Dcorsnm,  infiinum  {larlem,  noii  possnnt 
hoc  vcrhnin,  Dcorsiim,  refcrre  ad  litteram 
sc({iicnlcm,  ({iia  dicilur  :  (J(i;naciila  et  Iri- 
exlrcma;  ciunl  {iro  hcsliis,  iitia  {no  mili-  slcj,'u  facics  in  (;a  ;  ({iiia  Irislcga  fticrnnt 
bus,  alia  {>io  imiiiitihiis,  mcdia  {no  avihiis  sursnin  el  supra  osliiim,  siciit  jam  {)atnit. 
alque  hominihus.-  I^cce  cyo  adducam  aipias  diluvii  super 

lnsii{)er  in  Scholastica  historia  dicitnr  :      lerram,  et  interficiam  omnem  carnem  iu 
Arca  hahnit  cameras  ({tiin({iic,  ({iias  An-      (/ua  spirituH  vitce  est,  *  id  est  omne  ani-     •  auhter 
guslintis  etiain  praitcr  senlinum  dicit  ihi      matttm   sensitivtim   hahens  spirituin   seii  '"'''""' 
fuissc,    asscrens    snpcr  luhiiluliim  scnli- (]  animam  vilalcm,  sivc  ralionalem  sive  irra- 
nse  eam  fuissc  bicain(;ratam  {)cr  lon^Mim.       tioiiulem.  El  univcrsa  fjinr  In  lcrra  sunt, 

constimcntnr,  id  esl,  omnia  vivcnlia  in 
terra,  occidentur,  dcmplis  his  qua)  in  arca 
diiccnlur.Pisces  atilem  moranlurin  aquis, 
nec  proprie  habent  carnem,  quamvis  di- 
cat  Aposfolus,  Alia  caro  piscinm,  large  icor. xv, 
accipicns  nomen  carnis.  Ponamr/ue  foedus  ^^- 
rtieum  tecuni,  id  est,  paclum  amicitia;  spe- 
cialis  tecum  inibo  et  demonstrabo  in  te, 
utpote  quod  te  et  eos  qui  tecum  arcam 
intrabunt,  praeservabo  ab  imminenti  peri- 


Una  camerartim  eral  slcrcoraria,  alia  a{)o- 
thecaria,  ct  siipcr  lianc  mansionem  fuit 
alia  mansio  tricamcrala  pcr  longiim,  ita 
quod  laterales  camcra;  erant  una  immi- 
tium  animalium,  alia  mansttetoriim,  mcdia 
hominuin  ct  aviiim.  Alii  has  camcras  in 
altitudinc  sola  dis{)onunt,  infcriorem  et 
sentinam  vocantcs  stercorariam  :  secnn- 
dam  siiper  illam,  apofhecariam  ;  terliam, 
immitium  :  qnarfam,  mifitim  animaliiim  : 


quinfam.   hominum  et  avium.  Josephus  D  culo  cx  aquarum  diluvio,  et  quod  per  te 


tamen  aif,arcam  quatuor  cameras  hahuis- 
sc,  quia  sfercorariam  seu  sentinam  forsi- 
tan  non  includit  ncc  comptilaf.  Ha^c  ibi. 
Itaque  coenacula  posstint  referri  ad  bica- 
merafa,  trisfega  ad  tricamerata. 

Prseterea  pra^indtictiim  textum  quidain 
sic  punctuat  :  Ostium  autem  arca;  pones 
in  latere  :  dicens  quod  ibi  sit  punctus  se- 
cundum  Hebrjpos,  ita  quod  vcrbum  istud, 
Deorsum,  rcferfur  ad  fcxtiim  scquentcm  : 
quia  (ut  dicunt)  ostium  arcse  non  poterat 


reparattirus  sum  sa'culum.  Ideo  ait  Glos- 
sa  :  Ponam  fo-dus  metim  tecum,  de  te  et 
familia  fua  conservanda  ad  humani  gene- 
ris  reparationem.  Infra  autem  legifiir  I)o- 
minus  aliud  foedus  pepigisse  cum  Noe.  Et 
ex  cunctis  animantibus  universce  carnis 
hina,  id  est  combinala  seu  duo,  induces 
in  arcam,  ut  viva?7t  tecum  in  arca,  ma- 
scuUni  scrus  et  feminini,  hoc  est  unum 
mascttlum  et  unam  femellam.  Qtialiter  fa- 
ctum  sil  istud,  vidclicet  qualiter  animalia 


KNAIUl.MKl    IN    I   \l*     M  MMSIS.             Mll       \\\|II                                              1.17 

isla  a<l  arciim  \  ('iirniiil ,  il  ilf  i|iiiliiis  aiii  \  Jinnrntis  in  ijiuifn'  siui,  'u\  rsl  di-  (|imlilic| 

iiialiliiis   islml    iiili-lli^^Mliii'.  iiilia   <lilif{iii  l.ili  s|i<-<i)'  jiiiiii'iil<iriiiii   ilini    Jiiiiiciilu  aii- 

liiis  (V\|)iiiii<liii'.  Iiiii  |)i'i)|ii'ii'  a|)|)i'lliiiiliii'  aiiiiiialia  (liiiiiila 

Scil  (|iiiil  csl  (|ii()i|  Miiiiiiiiiis  iiiiiic  lc>^'iliir  ali|ii('  (liiiiicslicii.  liDiiiiiiihiis  acciiiiiiiiinlii. 

[)raH'c|iissc,  iil  .Nnc  lollcrcl  scciiiii  dc  cuii  \\n\v  (liciiiiliii'  jiiiiictila  i|iiasi  jiiv.iiiicnla. 

clis  aiiiiualiuiii   spcciobus  (Iud,  ({uuin  sc-  iil  siipia  iii(lii(;liiiu  «'sl.   .Niiiic  laiiicii   |)ci 

(|uculi   ca|)iliil()   Dciis   Ic^mIiii'  jiississc   iil  iuiiicula   iiilcllif^i   iiossiiiil    liiiila   iii  girne- 

No(<  liillcicl  c\  iniiiiiliiis  aiiiiiialihiis  iiiiiii-  liili.  \\k'  ([iiihiis   iiiiiic   lil    liic   iiiculio  spe- 

(lis  sc[»lcua  cl  sc|)lcuii,  iinisciiliim  cl   rcmi  cialis.    /iV    c.r   ninni    fritlili    tcnui',    Id    «'Sl 

uum,  dc  auiiualihus  vcrn  immiiinlis  diio  c\  (|ii)ilil)('l  rc[)liliiim  lcrrcslriuin  s[)ccic. 

Cl  duo,  scd  ct  dc   voliltilihiis   civli  sc|)tcua  srrnntl mn   i/<-nn\  \nnni,   id   csl    scciiiidiilii 

cl   so[)lcua  '.  \'A    rcs[)oudci)diiiu  ((iiod  isla  siiain   ualiiraiii.  Siimiliir  ciiim   iiic   giuuis 

coininissio  lcj^ilur  liu-lii    ip-^i    Noc  ii  \h't),  It  pro  s[)cci(\  liinn  i/r  ninnihiis  juin  praefu- 

aut(>([uaiu  ca'|)it  arciiiii  icdificiirc,  ct   tiiiii'  tis,  ulpolP  diio  dc  siii;,Milis  s[)cci(d)iis,  in- 

lacla    csl    ci    iii    i,'('ucriili    cl    imlisliuctc  ;  i/riuficnlnr  lccuin    iii   iiicaiu .    /''   /inssin.l 

[)osliiu)duin  vcro  arca  juin  [)i\c[)arata,  la-  rioerc.    Tollc.s   ii/itur  tecuin  c.r  oninihas 

cla  ost  ci  jussio  illa   scciiuda,  iu  i[iia    iii  cscis  qiiiv   nvtndi  /wssiinl,  id  ost,  uliquu 

S[)ociali    ;iU[uc  distiiiclo    Dciis   cx|)rcssil.  iicci[)ios  do  oinuihus  rohiis  uplis  osiii  ho- 

qiiod  aulo  in  oomiuuui  c[  coulusc   luiiu-  luiiiuiu  ;ic  hrulorum.  Ulriim  voro   inlclli- 

(luvil.  .Numoriis  autciu  miuor  uou  cxclu-  {^'onduiu  sit  hoc  eliuin  do  uuimalihus  illis, 

dil  in;ijoroin.  Si  uulom  ohjiciatiir.  nccos-  quihus  lioiniucs  ct  quapdum   briila   nutu- 

sarium  aut  stulim  cougruuin  oxslilisse,  ut  ruliler  uutriunlur,   iiifru  disciitietur.   JSt 

anlo   fuhricutiouoin  arc;c  Dominus  e.xpri-  conijiorlnhis  n/iiul  tc,  id  est,  in  upotheca 

meret  omniu  illa  dislinclo,  quatouus  jiixlu  urctc  ropouos.udjuvuutibus  \o.  filiis  liiisac 

hoc  fucerol  munsionos  urc;\>  majoros  sivo  G  ceteris  tuis  domeslicis,  quuntuin  oporlct. 

minores  :  dicondum,  quod  Dominus  unte  Et  erunt  tam  tibi  quam  illis  in  escam' ;    '  eibum 

hanc  jussionem  salis  exposuit  suucto  Noe  id  est,   tu  ipse  cum  domcslicis  luis  to- 

m;\guitudinom  arcae  fiond;r.   Potcst  quo-  cum  ingressuris,  et  irrationuliu  animulia 

quc  rospoudori,  quod  unlo  fabricutionom  in   arca   nulriomini   comeslibilibus    illis. 

Domiuus  forsau  insinuavit  Noe  istud  pra?-  luumquodciuo  iiidividuum  socundum  con- 

ceplum  distiuctc,  sicut  ct  postea  ;  Moyses  gruouliam  ot  disposiliouom  suse  natura', 

tamen  non  curuvit  hoc  in  isto  capilulo  seu  singuli  singulis  cibis  sibi  competenti- 
plene  cxprimore.  quia  in  sequouli  capilu-      bus  nutrientur.  Erant  autem  comostibiliu 

lo  fuit  hoc  distincte  expressurus  ac  plene,  ista  valde  mulla,  quia  per  intogrum  an- 

propter  quod  satis  reputavit  nunc  dicere  num  fuerunt  in  arca  ipse  Noe  cum  suis 

in  communi.  ac  hruta.i^LY'/7  igitur  *  omnia  qua;  prcece-    '  -Voe 

Bina  induces  in  arcum  dc  volncrihus  \)  perat  illi  Deus.  Non  quod  por  se  solum 

juxta  genus  suum,  hoc  est  de  qualibet  exsecutus  sit  omuia,  sed  per  adjutoria  op- 

specie  specialissima  avium   duo  ;    et  de  portuna. 


IS8  K.NAHHAIIO    IN    (Al*.    VI   Uk^.NtCSlK.    —    AHI.    .\XXIV 


AKTICILIS    WXIV 


Dk:   OliJKCriOMKL.S    INKIllKl.llM   «:u.M  HA    l'H  KlllCTA,    KT    Di:    ol  i;STI(»M»L8 
IIU.MIKR.NK.NTIBIS    fH.ttSK.NS   CAHITIIASI,    AC   SOI.ITIOMHLS    KAHl  MliKM.    IIK    KKaHA    gUO(JUK   SKU 

KOHMA    IT    OlANTITAIK    KISPOSITIONKill  K    WU.M. 


OrKM.\llM()l>l  M  Mi|)i'r(iiMi(*siiii  iii  lio- A  ioin|iiiigi.  Tcrlio,  (jiiia  (|uiiin  Dciis  (nnni- 

iiiiliu  ilc  Arcu  Noe  rccilal  Urij,'cn«!S,  polcns  oinnia  possil  solo  iinpcrio  ic|)ara- 

quiilam,  pra^scrliin  .Vpcllcs  liaTcticus,  di-  rc,   non  vidfliir  a<l  iillcrain   (luod   jussit 

Ncipulus  .Vlarcioiiis  hajrcsiarcluii,  «[iii  .Vpcl-  aniinalia  ivservari   proplcr  dcstrucl-iruin 

ics   fuil   invcnlor  altcrius   luercsis,    iillra  ic[)arationcm. 

cain  i[uain  didicil  a   suo  ma^istro,   cum  .Vd   i^ta  oiijccla   rcs|)oii(lcrunt   viii   ca- 

qu»  intcndcliat  [iroliarc,  Scri[)tuiam  vele-  lliolici,  al([uc  ad  priinum  acccpcriinl   n;- 

ris  Tcstamcnti  ii  lu  csm-  a  iJeo  :  liic  ergo  s[)Onsioncm  ex  ()riy:eiic,    ([iii  ail  :  Oua'  a 

A[)ciics  di.xit,  nulio  modo  licri  poluisse,  [)rudentioriiius  viris  ct  Hidiraicarum  Iradi- 

iil  tam  brcve  spatium  arcu!  conlineret  tut  tionum  gnaris,alque  a  velcrii)iis  magistris 

aiiiinaliiim  gcncra ,   c  )rumquc  ciiios  ([ui  didiciinus,  aii  aiidiloriim  noliliam  dclcrc- 

illis   pcr  tolum   aiiiuim   siirticercnt ,    iino  miis.  iJixeruiit  crj^o  iiiajorcs,qiiod  .Moyses, 

non  [lolcrat  coiiliiicrc  saltcm  ([iiatuor  ele- H  qui  ( testc   Scripluraj  doclus  cral   oinni  Aei. \u,ti. 

piianles,  quuin   lainen   dicantur   in   arca  sapientia  .Egyptiorum,  posuit   in  lioc  loco 

fuissc  ex  immundis  animalifius  liinact  iii-  iiumerum  cubitorum  secundum  geometri- 

na,   iioc  est  duo  masculi,   duajquc   femi-  cam  artem,qua  pra}ci[)ue  cailent  lEgyplii. 

uiB,  secundum  quod  indicat  sermo  rcpeti-  Uiius  autem  ciibilus  apud  geometras,  con- 

lus.  t^x  iiiundis  vero  septena  et  se[)tcna,  id  tinel  sex  ciibitos   noslros.  Ilanc  Origenis 

e->t  paria  septcna,  videlicct  quatuordccim  rcs[)onsionem   Augiislinus   allcgat  el  ap- 

talia.  Kt  postea  quasi  per  singuias  species  probal,  quam  eliam  tangit  Ilugo  de  S.  Vi- 

sic  refragaliir  A[)(dles.  puta  de  grypliis.  Ex  clore  in  libro  suo  de  Arca  Noe.  Sic  ilaque 

quibus  concludil,Gonstat  ergo  fictam  esse  quanlitatem  cubitorum  accipiendo  ,  arca 

hanc  fabulam.  Qiujd  si  est,  constat  hanc  a  tanla3  fuit  exlensionis,  quod  capere  pote- 

Deo  non  esse  Scriptiirain.  Insuper  Augu-  ral  oinnia  quaj  in  textu  scribuntur  fuisse 

stinus  tangit  aiias  quoriimdam   objcctio-  C  in  ea. 

nes.  Quidain  cnim  dixerunt   Moysen   noii  Ad  sccundum  respondet  Augustinus,  ad- 

descripsisse  rem  gestam  hoc  loco,  sed  ea  mirando  ca?citatem  adducentium  illud  ob- 

quie  scribit  de  arca,esse  inlclligendadum-  jectum.   Si    cnim    lerra   qiia)  est  gravior 

taxat  spiritualiter  et  figurative.  Ad  quod  aqua,  potuit  tam  alte  ascendcre  in  monte 

aliqua  indu.xerunt  inotiva.Primo,quia  non  Olyiiipo,  cujus  suprcma  pars  terra  est,  et 

potuit  tam  magnuin  csse  diluviiim.  quod  lamdiu  in  laiita  clcvalione  persislere,  cur 

altissimis  montibus  allius  esset  ([uindccim  aqua  non  potuit  ad   tcmpus  breve  omni 

cubitis,  propter  altiludinem  monlis  Olym-  monte  ascendere  altius  per  quindecim  cu- 

pi,  ad   cujus    vcrticcm    nequeunl    nubcs  bitos?  Ad  tertium  quoquc  respondet :  lllud 

ascendere,  nec  est  iii  vertice  isto  aer  hic  quod  disputant  tantae  magnitudinis  arcam 

crassior,  in  quo  nebula?,  venti  ac  nubes  non  potuisse  compingi,  ineptissimecalum- 

gignuntur.   Secundo,   quia   ut   eis   appa-  D  niantur,  quum  sciant  maximas  urbes  esse 

ret,  non  poterat  tantae  magnitudinis  arca  conslructas,  nec  attendunt  ccntum  annos 


KNAHIlAlln    l\    i   \l'     \l    UKNI.SIH. 


Mll.     \\\l\ 


ir>ii 


(|iiil)iis  nrca  illii  rsl    raltricula,  iiiNi   foilc  A 
l.ipis    l,i|)i(li    ci»li;i<i'ci'c    |n»lcsl    solu    calcc 
con jiiiicliis.  til  iniinis  pcr  Inl  inilliaria  cir 
ciiiniliii-aliir,  cl   li<<niiiii  li^^Min  pcr  tcstmli 
ncs,  cjiiros,  clavo-i.  f;liili'in  liilniiiinis  iul 
luorcrc  iion  \ali'l,  iil  lahriccliir  arca  Ioiil;<' 
latcqnc    poirccta,   iioii    cni\is,   scil    liiicis 
rcclis,  (|nain  lininaniiN  conatns  non  ini^il 
iii    marc.  scd   vcnicns   niula    lcva\it,   iiia 
,i.ris(|iic  ili\ina  |)ri)viilcntia  (|nain    liiiiiiaiia 
priKlcnlia  i,Mil)criiavil.  .\(l  (inartnin  rcspon- 
(ict.(|n()(l  proptcr  (lcsi^Miaiiiliiin  in\stcriniii 
Dcus  jiissil  aniinaiia  rcscrvari  in  arcu,  sic-  H 
iil   in  sciincnli   arlicnlo    iii   spiritnali    lin- 
jns  capiliili  cvposiliDiic  patcbit.  PraMcrca 
Ani,Mistinns  :  (^tiiaMitnr,  iiKiiiit.  iitriim  tam 
mai^na  arca  potcral  rabiicari  inlra  cciitnm 
unnos  a  (inaltior  \  iiis.  vidcliccM  Noc  ct  tri- 
bti-;  riliis  cjus  :  (iiiDd  si  iion  potcrut.  noii 
(M'at   iiiaijnnin  adliibiM'c    ct    alios    iabros. 
qiiamvis  acccpla  laboris  sui  in(M'ccdc,  iion 
onravcrint  iitrnin  Noc  sapi(Mit(M'  an  inani- 
tcr  agcrcl,   ncc  cam   ingrcssi  siinl,   quia 
non  civdidcrunt  quod  crcdidit  ille. 

At  V(M'o  d(>  lorina  s(mi  rigura  arcaj  Ori-  G 
gencs  sic  ait  :  Piiini)  (iiueritur.  (iual(Mn 
oporleat  inlclligi  foriuam  urea\Quain  ego, 
iiuiuit.  quantum  datur  iut(>lligi  ex  Scri- 
pluru,  pulo  eoiisuriicutcm  qiuUuor  ungulis 
ex  inio.cisdemquc  ungulis  puulutiin  usquc 
ud  summumeonlruelis  in  angnstum,ipsani 
areuni  in  spatiuni  unius  cubili  fuisse  col- 
lectain.  Sic  (Miim  lefcrtur.  quod  in  funda- 
mento  ejus  trceenti  eubiti  tM'ant  in  lon- 
giludiiie.  quiiiqua^inla  in  lutiludine.  in 
altiludine  vero  trigiuta.  Sieqiie  eoUeeta  est 
iu  ungustum  cacumen.  ilu  ut  cubitiis  sit  D 
longitudo  et  latitndo  ipsius.  Kt  paulo  post 
addit  Origenes  :  (Juantum  ad  necessilatem 
pluviarum  alque  diluvii  speelat.  nulla  po- 
terat  tani  conveniens  et  congrua  forma 
arca>  dari.  quam  ut  e  summo  velut  ex  te- 
cto  quodam  in  angustum  culmen  edueto 
diffunderct  imbrem  cadentem,  et  per  iina 
in  aquis  quadrata  slabilitate  consistens, 
nec  impulsu  veutorum,  nec  impetu  flu- 
ctuuni.  ncc  inquietudiue  animalium,  qua> 
intrinsecus  erant,  inclinari  posset  aut  iner- 


Ki.  Ilis  coiisiiiiarc  vidcliir  (|ii(hI  ait   .Mc.iii- 
nus.i-t  li  ibctiir  in  (llo^sit :  <i  )ii>;riii' ariM  iii 
snniiiio,  vclnl  lccto  iinodam  aii;.'iislo,  ciicii 
iiiiiiata  cst,  II I  iiiibi  inin  riiinas  diffiiiidcrct . 

\  ci  iiiiitaincn  lln;^'o  dc  S.  \  ictoic  iii  li- 
liio  i\r  .\rca  .Noc.  \ribis  Origciiis  sic  ob- 
jicit  :  Scnlcntia'  Origciiis  pliira  refraKari 
\ii|cnttir.  1'riiiio,  (inia  lia'i-  foriiia  i|iiain 
assi;^niil.  noii  \i(|ctnr  ad  iiatiindtiiii  cssc 
iilonc:i.  (loiistitt  iiaiiii|iic  iircitm  liim  iiiii- 
gniiiit .  lot  aniiiiiilibiis  cib.iriisiinc  onn- 
staiii,  iioii  potiiissc  snperniititrc.  \i-nii-ii 
tibiis  itiinis.  i|iiiii  piii  iii;iL'iiii  piirtc  siii 
prcnKM-ctiir  dcoisnin  iii  iKinis,  iit  doccl 
c\pcricnti;i  in  iiavibtis  onciit  iiiiijxnu  gc- 
slanlibiis.  Si  cigo  iirca  stittim  ;tb  imo  eoii- 
tritlii  C(i'pit,  ita  iil  latcracjns  liiiic  indc  so 
iitelinantia  iidii  repell(M'enl,  scd  rccip(-rciit 
lliuMiis  inliiinescentes,  cl  itoii  litm  uiiiia 
itreiim.  (iiiitin  arcit  iuiiiam  portarct.  (itio- 
uii)do  fi(M'i  potciul.  iil  noii  lota  statiin  ad 
inia  deseeiidcret  ?  Kiirsum.  (luiiiii  Doininns 
dieit,  Poiics  ostiiim  in  latcrc  dcorsum.  per 
latus  deorsnm.  vidctur  significaie  parie- 
tem  lateralein.ad  differentiam  laleris  quod 
siirsum  erat  iii  teclo.inquo  fortassis  lcnc- 
stra  posila  erat  :  e!  quuin  iteriim  iiifra  di- 
citur.  Apcruit  .\oe  tectiim  arcce.  salis  coii-  Ge,i.\m,6. 
sequenter  iiinuit,  ipsain  arcani  deorsuin 
liabiiisse  parictes,  quibus  superposituin 
fuit  tectiim,  quod  erat  conliguuin  siipre- 
mse  mansioni  in  qua  hoinines  erant.  Pro- 
pter  has  ct  luijusmodi  alias  causas,  vi- 
dctnr  nobis  tiuod  in  area  parietes  erant 
ereeti  iii  quatuor  purtibus.  iii  quibus  te- 
ctum  supcrposilum  iii  cacumine  suo  con- 
trahebatur  ad  cubiti  unius  mensuram.Haec 
Hugo.  Qni  iterum  ail  :  In  parietibus  hujus 
arcae  foris  faeti  eraiit  nidi  sive  mansiun- 
culop  quasi  affixi  ad  ipsos  parietes.  quo- 
rum  nidorum  aditus  seu  inlroilus  patebat 
extrinsecus.ipso  pariete  intus  integro  per- 
inauente,  erantque  facti  hi  nidi  pro  be- 
stiis,qu»  nec  semper  in  aqua,  nec  semper 
in  arida  degere  possunt,  ut  sunt  luter.  vi- 
tuli  quoque  marini. 

PraMerea  Ilugo  seribit   de  ista  materia 
alia  quajdam,  qu*  vel  stare  non  possunt, 


KK)                                           K.NAHh.VriO    l>    lAl'     VI  UK.NKMS.    —    AHT.    XXXIV 

vel  v^it   111)11    iitli-lli^o  t-a,    ((iioti    l<iciliu>  A  iiielrici.  S«'(t  liiiic  ucciiri  il  iliihiiiiii,  (|iia- 

cdiieeili  |ioU*st.    litfiiiiii  uit  :   (!iiju<>  alli-  lilcr  a-iliticiiiiii   laiilaf  iiiagiiiludiui^   liri-i 

ludiiiis   fueriiil    iiaiiftc!»   arcu^,    iioii   tticit  poU-ial.  Ilfbra^i  aiilciii  ilicuiit,  i|uiiil  <-raiil 

auctoritai;  s<-it  (|uaiituiii  coiijiciiiiu^,  alli-  culjili    iiMiatcs.   Scd   iluhiiiiii    liiiic  occiir- 

lutlo   |»aricliiiii   ii^(}Uf  atl   fuiiiluin  (|iiai-la'  ril,  ({uoiiio(l(j  tol  aiuiualia  ct  cibaiia  poliv 

iiiaiiiitjiiis  f.\ti-iit|f|jalui'.  nuoiiiutto  Vfriiiu  raiil  coiiliiif li  iii  arca.lsliitl  laiiifii  (luliiuiii 

fst  lioc  ^  Si  Vfiuiii  fst  ((iioit  ^u|)f i°iu>i  ttixil,  viilfliii'  iiiitii  iiiiiiiis  (|uaiii   |)i'iiiiuiii.  Ihfc 

tectuiii   fuissf    su[)i'fiiia3    iiiaii>ii)iii   cDiili-  Lvra.   Sfit  sicut  r\  vfilji-^  .Vii^iisliiii  jaiii 

guuiii,  paritUfH  iiaiiii|Uf  f.Ytf iiilf Ijaiitur  iis-  putuil,  iiiiiior  fsl  (lirriciillas   iliil)ii   illiiis 

({ut^ail  tfctuiii,<M'^o  alliliulo  [lariotuin  [x^r  jjrioris.  Sciciuluiii  i|uoi{Uf,  (|uo(l  ali(|ui  di- 

tiii^'fbal   UM|Uf  ad   ({uiulaiii   iiiuiisioiituii.  ciiut  arcaiii   lialjuissc   trigiiila  ciihilos  iii 

Iteruin  ait  :  Si  ({iiiuratur,  aii  UM{iialis  fiiit  alliludiiif   iiifra   ttrctuin   scu   |)ra'4<M'  ulli- 

ultitutlo  siii;<iilaruiu  iiiausiouuiii,  aii  iioii,  H  ludiiifiii  U^cti.  Uiidf  iii  Scliolaslica  liisto- 

nos  e.x  auclorilutf  i^roUarr  iioii  |)o-)Suiuu-..  ria  tlicilur,    qiiotl   ari;a    iliiriliir   lialjiiissc 

lnt(;riin  vcro  ({uod  auclorilali  iioii  c.xslal  lri;,'iuta  cubilos   iii  alliludiiic,  iiiU'llif,'fii- 

contrarium,  postulainus  iiobis  conccdi.  Vo-  duiii  csl  iii  corporc  fjus,   id  est,  u  fun- 

tuinus    fuiin    sic    distin^^ufrc ,    iit    [iriniic  do  usqut;  ad  tabiilaluin.  lin[)ossibilf  fiiini 

inansioni  dcinus  iii  attiludinc  quatiior  cu-  cssct,  o|)crlurain  fjus  iion  [)liis  ascendis- 

bitos,secundtD  quiuqiif,  terlito  se.\,  ({iiartai  sc,  et    ligna   triginla   ciibiloruin    lunlain 

septcrn,  quinlte  (•!   suijrfinu'  octo.   I'il  sic  longitiidinfin  ac  latiliidinfni  oi)frir<\  Ve- 

altiludo  [juriftuiii  liabuit  (juiiidfciin  ciibi-  riiinlainfii  vc rbuin  hoc  salis  obscuruin  vi- 

tos,  et  tolidein  alliliulo  tfcti.  tslud  noii  vi-  dctur. 

detur,  quia  secundurn  hoc  quarta  ct  ({uiii-  Circa   [jrujhabila  qiiuirilui'   [jriino,   ciir 

ta  inansiones  fuissenl  sub  tecto.  Sccunduin  Scriplura  isla  nil  dical  de  loco  ad  quein  sn- 

expositores  uutein  oinnes  inansioiies  erant  C  [jcilluilalcs  animaliuin  descendcrunl.  Se- 

infra  tectum,[)rout  in  fijj:urisai'cae.qutE  sc-  cundo,  an  animulia  quibus  naluralc   csl 

cundum  du[)liccin  c.\[)Osilioncm  (lu[)licilor  carnibiis  vesci,  vcsccbanlur  cis   in   arca. 

pingitur,  dcscribilur.  Uciiiquc,  si  lccluin  Tcrtio,   an    animalia  coinmisccbaiilur   in 

fuisset  tantae  altiludinis  sicut  parietes,  ca-  arca.    Quarlo,   an    ubsolulc   dc    universis 

pucitas  seu  spatium  inlra  arcam,  fuisset  animalium  speciebus  fuerinl  ibi  individua 

per  hoc  niultum  minoratum.  Kiirsus,  prae-  aliqua.  Quinto  de  polu  animalium,  qiian- 

habitum  est,   quod  secundum   expositio-  do  fuerunt  in  arca,  et  quis  [)roposuit  eis 

nem,  quse  texlui  cl  prcescrlim  Scptiiaginla  ({iiotidic   nccessaria  vit*.  Sexlo,  qualiter 

translationi  consouanlior  csl.  mansio  lcr-  dcvciicrunt  ad  Noc,  et  quomodo  ingressa 

tia,  quarta  ct  quiiila,  fucrunt  u;quc  alUe.  sunt  arcam. 

quoniam  locus  in  quo  erant  situatee,  fuit  Ad  primum  horum  Origenes  respondet : 

tricameratus  per  transversum.  U  Op[)orlunc  siluit  Scriptura  de  loco  ad  fi- 

Praeterea  his  qujB  Hugo  dixit  de  nidis,  murn  animalium   reservato,  quia  de  hoc 

consonal  quod  ail  Glossa  :  qu»  in  aqua  et  sufficienlerdocuil  ipsiusconsequenlijB  ra- 

terra  coinmuniter  vivunt,  sicut  lulri,  vitu-  tio,  id  est,  ex  his  qu»  de  animalium  man- 

lique  marini.  extra  arcain  habebant  locu-  sionibus  cibariisquc  scribuntur,  salis  con- 

los  prseparatos,  in  quibus  rccipi  polerant  sequcns  fuit  ac  evidens,quod  inferius  fuit 

velut  in  arida.  De  avibus  quoque  marinis  hujiismodi  locus.  Et  quia  ad  spirilualem 

et   fluvialibus   idem  dicendum  est.  Haec  intelligentiam  minus  digne  polerat  coapta- 

Glossa,  quae  et  Augustino  adscribitur.  ri,  merito  ergo  Scriptura  siluit  inde  :  quia 

Amplius  circa  istud.  Trecentorum  cubi-  hoc  ipsum.  quod  scilicet  siluit  inde,  ratio- 

torum  erat  longitudo  arcae,  scribit  Lyra  :  nes  suas  magis  adaptat  inlellectibus  alle- 

Aliqui  dicunt,  quod  cubiti  isti  f uerunt  geo-  goricis. 


I.\,\llll  Vlln    IN    1 M'.    \l    t.KMHIs.  AHI.    \\\l\                                           \Ul 

\i|    srciiiKliiiH    i|iliM|iii'  Ol'i;;i'lli'S  sic  ail  :   A  lirs   rt    iiiiiniil.i.   ImiM'->    rl    itrconi    liitli  K*<- 

Noocssiiriiiiii  \  iilcltiiliir,  iil  lii-^  lirsliis,  i|iii  slnil  i|iiii|i|iiiiiii   mi'i-  |i.isi-iiiittii',  r\  iii|ii.iiii 

l)iis   Maliini   (Irilil    1'iiiniliiis   vrsci ,    iiilni  iiuii  Itiliiiiit 

(liictii  siiil  i'\li  itiMTiis  iiniiiiiilia,  i|iiiii'iiiii  \il  (|niii  liiiii  \ii^'iisliniis  n's|)(iiii|i-t  :  l.)iiiii| 

\i'S('cnl(>s  ciiinilnis,  ('(insci\  iirc  \  ilain  \ii  iiiitciii  scrnpnldsissiiiic  i|na'ii  sold  dc  iiii- 

lcanl  ^M-aliii  rc|)iirii!iil:i<  poslcriliilis.   .\liis  iiiitissiiiiis    hcsliolis,    noii    solniii    (|iialcM 

\('ro  iilia  scr\iii-cnlni'  alinicnlii.  (|ii!i'  iiiilii  siinl    niiircs    cl    stcllioncs.    vcnim    cliaiii 

ralis  iisiis  (|c|)osci'    INniii    \nj;nstiniis  Af  (|nalcs  sniit   Inciislin,  scaralici.   iniisctn  uc 

lioc  alitcr  scntit.  (iii  riiilu  :  Solrl  i|iiiimI:iiii  pnliccs,  aniioii  Iticrnnt  iii  nnincro  inajori 

ino\ci-c    (|tiii>sli()  (lc   •;;cnci'ilitis   csciitniii .  iti  arcii  (|niini   in  tc\lii  lii\iitni-.  Sic  adiiio- 

(|iiii>   il)i    liiihct-c    |)olcriiiil    iininiiilia,   i|nic  ncndi   snnt   (|ni   lioc  (|iiii'i-iiiit,  sic   inlclli- 

noii  iiisi  ciiriiil)tis  vcsci  pntiinliir  :  nlriiin  ^'cndtiiii   cssc  (|ii()d  hoininns  iiit.niiii'  rc- 

aniiiialia  (|tiil)ns  ^csccicnliit'.  ciiinl  ilii  iil    |{  |)tiiil  sii|icr  tcrriitii.  iil  iii>ri->M'  noii  liici  il 

ttii    niiiiicrnin    in    Scripliira   tii\;iltiin    sinc  (•onsci'\;ii'i   in   iirc.i.   (|iiii'    in  ii(|iiis  vivcrc 

Irantjrcssionc    |)r;ci'c|)li.    ;\n    (|iiod    iua|,Ms  (|ncniit,noi»  soliiiii  incrsa,  nl  pisci^s,  vcriiin 

crcdcndniu  csl,  polncrnnl   ihi  cssc  pricicr  cliain   sn|)crnat;intiii.    sictiti    iniilta>   avcs. 

carncs  i)li(|nii  iiliii  iiliiuctit;).  (|ni)'  oiunihns  Dcindc  (|iittin  iiil.  Miisctilns  cl  rciniiiii,  pro- 

comiunui;)  c\sisl;itil.  .\o\  imns  cnim  (|ii;itu  rcclo  iiilcllii,Mliii- (|nod  ad  rci^iirandiim  spc- 

luulta  anim;iliii.(iiiihns  caro  cihus  cst.  (|iiic  cicm   dicil    hoc  .   iic    |)cr   hoc    iion    liiissc 

pomis  rriiifihiistiiic  vcscuuliir.  cl   iu;i\imc  iicccssc,  iil  ihi  cssciil  cii  (|iiic  possunl  sinc 

rico  ahiuc  caslanois.  (Jiiid  cr-io  mirnm.  si  coucnhitu  dc   matcriis  iuit   rcrum   corru- 

Noc  vir  juslus  cl  sapicus.  cni^iuc  auiiuii-  [iliouihus  uasci.  Aul   si   iii  arca  rucrnul, 

liuiu  p^cucri  aptaiu  alimouiam  siuc  carui-  siciil   iu  domihus  essc  solcnt.  potncrnnt 

hus  pr;cparavil  alquc  rccoudidil  ?  (Juid  csl  ibi  cssc  ubsquc  oinui  luiincro  deriuilo  ac 

autcm  quo  vesci  non  cof?{M'ct  famcs  ?  Aut  C  certo.  Aut  si  sacratissiinuin   myslerium, 

(luid  uon  snave  ac  saluhrc  rac(M'e  possel  qnod  agebatnr  lantae  rei  figura  et  etiain 

neus^Oui  eliam  dedissel  illis  facilit(M'  vi-  lacti  veritate,  aliler  non  posset  impleii, 

vere  sine  cibis,  nisi  conveuiret  impletioni  nisi  omnia   ibi   essent    nnmcro   certo   iii 

figura:'  tanti  mysterii,  ut  pascerentur.  H;cc  textu  expressa.  qua?  in  aqua  vivere   ne- 

Auiiustinus.  Kt  istudverius  r(>or.Ou;r  enim  qiuMnit.  nou  fuit  hoc  cura  ipsius  Noe.  fi- 

in  arca  eraut.  fueruut  (ut  apparet)  asse-  liorumqiu:;  ejus,  sed  l)ei.  Nou  ergo  fucrnnt 

cnrata  a  morlc  quamdiu  mauebant  iu  ea.  iu  arca  quae  sexu  carent.  Qua>dam  vero  de 

Hinc  (ilossa,  itemqne  Scholastica  hisloria  quibuslibet  rebus  sine  concubitu  ita  na- 

istud  S(^qiiuutnr.  scnntur.  ut  postea  concumbant  ac  gene- 

.\d  tertitnn  Audreas    expositor  et   alii  rent,  sicut  inuscae.   lu  aliis  uil  maris  et 

quidam  diciint.  quod  hruta  prolificabaut  femina>  est.  sicut  in  apihus.  Alia  sic  ha- 
iu  arca.  Alii  dicuut.  qnod  propter  gene- D  heut   sexum,  ut  non  liabeant   felnni ,  ut 

ralem  mnndi  afflictionem  et  desolationem  muli  et  mulae,  de  quibus  mirum  est  si 

non  fuit  tiuic  tempus  voluptuosae  comnii-  fuerint  in  arca :  quae  tamcn  fuernnt  in  ar- 

xtionis,  quoniam  Domiuus  dc  ingressu  in  ca,  si  hoc  ad  mysterium  pertinebat ;  nam 

arcam  loqueus.  seorsum  uominavit  viros,  masculum  hahcnt  et  feminam. 

seorsumqiie   feminas.   qucmadmodum  U\  Ad   quintum    diceudum.   quod  nomine 

e.xordio  sequeiitis  capituli  innotescit.  Qua-  cibi  iutelligitur  sanctus  Noe  tam  sibi  ac 

sidiceret  :Tempore  tribulationis  abample-  suis,  quam   irrationalibus    providisse    de 

xibus  est  cessandum,  prout  in  Scholastica  necessario  potu.  Qualiter  autem  brutis  mi- 

habetur  historia.  Ad  quod  allegari  potest,  nistrabantur  necessaria  victui,  determina- 

/on«  111, 7.  quod  immiuente  subversione  Ninivae,  rex  te  exponere  reor  difficile.  Quomodo  enim 

et  principes  Ninivae  praeceperunt  nt  horai-  octo  liomines  qui  erant  in  arca,  potueruut 

T.  1.  11 


Uii  KSAlUtVllli     IN    I    \l'      M    t.lM.^I^.  VIU        XXXV 

lul  brulis  uiilf|>4iii«Mv  iiliiiniilu  ^  Si  uuUmu  A  inalioimlia  illa,  •iiaiii  uvrs,  v«'U«'runl  a<l 

Mip«'ruuluial«'  uuxiliuiii    incfssuriuiu  fiiil,  .Nu«',  «'l  iugr«'ssu  siiiil  aicaiii  spi»iil«'  :  «|U(i«l 

iiou  «l«'l'uit.  uu^'ilic«)  ubscquio  cn-diliir  rucliiiu,  (|u«'iu- 

.\«l  ^t-xluiu  Augu^tiiiii^  rt'S|)oii<l«[,  «|iio«l  utliiKxliiiii  iii  «'xonlioudduclu  suiil  ad  Ailaiii 

iitui   hiuiiiui^  uctii,   M'il    h<'i    iiiilii,    iiiiiiiia  iii  itaradiM»,  iit  \iilri'il  (|iiiil  vociirct  ca. 


AKTICl  lA  S  XXXV 


KXI'()SITI(t    SIMHI  IL  AI.IS    KJISDK.M    (ACIlll.l. 


t1UN(lUlU)ITKK  tliciiiil  doctorcs,  qiiod  H  quoqiic  couiiubio  gcuiti  suiit  gigantes,  id 

>4  pcr  No«' Doiniuus  Jesus  Christus  sij^^ue-  est  homines  aiiiinosi,  ainbiliosi,  cl    uia- 

tur.  Nec  soluin  [x-r  .Noc  intclligitur  Chri-  f,'ni  ac    praepotcntcs    in   oculis   suis,    aul 

stus  sccuuduui  qiiod  lioino,  scd   ctiuiii  iil  cliam  in  cxlcrioribiis  rcbiis  :  qiioriim  om- 

est  Ucus.  (Jucmadinodiim  cniin  totius  liii-  niiim  pravilalcin   indcsiiiciitcm.  at(|uc  ad 

maui    gciicris   posl   diluvium   cxsistcntis,  oniiiia  scclcra  pioiiilatcm  consid«'iuns  l)o- 

Noe  e.\stal  priucrpiuin,sic  Christus  sccun-  ininus,  quasi  pcenitensquod  illos  lecissel: 

dum  quod  Ueus,   est  causalc   priiicipium  Delebu,   inqait,  hominem,   id    esl,   istos 

universorum  quie  sunt  et  vivuut  sub  sole.  aiterna  morte  damnabo,?«<yMe«t/  animan- 

PrgBterea  per  a'tatem  sexceutorum  auno-  ^V/,  hoc  cst,  homiiics  ruralcs,  brutales,  in- 

rum,  rectc  signiricatiir  tetcrnitus  (^hrisli,  domitos,  siinul  cuin  illis  damnationi  ad- 

proptcr  nuincri  pcrrcctioncm.  (JiicinaduKJ-  jiciam.   Soe  vero  invenit  gratiain  coram 

dum  crgo  Noc  quuin  «'ssct  quiuf,'('ntorum  C  Domino  :  id  est,  Christus  acccptissimus 

annorum.genuit  Sem,  Cham  et  Japhcl.sic  fuit  Patri  aeterno,  imo  Christus  sccundum 

Christus  in  sua  aeternitatc  consistens,  con-  naturam   humanam  plus  placuit  et  carior 

didit  tria  hominum  gcncra  in  hoc  miindo,  fuit  superbcatissimse  Trinitati,  quam  ce- 

videlicet  gentilem,  qiii  fuit  siib  lcgc  nalu-  terorum  univcrsilas  clcctoriim.  Et  gcnuit 

ra?:  Hcbraicuin.  qiii  fiiit  siib  lcgc  scripta;  tres  filios.  Pcr  islos  tres   filios.  quos  ge- 

christianum,  qui  cst  sub  lege  gratiae.  nuit  Christus  adhuc  inler  hornincs  conver- 

Qaumque  coepissent  homines  multipli-  sans  in  terris,  intelligi  possunt  trcs  ordi- 

cari  super  ferram,  hoc  est,  ultra  modiim  nes  homiuum  quos  convertit.  vidclicet  ordo 

et  solitum   pliirimi  essenl.  quod   vidclur  Apostolorum,  chorus  scptuaginta  duorum 

fuisse  sub  monurchia  Romanorum,quan(lo  discipulorum,  et  reliquorum  in  cum  crc- 

inaiidita  pux  fuit  in  tcrra.  pra^liisquc  ccs-  dcntium  multitudo. 

santibus,  homincs  quasi  arena  sunt  multi-  D      Qa/c/nqae  vidisset  Deus  terram  esse  cor- 

plicali.  Videntes  filii  Dei  filias  l/ominum  rupjtam,    omnis    quippe    caro  corruperat 

quod  essent  pulchrce,  acceperunt   uxores  viam  suam  super  terram.  Tunc  cnim  vi- 

sibi  ex  omnibus  quas  elegerant.  Illis  quip-  lia  carnalia  ac  spiritualia,  prsDsertim  ido- 

pe  temporibus  temporali  prosperilate  un-  lolatria,  vchementissimc  iuvaluerunt,  imo 

dique  arridcnte,  etiam  illi  qui  fuerunt  bo-  et  scelera  contra  naturam  in  multis.  Di- 

ni  in  legc   naturali  aut  scripta,  carnales  j-it  ad  Noe,  id  est  ad  Christum  :  Finis 

effecti  sunt,   id  est,   lascivis   curiosisque  untversce  carnis  venit  cora/n  /ne,  id  est, 

juncti  sunt   ferainis.  proptcr  quod  Spiri-  rcproborum  carnalium  horum  iniquitates 

tus  Sanctus  recessit  ab   eis.   Ex  illorum  non  fcram  diutius,  sed  disperdam  eos  cum 


I.NAllllMM    l\    iM'      M    l.r.MMs 


Mll.     WXV 


|i;:( 


Jnf.  \i  w , 


('•!•».  xv.lti 


Xacli.  VI 
li. 

Joann.  \ 
16. 

ibitt.  \iv 
(i. 


.l/rt»/l.XVI 


I  Cor.  III 


11. 


tfnui,  \uH'  cst  ciiMi  (ipiMilnis  siiis  (•iiniiili 
bllS  ao  tiTtriiis  :  srriiniliiiii  i|iii)il  hciis  iii 
v*>l(<i'i  IVstiiiiiciili)  |ii*i  l'rii|ilii'liis  |ii'ii'ili\il 
(lc  |)()|)iilo  JinliCDi  iiiii.  iiliisi|ii('  iliMTsis  liii 
giiis  iic  ^ciilihiis.  I  iiilc  Jcrciiiias  iiil  Jinlicis: 
Noii  polciiil  \os  hoiiiiiiiis  iillra  siisliiicrc 
proplcr  iiialiliiiiii  sliulioi  iiiii  vcslroniin 
Ncinpc  nl  111  iiltio  (lc  lloclriiia  clirisliaiia 
lo(|iiiliii' .\ii;4nsliiiiis,  hciis  ii  (|iiolil)ct  pcc 
calorc  (li;4^niiliir  ccrliiiii  :ili(|iioil  poiidiis 
scii  ccrlani  lucnsniiiiii  cvccssiiiiin  lolciii 
i'c  :  ([iia  iiiciisiira  iiiiplclii.  iion  siiHcrl  iliii- 
tiiis.  Proptcr  (|iioil  inlra  lcsliitiir:  Noiiiliiiii 
iin|)lolii>  suiit  iiii(|iiilatcs  .Viiiorrliiininiin. 
/•'(f('  (i'/>i  tifiuiiii  (/(•  li'(/iil.-<  /(rrii/dfis,  id 
csl,  (dcolos  a  iii(>  (>t  Viisii  iniscricordiic. 
coiivcrto  pcr  lc  iic  tiio^  discipiilos,  iit^iuc 
ox  ois  Moolosiain  oonslriic.  cxtiii  (juain  iiiil- 
liis  salvctni'.  iic  toliiin  liiiiniiiiiin  ^^Miiis 
daniiKMiir.  Iliiic  dv  (lliristo  Ziicliarias  piio- 
di.xil  :  Kcvo  vir,  Orions  noiiion  ojus.  cl  uhIi- 
fioabit  tcinpliiin  l)i)inino.  \)r  (lua  l'Ioolcsiii 
(iluislus  ratclui':  hliit  uniispastorot  uiiuiii 
ovilo.  llonuiU(>  :  Ncino  vciiit  ad  Patrcin  ni- 
si  por  iu(\  llanc  aroain  Chrislus  todiricavil, 
conjungondo  oloclos  por  lidoin  el  carila- 
lem.  sic(]iio  oriiciondo  ox  ois  unuin  inysti- 
cum  corpus.  oujus  ipsc  ost  oa|)ut.  Ilino 
oniin  ait  :  Supra  hauo  potiiun.  id  ost  lidoi 
rinnilatoin.  scusupra  inc  ipsum.  ivdilioabo 
Ecclesiam  moam.  Christns  quippo  nou  so- 
lum  est  caput  Ecclosiae,  inlluondo  fidoli- 
bus  vilani  jjratise  ac  moluin  justa?  convor- 
sationis.  sed  eliam  fundainontum.  cujus 
pietali  el  vorilali  innituntur  fidolcs,  et  a 
quo  fuudantur  ot  firinanlur  soii  slabiliun- 
tur  in  cojrnitione  et  gratia  Dei.  Unde  pro- 
testatus  est  Paulns  :  Fiindamonfum  aliud 
nemo  ponoro  potest.  praMor  id  quod  posi- 
tum  est,  quod  est  Chrislus  Jesns.  Denique 
arca  isfa  vorsalur  et  movotiir  in  hoc  mari 
magno,  utpole  in  hoc  sa^nilo  ni^quam  fn- 
ter  tribulafionum  et  tenfalionum  procel- 
las,  quibus  ssepe  agilantur  fideles.  Sed  in- 
ter  eas  ipseDominus  omnium  et  Salvafor. 
regif,  dirigit,  et  conservat  eamdem,  atque 
ad  pcrtum  salubris  quietis  gratise  in  prae- 
senti,  ac  salufis  aefernge  glorise  in   futuro 


A  caiii  pcrdiicil.  El  sioiil  cxsislontcH  iii  arou 
Ndc.  pcr  lif;iiiiiii  aroii' cl  ai|iiiis  diliivii  siiiit 
salvali  a  iiioilc  lcinpoiiili  ;  sic  cxsislciilcH 
iii  Ecclcsiii.  |icr  liKiiiiiii  oniois  ot  aijiiaH 
Itaplisini  salvaiiliir  a  siipplicio  inrcniali. 
Iilco  licalissiiiiiis  princcps  .Xpostoloniin  : 
lii  iiiiii.  iiii|iiil .  oclo  aniiiia' salvalii'  sunl  i/'»ir.w. 
pcr  iii|uain,  sic  cl  \os  salvos  faoit  similis 
forinii'  Itiiplisniiis.  I'isl  (|iioi|uc  Ecclosia  o.x 
lii'\  i;,Mtis  li;,'nis.  id  osl  ririnis  cl  jiislis  ho- 
iniiiibiis  icdificala,  i|iii  icclo  vociintnr  li- 
^iia  (|iiadi'iilii,  polilii,  iinpiilribilia.  i|uuni 

U  sinl  iii  iolcrniiin  \iotiii'i.  virlnlibiis  dcco- 
rati,  al(|ui'  iii  oinni  c\i'iilu  conslaiitcs.  cl 
rooti  insliir  (|iiaili'ali.  (]uod  (|iiociim(|iii' 
|)rojioialur.  slal  firmilor  ol  orcctiiin. 

M(i/i.<iii/irii/(is  i/i  ('(1  fdrirs.  .Miiiisiiinciiia' 
isfa'  siinl  parlioiilarcs  Eccb'sia^,  diversa) 
(luo(jue  rcligioncs  ct  ordincs.  Ilcin  varia; 
disfinctiones  virliifnin  ac  morifornin.  cf 
variadona  cadcsliuni  griifiariiin.  in  qiiibus 
roquiosciinl  fidolos.  Dc  (juibus  Dominiis 
pcr  Isaiiiin  fatclur  :  Sodobil  poj)ulus  incus  /*.  xxxn. 
iu  pulchritudinc  pacis  ef  in   labcrnaculis     ' 

(]  fiducia*  of  in  rcquic  opiilcnta.  Ef  rursus  : 
Vade,populus  meus.  infra  in  ciibicula  lua,   ihi<i.\\\\, 
abscondere  parumper  donec  transeaf  indi-  ''^' 
giiafio  inoa.  llis  mansiiinculis  corrospon- 
dcnf   inansiones  in   palria.  id  esf,   divorsi  ' 
gradus  praMniorum  coelcsfium,  de  quibus 
Salvator  :  In  domo,  inquit,  Patris  mei  man-  Jonnn.xxs, 
siones  multae  sunt.  Et  bitumine  linies  eam  " 
i/ifrinsecus   ct  extrinsccus.    Por    bifumen 
quod  fervenfissime  afque   forfissime  ne- 
ctit.  sancla  carifas,  qua  nihil  forvenlius, 
nihil  robusfius,  nilquo  indissolubilius  col- 

D  ligat.designatur.  Tunc  ergo  Ecclesia  intus 
et  exfra  linifur  bifumino.  quando  fideles 
se  corde  et  opere  diligunt,  dum  omne  quod 
agunf.  ex  Dei  amore  procedif,  dum  uni- 
vorsi  per  dilecfionem  uniunfur  in  Deo,  ita 
ut  dicere  queant,  (luis  uos  separabit  a  ca-  fiom.M», 
ritate  Dei  ?  dumquo  soUicifi  sunt  servare  ^^  , 

1  Ephes.  IV, 

unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis.  Ideo  3. 
Paulus  horfafur  :  Super  omnia  caritatem  Coioss.m, 
habete,  quod  est  vinculum  perfectionis.      '*" 

£t  sic  facies  eani  :  Trecentorum  cubi- 
torum  erit  longitudo  arcce.  Longitudo  Ec- 


UVh 


K.N.VhltAIIU    IN    i.W.   VI    i;K.NKSIS. 


Al«i.    XXXV 


elnsi»,  f^l  tliuiiia  ali|m'  lt)iij,'uii»iuis  spt»s  A  pt-r  iMiiii  |);ilfrnl  iii^rcssus  iii  suiictuiu  Me- 
(!hrislit'i<|fliuiii,  (|uu»  tn-ciMiloruiu  t's\  eii-  elesiuiii.  l'osiiit  ({uotiuc  sc  iii  lulcrt;  ImcIc- 
biloi-uiii,  iil  vai  pcrft^eti»  (iuiatiotiis  ub  (^x-      siu%  upplicuiKio  s(*  pic  iioii  soliiiii  jiislis, 


oiilio  coiiversioiiis  usijiic  ud  bculiticuiii 
fiiicii),  aii  oinites  pertiiieiis  Clirisliuiios, 
fide  Trinitutis  siipcrbcalissiuui'  iusij,Miilos. 
rtiivcisitus  uulciii  riilcliiiiii  |)cr  cciitciiu- 
riutii  ilc>ij;,'iiatiii ,  iliiiii  (Iliiislus  iti  livuii 
/.uii.»v,4.  gelio  loquitui'  :  Ouis  cx  vol>is  Iiouk)  (|iii 
iiabet  ceuluiii  o\cs,  ctc.  (  nuoiiiuiu  cr{,'o 
universitus  ista  (^x  suiiiinu  Trinitulc  sub- 


scti  cliain  ceti^ris,  Hiirsiis  osliiiin  McclcsiiD 
cst  fidcs,  per  (|uuiu  priino  in  lOcclcsiuin 
til  in^rcssiis,  seii  suciuiiiciiliiiii  HapliMiii, 
i|ui  c^l  rc},'ciiciulio  spiiiliialis,  cctcroiiiiii- 
i|iic  januu  saciaiiiciiloruiii,  \cl  l'(iMiil(Miliu; 
sucrutnciiluiii,  (|uod  csl  secunda  |)Ost  iiuu- 
t'ru^'iiiiii  labiila,  ct  priimis  posl  lupsuui  iii 
gressus  :  quu)  oiiinia  oiiiiiibiis  pul(;iil  tuu- 


sistit,  ion^itU(iint;inquc  dicruiu  aUcrnitalis      ({uuiii  iii  laltMc  (lcorsuiii  iocutu.  l'ostrciiio 
sortitur,  rcetc  loii^^itudo  ipsiiis  pcr  ccnlc-  H  o>tiiiiii  iii  latcrc  dcorsiiin,  cst  viiliius  lalc- 


7. 


nariuin  triplicaluin  expriinitur.  (jni/n/iui- 
(jintu  cuhitoram  latiluiUj  cjus.  I*cr  iuti- 
itor.  »111,  tudincin  intcllij,'itur  curitus  ud  oiiinia  se 
exteiidens,  quuin  oportct  quin(iuu}<inlacu- 
bitoruin  consistere,  ulpotc  laiitic  exsislcn- 
tiu)  ac  vi^oris,  ut  ad  ({iiiii(|uugcsiiiiiiiii 
annum  rcinissionis  oinniuin  pccculoriiiii, 
rciiuicinquc  iclcftia^  rclicilulis,  in  qiiu  oiu- 
uiu  bonu  oinissa,  plenissiine  et  supcrenii- 
nenter  restituuntur,  pertingal.  Et  Irigiata 
cabitoram  altitado  illia.s.  Aititudo  iicclt;- 


ri(]lirisli  iiiri.viiin,tle  quo  sacranicnlu  pro- 
liiixcruut  Eccicsiu».  Ccenacula  ct  triatiya 
faric.s  iu  ca.  CaMiucuia  suiil  oiricia  pruda- 
loriiin  alque  tloctorum,  (pioriiin  est  corda 
iiiullitiidinis  subdiloriim  uc  vulgi  iniilli- 
[)lici  cibo  spiriliialitcr  rcliccrc,  sicul  |)cr 
Jcrcniiuin  ussciil  Dciis  :  Dabo  vobis  paslo-  jerem.\\\. 
rcs  juxtu  cor  incuiu,  et  puscent  vos  scicn- 
tia  ct  doclrina.  Trislcga  sunt  tres  slalus 
ac  grailiis  lidclium,  utpotc  incipientiiiin, 
proricicnliiim,  et  perfeclorum ;  scu  virgi- 


u 


siije  estcontcmpiatio  fidci  in  hac  vitu,quu!  G  niim,  viduurum,  et  conjugatorum.  in  (|ui- 
perobservunliamdcccm  pru3ccploriim  pcr-  bus  uiiusquisqiic  jiixla  su*  vocutionis  cxi- 
tingit  ud  bcaliricu)  gloriain  visioiiis.  lu  (juu      gcntium  couquicscit. 


quidquid  hic  proincrcmur,  triplicaliim  rc- 
z,uc.vi,38.  cipimus,sicut  Judex  ipse  lestatur  :  Mcnsu- 
rum  bonam  ct  confcrtam  et  coagitalam  et 
supereffiuentem  dabunt  in  sinum  vcslrum. 
Fcuestraui  in  area  facics.Vev  fenestram 
ipsa  fides  scu  donum  sapicutiu!  rilc  acci- 
pitur,  per  qiiam  ca^lcslia  iulucmur,  lumcii- 
que  gratiae  et  splendorem  virtutum  alque 
deinde  ciaritatem  luraiuis  gloriie  obtiiic- 


Ecce  ego  adducam  aquas  diluvii  super 
terram,  ct  interficiam  omnem  carnem.  Per 
diluvium  iilud  inlelligil  s[)irilualiter  Ori- 
genes  fulurum  in  fine  mundiexlerminium 
omnimodum  lcrra?  per  ignem,  quo  omnia 
viveutia  in  hac  lerra  penilus  exslinguen- 
tur.  J'o/iamqae  foedus  rneum  tecum.  Hoc 
est,  fijedus  summte  amicilia3  inter  Patrem 
et  Filium,  dc  quo  in  Filii  baptizatione  et 


bimus.  Et   i/i    uno  cubito   co??5wmma6i4' D  transfiguralionc  iocutus  est  Paler  :  Tu  es  .)/«/<;. i,ii. 


summitatem  ejus,  id  est,  vertex  i-^cciesise 
tantus  crit,  lam  strictus  ct  arduus,  ut  uni 
soli,  videlicel  Christo  capiti  l-^cclesiiB,  coin- 
petat.  Hic  etenim  verlex  est  suprema  per- 
fectio  propria  soli  Christo.  Ostium  autem 


l''ilius  meus  dilcctus.  Et  ingredieris  arcam 
tu  et  filii  tui,  uxor  tua  ct  uxores  filioru)n 
tuorum  tecu/n.  Chrislus  namquc  fuil  in 
ipsa  Ecclesia,  qucmadmodum  ait  ad  Pa- 
Ircm  :  In  mcdio  l^^cclesiae  laudabo  le.  Ad 


•  ex     arccepones  in*  latere deorsum. Oslinm  Ec-      discipulos  quoque  :  Ego,  ail,  iii  medio  ve- 


Ps.  XXI,  23. 

/,«(■.  XXII, 


joann.x,-.  cleslse  cst  ipscmet  Christus,  qui  ait :  Ego 
sum  oslium  ovium.  Posuit  aulcm  sc  ipsum 
in  latcrc  Ecclcsia^  deorsuin.  quia  lolius 
humilitalis  piicbuil  se  excmiilum,  ct  uni- 
versis  cxhibuit  sc  paratum,  ita  ut  cunclis 


strum  sum  sicul  qui  ministrat.  Filii  autem  ''* 
Chrisli  rueriiul  ejus  discipuli,  de  quibus 
|)er  Isaiam  lcstalur  :  Eccc  cgo  el  pucri  mci  Js.wwjs. 
quos  dcdit   niihi  Dominus.   Uxor  Christi, 
qutc  cum  ipso  inlravit  Ecclesiam,  est  con- 


(■ 


i:\.\iiii\iiii  i\  t  \['    \i  tiiv\i-sis  \iii    \\\\  i(jri 

gri>f,'iili()   cx  Jiiiliiisiiiii  :i(l  (■\iiii^'rlii'aiii   Ir    A  iiiilciii    iirni    iiirnliis   hiniinrnitii.  i|niit  cx 

^iMii  |in' (iliiisliiiii  niincisii.  t'\iii-rs   riliu  Jiiil;i<is  rl  ^cniiliiiH  «•sl  rollcclu,  rl  i'(Miliiir>t 

niiii  (lliiisli.  siiiil  |»;iiliciilarcs  ['lcclcsia'  ali  illos  in  sc  ;  sn|icriiis  vcio  liicainciala  pro- 

.\|uislulis  cl  apnslolicis  \  iris  nnivcrsa',  ci  picr  liilciii.  s|(cni  ci  cai-italctii.  Aiil  |in»|>icr 

liciic   rcclic.  i|iia<   oiniics   iinivcrsalcin    iii-  riiicltiiii  ccnlcsiniiiin.  sc\a;rc^itiiniii  alijnc   i/.w^/,  ,,„ 

Iroicrnnl    l'!cclcsiaiii.   AV  c.c  nuiffis   aiii-  li-iccsiniiiin    \y\    |ii(»|il('r   ln-^   lilios  Noc,  *■ 

nitiiififiiis  iiiiirrrsir  luiniis  /liiiii  im/iirrs  iu  c\  i|iii)i'iiiii  scniinc  nali  siitil  oiniics  Kcclo- 

iirciiiii.  iif  rirniif  fiu-iiiii,  iiiiisrii/ini  sr.riis  sia'  lilii.  Insii|icr  ijiioil  ca  (|iia'  «lc  arcn  Hiint 

r/  friiiiiiiiii,  \\o{'  (>sl,  cx  oinni  /.jciicrc  ho-  sci'i|>la,  siiiil  spiriliialilcr  ilc  Mcclcsia  cx- 

niiiiiiin  (|iios(lain   iili-iiis(|iic  scxiis  nitncr-  poticnila.  proltal  c\  lioc  ,\ii;,'iisliniis.  (|nii(l 

tcs  cl    lilii  iiin»i'poi'al)is.  nl    \ivanl    lcciiiii  llcns  jiis>ii  i|c  aniinalihns  iiiiiinlis  scpirna 

niodo  pcr  i^raliain.   cl    iii   nclis    pcr  <;lo-  cl  scplcna  diici   iii  nrcaiii  :   ilc   iinniiitnlis 

v'\M\\.'l\>//rs  iijifiir  trriiiii  .r.r  Diiiiii/nis  rsris  \\  \v\o,   l)iii,'i   cl    liiiia.  (piiini    laiiicii    iiiiiiKla 

i/iKV  iiiiiiii/i  iiossiiiif.  i(l  csl.  oniiii  ficncrc  |)osstMit    rcparari    pcr   liina  ct    |»iiia.  sicui 

spirilnaliiiin    i'crcnlornin    iinplcbis   l-lcclc-  iininntnla  :  cl  ({iioniatii  Dcns  putiiil  i»tiinia 

siain.  sciliccl  sacramcnlis,  scripUiris,  do-  t-cpaiarc   co   niodo  ipio   condidil    ca.   Il;pc 

cliinis.  v;ii'iis(|ii(>  donis  cl  grutiis  S[)iriliis  Aiigiistiiius. 

Sancli.cl  aclilnis  virtiiosis.  Ef  rrtnit  tnni  PraMcroa  (jfcgorius  dicil  :  At'(;i  iii  iiifc- 

i7ii(»i    fit)i  iiiiiiiii   i//is  iii  rsritiii  \ '\i\  cs\  spiriliia-  rioribiis    fiiil    lata ,   iii   siipcriorihiis  vcro 

lcin  rcrcclioncin.    Ilis  clcnini   roficiiinliii'  ;ini,Mist;i.  alque  in  suniniitato  siia  ;i(l  unius 

suavitor  r\    vorc  saliibrilor  incnlcs    fidc-  cubili  inonsiiram  porvonil.  Iiifcrius  onim 

liiim.  (jiiornm   profoctns  ot   saliis  osl    rc-  quadriipodia  cl  roplilia.  siiporins  vcro  avcs 

fcclit)  S;»lvaloi-is,  cni  (|niiin  incorporantiir  et  hominos  crodiliir  habuisso.  Ibi  lala.ubi 

fidolcs.  (jiiasi  comcdunliir  ab  ipso.qiiando  bestiae  :  ibi  an^usta.  iibi  h(»minos  orant. 
por  convorsioncm  ad  ipsum,  efficiuntur  C  Haec  verba  Gregorii.  consonaro  vidontur 

mcmbra  ipsius.  quod  por  ignem  carilatis  verbis  Origenis  supradictis  de  figura  seu 

peragitur.   Frrif  ii/i/nr  Xoc  omnia  qitiv  forma  arcsp,  quod  ab  imo  forma  conporat 

jirivrrprrat  i//i  Drits  :  id  est.  Chrislns  se-  conlrahi.   Deinde  addit  Gregorius  :    Arca 

cunduin  naturam  assiimi)tam  1'atri  poi- om-  iu   suminis  angustatur  usque  ad  ciibituni 

jo,»m.\<\.  ni;i  obedivit,  quomadmodum  ait   :   Sicut  unum.  quoniam  in  Ecclesia  quauto  aliqui 

''■  inandatiim  dodit  mihi  Pator,  sic  facio.  fuorinl   sanctiorcs,   lanto  sunl  pauciores, 

Insupor   dc    h;ic    spiriluali  oxposiliono  qui  in   summo  perducuntur  ad  illiim.  qui 

arca"  loquitur  Aiigustinus  :  .Mousura  lon-  solus  sine  comparatione  natus  est  Sanctus 

giludiuis,   latitudinis  cl   allitudinis  arca?,  in  terra. 

signifioat  corpiis  humauiiin.  iu  ciijus  vori-         Ait  quoquo  Hugo  do  S.   Yictore   :  Tro- 

tato  Chrislus  vonil  ad  homines.  Longitudo  centorum  cubitorum  longiludo  designat 
quippe  corporis  humani  a  vertice  usque  D  sgeculum    pra?sens,  quod    tribus  decurrit 

ad  vestigia,  sexies  tanluin  habet,  quantum  temporibus,  scilicet  tempore  legis  natura- 

lalitudo,  quae  est  ab  uno  latere  ad  aliud  lis,  tempore  legis  scripta^,  ot  tempore  gra- 
latus:  ot  docies  tauliim.  (pianlum  altitudo.      tiie.  por  quse  sancta  Ecclosia  a  principio 

id  est  profundilas.  ciijiis  altiludinis  mon-  mnndi   tcndit    ad    patriam.   Quinquaginta 

siira  ost  a  latoro  usquo  ad  vontrom  :  ut  *^i  cubitorum  lalitudo,  univorsos  fideles  si- 

metiaris  hominom  jacentem  supinum  seu  gnificat,  qui  sub  uno  capite  Christo  sunt 
pronum,  sexies  lantum  longus  esl  a  capite  constituti.  Xam  quinquaginta  constant  ex 
usque  ad  calcaneiim.  (piam  latus  est  a  dex-  septies  soptem,  qui  numorus  universita- 
tora  in  sinislram,  seu  a  sinisti-a  in  dexte-  tem  fidolium  signat,  uno  adjuncto  quod 
ram  :  et  decics  tantum  longus  ost.  quan-  (^hristum  significat.  qui  est  caput  Ecclosige 
tum  allus   a  terra  in  qua   jacet.   Dicitur      et  finis  desideriorum  nostrorum,  propter 


UWi  K.NARR.Vrii)    IN    CAl'     Ml   OK.NKlill*.    —     VHi      \XXVI 

qiiud    iiiru  III    iiiii)   cuImIo    ri)ii<)iiiiiiiialiir    A  t-xpriiiiitiir    iiiciili^    iiosliii*    scL-tfliiiii  ,   iii 

IVirru  iillilutlii  (■ulitluriiiii  Iri^iiila,  ilcNi^Miul  (jiiu  ub  iii(|iiii'lii(|ini*  initiKli  cl  lciilulioiiuiii 

Iriginlu  librus  ^ttcra'   ScTi()lura',  vidclicifl  quinsccn!  cl  lalcrc  (lchciiiit^.   Ilujiis  arcu! 

viginti  duu»  vuteris  Tcstanieiiti,ct  ueto  iio-  osliuiii,  est  cxitus  ad  opcra  hoiiu;  lciicstra 

vi,  in  i|uibus  suiiunu  uinniuin  cunliiiftur,  vero,  ingressus  cst  ad  incditaiidtiin  uc  con- 

quiti   pruplcr   Ki-clc>iuiii   siiuin   Dcus   fccit  tcni|)liiiidiiin.  .Maiisiuncs  liiijits  urcus  suiit 

uut  fucict.  Ccntiiiii  uiiiii  i|iiil)us  (i'dil'iculu  divcrsu  ^'cncru  cu^jituliMiiitiii.  Iii  liuc  urcu 

t'st  arca, signilicaiil  lciii|)Us  f,'raliu' ijuo  Kc-  uiniiiu  iiilcllcclualilcr  cuiiliticiilur  el   spi- 

elesia  esl  forniutu.  Ila-c  llu^'u.  liliiuliu    uliiiuitlii    liuhcntur.    Vcrurn    ha'C 

8«n»u«iro-      Fostrcuiu  ju.vtu  Irupolugiain,  per  urcuiii  pruscqui  (irultthcl  hr(!vitus,  ciii  iiisudo. 

potoi^icus. 


AUTICLLIS    XXX M 


K.XPOSITIO   LITTKIIAI.IS   CAIMTLLI   SKPTIMI   :    DI.XITUUK    I)0MIM;S    AI)    KLM. 


c 


lONSEQVKNTKIl  dcscribilur  cxsociilio  H  Icmkjuc  rciiiiiia'  :  ((itod  cliain  vcrba  toxtus 

divintfj  comminationis  de  adductiune  pauio  post  sequeiitia,  insinuare  videnlur, 

diluvii.  Dixitt/ue  Domimis  ad  euin,  scili-  sicul    (lalchil.    Dr  iniiinantihus  vero  im- 

cet  ad  Noe  :  Dujredere  tu  el  omnis  doinus  mundis  tolle  duo  ct  duo,  masculum  cl  fc- 

tua,  id  est  omnes  domestici  tui,  videlicet  minam,  id  est  hina  et  bina  scu  quatuor, 

uxor  tua  et  filii  lui,  coruniqite  conju^'cs,  secundtim   islos,  ila  qiiod  diio  erunl  ma- 

in  arcniit.  Vciiiiiitainen  ingiessiunis  liujiis  scitli  et  duie  femina',  ex  omni  hujusmodi 

pra'ceptiiiii  ini()lcvit  Noe,  non  statim  qitan-  specie.  Scd  ct  dc  vulatilihus  cccli  scjitcna 

do  Dominus  locutus  est  verba  ha?c,   scd  ct  scptcna,  innsculum  ct  fcminam,  hoc  cst 

temporc  opporluno,  ut  paulo  post  scrihi-  (iiialitordecim  juxla   sensuin  dc  animali- 

tur.  Tc  cnim  vidi  justum  coram  mt',  id  est  bus  mundis  inductum.  Ut  salvctnr  semen 

veraciter  virluosum,  in  tantum  ut  propter  supcr  fncicin  univcrsce  tcrrcc,   id    est,  ut 

c«/i.vi.i8.  te  parcam  doinesticis  titis  ;  in  yencratione  C  animalia  ista  posl  diluvium  reparent  spe- 

hac.  Hoc  in  piiecedentis  capituli  exposi-  ci(!rum  suaruin  ruiiiam,ct  gencrando  miil- 

tione  dupliciter  explanatum  esi.Ex  omni-  liplicenl  siiarum  individua  spccicrum  ubi- 

bus  animantibus  mundis  tolle  septcna  ct  que  terrarum. 

septena,  masculum  cl  feminam.  Verum-  Circa  hoc  qua;ri  potest,  an  de  qualibet 

tamen  istud  videtur  obscurum,  idcirco  do-  specie  avium  fuerunt  individua  tot  in  arca, 

ctores  in  ejus  expositione  diversificantur.  et  ciir  non  dislinguit  .Moyses  inter  aves, 

Quidam  enim  cxponunl  sic  :  K.x  omnibus  vocando   aliquas   mitndas,  quasdam  vero 

animantibus  mundis.   id  est  ex  qualibet  immundas,   potissiiniim   quum  secundum 

specie    specialissima   animalium    mundo-  legem    qusedam    aves   fuerunt  immunda', 

rum.  accipe  septem  mares  et  totidem  fe-  quspdam  mundae.  Ad  istud  non  legi  respon- 

minas  ;   et  isti  dicunt,  quod  ex  qualibet  sionem,  nec  vidi  qusestionem  hanc  motam, 

specie  tali  fuerunt  in  arca  quatuordecim  D  idcirco  eam  delerininare  non  audeo,  nec 

individua,  et  hoc  videtur  textus  pra?ten-  incerta  pro  certis  in  expositione  Scriptu- 

dere,   dicens,  Septena  et  septena,  mascu-  rae  scribere  volo.  Qui  autem  vult  dicere, 

lum  et  feminam  :  quasi  dicaf.  Septem  et  quod  distinctio    fuil   inler  aves  quanluni 

•    septem,  ita  quod  septem  sint  mares,  sep-  ad  munditiam  et   iinnuinditiam,  el  quan- 


i\\iiiiui(i  iN  (  \iv  Mi  (;km:his.  aui     \\\\i                              IH7 

Iniii  iiil  iiniiii-i  iiiii.  Miiil   ili- aiiiiiiiililiiis  ili     \  iirciiin  iliciinhir  in<lii<-l:i.  |i|i-ni  AiiKiisliniis 

('Iniii  (*sl,  (liccrc  poU^^I  (|nii<|   .Mtiyscs  lirc  insiiiiiarc  \i<l<'liir.  ^liccns  :  Diciinl  (|iii(laiii 

viliiti    sliiil('n>N,  iiiin    <lisrni\il    inlcr  avcs  ;  (|iiaiililati-ni  arca'  iion  |>(itiiissc  ca|icr<-  laiii 

scd  (l<^  solis  sc|>tcnis  cl   scplctiis   inlrodii  iiiiiMa  aiiiiiialiiiiii  ^ciicra  in  iilro(|nc  scxii, 

ccndis  iii  arcain,  locnlns  cst,  inlclli^ciidi>  \i(li-liccl    hiiia   d<'   iiiiinnndis,   scptciia  dc 

pcr  ista  scplcnu  avcs  innndas  :  (piia  ipnni  iiiiindis.   .\d  ipind    An^Misliniis   ila  r<'s[i(in- 

dc  aniiiialilius  lciia'  jaiii  iliMtal,  (piaMliiin  di-l.  iil  iioii  iic^'(-l  laiilaiii  aniiiialiiiiii  iiiiil 

ad  dislincliiniciii  c'    nunicriiin  variuiii,  i\f  liliidincni  iii   iilroipic  si'\ii  ilii  riiiKSc,  mmI 

aviUus  (pioipic    inlclli^i   vidiiit.    Hiii    \('i'o  arcaiii   liiissc  niajoK-in,  (piaiii   priina  r.icjc 

supcrriciciii  lillcra>  si^ipiiliir,  diccrc  lialid,  lilh-ra  soiiarc  vid<'tur. 

(piod  dc  (pialil)cl  spcci(- aviiiiu  noii  Hiivia  llis  aiitciii  olijicinut  alii,  ipiod  arca  fuis- 

liiini  cl  scxuni  utruiiKpic  ad   «i^cncraudiiin  sct  nimis  f,'ravata  cl  occnpata  tanta  anirna- 

liabcnliuin,  scpli-iia  cl    s<-pli-iia   iii   arcaiii  ii  liiiiii   cl   a\iiiiii    |iliiralilatc.  llcin  ipiod  ad 

(Uvlucta  siiul,  id  csl  (pialnordccim  sccnu-  miilliplicatioucm  d   rcparationcm  auima- 

diim    islam  cxposilioucm,  cl    rorsitan    to-  liuiii  cl  a\ium  iion  crat  ncccssaria  pliirali- 

tidcm   dc  avihus    riinialihus    f^cucrativis,  tas  laula.  Ili  ilaipic  litl(-raiii  sic  cxpominl : 

in  iiidos  [^ra^latos  arca'  allixos.  VA    quod  \']\    (uniiibiis    auimanlibus    imindis   lolles 

proptcr  myslcrium  uou  lit  disliuctio  inlcr  scptcnact  scplcna,  mascnlum  ct  rcminain, 

avos  C(vli,  sicul    iulcr  bcslias   lcna\  ulpo-  id  csl  scplcm  dc  isto  animalium  poncro, 

tc  jMO[)tcr  mysticam  siijniricationcin  inlVa  et  soptcm  do   illo.  sictjuo  do  singulis,  ita 

taiiijcndam.  l)ciu(|uc  cx|)osilioni  liuic  con-  qiiod   ibi  sint   tria  mascurmi  genoris,  of 

sonarc  vidctur  (piod  |)aiilo  |)osl  subditur  :  tria  fominini.  s(-|ilimum  vcro  ut  immolofur 

Dc  animaulibus  muiidis  ct    immundis  cl  Dco  post  cfjjrcssum  ab  arca.  De  animanti- 

dc  volucribiis  duo  et  duo  iuprossa  suul  iu  l)us  voro  immuudis  duo  ot  duo,  id  osf,  de 
arcam  ad  Noo,  luasculus  ot  1'cmina.  Exqno  G  quolibct   illoriim  gonero    duo.    Et    simili 

(iit  ap[)arcl)  consequilur.  ([iiod  oa  quse  in-  inodo  e.xponuut   quod  de  avibiis  dicitur, 

troierunt,  ingressa  suut  omnia  combinala,  septena  et  sepfena.  Porro  quod  sequilur, 

atque  in  numoro  [)ari.  sive  in  qualorna-  Biua  et  bina   in{,n'essa  siinl,  masculus  et 

rio  sive  in  quatuordeuario,  ifa  ([uod  non  femina,  sic  exponunf.  quod  combinafio  il- 

introieruuf  septcm  lantum  de  animalibus  la  iulolligitur  tantum  de  animalibus  quae 

mnndis  :  sic  namque  septimum  infrasset  erant  ad  prolificandum  reposita.  Hanc  e.\- 

non  combinatum.  et  mascuhis  sine  femel-  posilionem  sequitur  Habanus.  Glossa.  et 

la.  contraquod  rursns  in  isfocapifulo  snb-  Scholastica  historia  :  prima  tamen  vidofur 

ditur :  Ingressa  sunt  ad  Noe  in  arcam  bina  consouanfior  fo.xtui,  et  argumenta  in  op- 

ot  bina  ex  omni  earne.  in  qua  craf  s[)iri-  posifum  facta.  racilifer  solverentur. 

fus  vifa^ ;  of  qua^  iugressa  sunt.  masculus  Sed  jam   adhuc  oritur  quiestio  duplex. 
ef  femina  introiorunt.  Undo  in  pra>cedenfi  D  Prima.quiTanimalia  vocentur  munda.  quse 

ca[)ifulo  scriplum  osf  :  l)e  volucribus  ef  ifem  immunda.  Secunda,  cur  inducfa  sunt 

jnmentis  ot  ex  oinni  reptili  terra>  secun-  plura,et  tam  multo  plurademundis.  quam 

duin  gonus  suum.  bina  do  omnibus  ingr(^-  de  immundis.  Ad  primam  est  duplex  re- 

diontur  fecum.  sponsio.  Una,  quod  ea  dicuntur  munda  et 

iianc  oxposifioncm  tenot  Andreas  ex[5o-  ea  immunda.  quee  post  diluvium  tempore 

sitor,  et  concordanf  Hebrffi.  uf  logi.Orige-  legis  Mosaicse  reputata  sunt  munda  sive 

nes  quoque  hoc  sonfif  :  Biua.  inquions,  et  immunda.  Secunda.quod  illa  dicuntur  im- 

bina.  hoc  ost  bini  masculi  et  binto  femi-  munda.  qujp  nafuraliter  sunt  esui  humano 

nsede  immundis  animalibus.  Hoc  enim  in-  inepfa :  munda  vero,  qua  nafuraliter  sunt 

dicat  sormo  repetifus.  Kxmundis  voro  sop-  apta  ad  odoudum.  Insuper  in  Glossa  tangi- 

tena  ot  septcna,  quod  cst  paria  septena,  in  tur  responsio  torfia.  in  qua  fertur  :  Omnia 


ir»«                                              K>AIUiAI|il    l\    t.Al'.    Ml  liKNKSIS.    —    .VHI.    .\.\\M 

iiiuiula  suiil  iiatui-iililfr,  scd  i-oiiiparulio-  A  ai'*-uiii  ;   (|iiiu  (|iiuiii  rssrl   i|uiiij^'ciil()i-uiii 

ne  uielioris  uatura\  (|uu-(luiii  (licuiitiir  iiii  uiiiioruiii,  (-(i^pil  ^ciiciuic  lios  Ircs  (|ui  so- 

muiida,  sit-ut   bos   iiictior  v^i  li-oiiu,  quo-  i-uiii   iiixr(*ssi   suiil.   Diciiiil   uulciii  (loclo- 

iiiuiii  iiiu^'is  ncccssurius  ulqui^  ulili(U-  cst  rc<>,(|iii)il  iiiriu  aiiiiiiM|iiiltiis  ralti  icatiis  cst 

hoiiiiui    |)i-()|)t(-r  (|uciii  crculu  suiil  oiiiiiiu.  urcaiii,  |)ia-i|i.\il  hoiiuiiilxis  oiluiii  (lilu\ii, 

A(l  sccuiiiluiii  i'cs|)oii(lctur,  sccuikIuiii  .\u-  cosi{uc  ud  po-iiilciiliaiii  iiorlahutiir,  (jiii  iii- 

gustiiiuiii,  quod  piiiicipulitci- cuiisa  illiiis  duruli,  iioii  cicdidcruiit  iicc  uc({iii(^vci-util. 

rci  est  inystica  sif^niricatio,  qua*  tunycliii-  (lircu  ({iiod  rclcil  Lmu,  ({iiod  lioiniiics  illi 

sequenti  ui  liculo.  Potest  et  alia  lalio  assi-  iiiduratissiiiii  dixciiinl   ud   Noc,  ((iiud  in- 

^iiuri,  ((uod  niuiidu  uniinuliu  idcirco   fuc-  tcrric-crcnl  cuiii  si  iiilroirct  un-uiii,  iic  cis 

ruiit  (iliiru,  iil  Noc  cj,'i'cssus  dc  urcu,  lialicrcl  siihnicrsis,  sii|)cr\  ivcrcl  ijisc  cuiii  siiis.  Scd 

quod  iiniuolurct,  ct  ilciii  iit  i()sc  cl  ({iii  S(*-  Ualilii  l'aiilus  (li(-il  cssc  ricliliuin,  ({iiuiii  iii 

cum  fucrunt,  hubci-ent  ud  iiiuiiducuiidiiiii,  H  Scri{)tiiris  iioii  liubcul  riiiidaiiicnlniii. 

quia  post  diluviuin  conccssus  cst  csuscar-  Et  lnyrcsiius  est  Noe  rt  filii  cjus,  uu-or 

iiium.  Mus  causus  Hubunus  langit.  (Jlossu  cjus  ct  uwores  fillorum  ejus  cuin  co  in  <ir- 

quoquc  udjunj,'it,  quod   idco  inundu  uni-  cain.  S(^orsuin    viri,    siMirsiiinqiic   1'cininai 

inuliu  cruiit   (iliiru,   ul    plura  (>ssciil,  ({ux  (liciiiilur   urcuni    in^'i'cssi,  ud   iiiiiucndiiin 

facto  dilu\io  hoininibus  prodcsscnt  uc  dc-  qiiod   iii   urca  coiniiiixli  non  siiiil  ;   inlia 

serviicnt,  quuin  quu'  posscnt  nocere,  et  vcro  lcf^unlur  siiniil  cgrcssi,  quuin  dici- 

ita  est  usque  ad  praesens.  tiir,  Kgrcssiis  est  Noe  el  uxor  cjiis  :  ({iiiu 

Atlhuc  eniin.et  pust  dies  septein  cgo  iil   Suloinon   ait,  Tenquis  uin|)lcxaiidi,  c\  Kech-.MX^. 

pluain  super  tcrram  //uadrat/inta  diebus  lcin{)iis   loiif^^c    riciidi   ah   aiiqilcxihiis.  In- 

et  t/uadrayinta  noctibus,  et  delebo  oinnem  grcssi  siiiit  in  urcuiii,  proplcr  atjutis  dilit- 

substantiam  t/uain  feci  de  su/icr/icic  tcr-  rii,  w  inci-j^crcnliir.  Sic({iic  ingrcssi  sunt, 

ra',  id  est,  omiiia  viva  in  terra  occiduin.  (J  quundo  uquu  cu-pil  inultiplicuri.  JJc  ani- 

Tunc  quoque  terra»  nascentia  siinl  dcslrii-  mnnlibus  t/uof/ue  mnndis  et  immundis, 

cta,  arboresque  evcrsa^  Ucni({uc  iis({iir  iii  ct  ilc  volucribus,ct  cx  omni  f/uotl movetur 

prapsens  inveiiiiintur  corpora  arboriim  ma-  suiter  terram,  id  est  ex  oiiiiii  gcnere  aiii- 

gna  et  longa  sub   terra,  qua)  aliqui  opi-  inalium  lerrenorum,  qua;  in  sc  i{)sis  ha- 

nantiir  ex  diluvio  sic  dejecla  ac  dcrcli-  hcnt  pi-incipiiim  vitic  cl  molus,  vidclicel 

cta..\li({iia  clenim  ligna  quasi  iin()ulrihilia  aiiiiiiain.   tlno  d  thn),   id  esl   combinata, 

munciit  in  lcrru,  i{)su({iic  lerra  iiilcrim  iii  juxla  (lii()licem  ex()Osilionem  (*ra;hal)ilam, 

plurihus  locis  estfinalterata.  Uicunl  quo-  seii    ()()liiis  juxla   iinam  (■aruni,  quoniam 

que  Hebrsei,  ut  refert  Lyra,  quod  sc()lcm  siinul  starc  noii  ()ossuiil,  ingressa  sunt  in 

isti  dies,  qiiibus  diffcrcbat  diluvium.  fiic-  nrcani  atl  Xoe.  Ex  quo  constal,  quod  Noe 

runt  dies  deploralionis  ipsius  Malhusalem,  ea  non   attulit  nec  collegit,  sed  nutu  di- 

quem  dicunt  anle  hos  dies  obiissc,  alque  U  vino.  angcloriimquo  ministerio  sponle  el 

in  hoc  honoratum  a  Ueo    propler  suam  supcrnatnralitcr,  (|iianlum  ad  iiiduclivum 

justitiam.  Fecit  ergo  Noe  omnia  t/uce  man-  molus,  venienlia  inlroire  permisit,  inlran- 

daverat   ei  Dominus.  Eratque  Noe   sex-  tiaque  suscepit,  et  congruis  mansionibus 

centorum  annorum  quando  aquce  diluvii  collocavit,   ciim    adjnlorio    filioriim    suo- 

inundaverunt  super  terram.  Ex  quo  pa-  rum.  Unde  et  ipse  Noe  videtur  ante  ani- 

tet.  quod  centum  annis  fuit  occupafiis  in  malia  ista  arcam   ingrcssus.  Forsilan   la- 

fabrica  arca»,  qiiia  (ut  dictum  csl  in  [)i'in-  mcn  accepit  ()cr  sc  cl   filios  suos  ali((iia 

cipio  sexti  capiluli).   quingenloriim   crat  animalia  domila  ex  propriis  gregibus. 

annorum.  quum  Dominus  ei  jussit  facere  Anno  sexcentesimo  vitm  Noe,  mense  se- 

arcam.  Patet  quoque,  quod  primogenitus  cundo,  id  est  iii  .Maio,  qui  abHebra^is  dici- 

ejus  fuitcentum  annorum  quando  intravit  tur  Nisan,  ut  in  (llossa  atque  Scholastica 


KMAUIlMlii    IN    i.AI'.    Ml    (iKNKHlH. 


Attl 


\\\\l 


im) 


lii^Nlitria  rrrliii  .IJiiidiiin  liiinni  (liciinl,(|nii(l 
.Miiiliiis  iil»  llfl>i;i'is  .Nisiin  \nnliir  llr|ti;i'i 
nnlriii  .\|M'iIciii  \oi-iiiil  |)i'iiiiniii  iiiriiNcin. 
\  fiiiniljinifii  inlcr  llrliraMis  rsl  (li\ir>ii 
o|)iiii(i  i'\  \iii'ins  niodiis  loi|ii(-ii(li  ilc  |iii 
iiio  inciisr  aniii.  iil  in  c\posilioiic  |it'itiii 
ciipiliili  liiclnin  csl.  Joscplins  (|iioi|iic  iil 
riitiiiil,  (|no(l  iii  lcjiiliinis,  iil  csl  dcscii 
|)lioiic  pticccploinin  lc;.;iiliiiiii,  pra^scilini 
<|iianlniii  iid  csiiin  a^Mii  pasidialis.  Movscs 
ponil  .\prilciii  ptiiiiinn  iniiiscin.  Iii  coii 
liaclihns  \c\o  cl  ^Mihcrnalionc  sa'ciili,  id 
csl  solnlioiic  dcliilotiiin  cl  lociilioiic  do- 
morniii,  scr\  ii\  il  solilii  dccrclii  tciii|)ornni. 
cl  iisiiiilcm  orilincm  mcnsiiim.  ipii  sciliccl 
acalcndis  .laniiiirii  aliipiiindo  iiudioiil.  pro- 
nl  iti  Scliolaslicii  liisloria.  cjiis(iiic  j,dossii 
liahclur.  Sr/tti/iKKfrciiNo  dic  uwusis  piic- 
lali.  nijid  sn/if  oin/n-s  /o/ifcs  (thi/ssi  iini- 
llinv.  Mafrna  abyssiis  vocaUir  Occanns.  c.\ 
(ino  omii(>s  ioiilcs  ct  i'lii\  ii  ac  |)iutictilai'i;i 
maria  oriiiinalilcr  oriri  dicunliir.  l  ndc 
/■.Vf/e.  1,7.  Salomon  ail  :  Ad  locum  uiuk^  cxcunl  riii- 
mina.  rcvorluulur.  nt  itciiiin  ritiaiit.  VA 
rursus  :  Omnia  riumiua  iulranl  marc.  Fon- 
lcs  criro  abvssi  mairuio.  appcllantnr  aiiiuc 
iiiclusiv^  in  visccribus  lcrr;v.  (jua'  c.\  Ucca- 
110  duciint  oriiiiiUMU.  Ili  loutcs  lunc  rum- 
pobanlur.  id  csl  rcpcnlc  crupcrunt.  rni^tis 
roceplaculis  suis.scu  piiolatis  terra>  visce- 
ribus  in  (luibiis  conlincbaulur.  Kt  rccto 
rupli  dicuutur.  ad  iusiuiiandum.  quod  nou 
ctriuxcrniit  scusim  sidito  morc.  scd  rejHMi- 
liua  iuuudatioue  tcrram  operueruul,  ul  ait 
(ilossa.^"^  cataracta'  coeli  ape/'ta'  sanf.Vev 
cataractas  ccvli.  inlclliiiil  aperturas  mea- 
lus(]ue  nubium.  seu  loca  cadi  aerei.  per 
qua>  aqiur  pluvialcs  desceudunt  :  qua? 
cataractio  tunc  aperliT  ruerunt.  quia  ex 
nubibus  aqu;r  superabiindautissiuu^  dc- 
scenderunt.  CataracUe  autem  secuudum 
Rabanum.  sunt  proprie  ostia.  id  est  c^- 
pita  Nili.  sed  abusive  pro  omnibus  lene- 
slris  pouuulur.  Hiuc  ail  auctor  Schola- 
slicic  historiiv  :  Cataracla^  proprie  sunt 
mcatiis  Nili.  quuin  iu  septem  ostia  sepa- 
ralur,  id  est.  in  septem  partes  seu  capita 
dividitur,  vel  loca  ejusdem.  Et  facta  est 


;\  jiluriii  siijti-r  fcnuiii,  lior  rsl.  iinpctnoHiH- 
sinic  iic  snpcrlarf<iKsiiiii'  cadciis  iii  lciiiiiii 
iibi(|iic, '/"»"//v//////^/  ilicfiiis  cf  i/iiiiifrniiiii- 
fii  iiocfifiiis,  |)iilii  lanidiii,  ipions(|nc  ai|ii)i* 
iii  tiinliim  asccndcrnnl  (|iiiinliiiii  (iinnipo- 
lcns  hciis  (|ccrc\il.  Sccnndiim  .loscpliiim, 
iib  .\diiiii  iisqiic  iid  intiiidiilioiH-ni  dilii\ii. 
riii\criiiil  aiiiii  diio  iiiillia  scxccnli  ipiin 
(|iiiij^iiilii  sc\. 

///  iirticiilo  illiiis  ilici  i/if/rcssus  csf 
.\iic,  clc.  I)c  qtio  dic  lidc  (liciliir.  i|iiiiiii 
i.iiii  |)liiriilitcr  dicliiin  sil.  (|iiiidi'ii<.'iiila  dic- 

li  hns  ^  Ucspondciidiiiii.  (piod  |)cr  (licm  il- 
liiin  polcst  inl(dli}ri  lcmptis  scii  |)i'imii 
dics.  in  (|iiil)iis  sii-  pliiil.  Iliiqnc  in  iiilicn- 
lo.  id  csl  in  p.irtc  scti  lidtii  (liiiii  \(  I  ne- 
cessilale  diei  illiiis.  iiifrrcssiis  cst  iirciiiii 
cuiii  suis,  ct  oiiiiic  ii/iii/Kil  scciiiiilinii  i/c- 
/ins  sinnn,  id  esl  (iiucdiim  de  onini  ani- 
malinm  pencrc.  inicllijrcndo  pcr  iinimal 
lcias  iil(iiic  rcptilia.  I)c  aliis  (iiiippe  sub- 
jutijiitur.  iiiiivcrsai/iie  iiiiiic/ifa  i/i  fjc/icrc 
siio,  id  cst  qiuedani  aniniiilia  domeslica 
scii    domila   hominibus   deservienlia,  i\c 

C  omni  specie  jumentorum,  jnxla  (lucin  sen- 
sum  nunc  subditur  :  cn/icfni/ujiie  volatile 
.sccu/i(li(/n  (jc/tKs  sttai/i,  id  esl  i//iivc/-sa' 
avcs,o)n/H\sc/ue  volacres. Xwwm  horum  Ire- 
(lucntcr  pro  alio  ponitur.  nunc  lamen  ac- 
cipiuutur  distincte,  secundum  qiiod  aves 
siinl  diversarum  proprielalum  el  natura- 
rum.  qucmadmodtim  animalia  tcrrip.  Ue 
qua  rc  in  cxposilione  primi  capiluli  est 
Iractatum.  Bina  ct  bi/ta  ex  o/n/ti  car/tc 
injjressa  sunt  arcani.  hoc  est,  omiiia  in- 
troicruut  combinala.  quanlum  ad  sexuuin 

1)  distinclionem,  quia  sive  septena  el  septe- 
na  de  mundis.  sive  bina  et  bina  de  im- 
mundis.  omnia  quantum  ad  scxiim  Ine- 
nint  distincla  et  combinata.  Itaque  ex 
omni  carne  /'//  (jua  erat  spiritus  vitce,  id 
est.  ex  omni  genere  auimalis.  in  quo  eral 
spirifus  vitalis,  videlicet  anima  sensitiva. 
iuijressa  suut  bina  et  bina.  Ef  i/iclusit 
eiiin  Doiniiiiis  dcforis.  id  esf.  Dens  mini- 
sterio  angeli  claiisit  ab  extra  ostium  ar- 
cse,  liniendo  illud  bitumine,  ne  ingredi 
possent  aquap  per  aliquas  rimas.  Sic  au- 


170 


ENARnATIO    |\    (  AP     VII    flK.NKSIS. 


ART.    XXXVI 


tem  nun  potuit  Soe  intiis  HxsiHti^nH  ostium  A 
cliiuilerti,  s»Hi  d«*foris  hihiniiiian'  :  iilcirco 
ubl  ilefuit  huiiiiiiiiiiii  suh>itliuiii,  ailtiiit  ili 
viiiuiii. 

Ki  iiiuUiftlicatie  Hunt  m/utv,  (|tioriiam  a 
sursuiii  iic'  di-ursiiiii  vi-iiiTiiiit  ail  sii|>«-i  li- 
citMii   tt'rra\  t>t  ai|iia   luuKiii   iiiaris  t-xivit 
tfriuiiios  siios,  ft  fusa  tist  siipfr  t(*i'raiii  ; 
et  elevavfrutit  arcani  iu  suhliinc,  a  tcrrtt, 
utpote  su|)t'r  oiiincs  tiirrt^s  scu  auiifieia  ac 
arborfs  tcria^  Purro  arra  fcrchatur  sujn-r 
ai/utts  hiiif  iiKJc,  noii  rccto  proffssii,  ju\- 
ta  iiiipiilsiiiii  \fiiliiruiii  ac  ^'iir-.Mliiiii.  liral  H 
tamcn    pro    iiia};iia    partf    proriiiKlata    iii 
aqua,  cx  iiia}<iiitu(liiif  ct  gravitatc  oiicris 
quotl  gfstabat.  (J/tcrtii/ue  sunt  otnnes  mon- 
tes  excelsi  sub  universo  ccelo.  Quindecim 
ciihitis  altiur  fiiit  ai/ita  sii/icr  monfcs  i/itos 
operucrat.  Voiiiit  iiamquf  Doiiiiiiiis  afrcm 
quasi   |iurgarf  a  sordihus,  qiiihiis  iiiipiis- 
simi   homiiifs   iUiim  siiis  vitiis.  clamori- 
bus,  opfrihiis,  riimis,  laMorihiis  iii(|uina- 
runt.  Idfirco  tam  altc  ascendil  diluviiim, 
sicut   illa  asffiidfrf    poliifriiiit.   (Irfdiliir 
quoiiiif,  (jiiod  igiiis  coiiria^M-alionis  iii  dic  C 
judifii  laiii  altc  asccndfl.  Oiialilfr  aiilfiii 
polcrat  aqiia  in  tanliim  mulliplicari  alipic 
ascfndfrc.  |)ra'hahiliiiii  fst.  Vfriimlaiiifii 
Glossa  ail  :  Siiiit  (|iii  piilant  anti?  diliiviiim 
non   fiiissf    talfin    tcrraj   qiialilalfin,   lioc 
est   bassifiidinfin  :   ncc   lanlam   montiiim 
allitiidinfm.  qiialis  ct  ({iianla  cst  |)()slfa. 
Nec  siuf  ratioiif  hoc  dicitiir.  Iv\  conriii.xii 
namquf  ft  ifsidentia  aquarum  in  aliijiii- 
bus  locis  tfrra  consiiinpta  est  pro  aliqiia 
parte  deorsiim,  e I  bassior  facta  :  quod  cir- 
ca  loca  montiiim  (jiii  liinc  franl.  potissimf  D 
acciderf  potcrat.  Sifquf  cx  liinc  nionles 
hiijusmodi  altiorfs  appariifiiinl.  liidf  iiec 
certum  est.  qiiod  mons  Olyinpiis  tunc  fiie- 
rit   lam  suhlimis  iit  inodo.  Df  quo  mon- 
te  in  Scholastica  narratur  historia  :  Mons 
Olympus  usque  ad  li([iiidiim  aerem  lendi- 
tur.  supfr  qiiem  lilterte  scripta"  in  piilve- 
re.  repertfe  sunt  mansisse  immotse  :   iibi 
prse  nimia  aeris  raritate.  nec  aves  vive- 
re  queunt.  neque  philosophi  ascendentes 
potuerunt  ibi  aliquautulum  manere  sine 


Kpongiis  a(|iia  pli-nis,  (jiias  siiiH  narihiis 
ap|)oiif  ntfs ,  crassiorfiii  iiidc  iifitin  fx- 
traxfriint.  Hi>  \frhi^  iii  (ilossa  adjifiliir, 
(|iio(l  iifc  niihfs  ihi  \idfiiliir,  iwc  Vfutiis 
sf  iililiir. 

(Jua-ri  |)olfsl,  dr  (|(iil)iis  iiilf llif^f iidiiiii 
sil  fiihilis,  (|uo(l  iKjiia  lcrtur  fiiissc  (|iiin- 
dfciin  fiihilis  altior  inontibus  ciinctis.  Si 
fiiiiii  iU-  fiil)ilis  gfoiiKMricis  lioc  diciiliir, 
fuissft  \aldf  iiiiiiihilf,  idco  crf(litiir  csso 
inl<dli^'fiKliiiii  tU'  ciihilis  iisiialihiis.  .\cc  ir- 
ralioiiahilc,  si  in  dfscriplionc  cjiisdcm  ina- 
lcriic,  idciii  divcrsimodc  accipialur,  pr*- 
scrlim  (|iiaii(lo  ca  (h*  (|iiibus  triiclatiir,  (d 
maleriam  illain  concerniint,  satis  ostcn- 
dunt,iiiiiim  illiid,  iilpolc  pondiis  scii  ni(*n- 
surain,  divcrsimodc  esse  accipiendum,  et 
ila  cst  in  pro[)Osilo.  Diim  eniin  arca  fcrliir 
fiiissc  trccciitoriiiii  (iihilonim  iii  longilii- 
ditic.ct  (|tiiii(|iia<,'inlii  iii  lalitiidiiK*,  cl  tri- 
giiita  iii  alliliidin(*,  cl  lam(*n  lol  animalia 
l()t([tic  cibaria  iii  ca  fiiissi*  scrihunltir,  sa- 
tis  iniiuitiir  dt'  inajoiihus  cithitis  id  esse 
inlfllif,'fiKlitm  :  dum  vcro  descrihiliir  ipsa 
iKjiiii  fitissf  iiltior  omnihtis  monlihits.  salis 
iiisiiiitatttr  sufficfrc.si  dc  usuaiihus  ct  ini- 
noribus  ciibilis  exponaliir. 

Constimplaf/ue  cst  omnis  caro  qnm  mo- 
rchiihir  siijirr  tcrrnta,  volucrum,  anim.an- 
tiuin,  hestiaram,  omniutnque  reptilium, 
clc.  hoc  csl.  omnia  ista  occisa  siint.  et 
forlc  [)ro  miif,'na  parle  [icnilus  [)ulrefacta, 
el  inotii  aijuaium  siihlala  de  tcrra.  Ohfl- 
nueruntqiie  aquce  diluvii  terram  cetifum 
qiiinijiiaginta  diehus,  id  est,  lol  dichiis 
operuerunt  cl  occiipavcrtint  totam  lcr- 
ram.  Qiiod  lamcn  dtipliciler  polcst  inlelli- 
gi.  Primo.  incipiendo  compulalionem  ho- 
riiin  dierum  a  die  qtio  ingressus  esl  Noe 
arcam,  quo  et  aqtia  diluvii  ca*pit  diffiin- 
di.  nsque  ad  dicm  qtio  coepil  aqtia  dilii- 
vii  minui  sive  decrescere.  Unde  seqiienli 
capilulo  legitur  :  Post  dies  cenfttm  qiiin- 
quaginta  coppcrunf  aqua*  minui.  Et  ita  cx- 
ponilur  in  Scholastica  historia.  Secundo, 
incipicndo  computafionem  honim  diertim, 
ab  eo  die  quo  diluviuin  factum  est  tain 
altum,    quod    opcruit   montes   altitudine 


KAMlliMin    |\    C\V     \ll  (.KNKSIH.    -        MU .    XNWII                                           171 

(|iiin(lrciin  iiiltitdniiii,  Ikm-  oI  ii   linc  dc  A  rcspdndciKliiin.  (|ii(i(l  tiiiivcrsiilf  (li|ii\  itini, 

HiiMis  |ilii\  liilis  :  iit  sil  scnsiis,  i|n()(l  ii(|nii'  nci|iiii(|iiiiiii  |missiIiiIi-  cst  pcr  nittiiiiiin.  Ji.s- 

iii  liinlii  iilliltidinc  lciiiiin  (i|icrncrniil  pcr  scl  cniiti  cdi  t'ii|ili\  iitn  otdinis  niiivcrHJ.  Kl 

dics  cciiliiiii  i|iiiii(|niif{inta  :  ({tiilnis  c\|dc  initllii  c\  islii  (ipinionc  sc(|iiiiiitnr  iiiisnrdii, 

lis,  cicpci  iiiil  (lccfcsccrc.  pcr  (|iiic  cl    \\crr(M's  ,\\  iccnitiiin  salis  n«- 

(lirca  pticltiiltilii  (piicrilnr.  iitt  tinivcrsalc  d;ii^;uil.  Insnpcr  .\risl(il(dcs  liliro  pr:i'iillc- 

(lilii\iiitii  posscl  niiliiiiililci'  c\  ciiitc.  Ml  \i  ^itto  cdociiil.   (jikmI   diitii  iiliipiii   tcrra  scii 

dcliir  iptod  sic,   iincloritiilc    \\iccniiic.   cl  i"-;;io  opciiliii' dc  iiii\  o  ii(|iiis  iiiaris  jinrli- 

(|noriiitidiiin    iistronoinotiiiii    lioc    sciilicii  ciiliitis.  Icrra   iti  (piii   pt  iits  inarc  rnil.  sio 

tiiiiii.  I'i'iclci'cii.  ('iiiiiiiiiclio  pliiiicliii  iiiii  liii  ciiliir.  Kl  Ikm-  itiittttiilitcr  lil   c\  itiHiKii  ct 

niidoiiiiii  iii  plin  i;ilil)tis  sigiiis  \  idctiii' ItiM'  divciso  rcspcclii  ((clcsli.  Toliitn  \ci'olcr- 

|)0ss«»   (driccr(».  Arislohdcs   (|iio(pic    in    li-  linii  ii(|iiis  sitniil   co()|icrii'i.   d(M'ct    iiiipos- 

bro  iMclcororiiiti    tcsliitin  .  (piod  piirliciilii  li  sibilc  cssc.  hil    |)ricsct'littt   ittipossiliilc  cst 

ria    iniiriii    posl    iili(|ii;i    lcniponini    spiiliii  pcr    nalnr<tiit    licri    diliniiitn    tiiiiliiiti.    nl 

vuriant  siiii  lov-a.  lirj^o  iippiircl  idcm  possc  inoiilcs    nnivcisos   (|iiiiidcciitt    ciihilis   sil 

in   tolo  conlingtMr,  (piod  lit  in  purlc.  Kl  Iruiiscciulcns. 


AUTin  IIS   XXXMI 


S' 


ELUCIDATIO    SPlRITrAl.lS    KJUSDKM    CAIMiri.l    SKPTIMI. 


IMUrrrAIJS  inlcllif^^iMitia  liiijus  capi-  C  cala  ninndi.  Kl   in  Kvanuojio  prolostalnr  : 

k/luli.  iuaf,niii  cx  [)arlc  iiulucla  cst.  p;i-  Vcnilc  ad  mc  oinnos  qui  laboratis  ct  oiio-   Mniih.M, 

tuittpu»  iu  myslica  o.vposilionc  prarodontis  rati  oslis.  ol  cgo  ndlciain  vos..Iuf,'iim  onim  "*'  ^**" 

capiluli.  Di.vifqnt'  Dominns  (iif  cin».  hoc  moum   siiavo  est.  I)c  hoc  loquilur  Ori^c- 

esl   ad  Chrislum   secuudum   nalurani  as-  nes  :  Noc  inlorprolalur  requies  vol  juslus, 

suiuptam.  [//(/rcdcrc  fii  ct  oi/uiis  <fo//iii.s  qui  osl  Ghristus  .losus.  Noquo  onim  illi  Noo 

tiia,   hoc  est   cuncli  discipuli   tui.  i//   a/--  couvcuit  quod  dixil  Lamoch  palor  ipsius  : 

ca//i,  i(I  ost  Kcclosiam  univorsalciu.  cujus  Isto  dabit   nobis  ro(|uiom   ab  oporibus  ot  ^en.v,  20. 

primitiva  isla  Kcclosia  luil  pars  alquo  pri-  Iristitiis  luauuum  noslrarum  iu  torra  cui 

mitiic.   ol   Christns  caput.    Tc  c/ii/n    vidi  maledixil    Dominus.    (juomodo    eiiim   ille 

JNstu/n  co/-a/)i   /iic.  Christus.   in  quanlum  Noe  dedil  requiom  patri  suo  I^amoch.  aut 

Deus,  est  substautialiler  ipsa  juslilia.  Por-  populo  qui  tunc  ruit.  quuin  illis  tompori- 

ro  secundum  uaturam  humanam.  univer-  D  bus  iracundia  Doi   magis  ostensa  est,  et 

sis  ac    singulis   iuoirabilitor   justior  ost .  Dous  ipso  locutus  est.  Popnitot  mo  fecisse  /6,rf.vi.:. 

quippo  qui   nunquam  peccavit.  et    tanta  liominom.  et   super  omnia  datur  signum 

cTquilale  ac  gralia  oxstilit   plenus.  quod  summse  olTenste  Dei  univorsalis  interitus 

natura  creata  majoris  gratisp  et  justititi' ca-  cunctorum   in   lorra  vivontium  ?  Si  vero 

/.?.  Liii.    pax  non  fuit.  Ipse  etenim  Patrem  porfe-  rospicias  ad  Dominum  nostrum  Josum.  de 

ctissime  honoravit,  ot  pro  communi  bono  quo  dicitur.  Ecce  Agnus  Doi.  ecco  qui  {o\-  Joann.i.t^. 

totius  generis  humani  laboravit.  ot  dedit  lit  peccata  mundi  :  ot  iterum.  Factus  est   caiat.  ni, 

se  ipsum  in  mortem.  pro  nobis  malodictum.  ut  nos  a  maledicto  '^' 

Denique  Noe  interpretatur  requies.quod  legis  redimeret :  qui  etiam  aif.  Venite  ad    .Vatih.xi, 

potissime  compctil  Salvalori,  qui  tulit  pec-  me,  et  invenietis  requiem  animabus  ve- '*' "^" 


I7i 


k.>.VHHAIlU    |N    (   \l'     VII    OKNKMS.     -      .XRT.    XXXVll 


strirt  :  iiiviMiics  hiiiie  t*sst)  qiii  Vfiv  r(M(iiit-iii 
(Iftlil  httiiiiiiihiH,  liht*i-u\it(|Ut?  Inraiii  tli 
iiialfdiciii  (|ut>  iiiulf<li\fi'(tl  «-i  l)fus.  Ihi*e 
vciha  Ori^fiiis  11*111  suiit  sic  iiitflli^fntla, 
i|Ua^i  |U'a<allf^uta  Vfihu  iitillu  iiitxjo  euii- 
\i-iii-iiiit  ipsi  .Nof  uil  litlfiuiii,  scil  qiiiu 
iiuii  eoii\t-iifruiil  fi  ilu  pfiffctf  iil  (ihri- 
tto.  liiMi|tfr,  sieut  Noc  taiituiii  iiivciiit  ^ru- 
liuiii  ctiiuiii  l)ft), t|iiotl  |)i-o|itfr  iiifrita  cjiis 
6«;i  VI,  i».  Ucus  j)Cj)creit  doiiicsticis  fjiis  qui  sfciiin 
fucruiit  iii  arca ,  sic  proptcr  (^hristuiu 
iiiisfrliis  cst  Doniiiiiis  univcrsis  qui  pcr 
(lhri>liiiii  salvuiiliir   iii   Kcclc^iu  ;    iiiio   sc- 

A>At)4.  I,  V.  Clllltluill     .\[)0^lollllII  ,     DcllS    clf^Mt    iios    iii 

yoaim.1,17.  Chrislo,  ilf  qiio  Jouiiufs  uit  :  (iralia  ct  vc- 
ritas  pcrJesuiii  Taeta  cst.  (>hristus  cniiii  iit 
hoino  salvalor,  cst  eaiisa  incriloiia  oiniiis 
}<rutiu'  (|iuc  incinbris  suis  eonrcrtur.  IJuJc 
iii  ipso  poiiitur  ^'rutia  eapitis,  (|iia  inriuit 
iiifiubris  suis. 

J?.*-  oinnihus  aniinantihus  ynundin  tolle 
.sff)(v/iu  i't  septcna,  inusculuni  et  feini- 
nani.  De aniniantihus  cero  iintnundis  duo 
et  duo,  inasculuin  et  feminain.  Sed  et  dc 
volatilihus  cceli  .septena  et  sc^itena,  ina- 
sculum  et  feminam ,  ut  safvetur  semen 
super  faciem  nniversw  terrip.  Per  anima- 
lia  inuntla,  iiilclli<(i  possunt  hi.  (|ui  an- 
le  evaii^'cliea'  lc},'is  pra.Hlieationcm  aliqiio 
modo  honesfc  vixcrunt  in  lcge  nalurcD,aut 
ctiam  in  lcgc  scrlpla.  ila  (piod  compara- 
tioiic  alioriiin  ({iiasi  muiidi  riifninl.lsli  in 
niajoii  uuiiicro  iuci-uiit  eonvcrsi  lcnq^orc 
cvaiigclic*  praidicalionis,  in  quaiitum  sc 
prjpparavcrunt  ad  graliam  (^hristi.  Et  re- 
/s.,\i,2.  ctc  per  septenaiium  luimerum  exprimun- 
Aci.  II,  i  tur,  quoniam  scplilormi  gralia  Sancli  Spi- 
rifus  sunt  rcpleli.Kl  (iiii  iiitcr  cos  fueriint 
perrectiores,  signifieanliir  pcr  iiuires,  alii 
pcr  femellas.  Porro  pcr  animalia  iinmuiida 
insinuantur  carnales  ef  prorsus  indigni, 
quorum  nonnulli  siinl  misericordissime 
prtpventi  atque  convcrsi,  qui  binario  desi- 
gnantur,  quia  binarius  primo  ab  unitafe 
recedens,  divi^ioncm  cf  infirmitalcm  fi-c- 
quenter  signifieat.  Per  volafilia  qiioque 
ingeniosi,  pcriti,  et  confemplafivi  infelli- 
guntur,  inter  quos  nuUus  appellafur  im- 


\  iiiuiitliis,  (|iiuin  oinncs  lalcs  dieantiir  siio 
niodo  pcrfceti,  qiiaiiivis  iion  a-iiui^  |)crfc- 
eli.  I  iitlf  fl  inlfr  fos  iiiaseiiliis  et  fciniiia 
rc pciiiiiitiii-.  I'i  T  lio^  l)fii>i  salvavil  seiiicn 
siip«-r  lcrrain,  (jiiia  p«rr  cos  eonvcilit  alios 
iniiltos,  i|ui  ad()pti\i   filii  Dci  cxslitcriinl.    Hom.sm, 

/'its/  dirs  scjitcin  cjjii  ^ilndni  siiiicr  lcr- 
rinii  ifiiiidr(ujintit  diclins  cl  i/ii(idra(jinlu 
iiiiilihiis,  hoc  cst,  post  Ifiiipiis  cvaiigcliea' 
lcgis  ac  gratia',  infligain  obstinalis  at(|iic 
incrcduliscl  ingralis  |)lugus  tem|)oralis  in- 
lcriliis  ct  a'tci-iia'  daiiiiialioiiis.  Scplcnario 

H  (|ui|)|)c  cxpriiniliir  Ifiiipiis  gralia'  ct  salii- 
tis.  l'fr  (|iiadiagiiila  vcro,  tcmpus  piiiiitio- 
iiis  coruiii,  (|iii  dcecm  pra^ecpta  ct  (|ua- 
luor  Kvangclioriiin  doelrinam  [)cr  (juatuor 
iiiiindi  [lartcs  s|)rcvcruiit.  liupti  sunl  (im- 
nes  fontes  ahijssi  ina(jniv,  cl  cutaracttv  cwli 
aiicrl(v  sxnl.  Pcr  hoe  figiiralum  csl,  quod 
tiibulatio  supcriniqiios  coiisiirgcl  desu[)cr 
ac  dcorsum,  ita  qiiod  clementa  cl  mixta 
at(|uc  ea'lestia  ad  eorum  punifionem  exei- 
labiiiiliir,  sieul  el  Doininiis  in  Kvangelio 
(laiidil  :  Kriiiil,  iii((iiieiis,  lerra'  inotus  ma-    J.m.  xm, 

C  gni  |)cr  loca,  cl  pcstilcnlijp  el  faines,  ter-  "' 
rorcs([ue  dc  co-lo.  Undc  in  libro  Sa[)icnlia> 
habcfiir  :  Armabil  crcaluram  ad  iillioiicm  .s-«/;,v,i8, 
inimieorum,  cl   [uignabit   euin   illo  orbis  ^'' 
lcrrarum  conlra  insensalos.  Et  rursus  in 
codem  libro  lcgilur  :  Crcatura  enim  libi    /AiUxm, 
faelori  dcscrvicns,  exardcseit  in  lormen-  '*' 
fiim   adversiis   injuslos,   et    lenior   fit    ad 
l)cncfa(-icnduin   pro  his  qui  in   le  confi- 
dunl.  Ifaque  fontes  abyssi  sunt  inundatio- 
nes  tribulationum   magnarum.  Kt  eafara- 
cfffi  ca'li,  sunf  apertur®  qu»  videntur  in 

D  eoelis,  dum  fulgura  et  ccelestes  impressio- 
nes   apparenf.  Propfer  quod   slella;  c(X?li  .vnrexiii, 
dicunfui-  casurffi. 

In  arliculo  illius  diei  ingressus  cst  Noe, 
etc.,  id  est,  in  exordio  evangeliea^  legis 
ingrcssus  est  Chrisfus  et  ejus  familia  san- 
ctam  Kcclesiam,  juxta  sensum  pra^habi- 
tum.  liiua  et  hina  ingressa  sunf  cx  omni 
c(irnc,  id  est  gemina  carilate  eonjuncti. 
Undc  et  Chrisfiis  misit  discipulos  suos 
combinatos  in  omnem  civifatem  et  locum 
quo  ipse  erat  venturus.  Et  inclusit  eum 


KNAUUATIO    IN    r.AI'     \lll    (.KVKHIH, 


AIIT.    XXXVIII 


I7:i 


/'s.l.WWIII 

'ii. 

h.  \i.i\,  1 


1'S.  l.WIM 


lhn)tiiui\  i/i/'iin\,  i(l  ("sl,  |)<>iis  l'iilii'  r.liii 
sliiiii  scciiikIiiim  i|)siiis  liiiiiiiiiiiliilcni  :ili 
Diiiiii  a(l\ci'>ilal(*  |ii'i)l('\il,  al)  oiniii  \ili() 
pra>si>i-va\  il.  al)  otiiiii  liihiilalioiic  ciipiiil  : 
iioii  (|ti()(l  a(l\  (■1'silalcs  cl  li'il>iilalioii(>s  p<>i'- 
pcssiis  iiDii  sii  ,  si-il  (|iiia  ci  nil  ikiciic 
Minl  ,  scd  inaMiiic  piDriicniiil  :  non  ci 
(Ininlaval,  (|iianliini  ad  cntiiiilnin  pi'a>iiiii 
accidcnlalis,  (jtiod  pci'  lalia  ci  accrcvil. 
scd  <>l  UMi  f^cncti  Iniinano,  (|nod  pci'  ipsiiis 
passioncm  salvalnin  csl.  .Niliil  cniin  pfo- 
lccil  iniinii'iis  in  co.  l*ro|»lci'  (piod  Isaias 
lcslutiii'  :  Iti  ttinhta  inaiuis  sna>  ptoicvil 
iiic.  .Nain  cl  aniina  C.liristi  a  sna>  crcalionis 
cxordii)  ('(Hiritinala  riiil  pcrlcclc  in  bDiio, 
iincinadino.liiin  ci)in[)rclicnsor(.'s  iii  cu'lo, 
imo  pra»  oiiinihns  illis.  Ef  niullipUralic 
.'</n/l  <n///ii',  t'l  t'h'/'aiH'r//i/t  (/rft/i//  ii/  sa- 
hlinic,  a  U'rra.  Ista'  stitil  aciiia'  Iribnliitio- 
iiis,  (inibns  lidolos  oxcrcoiitiir  in  torra.  I)c 
(juibns  canil  Psalinisla  :  Siilvmn  ino  rac, 
Dons,  (]iu)niain  inlravornnl  a(]nio  ns(|tic  ad 
uaiiuain  luouiu.  Uoniijuo,  U(]UiU   isUo  olo- 


\  \iinl  aroiiin  in  iillniii,   (|iiand()   liddc^   iii 
lcnliitionibtis   cl    arriiclioiiibns    ad    llciini 

('iiiilti;,'iniil,  ('iiiiKpic  in\ociiiit,  cl  oiiinc  K'><i  J'^'"''  '  ' 
diniii  ai  bilriintnr.dniii  iii  viirius  loiitalioncs 
cl  advorsiliitcs  liibnnlnr  Tniic  (|n()i]nc  arca 
lciliir  siip<>r  atpias  lininsinodi.  ijiiia  noii 
\  iiiciliii'  ois  l']oclosiu,  s<><l  |)i'U'valct,  l)<'()  jii- 
\anlc.  (Jtiod  lolnin  ad  tcininis  .\nliclirisli 
it))lo  rob'1'liii',  ijnando  ^'ravissiiiia  Iribnliilio 
crit,  iioc  tuinoii  l';cclcsiu  iii  loto  (lorici<'t. 

0//,"/'//y//c  s//iil  ///i>//li's  i'.L'('i'lsi,  clc.   l'cl' 

lioc  diilitt'  inlclli^^i,  (]no(l  pnoliiti  cl  s)>iri- 
H  liiulos  viri  in  |)ci'sccnliouibns,  tontiilioni- 
bns  ct  Iribnliitionibns  o))))i'iiniintni'.  IJiiod 
iniixiinc  licl  snb  j^crsccnlionc  iin))iissiini 
.\nliclirisli,  (]ni  crit  lioiiio  ))ccciiti,  riliiis  ii  r/.cM. n, 
|)or(litionis,vus()nc  ))i'inci))is  (luMuoiiioruiu. 
(J/)fi////i'r/////t///i'  //'//'(('  (/il/irii  ffrrd/i/  /'cn- 
f//ii/  ////inq/nujinf/t  //ii'h/is.  l*cr  dios  illos 
inlolli-^n  ))()lost  l('in))us  (]U()  ))crs('cutio  Aii- 
liclirisli  durubil.tjiiic  liuucn  diutins  (]nain 
))or  tot  dios  crcdilnr  durulura.  Attaincn  Matih, 
brcviabuulur  illi  dics  propler  elcclos.         »«i\.— 


ARTICULUS   XXXVIII 


EXPLAN ATIO    LITTKUAI.IS    CAPITULI    OCTAVI    :    Ui:C0RD.\TUS    AUTEM    DOMI.NUS    NOE, 

CUNCTOHUMQUE    AMMANTIUM,    ETC. 


PU-ESK.\TI  oa))iliilo  narrat  Scripluru,  C 
quulilor  cessuvit  diluviuin,  ot  quoinodo 
Noo  egressus  est  arcam.  Recort/atus  aideni 
Doniinns  Noe,  cunclorumque  aniniantiuni 
cf  o/nni/in/  j/iinciitor/ini,  qiuv  cranf  cui/i 
eo  in  arca,  Iioc  o.st,  per  pium  ortoctum 
ostendil  se  memoreiu  (^jus,  iniuorando  di- 
luviuiu,  ut  oxsisteules  iu  arca,  cousolatio- 
uem  et  habitatiouom  iu  terra  reciperenJ. 
Porro  in  iiivuriabili  Deo  nou  cadil  receiis 
recordatio,  uequo  oblivio,  sed  Scriptura 
loquitur  do  iucomprehousibili  Doo  more 
liumano,  coudoscoudous  iutirinitati  intol-  D 
ligontiie  nostrjE.  itaquo  recordatus  Doini- 
nus  ipsius   Xoe,  ct   omniuin  auimaliuiu 


is. 


brulorumque  quse  eraut  cuin  oo.  adduxit 
spirifum,  id  est  ventum  siccautom  s/ijjcr 
fcrrain.  ut  flatu  venti  aquae  impellerentur 
ad  redeundum  in  propria  loca,  quia  tautus 
locus  in  aere  non  fuit  eis  counaturalis.  De 
tali  spiritu  fertur  iu  Psalmo  :  Dixit,  et  ps. 
stotit  spiritns  procolla'.  Itemque  :  Flavit  fs. 
spiritus  ejus,  et  fluent  aquii?.  £f  imminu- 
tcB  sunt  aqiuv,  lioc  est,  paulatim  coeperuut 
decrescere  ;  cf  c/a/i~%i  sunf  fontes  abyssi, 
idest,  viscera  seu  venlriculi  terrse,  in  qui- 
bus  contineutur  subterranese  aquse.  reclusi 
sunt,  ita  quod  non  emauaveruut  aquas  ex 
se  super  terram,  sed  effusas  potius  resor- 
buerunt ;  et  cataractte  coeli  suut  clausae; 


CTI,  2o. 
.  CXI.VII, 


174 


K.\AHHAHO    |.\    CAV.   VIII   (iKNKKIH.    —    AHT.    XXXVIII 


ft  pfu/iit/itit  Hunt  fjldiiit  </»'  tieli'  :  hoc 
tstii,  aptn'lui-it^  <*t  iiifitUis  iiuhiuiii  ces^avc- 
runt,  et  luca  cofli  acrci  |Hr  (|Uic  |ilu\ia 
ilMscciicJerat,  ia  sc  ipiiis  rcclusa  buiit,  itu 
quutl  acr  uou  «livitlcbatur  ut  priu-i  |ii  r 
pluvias. 

JifoersietjiHe  stint  tti/iiit  ile  tcrrti  etitth-s 
et  reUeuntfs,  itl  csl,  llilic  iiulc  sc  COIlcu 
ticiites  atquc  lluctuaiitcs,  ct  ail  loca  Uc<*a- 
ni  particuldiiuinquc  luariuin  rcvcrtciitcs. 
Non  ciiiin  oinncs  aquu5  in  Occanuin  dccur- 
rcbant,  sed  inulta)  in  parlicularibus  iiiari- 
bu->  rcinanscruut,  ct  in  subl<*i  raiicis  locis 
ac  riuviis,  |>ru)scrtiin  in  ({ualuor  tluviis 
paradisi.  Et  iiejjfriint  tnintti  pnnt  cc/itiim 
quintjtuiyinta  ilics,  quibii^  obliMiicraiit  (*t 
operuerant  tcrram,  proul  iii  liiic  prujcc- 
dentis  capituli  dietuin  cst,  (lupiicilcr(|uc 
expositum.  Rcfjuiccitqtic  arca  mcnsc  scjjti- 
niu,  ciccsinia  scjjtiinn  dic  incnsis,  hoc  cst 
viccsima  scptiina dic  incnsis  scplinii  illius 
anni  quo  luil  (liluvium  ;  stiper  niontcs  Ar- 
meniie,  qua^  alio  nominc  dicilur  Araral, 
secuiiduin  doclores.  At  vero  aqiice  ibant 
et  ilerrescebant  iisqiie  ad  decimum  men- 
seni  cjusdcm  amii.  Non  quod  dccimo  men- 
seillo  eomplcla  sit  d(*crc.->c(*nlia,scu  rcccs- 
sus  aquaium  a  l(*rra,  ut  stalim  patebil  ex 
textu,  sed  decimo  mense  lacla  est  lanta 
diminulio  aquie,  (juod  cacumina  montium 
apparu(*runl.  sicut  subjungitur  :  Decimo 
enim  mense,  prima  die  mensis  deciini  ap- 
pariierunt  caciimina  monfinm ;  et  tunc 
totum  corpus  arcae  fuit  extra  aquam.quan- 
do  rescdit  super  inontes  Armcnia?.  Va  aqua 
descendcrat  ad  minus  pcr  quindecim  cu- 
bitos ,  et  lorle  ali(iui  montium  illorum 
erant  sibi  invicem  tam  propinqui  in  si- 
tu,  quod  arca  ista  lonfjrissima  simul  re- 
quiovit  super  capita  duorum  aul  plurium 
montium  ;  vcl  si  rcquievit  super  unum 
montem,  ponitur  plurale  pro  singulari. 
Eratque  mons  iste  magnse  extensionis  in 
vertice,  ita  quod  super  eum  potuit  arca 
quiescere. 

De  hac  re  in  Scholastica  recilatur  histo- 
ria  :  Arca  requievit  super  montes  Arme- 
niaBjUbi  usque  nunc  provincialcs  ostendunt 


A  rclKpiias  arca*.  llinKpic  ul  Joscpliiis  rclcrt, 
lii>>loi  io;(i'aphi  liai  baroruiii  iiiciilioiiciii  t'a- 
ciiinl  liuju>  arca*  ahpic  diliiMi.  S(-i-i!)it 
ciiiin  H(M'osus  (ihahhciis  :  Diciliir  (piu*dain 
pars  essc  navis  illius  (piic  iii  Arniciiiain 
V(*nil,  (*t  (pioddam  biluiiicn  tolli  cx  ca, 
(pio  homiiics  iiiaximc  ad  piandiim  iiliin- 
liir.  I)c  cod(*m  ^ciibit  llicr<jii\iiius  /Kgy- 
ptiiis,  .Manasscus  ({uoquc  l)amasc(Mius  : 
list,  in(piit,cxcclsus  inons  in  Arnicnia,  qiii 
Haiis  ap|)('llalur,  in  (pio  scrino  (*sl,  (pi(;n)- 
dain   dcvccliim    iii  arci,   (^tc.   Kx   (piibtis 

B  (*tiain  conslal,  arcain  vcnissc  ad  ipsam  Ar- 
meniain,  ct  n^^piicvis^c  in  monlibus  cjiis, 
et  mcnlitos  cssi*  huircticos,  (pii  di.xcrunt 
historiam  istam  dc  arca,  cssc  fabiilaiii  fi- 
ctain  :  proptcr  (piod  (*tiam  (*rraiit  Jiidipi, 
(|ui  (  ul  Lyra  rcfcrl  )  affirmant  ,  aiciim 
(piicvisse  iii  alia  tcrra.ciijus  mont(*s  usipie 
.Vrmcniiim  [)rot(*n(luntiir,  ct  idco  montcs 
Armcniu*  iiominanlur. 

(jntun<itie  transisscnt  (juadratjintn  dics, 
a  dic  (pio  a|)paru(*runt  prirno  caciimina 
montium,  ajjeriens  Xoe  fcncstratn  arcve, 

C  (jnant  fcccrat,  quae  fcneslra  fuit  facta  in 
lccto  arcce,  ut  diclum  cst  in  c.vposilioiK; 
scxli  capiluli,  r////</.s'/7  coroum,  ul  p(*r  cuin 
(*xploiarct,  an  terra  esset  siccala  in  siia 
[)Ianitie  ;  qui  cgrcdiehatnr  cl  ncm  rever- 
lchatiir,  donec  siccarentnr  mjna'  siipcr 
tcrram,  id  est,  donec  terra  siccarclur  ab 
aquis,  quae  defluxcrunt  a  fcrra  :  non  quod 
corvus  post  illam  siccalionem  ad  Noe  re- 
dierit,  sed  quia  nec  ante  eam,  nec  postca 
est  reversus  ad  arcam.  Sicque  Uonec,  ex- 
cludit  tcmpus  pra3ccdcns,  nec  slatuil  se- 

D  qucns.  jiixta  qucm  modum  ferlur  in  Psal- 

mo  :  Sede  a  dextris  meis,  donec  ponam  /'s.  ax,  i. 
inimicos  luos,  etc.  Atquc  in  .Mafthffo  :  Non  Maith. 
cognovit  eam,  sciliccl  Joscph  .Mariam,  do- 
ncc  peperil  filium  suum  primogcnilum. 
Juxta  hanc  cxpositionem  corvus  nun(|uam 
reversus  est  :  ideo  secundum  Augustinum 
infclligendum  est,  quod  mansit  alicui  ca- 
daveri  insidens.  Vcrumtamen  Joscphus  di- 
cit,  quod  rediit.  Et  Lyra  dicit  quod  in 
Hebraeo  habetur,  Qui  cgrediebatur  cxicns 
et  revertens.  Et  idem  ait  Hieronvinus  li- 


25. 


KNAIIII  \  I  III    IN    I    \l'.    \  III 


KNKHIH. 


\lll       \  \  \  \  III 


176 


l)i'o  ilr  llcliraicis  i|ii)i>slii)iiiliii>>.  (lirca  i|iiMtl 
iliiiiiil  lli-liiiri,  i|nuil  foivil^  Ir^Mliitiiciii 
siiaiii  iiiiii  ri'ril,  si>il  rirca  aicaiii  \olilaiis, 
(>o  (iiioil  iiiiilii|iii>  ai|iiaiii  i-oiispi('i'r<>l,(|iia> 
sivil  rciii^nTili.  rl  iiili'a\il  iil  iiiiliiiiii-iiliiin 
hal)i'i'i't .  Ii)  (ilossa  vrro  sic  iliciliir  ;  lii 
n(>l)ra<o  liabctiir,  hlj^n^s.siis  (>sl  (>xi(>ns  (il 
noii  rcvcrlciis,  doiu^c  siocurculur  u^iiia'. 

lCntisit  i/Koi/Kc  i-olinn/>iiiii  /utsf  i-iiiii,  iit 
rii/crrf,  i(l(>sl,  (>x  coliiiiil)a>  (^ncclii  cof^Mio- 
scci'(M,  si  Jiiin  rrtisnssc/if  iii/U(r  sn/wr  fn- 
cicni  frn-ir,  u\  cst,  aii  a  su|)crricic  lcrra> 
oiunino  abiisscnl.  Sivc  (>niiu  corvus  dieu- 
lur  slaliiu  icvcrsus  ud  Noc,  sivc  uuui|uaiu 
rcvcrsus.  non  scivit  (>x  corvi  clTcclu  au 
[)lauilics  lcrra>  css(>l  siccata.  Potcrul  cuiin 
inuncrc  supcr  catluv(>r  nulans  in  a^iiia.  aut 
circa  alicujus  inoulis  cacuincn  ja.'cus.^^//(r 
(/Kiini  no/i  i/ircnissrf  iilii  rc(/i(irsrrrrf  j/rs 
ejHs,  quia  coliiiuha  ahliorrct  supcr  cailu- 
vcr  scdcrc.  inoutiuiu  iiuoipic  capila  adhuc 
cranl  lulosu  uc  uiiuiuiu  huiuida.  rrrr/sa 
rsf  ad  cuin  i/i  a/-rani.  proptcr  (piiclem  et 
pasluin.  Aijiuv  r/ii//i  rra/if  siij/rr  it//ivrr- 
sain  frrrain,  hoc  cst.  adhuc  opcruerant  to- 
lum  lerrum  plunum,  uou  monluosam.  Ter- 
ru  elenim  moiituosu.  luit  pro  luugua  purte 
jum  uudatuul)  aqm^. Kcfr/id ifijiic  nia/iuni 
sua/n,  ct  a})p/'clic/isai)i  infulit  i/i  arca/n  ; 
lorte  enim  sedebul  super  lectum  urciB  jux- 
lu  lenestrum.  Unde  quod  jum  anle  scri- 
plum  esl.  eam  rediisse  in  arcain,  intelli- 
gendum  esl,  quod  rediit  usque  ud  lectum 
urca?  pcr  se,  et  lunc  Noe  upprehendit  eum 
ac  introduxil.  Edspcrtafis  aufo/i  iiltra  scp- 
fc/n  dicbiis  aliis  :  ex  quo  sc(iuilur.  quod 
Noe  post  emissionem  corvi  exspectavil  sep- 
tein  dies.  uulequain  einisil  columbum  :  et 
ea  rcversa,  rursus  denuo  evolulis  tot  die- 
bus,  ru/'su//i  (ii/nisit  colui/iba/ii  cx  arra. 
At  lUa  vcnit  ad  eu//i  ad  vcspe>-a>n,  forle 
ejusdem  diei,quo  eam  emisit ,  portans  ra- 
muni  olivd'  virentibus  foliis  in  ore  suo.kw 
columba  tulit  rainum  illum  de  arbore  oli- 
vap  adhuc  stante,  an  polius  reperit  eum  in 
tcrra.non  exprimit  lexlus.  Et  videtur  quod 
lulit  eum  de  arbore,  quouium  rumus  iste 
fuil  foliis  virens.  Oppositum  tamen  appa- 


.\  icl,  ipiia  siil)jiiii^'illir  :  l/ilrllr.rit  vrijo  SiH> 
iiiiiiil  ri'ssii\\riif  iiifiiii'  sn/i  'r  Irrriim  :  (iiiod 
noii  |)oliiissi«l,  si  ruiiiiis  ruis>>ct  sublaliisdc 
arborc.  Ijiiocirca  riir^iis  inipiiiilnr,  (|iiiu  si 
iiililiiiba  jaiii  npriil  iihi  icipiicsccicl  |tr.s 
siiiis,  i-iii'  rcvcrlcbaliir  ad  uiraiii.  jlici  po- 
lest.qiioil  lcrru  crut  adliiic  iiiiiiis  iiiollisue 
liilca  ad  iiiaiiciiduni  iii  ca.  pioiil  iiitia  clu- 
rcbil.  .Niilii  laiiicii  diviiio  crcdiliii'  i'acliiin, 
iil  ila  rcdircl  (MIIii  ruino  pro  c(U'lificalionc 
ipsius  Noe. 

K.rsjirrliirili/ur    /liliilu    niiniis     srj/lc/n 

H  alios  dirs.  ul  |)osl  tuiiluin  lcinpus  niajo- 
rein  ccrliric,ulii)ii(>in  de  lerriD  sicculionc 
ucci|)('rel  ;  rt  rniisil  rolunibu/n  lerlia  vicc, 
i/iiir  no/i  rsl  rrrr/-sa  itllrn  ad  ri///i,  (juo 
uiaiii  lciia  liiit  jain  sutis  solida  pro  co- 
luiiibu.  ct  poluil  iii  ca  iuvciiire  neccssaria 
pabula.  /f/ilitr  .scxcenlesi mo  /irimo  un/io 
vil»  No(> ,  pri//io  /nen.se  anni  apiid  lie- 
briros.  pulu  Aprili,  sccunduin  doclores 
pra>uliegulos,  vel  .Murlio,  ul  uliqui  dicunt, 
j)ri//ia  die  mensis  illius,  i//i//ii/i/itcv  sunt 
atjuce  supcr  tcrrani,  ila  quod   lotalilcr  re- 

C  cesserunl  a  lerru  ud  hubilundiim  pra'orili- 
nulu  Corvus  numque  fuit  emissus  unde- 
ciino  mcuse,  utpote  evolulis  quadraginta 
diebus  a  deciino  mense.  Post  emissionein 
aulem  corvi  usque  ad  tertiam  columbae 
emissioncm,  flu.xerunt  tres  hebdomadae, 
sic  quod  columba  fuit  lerlio  einissa  duo- 
decimo  mense.  Et  a/jcriens  Noe  trctu/n 
arciv,  adspcxil,  id  est  fenestram  quje  erat 
in  tecto,  sicut  aliquis  dicitur  upcrirc  do- 
muin  dum  uperit  januum  domus.  Alitiui 
tuinen  dicunl,  quod  nunc  uliud  desiguatur 

D  per  upertionem  tecti  arcae,  quam  supra 
per  apertionem  fenestrse.quod  ad  litteram 
non  videtur.  Poterat  eniin  per  fenestram 
salis  circumspicere  terram.  Viditque  i/uod 
c.vsiccala  es-^sef  su/jcr^cics  ferrce :  nondum 
tamen  exivit  de  arca,  quoniam  terra  non 
erat  adhuc  satis  dura  et  solida  facta  pro 
inhabitatione  animalium  terrestrium  et 
homiuum  :  et  quoniam  exspectavit  revela- 
tionem  Dei  de  tempore  exeundi.  Mense  se- 
cundo  anni  pra^fati,  scptimo  et  vicesinw 
die  niensis  secundi,  arefacta  est  terra,  id. 


!7H 


K.SAHHAriO    IN    I.Al'     VIII    liKNKKIS. 


AHT.    XXWIII 


e!it,  >>iiti!i  siccatii  fl  lailurula  ail  liubilun- 
duiii  i't  ii|i<M'du<luui  iii  «'u.  Si(|uiilfUi  qua- 
si  duu  iiit^utes  riu.(eruiil  iiiliriiu  u  priiuu 
die  pi'iiiii  iiieusis  uiiiii  illius. 

Lovutus  ett  autciH  Detis  uil  Xm-,  di- 
cena  :  EtjreUere  de  urcu,  tu  et  uj'<tr  tuu, 
et  fitii  tui  et  ujttres  ^ilittruiii  tuiiruiu  te- 
euin.  Cunctu  uniinuittiu  t/iutf  suiit  uputl 
te  eu- uinni  carne,tuin  in  vulutilihus  tpiuin 
in  hestiis  et  unioersis  rcji/itihus  (/iiin  re- 
ptunt  super  tcrrum,  ciliu-  tecum,  cf  ln- 
yreiliinini  su/ter  terram.  lluqiie,  sicut  cx 
Dci  iiiiperio  uicuin  inliavit,  itu  t-x  l)ri  iiu 
|)cri(j  t'st  f^rt-s^us  ;  uliiuc  ut  tlifluiu  fsl, 
quuiitlu  jussit  fuiii  fxii'f,  luixliiii  fxpifssit 
fuin  i'\  conjugfin  cjus,  cjuscjuf  filit)s  cl 
coiuin  uxoifs,  ud  iiinucniluiii  (iiiod  tlc  cf- 
tcro  csst^t  tciii()us  inuritulis  uinplcxus.  I)i- 
cuiil  iiuoiiuf  fxpo>ili)i'fs  concorditcr,  quod 
Nof  cuin  suis  luil  intcj;jro  unin)  iii  arcu, 
«njdciiiquf  tlif  cxiit  qiio  inli'a\  il.  .NCc  oh- 
stat,  quotl  iu  [)i'U!Cfdfiili  cupilulo  Ifgilur, 
tlilu\  iuin  iiicepi>sf  aniio  ^cxcentesiino  vi- 
tie  Noc,  iiicnse  secundo,  scptiniadfciina  die 
incnsis  illius  ;  iiunc  vcro  dicitur  exivisse 
anno  sf.xcentcsiin(j  [iriino  vilaj  Xoo,  mfnsc 
scciiiido,  viccsima  scpliina  dic  mensis  : 
quouiam  aiiiuis  solaris  cxccdit  luiiaifin  in 
difbiis,  qui  supeicrescunt  in  mense  islo 
sccundo  se.xcentcsimi  primi  anni  vitte  Noe, 
ultra  dies  taxatos  in  mense  secundo  anni 
sexccntesimi  vitte  iilius.Juda?i  autcm  com- 
putant  menses  secundum  lunationos.  Crc- 
scitc  ct  iiiidli lAicumlni  snpcr  Ifrrain,  id 
est,per  generationem  augeanlur  inuividua 
vestra :  quod  dictum  est  ad  Noe  pro  oin- 
nibus  domesticis  ejus  qui  secuin  erant  in 
arca,  et  animantibus  universis,  ut  sciiicet 
de  celero  generationi  insislfrfiil.  An  vero 
et  ii)se  Noe  postea  genuerit,  postca  inqui- 
retur. 

^Edificavit  autem  Noe  altare  Domino  : 
quia  iu  lege  naturtB  ollercbanlur  sacriri- 
cia  Deo,  ut  dictum  est  de  Abel  et  Cain. 
.Edificavit  autem  altare  istud  statim  |)ost 
egressionem  de  arca,  de  qua  exivit  in  Ar- 
menia,  atque  ut  in  Scholaslica  fertur  hi- 
storia,  Armcnii  vocant  locum  ubi  exivit, 


A  fgrf">>»t)iiuiii  lilii  \('i()  .\()('  \()(;avf  riiiil 
fuiii  'iliuiiDii,  itl  fst  oclo,  fo  i|iii)il  oflo 
lioniiiifs  ibi  (•xifiiiil  arcaiii.  riidi-  t-t  ali- 
(|ui  iiiiaginuti  sunl,  qiiod  .Noe  ffcil  allarc 
illiitl  tlf  ofto  la|)itlil)iis,  at(|iic(ut  Jt)sf|)|iiis 
uilj  |)ri)\  iiifialfs  ibidfin  nuiic  iis(|U(^  oslen- 
tliiiit  i-i-lit|uias  aica'.  Iii  fadcin  llisloria 
lfj,'ilur,  t|uoil  iiXDi-  .Noe  vocala  sil  1'uiir- 
[iliara  ;  iixor  Scin,  IMiarsia  ;  iixor  (lliaiii, 
(lalliafliia  ;  uxor  Jiiplh-t,  l-iiiii.  J'Jf  fn/fcits 
tle  cunctis  /tectirilitis  et  tuducrihiis  mttit- 
dis  :  qiia)  cur  niiintla  vocalu  sinl,[)aluil  in 

h  fxposilioiif  |)ra'cfdfiilis  cajiiliili  ;  tilifulit 
lii)/(i(tiiis/it  sujicr  iil/itrc  :  cA  \n>c  [iro  gra- 
liaruin  actioiif  libcralionis  sua*  ct  donic- 
sticoriiiii  suoriim,  aliiiic  iii  rccognilioiKun 
sumiiii  fl  iiiiivfrsalis  ac  intlf[)fii(lfiilis  Do- 
Miiiti  Dfi,  bi'iifficiorum(|iif  fjiis.  INirro  lio- 
locaustum  [)ro|)ri('  a[)[)('llalur  sacrificium, 
(|ui)il  ad  (li\iii;i'  rfVfr-fiiliam  majfslatis 
totiiiii  combiiritui'.  .\li([iii  ([Ui)([ut;  diciinl, 
qiiod  (1(!  ([iiaiibct  s|)('cif  [)ccorum,  vola- 
tiliuinquc  muiidorum  obtulil  iiidividuiim 
unuin,  ul  tactiim  esl,  c xponciido  prajcedcns 

C  capituluin,  ct  siiccessive  hoc  facere  po- 
tiiil,  adjuveiuiil([(if  eum  filii  sui  in  a;(lifl- 
cando  altar(t  ct  imiiiolatione,  iii  quantum 
fuerat  opporlunum,  applicaiido  scu  prai- 
parando  materiam. 

Odoratusque  cst  Dominus  odorem  sua- 
oitalis,  id  est,  holocaiistum  istud  compla- 
cuit  ei  non  secundum  se,  seu  ex  opere 
operato,  scd  cx  opcre  operante.  videlicet 
fide  el  dcvotione  offcrcntis  ;  cl  ail  ad 
cuin  :  Nequaquam  ultra  maledicam  terroe 
jiro/j/cr  homines,  id  est,  [)ro[)ter  vitia  ho- 

D  minum  non  inducam  de  cetero  habilato- 
ribus  terrtje,  ipsiquc  terrtB  et  brulis  tam 
gravem  et  univcrsalcm  vindiclain  seu  pla- 
gam,  ncc  ipsos  homincs  proptcr  corum 
peccata  ita  siinul  plagabo,  usque  in  finem 
mundi  cxclusive,  quia  in  fine  saeculi  erit 
horiibilior  plaga  quam  fuit  diluviuin,  ut- 
pote  conflagratio  mundi  per  ignem,  quo 
tunc  omnes  in  terra  viventes  exslinguen- 
tur.  Deniquc  Josephus  rcfcrt,  quod  Noe 
formidans,  iic  Dcus  rursus  inducerct  hu- 
maiio  gcneri  diluvium,  Dominum  exora- 


K.NAmi.Mld    IN    •   MV    Mll    i.KNKHIH. 


AMT.    WWIII 


I 


/  / 


\ll    llr   Ikm'   ;i||||i||||s    liKCK-l,   rl    s.irii  I  it'il\  il    A  Siilrllills  Jiillrin    lrif{||s    rl     lllriiirill    |i|iir(>- 


fi    |Uii   ('iill-.il    lliic.     riliir   hrlis  rrs|Mi||i|il    -^r 

('VUlldissr    iiircr-,    illiiis.  rl  crlriii  (|iiii'   liic 

lc;4iiiiliii'.  Si-tisns   fiiiiii,   iiiiii   siiiiiiii    c.\l(>- 

riorcs,   .scd  cliaiii   inlcrioics,  rf  nu/iliilio 

hiiiiiiiiii  iiin/is.  Iidc  r^l  i|)sa  vis  co^ilaliva 

scii  iiilcllccliva,  cl   ilcm  Nttliiiilas.  ///   niii 

linii  jiroiiii  siiiif  ciilpic.  iilpolc  inl  |iccciin 

(liiiii.    |)i-icsci-liin   c\    iiirccliinic  «uif^itiiilis      ii^sliis  pio  ciiiidiorj  a'slalis  pailr  :  sic(jiic 

[tcccali  scii  roinilc.  I*ra'sci'liiii  (|iini|iic  i|ii;i       rcsidiiuni   lcnipiis  liicuii^  ci  icstiilis,  acci- 

tiior  vin^s  lioininis  snnl  inlc^^kc  cl  piDiiic      pi  posscl  (pnisi  pro  lciii|»oi'<;  (|ii()d  in  V(3r 

ad   viliii.  sciliccl   vis   cDiiiiipisciliilis.  iiii-       cl  iiiiliiinnnni  dividinitis.  polissiniiiiii  jiix- 

scihilis,  liilioiiiilis  cl    \oliiiilas.  Iii  (|niliiis  |{  lii  \  iil;.,Mrciii  nioiliiin  l()(|nciidi,  (pio   toliitii 

ponnnliir    (|iiiiliioi-   vnlncra    aniniic.    (piic      anniiin   iii  liicnicin  cl    a-stalctn   distin^Mii- 


ilnii  iiccipcrc,  Hcii  niiiiiii  piu  ipialitalr  al- 
lci  iiis,  siiiiililcr  ii^stiiiii  atipic  a^slalciii  :  sk 
cl  niinc  polrsl  Iri^ns  pio  (pialilalc  scii 
liKorc  hicniis  accipi.  cl  liicins  \mt  jmrlc 
aniii  scn  lcniporc  liiciniili.  Siiiiilitcri|iic 
diccndiiin  csl  dc  icshilc  cl  jcslii.  \C|  lii- 
Kiis  snniiliir  pro  rri^idiori  liicinis  partc.cl 


siint.  conciipisccnliii.  iiiiiiiiiiliis.  crror,  inii- 
litiii.  (loiu'upis(-il)ilis,  proiiii  csl  niiiiis  ;id 
n[)pctcnduin  illicila.  iriiscibilis,  dchilis  csl 
ad  n^sistcnduin  prohihitis.  Inlcllcctiis,  pro- 
mis  csl  ad  crrorcs  ct  lalsa  :  voliintiis,  iid 
porvcrsa  ac  viliosa.  Kl  pronilas  isla  ;id 
vilia,  parlim  allcvial  ct  ali^ino  inodo  c\- 
cusat  hominum  cul|)as.  c|nii)  dimiiinil  ra- 
tioncm  volnntarii.  (|uod  pi'o[)ric  csl  dc 
rationc  poccati.  l'i'ona  sunt  crgo  lucc  ad 


iiiiis.  Ilislinclio  iiulcin  isloiiini.  (|ii;iiii  iii- 
Irodiicit  liic  Lyra,  scciinduiii  Hchrjcos  noii 
h;\\)o\  f>:otUM;ililcr  vcrilatcin  iicc  locuiii. 
nisi  in  ccrlis  tcrris  :  (jiiod  hrcvilati  slii- 
dcns,  dc('l;ir;ii-c  oniillo  (jnum  [)arvi  sit  |)on- 
dcris. 

l*oslroino,  iti  c.\|)ositiono  hujus  capilnii 
lacil  i.,yra  gi-andcm  discussionom,  qnani 
[)rorun(lo  sou  [icr  (|uol  oiihilos  arca  iiilia- 
vil   aqiias  diliivii.    E\    [)i-itno  dicil,   quod 


malum  <if>  lulolcscoiitia  siui,  id  osl  a  lcm-  C  non  intravil  (luindccim  cnbilis  :  quia  si 


[)ot-o  quo  homo  nli  inci[)il  raliono.  Tunc 
cnim  radioalia  mala  illa  inci[)iunt  in  aclnm 
crumpere,  nisi  por  Doi  graliam  ot  virtutcs 
rronentur.iVb/i  igitm-  iiltra  perculiam  oui- 
nem  animam  civentem,  id  est  omno  ani- 
mafum  tam  rationalo  qnam  irrationalc  iii 
terra..N/o//^  /(■(■/.  porpaucis  iudividuis  doiu- 
ptis.  Quocirca  possot  quis  dicoro  :  Nonuo 
Deus  ante  diluvium  scivit  hanc  hominum 
pronitatom  in  malum?quaro  ergo  tuuc  in- 
duxit  diluvium  l  E\  rospondendum.  quod 


sio.  tiou  potuissol  supor  aquas  riolarc,  scd 
lotigissol  capita  montium,  quoniam  aqua 
cial  ;dlioi-  montibus  quiudocim  cul)ilis 
tanlum.  Secundo  dicit,  quod  arca  tantuin 
prajciso  intravil  aquam,quanlum  aqua  ex- 
oodobat  montos.  quaudo  arca  primo  re- 
(|uiovil  supor  montos.  Tortio  laudom  con- 
ciudil.ciuod  arca  iulravit  aquam  Iredecim 
cubitis  et  paruin  plus,  secuudum  textuni 
nostrse  trauslationis. 

Circa  haec  Rabbi  Paulus  scribil,  quod 


Deus  intordum  ostcudit  rigorom  subb  ju-  1)  inquisilio  ista  sit  magis  curiosa  quaiu  uli- 

stiticB.  iutordum  voro  dulcorom  suae  clo-  lis,  quia  non  couforl  cognitionom  ufilom 

moutise,  secuudum   boueplacitum  et   or-  incredeudis,  nec  roquiritur  ad  plouam  iit- 

dinem   imperscrutabilis   atque   immensae  torse  expositionem.  Ex  quibus  concludit  : 

sapienfise  sua>.  Omnia  etenim  facit,  ut  sua  Ideo  Glossa  nostra  meufioucm  uou   facit 

perfectio  in  rcbus  resplondeat.  de  hoc,  nec  (ut  credo)  aliquis  Sanctorum, 

Ciinetis  diebus  terra\  sementis  et  mes-  nec  otiam  Hebrseorum  doctoruni,  nisi  solus 

s/s. id  osf  somen  seu  seminatioac  seges  seu  Rabbi  Saloinon.   qui  in  hujusiuo;li  vanis 

fruclificafio  \.evvsd,frigus  et  a'stus,a'stas  et  quoesfionibus  lougam  facit  altercafionem. 

hieins,  nox  et  dies  non  reguiescent,  id  est,  Deiiide  reprobat  argumenfum  priini  dicti 

non  cessabuut  in  toto,  sed  usque  in  finem  Nicolai  de  Lyra,  quoniam  etsi  arca  intras- 

mundi   successive  et   ordinate  evenient.  set  aquam  quindecim  cubitis,  non  seque- 
T.  1.  12 


178  K.MAHKAHO    l>    t  \l'     \lll   i^K.NKKIH.    —   AHT.    X%\\\ 

rctur  iiuotl  uiuuliuui  capila  ttUigiiiiift,  iitic  .V       \  i-i  iiiiitaun  ii  IIu^m)  dc  S.  Vieturi*  iii  libru 

lluturf  quivissel.  Putui^sct  i-iiiiii  flolarr  iii  suu  (lc  Arca  Sot',  ulii|iiiil  luiigil  il<-  ([iiaiili' 

t«*rris  |>iuiii-»,qua)  inultu  |)lui-('S  t-t  iiiujun-s  tulr  proruiiilutiuiiis  ureat   iii  u(|uu,  (lii-cii- 

buiit   iiiuiituusi^.   lluiiidf   rrprubut   hccuii-  tlu  :  Verisiiniie  cst  (juotl  iliia;   iiilcriurijs 

(luiii  (lictuiii  illiu>.    .Nuiii  i|iiuiiilu  arcu  re-  iiiuiisioncs  areu^  areu  nataiitc,  prciiKdiun- 

i|uii-\  it  <)Ui)<-r  iiioiitcM  .Vrnicniii*,  iioii  intru-  tiir  inlcr  uquus  (lcoisiiin,  \  iilcliect  niaiisio 

vit  tuntuni  pra-cHt*  at|uu>,  (|uuiitiiiu  u(|iiai  inrinia  iii  i|ua  n-t-ipit-haiilui' sii|)(-rHiiitatcs 

crunt  niontit)U>   ultion-s,    ni^i  (|uis  dicut,  iialuia-,  i-t   st-cunila  iii  (|ua  contincbunlur 

qutxl  inuntcs  illi  Arincnia)  l'uissi*iit  ulti^^i-  cii>uriu.  Tt*rliu  vcro  in  ({ua  aniinulia  (laiil, 

nii   niontes  tutius  terra;,  ([uod  non   appu-  (|ua;  spirainciilo  upi-rti  ucris  cgucriinl,|)i'i- 

ret,  pra)!>ertiiii  pruptcr  uititiidincni  inontis  niu  supcr  a(|uu^  ciniii<*bul.  Scd  jiixtu  huiic 

Olynipi.   Mt  idco  potuit  u({uu   ulibi  ultior  |>usiliunciii  dici  nuii  (>otcst,  quod  ureu  in- 

esse  ({uuin  luit  sjiutiuin  i^roriinditatis,  (|tia  11  lrav(*rit  trcdcciiii  (-iibilis  ai{iias,  ({uoniain 

urcu  inlravil   uquus,  ({iiando  |)niiio  siqx-r  lliigi)  dieit  inriiiiaiii  inaiisioiK-in  arcu*,  liu- 

niontt*^qiiicvit.Cons(*qu(*nt(*r  rt*probut  ter-  buisse  iii  ulliludinc  eubilos  ({uuluor,  se- 

tiuni  dietuin  illius.  (Juod,  [>i'oli.\itat(*iii  vi-  cundain  (iihitos  (|uiii([uc,  (*l   ila  an-a  iioii 

tuns,  pruscqui  cesso.  Lltiino  addit   :  H;ee  intiuss(*l  uqiiuni  nisi  [)(*r  eubitos  cireiler 

inlrudu.\i,  ad  ustendcnduin  inc|)liludincni  novcin.  Attuincn   iiiu^nu  el  exquisita   in- 

Habbi  Saloinonis  in  (-x|)()-.ilionc  Sci'i[)turu',  quisilio  dc  (|iiaiilitatc  [jiofiindalioiiis  arcae 

lici-l   i.yra    ciiiii    fi'(-(|iii*iilci'  allcj^ct.   iliee  in  a(|nu,  vidclui'  iiiiitilis.  Liidc  ik-c  llngo 

llubbi  l^uulus.  iiiultuni  su|>cr  hoc  tructul. 


AUTICULUS  XXXIX 


bb;    SlMlUiUALI    I.NTELLJCIK.NTIA    KJUSDK.M    CAPITLLl    OCTAVI. 


PER  recordationein.qnaDominus  recor- C  nec  nnquarn  de  gratiosa  Dei  subventione 

datus  est  i[)sius  Noc  cl  cxsistenlium  diffidi-re.  i*ra3lcrca  rccor(la'us  est  Domi- 

secum  in  arca,  designalur  quod  Deus  per-  nusNoc.id  esl  Christi,cujus  in  tantum  vi- 

miltit  electos  suos  in  L^ccicsia   militante  dcbatur  oblilus  tem[)Ore  [)assionis,ut  Chri- 

yurfi/Aviii,  ad  tempus  affligi,  tentari,  et  variis  tribula-  stus  ipse   clamaverit   :  Deus  meus,  Deus    Vaiin. 

**''■    tionibus  exerceri,  sed  non  su[)ra  vires  eo-  meus,  ut  quid  dereliquisti  me  ?  et  rursus  ''^"''  ''*'■ 

rum,  neque  in  finem  deserit  eos,  sed  per  in  I^salmo  :  Ucpleta  est  malis  anima  mea;  /^s.lxxxmi, 

misericordia?  suaj  effectus  ostendit  se  me-  .Estimatus  sum  cuin  descendenlibus  in  la-  *'*'■ 

morem  corumdcm.  pie  visilando,  conso-  cum:Sicut  vulnerali  dormicnlcs  in  sepul- 

Pi.Lx.xxi.x,  iando  ac  confortando,  ila  ut  dicant  :  Lsetati  cris,quoi'um  non  es  meinor  ainplius.Unde 

sumus  pro  diebus  quibus  nos  humiliasti,  de  ipso  dictuin  est  in  Isaia  :  Vidimus  euin    /«.1.111,4. 

II  Cor.  I,  annis  quibus  vidimus  mala.  Itemque  :  Be-  quasi  leprosum  et  percussuin  a  Deo  et  hu- 
^' *■          nedictus  Deus  qui  consolatur  nos  in  omni  D  milialum.  Ilaqiie  recordatus  estDeus  Paler 

Ps.  xciii,  tribulatione  nostra.  Et  denuo  :  Secundum  hominis  Christi,  quando  ipso  Domino  Jesu 

*^"  multitudincni  dolonim  mcorum  in  corde  Christo  in  cruce  clamante,  Pater,  in  ma-  /,»c..xxm, 

meo.consolalioncs  tua^  la^lifieavcrunt  ani-  iius  tuas  eoiiimcndo  spiritum  meum,  Deus  *^' 

mam  nicam.  Ideo  non  debemus  in  adver-  Pater  spirituin  Chrisli  susce[)it,  et  [)aulo 

sis  deficere,  nec  pusillanimitate  tabescere,  post  eumdem  spiritum  seu  animam  rcuni- 


15 


KNAItllAlli)    IN    I  Al'     \lll    t.KNKHIH. 


A II I  .    \  \  \  I  \ 


!7» 


.\it.  II.  U 
40,47. 


Ibid.  V,  l;l 


Ibid.  II,  4 
Ibid.M.  10 


LiiC.  \xi 
13. 


.tfa((A.Mi 
S9. 


Joaan.\i\ 
A6. 


vil  ('Oi'|)i)i'i  rjiis,  illiitl  niti\  ^ltiririfiiiitlt).  il 
tuiii  i't)r|)iis  i|iiaiii  aiiiiiiaiii  (!lii  isli  alt  ttiiiiii 
passihililalt'  |it'iiiliis  fxallantli).  Tiini'  i|iit) 
i|ii('  i't't't)i'ilaliis  t'sl  htiniiiiiis  rnncltiniiii 
aiiiniaMlniiu  i|iia<  fiatil  ruiii  fi),  lioi'  fsl 
Diiininni  tliM'i|inlt)i'nni  C.lirisli,  (|ni  in  fjiis 
sofiflalf  fl  fon^'1'f^alionf  riifinnl  anlf 
passionfin  ipsiiis. 

h'f  iii/i/ii.rif  siiirlfimi  siijtir  frrriini,  itl 
fst,  Spiiilnin  Saiiclniii  iiiiMl  iliis  iii  si^Mio 
s(Misil)ili  in  tlif  sacralissiino  l'f iilfcoslcs, 
pcr  ciijiis  cliarisinala  illo-  f xffllcnlissimc 
vivificavil,  cxhilaravil  cl  snliliinav  il.  /•.'/ 
immiiiitfiv  sitiif  iii/iiif.  itl  fsl,  Iriluilatio- 
ncsaUinc  rorinidinfs  (pias  aiiic  liabnfrnnl 
(liscipnli,  tnnc  ccssarnnt.  (iiictnatlinodwin 
(lc  sacnitissiina  illa  Kcclcsia  priniitiva  .Vc- 
Inuni  sccniitlo  scriplnni  csl  :  Oinnfs  iiui 
crcdchanl.  crant  i^aritcr.  cl  cranl  cis  oin- 
nia  coininnnia.  sniiifhanl(|nf  cihnni  fiiin 
cxsnllalionf  fl  siniplicilalc  coi'tlis.  collaii- 
dantfs  Dcnin.  cl  hahcnlcs  i;ratiain  ad  oin- 
ncin  plcbcin.Cclcrornni  anlcin  ncino  audc- 
bat  sc  conjunjjcrc  cis,  sed  bc^alilicabal  eos 
populus,et  motns  inagnus  crat  in  omnihus 
aliis.  Ef  c/iXKsi  sioif  fo/ifc^i  a/ti/s.si  inagiuc. 
Fer  fontes  ahyssi  intclliguulur  Scribic  ct 
PharisaM.saccnloles  at^iuc  pontificcs  Syna- 
gogae,  qu;e  c ral  iustar  abyssi  rcpliMa  aqiia 
sapienti*  U^gis,  et  doctrina  Prophctarnm, 
legaliuinquc  doclorum  :  scd  oinues  lonlcs 
isti  clausi  sunl.  Christo  scrmocinante,  et 
ejus  Ai^oslolis  alquc  discipulis  post  susce- 
ptionem  Spirilus  Sancti.  quaiulo  nou  po- 
tuerunt  resistere  et  contradicere  Spiritui 
Sanctoqui  loquebatur  per  osChrisli.disci- 
pulorumque  ejus.  quibus  ante  passionein 
proniisit  :  Ego  daho  vobis  os  et  sapieii- 
liam.  cui  uon  polcrunt  resistere  ct  con- 
Iradicere  omnes  adversarii  vestri.  Hiuc  dc 
Ghristo  Evangelista  testatur.quod  erat  do- 
cens  sicut  potestatem  habens.  nou  sycut 
Scribae  et  Pharisaei,  ita  quod  omnes  mira- 
bantnr  in  verbis  gratia?  quse  procedebaut 
de  orc  ejus  :  propttM'  quod  quidam  ex  ad- 
versariis  Chrisli.  evidcntia  veritatis  com- 
pulsi,  dixerunt  :  Nunquam  locutus  est  ho- 
mo  sicut  hic  loquilur. 


A  h'f  inftirnrtiv  nr/i.  Cataruclii'  cirli,  id  chI 
tincslrii'  Syiia^o^ic,  fianl  prii^ccpla  ca'ii- 
inoiiialia  lcgis,  pcr  (|iiii'  oliiii  snl  sapifiili.i' 
splcniliiit  cl  rcfiilsit  in  SMiaf{t)ga  :  qiia'  ff 
iicstra)  l'ivaii^flii)  tlivnlKitto  sniil  ('luiisu>, 
(jiiia  Itiiic  finciii  sninpscrniil,  cl  pcr  conim 
ohscrvantiain  non  fifhal  illiiminatio.  sfd 
f \('iL'Ciilit)  cl  fonilcmnatit)  tihscrvaiitiiiin 
ca,  siciit  di.xil  .Vpostoliis  :  Unia  si  circiiin-  fiaiai.^.i. 
cidamini.Clirislus  niliil  protlcrit  vt)his.  h'f 
/irii/ti/tiftv  siiii/  /i/iiviir  i/r  rtje/o  .'  id  csl,  gra- 
lia  at(]iic  anctoritas  pra^dicandi,  ahliila  cst 

II  Syniigogjc,  iii  (pia  Dctis  olim  pcr  giiili;im 
(|tiasi  in  c(i'lo  rcgnavit,  (|tif miiilinodutn 
miiic  iii  l'A'clcsia  rcgiiiil .  Totii  iiulcin  gra- 
lia,  sapicnlia,  et  miiltiplcx  cmincntiii,  (|iuu 
oliin  in  Synagoga  fucninl.  iid  Ecclesiain 
Chrisli  pcr  gloriosos  Apostolos  stiiit  traiis- 
latie  cutn  incffahili  snperabundantia  ct 
profccln.  lirrcrscvi/KC  siiiif  itijinv  i/c  fcrra 
cuiifcs  ct  rcrcrfcii/cs :  id  est,  vera  intelli- 
gentia  Scripturarnm  el  sapientia  salutaris, 
fideiquc  doctrina  rcliqucrunt  JutUeam  seu 
Synagogain.   euntes  ad  Clirisli  Ecclesiani 

G  et  gentilitatcm  conversam.  Ef  coepenint 
miitifi  posf  cciifnm  rjnii/r/naf/in/a  (lics. 
Perhosdies  insinnalur  tempus  evangelica» 
priedicationis  usque  ad  ejus  divulgatio- 
nein  :  qua  facta.  k^galia  erant  mortifera. 
Ideo  extunc  coeperunt  pra^fatae  aquae  a  Ju- 
d*is  deficere  et  abire.  Tuncque  requievit 
arca  supcr  montes  Anncnia'  :  id  est,  con- 
gregatio  ecclesiastica  innitebatur  Apostolo- 
rum  doctrinis.  Tunc  quoque  apparuerunt 
cacumina  montium  :  id  est,  dignitas,  san- 
ctilas  et  eminentia  multiformis  Apostolo- 

D  rum  et  apostolicorum  virorum  ac  cetero- 
rum  Ecclesiae  prwlatorum  coepit  undique 
declarari  atque  agnosci.  et  a  fidelibus  la- 
tissime  lionorari  ac  allegari.  de  quihus  ait 
Psaimista  :  Fundamenta  ejus  in  montibus  ps.lsxxvi, 
sanctis.  Et  Isaias  :  Erit  in  novissimis  die-  *", 
bus  praeparatus  mons  domus  Domini  in 
vertice  montium. 

Quumcjue  transissent  quadraginta  dies, 
aperiens  Noe  fenestram  arcce,  quaui  fe- 
cerat,  dimisit  corvum.  Per  quadraginta 
dies,  tempus  luctus  ac  poenitentiae  designa- 


Is.  II,  2. 


IHO 


ENAlihAHU    IN    iWi'     Mll    UK.NKSIK.    —    AHi.    XXXIX 


iiii',  |)o>l  qutxl  (!hi°lsUi->  ciuiUU  coi\iiiii,  i<l  A 
•  ••»1,  hoiiiiUfS  ^a-culari"!  ittMiiiiUil  ail  rxlr- 
rioia  siiii  rfdin-  iifgolia,  nui  rn'i|iH'iilt'r  if- 
iiiiiiirnt  •xUa,  iiioriliuuU'  ailliarniiulo  rt>- 
l)U>)  lerreiiis.ft  oblivisiiiutur  ilcvolioiiis  r\ 
loiiipiiuetionis  jua-liiihitai.  riiuci^ue  Salva- 
lor  tiiiiittit  post  cos  coluiiihaiii,iil  cst  viros 
inui)ci'uti'S  ac  siinplicis  piicilicatorcs  d 
coulciiiplalivo"),  iil  rcvocciil  illo>.  ail  \iaiii 
salutis,  ohciliciitiauuiuc  ct  caiilatciii  Kc- 
clcsiai,  ilcuuntiaiiilo  eis  sdjculi  vaiiitalcs, 
iinpioiuuiquc  clailcs  ac  lulura  siipplicia. 
nuuiiuiuc  coluiuha  haic  non  inveiiit  sibi  H 
Huictciu  in  cxlcriorihus  rcbus  ct  aclibiis, 
iicc  |)etlcui  suuiu  n^crc  polcst  iii  cis,  Iru- 
ctilicanJo  iii  coiivi'r-.ioiic  pravoruiii,cl  rc- 
ijucciuloeos  juxtailcsiileriuin  suuin  ail  l)o- 
ininuin,  rcilit  in  arcain,  hoc  est  ad  intcrna 
exercitia  ecclesiasticie  [)oliliiB,  el  suscipit 
eamt^hristus  ac  iiiUoilucit  in  sancluariuin 
suuin,in  conlcrnplalionis  sccicluiii,  iii  ccl- 
lain  viiiaria!n,qu;e  csl  spiriluali^  iiicbria- 
lio,  cl  suavis  rclectio  cx  copiosa  ilegu- 
statione  increatjfi  (lulcedinis,  copiosaquc 
|)articipatione  supernoruin  charisinatuin  C 
ac  valiiia  iiiriaiuinatione  Spiritus  Saiicli. 
Aqiue  enim  eraal  suiier  u./iiccrsain  U-r- 
ram.  Ista;  sunl  aqua'  muiulauffi  prudcii- 
ti»,  qua)  supcirusa  csl  cordibus  hoiiiiiimii 
Xuc. .XVI, 8.  munilanorum  :  quia  ut  ait  Salvator,  Filii 
hujiis  sseculi  prudentiores  sunt  liiiis  lii- 
cis  in  sua  generatione.  Sed  et  aqute,  id 
est  mullitudo  et  inquicUido  tcntationum, 
viliorum,  passionum.  alque  mullipliciiim 
Iribulationum  abundanl  in  terrenis  et  cor- 
poralibus  istis  hominibus. 

Exspectatis  autem  ultra  septem  diehus  D 
aliis,  rursus  dimisit  columbam  ex  arca. 
Sic  Christus  non  semel  dumtaxat,  sed  ite- 
rum  ac  frequentcr  mitlit  priedicafores  et 
vicarios  suos  ac  servos  fcrventes  ad  pra- 
vorum  conversionem;  nec  frustra.quia  in- 
terdum  aliqui  convertuntur  :  sicque  redit 
columba  ad  Christum  ad  vesperam,  por- 
tansramum  olivoi  virentibus  foliis  in  ore 
suo,  id  est,  devoti  prEedicatores  et  fideles 
prselati,  ac  fervidi  famuli  Creatoris,  dum 
fructum   fecerunt   in  aliis,    ad  Dominum 


M'  coiiM-rtiiiit,  cl  ci  omiic  boiiuiii  ciiiii 
({raliariiiii  acUoiic  praa-ordiali  aiKi  ribiiiil, 
ruiiiiiiiKpic  oliva%  iil  csl  iiicriliiiii  i|iioil  as- 
seculi  sunt,  ct  pictalis  opu^  qiioil  excrcue- 
niiil,  \Ui)  pi'ii'M'iitaiil  hiimililcr  ac  dcvol(% 
ad  vespcram,  lioc  esl  posl  expletionem 
occiipationis  suw  circa  cxtcriora,  iti  (|iiibiis 
(piaiinlam  obscurationcm  splciidida'  con- 
liiiipialioiiis  (|iiaiiilo(pic  inciiiriiiil ;  scd  nv 
dciiiilcs  iiil  iloiiiiiiii,  iiiox  r('cu|)crare  amissa 
conaiilur,  d  iiiiigis  ijiiaiii  aiili?  illiiminan- 
liii'.  //itellcxit  er(jo  Noi-  ({uod  eessasscnt 
u</uie  super  terru/a.  Sic  Chrislus  iii  tali 
casu  videt,  (piod  prielatie  lupiie  vitiorum, 
passioniiiu  ac  iiiiiiidaiiie  piudcnlia;,  abla- 
lin  suiit  a  cordibii-»  hoiuiii  (|ui  vere  ad 
ipsuin  convcr->i  ^uiil.  Dcinde  emittil  riir- 
sus  coliimbam,  quiC  ultra  iiuii  icdil  ad 
eum.  Vcv  lioc  ilcsigiialur,  (jiiod  lales  viri 
viilutiim  per  coliimbam  expn^ssi,  [)Ost  fre- 
(|iiciilciii  suain  cmissioiiem  el  iulmiiiistra- 
tioncm  circa  cxlcriora  iigenda  ac  alios 
convertendos,  laiulcm  rclicla  Kcclesia  mi- 
lilanlc,  trium|)haiitcm  ingnMliiiiiliir. 

[(jitar  sexcentesimo  primo  anno  vilic 
.Noe,  im/ninutiB  sunt  a^juce  super  lerram  : 
iioc  est,  infra  unum  annum  designatum 
|)cr  annum  ([uo  .Noc  fuit  iii  arca,  quum 
habcrct  aiinos  sexcenlos,  aquic  sapientiae 
et  graliarum  fluenla  totaliter  sunl  sublra- 
cla  Judicis  incredulis.  Deinde  Judsa  are- 
facta  est,  id  est  indurata  in  sua  perfidia 
at([ue  ab  omni  humore  gratiic  desiccata. 
I)eni([ue,  |)cr  tcctum  arcic,  puta  KcclesiiB, 
polest  intclligi  divina  protectio  seu  evan- 
gelica  theoria,  qua  teguntur  ac  defendun- 
tur  credentes.  Tectum  quoque  Kcclesite, 
sunt  prselati  ct  viri  perfecti  :  hoc  tectum 
aperit  Christus,  dum  corda  eorum  revelat 
ad  intuendum  cijelestia  ac  divina  seu  ab- 
dita  Scripturarum,  dum  item  per  eos  con- 
siderat,  seu  eos  ad  considerandum  inducit, 
qualiler  corda  subditorum  ac  infirmorum 
disposita  sint.  Locutus  est  autem  Deus  ad 
Noe,  dicens  :  Egredere  de  arca,  tu  et  uxor 
fna,  et  filii  tni,  elc.  :  id  est,  obstinatis  Ju- 
dseis,  voluit  Deus  ut  Christus  cl  primitiva 
ejus  Kcclesia,  quae  fuit  sponsa  ipsius,  hoc 


I  N  \lill  \  llii    l\    I   \l'     \  III    (.lAKSIH. 


\lll       \\M\ 


Iftl 


M.illh. 

\\»iii,  iii. 

yii(iMii.\i\ . 
I», 


rsl   siuicti   .\|H)s|t)li   ft    |iliii'iiiii  .IniliiMinini  .\ 
iili  i'is  i'oii\  iTsi,  iiil  liiliiis  iiuiikIi  iiiriiiiiia 
liiniriii    ;ili|Mr  rtiii\  i-rsiiiliciii    |ii  orfilfiillt . 
.Ndii  t|iiiiii  lilliisliis  III  iirlt)   liiiK-    l'1'siilriis, 
corpofalilcr  fum  siiis  tlisfi|iiilis.  sctl  spiri 
Inalilfi'  l;iiiliiiii  iiitilfctns  sit,  t|iiil)ns  iaiii 
anlf  |)i't)iiiiM<i al  :  l''.^o  vt)l)isfitni  siini  iiiii 
clis  tliflins;  ft,  Ntni  i'i'lin(|iiaiii  \t)s  t)i'|ili;i 
nos.  Sftl  i|ni)iiit)ilt>  Innc  tlf  arca,  nl  <">!   ilf 
Kcclt"^i;i,  f\ifiiiiil  '  Miff niliini,  t|nt)il  cxic- 
iiimI     (If    f;i.    iiDii    fiiiii     i'f liiii|iii'ii(li).    sfd 
(lilalaiulo  :  sicijiif  cjns  angiislias  tlcsfrfn- 
(lo.  fl   i|)saiii  iil)it|iif  If n';ii'iiiii  |)l;iiiliiiiilo:  H 
sictiiu^  crf\t'riinl    ft    uinltiplifali    siiiil    iii 
lolo  ovUo  siipfr  nnnifniin. 

.Kili firnrll  (iiitcni    Atx'  ii/fdrr  Ddiniin), 
rt   tollrns   ilr   riinrlis    jirroriliiis    rt    rolii- 
criliKs    inii/nlis,    ohtiilit   holoraiistii  sn/trr 
<tlfiirr.\)ou\\m\i^  nostcr .l(>sns  Cilirisliis  coii- 
stanlissinit>  pra^ilicaiido,  jiislissinif  coiivcr- 
saiulo,  strfiuiissiinc  iiicrf  paiido  poiiliricfs, 
Scribas  tM  lMiarisa>os  .luthrorniu.rt^diricavil 
sibi  altarc,  id  csl,  crucis  palibiiltiiu  sibi 
parari  ab  illis  ac  crij^i  procuravit.  qiiia 
cx  actibus  illis  praMatis,  luoti  1'ucrunl  ad  (] 
iulcrrcclioncin  ipsiiis.  .Kdilicavil  (|iio(]uf 
sil)i  altarc.  id  ost,  arain  criicis  voluil  sihi 
parari,  in  qua  obtulit  seinclii^suni  Dco  Pa- 
tri.  Tollcus  dc  cuuctis  pecoribus  r[  vohi- 
cribus   luuudis,   hoc  est ,   universos  suos 
ek^ctos  aclivos  ac  coutciuplativos,el  potis- 
simuni  eos  qnos  ex  .luduMs  collegit,  cordi 
suo  inscribens,  ac  sua^  inemoria'  impri- 
mens,  eos  secum  Patri  oflerens  ac  pra"- 
sentans.  Odoratusgtfc  cst  Dominus  odorem 
suavitatis,  id  est,  passionem  Ghristi  gratis- 
simani  et   superacceplissimam  habuit,  et  D 
caritatfiu   aniiua^  Christi,   ex  qua    spon- 
te  oninia  prolulit,  inaxime  approbavit,  et 
vere  suavissimam  judicavit.   Nam  passio 
Chrisli  ex  parte  patientis,  summe  compla- 
cuit  Patri :  propter  quod  ail  Aposto^us  : 
Ephes.wi.  Chrislus  dih^xit  nos,  et  tradidit  semetip- 
sum  pro  uobis  oblationem  et  hostiam  Deo 
/.t. i.iu, :.   in  odorem  suavitalis.  Kt  Isaias  :  OI)latus 
est,  inquit.  qnia  ipse  voluit.  Unde  et  ip- 
semet   fassus  est   :  Animam  meam  pono 
pro   ovibus   meis.   Et  ait  ad  eum  :  J\c- 


Joann.  \ 
15. 


(fitiiiliinni  iilfrd  iiiiilrilirdiii  trrrd'  /irii/ifi^r 
liniiiiiirs  :  liiic  fsl.  \irtiilf  cl  riifiito  tiui* 
passionis,  o  Cliristf  nniKfnii>'  iin  ililfch', 
propitiabor  lioniinibiis,  fi  piisslinnH  «*ro 
Ifiiipoif  f \ aii^f licii*  lff;is,  nltraorniif  lcrii- 
|)iis  pi'a'lf lilniii.  Klfniin  proplfr-Clirishirii. 
fl  rnfiito  sira'  sarrclissiina'  con\fi'salio- 
rris.  ardf rrlissirriii'  farilalis.  (-1  acfibissinia' 
passioiiis,  suiiitiif  fl  iiifoinparabililfr  pi'o 
pitiatns  est   Dfiis  Palcr,  iriio  Trinitas  tola 

sllpfl  liriirijicl;)    lu  illl  i  II  ibllS. 

Si'nsiis  rnini.  rt  rojjildlio  liitnKini  rordix 
iii    iiidlnni    /irona    snnl,    cle.    .Non    solurn 
f\  orifjiruilis  pcccali  irrb-cHiorrc  coiisnr^rit 
|)i-onilas  isla  ad   vilia.  .Nani  cl   pririii  pa- 
rcutes,  (pium  fssiiil   iii  ;,'rali;i  ft  oi'i;,'inalr 
jiislilia   coiiditi.   anlf   snam   transffi-essio- 
Ufiu    t;iin    priiui    riifniiit  ;id   iii;iliiiii.  ipiod 
Kva    ex    una    pfisnasioiif    sfrpfutis.    Dfi 
niaiulatum  Irausgi-fssa  fsl,  simililfr  .\dain 
occiisiouf  iixoris.  I']t  (|uid  dicaiu  dc  primis 
pareutibiis    aliunde  ad   maiuni    iuductis, 
quuiu  ct  creatura  illii  allissima  alquc  di- 
gnissima.  aupelus  primns  ac  summiis,  ex   /».  xiv,  12 
sc  ipsoad  tauliim  impietatem  inductus  sil,  «'*«'/• 
tainque  seeleratissimc  lapsus.  cui  ef  alii 
augcli  multi    lam   raciliter  consenscrunt  ? 
Itaque  creatura  rationalis  et  intellectnalis, 
secundum  se  accepta,  et  sibi  ipsi  relicta, 
ad  malum  est  prona.  Et  eo  ipso  quo  ex 
nihilo  facta  est,  et  ad  finem  alium  a  se 
ordinata.  potest  deficere  et  peccare.  nisi 
dcsupcr  adjuvelur:  et  sicut  indiget  Crea- 
loris  conservatione  nt  in  esse  suo  snbsi- 
stal.  ita  voluntas  ejus  indiget  incessanter 
adjutorio  gratia;  Dei,  ut  in  bono  perma- 
neat  et  non  peccet.  Quod  semper  pensare 
debemus,  et  humiliare  ac  aspernari  nos- 
mefipsos.   ef  jugiter   timorafi  consisfere, 
ac  in  solo  Creatore  confidere.  ipsumqne 
indesinenter  invocare:  et  quidquid  boni 
agimus  aut  habemus.  ipsi  cum  omni  gra- 
tiarum  actione  et  profundissima  humilifa- 
te  adscribere. -.Yon  igitur  ultra  percutiam 
oiiinriii  animam  riventcm,sicut  feci.  An\e 
advenlum  Christi,  Deus  pene  omnem  ani- 
mam  viventem  vita  naturse.  percussit  pla- 
ga  jusfse  derelictionis  et  excsecationis  in- 


ISi  e.%AHRAriO    l>    CW.    IX  liK.NKSIK.    —    ART.    XI. 

ifiiia^  ^ii-ut  iii  Actihu^  loi|uilui-  l'uulu>  :  A      l'i)sli'<-iiiii,  spiiiliiiilis  iiilf|li^'i-iiliii  liiijus 

4«<.»i«,i5  Itfus  ia  |»i'aUi'rilis  pMicrutiouibus  iliiiiisil  ca|)iliili  posscl  Iralii  itd  li'ui|ius  Auti(;iiri' 

niiiiifs  (fent(*s  iii^rt'<li  vias  suas.  Kt  Isuius  :  hti,suh  ciiju^  iirrsirulioiir  silcliil  Kccjrsia 

y«  1.111,1»    Noii  oiniies,  iii(|uil,  ({uasi  ovcs  crraviinus;  pro  iiiuxiiiia  siii  purtc,)'!  iiiulti  ridrliiiiii  sc 

uniiMiuisi|uc  in  viain  suaiii  ilccliiiavil.  S^d  aliscouilciil,  ct   (|iiu>i   iii  urca  iii   ubscoii- 

|icr  (!hri>)t(iiii  ct  cjiis  discipulos  ciiiictis  ho  dito  rcuiuiichiiiil.   l))-indc    itnpiissiiiio  iii 

iiiiiiihu^  auiiuiitiuta  c>t  \iu  salulis,  iiciiuc  lcirccto,  rccorduhitiii'  llciis  siiu-  l'icclcsiu', 

(lciiicc|)s  rcliijuit  gciius   liuiiiuiiuiu   l)cu>,  udducclqiic  spiritiiiii   supcr  tcrraiii,  (|uia 

ut    piius.    Cttnrtis   iliehtia   tfme,   Heinctt-  lidclcs  c.xihiiiil   iid   pncdicuiiduin  libcrri- 

tii,   hoc  e.st  scininatio  vcrbi  ciricstis,  ct  nic,  ct  totus  (juusi  iiiuiidiis  convcrlcliii' ud 

mesnis,    itl   cst    fructificatio  iiidc    provc-  Chrisluiii,   iic  Spiiitu   Suncto  iinplchitur. 

nicns,  fritjiis,  hoc  cst  iufrif,'idati()  u  con-  Longiiiii  cssct  toliiin  lioc  pcr  siii;,'ulii  pio- 

cupisccntia\  irii\  cctcruruiii(|iic  pu^^ioiiuni  B  sc(|iii.  Iloc  (|U0(|uc  piicdictis  iidjiciciiduiii, 

fcr\ore,  ct  lestiis,  hoc  cst  urdor  vcliciiiciis  (juiu   pcr  lioc  (|iiod  coliiiiihii  ciiiissii   uoii 

(livini  amoris,  lestas ,   hoc  cst  sinccritas  potuil    in   iiioutiuiii  cacuiiiiuihiis  proptcr 

conlciiiplulionis  ct  grutia»,  ct  hlcnts,  id  cst  coruiu   lutosilatcin  (luicsccrc,   dcsigiiatui' 

rigor  compunctionis  ac  pa-nitcnti»,  //o.r,  (|iiod    Spiritus    Sunclus   (|iii    pcr   coluiii- 

hoc  cst  tribulatioscu  lontatioclcclos  exer-  bani   sa-pc  cxpriiiiitur,   iioii    invciiit   sihi 

cens,  ct  ilics,  id  cst  gratiosa   illiiminatio  (|iiiclcm  in  multis  doclorihus,  praMlicalo- 

eoriimdcm,  non   rcijuicsrcnt,   hoc  cst,  in  lihiis,  saccrdolihii'^.  iiriiicipihus  uc  pi'U'lu- 

Ecclcsia  cssc  iiDn  dcsincnt,  iii  vasis  mi-  tis,    proplcr  cariiaiciu  cl    lurpciii  corum 

scricordia;  usquc  in  fincm  mundi.  vilam. 


ARTICULUS   XL 


DECLAH.VriO    LlTTERALiS    CAPITLI.I    .NO.M    :    1JK.\EI)IX1T(JL'K    DEUS   .NOE,    ETC. 


BENEDIXITQUE  Detis  Noe  ct  filiisQ.  de  qua  re  infra  qua^rclur.  Et  terror  ac 

rjiis.  Hoc  dc  spirituali  henediclionc  a  trenior  vester  sit  super  euncta  animantia 

quihusdam  exponitur  :  ut  sit  sensus,  quod  terrce,  et  super  omnes  volucres  coeli,  cum 

dona  gratiaj  ac  virtutum  eis  infudit.  aiil  universis  cjucb  moventur  super  terram,  id 

infusa  auxit,  et  fructuosa  effecit.  .\liqui  cst.  omnia  animalia  lcrrcstria,  cuncla»quc 

tamen  dicunt,  quod  Cham  filius  Noe  fuit  aves  cfeli  aerei,et  universa  reptilia  terr», 

sernper  iniquus.  quamvis  propter  merita  timeant  vos.  ef  ad  vestriim   Iromant   ad- 

patris  sui   fuerat  a  diluvio  pripservalus.  spcclum. 

Credendum  est  etiam.  quod  Ocus  bcnedi-  (Jua>ritur.  an  diclum  sit  hoc  Noe  et  fi- 

xit  uxoribus  Noe,  filiorumque  ejus.  Et  dl-  liis  ejus  pro  ipsis  dumlaxat,  an  etiam  pro 

xit  ad  eos  :  Crescite  et  multiplicamini,  'u\  corum    posteris    universis.    Respondetur, 

est,  generando  augete  et  multiplicate  in-  quod  sic  specialiter  dictum  est  hoc  Noe 

dividua  vestra?  speciei ;  et  replete  terram  D  et   filiis   ejus,  ut  nihilo  minus  in  (^orum 

vestra  posteritate.  hoc  est,  incipite  eam  personis  dictum  sit  aliqualiter  cunctis  ho- 

implere  hominibus.   Istud   tamen   praece-  minihus.   IJictum   est   enim  ad  illos  spi^- 

ptum  refertur  ad  filios  Noe,  non  ad  ipsum  cialiter,  ne,  quia  pauci  erant,  timerent  a 

Noe,  nisi  dicatur  post  diluvium  genuisse  :  muitis  ferocibus  bestiis  laedi.   In   eorum 


ISMIIlMlit    jN    <   \l'      l\  t.K^KSlH.  Vin  .     \l.  lM'l 

i|il(i(|iir  |n'iN(mis  (licliliii  cnI   lldc  itd  iiliiiK '^    \  liiiii    |tcciii  iliiis.  scil   cl   iKiiiiiiiiltils  |ilii'riir> 

li(tiiiiiK<s.  i|iioiiiiiin  iniiliiiiialtilia  nalniali  innl,   xidclici-l    .Miraliaiii    liccciiliH  Hrv\  tH  Oon  *,*  n 

lci'   iiiciiiiiiii    liiiiiiiiics,   racicnK|iic    liiiiiia  Miis,   cl  .MoNscs  Isntclilis  iii;  llaviil  |Mi|tii 

iiani.  Kt  lari)  anl  iiiin(|ii.iiii  iiiMulcrcnl  lin  Iti  JiKlaMtiiiin.  \ciiiiii  a<l  itiiinia  isla  [lalcl 

iniiUMii.  iiisi   provDculti  aiil  raiiic  inipnlsa.  siilnlio  cx  liis  (|iiii*  ilicla  snnt  snpni,  iirli- 

PraMala  laiiicii  irralionaltiha  iion   rncrnnl  riilo  viccsimo  scplinio:  nlti  ipia-silnni  ul 

iNoc  f\    liliis  cjiis    lain    plcnc  siiltjccla  ac  ipic  Iraclalnin  csl,  (pKHiiodo  in  slalii  iiiiki 

oliiMlicnlia.  siciil  piiiiiis  paiciililtiis  in  sla  ccnlia<  rnisscl  iloiiiiiiiiiiii,  ct  (pialitcr  non. 

In  iMiu)cciitia<.  Talc    cniiii    lioniiniiiin,   ipialc    rnissct    iii 

(liroa  \\iiH'  vcrba  dicit  (ircf,'oriiis  :  lloino  iimoccnlia'  slalii.  cliain  niiiic  cst  c.x  onli- 

iioii    lioiiiinilMis  .    scd    irratioiiabilihiis   cst  iialioiic  di\  iiia.  iion  iii  pifiiatn  cnlpa\  scd 

piiclatiis  iKilnra.  id  cst   iiatiinili  dij,Miitalc  proptcr  snhditoriini  prorcclnin.  honiiniiiin 
ct  Drdiiic.   Idco  diciliir  ci  :  ll  ah  imiiiiali-  |{  vcro  ipiod  cst  in  (•oiniiiodiiin  doiiiiiiiintis. 

hiis.   iion   ah    lioininihiis.   tini(<atiir  :   (|iio-  iion   siihdiloriiin,  c.\  cnl|iii   indnctiiin  csl. 

niani  ah  jiMpiali  vcilc   liiucri.   csl   conlra  l)c  dnplici  islo  (lominio  dicliim  cst  ihi  dif- 

natnrani   siipcrhirc.    liidc  anliipii   palrcs  fnsius. 

iioii    rcycs   lioiiiiiiiiiii.  S(>d    pastorcs   pcco-  Oinncs  pisccs  maris  mamii  vcfttrce  tra- 

riiiu   luissc  dicuulur.  Natura  cr^a  omncs  (lifi  sunt,  id  cst,  veslni'  |)olcslati  cl  nsni 

hoiuiiics  ivipuilcs  giMiiiil:  scd  pro  variclatc  vi^slro  cos  subjicio.  iil  vcl  arlc.  vcl  vi  cos 

iiicriloruiu.  dis|)cusalio  Dci  jiistii.  scd  oc-  capcrc  valcatis.  cl  vcsci  cisdciii.  lulcrdum 

culla,  alios  aliis  prii>pouit.  ul  Imiuana  for-  taiucii    bclluic  qntrdani   mariusp  cvertunt 

luidiuc   p(>ccarc   iiicluaiil.  (pii   diviiiii  ju-  naves.  ct  dcvorant  homiucs:  (juod  conse- 

diciii  iioii  roniiidaut.  Pra^posili  autcui  c.\  ciitum  cst  ex  pcccato  :  ideo  pisces  et  ce- 

lioc  timorc  iK^qiuuiuam  supcrbianl.  iu  quo  tera  bruta  non  sunt  ita  pcrfecte  suhjccta 

nou  suam  gloriaiu.  scd  suhdiloruiu  qiKT-  (]  potestati  humaufe  in  statu  uaturff>  corru- 

raul  justiliaui.  Nou  ciiiui  liouiiuihiis.  s(<d  pitr,  sicut  in  slatu  innoccntise.  El  omne 

bcstiis.  (louiiiiiuiliir:quia  ex  qua  parte  hc-  (luod   movetur  et  vivit,   crit  vobis  in  ci- 

stiales  sunt.  id  cst  carnalcs  scu  proiii  ad  bum.  Non  est  hoc  absohite  intelligendum 

malum,  cx  ea  partc  formidiui  suut   sub-  de  omni   animalo  ac  mohili  ex  se  ipso  : 

strali.  non  enim  venenosa  et  alia  qusDdam  turpis- 

(]irca  hireqiueri  potcst.  qualitcr  isla  sinl  sima  dala  sunl  homini  ad  edcndum  :  sed 

vcra.  (>t  iitruiu  post  origiiKUc  j>cccatum  iu-  iulciiigcndum  cst  dc  uuivcrsis  animaiibus 

ductuiu  sit  douiiuium  uuius  supcr  aliuiu,  humauo  esui  aptis.  Quasi  oJcra  virentia 

ex  solo  demerito  culpa\  ita  quod  uon*sit  tradidi  vobis  omnia ,  hoc  est,  volatilia 

de  jurc  uaturali  atquc  divino.  Et  objici  coeli.  bestias  terrse,  et  pisces  maris  vobis 

potcst  contra  verl)a  Gregorii,  quia  Paiilus  coucedo  in  usum  et  esum.  nunc  post  dilu- 

/TpAes.vi,».  apostoliis  pi\Tcipit  servis.  ut  cum  timorc  D  vium.  qucmadmodum  ante  diluvium  con- 

et   Ircmorc  domiuis  suis  obcdiaut   :  crgo  tuli  vobis  iui  edcudum  olera,  et  terrse  na- 

ct   douiiiii   lioc  a  scrvis  cxigcrc   possuut  sccutia  cctera.  Yei.  (^uasi  olcra,  hoc  est,  ut    . 

ut  dcbitum.  ct  prfescrtim  priplati  a  sihi  eis  tam  libere  vescamini,  sicut  olerihus. 

commissis  exlgcrc  possunt  ac  debent,  ut  JSd-cepto  quod  carnem  cum  sanguine  non 

debitc  timeantur ;  imo  princcps  Apostolo-  comedetis ,  id  est  suffocatum  seu  stran- 

I  Pe/j-.  II.  rum  jubct  iu  sua  Cauonica  :  Servi,  subditi  gulatum.  suhmersum  et  omne  tale  quod 

estotc  iu  omui  timorc  dominis.  uon  tau-  moritur  sine  sanguinis  effusionc.Yel.  Car- 

tum  bonis  ct  modeslis.scd  ctiam  dyscolis.  uem  cum  sauguiuc,  hoc  est.  non  comede- 

Jus  ergo  divinum  scu  Dcus  pnptulif  lioiui-  tis  sanguiuem  scorsum.  seu  separatum  a 

nem  homiui.  vultquc  homincm  iihhominc  carnalihus.   utpote  aliquid  confectum  ex 

formidari.  Autiqui  ctiam  patrcs,  nou  so-  sanguine,  sicut  potestis  comedere  carnem 


IH'l  EMARRATIO    IM    (AP.    IX    UKNK»I».    —    AHT.    XI. 

>tuii^iiiiii-  ijii^  luM(    htiitl  (|iini|iif  iii  Acli  A  ililiir  hi-^liu  illinl  i-Diiiinilti-ii^,  iic  iiiii|)liiis 

Aet.ty,i<i  hiis  A|)o>loliii'uiii  saiixiTiiiit  A|>o>>toli  :  Vi-  illiiil  (-011111011(11,  i|iii'iii(iiliiioiliiiii  Dciis  pra^- 

Miiii  cst,  iii(|ui(iiil,  Spiritiii  SuiK-to  ri  iio-  L-i'|)it  occiili  |irciis,  riiin  (|iio  lioiiio  i-oicrii.    Lmii.xt, 

bin,  nihil  uliiiit   iiii|ioiici't'  vobis,   ui^i   iit  \C|  sic  :    Uci|iiiruiii  suii^Miiiiciii   vcstniiii, 

uhsliiiciitis  uh  iiiiitiolulis  siiiiului-roiiiiii,  cl  Mipplc  crrii>.iiiii,  iW  iiiuiiii,  lioc  (^st  opcra- 

suffocuto,  ct  suii^iiiiic,  ct  foriiiculioiic.  1*0-  tionc  scii  violcntiu  tic^tiai-iiin,  ft  di-  tiinnii 

lcit  (pKxpic  itu  cx|)(»iii  :  (luriiciii  (-11111  ^uii  huininis,  hoc  cst,  sivc  lioino  pcr  sc  ipsiiin 

^uiiic  iioii  coincilctis,  iil  cst   inorticiniiin  ininiciliulc,  sivc  pcr  ln-^liuin  o(-(-i(lcril  lio- 

et  cuptiiin  u  hcstia  scu  uucupio,  nisi  cjiis  iiiiiicm  ,    piiniuin    liiijiisinodi    lioiniciduin. 

(piod  itu  cupitur,  suiif^uis  prinio  fnnilutiir.  l)f  ininni   riri  rt  ilf   niiiiin   fratris  cjiis 

Kitch.    Inilif    K/echicl   uit  :  Oiniic   liiortii-iiiilin    d  rci/niruin    luiiiiiiiin    lunninis  ;   id    (*st,    C1X- 

"■'*'          cuptuni  a   bcstiu   non   conicdciit   succrdo-  sliiiclioncin  injiistuni  vilu'  liiiinuna',  vidc- 

tcs.  Itu(pic   [tost   diluviiiin  conccssit   Dciis  B  liccl   hoinicidiiiin,  rc(|iiiraiii  ct  vindicuho, 

honiiuibiis  curiics  ct  (li^ccs  ud  inunducun-  sivc  occidaliir  lioiiio  a  viro  cxtrunco,  sivc 

duiii  :  tiiiii  (|uia  naturu  hiiinunu  dc  cclcro  u  pi'opiii(|iio  ai-  proxiino,  ct  siv(^   hoc  fial 

fuil    frugilior  cl    [iluribus    indif^ciis,    luiii  u  [)ro[)osil()  cl    rancorc  ab  iiiiiiiico,  sivc  a 

quia  fccundilas  tcrr»  exstitit  ininorala,  d  casu  cl   ij<noi-aiilcr  a  (|uocuiiu(uc  [iropin- 

lerra>  nusccntiu  niiniis  vigorosa  niinusqiu-  ([110.  (juanivis  cniin  iiIiiiiikjiic  horiiin  iion 

nutriliva;  idco  ait  (ilossa  :  Ksiis  carniiiin  sit  iHjuc  cnornic,  taiiicn  ct  illiid  qiiod  fil 

vidctur  conccssiis  [)Osl    diliiviiiin    pro[)tci-  a  (-asii,  iion   cvadil    oiiininiodaiii    jxciiain, 

iiifccunditatcni  tcrra',  ct  lioiiiini^   fra^Mli-  iii^i  foitc  in  ali([iio  casu,  iit  si  occisor  [)ro- 

tatcm.  llinc  cantat  Psalmogra[)hus  Uco  :  piii(|uus  ct  ainiciis,  in  niillo  fiicril   iicf,di- 

/'».  VIII,  8.  Omnia  sul)jccisti  sub  pcdibus  cjiis,  videli-  geiis  circa  ca  vitaiida  (x-r  ((lui'   [iroxiniiiiii 

cet  hominis,  oves  et  boves  univcrsas,  etc.  iiilcrcniit.   Quicuimjnr  fnilrrii  Immanum 

QucPri  potest,  an  istiid  prieccptuin  obligel  C  saHyuincm,  conlra  processuin  el  ordincin 

modo.  Kcspondctiir,  quod  non  omnifaric,  juns,  fuiiflrtiir  .siiiif/iii.s  /7////.V.  Vidctur  lioc 

neque   in  qiiantuin   fuit   ca^rimoiiialc.   Kl  concordare  veibo  (Ihiisti,  diccnlis  :  ()ni-     Maiih. 

Aet.x\,vi.  quod  in  Aclibus  Apostolorum  lcgunliir  iii-  iiis  qui  accepcrit  gladiuni,  gladio  peribit.  ""*''  ^^- 

stituisse  Aposloli,  fiiit  soliim  ex  certa  ra-  Sed  objici  [)otest,  quia  et  ipse  Moyses  san- 

lione  servandum  ad  tempus,  qiiantuni  ad  guineni   fiidit,   occidcndo  J-lgyplium,  nec  ^a;od.ii,i2. 

id  quod  langitur  ibi  de  observalione  quo-  tamen  cffusus  esl  saiigiiis  ejus.  VA  mulli 

rumdam   legaliiim,  quatcniis  convorsi  cx  sceleralissiini  homicida'  obici  unt  iii  pace 

Judaismo  et  gentililatc,  coalescerciil  siinui  naluialiqiic  morlc.  Kst  ilaque  sensus  :()u\- 

pacifice,  nec  scandulizarent   se  invicem,  cumqiic  cffudcril   sanguinem   humanuin, 

(in  Acius  sicut  de  hoc  super  Actus  Apostolorum  ple-  fundetur  sangiiis  illius,  hoc  est,occidi  me- 

rum*scri>  "'"^  scpipsi.  retup  secundiim  juris  rigorem.Sicque  quod 

sitantehoc      Dcinde  subjungitur  ratio,  cur  caro  cum  D  dicitur,  Fundetur.  noii  est  assertio  aut  prae- 

^"''        sanguine  non  sit  edenda.  Sanguinem  enim  nuntialio.  quod  scinper  sic  fiat,  sed  jussio, 

animarinn  vestrarum,  hoc  est  sanguinem  ut  sic  fial  dc  lcge  coinmuni.  Vel,  Sanguis 

vestrum.    infelligendo   lotum    pro   parte,  ejus   fundelur,  hoc  est,  spiritualiter  mo- 

seu  Sanguinem  animarum   vestrarum.   id  rietur   ct  propria  iniquitate  peribit,   nec 

est  corporum  veslrorum  animatorum.  iil-  mortem  wternain  effugiet,  nisi  forte  vere, 

pote  effusionem  injusfam  sanguinis  huma-  id  est  condigne  pcenifeaf.   Gausa  quoque 

ni,  recjiiirayn  cle  rnanu  cunctarum  bestia-  cur  fam   facinorosum,  atque   fam   acrifer 

r;/;».hoc  esf  bestialium  atque  ferocium  ac  ulciscendum    sif   homicidium  ,  subdifur  : 

forfium  hominum.  Vel,  De  manu   beslia-  Ad  iiiiaginemijuippc  Dei  factm  est  homo. 

rum,  id  est  actu  feroci  brutoruin,  quia  in  Quiim  ergo  fanfa;  sit  dignifafis,  impiissi- 

detestationem  homicidii,  quandoque  occi-  mum  esf  eum  occidcre,praefermissoordine 


I  \  \llll  \  lln    IN    t   \l'      l\    (.KNKSIH. 


\lll.     \l. 


m 


21. 
Ihiil.  wii 


0. 


K.roil. 
xxiii,  5. 


jucis  ;  i'l  pi'()|ili'r  t'nnri)nnilalriii  nitliii:r. 
pcoplfi'  (|iiiini  cnI  niilnriililcr  ilili^cnilns. 
(|niii  lioiniciilinin  cst  coiilni  lc^ciii  iialtirir 
lcni  ili'Mii|iii'  ili\  iiiain. 

l'i'iclci'ca  (|nii>i'iltii',  (iniil  isla  liilio  pctlj- 
iical  iid  pi'ii>ralniii  piicccplnin.  i|no  Dciis 
pioliiliiiii  iniiii(liii'iii'c  ciinicni  ciiiii  siiii- 
i^Miinc.  1'i'oliiliitio  niiiii(|nc  lioinicidii  scn 
nltio  cjiis.  iion  ^idcliir  iili(|iio  inodo  Ciiiisii 
scn  liilio.  ciir  ciiro  iininiiili^  iion  ^il  ('iiin 
san^iiiiic  conicdcndii.  Ucspondctnr,  ipiod 
caiisa  accipilnr  liic  pro  iiiolivo  vcl  sif,'iio. 
ita  ({iKvl  Mcns  in  iiiupliorcni  lioinicidii  dc- 
lcslalioncni  iic  proliiliilioncin,  proliiliiiil 
aniinaliii  iitrocitts  sni'rociU'i  iint  cdi.  (piiiiii 
liilio  diclal.  .\nt  (|no(l  liintii  proliiliilio  iic 
nltio  lioniicidii,  sigiintn  csl  (|tiod  Dimis  non 
\nll  iiiiiiualiii  (-i'nd(diiis  sli'iin<;nliiri,  liiniii- 
ri,  ac  ('oiiicdi,  (lUiiin  oporlcl  scii  cxpcdil. 
rndc  in  Dctitcrononiio  proliihct  Dciis  lio'- 
dnin  co(ini  iii  laclc  lualris  stia».  cl  avctu 
ca|)i  ('tiiii  pttllis  sttis,  cl  cousimiliii  (pi;r- 
diuu.  (itia^  (piaiin  is  s|)iritualciu  lialicant 
raliotuMii,  liabtMil  tatucii  iM  littcriiliMu,  til 
soiliocl  liotuo  ciira  hrtita  (ittaiiidaiu  (>x- 
hihcal  picliitcm.  (piatiMUis  sic  discal  catu 
amplius  c.\liih(M'c  Itomiitiliiis,  prottl  Rahhi 
MoYsc^s  sorihit,  ct  siio  loco.  Doo  pi'a?slanlc. 
dicctur.  I']t  (>x  iudttclis  ctiaiu  coustal,  uou 
essc  salis  idoncc  dictuin,  quod  Rabhi  Pau- 
lus  hoc  loco  in  rcprobatioucm  Nicolai  dc 
Lyra,  scrihit,  diccudo  :  QualiliMcumquc 
littora  oxpoualtir,  ox  hoo  (juod  Dcus  pro- 
hibuil  homicidium.  uoii  habotur  ralio  ad 
hoc.  quod  caro  auiuuilis  non  couicdatur 
cum  sanguine.Hoc  cuini  noncousonal  tcx- 
tui,  in  quo  quuiu  Domiuus  jussit.  C.arucni 
cuni  sauguino  non  comodctis.  protiuus 
subditur.  Sanguiiu^m  (Miim  auiinarum  vc- 
slrarum  rcquiram  :  quod  tanquam  causa 
prohihitiouis  illius  inscritur.  Dicit  autein 
Rabhi  Paulus.  quod  pro  hac  conjunylio- 
ne  causali.  Knitn,  in  Hebrspo  habetur.  Ve- 
rumlanion.  ut  sit  sonsus  :  Ycrumtamon 
sanguiuom  auiinarum  vestrarum  roquiram. 
id  est.quamvis  concossorim  occisionom  et 
esum  aniinalium.  nou  tamen  hominum. 
Et  quamvis  haec  littera  planior  esset,  iit- 


.\  lcra  liiiiicii  iiostni'  irnnslationis  vidctiir 
rcciiiidior,  potcstipic  cHsc  ipiod  diclio  ijc- 
liraica  nil  ad  iili'aiii(|iic  ji-(pii\oca. 

(lonscquciilcr  dcscrihiliii  .  (pi.ihlci   iiin 
nsscciiravil  ipsniii  .\oc.  ipiod  dilnviniii  dc  o>n.«Hi,!i. 
cctiM'o  iion  vciiicl  :  ipiod  ipiiiiii\is  jain  pcr 
vci  ha   ci    proniiscriit.  jiiiii    liiincn    p«M'   si 
gniiiii   sciisiliilc   idcni  ci    iiiviiiitiil .  Ncnipi- 
nt  .losc|duis  rcciliil.  Iioiniiics  niiixiinc  liiiic 
timchiiiil.  iic    iiir>iis   iniindiirct    i|ilii\iiiin. 
.Noc  (|iioipic  ipiiini   (piolidic  Doiiiiiintii  c\- 
orarcl.  iic  Ijoc  atnplius   riiMct.  idco  Doini- 

R  tiiis  pcpigit  pactttni  citiii  .Noc  (]<'  lioc.  siciil 

Stll)jtingitlir     :    Jucc    lyn    shltHdin    ikIi-Iiihi 

iiii'inn  rnfii.snnn,  hoc  osl,  riiiii  lc  ac  filiis 
luis  iniho  ct  |)oiiiiin  ricdiis  seii  ordinalio- 
iKMii.  cl  iptaiiidani  sponlancam  obligalio- 
ncm.  pcr  sigiittiti  scnsihilc  dc  diluvio  am- 
plius  iion  vcnltiro  :  c/ c/o//  scinim-  vrsim 
pus/  rns,  id  cst.  paclum  istiid  conccrncl 
etiam  posl(M'os  vcslros  iisipic  in  fineni 
intindi.  ilit  (piod  ct  ip>i  cnint  dc  diliivio 
assccurali  :  cf  (nl  (niiiirni  (iiiiiniiin  viven- 
(cm  (/ii(v  est  vohiscuin,  id  csl  ad  omne  ir- 

C  rationalc  animal  vohiscum  exsislens,  (am 
iii  voluci'il)Hs.  ijiKiiii  iii  jinnoids  ct  ficcii- 
(lifm.-i  (crni',  ciincdsijiic  aliis,  puta  reptili- 
hus.  ijiKV  ef/re.fsa  sun(  <le  arcn,  e(  iiniver- 
sis  fjestiis  (crnr.  qua'  vel  iiunc  sttnt.  vcl 
poslea  erunt.  Sta(itampac(nm  nienm  pra^- 
fatum,  ita  quod  islud  etiam  irrationalia 
ista  couceruet.sic  quod  non  peribnnt  dilii- 
vio;  vof)iscnni,sc\\\co\  sioul  coustitui  istud 
tecum,  atque  cum  filiis  ac  posteris  tuis. 
Ne(jue  eri(  ifeineeps  difuvium  dissipans 
omnem  (errain,  id  est.  universos  habita- 

D  tores  et  bruta  ac  fructus  lerrjp  evertens, 
quasi  dicat  :  Xou  orit  ultra  univorsale  di- 
luviuiu.  Partioularia  faiuon  dilttvia  intorim 
Sfepius  contigoruut.  in  quihus  mulla  mil- 
lia  hominum  ac  hrutorum  submersa  sunt. 
Dixidjue  Deiis  :  Hoc  es(  signum  fcederis 
(jtiod  (fo  inter  me  et  vos,e(  acf  omnem  ani- 
inam  viventem  (jwv  est  vofnseum  in  gc- 
ncradones  sempi(ernas  :  id  est.  sensibile 
indicium  pacti.  quod  statuo  inler  me  et 
homines  ac  jumentausque  ad  finem  mun- 
di, est  istud  quod  sequitur:.-l/-c2<w  meurn. 


il^i  E.NAHRATIO    |N    CAP.    IX  GENESW.    —    AHT.    XI. 

iii   t*st   iritlfiii,  (|uu^   hiihft    foiinaiii   arc'ii<>  A  iiiihfiii   ai|iiosiiiii    :   (|iiii'    i-c|>('rciissio    liiil 

cxlciili,    \  i(|<'lii't't   sciiiiciiriili,  jiu/itiiii,   id  liiiic   iiatiiriililcr  iit   iiiiiic,  iiisi  (|iiis   (iiciil 

est   a|)|>ui'i'i'«<   raeiaii),   *'//    unhihus,  i-t  rnf  (piod  iiiiraciilosc  cl   siipcriiiiliiralilcr  liiiic 

sijjiiuin  fueiU-ria  jnili  intei-  nw  ft  inter  tcr-  proliitichaliir  :   coiilra   (|uo(l   lo(|iiiliir  Aii- 

rani,  id  csl   hahilalorcs  tcrra^    (juiiiiif/uc  f<iisliiiiis,  i|iio(|  Dciis  rcs  crcalas  sic  adiiii- 

uhduxeru  nuhihuH  rceluiu,  u/t/tari'hit  urru.s  iiislral  ac  rc^il,iil  cas  af^crc  siiial  |>i'o|>rias 

iiicus  in   /luhihus  :  iioii  (|iiod  scmpcr  ap-  opcratioiics   ct    inotiis.    .Ncc    lcrra    |)otcrat 

purcat  aut  sit  iris,  (|iiaiido  siiiit  iiubcs,  scd  utii^pic  siiniciciilcr  irri^'iii'i  cv  rorc  cl  loii 

\\\{cvi\\i\\\  ;  ct  recurduhtir  [ipilcris  luci  VacU  tihiis;  iiiio  siciil  (|iiit)Us(laiii   tcrris  irrif^ii- 

vohincuin  :  id  cst,  pcr  crrccluiii  iiiuiislra-  lio  pliivialis   iiociva  csl,  iit  patct  dc   lcriii 

Ixi  iiic   iiiciiiorciii  pacti   liiijii^,  i-l   pi-r  iiio-  .l^^ffvpti,  ilit  (jiiihiisdaiii  ti-rris  iiocivacsl  ir- 

diiiii  rccordaiilis  tiabcho  iiic  pic  votiiscuiii  rif,'iilio  Hiivialis.  1'ioplcr  (|uod  in  Dciilcro- 

agciido.  B  noiiiio  scri|)tiiiii  i-^l  :  Tcriii  ad  (|iiaiii  iiif?rc-     />.«<.  xi, 

(lirca  tiicc  diciiiil  (ilo>sii  ct    S(-liolastica  dicris,  \  idclicct  tcriii  proiiiissioiiis,  noii  cst     ' 

tiistoria,  itciii  Slratms  cl  alii  :  .Vrciis  cst  siciil  lcrra  .Kfjvpti,  uh)i  jaclo  sciiiiiic  aijiia^ 

si^niiiii    duoruiii    Judicioriiiii ,    iiniiis    pcr  diicunlur    ii-rif(iia',    scd    luonliiosa  (;sl    cl 

a(piaiii  facli,  ac  pradcrili,  nc  tiincatur  :  cl  caiiipcstris,  dc  c(ido  cxspcclaiis  pliiviam. 

allcrius  ([uod  licl  |)cr  ijjncin.  iil  c.xspcclc-  Dcniipic,  siipra  dictum  csl,  Noii  ciiiiii  plii- 

tur  :  idco  iris  duos   lialict   colorcs,   unuiii  ciiil  Doinimis  sii|>cr  tcrram  :  (piod  dicliiiii 

ccrulcum,  qiii  aijucus  csl   alijuc  cxtcrior.  cst  |)ro  lcmporc  illo.  aiit('(|Uiiiii  primi   pa- 

cl  dcsif^nal  jiidicium  jam  diliivio  ra(-lum  :  rciilc^  pc(-(-ii\('ruiil.  ipiod  lcmpiis  cial  hrc- 

aliuiii  rtibcum,  ipii  if^ncus  csl  rl  iiilcrior.  vissimum.  cl   vi.\  uniiis  licbdomadiL'  :  |)ci- 

sifjniricalijnc  judiciiim  pcr  igiicm  luliirum.  (jiiod  salis  insiniiari  vidclur,  (|Uod  [loslca 

\'A  Iradiinl  Saiicli.  ([iiod  ([uadraginla  annis  iiilra  diio  inillia  annorum.  ipii  aiitc  dilii- 

antc  judicium  noii  vidcbitur  arciis  :  ([uod  C  viiim  craiil,  sa'[)ius  pliiil. 
ctiam  naturalitcr  (lcmoiislr;ibil  dcsiccalio-  .Mii   crgo  di(-iinl   antc  diliivium    fiiissc 

ncm   acris    liinc   incc[)tam.  tlicc   ibi.  Scd  iiubcs.  (iliivias  ct  iridcm.  .Nihilo  miiiiis  as- 

istis  olijicitur  :  (Juiini  iris  sit  naluralis  cl-  scrunt,  iridcm  [)0sl  diliniiim  daliim  in  si- 

fcclus.  ct   antc  diluvium  fiiil,  qucmadmo-  f,'num  diliivii    non  fiiluri,  non  in  sif,'nimi 

diim  nubcs  ot  pluvia?,non  crgo  est  signum  |)urc  iul  [)lacilum,sicul  nomina  significanl 

[lacli  [)i-ad'ali,sii[)crnaluraliumquc  jtidi(-i()-  rom.  scd  in  signum  quodammodo  iiatura- 

nim.  Ad  hoc  quidani  di.\cruiil.  (jiiod  anlc  lc,   sicul  uriiia  signum  osl  .lanilalis.  Iris 

diliivium   non   fucninl  iiiibcs.  iicc  [iliivia'.  naiiKjiic  gcncraliir  lcmj)oro  noii   miillum 

nc([uc  iris.  Undc  in  Scliolaslica  fcrlur  hi-  sicco,  ncc  miiltum  [)lii\  ioso,  ([iiia  fil  iii  nu- 

sloria  :  Tsquo  diluvium  non  fiiorun!  aqiia»  be  rorida  soli  opposita  :  ad  quam  iridom 

eollccta'   iii    iiubcs.   Alcuiniis  otiam  ail   :  roijuiritur  oliam  nubos  donsa,  sic  lamon, 

(juoniain  arcus  non  est,  nisi  ex  radiis  solis  D  ut  vapores  non  sinl  iii  taiila  abundanlia, 

et  humida  nubo,  vidoliir  quod  ante  dilu-  quin   solis  calor  quoat  oos  rosolvoro,  ita 

vium   non  fucrint  plnviio.   Potoral   autem  quod  ex  ois  non   soquitur  pluvia  magna. 

cx  rore  et    fonlium  iiiundalione   torra  fc-  Sicqiie  iris  naturalilor  signat  dikn  iiim  non 

cundari.  cilo  fulurum.  Sod  contra  haiic  rosponsio- 

Sed  istud  non  placet  aliis,  quoniam  suf-  nem  argiiil  qiiidam.  cujus  dicta  liabbi  Fau- 

ficientos  totalosque  causa»  nubium  et  plii-  lus  salis  reprobat  in  hoc  loco.  Noc  enim 

viarum  ac  iridis,  fuorunt  ante  diluvium,  positionem  illam  satis  idonee  et   intogro 

sicut  et  nunc.  vidolicet  calor  solis,  influon-  rocilaro  consotur.  ot   contra  vorba  magis 

tia  sidorum.  dispositio  aeris,  aqua  inaris  quam   contra  meiilom  ponenlium  arguit. 

ac  fluminum  et  indigentia  terrje.  Iris  au-  Non   eniin  positio   illa  vult   dicoro.  quod 

tem  fit  ex  repercussione  radiorum  solis  ad  apparilio  iridis    sit  signum  pure  natura- 


F.N.VIUUrii)    l\    <  \l'.    I\    (IKNRSIS. 


Vlll 


187 


Ir,  t<l  ii<'('i<sMii'iiitn  i'\  si<  ililiixii  iiiiii(|iiitin 
riitiiri  ;  scil  i|iiaiiliiin  iul  liuc  ilicilnr  si- 
^iiiiin  niitnnili-  illiiis  iri,  in  i|niinliiiii  ilc 
si^iiiil  <'\  Mia  tiatiiiii  <lilii\  iiiiii  iKMi  iilii 
liiliii  iiin.  |ii>r  i|ii(iil  liiilirl  i'iitiL:i'iii'iiliiiin  na 
Inralctn  dcsi^nanili  c\  lH>nc|)la('il<)  l)<'i  di 
Invinin  nnn(|nani  Inliiinni.  Nc<-  liiiic  posi- 
lioni  contraiiatnr  positio  tcilia,  ct  claiior, 
(liccns  (|nod  iris  csl  si^Minin  ad  placitntn 
diliivii  tioii  riitnri,  in  (|nan!nni  Dciis  c\ 
l)<<ncplacito  sno  sic  ordinavit  <'t  \olnit.  iil 
apparilio  linjiis  natiiralis  circclns,  vidcli- 
cct  iridis.  sit  sij^nnin  i'cnicinorati\  iini  ric 
dcris  l)<<i  cnin  lioininihns  iiiili  ilc  <lilii\io 
non  rntiiro,  scii  si^iiiiin  <liln\ii  iiniKpiani 
vcnlnri.  (JncmadtiKxliiiii  inlci  liiiiii  lapis  ja- 
ccns  in  afjro,  <'x  l)<'n<'placito  lioininnni  lit 
si{i:nnin  divisionis  horcditatntn  scn  doini- 
niornin.  !''.!  hanc  posiliotK'iii  in<lii<'it  Uahlii 
Moyscs  (lcrniKi<Misis.  (|iiain  <'t  sanctnsTlio- 
nias  in  (puxiain  approhal  loco.  Ni'c  incon- 
vcnicns  cst.  nt  naliiraiis  cllccins  sil  sij^Mintn 
ad  plaeilntn  snpcrnatnralis  ant  volnntaria^ 
roi,  qnani  natnralit<'r  ^icsignarc  non  valct. 
Erant  cn/o  filii  Xoi',  (//d  (\(/ressi  sia/f  dc 
arca,  Se»/,  C//a»i,cf  Japhcf.  Porro  Cl/o»i 
ipsc  esf  pafcr  Chanaai/.  Soqncnti  capitnlo 
logitur  Cdiani  filius  Noo  niultos  gonuisso. 
intor  quos  Chanaan  nltiuuis  pouitur.  (Jna- 
ro  orgo  nnnc  solus  oxpriiuitnr.  ot  spociali- 
lor  1'ilins  (^hatu  vocatur  ?  Kospondolur.  (inia 
do(]hananaMs  ox  (^ihanaan  ortis  intcndohat 
>U)ysos  plnra  oonscriboro,  qualitor  scilioct 
josiiewi.  ooruiu  torra  data  sit  liliis  Israol ;  ot  qno- 
"^*'  uiam  Chatuian  uioros  patris  sui  porversos 

credilur  tuagis  esse  secutus.  sicul  ot  po- 
stori  ('hanaan  hujus.  Tres  isfi  filii  s*/)/f 
Xoc,  vidoiicot  Soiu.  (^ihaiu,  ot  .laphot.  Dicit 
autein  llioronynuis  :  Soptuaginta  sa^po  nou 
valontcs  iiKrn  littcraiu  Hcbra\iiu.  quia  dn- 
pliceni  sonat  adspirationoiu,  in  (Irsecum 
vertere,  addideruut  7  litteram  (ira»cain./lo- 
centes  in  hujusmodi  vocabulis  adspirau- 
dum.  rudo  transtulorunt  Cham.  pro  oo 
quod  ost  Hatn,  a  quo  .Egyptus  usquo  ho- 
die  lingtia  oorum  vocatur  Haiu.  Ef  ah  his 
disseminatum  csf  oi»i/c  (/ci///s  hominum 
super  universam  terram,  id  est.  universi 


\  lliiiiiiiics  111  ImIo  iiiiiiidn  piiipa(.'atl  miiiI  ii 
pia-latis  filiis  .Noc. 

('(Vjiif  ((i/tci»  .\(ic  rir  (it/rico/a  :  cnr  .Noo 
\ocatns  sil  ii^'1'icohi,  <li<-lniii  c^l  |di  iiiiiH 
ciica  riiiciii  cxposilioni^  ipiinli  lapitiili  ; 
c.icrccrc  fcrr(ii»,t\\\(u\  diam  ali(pialil<'i- fo- 
cil  anlc  diliiviiim.  siciit  pi.i-liahiliiin  csl. 
Ef  /ifaiifdrif  vliiciii».  .Miipii  diciint,  (|no<l 
vinoii  ista  jaiii  cic^ciat,  alipic  a  l)co  pro- 
<lit<-la  <'\stilci'at.  <-t  planlata  scii  radicala 
iii  lciia.  .Noo  tatiK-n  <li<-itiii- <-am  |)laiitass(', 
ipiia  silvoslris  cl  diniissa  riiciat   viiica  il- 

IMa,  i<l<'<)  <lilig<-ntiiis  (-oliiit  illatii.  1'orii)  in 
Scholastica  liistoria  lc^'itiir  :  .Noc  |)lanlavit 
vincatn,  lahruscas  natiirah-s  trah<-ns  pcr 
Ctlltlllii  aii  \  iiicc  llMllii.  Dlrillii'  ailtriii  la- 
hriisca,  a  tiihrni»,  (|iio<l  <-sl  lahiiim  aiiiina- 
lintn,  (|noniain  lahris  oortiin  ap|)ondcl  al- 
(liic  cxponitnr  dniti  ca  |)ascniitnr.  Vcl.qiiia 
iii  iahris.  i<l  <'st  <'xlt-otnitatihns  viarnin  so- 
i<'tit  iiasci.  liil>ciis(/iic  riniii»,  incf/riafits 
c.s7.-non  ouim  oxporlus  fuerat  anti-  vitn  vi- 
ni.  noc  ante  dilttvium  oxslitit  nsns  vini,  tit 
dicitur.ol  Alcniuns  insiuuat:^/  nudatus  in 

C  tafjcrnacufo  suo,  id  ost  iu  sinu  et  vorecun- 
dia^  loco,  ubi  «roncrativa  vis  quasi  in  la- 
bornacnlo  domoratur.  Q//od  (/ui/»i  v id i.-i.-icf 
Chain  pa/cr  Chanaan,  verenda  /mfris  sui 
esse  nudata. Exqwo  clicilnr.quod  hoinines 
tuuc  usqno  fotnoralibus  uon  ut<'bantur.  Kt 
si  dicatur.  quod  forte  doposnit  ea,  dicon- 
duin  qnod  uon  dcposnissct  oa  in  die,  et 
quatido  adhuc  hih<'l)al.  Dicuntquo  aliqui, 
quod  mulior  nomiue  Somiramis.  invenit 
postmodum  femoralium  fonnationom  ot 
usum.  Alibi  legitnr.  quod  Minorva  quse  vo- 

D  cabatur  dea  sapiontia^.  invonit  usum  lini 
ac  oloi  et  fetnoraiium.  nisi  forfe  sit  ea- 
doin  mulior  pluribus  dosignata  uominibus. 
y/i/ifiavif  (fi/obus  fratrif>//s  si/is  foras,  ut 
secnin  deriderent  proprium  patrem.  tan- 
qnain  iuhonestutn  ot  turpiter  se  habentem. 
Af  vero  Scm  ef  JapJ/ct  pallium  imposiie- 
r//nt  humeris  suis,et  incedentes  ret)-or.sum, 
opcrucrunt  veroufa  patris  sui ;  faciesque 
corum  ave)'sa'  era)it,  et  patris  virifia  non 
viderunt.  In  quo  patet  caritas,  reverentia, 
et  pudicitia  ipsorum  ad  patrem  suum. 


IHH 


KNAHHAHO    IN    CAl».    IX    liKM-SiS.    —    AHI      XI. 


Erii/ilau'*  (lutetii  \ue  e.t  vinu,  i<l  **8t  «'X  A  spiiiluulia  (l(Hiii  tiialiir  ac    virliiliim,  liliis 
Hornno  quriii  rx  iiiiiiKKltrata  \iiii  polalio-      Kuhlialiaiiliii    |)rii|ilci-    (iilitaiii    |»ai(iiliiiii. 


13. 


\\f<  iiicurrit,  i/uuin  iliilici»Hi't,  vel  ex  reve- 
lulionc  liiiinuiiu,  Vfl  cx  i-«'Vi'latioiic  diviiia 
ktHi  spii-itu  |ii-()|iliitali,  iit  (il(is>.a  iiilcrliiica- 
ris\i(lctiir  iiinucic,  7''<c  l'ri-,i(it  ci  filius 
.suuH  ininur,  \  idcliccl  tiliaiu,  (|ui  ct<>i  lioii 
fucrit  ultiiiius  iiatii,  riiil  taiiicii  iiiiiior  \ii- 
lulc  ct  ^iatia,  ct  |»cr  i-oiiscquciis  vilior  ac 
iii(li^'iii(»r.  Vcl  iuiii(»i'  loisaii  slatiira,  aiil 
niiiior   priiiio^ciiito  ;  sic(|iic  iilliiiK»  iialiiM, 

iiiiiiiiiiii>>  (li(-i  |)(»sscl,  scciiikIiiiii  i|noi|  iiirra      (|iiilalciii  (Itiaiii  cl   lilii    cjiis  (lliaiiaaii  siiiil 
i,eH.\i.u,  lilii  JcK'i)t)  (li.xciiiiil  (lc  iSciijaiiiiii  :  .Miiiiiiius  \\  scciili,  cl  iiiiillo  iiiajoia  coiiiiiiiscriiiit  pcc- 
ciiiii  palrc  cst.  (Jiiidaiii   laiiicii   pcr  iiiiiio-      cala  :  (|uciiiadiii()duiii  Jiida'i  iisijiic  iii  pra'- 


Aiiiiiiaiii  (piippe  lialicl  liliiis,  iioii  a  pa- 
rciilibiis,  scd  iiiiiiic(lial(^  u  l)co.  Ilu)e  au- 
tciii  iiialcdiclio  (lliaiiitaii  rnil  (pioddaiii  ina- 
liiiii  p(ciuc  lciii|it)iali>,  \idclicct  scrvilus 
corpoialis,  (pia>  iicc  iii  (lliaiii,  iicc  ili  lilio 
cjiis  (lliaiiaaii,  scd  diii  posl  iii  (^liaiiaiia>is 
iiiiplcla  csl,  ipii  liliis  Isracl  cx  Scni  iia- 
lis,  rucriiiil  diii  oiiiiiiiio  sulijccli.  Nec  lioc 
liiil   iiijusliiiii,  ipioiiiaiii  (!liaiiaiia>i  itli  ini- 


rciii  i^tnin.  iiilclli^Minl  Japlicl,  ita  ipiod 
Noc  co};ii()vil  (piod  Ja|>lu^l  jnnioi-  Iralrihiis 
suis,  hahiiil  s(>  ina^is  revcrcntcrae  sapieii- 
l(>i-  cin-a  palr(>iii  Miiim,  (piaiii  (Iham  sciiior 
eo.  Ail  :  M(ilc(li(tii.s  \  ^nar  ('hundun ,  sci- 
rit.s  scrvoriiin  crit  frdtrihiis  siiis.  Hcl(>it 
(piidaiii,  ipiod  nli(pii  dit-niil  (lliaiiaati  li- 
rinin  (lliain,  iiial(>dici  a  No(>.  (pioniam  pri- 
luo  \i(lit  virilia  .\o(>  avi  siii,  (I  rclnlil  |»a- 
tri  suo  (Iliaiii  sc  ea  vidisse.  Si(-(pi(>  inc(>pil 


sfiis  pio  (llirisli  occisionc  iii  iiiiscriis  i\c- 
liiiriitiii  ,  (pioniain  palinin  siiornm  qui 
(^liristiim  occidcriiiit,  iinpictalcm  perfidi- 
ainqnc  sc(pinnliir.  l*o'iia  V(>ro  filiorum  r(>- 
dnndat  in  palrcs.  Ilinc  Sli-ahus  ail  :  (^lia- 
iiana>i  a  (lliaiiaan  oili,  hac  malcdiclionc 
|»i'oplictaiilnr  e.\[)(>lleudi  el  suhjici(>n(li.  I']! 
id(>m  hahcliir  in  (Jlossa.  Ita(pie,  .Mal(>(tictus 
(^haiiaan,  hoc  esl  t(>mpoi-alihus  poenis  ad- 
dictiis,  jii.xla  seiisiiin  indnclnm,  seivus  s(>i-- 


ciimcii  itlins  dcrisionis  a  (Ihanaan.  S(>d  is-  {\  vornin,  id  est  s(>rvns  ma.xiiiK>  subdilns,eril 


liid  \idt-lui-  iiicpliiin.  .Niilliis  (>niin  Iriuiii 
filioium  Noe  geniiit  aiilc  dihivium,  S(>d 
postea.  Ptanlalio  anl(>m  \iiiea'  facla  aNo(>, 
vi(t(>tur  conlifiisse  post  ditnvinm  salis  (ilo, 
ut  te.xlns  insinuarecensetur.Stalim  etcniin 
posl  dilnvinm  coiiC(>ssus  (>sl  a  Deo  hoiiii- 
nihns  iisiis  vini.  (pM-inadinodnin  cainiiiiii 
<>isdein  e.\  caiisis.  l-!i'},^o  (llianaaii  fnil  tnii(; 
juvenis  miillnm.  Projitci'  (jiiod  in  lillcia 
puer  vocalur. 


fraliihus  suis.  I'ori'0  (^liain  palrem  suum 
sic  suhsaniiando,  jieccavit  mortaliler,  et 
|)(rnam  meruil  infernalem  :  qnam  lameii 
jiater  cjns  (>i  im|)r(>cari  iion  votnil,  nec 
I^rjpnuntiare;  (emporatem  vero  po^nam  po- 
stciitati  j)ra'dixil,  qiioniam  latis  poena  est 
mcdicinatis. 

(^irca  quod  quspri  potest,  cur  Noe  vir  ju- 
stus,  pius,  el  paliens,  maledixit  sic  posle- 
ris  suis.  Resjiondctnr,  (jiiod  fecit  hoc  non 
rancore  aut  vitio,  sed  jnslitiai  zeto,  imo  ex 


XVIII, 


Verumlamen   tiinc  (jua^stio  oritur,  cnr 

pi-ojitcr  jialris  p<'ccaliim  matedicitnr  fitius,  D  caritalc,   iit  per  temporatia  corrigercnlnr 

Kzech.   qnimi  alibi  scriptnm  sil,  Fitiiis  non  porta-      adversa.  l-^t  inagis  fiiit  proj)hetica  pra^nnn- 

'"■     bit  initpiitafcm  |)alris.  Ucsj)ondctur,  quod      tiatio.  quam  mati  imj)recatio  :  atque  ut  iii 

pater  matcdicilnr  iii  fitio  siio,  et   per   fi- 

Exod.w,  tiuin  suuin.  Deus  ciiiin  visital  iniqnitatem 

\.  patrum  in  fitios  usqnc  iii  tcrtiam  et  quar- 

»8.  tam  generalionem.  (juum  equidem   fitius 

sit  ali(juid   sui  palris.  ulpotc  ex  ejus  suh- 

stantia  natiis,  quaiilnm  ad  corpns  :  potest 

justcqnantum  ad  corporalia  quffdam  ina- 

la  paiialia,  puniri  pro  parentum  peccalo : 

non  autem  quantum  ad  animam,  ita  ut 


Scholastica  fertur  historia,  iste  est  sensus : 
MaledictusChaiiaan  jiuer,  hoc  est,  tuCham 
non  Iffiteris  de  filio  tuo,  sicut  nec  ego  de  te. 
Dixitqne  Noe  :  Benedictus  Dominns 
DoiH  Scin,  id  est.  sit  Deus  laudalus  et  glo- 
rificatus  pro  donis  grafia',  quw  dalurus  est 
Sem  el  posferis  ejus.  Hoc  dixit,  quia  pra'- 
vidit  iii  spirifu  quod  in  posteris  Sem,  sci- 
licet  filiis  Israel,  permansurus  eraf  cultus 


KA.VimAill»    IN    «Al-      l\  i.lNKHIH.    —    AHT.    XI.  I8tt 

IhM.aliis  ad  iiloloriiiiUMilliiiaiii  iiKMililiiis:  \  Jarcd.  (|iii  vixit  aiiiiis  iiuri^Tiitis  srxaKiritu 

sit  ('liiiiiiiini  M'i-riis  i/iis,  iil  rst,  pitslrritas  (liiuliiis 

(Ihaiiaan  siMvial  pdslrrilali  Simii,  siiMil  os-  (liira   |Mii-li.iliila  i|iiaM'iliii'.  aii  .Nor   |iiisl 

liMlsiiiii   i>s|.    hiliitrl   Ihiis   .1,1/tlifl,    iil    r^l.  ililin  iiiin   Ki'iii>>l  »li<|i"""    |'i'iiliMii.  i'\    i|iiu 

scini-n    i-jns  ninllipliciM  :   ipnnl    iiiipliMiiin  iiati  sinl  alii.l'il  appaicl  i|niiil  iiiMi,({iiia  iii 

osl  iii  ^iMilililnis   iiiiillis  rx  siMiiiin'  Japlict  islo  ('apitiilo  ('lai-issiiiic  (liclnin  cst,  (piod 

imlis.  iil  scipiciili  patcliit  ciipilnlo.  h'i  Im-  cx    liis    liiliiis    liliis   .Noc,    vidcliccl    .Sciii. 

Iiitct  iii  tiihrr/iiirii/is  Siui.  {^iuA  sccnilililiii  (lliain.  cl   Japlicl.  dissciiiiiiatiliii   csl  oiiiiic 

lli(M'oiiyiiiiiiii,  inipliMiiiii  csl  iii  coiivcrsiscx  ^^ciiiis  lioininnin   siipcr  niiivcrsain  tcrraiii. 

^(Milililalc,  (pii  cjcciis  ct  rcprohalis  JiidaMs  Oiiod   ctiaiii    .\ii;^'iistiiiiis,  aliiipn-   ilo('toi'<*s 

iiU'i-(>dnlis.   liajiilav  ciiml    in  lcira   proinis-  conc^nditcr  asscrnnl.  ( )|ipositniii   vcm  vi- 

sionis.  scu   poliiis   in   s|)ii-itualil)tis   bonis,  dcliir,  aiiclorilalc  .Mcthodii  inarlyris,  (|ui  iii 

vidclicct   in   scicntia  Scriplurarnin  vclcris  II  lilicllo  siio  a|)ci-tissiiiic  scrihil,  ipiod  ccii- 

'rcslaiiKMili,  vcisanlni'.  cl   in  Mci-lcsia  Dci,  lcsiino  aiino  tcrtia'  cliiliadis.  hoc  csl,lcrlii 

iu  ipia  antc  cranl  lilii  Scni.  Iii  vclcri  (pio-  inillcnarii  a  priiK-ipio  iniindi,  .Noc  gciiuil 

quc 'rcslauuMito  (piidaiu  ^MMililcs  c.\  Ja|)hcl  riliuni   uoiiiiuc  Joiiiluiii.   I'^l  i\r  filio   isto 

orli.  ad  Jndaisinnni  convcrlchaulur.  ^'//7</('  cjusipic   rcguo.   iiiulla  scribil  .Mclhodius  , 

Clninaan  srrcas  cjas.  id  csl,  (Miam  poslc-  asscnMis  (Mim   acccpissc  a  Dco  sapieutia', 

ritali   ipsiiis  Japlicl    rainiilclur    poslcrilas  douniu.  ct   invciiissc  aslrouoiniam.  I)(^iii- 

(llianaan.  (lcnlilcs  (pii|)pc  conv(M'si.  douii-  (pic  auctor  Scholaslica'  hisloriu'  isla  (}uasi 

nali  suiil  copiosc  cl  sicpc  incrcdiilis  gculi-  vcra  alli-^gat,  cl  iniilla  dc  Jouilo  islo  pro- 

hus.  lUupic  sicul  Noc  malcdi.xit  Cliam  cl  scquilur.  Kt  ualus  csl  Jouilus  secuuduui 

poslcris  cjus,  proplcr  irrcvcrculiam  ct  in-  islos,  egresso  Xoc  dc  arca.   .Vliocpii   Inis- 

gralilndiiKMn  ac  derisiouem   suam   iii   pa-  sel  in  arca.  Ad  istud  hreviter  respoiiden- 

trem  suum.  sic  beueilixil  liliis  suis  Scm  C^  do,  faleor  me  nescire,  nec  posse  perpen- 

el  Japhct,  eorumqiu>  poslcris,  proplcr  bc-  dcrc.^pialiler  isla  narratiode  Jouilo.  possit 

ncvoleuliam    el    rcvcreuliam    ipsorum   iu  cnm   Scriptura  isla  canonica  concordari. 

se  palrcm  eoruni.  Ex  quibus  eliain  patel.  El  si  vera  esset,  miruin  valdc  qnod  Moyses 

quam  grandi  gralia  proplielijB  fuerit  deco-  nihil  tetigisset  de  ea,  quum  tanta  conse- 

ralus.  quenter  scribal  de  rebusmulto  minoribus, 

Vixit  autem  Noe  post  diluvium  trecen-  et  generationibus  filiorum  Noe,  ostendens 

tis  quinqaaijinta  annis,  et  impleti  sunt  ex  eis  ccteros  omnes  posteriores  esse  ex- 

omnes  dics  eju.s   nongcntorum   quinqua-  orlos  :  ideo  nolo  inccrta  cerlis  praeponere. 

ginta  annorum.  et  mortuus  est.    Sicque  nec  dcrogarc  auclorilati  Scriplura*  canoni- 

post    diluvium    nullus    pervenit    ad    ejus  cae.  j^ropter  ea  qua?  minoris  aul  parvee  seu 

setalem,  nec  ante  diluvium  aliquis  fuil  se-  luiliius  sunt  aucloritatis.  Porro  qui  narra- 

nior,  denipto  Matlmsalem,  qui  decem  et  D  lionem  illam  dc  Jonito  vult  salvare,  ad  ista 

novem  annis  diutius  vixil.  Deinpto  quoque  rcspondeat. 


l'.iU  KNAHHATIU    IN    CAF.    IX   UK.NK8IH.    —   AHT.    Xl.l 


AIMK  ri.lS  \KI 


SIMItlll    VI   M     I.  \  I' 1»«,  I  I  II»     IJl^ltl.M     l.vrill.l.l      \(lM. 


HHS ElJlXlTQCK  iJfu.s  Noc  d  filiis  A  «?x  <;orum  y^vxwn'  luliiiiii  hoiiiiniiiii  convcr- 

rju.s.  Fost  (lliristi  passioncni  (^t  rcsui-  h-niiil  ;   liiin   (|uoiiiuin   oinniliiis   iilis   |)<-t' 

ivetioniMU,  Drus  l*atcr  scu  Trinitus  Dnis,  sapiriiliuni  (|c-.ii|)('r  ris  inrusain  |)ru;valn('- 

(^hiisto  hoinini  hcncdixit,  cuiu  ^'loiiricau-  rnul,  sicul  (^hrislus  |>ru;ilixil  :  Dabo   vohis     Lucwx, 

(lo,  quantiiiii  utl  huinanilatcin  assiiiii|)lain.  os  ct  sapicnliain,  ciii  noii  |>otcniiil   rcsis-  ^^' 

Hcucdixit  cliuiii  ci,  |)cr  cvaii^'clitaiii   pruv  t(!re  oinnes  udvcrsarii  vc.>>tri. /iV  <.»//<//<' (///or/ 

dicalionciu  cuin  nhi(|uc  laudaiitlo,  cl   \M'V  mtfvctur  el  vivit,  erit  vufn.s  in  rihutn  :  id 

diversa    luiraculu    cxaltando.    Kiliis    vcro  est,de  convcrsionc  uniNcrsornin  hoininuin 

cjus  (|)ula  disci|)(ili>)  l>i'nc(lixil,  variaruin  s|>iritualilcr  rericicinini,  (;t  (jiiosduni,  iiiio 

graliaruin  charisiualu  conlcreudo  cisdcin.  ct   plnrimos,  de  oinni  gcuere    hominnm 

Et  dixit  ad  eos  :  Crescite  ct  inultiplicaiui-  incorporahilis  (Jhristo,  el  ox  eis   niilri(Mis 

ni,  alios  convertcndo  ad   lidcm,  spiriliia-  l'vcclcsiain.  Talcs  cniin  sunl  nnlritiva;  Mc- 

lc>(|uc   rilios  gciiciuiido.  (Ircscilc  quuquc,  li  clcsia;   parl(;s,  cx   quihtis  ipiolidic   alilur, 

piulicieudo  iu  oinni  grulia  uc  virtutc,  quod  augclur  ct  impiiigiialur,  cosquc  in  mysli- 

lumcn  (uhristo  non  compctebut,nisi  secun-  cum    suuin  converlil    ac    Irajicil  cor()us, 

dum  exlcriorcin  inanirestatioucm.  Undein  proplcr  quod,  sicul  in  Actibus  legilur,  di- 

z,«c.  II,. =)2.  Evangelio  lcgilur  :  Jesus   proliciebat  su-  cluni  (;st  beatissimo  Archiu|>ostolo  :  Surge,  .ic<. x,  n. 

picntia.  a;lulc,  cl  gralia.  Et  replete  terram  Pclrc,  occidc  el  manduca. 

ridclibus.   Uiluluvcrunl   eniin  sancti  Apo-  Qua.si  olera  virentia  Iradidl  vohis  om- 

stoli  Kcclcsiam  Chrisli  per  omnia  cliniata  nia.  Per  olera  virenlia,  cxprimuiiUir  cle- 

inundi.  £t  terror  ac  tremor  vester  sil  su-  cti  qui  ex  Judaismo  conversi  sunt,  qui  cl 

percuncta  animantia  terrce,  et  siiper  om-  aulea  in  Synagoga  florucrunl  per  noliliam 

nes  volucres  coeli,  hoc  est ,  univcrsi  qui  lcgis  et  cultiiiii  iinius  Dci.  Qucmadmodum 

convciluntur  ad  ridcin,  sive  pcr  uniiiialiu  crgo  lalcs  Aposlolis  dati  suiil  iii  pra^ralam 

lerrcstria,  sivc  p.'-r  volatilia  dcsigncnlur,  (j  rclcctioiicm,  convcrsionem  cl  incorpora- 

propter  proprietatum  suunim  divcrsitates,  tionem,  ila  deindc  Dcus  eis  subjccil  om- /•».  xi.vi,4. 

timeant   vos  ac    formidcnl.   Dcus  quippe  nes  gentcs,  tribus  et  linguas,  quoiiiam,  In /»8. xviii,5. 

Ps.  xLiv.  constituit  sanctos  Apostolos  principcs  su-  omiicm  tcrram  exivit  sonus  eorum,  et  in 

'■           per  omnem  terram.  Subditi  aulem  habenl  liiics  orbis  lcrrjc  verba  corum,  iinplctum- 

prujlatos  suos  diligere  ac  timcre.   Omnes  que  est  quod  Daiiicl  prophetavit  :  Omnes  z<an. vn,i4. 

pisces  maris  nuuiui  vestne   traditi  sunt.  populi,  tribus  et  lingua;  servienl  ei,  vide- 

Per  pisces  maris.  intelliguntur  lascivi,  qui  licct  Chrislo.  Excepto  quod  carneni  cum 

in  aquis  concupisccntia?  volutaulur  :   vel  sanguine  non  comedetis  :  id  est,  carnalia 

prudcntes  sseculi,  qui  in  humana;  sapicnliic  opera  ct   pcccata  hominum  pra;dictorum 

abundantia.quasi  aquis  natant ;  sive  haere-  non  acceptabitis,sed  per  confessionem  ef- 

Prov.  IX,  tici,quibus  aquie  furlivaeel  propriae  et  se-  fundi  facietis  ab  eis,  prajcipiendo  eisdem  : 

'■           paralae  doctrinae.  sunl  dulciorcs  quam  aquaj  D  Confilemini  altcrutrum  poccata  vestra.iS^art-  /acoA. v,io. 

sapientia)    salutaris  (]atholicorum.  Omues  (/uinem  enim  animurum   vestrarum   re- 

isti  traditi  suut  mauui  Apostolorum  disci-  quiram  de  manu  cunctarum  hestiarum, 

pulorumque  Ghristi ;  tum  quoniam  inullos  et  de  manu  hominis  ;  de  manu  viri  et  de 


IWUIIMKI    IN    iM'.    I\  (.KNKHIS.  Ml  I      XI.!  191 

tiuinii  friilris  rjiis  ri'i/iiiriiiii  iiiiiimini  /ii>-  A  viilpiiiit  vitmiIiii.  rl    liiiiiiiiiia  aiit    iiatiirali 

iniiiis.Vi^v  liav  v<>i'l>ii  hni^  |ii nliilti'!,  jiixla  i|iiailaiii  srii-iilia.  sri|iir  (ilii-jsli  <liM'i|iiiloH 

in\slii'iiiii  siiisiiiii.  ^|)iiiln,ilr  liinniriiliiiiii,  in'   lilin^   ijiiiuiii;i\  i  rniil .   Pniin  jm-i  Ja|ilii'l, 

iii<  (|iiis  iiiviil('ii(lo.  Ii>i|n('iiili).  iilil(>(|iii'iiil(>,  (|iii   iiilcrprclatiir  lalilinlo,  intclligiliii   ur- 

util  snuiilali/aii(l(>  proviinniii  |>('riiiial,(|n(>il  do   sc|iliia;;iiila   (liiorniii   ilis('i|)iiloi  iiiii,   <'l 

totuni  Ocns  ilislriclc  nlriscilnr.  Ni'iii|>('  pcr  alioriini  |iriiiiiiriiiii  crcilciilinin.  Iv\  i|iiil)iiH 

san^Miincin  aiiiinariiiii  scii   lioniiiiis,  ilcsi  Irihns  |)ro|>a;<ali  siinl  cclcri  (iliiisliaiii,  latii 

^natiir  iii  liac  aiictorilalc  s|)ii'itnalis  \ila,  latliolici.  (|iii  soli  vcrc  Olirisliaiii  ('cnHcii- 

(|iia'   csl   \  ita  f^ratia'  ct    xiitnlis.   (  inlc  ad  liir  -.   (|iiain    liicrclici.   i|ni    sc   Oliristiuiios 

l'!/c('lliclcni    io(|nilnr    Dcn^    lic    |ici'ciinli'  nicndacilcr  a|)|icllariint. 

Kitch  111,  Saiij,Miiiicin   cjiis   dc   iiiann   Ina  i'C(|iiii'aiii.  ('(r/tif  nufmi  .Vdc  rir  iii/rirota  fwcrrrn' 

llini'  siibditiir  :  Qiiiriiiiu/iic  rifiuhrit  Im-  Irrniiii.  (lliristiis  vir  csl.  {\r  (|iio  loqiiitiir 

iiiiiiiiiiii  \it/ii/iiiiiriii,  lioc  csl,  ali(|iiciii   ad  H  Jcrcniias   :   .Novniii    facicl    Doininns   sn|)('r   Jn    m. 

inortalc  pcccalnin  iiidii.xcril,  scn  aiiiinain  lcrrani,    .Miilicr    ('ircnindahil    viriiin.    Ipsc 

cjns  sjiiritiialilcr  ociidciil.  fiiiulrfnr  sati-  (|ii(>(juc  a{<i'icoltt,  (jtii  corda  liunianu  voiiic- 

</uis  illiiis,  id  csl.cliaiii  ipsc  ariniii  talitcr  rc  praMlicationis  salnhritcr  frcf,Mt,  scmiiie 

scandali/.ando.  pcccat  nu)rlalit(M' ct  [icrihil.  vcrbi  cadcstis  fccundavil.  d  triticiiin.  pu- 

Eccr  cijo  statuitiii  pactuia  incutn  vohis-  la  clcclos,  iii  liorrcnin  sua^  coll(';,Mt  i-icclc- 

(•////*,  cf  cuin  .scinittc  i>cslro,  clc.  Arcuui  siip.  .Ncc  obstat  (|n(>d  ait   :  hlp)  snin   vitis   jonnn.x\\ 

nicuin  iMnain  iit  n ubilitts,  clc.  INm'  arcuin  vcra.   cl    l'at(M'    iiiciis    a^ricola    csl.    .Nain 

scu  iridcin,  siguificatur  Christi  liuinanilas,  (^liristiis,  in  quanluin  Dcus,  osl  idein  ciiin 

ejusquc  passio  :  (puc  humauitas  lauquam  1'atrc  agricola  ;  iino  tota  supiMdif^nissima 

arcus  in  passione  c.xtenla  est,  et  rubeo  co-  Triuitas  est  unus  agricola,  sicut  ct  iiuus 

lore  rosei  sanguinis  sui  pcrfusa,  colorc-  crcalor.  Nihilo  ininus  (^hristus,  secundum 

Joann.wx,  quc  aquco.  dum  aipia  c.xivit  dc  lalcrc  cjus  {]  naluram  humauam.  agricola  est  quasi  in- 

transNcrbcrato.  lluuc  arcum  pouit  Dcus  iu  slinmculalis  :  ncc  solum  ipsc,  scd  cl  priB- 

nubihus,  id  est  in  scripturis  Prophetarum  lati  ejus  vicarii.quum  scriptuin  sit :  Homo  .Vniih.sti, 

atquc  .Vpostolorum.  in  sermonibus  quoque  (juidam  patcrfamilias  plautavit  vineam,  et     ' 

pr«dicatorum  :  qui  arcus  est  signum  pacis  locavit  eain  agricolis.  Porro  Deus  Trinitas 

et  fcederis  inter  Deum  et  homines,  quo-  cst  principalis  agricola,qui  solus  per  inte- 

roioss.\.  niam  (]hristus  per  sanguinem  crucis  su;i?  riorem  grati»  iufusionein.  totiusque  obicis 

pacificavit  omuia,  siv(^  (luie  in  cadis,  sive  potestalivam  rcmotionem,  cordium  cultor 

qutP  iu  terris  sunl.  Huuc  arcum  Deus  Pater  est.  C(Ppit  aulem  Christus  per  se  i|)snm, 

intuelur.  Filius  namque  ostendit  Patri  la-  factus    homo,  cxercere    terram.   vid^dicet 

tus  ct  vuhiera,  idcirco  Pater  miseretur  ho-  Synagogam,  quae  terrena  habebat  proniis- 

minihus,  nec  aquas  diluvii  ultra  inducit,  sa,  pra?dicando  Judseis.  Et  plantavit  vi- 

lioc  cst.homincs  non  lelinquil.  ncc  plagat  D  neaia,  scilicct  i^rimitivam  Ecclesiam.  imo 

ulterius.  quemadmodum  oliin  iu  lcgc  na-  et  Synagogam.  sccundum  quod  Deus.  plan- 

turali  ac  scripta.  tavit.de  qua  loquitur  Isaias  :  Vinea  Domi-     is.s.-. 

Tres  isti  filii  sunt  Noe,  et  ab  his  disse-  ni  Sabaoth  domus  Israel  est.  Et  Osee  :  Vi-   (tseex,\. 

niinatuni  est  omne  gemis  honiinum  super  tis  frondosa  Israel.  Bibensque  vinum,  id 

universam  terram.  Per  Sem.  qui  interpre-  est  rigorem  justitiae  et  increpationis  vigo 

tatur  nominatus.  designatur  cliorus  Apo-  rem  assumens,  de  quo  vino  testatur.  quod 

stolorum.  qui  cetcris  Christi  discipulis  ex-  Samaritanus   infudit  vulnerato  vinum  et  Luc.\.u. 

cellentiores    et    fainosiores    fuerunt.    Per  oleum,  ///t'^/-/rt^^^s  t'.s/,  id  est.  caritatis  fer- 

Cham.  qui  interprctalur  callidus,  intelli-  vore,  Passionisque  calice  excessive  reple- 

guntur  haeretici,  qui  iu  primitiva  Ecclesia  tus  est   usque    ad   summuin.   juxta  illud 

consurrexerunt  adversus  Catholicos  pleni  Tiirenorum,   Inebriavit  me  absinthio  ;  et   Thren.m, 


34. 


20 


Wi^ 


KNAHhATlM    IN    TAF.    IX    (JK.NESIS. 


AHI.    \l. 


nuUalui  in  tiiherniu-utu  auo  .'  mKlus  tMiiiii  A  Patiis  |i<-i-  liicaiiiiilioiiis  iiiyslrriiiin  iiuvtMn 

III  t-ruct)  sus|M'iisus  t^st ;  rl  hoc,  lii  tulji-r-  iiieiisilMis   tiahiluvil.    rinli-   ili-    i|)>u  i-.\|)o- 

iiuculo  suo,   iitpoti-  iii   iiirilio   po|)uli   S\-  iiitiii'  cl  (^uiitutiir  illiul  l'i(;cl('siustici  :  Uui 

iiiij^u^ie.  (JulmI  t/uu/n    inlissct  (.'/kU/i  jjdlti-  ciruvil  liir,  ri'i|uicvit  ili  tuhciliucillo  liico. 

l'liait(t<in,  i(l  cst  iiicrciliillis  populus  Ju(lu>  Jupliil  i|iii)i|iii',  iil  csl   coii\  cisu  gciitililus, 

oruiii,  pulcr  iuliilt-liuiii  postcroiiiiii,  <-'c/-c/<-  huhituvit  iii  luhi-riiuciilis  Sciii,  siciit   pra)- 

tlu  patfia  .sui  cvvc  nudata,  hoc  cst,   liior-  ci'(l('liti  uiticiilo  putilit,  ct   lloc  (lc  tiuihus- 

tulitulciii,  huiuutiu'i|iic  curiiis  rruKilitutcm  ilum   ilc  Scm   iiutis,   iiidc    cxpulsis,    piilu 


liecli. 
kkiv,  li. 


Chiisli  cicutoris  sui  patcrc  uil  oculiim, 
nu/itiacit  duohus  //•atrihus  sui.s,  i(J  csl, 
tum  cctcros  Ju(luu)s  tpium  (iciitilcs,  tpii 
iiuturu  Irutrcs  coruiii  cruiil,  provocuvit  ud 


iiiiri-iliilis,  uliis  vcro  p(;riiium'iitihus  iii  lu- 
hi-riiuciilis  illis  :  ipiiu  (^x  iliiohus  iiopiilis 
illis  luctu  csl  iina  l'icclcsiu.  l*(-r  (pioil  coii- 
corilutur  coiiti'uri(-lus,  qiiu!  cssc  viilclur  iii- 


s. 


fccil,  sc  ipsum  iioii  polcsl  salvum  luccrc. 
Luc.ttm,  lteiiu(uc  :Comiiiovil  populum  cl  scduxil.-W 


Htiuh.    Chiisti  irrisioiicm,  dicciido  :  Alios  sahos  |{  lcr  llicroiiMiiiim,  asscriMitcm  quod  Japlid 

scu  gciitilitas  crcdciis  iii  (Jlii'istum,hul)ilut 
iii  luhcriiaculis  Sciii,  Israclc  iiidc  cjcclo  ; 
cl  Kuhhi  l'uuhiiii,  dicciitciii  (|iii)il  di-hcal 
inlcllif,'i,  Isiui-lc  iioii  cjccto. 

I'r;i'tcr(-u  juxtu  Iropologiaiii,  |)ci'  .Noc  qui 
cu'pil  cxcrccrc  tcrrain,  plaiilavil(iu(!  vi- 
iii-am,  dcsigiiulur  |)ra'lalus,  gicgcin  sihi 
commissum  pcr  disciplinam  cxorcfMis,  d 
vcrhis  ac  laclis  aMlificans  :  ipii  viiio  iii- 
chriatur  ac  dorinil,  ({uuiido  dc  siiu  praila- 
liom*  aiit   rrucliricalioiic    iiianitcr  gloria- 


ct'/u  Sf//i  et  Jdjihct  palliu//i  i//ipuHUfru/it 
hu//ieri.s  suis  :  hoc  cst,  coiivcrsi  ad  (Jiri- 
stuiii  cx  Judaismo  ct  paganismo,  pru^ratam 
(Jhristi  nudilak-m  rutioiiahililci'  cxciisa- 
riint,  cl  di-rciidciuiil  ah  omiii  incrcdulo- 
rum  aspcrnatioHc,  dicentcs  Chrislum  non 
necessitate,  nec  propria  culpa,  sed  carilutc 
et  pro  lotius  iiiundi  sululc  iiicainalum  cl 
crucifixum.  Hiiic  sccundum  .\u^Mistimiiii, 
pcr  pullium  cxprimilur  sucrumcnliim  :  pcr  (]  tur,  aut  intumcscil,  aul  aliqua  carnalilulc 
humcros,  mcmoriu  pru?lcrilorum.  fccdalur,   liincquc   vcrcndu,  id   (!Sl  lurpia 

Eciyilans  autem  Noe  ew  vinu,  hoc  esl,  \iliu  cjus  nudanlur.  (Juo  cogiiito,  (Jhain, 
a  somno  mortis  resurgcns,  fjnu/n  didici.s-  id  cst  quicumquc  suhditus,  pravus,  ingra- 
sct,  secundum  animum  a  Vcrbo  a^terno,  u  liis  ac  indiscrctus,  pra'lalum  suum  diju- 
quo  tola  sua  humaiia  fluxit  cognilio,  quie  dicat  et  conlcmnil,  ct  fratribus  scu  aliis 
feccrat  ci  fdins  saus  //li/iur,  id  cst,  (juali-      siibditis,  vcrcnda  patris  sui   ostcndit,  cis 


SuilliUli  ll'0- 
|JUlOKicil6. 


ter  subsaniiatus  erat  a  viliori  et  rcccnliuri 
populo  Judaiorum  incredulo,dc  qiiibus  pcr 
/».  I,  i.  Isaiam  loculus  est,  Filios  enutrivi  et  exal- 
tavi,  ipsi  autem  spreverunt  mc  ;  ait  :  Ma- 
lcdictus  -f  puer  C'hanaan,'nl  est  puerilis  et 


insiiiuando  quod  in  su|)ci'ior^'  exstat  cul- 
pabile ;  proptcr  hoc  inalcdiclioiicm  mere- 
lur.  Scd  boni  subditi,  talia  pie  quantum 
valcnt,  excusant  ac  cclant,  sive  dissimu- 
lanl  :  ideo  benedicuntur  a  Oomino,  alque 


stolidus  populus    iste  incrcdulus,  servus  \)  pcr  hona  opera,scu  alioruin  conversionem 


servoru//i  erit  fratribus  sais,  id  est,  in  ca- 
ptivitatcm  et  servitutem  fidelium  redige- 
tur,  sicut  dudum  iinpletum  est.  Porro  Sem 
et  Japhet,  vidclicet  conversi  ex  Synagoga 
et  gcntibus,  sunt  benedicti  a  Deo.  Dilatet 
DeusJaphet,'\di  est,conversa  gentilitas,  per 
quatuor  mundi  partes  dilatetur  ac  diffun- 
datur.^^  habitct  in  taber/iaculis jSe/n.tioc 


dilatanlur,  ac  Dco  in   ipsis   coinmoranle 
Ia'tantur. 

Juxta  hoc  quaeri  potesf,  an  subditi  dc- 
beant  superiorum  suoruin  vilia  occultare. 
Circa  hoc  in  Decreto  inulla?  inducuiitur 
auctoritates  ad  partem  utramque.  Alexan- 
der  quoque  dcHales  doclor  jiraecipuus.  su- 
per  terliuin  Sentenliaruin  multa  circa  hoc 


Rabbi  Paulus  exponit  de  Deo  et  Yirgine  scribit.  Sed  breviter  responsio  stat  in  hoc, 
gloriosa  ex  Sem  nata,  in  cujus  sacratissi-  quod  subditi  non  debent  supcriorum  suo- 
mae  Yirginis  mundissimo  utero  Unigenitus      rum  culpas  ex  aliqua  prava  radicc  mani- 


|;n  \lill  V  llii    IN    I   \l'      \    M'.NKHIH. 


Alll       M  II 


m 


IVslarr,  iirc  (tliloipii  illis,  iii'i|iii'  lcinrntrir  \  a|>iiil  i>oH,i|iii  |Missiinl  iMoilcssr,  cl  tiiaxiiiio 

juiliciitt-  (!<■  ijtsis  ;  snl  liicu  i'l  li-in|H)i'c  ii|i  i|iianili)   ciiiiiiiiiini-    liiiniiiii    ii|    rxi^Ml     |'it 

|i(ii  liiiio,   piissiiiil   iic  ilchcnt  illi)>  carilali  liaiic  ri's|)iinM(>iiciii  concordanliir  pliiiiiiiu; 

vc  cuiii  liuiorc  hci  cl  rcvcrcntia  acciisarc  aiicloritutcH. 


AKTICHLUS  XIJI 


i.\i'i..vN.\rio  i.irri.ii\i.is  (..vimiiii  ki.i.imi  :  ii  i:  sim   i.knku.vtionks  Fii.ioi\r.M 

M)K,    SKM,    CII.VM,    Kl     J  \l'lll.r. 


N 


rN(^-  (lcscrilmntur  ^'cncralioncs  filio-  li 
nuu  iNoc  :  /Ar  sn/it  (jciwrdliitncs  fillo- 
r//>«  i\'(>('.  vidclicct  islorum.  .Vcy//.  ('luun.ct 
Jdfihct.   y^alii/in'  siitit  cis  filii  inisl   ililii- 
viiiiii.  Filii  Jii/ili('t.  Primo  (lcscribilur  gc- 
noratio  ipsius  Japlicl,  (|ui  sccuiKliim  .\u- 
iTUstinum  alios(]uc  communilcr.  luil  jiinior 
iiliis  (luobus,  ul  j^radalim  ascciulcndo,  pcr- 
voniatur  ad  dcscriplioncm  liliorum  Scm. 
Cujus  gcncralioncm  Moyscs  ma^ns  proso- 
qui  intcndobal.  (|uia  ox  oo  suul   nati  llo- 
braei.  Gomer,  a  quo  socuudum  Josophum 
nati  ac  nominati  sunl  (lalata\  (]ui  Latino  (] 
(udlo^rioci  diouulur,  a  (|uibus  ju.\la  qiios- 
dam  postoa  vooati  sunt   (lallici.  El   Ma- 
gog,  a  quo  socundum  Hioronymum   nati 
sunt   Scytliio.  (pii  ot  .MiissagotiP  putantur 
socundum  (ilossam.  Miigog  tamon  quando- 
Ezech.    quo  ost  nomen  populi.  Undo  in  Ezochiolo 
xxxlx'.'  "^  ^^  Apocalvpsi  multa  sunt  scripta  do  (log 
Apoc.xx,  et  Magog.  Et  Madai,  a  quo  .Modi   vocati 
sunt :  ct  Jacan,  de  quo  Grteci  descondo- 
runt.  proptor  quod  usquo  nunc  Grsecia  in 
Hebrfeo  vocatur  Javan  ;  ct  Tluibal,  de  quo 
Hispani :  ct  MosocJi,  de  quo  Cappadocos ;  D 
et   Thiras,  a  quo  Trachiei    seu  Thracos. 
Porro  filii  Gomcr  fuorunt  :  Asencch.  quod 
nomen  interdum  est    appellatio  femiinBe, 
nam  uxor  Joseph  vocata  est  Asenech  :  cl 
Riphath,  et  Thogorma.  Filii  autem  Javan 
fuerunt  :  Elisa,  a  quo  Elissei,  id  est  Grse- 
ci :  ct  Tharsis,  a  quo  Cilicos.  quorum  urbs 
.Ac<.xxii,3.  nomine  Tharsus,  a  Paulo  apostolo  nobilis 
est;  Ccllhim,  et  Dodanim,  a  quo  Rhodii.  Ab 

T.  1. 


hls  dlrisir  siiiil  iiisiibr  i/i'/itiiiin   l/i   rci/in- 
iiibiis  siils.  id  esl.  a  pripfalis  filiis  iihjiic 
nopotibiis  Ja|)hcl  fiuMa  cst  insnlHriim  ali- 
qiiarum  partitio,  un<u|(ia(|iii'  Iribii  appro- 
prianlo  sibi  provinciam  ali(|Uiiin.  jdoo  siib- 
ditiir  :    l/iiisi/nisijiie  seciindinn    lingiiam 
siKiiii  cl  fdiiilllas  snas  l/i  natlo/iibiis  siils, 
boc  est.  quilibot  sortitus  esl  mansiononi 
in  lerra  populi  sui  el  lingufe  sufp,  quod 
tamen  post  dissipationcm  turris  Habyloni- 
Cio  factum  est,ol  nunc  per  anticipationom 
narratnr,  quoniam  usquo  ad  turris   illius 
constriictioncm  una  omniiim  fuit  lingua. 
l)(Mn(lo  doscribitur  goncratio  Cham,  (jui 
medius  fuit  intor  filios  .\oe.  Fllii  autem 
Cham  fuerunt  :  Chiis,  a  quo  .Kthiopes  : 
hinc  .Elhioi)ia  in  Hobrieo  (]hus  nomina- 
tur:  ct  Mesraim,  a  quo  descenderunt  ^Egy- 
ptii  :  nam  et  .Egyptus  in  Hobr»o  Mesraim 
nuncupatur  :  cl  J^hnth,  dc  quo  Libyos.  qui 
post  Phuthiei  vocati  sunt  :  undo   fluvius 
MauritaniiP  Phuth  dicitur,  ot  omnis  regio 
ista  vocatur  Phuthcnsis,  secundum  GIos- 
sam  ;  ct  Chanaan,  de  quo  nati  sunt  Cha- 
nanaei.  Filli  autem  Chus  fuerunt  :  Saba,  a 
quo  Sabfpi ;  ct  Hevlla,  de  quo  Gaetuli.  in 
parte  majoris  Africae  adhiprontes  deserto  : 
0/  Sabatha,  de  quo  Sabathoni,  qui  et  As- 
tabori  dicuntur,  secundum  Hieronymum  ; 
et  Regma,  et  Sabathaca.  Filii  Rcgma  filii 
Chus.  nati  ex  Cham  :  Saba,  et  Dadan.  Se- 
cundum  Hieronymum.  Rogma  et  Sabatha- 
ca  perdiderunt  paulatim  nomina  sua  anti- 
qua,  et  quae  nomina  habeant   nunc   pro 

13 


m 


t.NAHHAriO    l>    C\y.    X   liK.NKKIS.    -      .VHI .    Xl.ll 


illis,  i^nurulur.  funu  Chus  (jcnatt  Siin- 
itnl.  V.x  hor  iui^jU"»  •>uspt'clU'»  «•'»1  littfllus 
.Vlelhoilu,  lu  quo  Nfiiiroil  ilicitur  iiulu>>  ilf 
filiis  Hiroii,  filii  Snn.  Kt  (|uuiiivi<>  Nein- 
lod  ref,Miasset  su|Mr  postrrosi  (Ihain,  r.\  hoc 
non  diceiftur  nalu>  de  Chus  filio  (Ihain. 

I/j.\i'  ciepit  i'ssi'  /)titi'ns  in  lcriut.  l  ndc  S»'|)- 
tuuginta  trunstuliM  uiit,  (^i^pit  essi^  Kigus 
in  tcrru,  atijue  ut  fcrtur  in  glossa  Schola- 
stici»  historiiB,  decein  culiitoruin  exstilcral . 
Et  erat  ruhuttus  venator  curani  Ditniiiiu. 
Circa  hoc  loquilur  Alcuinus  :  Neinrod  tuil 
robustus  venator,  id  est  hoiniiMMii  opprc-.- 
sor  ati|uc  cxitinclor,  allcxili|Uc  liDUiiiics 
ad  a)diricauduin  Hub\loiucuiii  luiiiiii.  Jo- 
sephus  quoque  ait  :  Neinrod  iiovu  cuiiidi- 
tate  regiiandi  tyraiiiiid(;in  arri|)uil,  riul(|ue 
auclor  ajdificanduj  turris  quie  tang(M-et  C(je- 
luin.  Fuit  itaquc  forlis  venulor  coiain  l)o- 
iniiio  qui  oiiiiiia  iiituctur.  Tainen  sccuii- 
duin  Augustinuiii  iiielius  dicilur,(|Uod  luit 
fortis  veuator  contru  L)(Mniiiuin,  id  cst  Deo 
per  superbiain  suuin  contrurius  ac  r(d)(;llis. 
Sicque  habel  translalio  qiia  ulilur  .Viigu- 
stinus.  Credo  ctiaiii  quod  fuit  besliaruin 
venator,  qiicinadiiioduiii  Luincfh  aiitc  di- 
luviuin,  non  tuiiicii  soluiii  pi0j)lcr  uniinu- 
liuni  pellcs  ul  Lainccli,  sed  itciii  propler 
06  carnes  bestiaruin  edendas.  Ab  '  huc  c.c- 
ivit  piuoerbium  :  Quasi  Nemrod  robustiis 
ccnator  coram  Domino  :  id  esl,  quando 
uliquis  videbatur  inagnus  lyrunnus,  vali- 
dusque  op[)rcssor  sivc  venator,  dicebutui' 
de  eo  verbuin  istud  vulgare  :  Iste  quasi 
Nemrod  robustus  venalor  corain  Dornino. 

Fuit  autem  principium  regni  ejus  Ba- 
hylon,  id  est,  Neinrod  priino  regnare  ince- 
pit  in  Babylone,  quse  tamen  tunc  alitcr 
vocabatur  :  nam  propter  divisionem  liii- 
guaruin,  ibi  postca  factam,  dicta  est  Ha- 
bylon  ;  ct  Arach,  id  est  Edessa  civitas 
Mesopotamia?  alio  nominc,  et  Achad,  et 
ChalanncqyiiB  postea  a  Seleuco  rege  Asi», 
Seleucia  est  vocata.  Kegnavit  ergo  in  iirbi- 
bus  istis,  in  terra,  id  est  regione  Scaaaar. 
De  tcrra  illa,  videlicet  Sennaar,  c(/rcss/i-s 
at  Assur.  Hoc  quidam  exponunt  de  Assiir 
filio  Sem,  dicenles  quod  Assur  iste  noluit 


A  uc(|uicscen^  iinpio  .Niunrod  iii  iedificalione 
liirri.^,  idcirco  recessit  et  fiigit  ab  eo  ad 
tcrraiii  reinolain  aiitc  inliubitalain ,  (|ua' 
|)osl  ex  noniinc  cjus  est  vocuta  Assyria.  Iii 
Scholastica  (|U()(|uc  hisloria  diciliir,  (|iioil 
Neinrod  violcnler  expulit  illiiin  Assiir  de 
terra  Scnnuur,  qiiai  cjiis  ciul  licrcditario 
jure.  (Juiduin  vcro  ex|)()iiunl  istiid  iioii  dc 
.\ssur  filio  Sein,se(l  dc  regiio  Assyrioruin, 
i|iiod  dicuiil  iiiilc  cgr(;ssuiii.  S(;(l  priiiia; 
ex|)Osilioni  videlur  concordai^;,  quod  siib- 
ditur  :  Et  ledificaint  Ninioen,  ct  plalcas 

H  cioitalls  illius,  ct  Chalc,  id  est  urbeiii  sic 
diclain.  licscn  ijuui/uc  urbein  silaiii  inlcr 
Ninioeii  ct  Chalc.  Ihcc^  scilicet  .Niiiivi!, 
cst  cioitas  mafjna.  Scripliiiii  esl  eniiii  iii 
Jona  :  Niiiive  inagiia  cial  iliiien!  dierum  JuniKia,:\. 
Iriuin.  Ibi  ilieronymus  ait,qii()d  luiila  fuil 
inagnitiido  ipsius,  ({uiiiiliim  ad  iniirorum 
(■irciiilum,  imo  secuiidiim  (ilossum  ibidcni, 
ciicuiri  vix  potcral  iiifra  Ires  dics.  Deni- 
qiie  Augusliniis  scribit  de  his,  qiiod  Assur 
dicilur  exisse  de  leria  Sennaar,  iedificas- 
seque  Niniven  ac  alias  urbes,  longe  poslea 

C  faclum  est  :  quod  .Moyses  hac  occasione 
pcrslrinxil.  ul  iiobililutem  rcgni  Assyrio- 
riim  ostciidcrcl.  quod  Ninus  filius  Hcli  di- 
lutavit  mirificc,  condilor  civilalis  qua;  ex 
iiomine  ejus  vocala  est  Ninive.  Veruinla- 
men  alii  dicunt,  quod  pr;el'atiis  Assur  fi- 
lius  Sem,  condidil  .Xiniven,  tamen  sub  alio 
noinine,  postmodum  vero  vocaia  est  Ninive 
a  .\ino,  qui  eain  plurimum  ampliavit. 

At  vcro  Mcsraiiu,  filius  Cham,  ycnuit 
Ludim,  et  Anamim,  et  Laabim,  etc.  Po- 
nuntur  hic  nomina  filiorum  Mesraim,  per 

D  quae  septem  gentes  ex  illis  filiis  natae  in- 
sinuantur  ;  atque  ut  ait  Hieronyinus,  gen- 
tes  istiB  ignota!  sunl  nobis,vel  qiiiu  pra?Iiis 
sunl  deletie,  aut  alia  nomina  siint  sortitiB, 
excepto  Laabim,  a  quo  dicli  sunt  Libyes, 
qui  ante  vocabantur  Phuthici.  Et  Chas- 
luitn;de  (juihus  egressi,  id  est  nati  sunt 
Philistiim  et  Caphtorim. 

Porro  circa  illud  quod  dictum  est,  Filii 
Rcgina,  Suba  et  Dadaii.  Josc[)hus  dicil  : 
Filii  Hcgma,  Saba  ct  Judas.  Fl  dicit  (juod 
Judas  isle  in  .Egypto  habilans,  JudiBis  co- 


r..\.\iuiAiiii  IN  I M"    \  <.l.m:ms.         mh     \i.ii  I'.»."! 

f^iioincii  siiniii  i'ilit|iiil .  ila  i|iiiii|  al)  lo  .In     A  //•  A,  7  .    ||nc  rsl,    palirs  oniiiiiiiii   <|iii   luili 

iliiM   siiij   tlicli.  Dnoil    inni    xnlclni    nlniicc  miiiI    i\    llcltcr,    K''>iil'    "><■■■'    ''\    Scm.    ila 

ilictiiin,  i|iii;i  cIm  IiIiiin   isIc  I(c;4Iii;i  ilictiis  i|Iimi|  iiiincisi  llcliiii-i  siinl  iiati  dc  sciiniic 

riiciit  Jiiilas,  taiiicn  ilc  sciniiic  liiil  C.liaiii:  Scin  Kt  s|iccialitcr  cxpiiiiiit  i|isiiiii  llclicr, 

idco  11(111  apparcl,  ipioil  Jiuhci  ilc  Sciii  iiati,  ipiaiiivis  sit  ipiiiitiis  a  Sciii.  ipiia  c\  llchcr 

al>  islu  Jiiila  (lliaiii   rilii).  c(if^'ii(iiiicn  accc-  liali  ac  co^Miiiiiiiiiati   miiiI    llcltra-i.  111  ipii- 

prrinl  :  scil  poliiis  a  Jinla  patriarclia  lilio  hiis   \i^iiit   cnlliis   llci.   ipiiliiis    cl    Muyscs 

Ci-ii.xMN.  Jacoli.  ipii   inlci'  liatics  siios   liiit    loilissi-  srripsil   Iim'»':  Frnlri-  .htfilnl  nuijiWf  :  ipii 

liuis,  alipic   post   Joscph   pra'cipiiiis.  ipiia  Scm  fiiit  iiiajor  scii   sciiior  ac  <lif,'iiior  fra- 

cx  co  iiati  siiiil  rcj,'cs.  trc  siio  Japlid.  /«'////  Xrni  fiicniiit  :  Klniii, 

Dciiiccps     poiiiiiitiir    iioiiiiiia     riliornm  a  (pio  (lcscciKlcriinl   h.latiiila'  ac  priiicipcs 

(Ihaiiaaii.    ('Iitintuin   (iiitriu    ijrmiil    Si<fo-  Pcrsidis  ;  <7  ,|.s'.s'///-,a  (pio  .\ssyrii ;  <'^  .1 /-/*//'/- 

iirin  priiiioi/riiitum  siiiihi.a  ipio  iiomiiiala  H  <,iil,i\  (pioOhahhiM  :  c/ A//'/.  a  ipio  l.ydii ; /V 

csl  Sidon  iirhs  IMlicilicia' ;  ct  llrllurnni  rl  .Iritiii.n  (pio  Syri.  ipioriiiii  mctropolis  cst 

./(•////.svc/////  rt  Aiiiiirrlnviiin  rt  Grrifraiviiin  Dainascus.  Filii  Arnin  fiicnmt  :  ////s,  ipii 

rt  IlrriVinn  :  omnia  ista  jMopria  noinina.  coinliilit  Trachonilidcin  ct  Dainasciim.  sc- 

ctiain  sunl  noinina  commniiia  p(>|)iiloi'iiin  ciindiiin  (ilossam.  cl   dominatiis  c>l   ihi.  a 

cx  viris  uatoinm,    nt   inrra   iu   innltis  pa-  ipio  otiaiu   uoiuinala  cst   lcrra  Miis.  (piaiu 

lchil    locis  ;  rt  Arara'uni.   ipu   conslnixil  Scptua^inta  .Viisilidcm   vocaiil.  id  csl    aii- 

oppidiim  noininc  Ai('as,  coutra  Tripoliiu  stralcin.  riidc  in  lihro  Joh.  iihi  iiostra  ha- 

Sin.rum  jn  ladicibns  l.ihani;  rf  Ci/iiiviini,  '  a  ipio  bct  trauslalio.  Vir  ciat  iii  lcrra  llns  ;  Scp- 

nrbs  (lyn  :  <'/.!/•//<///////,  a  qno  Aradii.  (pii  lnai,Miita   transtnlcnint .  Vir   fnil    in    tcrra 

Aratliain   insnhiiu  iuhahitavcrnnt  ;  Siiniii-  Ansilidis.  |)c  scininc  lliis  crcditnr  Job  fuis- 

rwiiin,  a  qno  Saiuaria  uoiucii  suinpsit  ;  et  se.  juxta  Scriptnraiu  [iriolaclain  :  Vir  orat  iii   Job 

Aniatlia^inn^ix  quo  Kiuath  civitas.qua'  alio  C  terra  Hns.  uomiue  Job.  Et  IInl,  a  qiio  Ar- 

uoniinc  Anliochia  a[)|)ollaliir.  Et  per  hos  mcuii.qiii  ab  Knphratc  fliivio  tenent  Asiae 

disseininati  siint  populi  Clia)ia)ia'orinn,'n\  parleiu  iisquo  ad  Indiciiin  mare  ;  et  Ge- 

osl,  divorsa^  jjculos.  vidolicol  uudcciin.  na-  ther,  a  quo  f  .\charii :  et  3/c.s-,  a  quo  f  Mos- 

ta»  ol   innltiplicala^  snnl  snpor  lorrain  cx  sii,  qui  a  Septnagiuta  vocantur  Mosoch. 

uiulociiu  fralribus  illis.  i'>?c^/////c'  snnt  ter-  id  est  Mseones.  At  vei-o  Arphaji-ad  fjejiuit 

mini  Clianaan  t)enientihns  a  Sidone   Ge-  Sale,de  quo  ortus  est  Heber.  Xatique  su)it 

rarain  usque  Gazam  :  id   ost.  loca   habi-  Heber  filii  duo.Nomen  u)ii  PhaIeg,\A  est 

talionis  geuliuin  haruiu  oxleudobantnr  a  quod  iuterpretatur  divisio,  ideo  siibditur 

civilate  Sidone.  aiubniantibns  ibi   usque  ratio  nominis  ejus,  eo  quod  i)i  diebus  ejus 

(^ioraram  Pahestiiue.  et  (iazam  urbem  Plii-  dirisa  sil  len-a :  qmsi  in  tempore  ejus  cre- 

lisliim  ;   doner  iiu/rediaris  Sodoniani   et  ditur  facla  linguarum  confusio.  dostructio 

*  lisque   Goniorrham  et  Adaniam  et Seboini* ,id  est  D  turris.  et  ex  consequonti  i)rovinciarum  di- 

Lesa  . 

terrain  ubi  quatuor  urbes  istse  stabant.  an-  stiiictio.  Dicnnlque  aliqui.  quod  Heber  hoc 

teqnain  subverterontur  igue  et  sulfuro  :  prspvidit   in  spiritu.   tanqnam   prophetiae 

qua?et  subversse  orant.quandoha^cMoyses  spiritum  habens.  idcirco  filiiim  suum  sic 

scripsit  ;   non  tamen.  quando  qua'  narrat  appellavit.  ^^ /«o///c'//  /'/•/i//-/,s  ejus  Jectan. 

nunc. con\\gevnn[.  Hi  s/oil  fi/ii  Chion,' hoc  Qiii  Jrctan  genuit  Elmodad.  e\  alios  un- 

est  generati  ab  00,  non  immediato.sed  per  decim  qui  nominantur  in  textu;  et  populi 

Chanaan.  nati  ex  eis,  sunt  nobis  ignoti,  secundum 

Consequenfer  describiturgoneratioSom,  Hieronymum.  ex  causis  prsetactis. 
quse   ulliino   onarratur.  quoniam  Moyses  Hie  fainilice  Noe,  ju^ta  popiilos  et  na- 

vuU  eam  diffusius  prosoqui.  De  Seni  quo-  tiones  suas,  id  est  secundum  numerum  et 

*  patre    quc  iiati  suiit  patrcs  '  filiorum  om)iium  distinctionem  \^?,ovnn\.  Ab  hisdicisce  sunt 


m 


K.NAhHArill    IN    CAl*.    XI    I^KNKHIH. 


Alti.     \l.lll 


t/entd»  in  lciiii  ^msl  ditnriuiii.  Difit  Jlll-  .\ 
tciii  |>itliini<>,  (|iiii«l  t'\  Irihii^  liliis  Nim'  iia- 
la?  !»uiil  f^fiiii"!  «.t'()lud{,'iiila  iluu\  viili'lii'«'l 
i|uiiii|«'ciiii  ilr'  Ja|ttii't,  tri^iiila  ilf  (lliuiii, 
viginti  sf|)tt'iii  tlt'  S<'iii.  liliiii  iii  Scholasli 
ca  bistui-ia  fiTtui  Vcruiiilaiiinii  .Xuf^usli- 
nus  coiiipiilal  ex  eis  },'riii'ialioiit's  sfu  tii- 
hus  ac  ^fiilfs  sf()tuaj,'iiila  lifs.  I)f  (Itiaiii 
fliiiii  cuiii()(ilal  iialioiif>>  tri^iiita  ct  iiiiaiii. 
Nihilo  iniiius  Au^ustiiius  (lost  futftui-,((uoii 
iiifliu^  cuiii(iutaiitui-  iioii  iiisi  sf[)tua^'iiila 
duie.  Non  «^st  aiitfiii  (lutaiiiluin,  sfcuii<liiiii 
Augustinuin,  quod  iioii  fiifrint  iiiullo  (ilii-  It 
i-fs  hoiniiifs  nati  f\  ()i-ii'falis  filiis  tiiiiin 
filioi-iiin  .Nof,  (|uaiii  iii  lillfra  ista  i'X|)ri- 
iniliir. 

FriBtfrea  Alcuinus  ait  :  Sf iii ,  iil  ad- 
struunt,  sorlitus  cst  Asiaiii,  (Itiain  Africain, 
Ja()hft  l\iii-0()ain.  rndc  Josfjdius  ail  a()fi- 
tius  :  Filii  Ja[>hft  Ifnufnint  sf[)t('iitriona- 
leni  i-(>^'ioiieiii,aTauru  ct  Aiiiaiio  inonlihiis 
CiliciiP  ft  Syria?  usque  ad  riuviiiin  Ta- 
naiin  ;  in  Kiinqia  vero  us(|Uf  ad  (ladi- 
la.  Filii  vero  (^haiii  a  (irovincia  Syriui,  cl 
Amano  et  Lihaiio  inontihiis,  eunclas  tc r-  C 
ras  obtinueruiit,qujecuin([ue  ad  inare  sunl 
positip,  ap|)fii(lfiitfs  eliain  eas  qiur  siint 
usquc  Occaiuiin.  Filii  vcru  Sein  scorsiiin 
hahitaverunt,  ah  l'^U|)hi-ale  facicnles   ini- 


tiiiin.  I'ia'tcrca,  in  Sctiolaslica  tiistoria  re- 
i-italiir,  ([iiod  (Ihiiiii  Nixit  iim[iic  ad  lciiqiiis 
.Niiii,  el  rcj^navil  iii  HiiiciMii,  dicctiatun^iic 
Zoioastres,  ([iii  fiiit  inagistcr  astroriiin  cl 
inventor  inuf^ica?  urliK,  qui  et  kc[iIciii  iitic- 
rates  urtes  scripsit  iii  qualuonlecini  co- 
liiinnis,  vidcliccl  in  sc()lcin  iercis  iil(|uc  in 
sc(itciii  lalciiciis,  totas  iii  iili-is([iic  sc[il(r- 
iiis,  conlia  ulniiii([iic  diliiviiiin,  scilicet 
a(|Uii'  cl  i^'iii^.  .\ii}^iistiiius  qiio([Uc  l(!slu- 
tiir,  ((iiod  aiitc  diluviuin  scri()sil  (^as  in  co- 
luiiiiiis,cl  [)ost  diliiviiiin  cadein  ciiriositule 
qua«sivit.  Ivx  quo  a()()ai-cl,  ([uod  seiii[)cr 
cxstitit  inaliis.  Iiisii|)cr  IMiilo  disci-tissiiniis 
Judieoniiii,  lcstatur  in  lihro  (jiKcslioiuiin 
su[)er  (jcncsiin,  ([uod  ex  Irilnis  filiis  .Noe, 
i[)so  viventc,vi},'iiiti  quatuor  inillia  vironini 
el  centuiii,[)ia't('r  inuli(M-es  el  parviilos,  na- 
ta  siiiit.  I*oslr('ino,  iil  la(;luiii  est,  Jiidiei 
dicti  siinl  tlcln-ini  ah  tleher  [)iiliiarctia. 
.\uf,'usliiiii^  laiiicn  (|uinstioncin  inducit,  an 
[)otiiis  dicli  siiil  llcl)ra'i  ah  tlcl)cr,  v(d  ah 
.\hi-atiaiii.  ([uasi  llahriei,  qiioniam  Ahra- 
tiain  fuil  ()rinci()alior  (later  coriim.Tenen- 
(liiiii  cst  aiitem,  quod  ah  lleher  sic  dicti 
siiil,  [)rn'sei-tiin  quum  et  ipse  Ahraham 
infra  vocclur  llchiiciis,  qnod  ct  Josc[)tius  Cm.  xn, 
asscrit.  Atlamcn  tiahhi  Paiilus  dicil  op[)0- 
situm,  quod  alihi  repruhavi. 


ARTICULUS   XLIII 


EXPOSITIO    LITTKIIALIS    CAPITULI    L.NDFXI.MI    :    EHAT    ALTK.M    TKHIIA    LABII    U.MUS. 


01'OD  praeccdenti  capitulo  dictum  est 
dc  gcntium  divisionc.iuinc  dcclaratur. 
videlicet  cur  et  qualitcr  factum  sit.  Eral 
aiitem  terra  labii  iimus  et  sermonum  eo- 
rumdem  :  id  est,  universi  hal>itatores  ter- 
rse  erant  lunc  ejusdem  loqiudip.  qiianlum 
ad  habitualcm  facultalem  ioqucndi :  co- 
rumdcm  (iiioi[iic  vcihonim.  ([uanlum  ad 
loqucndi  iisuin  scu  acluin.  Fuil([uc  iiiigua 
iila  idioma  llchraMim,  priniis  parcnlibus 


D  inditum,  et  in  corum  posteris  universis 
rclictum.usque  ad  lcnqxis  undc  nunc  agi- 
lur.Quemadmodum  cuim  liomines  univei- 
si  ejusdem  sunt  speciei  et  conformis  inge- 
nii.sic  rationabilc  fuiUut  eisdem  uterentur 
sermonibus,  (ler  quod  etiam  poterant  sihi 
invicem  facilius  communicare,  succurre- 
re,  el  prodesse.  QininK/uc  jiro/ici.sccreufur 
f/c  urientc,  recedciido  de  orienlali  plaga 
terrae,  invenerunt  campum  in  terra  Sen- 


K.NMlllAllii     IN     I  Al'.     \l     I.KNKHIS. 


Mir.  xi.iii 


v.n 


ntt*ir,i\\uv  |i()strii  ilirla  i>hI  l(*n'ii  liiilt\liiiiis  \  iiiiin  si-n   |ir.'i'l(it  iniii  (iMiiiiiKtriiiii,  laiii  til- 


(ieit.  xiii, 
/hi.l  i\.\  •. 


cl  (llialdiiMi,   iii   (|na   itoslinitdiiiii  .Naltiicliit 
ddiKisoi'  i'c\  <!lialda<(ti'ntn  rc^^tiaNil  :  c/  /"/ 
fiifiiri'ni/if  iii  c(»,  id  csl.  Iialtilarc  c(i'|(ci'niil 
iltidciii.  Knil  ctiiiii  cain|tns  tllc  |ilaiins,  |iiil 
clicr,  loii^issitnns  al(|nc  lalissiiitits,  cl   pcr 
coiisc(|iiciis  a|ttns   ad  cdlialtilalioiicin  c(t 
riiin,  cl  coiistrnctioiicin  nrltis  ac  liirris,  pcr 
(]nain  posscnl   cvadcrc  dilnvinnt,  si  vcni 
rcl.  cnjus  inniKlalionciit  \  cltctncitlcr  litnc 
banl.  iKtii   crcdcnlcs   pacht   hci  cniii  .N(tc 
pct'acl(t   {W    dilinio   ainplins    noii    rnlnro. 


Iiiiii,  nl  ai|itis  (|tianlniiililirl  criiinpcnii- 
lnis  opct  11  i  tton  posscl.  (!irca  (piod  laii;.'tt 
.\it^'nsliiitts,  (ptod  pcr  tniiiin  sin^Milai  ilcr 
notiiitialain,  iiitclli^iinlnt  Itincs  pltiruli- 
lct,  tta  ipiod  \cl  oiniics  tiirrcs  civitatJA 
iiilciiilrltanl  allissiinas  ruecrc,  vcl  nttatn 
iiitcr  cas  priccipnc  allaiit.  Vcrniii  (iil  lo- 
(|niliir  .Vn^Mislimis)  (ptid  rccissct  coriim  va- 
tta  pra'sniiiplio,  (ptaitdo  acpia*  c.xccssissciit 
inoiilcs  allissimos,  iiclitthtsttiiKpic  acrciii, 
pcrliiip'iKlo  ad  ncrcni  laiti  stilttilcm.  cpiod 


llinc  in  Scliolaslica   hisl^tiia  lcf^ilnr  :   l*osl  H  in   co   liotniitcs  \i\('ic    nc(ptcuiil  '.    l]i   rc- 


oliilnin  No(>  ino\ciilcs  pcdcs  siios  al)  oricii- 
lc,  coiivcncrnnl  dnccs  in  cainpum  nnnttt 
Scnnaar,  cl  titiiciitcs  diluvinm.  coiisilio 
Ncinrod  volcnlis  rc^iiarc  siipcr  cos,  co'- 
pciunl  avlilicarc.  Dicilur  aulciii  iii  cailctn 
liisloria.   cptod  cxcinpht  Ncmrod   rcgiian- 


tifiremiis  /tonif/i  i/ostriii/i,  id  cst,  noincii 
ramosnm  ac  inclylnm  procnrcmns  ac  rc- 
liiKpiamus  nobisincli|)sis ,  ni/lrij/iiini  ifi- 
riifiiiiiiir  iii  itnivcrsas  trrrns.  Vidchant 
cnitn  p(tslcr(ts  snos  uni^cisos  noii  |iosm' 
lialiilarc  in   loco  illo.  scd  niidi(pic  dirfiiii- 


tis  snpcr  lilios  (lliam,  ca>pil  cl  .lcclan  rc-  dcndos.  (piibus  volucrnnt  |)r;i'l)crc  c.\cm- 
fjiiai-c  supcr  lilios  Scm.  ct  Snrciic  supci'  plnm  avlilicandi  lalcin  coiiruf,Mi  Inrriin. 
filios  .laplicl.  Ila(pic  dnccs  illi  convcncrunl  llaqnc  incilali  fucrnnl  ad  a'dificandnm  nr- 
iii  campum  pradalum  cuiii  |)opnlis  suis.  hcm  illam  lurriiiKjuc.  non  tanluin  timorc 
ad  providciiduiii  sibi  conlra  (lilnviuin.(]ir-  diluvii,  sed  et  dcsidcrio  famic  huinanap 
ca  lioc  Joscphus  narral .  (jiiod  filii  Noc  G  ac  gloria;  lcmporalis.  in  quo  patet  eoriim 
priino  dc  monlibus  ad  campcstria  dcscen-      clalio. 

Dcscendif  aiitem  Dominns,  ut  vidcret 
civitntcm  ct  turriin  (junm  cvdificaverant , 
id  csl  sQdificarc  ca^pcrant.  fHii  Adain,  qiii 


in  hoc  secuti  sunt  transgrcssioncm  Adfc. 
Porro  Scptuaginta  translnlcrnnt.  Filii  ho- 


dcrunt.  postcri  vcro  coriim  pra'  timon^ 
dilnvii  noii  audcbant  dcscciidcrc.  scd  filii 
Noc  induxcrunt  cos  ad  dcsccndendum. 

Dixitque  after  ad  proximum  suum,  id 
cst  mulno  sc  horlabantur  :  Vci/ifc,  facin- 

iniis  fatcrcSyCt  coijuainiis  eos  igni.ul  mdu-  niiiuim.  Nain  isti  fucrnnt   filii  hominiim. 

rata  matciia  non  valcat  aquis  dissolvi.  iicc  non  filii  Dci.  Loquitur  aiitcm  Scriptura  de 

habucrunl  lapidcs  tunc  ad  maiuim.  llnfm-  incircumscriptibili.  invariabili  ct  snpcrsa- 

crunfi/uc  latcirs  jiro  sn.cis.ct  fjifuincii  j)ro  pienlissiino  Uco  inore  humano,  non  quod 

canncnto.  Undc  infra  lcgitur  de  putcis  bi-  ipse  in  sua  dcitate  descendat  aut  videre 
tuininis,  sicqnc  bituinen  potcrant  copiosc  D  incipiat  seu  aliqiiid  discat,  sed  quia  ipse 

acquircre.  Dicilnr  (luoqiic  in  (llossa,  quod  qui  praesidet  ccelis,aliquid  de  novoagit  in 

non  potest  aquis  dissolvi  postquam  sicca-  terris,  seque  pcr  effectum  demonstrat  al- 

tum  est.  ncc  potcst  aliqua  rc  dissolvi  nisi  tcndcrc  ea  qu»  in  tcrris  geruntur.  Ideo  lo- 

mcnstruo  sanguinc.  Ef  (fi,rcrunf  :  ]'cnitc.  quitur  Augustinus  :  Xon  loco  movetur  qui 

<■/ /Wcm/«t/,s /^o6/a',  utpote  ad  commodHin  et  semper  ubique  cst  totus.  sed  descendere 

honorem  nostrum,  non  ad  gloriam  Dei,  ci-  dicitur.  quuni  aliquid  facit  in  terra,  quod 

vitatem  et  turrim,  cujus  cufmen  perfin-  prseter  usitatuni  natur»  cursum  mirabi- 


gat  ad  ccefum,  id  cst,  tam  altain  siciit  ficri 
pofcst.  Hoc  dixcrunt  cx  consilio  Xcmiod. 
volucruntquc  turrim  in  mcdio  construcre 


liter  factum.  ostendit  nobis  prsesentiam 
ejus  :  atquc  (ut  ait  Gregorius)  descende- 
rc  Dei.  est  humanorum  actnum  alfcnderc 


civifatis,  tanquain  fortaliliuin  et  eonsisto-      pravitatem.  Utitur  quoquc  Scriplura  hoc 


l'.W                                            K.NAHHAIUl    l\    «.Al'.    XI  (iKNKHIK.    —    AUT.    Xl.lll 

iiiiiUi)  luqut-iiili,  u(l  iiiiiuriKliiiii  i|iiiiil  |)ru-  .V  (|Uiiin  antoa  aiiilioriint  n<T' (iidiciMuiit. l'ro- 

lcitl  rl  juilu-i->  iioii  ili-t)i-iit  uli(|uiil  ju(lii-a-  plci  (|U()il  .\u^'u^liiiu^  latctiii'  :  l'(-r  liiif^iias 

re,  nWi  ilUul  [uni^  ijiligciilci  cDiisidfi-ciit.  liivi^ai  miiiI  kciiIcs,  «,ii-ul  placuil  llcu,  ijui 

£t  Uijit  IknninuH  :  Krce  itnits  ent  /m/nt-  intc   inudis  (icciillis,   n()l)is(|uc   incoiiiprc- 

tit.s,  uiiuii,   iii(|uani,   iii  ^cncrati,  (-1    uiiu>  liciisiliilibus   1'ccit.    Iii^u|)i'i    m-iIiuiii   lioc, 

cunscnsu  inalo  ac   coliuhilationc,   iinu  cl  Vcnitc,    ilcsci-iKlainus,    ctc,    polcsl    csso 

unitatc  naturu^  spccificu',  et  uniim  cst  la~  vcrbuin  totius  su|)cr(li}^nissinia)  Trinilalis 

tiuin,  id  csl  idioina,  omitihus.  CtejH-runt-  ad   sc  ipsani,  ciijus    indivisa   siint   opcra, 

t/ue  hoc  facere,  scilicct  uibcin  cl  lurriiii  scu  l*alris  ad  l''iliuni  ac  Sjiiriluni  Sanctuin. 

istain  conslrncrt',  nec  itcsistent,  (|uaiiluiu  Ut  nun  audiat  unusi/iiisifiie  vocem  pro~ 

in   ipsis  »'st,  d   nisi   iiiipcdiuiitur  Nirtiilc  a-/mt  .sw/,  hoc<'st,  iic  iinus  coruni  intclligat 

divina,  a  coyitalionibus  suis,  quibus  fir-  v«!rba  altcrius. Altaiin-ii  iioii  rucriint  ibi  in- 

iniler  proposucrunt  istu  auliricarc,  </o/<c(-  H  ducljft  tot  liiiguiP,(piot  lioiniiics  ihi  fucruiil, 

eas   operc   comideant.    Vcnite   iijitur,   tle-  scd  plui'(-s  iiiaiiscrunt  cjusdciii  l()(picla'.  Ni- 

scentlamiis,  ct  cttnfiintlamiis  ifji  linijunm  llilu   iiiiiius   licus  (iit    rcor)   ita   disposuit, 

eorum.  Jain  dictuiii  csl  sciii«d,  Dcscciidil  quod    iii    pcrlinciilibus   ad   a-dificalioncm 

autcni  Doininus  ut  vidiM-et  civitatciii :  quo-  incc[)tain,  nullus  coruiu  aliuiii  inlcllexit  ; 

niodo  crgo  nunc  denuo  dicitur,  Vciiite  igi-  \cl  (|uia  lii  (pii  iii  a^dificando  cranl  per- 

tur,  descenduniiis  ?  Ad  hoc  Augiislinus  rc-  mixti,   fucrunl  dirfcrcnlium   lo(piclaruni, 

spondet  duplicilcr.  1'riino,  ut  isliid  quod  seu  alio  niodo,   Dco  omnijiotente  id  dis- 

dicilur,   Vciiitc,  dcsccndamus,  sit  rccuiii-  poncnle.  Al<juc  ita  ilicisit  cos  Fhnninus 

tulutio,  [luudciis  ([uulilcr  ructum  sil  quod  <v    HId  Ioco  in  univcrsas  tcrras,  videlicet 

prius  dictum  cst,  Desceiidil  Dominus.  Se-  quosdam  in   unam   [uovinciam,  quosdam 

cundo,  ut  islud  sit  vcrbum  Dci  ad  ange-  in  aliam.  (Jui  enim  ejusdem  ci-dnl  loque- 
los,  qui  in  destructione  turris  fuerunl  di- (]  la?,  sibi  invicem  coh^rcbanl.  Et  cessavt- 

vin»  exsccutores  justitiap,  in  ([uibus  Deus  runt  tedificare  civilatcm  et  turrim.  In  pri- 

descendit,  quia  in  ipsis  fuit.  Ilaqiic  Domi-  mis  enim  quum  ca'pissent  lo(|ui  diversis 

nus  di.xil,   Coiirundaimis  lingiiam  corum.  linguis,  nec  se  invicem  inlclligcrciil,  ne- 

id  esl,  linguis  coium   inrcramus  diversas  scicntes  quid  eis  acciderit,  [uilahant  sc  ab 

loquelas,  non  [ilures  eidem,  sed  uni  lin-  invicem  derideri,  ca'perunlqiie  indignari 

guse  istam  loquelam,  alii  illum.  et  corrixari.  Uno  eliam  hoc  aiit  iiliid  po- 

Circa  hoc  scribit  Alcuinus  :  In  hac  divi-  stulante,   alter  aliud    porrigcbal.   Deinde 

sione  linguarum  nil  novum  fccit  Dominus,  adverteiites  plagam  ct  ullionem  sihi  a  Deo 

sed  dicendi  modos  et  formas  loquclarum  iiiriiclam,  cxlcrriti  sunt,  formidanles  gra- 

genlibus  diversisdivisit.rnde  easdcm  syl-  viorem  vindictam,  propter  quod  cessave- 

lahas,  et  ejusdem  potestatis  lilleras,  aliler  runt  ab  opere  illo.  Idcirco  voc.atum  est 

et  uliter  conjunctas,  in  diversis  linguis  in-  D  nom,en  ejus,  videlicct  civitatis  illius,  Bor- 

venimus,  quod  in  Scholaslica  habetur  hi-  bel,  seu  Babylon  aut  Bahylonia,  quod  in- 

storia  :  quod  intelligi  potest  quantum  ad  terpretatur  confusio  ;  quia  ibi  confusum 

verhorum  materiam.  prajsertim  remolam,  csf  liiliium  univcrsce  terrw,  id  est,  cun- 

qua>  sunt  syllub»  ipsa' ;  scd  quantum  ad  cti  hubitatores  terra)  incurrerunt  ibi  con- 

formam  verhorum,  utpote  quoad  lillera-  fusionem  et  perturhationem  ex  varietate 

rum  et   syllabarum  pro.ximam  connexio-  idiomatum  suorum  :  quod  intelligendum 

nem  ac  propriam  contemperationem,  fecit  est  de  his,  qui  ibi  fuerunt  et  peccaverunt 

Dominus  in  divisione  illa  aliquid  novum,  in  jedificio  illo  per  consensum,  suggestio- 

imo  rem  vaide  mirabilem  et  supernatura-  nem,  vel  actum.  Hebcr  vero  et  boni  viri 

lem.  ifa  quod   homincs  coeperunt  subito  qui  fuerunt  cum  ipso,  nec  consenserunt 

linguis  uti,  et  verba  proferre  quae  nun-  operi  illi,  manserunt  in  pristina  lingua, 


IWmiMln    IS    (   \l'      \l    I.KAKHIH.    -       All  I       \llll 


V.r.t 


(|nii<  iiiilr  riinal  citiiiMis  nitniniiniH,  r\  mi  \ 
ciiliiilni'  liiiiniiiia.  :ili|ni'  rxlnnc  niiin^il  i-is 
C()i'ltin(|iir  |)i)slci'is  i^ioptia,  cl  llcl)i';cii  Vi>- 
(!llla  csl.  AV  ///(/<•  ifi\/iiisi(  co.v  liiuiiiiiiis 
siiinr  fnclriii  fiiiiittiriiiii  ri'i/iiniiiiii  :  itoit 
(|ttoil  illi  soli  |ii)lciattl  oinncs  innnili  tc 
gioiics  iinplcfc  atil  occnpatc,  scil  |ii'i'  cos 
iliccpltttn  csl  lioc,  cl  pcf  coinin  pONlcios 
consnmtnalnnt.  rnttsipiiscptc  aiilcin  tcccs- 
sit  al)  co  (ptctn  iiilclli^'ci'c  noit  valchal. 
tuiu|iiatii  iiott  |)olcns  c«)n\('t-sat-i  ct  hxpti 
cum  «>o. 

(]ii-('a  lta'c  (pta'iilni'  pt-imo.  (ptol  iiova'  H 
l«)(ptc!a'  rttcrnnl  iiKlticta'  ihi.  ScchikIo,  aii 
oinncs  Uxptcla'  (pia'  sttnl  itt  innndo.  rnc- 
riiiit  iiKlncla'  ihidciii,  (Icnipla  llchiaM.  Tci'- 
lio,  aii  otntK>s  «pii  crant  cjnsdcm  f^ctitis. 
racli  sinl  lin^Mia'  «'jttsdcm.  Ad  ista  patct 
ali(]nalis  rcsponsio  ox  vcrhis  .\nf,Mislini. 
dicciitis  :  Kx  tribiis  filiis  No<',  scptiiaj^in- 
ta  diup  gcntcs  ae  totid(MH  lin{,MKT  pcr  tcr- 
ras  cssc  C(cpcrnnt.  (]tKC  gctttcs  cicsccn- 
do  cliam  instilas  imphncrnnt.  .\iicliis  cst 
aiilcm  tuimcrtis  gcntinm  miilto  ampliiis 
(]iiam  linguariim.  Nam  ct  in  Alrica  novi-  (' 
mtis  tmillas  hatharas  gentcs  esse  in  una 
lingua. 

Prietcrca  cirea  luec  movct  Angustinus 
trcs  (]tucstioncs.  Ptima  cst,  (]ualit«'r  lcra' 
prorsus  indomilie.  (pue  c.\  sola  commi.x- 
tione  nascuntnr,  potucrunt  vcnirc  et  esse 
in  insulis.  Ad  quod  dicit  :  Crcdi  [)ossunt 
nalaudo  vcnissc  ad  pro.ximas  insulas.  Snut 
autem  quffdam  insuhr  tam  longc  posita:> 
a  terris  fcras  talcs  contincnlibus.  ut  nulla 
fera  vidcatur  potuissc  natando  vcnissc  ad 
insulas  illas.  Quod  si  homincs  adduxeruut  D 
eas  secum  captas.  uou  cst  incrcdibile  ve- 
nandi  studio  id  fieri  potuisse.  quamvis  ne- 
gandum  non  sit,  eas  transfcrri  potuisse 
jussu  Dei  et  opcra  angelorum.  Si  vero  cx 
tcrra  exortse  sunt.  quemadmodum  in  \1r'in- 
Gen.i.u.  cipio  mundi,  quando  dixit  Dcus.  Producat 
terra  animam  viventem,  clarissime  patet, 
omnia  auimalia  fuisse  in  arca,  non  tam  re- 
parandorum  animalium  causa,  quam  gra- 
tia  figurandarum  variarum  gentium  pro- 
pter  Ecclcsia?  sacramcntum. 


Scciiiido  (pia-iit.  aii  i\  \i|am  si-ii  rilitH 
Noc.  ptopa^iila  stnl  inotislnKtsa  lioiniiinin 
^citciii,  (pur  ^'i-ntinin  natiat  hislotia.  ipio 
rttm  (piidain  dicnnlni'  Italicn-  ociilnin  iii 
incdia  rroitlc;  (piidatn  plaiilas  lialicrc  VtT 
sas  post  criira ;  (piidani  Itahi-n-  natiiiam 
nltitisiptc  scxiis,  ili'\li  ramipii-  inatiiillam 
\  irilcin.  sinislram  fcmiiicam,  vicihiis  (pio- 
(pic  intcr  sc  cocitiido  i-t  gigncrc  cl  parc 
rc :  alii  ora  noii  Itahi-rc,  scd  \iiv  narcs  solo 
lialitn  vivci-c:  alii  cnbitalcm  liahcrc  sla- 
tnram,  (ini  l'\gnia'i  vocaiittir.  ct  o(-tavitin 
vita'  non  cxcederc  aiiitnm.  Iti-m  diciint 
gciitcm  cssc,  iihi  singnla  criiia  iit  pcdi- 
hns  liahcnt,  ncc  |)op!itcin  flcclnnl,  cl  snnl 
miiahilis  cclcrilatis.  (pios  Scio|)odas  vo- 
caitt.  (ptod  tcmporc  asstns  rcsnpini  in  l(-r- 
ra  jaccntcs,  uitthra  pcdiim  sc  prolcgiinl  a 
calorc.  VA  (piid  (\i'  Cynoccphalis  dicam. 
quorum  canina  (-a[)ita  at^iiic  latraliis,  nia- 
gis  vidcnliir  ostcndcrc  brula,  qiiam  honii- 
ncs?  Ad  istud  Aiigtistiniis  non  dat  ccrtam 
rcs[)onsioncm ;  scd  [)rimo  ail.quod  non  sil 
ncccssc  crcdcrc  omnia  hnjnsmodi  honii- 
num  gcnera  esse.  Secundo,  quod  si  homi- 
nes  sunt,indiibitantcr  cx  primis  parcntibns 
nati  sunt.  Tcrtio.  quod  cadcm  ratio  potcst 
assignari  dc  monstruosis  talihus  gcntibtis, 
qtialis  apud  nos  rcdditur  dc  monstrnosis 
homitiiuu  mcinhris  seu  partibus.  El  circa 
hoc  quibusdam  interpositis,  ait  :  Absur- 
dum  tiohis  videri  non  debet,  quod  sicut 
in  singulis  gentihus  sunt  aliqua  particu- 
larium  hominum  luonstra.  ita  in  totogene- 
rc  hnmano  sint  gcntes  aliqua?  monstruo- 
sa?.  Quarlo  rcfert  dc  quodam.  qui  natus 
est  non  diu  ante  tempora  sua.  lunatas  ha- 
bens  manus  ac  pedes,  et  binos  tanlummo- 
do  digitos  in  eisdem.  Refert  quoque  dc 
alio  monstro  non  diu  ante  sua  tempora 
nato.  quod  superioribus  membris  fuit  du- 
plcx  homo,  inferioribus  simplex  :  nam  ha- 
buit  duo  capita.  duoque  pectora  et  quatuor 
manus,  sed  unum  ventrem  et  duos  pe- 
des.  Quinto  concedit  esse  Hermaphroditos, 
quamvis  paucissimi  sint.in  quibus  ita  uter- 
quc  sexus  apparet.  ul  inccrlum  sit  ex  quo 
potius  dcbcant   nominari.   Dcindc  finali- 


SOO  K>AHRATIO    IN    IIAP.    XI    IIKNKSIH.    —     AHT.    Xl.lll 

ter  *ie  respoiidfl,  qiUMl  pia^futa  hoiniiiiiiii  ^  l'rii'l»MVii  dc  imn'  Halx'!  Jostphus  scri- 

aut  qua«>i  hoiniiiiiiii  inuii^lrii  <Miitiiiio  iiuii  l»it,(|iin<i  httilinlo  «'jiis  luit  taiii  iiiaf,'iia,  ut 

sunt,  aut  ^i  >.uiil,  homint".  iioii  miiiI  ;  aut  |)n»pr  raiii  aiNpiciriilihiis  loiijiitudu  cjus 

»i  hoiniii»-^  •.uiil,  «-x  .\<lam  «^unt.  Pra-tt-n-a  vi<l<'i<tur  iiiinor  (|iiani  laliliulo.  Dii  vero, 

Joannf,  .Manth-villa' in  itiiKMariosuo  iiiulta  ulpol<'  an(,'»'li,  v<'ntuni   inis<'ruiit,   <t   lur- 

acribit  th*  pru-ratis  «'t  aliis  qiiaiiiplurihus  "i"    <'\<'ii<iiiiii.    Ilc    ha(;    turri'   dixit   Si- 

talibus  inonstruosis  gcntihus,  asscrcns  cas  hylla  :  Uuuin  oinncs  hoiniiics  iinius  vocis 

eise.  AlcxaiKh-r  (|iio<|u<'  <lc  Hales  in  scri-  cxsist<'n'nt,  (|iiidam  tiinim   jcdilicavcnint 

pto  suo   Mip<'r   Mceumliim    Sciitciitiai  uiii ,  c.xc'i'ham,  taii(|iiam  pcr  caiii   ascciisuri   iii 

pritdatain  movcns  quie^tioii<'iii,  miilta  cir-  C(i'lum.Kstius  (iikxjiic  liisloriof,'ra|)hus  scri- 

ca  cain  inducit,  non  taiiien  ecrtitiidinalilcr  hit  d<'  campo  Si-nnaar,  diccns  :  Oiiidam  in 

ac  plcnc  caiii  <h't<'rininat,  iiiaj<is  laiiK'!!  vi-  Scnnaar  HahNJoiiis  v<iicninl,    (jiii   <l<iii<|c 

detur  deelinare  ad  hue,  (|uo<l  cn^dcndum  H  divisi  sunt  divcrsilatc  liiigiiarum  cl  cini- 

sit  eas  esse.  (Jualitcr  vcro  talia  natiirali-  Kiantc^  ap|)n'h<'nd<'riiiil   iiicditcrranca  at- 

ter  fieri  possiint,  l()ii^'um  cst  [icrlractarc  :  tjuc  niariliiiiii. 

id<'o  hoc   in   piu'latu  (hjcton-  et   iii   lihn)  Coiisc(|uciitcr  n'ditur  ad  gcncralionein 

Guillchiii  i*arisi('nsis  dc  Univcrso,  potcst  Sem.  QucmadiiKHluin  autcm  asserit  Augu- 

iiKluiri.  Verumtamcn  ccrtum  est,  esse  Cy-  slinus,  omissis  eelcris  filiis  Sem,  illi  dc- 

nocephalos  ae  l'ygma'0s,(|uuin  dePv}<iiia'is  scribuntur  ct  coiiiiccluiiliir  iii  ordiiie  ge- 

Ezech    in  Kzechiele  dieatur  :  Scd  <'t  Pygnuei  (ini  nerationis,  per  quos  directe  veniretur  ad 

"*"'"•    erant  in  turrihiis  luis,  pharctras  suas  sus-  Ahram,   siciit   in   his  qui   anle   diliivium 

pendcrunt  iii  miiris  tuis;  ipsi  eompl<'V<'-  crant.  conncctunlur  nati  ex  Scth,  p<'r  (jiios 

runt  dceorcm  liiiim.  An  tamcn  sinl  homi-  ad  Noe  pervenlum  est.  llaque  dicitur  :  //re 

nes,  vertitur  nonnullis  in  dubiiim.  fint  f/eneralioncs  Sem,  id  est  filii  gene- 

Tertio  quu'rit  Augustinus,  an  (sicut  nar-  C  rali  ex  Sem.  Sem  cenlum  erat  annorum 

ratur)  sint  homines  antipodes,  id  est,  cx  (/uando  genuit  Arphaa:ail,biennio  post  di- 

adverso  sub  terra  contra  nos  gradientes  :  luvium.  Sexto  capiliilo  diclum  est,  qiiod 

quod  Aiigustinus  dicit  ne^iuaqiiam  essecre-  Noe  genuit  Sem.  (vham  cl  Japhet,  quiim 

dcndum,  ncc  ah  historiis  n'citatum,  scd  a  esset  qiiingcntonim   annoriim   ante  dilii- 

quibusdam  quasi  raliocinando  opinatum.  vium,  quod  inundavil  sexcenlesimo  anno 

eo  quod  terra  sphaericae  sit  figurae,  ideo  Noe.  Krgo  Sem  fuit  centum  annorum  dum 

partem  terra;  quse  infra  nos  est,  habitatio-  venjl  diluvium,  scu  in  ipso  dihivio.  Krgo 

ne  hominum  carere  non  posse.  Ad  quod  dum  genuit  Arphaxad,  biennio  post  dilii- 

Augustinus  respondet,  quod  licet  tcrra  sit  viuin  cvoluto,   fuit  ad   ininus  ccntum  et 

spharica,   non   tamen  est   certum,   quod  duorum   annorum,   si    tamcn   luit  primo- 

terra  in  parte  illa  qua»  infra  est,  sit  dis-  genitus  Noe.  (Juomodo  cigo  nunc  dicitur 
cooperta  ab  aquis.  Kt  quamvis  discooper-  D  fuisse  centum  annorum  quando  genuit  Ar- 

ta  consisteret,   tamcn  contra  Scripturam  phaxad,  quod  fnit  duobus  post  diluvium 

hanc  esset  dicere,  quod  ibi  homines  ha-  annis?  Kx  hac  ratione  (ut  refert  Lyra)  di- 

bitent,  eo  quod  nimis  absurdum  sit  dicere  cunt  Hebra^i,  quod  Sem   non  fuit  primo- 

aliquos  homines  ex  hac  terrain  illam  par-  genitus  Noe,  scd  Japhct,  quod  nec  textui 

tem   navigare  ac  pervenire  potuisse,  im-  nostro,  nec  sanctis  doctoribus  consonat. 

mensitate  Oceani  peragrata.  Yerumtamen  Jani  enim  Japhet  vocatus  est  junior  filius 

ex  his  quae  in  sphaera  mundi  probantur,  Noe,  et  si  primogcnitus  exstitisset,  Scri- 

constat  qualiter    partes    terrae  in  quibus  ptura  non  nominasset  eum  post  Cham  vi- 

homines  commorantur.  multipliciter  diffe-  tiosum,  dato  quod  nominasset  eum  post 

runt  situ.  qualitate.  distinctioneque  tem-  Sem  virtuosum  et  magis  elcctum.   Dicen- 

porum.  dum  ergo  cuin  Augustino,  Beda  et  aliis, 


INVIIIlVllu    IN    CAI'.    XI    (IKNKMIM.    -       Ml  I  .     \l.lll 


m 


(|no(l  Sciii  |iriiii<tp'niliis  .Noc  riiii.  .\il  dl)- 
jfftioiinn  vcro  (limiilniii,  i|ii()(l  (-(nisiirlii 
(lo  cnI  Stiipliiiir.  iioii  cvin  iiii)-rc  iiiiiiiiImis 
aiil  iiiodiciiin  c\ci-ciiiciilnin  nnnicidiniii 
cl  lcni|)oi-iini.  \  (-1  toi-siliin  ipsc  .N<n-  non 
liiil  |irii>(>isc  (|iiinp>nloinin  iiniioiiiin  (liiin 
ji^^cnnil  Sciii.  nci-  scxrcnloiiiiii  i-i'niii|ii-iil(- 
(lilnxio,  (|nia  in  laiila  a>tal(>  iioii  cotii|iii- 
lalmlni-  liicnninin  sii|)ci(-i-cs(-cns  sivc  dc- 
ri(>icns.  \i\illifiif  Sciii  /insti/ititin  iji-iiiiit 
Ar/)/iti.riii/ ,  i/iiitii/i'ii/is  iitttiis. 

h(>iii(l(>  lillcra  cxpositioiic  iioii  iiidif.,'cl 
ns(|n(>  il)i.  \  i.rili/in'  riuirc  sc/itiiai/ititu  nn- 
II is,  ft  (/ctinit  A/ifiiiti  ct  \itc/iof  c/  Afittt. 
Onalitci'  vcrnin  cst  hoc.  (|nnni  panlo  post 
habcaliir  in  lillcra.  (|iiod  Tharc  niorliiiis 
esl  in  llaran.  (|iiiiin  ('ss(M  (Inccntornin  cl 
(liiiiupic  annornin.  aliiiic  (jiiod  .Xhrani  jiost 
niorlcni  riiarc  patris  siii  (>f>:i-(>ssns  (>sl  dc 
IIai-an.(pnnii  cssct  s(>ptiiaf,Miita  (piiii(|ii(>  an- 
nornin.  (>.\  (inihiis  conclndiliir.  (piod  rhar(> 
crat  ocntnin  Iriginta  annorniii  (|iiiiiii  gc- 
nnit  Ahrain  ?  Ucspoiul(>tiir  scciiikIiiiii  Aii- 
gnstinnni  ct  (nun  s(H]ncntcs,  qiiod  Tliar(> 
S(>ptnagcnarins  jjoneravit,  id  cst  generarc 
eoepit,  prspilalos  filios  suos.  ita  (]nod  pri- 
inogcnitiini  inlcr  cos  g(>nnit  septnaii(>na- 
rius.  ct  illc  priniog^Miitiis  noii  craf  .\l)rani. 
sed  nniltis  aiiiiis  postinoduin  Abraiii  iiatiis 
esl,  (]uuin  scilicet  Thare  esset  centuni  tri- 
{finta  annoruni,  secunduni  unuin  nioduin  lo- 
(luendi  taetiun  ab  Augustino,(]ui  etiani  tan- 
g\l  aliiun  nioduiu.  sccunduni  (]uein  Abrani 
dicitur  g(>nitiis,  (]iiuin  Tharc  essct  scplua- 
ginta  annoruin  :  sic(iuc  Abiain  dic(>retur 
priinogenitus  Thare,  (]uod  tainen  non  vi- 
detur  posse  teneri.  Nam  inlVa  habetur. 
quod  Abrahani  centenario  exsistente.  Sara 
uxor  sua  nonagenaria  fuit,  qua^  tanien  fuit 
filia  Aran  fratris  ipsius  Abrahie.  sicque 
Aran  junior  Abraham  fratre  suo.genuisset 
filiam  suam  Saram,qnum  vix  decem  («sset 
annoruni.  Hinc  etiam  alii  dicunt,  quod  se- 
xaginta  anni  fluxerunt  inter  nativitatem 
primogeniti  filii  hujus  Thare  et  nafivita- 
tem  Abrff.qui  inter  filios  Thare  primo  ex- 
primifur  propter  mulfiplicem  eminentiam 
ejus.  Unde  et  Augustinus  faletur,  et  idem 


A  iii  tilossa  liHbctiir.  (jiiod  iii  ciiiirncrHtione 
filioiniii  TliiiK-  iioii  allciidiliii  ordo  iiiilixi- 
tiilis  scii  lcinporis,  s(-(|  sif^Miiliciilio  rnln 
lii'  di|^'iiitiilis.  Iii  Scholaslicii  qiiot|n(-  r(-ilnr 
liisloiiii,  i|iiod  111  cnnniciiilioiic  lilioiiini 
Tliiirc  III  lillcra  csl  oido  iuicposlci  iis.  i|iio> 
iiiiiiii  \iiiii  liiil  |ii  iiiio;^'i'iiiliis.  .Nachorqin- 
iii(-(liiis,  cl  .\biiiiii  iilliiniis. 

/'iifin  Arnii  i/iiniil  l.iil,  cl  i-liiini  liliiis 
diias,  (|na'  panlo  post  noniitiaiiliir.  Muf- 
lii iisi/itc  cst  Afiiti  iititc  /iiittwiti  siiiitti  itt  l'f 
('hiili/icitritiii .    Iliic    ilnpliiili-r   cxplaiialiir. 

W  .Natii  iiliijiii  dii-nnl.  (|iio(l  .Nciiii-od  rcx  Sen- 
naar  si-n  (!liiild:i-ii',  projci-il  .\r;iti  (-1  .Mirani 
in  ignctn.  (jitiii  tiolcbanl  jnxta  cjiis  pra-i-c- 
pliiiii  iidorarc  ct  ('olcrc  igncni.  cl  qiiod 
.\riin  fiiil  combiistns  in  igiic.  Abram  vcro 
t:in(|iiain  iiiajoris  fidci.  c\ivit  divitiii  virtu- 
te  ilhesus,  pra'sei-tini  quiii  i\c  scminc  cjus 
C.hrislns  fucriit  nascilnrns/  Kl  ila  per  Ir 
intclligitiir  igiiis.  rndc  (>l  inft-a  Dominiis 
ait  ad  Abram  :  l-lgo  siiiu  (|iii  cdiixi  tc  de  r.en.w.-. 
l'r  (^haldicoriiiu.  Iii  Esdra  vcro  l)6iniiiiis  ait 
aperlius  :   Kgo  sum  qui  ednxi  Abram  de    nf:,dr<u 

C  ign(>  ChaUheorum.  Dicunf  quo^iue  aliqui,  '"  '• 
quod  factum  sit  istud  in  prscsenfia  Thare, 
itiio  et  ex  accusatione  ipsius  qua  accusavit 
filium  suuin  Aran  vel  Abram  auf  ambos 
ipsi  Ncmrod  (l(>  hoc,  quod  ign(>ni  adorar(> 
spreverunt,  sicque  mortuus  sif  Aran  ante 
patrem  snum.  hoc  est  in  prsesenfia  (>jns. 
rnde  Septiiaginta  franstulcrunt.Coram  pa- 
fre  suo.  Secundo  exponitur.  intclligcndo 
per  Vr.  locum  in  Chalda^a,  in  quo  dicunf 
obiisse  huiic  Aran  antc  patrcm  suuni,  id 
est  diu  ante  obitnm  patris  sui.  Hinc  Jose- 

D  pluis  dicit,  quod  Ur  sit  hic  nomen  civita- 
fis,  in  qua  hactenus  sepultura  ipsius  Aran 
ostenditur.  Hoc  idem  Rabbi  Manahcn  pro- 
testafur. 

Duxcfimt  (luteiii  Abfant  ct  yiiclior  fra- 
ter  ejus  iixofes,  id  est,  quilibet  eorum 
unam,  videlicet  :  Xomen  tixoris  Abram, 
Sarai  ;  et  nomen  uxoris  Nac/tor,  Melc/ia 
fi/ia  Aran  jta/ris  Melc/ia'  et  Jesc/ta'.  Aran 
namque  frater  Abrsp  et  Nachor.  genuit  fi- 
liam  unam  nomine  Sarai  seu  Sara,  qusp 
alio  nomine  dicta  est  Jescha.vel  secundum 


iOi                                             K.NAHHATIU    l>    LAP.    XI  i.K.NKSIH.    —    AHI.    XI.IV 

Mirioiiviiiiiiii,  i-o^ii()iiitiiatu  esit  Jfscha.  Ila  A  <liiiii  iiitiM-  illos  Kiiocli  dc  iiiortc  csl  \mv-  f!en.\,n. 

ruiii  iliiuriiiii  iiiiuiii,  ^cilu-ft  .Surui,  ucec|)il  srrvalii><.  (iiir  vi>ro  Tliuie  iiioiluiis  M-iilii- 

.\bruiii  iii  u\orciii,  uliuiii  Nuchor  ;  iiiio  sc-  tiir,  ilici  potrst,  (|uot|  non  ahsoluli*  (licilur 

cuihluiii  Scholu>4ti(-uiii  hi^toriuiii,  ipsc  Thu-  iiiorliiiis  siin-  adilituiiiciilo,  scd  iiiortuus  iii 

re  d(ulit  uiiaiii  Ahru',  ultcruiii  .Nuilior.  Tk-  lluruii,  iii*  putan-tiir  iiif^rcssiis  t(M'raiii  Oliii- 

lit  ittttjtif   Tharc  AffidiH  filiiiiu  Mititn,  fi  iiauii  sii-iit  |)ro|ioMiit,  (juia  |)ru'iiilsit  Scri- 

Liit  filiuin  .{ran,  ct  Sarai  nurain  saam,  pturu,  l  l  iiriit   iii   lcrruiii  (Ihaiiaaii.  Iiisii- 

id  rst  U.YOI-CIII   lilii  sui,   ct  i-du.rit  cii.s  i/r  pcr  (-oiislat  c.x  diclis,  (luod  lcniporc  Ahra) 

6V  C7ut/'/(m/-«<///,  ju.xtu  sciisiun  expositiiiii.  uon   cral    iiialritiioiiiiiin   iiilcr  patriiuiii  cl 

ut  irent   in   tcrntin  ('fianaiin.  Kx  (pio   \  i-  ticjitctti  prohihiliitii.  i|iiiiim  Sarai  litcrit  li- 

dcUtr  coiistarc,  (ptod  Tharc  iioii  accusuvit  lia  fratris  siii  tiiarili,  cl  Itoc  i<lciit  ail  llic- 

filiiiiii  suiiiii  .\raii  aut  Ahratn,dc  hoc  (piod  roiiyiiius. 

i^iiciii   iion   voliiit   adorarc ;  iiiio  concors  B      Oiuftrilitr,  ati  Tharc  litcril  idololalra.  Kt 

fiiit  cutn  cis,  atiptc  (ul  alii  dicittit)  idcirco  c\   pra-diidis  apparct,   (piod   noti.  Opposi- 

suinpsit  sccuiii  .U)i-atii  ct  Lol  cl  Sarai,  itl  lutti  vcio  apparcl  cx  co,  ipiod  .losiic  iocu- 

ircnt  siimil  iii  lcrraiii  (Ihaiiuaii,  ipiiu  non  tiis  cst   filiis  Isracl  :  Traiis  fliiviutii  hahi-  /otusxxiv, 

voluit  susliiicrc  inolcstiasdhahhcoruin,  iii-  lavcniiil  patrcs  vcstri,Tltarc  palcr  Ahrahio  " 

eituiitiuin  cuiii  ad  igiiis  adorationcin.  Ve-  ct  Nachor,  scrvicrunlquc  diis  alicnis.  Ad 

neruHt(/ue  ust/ue  ail  Ilaran  civitatein  .Mc-  hoc  ali(pti  dicunl,(piod  Tharc  cl  .Nachoriid 

sopolainiic,   ct-  hahifavrrunt   il»i ;  tiiulato  idoiolalriani  lapsi  siint  in  lcrra  llaraii  scit 

proposito  cuiidi   in   tcriain  Chanaan.   El  .Mcsopolaiiiia  :   vcruniliinicn  lioc  ioco  iioii 

facti  .sunt  dics   Thare  dufentoruin  i/tiin-  lcf^iliir  (piod  Tliaic  du.vcril  sccuiii   fiiiiini 

iiue  anntiruin,  et  inortuuH  est  in  Ilaran  situiii  .Nachor  iii  llaran.  Iiifra  laincn  salis 

ml)c   piadala,   quain   Sc[)tiiiij.Miita   vocaiil  palchil.  cpiod  .Naclior  iiahilavcril  ibi,  vci 

Ac/. VII, 2.  (;haran,   sicipic    in   Aclihus  .Vposloloruin  C  sailcin  [lostciilas  cjus,  ct  si  non  ivil  illuc 

vocatur.  cuin   [latrc  suo,  forsan  sccutus  cst  cunn, 

(Jiiicritur,   cur  i\c  Tharc   nunc  dicitiir  imo  (sccundiim    .\iifjiislimim)  sccutus  cst 

quod   mortiius   sil,  ipiod   in   islo  ca[)ilulo  i[)siim.  ()()iiiatiir  ciiim   Augiisliniis,  ([iiod 

de  nullo  cxprimilur  a  Scin  iitciusivc  us-  idco  Thai-c  iioii  dicilur  sccum  duxiss(!  fili- 

qup  ad  Thare.  Hes[)()ndciit  .Vicuiniis  ct  alii,  uin  suuiii  Naclior,  quoniam  Nachor  adhaBsit 

quod  de  aliis  non  dicitur  iii  islo  ca[)iluio.  idoiolalria'  (Jhaldteorum.  et  post  vel  inde 

quod  inortui  sunt  sicut  de  itis  ([ui  pia>ces-  [iffittilcndo,   aut   persecutionem  fufj^icndo, 

serunt  diiitvium,  quoniam   nuilus  horiim  seculus  sit  Thare  patrein  smim,  iiahitavit- 

de  lege  inorlis  c.\cm[)lus  est.  (picmadmo-  qiie  sccum  cum  conjuge  sua  in  llaran. 


ARTICULUS  XLIV 


SPIKIILALIS    EXPL.\.\AT10    KJUSUEM    CAPITULI    U.NDECl.MI. 


ERAT  autem  terra  labii  unius  et  ser-  D  verbainiqua  ioquuntur,  et  f requenter  con- 
monum  eorumdem.  Per  terram  desi-  cordant  in  vitiis  atque  errorii)us.C«'<'^V"'' 
gnantur  homines  carnales  et  vani,  rebus  proficiscercntur  de  orientc,  id  est,  verum 
terrenis  potius  quam  divinis  intenti.  (Jiio-  et  geternale  lumen  ac  Christi  doctriiiam 
rum  unum  est  labium,  quoniam  omnes      dereliquissent,  de  quo  loquitur  Zacharias, 


KNAHHATHt    IN    «'.Al'.    XI    (iKNK.SIH.    —    AIU       M.IN  i03 

/iicli.wM  |>',(<t«(>  vir,  (Mifiis  iioilicil  rjils  ;   iiirrtwrnnf  X        Ihsiiinlit   iiiilini    lliiiiiniiis    iil    rliliTel 

('iiiiifiiiiii    iii    Irrrn    Sriiiuiiir,  rl    lniliilnrc-  ririlnlrin   rl   lnrriiii   iiiiiini   inli firiirfrniit 

riiiil   iii   !•(>.    Sfiiiiaiir  iiiln|>rt'liilnr   ftrlor  filii  Ailiim.  Il.i-c  cix  itas  rsl  iiii|ii(iriiiii  ho- 

S(>ii  (vxciissit)  (jciiliniii.  |)i'i'  (|n()(l  iiilclli^'i'  cicla^,    ccclcsia    iiialifsMnti  iiiii,    cini^Tc^iilio 

Inr  altniKlaiitia  iiii(|nitaliiin.  i|nilins   niliil  inrriiclnosoriiiii  i'c|iiiil)iii  niiii|iic  iKiiiiinnin, 

rirlidins  corain  Itco  cl  aii^'clis  cjiis  :  i|iii-  (|iii  siiiit  corpiis  diaholi,  ct   spirilii  claliu- 

liiis  ini(|iiilalil>tis  (lcsiiiit  (lciilcs.  Iioc  cst  \  is  iiis,  iiiiif^is  antcin  |)ri\alo  siii  i|isiiis  aiiiori' 

(>l  (lili^ciitia  ItMcndi  scnicn  \crl)i  c(i>lcstis  iiccliiiiliir,  iiio\  ciilnr  ac  a;;ilaiitnr  ad  opcru 

pro   iiitciiori  rcrcctioiic,  In  liac  tcrra  Scn-  iiiala  ac  |)cssiiiia.  .Nciii|)c  diio  ainorcs,  diiiis 

iiaar,  id  («sl   tcrrciiis  cordiluis  (|iia»  siihjc-  (•oiistilnniit   civilalcs.   i|ii()iiiaiii   Hiiior  l)ci 

cla  snnl  \iliis  cl  ciroril»iis  i^lis.  cst  <;aiii-  crcsccns   nsipic  ad   coiitcniplniii   siii.    Ilci 

piis,   id  cst   lahi   \  ia  pcrditioiiis,  plaiiaipic  coiislitiiil   civilalciii  :   ainor  vcro  siii,  crc- 

quios  iiiipia*  voliiplalis.  Iii  ipio  caiiipo  iiio  H  sccns   iisipic   ad   conlcniplnin    Dci.   crricil 

raMliir  pradati  lcrrcni.  ipii  |)cr  lala  |)crdi-  civilalcin  dialioli.  ipia*  |{al)\  lnn  appidlaliir, 

lionis  iliiicra  fjradiiinlnr,  cl  dfdcciaiilnr  iii  ciijns    coiistrnclor   cl    pi  inccps  csl   .\ciii- 

rcbus   pravissiinis,  (lonlra  ipios  scriplnm  rod,  id  csl  diabolns.  adco  polciis  iit    iion  /oAiu,!*. 

/.Vc/i.wiM.  csl  :  lV)st  ('Oiicupisccntias  tnas  noii  cas.  ct  sit    potcstas  siipcr   tcrraiii   ipia'  ci    valcat 

a   volunlalc   Ina   a^crtcrc.   Di.rili/itr  nltrr  comparari.  Mslipic  aiiiniarum   vcnator  ae 

ml  pro.riiiiniii   sinnii  :    ]\'iiilc.  fdriiniins  dc^oralor.    nain   csca  cjus   tdccta.    cl    lia- 

/alcrcs,   cl  coijiunntis  cos   iijui.   l'cr   latc-  bct    ridiiciam  ipiod   inflnal  Jordaiiis  in  os  ibid.xus*. 

ros  dcsignaiilur  mafjnific;r  cojjilationcs  {\c  c.ins.  lll(>  cst   |)rinins  istc  aposlala.  toliiis 

so  ipso.  tpuc  igni  coqnnntnr,  dnm  privati  clalionis  iiivcnlor.   I)c   liac  civilalc   Dciis 

amoris  forvorc  duranlnr  cl  roboranfur.  Kx  loipiilur  pcr  Oscc  propliclam  :  \on  iiigrc-   <)ieex,,o. 

his  conslruunt  impii  tnrrim  sui)crbia?,prc-  diar  civilatcm.   Loiifrc  (luij)pc  cst    Domi-    Pror.xy, 

priam  oxcollcntiain.pripsidontiam.  lautlcm  C  nus  ab  impiis.  Ilanc  civilalem  sedificanl 

et  gloriam   hominnm    appctcntlo :   pra^la-  filii    transgrcssoris    AdtT    e.\    somotipsis, 

tosquc   latcrcs   hitnminc,    id   ost   scnsuali  tanquam  cx  pntridis  saxis  :  quia  poccando 

viscositat(>  sou  fivditato,  quasi  insoparahi-  facinnl  sc  ipsos  momhra  diaboli,  ac  mor- 

litor  noctunf.quando  ot  carnalium  oblocta-  tuos  lapidos  Bahylonictr  iirbis.  Hanc  civi- 

nionlorum  affocliono  pravas  ctigifationos  fatom  ef  furrini  considoral   Doiis.  qui  lo- 

elationis  continuant  ot  tlofondunf.  ifa  ut  quilur  por  Prophotam  :   Cognovi   scolora  Amoiv.i». 

corripi  ac  corrigi  dotlignontur.  Hanc  tur-  vosfra.  Oculi  ot(Miim  Domini  multo  luci-    £■«'»• 

rim  volunf  origoro  usquo  ad  ctidum.  quo-  dioros  solo.  circumspiciontos  omnos  vias  ''^"'' 

niam  Doi  voluntati  afquo  pra^coi^fis  suas  hominum. 

suporbas  ac  improhas  pra^forunt  volunta-  Et  di.ril :  Vcuitc  igitur,desceiHiamus,et 

tes,  noc  subjici  volunf.  tanquam  filii  ojus  co/ifuudamus  linguam  eorum,  ut  non  au- 

/s.  XIV,  14.  qiii  dixii  :  \\\  coelum  conscondam.  et  %\-\)  diat  unusquisque  vocem  proximi  sui.  Hoc 

niilis  ero  Altissimo.  Idoo  scriptum  est  de  facif  Omnipotens.  quando  impodif  pravos 

/oAxv,»;;.  siiperbo  in  Job  :Totondit  confra  Doum  ma-  ab  oxsocufiono  concopta^  olalionis  afquo 

num  suam,  of  cucurrit  adversus  oum  en^-  malifise.  ef  malo  concordos  facif  discor- 

cfo  collo.  JS"^  ccJcbrcmus  uomcn  nostrum.  des .  ac  confra    se  invicom   incitari   per- 

Hoc  esf   quod  homines  vani.  suporbi«ac  miftif.   quomadmodum    infer' habifatores 

sfolidi  prjpcipuo  cupiunt  procuraro  et  ha-  Sichem  et  Abimolech  misit  spiritum  pes-    /udic.ix. 

bere  in  hac  vifa  ef  post  mortem.  ab  homi-  simum.  Ipse  enim  apprehendit  astutos  in  '  " 

nibus  ropufari.laudari.ac  late  famari.non  astufia  eorum.  de  quo  testatur  Scripfura  : 

irim.i.iT.  ohsfanfo  quod  soriptnm  ost  :  Soli  Deo  iio-  Qui  dissipat  cogitafionos  malignorum.  ne  •^o*  ^- 1- 

ncor.s,  nQp  pt  gloria.  Ifomquo  :  Qui  gloriafur,  in  manus  eorum  possint  implere  quae  coepe- 

Domino  glorietur.  rant.  Atque  ita  divisit  eos  Dominus  ex 


K>AHHAIln    IN    I  Al*      \ll    i;t>KKI8. 


AHI.    XI.V 


itlu  lucu  in  uriivernn',  /i,,,ii  .  Uov  «*!>l,  \>rv 
iiivtTso')  »Tior»'>  in-  \i(iii  |icriiiitti(  iiii|iio<i, 
piifscrtiiii  huMt-tit-o!!,  ah  iiivicciii  scparitri, 
quiiiiivi!)  iid  rfsistt-iKliiiii  (iulholicis  Hiiii 
UliaililllCil.  Jitciffu  cuciituin  CJil  numcn  cjas 
Uiitjct,  i/uiii  ibi  cunfuMiin  fst  lutniiin  uni- 
vcrsic  tci'1-ie.  (livitiis  itiatioli,  scii  coiif^rc- 
Kdtio  iiii({iioriiiii,  rcclc  \ocatiir  liahd,  lioc 
cst  eoiirii>)io.  i|iioiiiaiii  conlu  iiiuloriiiii  oiii- 
III  coiiliiMoiic  Mlioiiiiii  ct  ilcordiiiationc 
|iro|»i'iaruiii  pcrvcrsilutiiiii  suiit  |>lciia,i|uo- 
riiiii  iiiciis  a  i)co  avcrsa  cst,  iii  (|iiibuscaro 
(loiiiiiiutur  >|)iriliii,  iiiio  coriiiii  cor|M>ri  c( 
aiiiiiiic  iloiiiiiialiir  iliulioliis,  ciii  inicliccs 
(icscrMUiit  :  |>ro[>lcr  i|iio(l  sacrali>.^iiiius 
ii/'wr. II,  priiic«*|)s  Apostoloriiiii  i*cliiis  ralclur  :  iiii- 
ipii  Miiit  scrvi  c()rrii|)ti()iiis  ;  a  quo  ciiiiii 
quis  supcralus  cst,  hiijusct  scrvus  cst.  l«l- 
circo  cl   lioinaiii   up|)cllal   liahyloiicin,  <li- 


.\  ccihIo  :  Saliilal  vos  l'!cclcsia  (pui'  csl  in  \Petr.\, 
lial)Nloiic  coclcclii.  niioriiiii  cl  laiiia  suiil 
coiifusu,  «piiu  lo(|iiiiiiliir  Ni-riia  iiiiipiu,  ct 
iiiMrciii  corri.xanliir.  niioil  si  aliipiaiido 
hoiia  proiiunlianl,  iioii  luincii  ctiriiin  vcr- 
l)is  opcra  propriu  (■oircspoiKlciil.  iil  «lici- 
tiir  iiiiiciiiipic  laliniii  :  \\\  orc  liio  lc  jiKli-  y.ur.  xu. 
co,  M-rvc  iic(|iiuiii. 

l'o>.lrciiio,  pcr  lioc  (pioil  Dciis  cdii.vil 
.\hraiii  i\c  l  r  scii  ij^iic  (Ihaldaioriiin,  liKU- 
ralniii  csl,  ipiod  Dciis  scrvos  suos  lidcics 
lii)cral  a  tciilalioiiil)Us  cariialiiiiii  dcsidc- 

H  rioriini,  cl  inriaiiiiiiitlionihiis  dicinoniiiii. 
I'cr  lioc  (pioipic.  tpiod  Tliarc  liilil  .\hraiii, 
hol  cl  Sarai  dc  popiilo  (Ihaldicornin,  iil  irct 
iii  (Ihunuun,  (lcsif,Miulur  quod  hoiiiis  |)rav 
laliis  dchcl  sihi  coinmissos  a  pravis  [iro 
possc  scpararc  coiisorliis,  sctpic  c\\\n  illis 
iippliciirc  cl  ussociurc  honis  ac  juslis. 


AHTirULUS   XLV 


t:xposiTio  irrrKHAi.is  capitii.i  I)(()I>K(:i.mi  :  nixrr  actkm  domincs  ad  ahham 

KliHKDKHK    DK    TKUHA    TIA. 


s 


.\.\(]TUS  Moyscs  iii  j)ra'sciili  capilulo 
k^incipit  gcsta  pra»cipui  PalriarchiP.vidc- 
licet  Ahraha'.  proscqui  ac  siiif,Milaliiii  dc- 
scribcrc.  Di.rit  tiutcni  Doiniinis  lul  Alirtiin . 
Si  qiiicralur,  (piulilcr  ct  in  qua  forina  lo- 
cutus  sit  Dcus  ud  Abrain.  dici  polcsl  quod 
pcr  anffcluin  iii  huniana  specic  apparcii- 
tein,  qucinadinodum  dictum  est  de  appa- 
ritioi>ihus  et  loculioiiibus  factis  a  Deo  ad 
.\(lain  ct  Noe.  Eijrcilere  de  tcrra  tun.()wAn- 
do  ct  uhi  loculus  sil  Deus  ista  ad  .Abrain, 
diversi  diversiniode  opinaiitur,quihusdani 
dicenlibus,  quod  ante  mortem  Thare  pa- 
tris  sui,  aliis  autem  quod  postea.  Sic  et  de 
loco  varie  seslimalur.  Ait  enim  beatus  Ste- 
Act.\u.i-\.  phanus  protomartyr  :  Deus  glorise  appa- 
niit  patri  nostro  Abrahain.  quum  esset  in 
Mesopolamia,  priusquam  moraretur  in  Cha- 
ran,  et  dixit  ad  illum :  Exi  de  terra  tua,  el 


C  de  cognatione  tua,  et  voni  in  terrani  quam 
monstravero  libi.Tunc  exiit  de  terratJhal- 
da?orum,  et  hahitavil  in  (^haran.  i']t  inde 
poslqnani  inortuiis  cst  palcr  ejus,  Iranslu- 
lil  iiliiin  iii  tcirain  istain,  vidciicel  (^ha- 
naan.  Hipc  aulcm  narralio  S.  Slephani,  imo 
et  i^ucsp  evangelista?,  discordare  videtur  a 
iiltera  ista  Geneseos  in  trihus  :  Primo,  in 
hoc  qiiod  dicit.  Dominiini  isla  loculiim  ad 
.\brani  anle  inorlem  palris  sui.  in  fine 
eniin  pra'ccdcntis  ca[)ituli  icgiliir.  quem- 
adnioduni  Thare  [lalcr  Abrtc  iii  Haraii  dc- 

D  funclus  sit,  et  nunc  in  exordio  hujus  ca- 
piluii  iegilur,  qiiod  dixit  Dominus  Abr» 
vcrha  |)ra?lacla,  quasi  juxla  ordinem  rei 
gesla'  dictum  sit  hoc.ipso  Thare  defunclo. 
Porro  sccunduni  beali  Slephani  recilalio- 
neni,  Deus  locutus  est  islud  ad  Ahram, 
ante  patris  sui  decessum,  quod  eliam  in 


NMlUMIii    IN    <M'      \ll    tiKNKHIH. 


AHI.    \l.\ 


m 


sn|iiriilil»iis  clarins  innolr-iocl.   ScrniKlo.  A  hic.  Ncc  n-pciiiiM  ista  fnil  ol»  inotM-rlicn- 


(|nt>il  Slc|)liainis  ilicil  isla  a  hoinino  ilicta 
ail  .Mnaiii,  aiitci|ii.iiii  inuraiclnr  iii  (llia 
raii  :  |ira<ccilciili  aiilcin  capilnli)  sci°i|ilnin 
csl,  (|iii)i|  Tliaic  cuin  lilio  siio  Mtiaiii  i\i' 
(llialila<a  \cnicns,  \cnil  iii  llai.iii.  nl  cst 
(lliaran.  cl  lialiitavit  iliiilciii  ciiiii  Alirain. 
Dciiiilc  in  isto  capiliili)  scrihiliir.  i|iii)il  i|)si) 
riiurc  (lcrnncti)  in  llaraii,  llDiiiiniis  iDciitiis 
<'sl  ista  ail  Ahrain.  Tcrtio.  (|notl  Slcplianns 
ail    i|isiiiii   Altiani   ilc  C.lialilira   c^rcssnin. 


liaiii  ant  iic;:li;,'ciiliaiii  .Mnfi',  i|niii  |iiif<cc- 
|iliiiii  aHiriiialn  iiiii  noii  oMi^at,  nisi  |iro 
tciii|ii)rc  o|)|)oi  tiiiio.  I']t  iHlain  solnlioncni 
laii;.'il  aiicloi  Scliolaslica'  liisloria*  circu 
.\clns  .\|)osloloi  iiiii.  (|ii.iiii  ii  I.Mii  sci|ni- 
Inr  il)i. 

I*rii<lcrcii.  i|ii()i|  Stcplianns  iiiirrat  i|>siini 
\liiaiii  ilc  (lliiililica  c.Mssc,  |)ost(|i|itiii  itinli- 
\it  \cil)it  isla  it  Doinino.  (Inol)ns  solvilnr 
iiiodis.  1'riiiio,  iit  .Mcsoputainiii  (liciilnr  purs 


postipiiini   itiiilixit    it    Dontino   vcrbu    pru^-      (lliiil(lii<ii<.  sic(|nc  dicalnr   Alirani    Iniic   dc 
si'ri|)la.  .Moyscs  iinlcin  pricccdcnti  ciipitnlo  l<  Cliitldira  c.vissc,  quiu  <lc  .Mcsopotainiit.  i|nii' 


scri|)sil.  ipiod  Tliitrc  cmn  Ahiiim  c\iil  dc 
(Ihaldioa.  cl  hiihila\it  in  llitran  .Mcsopolii- 
niiii»  nrhc.  cl  ohiil  ihi.  Dcindc  in  islo  rc- 
fcrl  i'apilnlo,  (incnnidniodmn  Tliarc  dcfnn- 
cto,  Dcns  dixcrit  Ahiio  vcrha  hjrc  :  K.\i  dc 
lorra  Ina,  o\c. 

.\(i  isla  a  divcrsis  divcrsiniodc  rcspon- 
dclnr.   csttpic    |>roli.\um    omnia    rci'itarc. 


cst  piirs  (IhiildiCii'.  cxivil.  Iliiiic  antciii  so- 
Inlioiicm  Hithitnus  |)oiiil,  ipiic  ct  in  Sclio- 
litslicii  hisloriit  tiiii^'ilnr.  ct  cx  vcrhis  An- 
/.rnstini  clicilnr.  Sccnndo,  iil  .\t)raiii  dicatur 
primo  dc  (IhitldiPa  corporalitcr  cxivisse, 
scd  cnin  |)roposito  rcdcundi  :  iinnc  autcni 
pricccptum  sit  ci.  ul  ctiam  inciitc  indc  cx- 
irct.  id  csl,  .Mcsopotamiam  dcscrcns.  eun- 


.\uj,Mislinus  iiaiiKiuc  isla  concordal  cl  sol-  do  ad  lcrrain  promissioiiis.  iihjiccrcl  pro- 

vil  per  inodos  l()(jucudi  Scriplur.T.  (^uibus  posilum    revcrtcudi    iii   Chaldii'am.    Ilanc 

innlta  per  anlicipationem  ct  rccapilulalio-  solutionem  ponuiil  Slrahus.  Hcda.  Schola- 

neni  dicunlur.  llieronymus  vero  circa  hoc  C  stica  historia.  imo  el  (llossa  hoc  loco,  Au- 

dicit,  verain  esse  relatioucm  Hcbr;i>oruui.  gusliuus  (]iuHiue. 


dicenlinm.  (]iiod  Ahraui  liheralus  sil  dc 
igne,  iii  (]ucui  projeccraul  eum  ChaldaM, 
eo  quod  iguem  uolueril  adorare,  et  quod 
tempus  vitJB  sua>coinputelur  ei  ex  illo  die. 
Plauius  auteni  loquendo.  diceudum,  quod 
.Ac/.vii.a.  Deus  locutus  est  verba  hi^ec  Abra»  in  .Meso- 


Scd  quidam  tam  supcr  .\ctus  .\postolo- 
rum.  (piain  circa  huuc  locum.  solulionem 
hanc  reprobat.  eo  quod  non  videalnr  ra- 
tiouabile  gpstimare,  quod  Abram  proj^osu- 
eril  in  Chaldiram  redire,  in  qua  Nenirod 
tyranuus  reguavit.  Verum  hsec  ralio  mo- 


potamia.  venieuti  cum  palre  suo  Thare  ex  dici  est  vigoris.  nec  proptcr  eam  oportet 
ChaUhca.autequam  iutravil  aut  iuhahitavil  tautorum  reprobare  verba  doctorum.  Si- 
civitatem.  quie  dicilur  Haran  seu  Charan.  quidem  prohahiiiter  dici  potesl.quod  quia 
ut  Stephauus  refert.  quod  fuit  ante  ob-  Abram  fuit  multo  juuior  ipso  Nemrod,  iu- 
itum  Thare.  (Juod  vero  nuuc  legitur.  post  D  teudehat  redire  iu  Chaldaeam,  si  continge- 
niortem  Thare  Deum  ista  dixisse  ad  Abram,      rel  Xemrod  ante  se  mori,  et  istud  est  mul- 


duplicitcr  solvitur  :  Primo.  ut  istud  nune 
dictum  inlelliiialur  per  recapiUilatiouem. 
quia  Scriptura  non  semper  refert  res  ge- 
stas  eo  ordine  quo  sunt  factse.  Secundoi  ut 
credamus  Deum  bis  dixisse  verba  ista  ad 
Abram  :  primo  ante  obitum  patris  sui,  et 
antequam  habilavit  secum  iu  Haran,  vide- 


tum  apparens.  Abram  namque,  quando 
cuin  patre  suo  Thare  exivit  Chalda»am. 
nulluin  habuit  prgeceptum  a  Deo  relin- 
quendi  Chaldaeam  seu  terram  natalem  : 
ideo,  sicut  naturale  est  hominibus  ad  na- 
talem  affici  terram.  verisimile  esl  eum 
hahuisse  propositumet  affectum  redeundi 


licet  quaudo  de  Chaldica  veniens,  Mesopo-  ad  eam  occasiouc  oblata.  Denique  praefa- 
tamiain  est  ingressus.  ut  tactum  est.  Sc-  tus  ita  exponit  huiic  passum  :  Egredere, 
cundo,  post  patris  suidecessum,  ut  legilur      id  est  longius  recede,  de  terra  tua,  scilicel 


iOtf                                             tCNAHHATIO    I.N    CAP.    XII  (iKNKttlS.    —    AHT.    XI.V 

tlf  (!hitliljia,  \  iili*llcct  quoiiiuiii  <i(-  M(-^o|io-  A  iii<-  (]hul*la-oi-uiii  rst,   i-l    |iriiiaiiii  iii  .M<'SO- 

tuiiiu  fxtmiulo  vtirsus   tfriuiii    |>i-oiiii<)sio-  potuiiiiu  huhiluvil,  (|uoiiiuiii  iit)lu*'ruiil  sc- 

iiis,  loii^ius  (|uuiii   uiitf   uhiil   u  t!hulihi'u.  i|iii  il<-«)^  |iulruiii  suiuuiu  (|ui  *-iiiiil  iii  li-nu 

Frobut  i|uo(|Uf  coiivfuifiiliuiii  f  x|)o<<itioiiis  (ihuliluMiriiiii,  cl  Dcu»  prifi-fpil  (us  ul  (^x- 

ittlius,  quiu  (ut   uit)  iii  Mchruto  huhfliir  ;  itfiil  iiulf,  i-l  liuhiluiful  iti  (ihuruii.  Iti  lil- 

\  ud(*   lihi  ilf  tf  rru  tiiu.  Huusi  ilifutur  :  l'ro  li-ru  i|iio(|ui-  pru-i-fili-iilis  fa|)iliili  a|)i-t-lis- 

iilililutf  liiu  loii^MU<>  \ui|f  uh  fu.  A(l  (|uoil  ^iiiif  ->fi-il)ilui-  :  Tiilil  Tliaif  .M^raiii  liiiuiii 

(licfiiiluiii   viilflur,  (|uo(l  fxposilio  illa  sil  miiiiii,    ft   eiluxil    ilf   l'r  (Ihuiila-oruiii ,   iil 

iiiulluiii  itii|)ropriu  ft  iiiusilulu.  .Ndii  fiiiiii  iifiit  iii  tfrruiii  (Ihuiiuaii. 

proprif  uiil  usitate  lo(|U('U(lo,  dicitur  (|uis  .Xr^Miiiifulu  ({iioipif  Ihihhi  Puiili  iioii  \mvr 

egrudi  df   uliipiu  proviiiciu,   i-fgiouf    aiil  vuli-iil,  sfd   lulsu  iiifluduiit.   1'riiiio  fiiiiii 

urbf,  ijuiu  rucfdfiidu  dc   uliu   proviiiciu,  sic  urguit  :  (louslul  ipiod   HahylDiiiu   ciiiii 

regiouf  uul   urhf,  loiijiiius   i-fCfilil   uh  illu.  B  lola  lcrru  Sfiiuuur,  (|ua'  csl  (.ihaldaiu,  \u'V- 

Littfrui(uo(|Uf  Hfbruicu  i|uuiii  iuducit,  uon  liiifhul  ud  (Ihuiii  niiuiii  Noc,  cl   poslfrilu- 

e.st  plus  pro  cxpositiouc  ipsius,  quuiii  co-  li-iu  cjus.  Ahruiii  uulcm  dcsccndil  dft  Sciii, 

ruin  (|uos  rcprohal,  sed  (lotius  ininus.  Sivc  cujus  |)()slcritas   iii   aliis  ri^f^iouihiis  liahi- 

eniin  dicatur  .Vhraiii  df  (Ihuidu^u  cxisse,  tuvit.   iM-ror   islius   Vfrhi,  cx   praiiiiduclis 

quia  longius  lecessit  ah  ea,  sive  quia  reli-  verhis  Augiislini  ct  Judilli,  juin  pai(d  :  (piia 

quit  proposituin  rcdi-uiidi  ud  illuiii,  loliiiii  d*-   filiis  Isrucl    iiiiivftsulilcr  diiliiin   csl, 

hoc    luit    pro  ulililulc   ipsius  :   iiiio  iiia-^i^  qiiod  siiil  dc  pi-i)gftiii-(!liald:ci)riiiii.  rcxliis 

vidclur  Tuissc  pro  suliilc  uiiiniu'  suu',(iiiod  (|ui)quc  |)ra'Cfd(-iilis  capituii  iiiuiiiri-slf  src 

spiritualitcr  caiii  rcliquil  et  exiit,  utjiotc  loqiiitur,  (juasi  Thuic  gfnucrit  Ircs  lilios 

deponcndo  proj)Osiluin  rcdcundi  ad  ij)sain,  siios,  vidcliccl  Ahruin,  Nachor  cl  Aran,  in 

quain  quod  corjiorc  longius  recessit  ahea,  (ihalda^a,  praDserliin    qiiuui    Aruii    dicatur 

quuin  rutio  virtutis  ac  ineriluiu  niagis  con-  C  morluus  iii  liM-ra  nativilulis  suuj  in  Vv  CAuil- 

sistant  in  inlcriorihus,  quam  i-xtf riorihus  da'oriiin.   IJeniijue    dfciino  caj)ilulo    scri- 

rebus  ct  aclihus.  ()tiiin  cst,  quod  Soin  geiuiit  Arpliuxad,  u 

Aiiiplius,  Kahbi  Paiilus  circa  hunc  locuni  quo  sccunduin  exj)Osilorcs,  dcscctuJcrunl 

repi-obat   Lyrain,  (jui  pcr  terram,  di-  ((iia  (IhaldaM,  ul  ibi  cxposilum  osl.  In  (^jusdem 

Uominus  ait,  Lgredere  de  li-rra  lua,  (Jiial-  i- liain  exposilione  ca()ituli  diccbaliir,  qiiod 

daeam  intelligit,  dicensAbram  natuin  esse  Assur  filius  Cham,  egrossus  esl  de  tcrra 

in  terra  Chalda3te  :  quod  Pauius  islo  redar-  Souiiaar  souCiiuid{ca,expuisus  indo  a  Noin- 

guit.  asserons  Abram  osso  in  .Mosopolamia  rod.iiuiim  lami-ii  lorra  iiia  hot-odilario  jure 

nalum.  (Juocirca  scioudum.   quod   Paulus  jiorlinorot  ad  ij)suiii  Assur  :quo  ()alol,quod 

hoc  dicens,  non  soluin  contradicit  Nicolao  .Nomrod   torram  illam  vioienter  olilinuit, 

de  Lyra,  sed  et  sancto  Hieronymo,  Augu-  proiit  ox  Si-holastica  esl  ibi  aiiogatum  hi- 

stino,  Strabo,  Bedae.  ceterisquo  doctoribus  D  storia.  Socundo  arguit  Kabbi  Paulus,  quo- 

catholicis   communiter.   imo  et  Josepho,  niam    infra    iogitur  Abraham  praecepissc 

muitis  quoquo  doctoribus  Hobraeorum.Hio-  servo  suo,  ul   iret   in   torram  (-ognalionis 

ronymus  ((uippe  in  inuilis  locis   tostatur,  sua?.ad  accipicndum  indo  uxorom  filio  suo 

quod  Abram  in  Clialdiea  sit  natus,  et  inde  lsaac,et  dicit  quod  in  llobraio  habotur,  Ad 

in  Mesopotamiam  cum  patre  suo  profectus.  terram  nalivilalis  mea>,  ubi  nostra  trans- 

Denique  Augustinus  sic  ait  :  Sicut  Scriptu-  latio  continet,  Ad  terram  cognationis  mea3. 

ra  sancfa  indicante  didicimus,  in  regione  Ad  quod  dici  potest,  quod  dictio  Hebraica 

Chaidaeorum  natus  ost  Abram.  Doinde  Au-  iiia  sit  fortoad  ulrumquoaequivoca.  Tertio 

gustinus  probat  iioc  por  oa  quae  scripla  arguit,   quoniam  in   lil)ro  Josuo  habolur, 

sunt  in  Judith  historia,  ubi  Achior  de  filiis  qualitor  ipsoJosuo  locutus  osl  filiislsraol : 

judith  V,  israel  protestatur  :  Popuius  iste  ex  proge-  Trans  fluvium  habilaverunl  palres  vestri  josue\\i\,i. 


KNAUUATIO    l>    r.AI'.    XII    liKNKMIH. 


AHI.    XI. \ 


i07 


al>  iiiilio, 'riiiiit'  |)iil<'i'  .\l>niliii>  <>l   .N'a<'lior. 
Oonslal  aiilciii  i|iioil  Iriiiis  Hin  iiiin  <'sl  M<> 
sopolaiiiia.  I'!l  (|iiiitn  (licit,  .Mi  iiiilio.  satis 
iiisiiiiial,  (|iio(|  in(l(>  sint  oriiiiiili     \il  i|ii(>il 
r<>s|)oii(l('hir.  (|ii(i(|    |i('r   lcrraiii   Iraiis    lln 
\  iiiiii  .    inl<>llif(itiir   il>i    iioii   .Mcsopolaiiiia, 
s<>(l  (llial(la>a.  I'',l  |)cr  riiuiiiiii.  ilii  inl<>lli^'i- 
tiir  l''.n|)lirali>s,  sccinKliiin  c\|)osil()ri>s,  (|iii 
|)cr  (llial(la>aiii  (l(>('iirril,  nl  (liclnin  csl  plc 
iiiiis  in  (>\|)osilion(>  scciiiKli  ca|iitiili.  hciii 
(|iic  Mcso|)olaiiiia  non  sorlitiir  lioc  noincii. 
qiiia  tians   rituiiiiii  sila   csl.   scd  i|iiia    in 
iiicdio  (liioniin  cst  rinininuin.  hicitiir  i>iiiiii 
U  >/<«',s'o.(|uoil  <>sl  nK>(liiim.cl  /lafii /iuis  nqwix, 
(]uasi  in  a(]uai'uin   iiK^dio  [losiia.  (|ii(>ina(l- 
luoduin  diciliir  .\(iiiil(>^ia.  (|uasi  a(|uis  li- 
gala,  prout  iu  Scholastica  lorliir  histoiia. 
liwc  oiunia  (licla  suiit  circa  (>.\or(liuiu  hujiis 
capituli. 

Ei/i\'Jcrc  (ic  tcrra  tiux,  id  osl.sic  ab  lla- 
rau  civital(^  .Mcsopolami;r  vadc  ad  lcrraiu 
(Ihauaan.  ut  propositum  cl  ani^ctum  rc- 
d(>undi  ad  ChahUcam  omuino  ahjicias;  ct 
de  coijnationc  tiui,  id  csl  a  cousanguiucis 
luis.  (juos  iu  Chalda>a  ct  Mcsopotamia  ha- 
bes ;  et  de  donio,  id  est  habitaculo  ct  do- 
mosticis  scu  familia.  y;<?/r/.s'  tui,ct  vcj/i  in 
tcrrnin  (/noin  ino?/sfravcro  tibi,  vidclicol 
iu  lcrrani  (^hauaau  :  (\wx  nou  oxpriuiitur 
in  sj)cciali  a  Domino.  ut  pcr  hoc  obodion- 
tia  Abra^  inajor  inonstrarotur.  duni  obodit 
porgcndo  ad  locum.  cujus  nomen  ot  qna- 
lilalcin  nonduiu  a  Donnno  didicit.  Undo 

//tfftc. XI, 8.  ad  llcbrioos  Apostolus  :  Fido.  inquil,  qui 
vocalur  Abiaham,  obcdivit  cxirc  in  locuni 
quem  accoplurus  oral.  ncscions  quo  irot. 
Faciamque  te  in  genteni  niagnam,  id  est. 
copiosum  populum  laciain  nasci  ox  to  suc- 
cessivo  ol  inodiato.  non  obstanto  qnod 
uxor  tua  sit  natnralitcr  int'ocunda:o/ 6c;^c- 
dicani  tihi,  id  ost,  spiritualia  dona  gratia» 
ae  virtntuin.  toinporaliuin  quoquo  abnn- 
dantiain  tibi  ^vis^<,\-Aho\ctniagnificabo  no- 
men  tuurn.  dando  tibi  lamam  prseclaram, 
ineinoriamquo  porpotuain  in  hoc  mnndo, 

Prov.\r,.  juxta  illiid  Provorbiorum.  Momoria  justi 
cum  landibus;  o/-/.SY//t'  bcncdictus  subliini- 
ler  valdo. 


.\        J{cnt'diratii    //iticdircntitius    tifii,  rt   ntO' 
/rdirniii     iiiii/rdirriifi/ins    fi/ii.    ,\lit«T    JJcllS 

li(>iic(licil  lioiiiiniiiiis,  alilcr  niiiis  lioiiiiiii 
alti>ri  bcncdicit.  I)i>ns  ctcnini  lioiiiiiiiliiis 
liciicdicil.  doiia  Kiati.i'  dando  ct  iniillipli 
caiido  :  hoino  aiilciii  hoinini  liciicdi<'il,  l>(>- 
na  d<'  ipso  di<'<'iKl().  scii  ciim  landaiido. 
I'ra>lati  laincn  diciinliir  intcrduiii  siiliditos 
licnc(liccr<'  <-onsccraiido,  scii  ad  diviiia  <lc- 
imlando  cosdcm.donstat  aiitcin  i|iio(l  miilti 
iulidoh^s  ac  rcprobi  boiK^di.xoriiit  .\bra- 
lia'  iii  liac  \ila,  ipsiiiii  laiidando,  (pKiiiad- /,>n.iii(i,6. 

H  modiiiii  iiirra  <lc  llcinor  liabi^tiii',  i|ui  di-  /(c/.vii,io. 
.\il  :  1'i'iiicops  l)<'i  os  apiid  iios.  Simililijr 
Sarraccni  nunc  iisipic  iuaf,'nifi<'('  laiidaiit 
cuiii.  sicut  ct  impiissiiiins  ac  diabolicns  .\Ia- 
homotus.  (pii  iii  .\lcorano  suo  vocat  Abra- 
hain  viriiin  saiictissiiniiin.  (Jiiomodo  orgo 
vcriiui  cst  (piod  Doininiis  ait.  Honcdicam 
bcncdiccntibus  libi  '.  Kt  rospon(l<'iulum , 
(}uod  (pium  Dcus  nulliiiu  bonum  dcscrat 
irromuncralum,  ot  ipsa  iandatio  justoriim 
sit  (luoddam  bonum  ox  gonoro,  Dous  ali- 
quo  inodo  lomunorat  oam,  sallein  in  vila 

{]  hac,  quse  remunoratio  boncdictio  Doi  vo- 
catur.  Si  voro  exponatur  de  fidolibus,  qui 
ox  caritato  bon(Mlicunl  Abrah»,  certum 
ost.  (piod  talis  bcncdictio.  quuin  sit  actiis 
incritorius,  auginonlum  gratiio  ot  gloriam 
promoretur  :juxta  quoin  modum  dicit  Apo- 
stolus.  quod  nemo  potost  dicero  Dominns  \Cor.\u,z. 
Josus,  nisi  in  Spiritu  Sancto.  Atquc  in  tc, 
id  est  in  Christo  ox  tuo  somino  nascituro, 
jain  nato,  />enedicentur  univcrsa'  cogna- 
tioncs  tcrnv  :  hoc  ost.  univorsse  gontes, 
tribus  ot  linguae.  credondo  in  Christum, 

D  gratiam  in  prsescnti.  ot  gloriam  in  futuro 
consoquontnr,  juxta  illud  Psalmi :  Bonodi-    Ps.  lxx(, 
contur  in  ipso  omnos  tribus  torrae,  omnos  ''' 
gontos  magnificabunt  eum.  Undo  ab  Isaia 
dictum  ost  :  Sorvos  suos  vocabit  Dominus  /s.lxv,i5, 
noniino  alio,  in  quo  qni  bonedictus  est  su-  '"" 
per  terram.  benodicotur  in  Doo,  amen. 

Porro  Jndsei.  nt  dicitur,  ita  exponunt  : 
Bonedicentur  in  to.  etc,  id  est,  forma  et 
oxomplar  bonodicendi  omni  populo  eris,  - 
ita  quod  dum  quis  voluorit  altori  benedi- 
cere,  dicet :  Benodicat  sou  faciat  tibi  Deus 


KNAHHVllu    |>    C\V.    XII    liKNKHI»».    —    AHI.    \{.\ 


sieut  beiifdiYit  Ahniha^  Srti  islml  iiicoii- 
vi-iiit'iil«'i'  thi-luiii  rcutflur,  i|uuiii  iiiuuiik-- 
ruhilt^:^  }<iul«!»  tix^lili  riiil,  ft  iiiiiuiiii'i'al)i 
It^s  tribus  ^iiit,  iii  i|uil>us  iioit  t»l)M-i\alur 
riiniiu  uiil  iiiutlu>  hujuMiiutli  b«*iii'ilir(io- 
iiis.  Circii  hiK-  Uctbt)!  I'aulus  Miiltit,  licet 
Vfi-a  sit  t'X|»t)«.ilio  lila  |U'iiiia,  viililiifl, 
i|uoi|  hfUfiliirlio  (Ihristi  lit  supi-i'  oiuiii-iii 
iia(ioiu-m  (i-rrye,  hof  (aiiifii  iioii  lui(  .\l»iii' 
|ii'oiiiissuin  hof  liu-u.  Vfiuiii  iii  hoc  Ual»l)i 
Paiilus  iioii  si»luiii  cuiitrailieit  Lvra!!,  sfil 
i^tiaiii  .\umistiiio  ft  Isiiloru,  aliisqiif  ra- 
tholii-is  iluc(oribus  cuiniiiuiiid' r.  Ait  fiiiiii 
b.  Au^ustiiius  :  .\ilvi-i'li-uiluiii  fsl,  iluas 
i-fS  fSM-  |»i'oiuissas  .\biahu!,  iii  vi-ihis  prii'- 
habitis,  i|uoil  si-iiifu  t-jus  possfssuiiiiii  fs- 
sc^t  terraiu  (Ihaiiaaii  ;  aliaiii  i|uoqiif  luulto 
|)ra)staiiliui-i-iii,  iioii  ilf  fariiiili,  sfil  spiri- 
tuali  sfinijif ,  st-iliif t  (^hristu,  |)i-r  quuil  |)a- 
(t!r  fs(  noii  laiituiii  uiiiiis  Isiaflitifte  jji- ii- 
lis,  sfil  uiuiiiuiii  ^'i-iitiuin  (|ii:i>  lidfi  liiijiis 
Vfstifjia  foiiM-qui-ntiir.  Iili-iii  (iicit  Isiduius 
f  (  habelur  iii  tilussa. 

Eyressus  est  Uaque  Ahrain  <le  Hariin 
urbe  .MfsopulainiiB ,  sicut  pneceperat  ei 
Deus,  et  ioit  cum  eo  Lot,  qiii  inagis  c lcf^it 
adhierfrf  suu  patruo  juslu,  vidi-licf  l  Abric, 
quain  intfr  cctcrus  consanguiiifus  suos 
injustus  aul  ininus  justos  inancrf.  Tulit- 
que  uxorem  suam  Sarai,  et  Lot  filium 
fratris  sni ,  universamque  substantiam 
quam  possederant ,  el  animas  quas  fece- 
rant  xn  Haran,  id  cst  aniinantia  quap  ac- 
quisicrant  ibi.  et  disposilivc  piodu.xcrant, 
appliuaiido  activa  [lassivis.  videlicet  inares 
femellis.  Vel,  aniinas,  hoc  est  familiam 
quam  ibi  acceperant,  seu  servos  et  ancil- 
las  quos  emerant,  aul  eos  quos  forsan  ad 
unius  Uei  cultum  attraxerant,  (juoruin  ani- 
mas  dispositive  produxerant,  quantum  ad 
esse  gratise.  Quutaque  ceuisscnt  iu  ter- 
ram  Chanaan,  pertransivit  Ahram  terram 
illam  usque  acl  locum  Sichem ,  hoc  est 
usque  ad  urbem  sic  appellatam.  qus  in 
,/oann.iv.3,  Evangelio  dicitur  Sichar,  quod  nomeii  ve- 
nit  ex  corrupta  prolatione  ;  et  usque  ad 
convallem  Ilhi.strem,  id  est  delectabilem 
et  praeclaram,  ubi  erat  Pentapoiis,  seu  re- 


10. 


/Ai'/,iv,4. 
Ibid.  VIII, 


\  ^io    (piiii(|iif  civilaliiiii    postca    sttbvfrsa- 

luiii,  Mdi-lici-l  .Sodoiua',  (ioiiiorrlia),  f tc.,  6'«ii.  xm, 
itl  iiifra  tlicftiir,  (|uu)  rf^io  fiiil  aiilt^  siiaitt 
i-Vfi'sioiifiii  valdf  aiit(i'ita  al(|ui-  priiu-ipiia. 
('hanaiuvuH  autem  tune  erat  in  terra,  id 
usl,  (iliaiiaita'i  orti  c x  (liiaiii  filio  Noe,  luiie 
habilavi-iunl  iit  ti-rra  illa,(piie  ordiuatioiif 
diviiiii  fl  disposiliottf  ipsius  .Noi-,  iil  di- 
cuiit  lli-bia-i,  daitda  fiiil  sciiiiiii  Abrahii'. 
Naiii  ct  .Vlclchisi;di'i'h,  (|ui  crfdilur  fuissi^ 
Si-iii  filiiis  .\ue,  ul  iitfra  iiiagis  patfbit,  lia- 

,  bi(avi(  at(|Uf  i-fgnavit  iit  Sali-iii  uibi-  Ifirm 

n  (Ihaiiaan. 

.{jiparuitque  liominus  Ahram  iii  loco 
prudato,  et  dixit  ei :  Semini  tuo  ila//u  ter- 
runi  hanc.  Qui  wdificavit  ihi  altare  JJo- 
niino  qai  iipparuit  ei,  et  invucavit  nomen 
cjus,  gratias  agens  ei  de  beneficiis  ac  pro- 
inissis  ipsius,  pruplf  r  ipiod  cunstriixit  ibi 
illiid  altarc,  su|)fi'  ipiod  obtiilil  hoslias  ci, 
pioiil  coiisuf tudiiiis  cial  iii  lcgf  nalurali, 
sicut  piuMiiclum  cst  df  Abe i  e(  Noe.iiV  ///- 
de  transfjrediens  ad  montem,  qui  est,  vel, 
ut  aliqui  liabcnl,  vadit,  id  est  vfigil   si-u 

C  situs  est,  contra  orientem  Bethel,  hoc  est 
ex  opposito  orientalis  |)lagie,  per  r('S|)e- 
ctum  ad  iiibfm  nomiiic  \\i'\\M'\,  tetcndit  ihi 
tidicrnarnluiu  sunm,  iiilcr  Hctliel  it  oppi- 
duni  Hai.  Fropler  quod  subditur  :  ah  oc- 
cidente  habens  Bethel,  ct  ah  oriente  Hai. 
Uaque  sanctus  Patriarcha  cuin  sua  familia 
in  labcrnaculis  qute  secum  deiulil,  et  hinc 
inde  cxpandit,  moiatus  est,  quemadmo- 
dum  ad  Hi-braios  scribit  Apostolus  :  Fide 
moratus  est  in  tcrra  ri',proinissionis,  lan- 
quam  in  aliena,  in  casulis  habitaitdo,cum 

D  Isaac  et  Jacob  coheredibus  repromissionis 
cjusdem.  Exspectabat  enim  fundamcnla 
habentem  civitatem,  cujus  artifex  et  con- 
ditor  Deus.  yEdificavit  quoque  ihi  altare 
Doniino.  In  quo  patet  fervor  suae  devo- 
tionis.  Perrcxilqae  Ahram  vadens  et  ul- 
tra  progrediens  ad  meridiem,  hoc  est  ad 
partem  terrse  Chanaan,  respicientem  X^^\- 
ptum.  quse  est  ad  meridiem  respectu  Ju- 
daese.  Non  ex  animi  levitate  tantus  Patriar- 
cha,  tam  frcquenter  locum  mutavit,  sed 
ex  divino  iustinclu,  ut  terrain  seiniui  suo 


Hebr.  xi,9, 
lu. 


r.NAUHMln    IN    (  \r      \ll    UKNKSIM.  Mil      X|.V                                            ilHJ 

|ii(»iiiissimi  (•inMimspiciciis.c»  piMiwMnlcns.  A       (!irca   Imin     lociiin    i|ni<liiin    ail.    i|n(Ml 

^^iatias  |)c(i  a^ci-cl  amplKncs.  .K^\|ilii  rc|nilalianl  adnllciinin  inajiis  cssc 

Fiirlii  csf   tiiitiuii   fiiiiics    lii   l,fi'ii   Cliii-  pcccalnm,  (|nain    iKniiicnlinin.  Iluc   lamcii 

iiiiiiii,  lioc  csi  carisliii.  sivc  (*.\  niiisa  milii-  rcnr  iiiccrlnm.  nc(|iic  c\    lillcra  sc(|nilnr. 

ruli,  si\c  (ih  \ilia  (lliaiiaiiaMnnni.  \cl   pit)  Polnissciil  (|ni|)|ic  .K;^'\|)lii  aiiiuir  lil)i(linis 

plcr    iili'nni(|nc  ;   ifrsrriii/ifi/ii,-  Afinim  iii  iiiariliiiii  ali(|nanil()  occidissc,  ul  ('jiis  con- 

.  l\i/i//tfiiin,   iif  /ii'ri'i/riiiiii'ifiir,   id  csl,   nl  jn^^c  liliciiiis  iVncrcnlnr.  (|naiiivis   scirciil 

laii(|nam  |)(>rc;;riiMis  lialiilurcl  /'/'/  ad  lcm  lioinicidinm   adnllciio  cssc  ^'laviiis.  Siciil 

piis.   (|nons(|nc   sciliccl    rainc   sidilala.   rc-  cl    niiiic  ali(|iii    impii  (llirisliani.   iion   ol>- 

dircl    ail   lcnatii   ad    (|nain   (lcsii|)cr  iiissiis  slanlc  (|n<id  sciaiil    liomicidinm  cssc  cnor- 

Inil   acccdcrc.  Dcsccndil  ila(|nc.  id  c^l  ili-  miiis  adiillcrio.    inlcrdnm   occidnnl    inari- 

sccndcrc  c(i'|iil  in    Kgyplnm,  cnmlii  ad  il  liiiii.iil  cjns  iixorc  rriiaiilnr:  iiiio  vir  hoiiiis 
lam.  ([na*   in  hassiori  csl  silti,  (|iiain  lcrra  li  posscl   lciilutioiicm  lalcm   iiicidcrc.  iit  |>a- 

promissionis.  (lirca  lioc  Joscphus   scrihil  :  tcl   in  David.   (|iii   lccil  occidi  rriam,  si\c    ll/ie,j.ti, 

.\udicns  .Vbram  .K^'y|)tios  lclicitcr  vivcrc.  iit    cjns   liabcrcl   iixorcm.    sivc  nl   crimcn  "' 

luiiil  cos,  iil  coriim  ahnndantia  participa-  ipiod   ciim  illa  coiiimiscrnl,  c(darohir,  V(d 

rctnr,  cl    saccrdolum  auditor  csscl,  at(pic  poliiis  proj^lcr  iiliiiiiKpic.    I)ciii(jiic,  (jiiain 

cofjnosccrct  ipiaMlc  diis  c.xpoiicrcnl.  iit  aiit  f,Mavc    rc|)iitaliant    .Kf,'yptii    liomicidiiim  , 

iiudiorcs    iincniciis    scnucrctiir,   aiil    sua  (piod  ilcm  illiid  inortc  pniii(d)aiit.  coiistat 

prndcntia  cos  in  ornalum  imdiorcm  trans-  c\  lioc  (piod  sicnt  iii  IO\odo  lc;,Mliir.  (|iiiiiii     /ixod.u, 

poncrct.  Di.ritifii,'  n.rori  sii,r  :  Xori  i//ioif  .Moyscs  audisscl  ^)ul)licalum  cssc,  (|iialilcr   '' 

piilr/irn  si.s  uiiifirr,  rf  i/iiod  i/uuin    ric/r-  ipsooccidit  .K;,'yptiiiiii,  rn^'il  ;  ([uia  cl  IMia- 

ri/if  fr  ^f]i/i/j)fii,  (fii'/i/ri  s/i/if,  f.ntr  i//i/is  rao  ol)  lloc   volnit   cniii  occidcrc,  iioii   ob- 

rsf,  rf  i//frrfiriri/f  //ir,  nisi   lu  aiMpiicscas  slanlc  qnod  lalis  ac  lanliis  cssct  inlMiarao- 
petilioni  mca\c/  f r  rearrva/jiint.  ^\\o\\\Oi\o  ('•  nis  [)alatio.  PrailciTa  idem  ail  circa  liiinc 

sanctns  1'atriarcha.    cni   IVus   [)roniiscral  i^assnin.  ([iiod  Dciis  pcrmisit  faiiKMn  \w\'i 

([iiod  scniini  suo  darcl    lcrrain  (llianaan.  in   ItMia  (]h;inaan,   ut   ost(Midcrctur   lidcs 

hoc  diccrc  |)Oluit,aul  occidi  c.\pavit.t[nuiii  .Vbras  qui  cx  illo  eveiitu  noii  diffid^djat 

nonduiii  habiMvl  prolem.(]uasi  divina  pro-  de  veritate  divina)  promissionis,   qua  di- 

inissio  posset  frustrari  iu  co  l  Ad  hoc  dici  cluin  erat  ad  eum,  quod  tam  sublimiter 

potest,  quod  di\it  hoc  secunduin  inlerio-  esset  benedicendus  in  terra  illa,  quuin  la- 

ruin  causarum  coiisideralionem.    Altenta  inen  jani  e.x  indigentia  victualium  cogere- 

enim  libidine  .Egypliorum.  probabilc  erat  tur  eain  exire.  Sed  quamvis  lioc  poterat  es- 

sic  esse  vcnturum.  loqucndo  niodo  liuina-  se  aliqua  causa  pra^fata?  permissionis.  non 

no.  Sic  el  David  cui  Deus  regnum  Israel  tamen  ap[mret,  quod  propter  oslcnsionem 

jam  promiserat.  timuit  a  Saul  occidi.  cf  fidei  Abr*,  Deus  induxerit  plagam  famis 
semel  desperavit  se  posse  evadere,  tan-  D  super  gentem  illam,  tam  longe  ac  late. 

i  Reg.   demque  dixit :  Aliquando  una  die  incidam  Dic  ergo,  obsecro  te,  quod  soror  mea 

''^^"'   ■     iii  manus  Saul.  Itcrum  dici  potest.  quod  sis.  Per  hoc  Abram  non  est  mentitus,  nec 

sicut  Abraham  paratus  fuil    filium   suum  persuasit  uxori  ut  mentireiur,  sed  ut  ve- 

Isaac  immolare.  non  obstante  quod  Deus  ritatem  caute  celaret.  bona  sequivocatio- 

Gen.  XXI,  ei  spoponderat,  In  Isaac  vocabitur  tibi  se-  ne,  non  fallacia  perniciosa.  utendo.  Multis 

men,  nec  tamen  haesilavit  diffidentia  de  etiam  modis  dicuntur  homines  fratres  si- 

veritate  promissionis  divinse,  sciens  quia  mul  sive  sorores.  utpote  propter  identita- 

a  mortuis  potens  est  Deus  suscitare ;  sic  tem  naturse  specificae,  propter  amicitiam 

poterat   cogitare  de  semetipso,  et   nihilo  specialem,  propter  consanguinitatem.  pro- 

minus  mortem  naturaliter  formidare,  vio-  pter  fideiet  religionis  communionem  :  sic- 

lcntamque  mortem  velle  evadere.  que  Sarai  fuit  soror  sui  mariti  pluribus 

T.  1.  14 


ilt)  e.NAhHATIO    l>    lAl'      XII   (.KNKSIS.    -      AIH  .    XI.V 

iiumIih,  qiiiu  viililf  |»io|»iiii|ua,  ••ju^tlriiii|iir  ,\      lluiMiN  itlfiii  M;iiliil  lioi-   loto  :  Sciclml 

s|»(iici,  «l  i|uia  tmi-.->iiua  ii,  cl  ijuiu  cju^  .Muaiii  i|iii)il  rcj<cs  lciii|)()ic  illo  iiou  accc- 

diiii  i-clif(ioiiiH  ac  fidci.  llt  hene  nif  mihi  (lchaiil  iul  iixorc-»  siia^  tlt-  ut)Vo  accc|»las, 

yj/'a>j/fA- /c,  hoc  est,  quatciius  auioiv  tui,  cl  iiisi  posl  aiiiii  ciiruliiiii;  t|iiia  iil   (ln  ilur 

|>i-o|>tcr  lalciii  asscrtioiiciu,   nuod   scilicct  iii    lihit)  Ksllicr,   scx   iiicusihii^   uiigcbaii-  lUth.uM. 

surur  iiica  sis,  bcuc  raciaiit  iiiihi  .K^'y|)lii  ;  lin'  olco  iiiNrliiio,   cl  aliis  scx   iiiciisihiis 

i't  oicat  iiitiina  nii'a,  id  csl,   c},'o  ipsc  in  iilchaiiliir  (|iiil)Us(laiii  |)i},'iiiciilis  vaiiis(|uc 

vita  |)«Tiiiaiicaiu,  ucc  occidar,  titi  i/rtitiain  iiu;,Miciilis.   Isliid   iicc   vcriiiii   Nidcliir,  iicc 

tui,  hoc  cst  proptcr  hauc   b(*ii(d'icciitiain  apparciiliaiii  liabcl,  iicc  allcKalio  libri  lls- 

luaiii  ciica  iiic,  scu  [)roptcr  Kiatiositatcm  Ihcrcsl  ad  proposiluiii,  iicc  icclc  adducla. 

(H   aiiiabililal(*iu   tuaiii,   ipia    coiiiplacebis  Fuissct  cniiii  tuiic  n^gibus  id  cl  iiiiiic  iiio- 

.Egyptiis.  Icsluiii  laiiidiu  diircrri,  ct  carcrc  cupilis 

(lirca    hoc    ipuuril    iiiiidaiii.    tpioiiiodo  H  aiiiplcxibiis.    Kx   iiiiiltis   (|iio(|iic    aiiliipiis 

.Vbialiaiii    pcr    lalc    iiiciidaciiiiii    cx|)Osiiil  liisloiiis  posscl  jirobari  ()|)|)()siluiii,  iiiio  cl 

coiiju^ciii   suaiii    pcriculo   adullcni   :  ipia"  cx  hisloiia  Kslhcr.  Iii  libro  clciiiiii  Ksllicr 

i|u*slio  non  vidctur  eongruc  inola.  (pio-  noii  lcj,'iliir,  sicul   islc  allcf,'al,  ipiod  iixo- 

niaiii  sieut   iiunc   |)atuit,    vciba   ista  non  ics  ^W   iioso  acccpta?,   totidciii    inciisibiis 

erant  falsa,  ncc  cxposuit  conjuficiu  siiaiii  ungcrcnliir;   scd  ipiod  [)U(dla^  ad  cubicu- 

dircclc  pcrieulo  adiillcrationis.  i)(Mii([iic,  cx  liiiii  rcgis  Assiicri  duccndaj,  sic  uiigibaii- 

hoc  (|uod  .Kj:y|)tii  astiiiiabaiit  lciniiiaiii  il-  liir,  ([iious([iic  rcx  iiiiain  cx  illis  (dif,'(!rcl 

laiii  iioii  cssc  alietii  iiiarilataiii,  iioii  fuissct  iii  uxorciii  :  cl  illa?    [)U(dla'   craiit    eoiicu- 

ibi  forinalis  ratio  adultciii,  cx  [)artc  i|)>()-  biiia',    iion   conjugcs  rcgis.   Kt  dato  ([uod 

ruiii,  velut  si  quis  accedal  alicnain  ([iiaui  lioc  fuissct  eonsuctudo  a[)ud  rcgcs  Pcrsa- 

putat  suain  uxorcm.  Abraiii  ([uoqiic  ([uiiiii  iiiiii  cl  .Mcdorum,  cl  tciiq^orc  Assucri,  qui 
esset  vir  sanclus  atquc   [)roplicta,  eoiifi- d  |)liis([iiaiii  |)cr  inillc  quiiigcntos  annos  fuit 

debat   in   Doiiiino,   ([uod  coiijiifjcm   suam  (lost  l*haiaoiicm  istiiiii  .Kgy|)ti  rcgcin,  non 

servarct  intactam.  .\tlaiiicii  fccil  cl  faccic  laincn  sci^ucrclur  ([uod  a|)iid  icgcs  .Kgy- 

debuit  quod  in  se  crat,  utendo  boiia  ae  liu-  pti,  ct  teinporc  Abiahaj  fucrat  talis  con- 

mana  industria,  et  sibi  ac  suis  de  neces-  sucludo.  bisuper  in  libro  Ksther  habelur, 

sariis  providendo  :  quia  ut  asserit  Augii-  quod  dum  Assuerus  rex  elegissel  eam  in  iim.wM. 

stinus,qui  [)ericulum  non  cavet,  quantum  conjugem,   statim  dedit  requiem   in  uui- 

potest,   inagis   tcntat   Deuin  quam   sperat  verso  regno  suo  ac  inunera,  et  jussil  pa- 

in  co.  rari  conviviuin   pro  conjunclionc  ct   nu- 

Circa  hoc  quidam  scribit,  quod  homo  in  [)tiis  Ksthcr,  nec  fit  ibi  aliqua  mcntio  de 

periculis  positus,  semper  agere  debet  ad  protractione  carnalis  copulee,  postquain  iii 

sui  liberationem,  quod  potest  secundum  conjugem  est  assumpla.  Similiter  in  libro 

viam  humanam,  ut  non  tentet  Deum.  Is-  D  priino  Machabseorum,  ubi  describitur  con-  i.»/«c/i.x, 

tud  non  est  satis  idonee  dictum.  ncc  uni-  nubium  initum  inter  Alexandruni  regem 

versaliter  verum.  quum  ccrtuin  sit,  quod  Asiie,  et  Clcopatram  filiam  regis  yEgypli, 

plurcs  martyres  utriusque  scxus  noluerunt  non  fif  mciilio  dc  lali  dilatione  carnalis 

imminentem  occisionem  evadere,  quum  ct  conjunclionis:  sed  quod  Ploiemgeus  rcx  in 

apertis  carceribus  possent  et  rogarentur  Ptolcinaidc  celebravit  nuplias  filise  suae  in 

abire;  imo  quum  beatissimus  Petrus  apo-  gloria  magna  :  nec  in  aliqua  scriptura  au- 

stolus  ad  instantiam  fratrum  Romam  cxis-  thentica  invenitur,  quod  consuetudinis  fu- 

set  ad  evadendum  persecutionem  tyranni,  erit  regibus  [)Ost  iiu[)tiarum  cclebrationem 

occurrit  ci  Salvalor  :  Yado,  inquicns.  Ho-  abstincre  [^cr  annuiii  a  conjugali  acccssu. 

mam  iterum  crucifigi.Quo  dicto,  disj^aruit  Qatunqtie  inyrcssus  cssct  A/jrani  ^flijy- 

Christus,  et  Pelrus  reversus  est.  ptum,  viderunt  ^i^yyptii  mulierem  quod 


IvN  \llll\IIU    IN    (AIV     \ll    (iK.VKHlS.  Alll.     XI.V                                                 811 

pifli/wa  ftiscf  tiunis.  Ad  ('oi'Horiilcm  aiilcin  \  mcii  rcor-,(|ii(ii|  \oc  cl  Mclcliiscdccli  d  .ilii 

|iiilcliriliiiliiicm    liiii    rci|iiiiiiiiliir,    scciiii  jiisli  aiilc  Ahiam,  |)iil)licc  (lociiciiiiil   siil»- 

iliiiii   l'liil()s()|iliiiiii    :   Primiiiii   csl   clcf^iiiis  diloscl  poslcros  siios,  iiiiiim  cssc  ominiim 

slaliiia.   scii  coikIccciis   maj^MiiliKlo  :   idco  (Ircalorcm  iic  Dciim;  cl  ilcm,  (jiiod  Abram 

lioiiiiiii*s  paivir  slalura*  uoii  iliriiiilui   |)i(i  cx  sii|)criialiir.ili  illiimiiiulioiic  ma^is  (|iiam 

pric  |)iilt  liri,  (|(iaiiivis  dici  possiiil  dccori.  c\  asti-oiioiiiia  coxiiovil   lioc   ipsiiiii. 

Scciiiidiim    csl    proporlioiiala    coliahiliido  Si   priclcrca  (piicraliir,  ciir  IMiarao   noii 

mcmhroriiiii.     rcrliiiiii,    siipciriisio    iialii-  coxnovil  coiijii;(ciii  .Vhiii',  ipiiim  csm-I   in 

ralis   vi\idi(pic  coloris.    AV   inni/inrrrinif  doniiim  siiiiin  dciliiclii   :   rcspondcl   .ViiKH- 

firiiirifu-s  /*/iiiriiitiii,  id   csl    rcf,M   .Kf,'\pli,  sliniis,   ipiod   riii;.<cllatioiiil)iis  divinis   fiiil 

cujiis   rcj(cs   tiinc  co^Miomiiiidiiiiiliir   IMia-  supcr  lioc  iiiipcdiliis.  Vcriimtiimcn  in  (llos- 

nioiics,  siciil  cl   poslcii  Plolciiiiin,  cl  siciil  sii  liiii}.,Mlur,  ipiod  cx  libro  Kstlicr  cst  allc-  ^i//i.ii.ii. 

rcgos   Kranciin    co^nominantiir   Dclpliiiii,  l{;.,Mluin  dc  pricparalionc  pu(dlariiiii,  (piic  iid 

(|uum  lamcn  aliud  liiilicant  propriiim  no-  lliiilaiiium  rc<^is  pcrducct)iiiiliir.  Iii  S(dio- 

incn.  On'<li»'"  !'•'''  priucipcs,  inlcllij,Mt  cii-  liislicii   liisloriii  scrihiliir.  ijuod   Dciis   iiii- 

stodcs   |)assiij,Mi    :    ipiod    iiic|)luiii  vidclur,  pcdivil   dcsidcrium   IMiiirjionis   ii';,'riliidiiic 

(]uuni  passa^Mi  cuslodiii  iion  sit  taiii  iilluiii  cl  lumultu  causariim.  liiiic  siilxlitur:  J''f<i- 

olTiciuiu.  Idcirco  priiicipcs  rccliiis  inlclli-  (/rlfiirit  inilcut  /hnaiinis  Pfinraoncm  cf  iId- 

gunlur  (piidam  piiocipui  cl   iiiiijorcs  rcgis  iixinn,  id  cst   ramiliani.  rjns  iifiu/is  uui.ii- 

ofliciati.  (lui  (piod  ab  inrcrioribus  rorsitan  mis,  propfcr  icxorciu  A/jnnn.   id  cst,    ob 

porocpcrunl,  rciii  d(Muinliavcrunt  ad  coiii-  lioc,  (piod  cam  injuslc  abstulorant,  cl  IMia- 

placcuduin  cid(Mn.  Ef  IdiKfnrcnnif  iffain  rao  dclincrc  proponcrcl.  Si  quicralur.  (|u;e 

apui/  iffiiin.  id  ost  Sarai  apud  IMiaraonom,  luorunl  iiiaximu'  [ilagae  istap  :  jaiii  lactiiin 

dicoiido  quod  osset  pulolira,  inorigorala,  est,  quod  segriludiiios  oranl,  sou  iinpossi- 

honosta  ;  cf  sablafa  csf  miificr  iii  domum  G  bililas  pariondi,  pula  u.xoruni  Pharaonis, 

P/iaraonis,  id  osl,  IMiarao  jussit   ut   sibi  et  servarum  ojus  conclusio,  sicut  infra  ha- 

adduceretur.  AOrain    vcro  bcnc  usi  sunt  betur  do  doino  Abiinoioch  ;   aut   soininis  fifn.xx.is. 

proptcr  illain,   id  ost,   bono   focorunt    oi  fluxus,  sou  tcrror  soinnioruni,  apparilio- 

amore  Sarai,  quam  putabant  ipsius  soro-  quo  monstroruni. 

rem.  Fuerunffjuc  ci  ovcs  ct  boves,  asini  ct  Vocavitque  P/iarao  Abram,  et  dixit  ei : 

asince  et  cameli,  servi  cf  famufiv.  .Egyptii  Quidnam  est  /loc  quod  fecisti  7ni/ii ?  Q\iaisi 

namquo  contulorunl  oi  niunora.   hononi-  dicat  :  Cur  e.xposuisti  mo  huic  periculo,  et 

veruntquo  ouin  ob  causam  prselaclam.  Kt  his  plagis?  Qemre  /lon  indicasti  quod  uxor 

quoniam  in  aliquibus  oos  inslruxit.ditatus  tua  cssct  '/  Quam  ob  causam  dixisti  soro- 

est  ibi  in  his.  .Nompo,  ut  Josoplms  roforl.  rem  tuam  essc,  ut  toffcrem  eam  mi/ii  in 

et  in  Schohislica  rocitatur  historia,  arith-  uxorem  ?  An  Abram  ad  ista  responderit, 

meticam  et  astrologiam  docuit  oos.  Quae  D  te.vtus  non  exprimit.  Potuit  autem  causain 

scientiae  postea  ab  .Egyptiis  pervenerunt  rationabilom  assignare,  quae  tacta  est,  ne 

ad  Gra?cos.  Ipsequo  Abram.  socundum  Jo-  videlicet  propter  uxorem  suam  occidere- 

sephum.   primus  ausus  ost    pronuntiaro,  tur  a  plebe  .Egypti.   Sed  unde  cognovit 

Doum  unum  osso  omniuin  creatorem.quod  Pharao.  quod  Sarai  esset  u.xor  Abrse  ?  Di- 

conjiciobat  por  mutationos  terrae  et  mafris,  cunt  aliqui,   quod  ex  revelatione.   Porro 

per  ea  quse  contingunt  circa  solem  et  lu-  Scholastica  historia  dicit,  quod  dum  sa- 

nam,  alque  ox  omnibus  quae  circa  coelum  cerdotes  .Egypti  sacrificarent  pro  regis  sa- 

semper  evoniunt.  De  eodem  quoque  refert  natione.  acceperunt  responsum,  quod  Pha- 

Borosus  :  Post  diluvium  docima  genoratio-  rao  proptor  injuriam  perogrino  illatam  in 

no,fuit  apudChaldteosvir  justus  et  magnus.  sublatione  suae  uxoris,  esset  punitus.  Sed 

in  c(£loslibus  robus  oxpertus.  Verumta-  mirum,  quod   tantus  rex  voluit  u.xorem 


K>AHHAII<)    IN    i.W      \ll    i.KNKKIli. 


Ald.    \I.M 


aimplicis  |>«-ri->{riui,  i|iiuin  |)iiiavii  ijiis  su- 
lun-iii,  uit  i|trrr  roiijll^ciii.  Atl  (|lliiii  tliri 
poU-sl,  (|uo<l  |iuU'lli'lUii|i)  ft  iiiuilf^liu  iiiu- 
lierts  traxiMUiit  i-uiii  uil  hix- ;  lioiifstas  qiio 
quti  et  sapiiMitia  .Vhi-u<,(|iiiMii  trulii-iii  illiiis 
crtHlt^lml.  Prit'ttM-fu,  circa  illiul,  Kluf^cllu- 
vil  Doiiiinu^  IMiuiuoiu-iii  iiniplri-  uxon-iii 
Ahi'U\  iTcitat  L\ru.  i|uoil  iii  lli-hra-o  huhc- 
lur,  l*i'opti-i-  MThuiii  .Suiui  u\oii>.  .\hru!  ; 
quia  ul  ilituiil  llihraM,  Suiui  liuhuit  uiij^c- 
luin  sanctuin  corpot-is  sui  custotlcin.  liulc 
Sarai  diccnle  ad  uiigi-luni,    ul    pt-rcutcrct 


.\  1'lidi'uoiitiii,  pi-riiisMl  cuiii.  Si(-  Maiicta  (hi^- 
1  iliu  iltxil  ui|  spoii->uni  Miiini  :  llulico  uii- 
^cliini  corporis  iiici  cusIoiIimii.  I'U  siinilc 
lc^itur  ilc  hcala  .\gnclc.  Nunr  ti<ji)  i-rce 
rtntjil.r  tiitt,  iirri/u'  rilin,  rf  rtli/r.  /'/tl'rr- 
j)itt/iti'  J^hurtK)  suprr  Ahfuin  viris,  iil  csl, 
niinislris  suis  pru^ccpit  dc  Ahiain,  ut  cuin 
cl  iloincsliios  cjus  cuiii  scciirilalc  cx  /Kgv- 
plo  ilciluccrcnt ;  idco  suhdilur  :  ViV  tlnlti- 
.irruiit  1'Uin  rt  u.romn  rju.s,rt  oniniu  tjuu' 
Ituhrlntl,  piila  rainiliain,  pccora,  ct  ccdcra 
qiia>  hahchal. 


AUTidLrs  \i.vr 


E.XPOSITIO    SPIKITIALIS    EJUSDKM    CAPITll.I    DLODKCIMI. 


D 


I \ l  T  uiitetn  Doininus  uil  Ahrum  : 
Eijredere  ile  tcrra  tua,  et  de  coyna- 
tione  tua,  et  de  douio  patris  tui,  et  veni 
in  terram  tjuain  monstravero  tihi.  .Vhraiii 
noinine  ct  virtutc  Christuin  pru^lifiuravil. 
Abrain  namquc  pcr  duas  syllahas,  iiilcr- 
prctalur  [)atci-  cxcclsus,.\hraliaiii  vi-n),  pa- 
tcr  nmllaruiu  gcnlium.  i'orro  Chrislus,  iii 
quantum  IJcus,  est  pater  e.xcelsus  creatio- 
ne,  guhernatione,  justificatione  ;  imo  sic 
tota  superadoranda,  supersuhstantialisquo 
Trinitas  est  unus  pater  excelsus,  sicut  ct 
unus  creator,  unus  gubornator.  unus  ju- 
slificalor,pr;edcslinator  cl  glorificator.Sic 
quoquc  Chrislus  est  mullarum  genlium  pa- 
ter.Itaque  Christo,prout  est  Vcrbum  seter- 
num,dixit  Pafer  non  praecipiendo  tanquam 
minori,  sed  volendo  et  quasi  practice  in- 
telligendo,  seu  pcr  gencrationem  tefernam 
dando  et  communicando  ei  tolam  sapicii- 
tiam  suam,  sicut  el  deilatem  afquc  es- 
sentiam  :  Egredere  de  terra  tua,  id  est, 
per  Incarnationis  mysterium  de  coelo  in 
terram  descende.  hominibusque  appare, 
/»s.  xviii.T.  quemadmodum  scriptum  est  :  A  summo 
yoann.xvi,  ccelo  cgrcssio  cjus.  Unde  et  Chrislus  :  Kx- 
ivi,  inquit,  a  Patre,  et  veni  in  mundum. 


28 


H  Caduin  (piippc  c-,1  lcrra  \ivoi'Uin,  cl  pa- 
tria  Hcaloriiin.  AV  de  rufjnutione  tuu,  id 
est  mulliludinc  supiMnoruni  spirituum, 
(|ui  (in  (piaiilum  inlcllcclualis  simplicis- 
(pie  nafuru}  sunt,  et  Uco  heafifice  p(M'- 
fiuunlui')  qiiamdarn  cum  ViMbo  uiterno,  a 
qiio  condili  sunl,  cognationcm  sorliri  vi- 
dciilur.  \  quibus  quasi  cgressus  est,  in- 
l(M-  liomines  conversando,  non  illis  divi- 
nam  praesenfiain  subfrahendo,  sicut  nec 
locum  mulando  egressus  est.  Et  de  domo 
jiatris  tui,de  qua  ait  :  in  domo  Palris  mei  yoa/m.xiv, 

C  mansionos  mulfjp  sunl.  E(  veni  in  terram  " 
(jauin  inoii.strdvrn)  fihi,  lioc  cst  in  terram 
morfalium,  cf  iii  Juda^am  seu  Synagogam. 
Uescendit  enim  in  inferiores  partes  terraj,   JCj,iies.i\, 
secundum  Apostolum  :  quam  terram  Paler*"'- 
Chrisfo  secundum  naluram  divinam  inon- 
sfravif,  non  de  novo  aut  fcmporalif(M'  ci 
aliquid  osfcndcndo  scu  instrucndo,s('d  sic- 
uf  pr^jefactum  csl,  por  divinam  gcneratio- 
nem,  totam  suam  increatam  sapientiam  ei 
communicando.  Hinc  apud  .loannem  locii- 
tus  esf :  Pafer  diligif  Filium,  et  omnia  de-  yoa/i)i.  v. 

U  monsfraf  ci  qua'  ipsc  facif. 

Pra?forea,   Clirisfus  secundum  nafuram 
assumpfam.  csf  pater  excelsus,  et  mulfa- 


■>[). 


I.N  \llll  \  I  III    IN    (   VI'.     \ll    t.l.M.Ms. 


Alll.     \l.\l 


ilA 


rillll  ^Tiiliiiin.  in  i|ii,inliiin  'iiniiiiiis  |iuiili  \ 
U'\,  cl  |ii;rliiliis  iic  Iff^ishilor  Knli-siiiv  (liii 
(Tf^o  l'iili'i'  |>rii't'i'|iil ,  iit  r;;n'(lt'ii'liir  tlf  Iit 
ni  siiii,  iil  csl,  .Vposltiltis  riii-cicl  irc  iul 
gciiliiiiii  t'oii\ci'sitiiii*iii.  icliclii  Jiiiliita,  Sn 
iiiif;(if;ti  iit'  li'iii|ilti,  III  (|iiiliiis  Dciis  aiitc 
piM'  f;i'atiaiii  lialiittn  il.  \|ios|(i|i  iiiiint|iic 
(Ihrisliiin   s|)ii'iliialitcr  ad  p'iitcs  iiii(lit|iic 

portaVCI'UI\l .   Siciiur   MMlil    ;iil    lcn;illl    ^cil 

lililiilis,  iino  iul  coiihi  ,:.;ciiliiiin  clccliinnn, 
(>t  lioc  (lliristiis  lioiiio,  hco  Piilrc  iiiliciitc, 
si^Miiriciivit   .\poslolis  iiiitc  coiiiin  divisio- 
iKMii.  riulc  1'iiiiliis  |{aiiial)as(|iic  dix(M'iiiil  \\ 
Aci.  Mii,  JiKhris  :   Vohis  oporlchiil    priiiimn   loi|iii 

'"'  vcrhmn    \)c\ .    si-d    (HUMiiiini    rcpnlislis    il- 

hKl.  vvcc  i'oiiV(Mliiiiiii' ad  sifiitcs.  Sic  ciiiin 
praM'cpil    ntdiis  Dominus.  Ilinc   PahM'  jkm' 

/.?.\ii\,ii.  Isiiiam  loculus  csl  (Ihiislo  :  1'osiii  lc  in  lii- 
(•(MU  fjvntium,  ul  sis  sjilns  incii  usciiic  ad 
nllimnm  l(M'i'a\  FncinnK/tw  tr  iii  i/c/ifoii 
mai/iiani,  (Mc.  Isliid  lolum  iiu'Oinp;ir;ihili- 
l(M'  pl(Miins  in  (^hrislo.  (piam  in  Ahiaham 
(>sl  comphMnm.  ihupic  ('hrislnm  locil  Dcns 
rat(M'  scn  Trinilas  sninina.  in  jiiMilcm  ma- 
ijnam.  i'onv(M'l(Mulo  ad  ipsnm  innnnuMahi-  G 
lcs  populos  nalionnm  nhicnK^  hM-rarnm.qni 
in  Christo  snnl  n^g^^MUM'»! i .  cl  lilii  ejns  cl"- 
focti.  Et  hcncilicam  tihi.  llnmanilati  Chri- 
sli  Dons  Pal(M'  phMiissimc  IxMUHlixil.  loliim 
ipsins  capacilalcm  imiilcndo  snpcrnatura- 
libus  donis  g:i'atia>  ol  yloria^  omnitjnc  sa- 
pionlia    ac   virlntc,   (|ncmadmodnm    scri- 

/'.■i  xuv. ;).  ptnm  osl  :  Bonodixil  lo  Dons  in  aHornnni. 

ibid.  s.    Itomquo  :  Unxil  to  Dons.  Dimis  tnus,  etc.  Et 

iuac/iiificabo  iiodicii  finnn.  Dons  otonim  e.x- 

Phiiipp.ii.  allavit  (]hristum.  ol  dodit  illi  nonien  (inod 
9.  ... 

osl  supor  omne  nomen,  ut  in  nomine  (^jns  D 

onino    genu    nectatur,   coelestium,   lorre- 

strium.  et  infernorum.  Bonodixit  qnoque 

bonedicentibus  Christum.  ot  malodicenti- 

bns  ei,  puta  Jnda^is,  hseroticis,  coterisquo 

incrodnlis  ac  blasphemis.  maledixit.    * 

E</rcsfius  cst  itaqiic  Ahraiii,  otc.  id  esl. 

Christus  per  Apostolornm  pra>dicationom 

ad  gentes  transivit.  Et  ihvorcm  si/am.  id 

est  primitivam  Ecclesiam.ac  Lof,  eos  vide- 

licet  qui  socundum  earnem  oi  propinqui 

erant,  fecit  socnm  ad  gentes  procedore.  et 


II. 


p>  r  pniMlicalorcs  mios  lcrnim  coriim  \u'r- 

ambiiliuil,    in    qii.i    Iiiik     inonibiiliir   Cliii- 

iiiiiiinis,  id  CNJ  iiicrcdiiliis  |)opiiliis,  (!h;imi- 

iiirornm   iiiilii|iioriim    \iliis   plciiiis.    Ilhim 

i^'iliii    lcriiiiii    dcilil    Dciis   scmini  Chiisli, 

iilpolc  popiilo  chrisliaiio,  dc  (|iiii  ;ib  Isaia 

csl  pniMliclnm  :  Si  posiiciil  aiiimam  siiam    ^••""."'- 

pro  peccalo,  vidcbit  scincii  loiiKicvnm.  i']l 

iilibi  :(hiiiics  ipii  \idciinl  cos,  cogiiosciMil  ''"''• '■«i.'^. 

illos,  ipiiii   isli  siiiit  scmcn  cni   bciicdixil 

Dominns.   (Jni  infi/irarit    ifii  iittan-  liomi- 

iio.  Chrislns  ciiim  nbiipic  icdiriciiri  focil 
ccclcsiiis.  iiltpic  iii  cis  ;ill;iri;i,  ipiii'  cl  spi- 
riliiiililcr  iO(lifi('iivil  pcr  lidcm  cl  caritatciii 
in  cordc  fidclium.  iii  (piibiis  d  pcr  ipios 
oflcrl  sacrificinm  liindis  pjilri  indcsinon- 
lcr.  imo  ol  so  ipsnin  bicil  offcrri.  Ef  in- 
roc<n-it  iiomcii  c/iis,  (pioiiiam  inlcrpclhil 
pro  nobis.  ot  pro  noslra  offertnr  saliitc. 
rndc  pcr  Maliichiam  Dominns  conleslatur: 
lii  oinni  loco  ofbM'lui'  noinini  inco  obla-  '/«'"c/i. i. 
tio  munda.^7  indc  tran.s(jrc(licns  ud  mon- 
fcm  i/iii  csf  contra  oricnfcm  Bcflicf,  hoc 
est.  ad  Homannm  imporium  et  ad  excel- 
lentiam  philosophornm.  qui  erant  por  ela- 
tionom  erecti  contra  vera3  et  salularis  sa- 
pientia>  ortum  ac  luc(Mn,(pia>  sapientiaest 
in  Hothel,  id  est  in  domo  Dei.  Tcfcndit 
it)i  talicriiaciilnm  siinm,  hoc  ost,  Ecclc- 
siam  dilalavit  ibidom.  subjiciondo  illos  fi- 
doi  christiaUiT.  Unde  ad  (^orinthios  fatetur 
Apostolus  :  Arma  militia?  noslrae  non  car-  ^^\cor.x, 
nalia  snnt,  sed  potentia  Deo  ad  deslructio- 
nem  munitionnm.  consilia  destruentes,  et 
omncm  allitndinem  oxtollontom  se  adver- 
sns  sci(Miliam  Doi,  ot  in  captivitatom  rodi- 
gontes  omnem  intelloclum  in  obsequium 
Christi.  Ab  occidente  habens  Betliel,  et  ab 
orienie  Hai.  Por  occidentem  intelligi  po- 
test  adversitatum  eventus,  seu  obscura  Dei 
cognitio  per  speculum  in  eenigmate  :  per 
oriontem  vero.  prosperitatis  et  felicitatis 
prjesontia.  caritatisque  forvor,  et  clara  co- 
gnitio  deitatis  per  speciem.Bethel  vero  in- 
torpretatnr  domus  Dei.  per  quam  Ecclesia 
militans  designatur:  Hai  vero.  ocnlus  sou 
fons.  per  quod  trinmphans  insinuatur  Ec- 
clesia.  Christus  itaque  habet  Bethel.  id  est 


4,5. 


ili                                            E>iARHATlU    l.N    CAP.    XII  liKNKMt».    —    .VHT.    XI.Vl 

Kceletiiain   iiiilitaiit«'in,  a\t  ovcUUuU',  ^xoi.-  K  jnihhra  enset  nitnis,vt  nuntiaverunt  Pha- 

r<%i,  iii  his  qui  atl\»'r^italil)U^  «•.\fir«iitur,  raoni,  hoc   «'sl   [uiiuipi    Irnrhraiuni  ;  rt 

vX  [)«•!•  fi(l«in   ainbulantfs  Ih-uin  a'nif,MMa-  luutlaorrunl  illain   mnul  illinii,  viilutrs, 

tice  \iil«'nt;  Hai  aulfin,  id  fsl  KcclfMaiii  signa  ft  opna  Kcflrsiu' n-cilaiido  priiu; ij)i 

triuin|)liantfiii    iii  suis   clfctis,   (|ui    plfiia  ^uo ;  fl  sufjlata  cst  mtitifr  in  (/omum  /'fia- 

fflicitatf  ft  oiiiiii  |)roh|)«-rilal«'  rfphiitur.  /•<<o///v  .•  i«l  fst,  Kcclfsia  «'l<*cloruni  in  iiic- 

Intfi'  hos  (^liristus  t*st  nicdius,  unius(viclf-  «lio  lioiiiiniiin  iiii(|iioiiiiii  (|ui  sunl  «loinus 

licet  niilitantis)  Kcclcsia)  iii«'inl)ra  tiiuiii-  «liahoii,  [losita  «'st  iii  lioc  iiiiiikIo,  ciii  «'t 

phanti  ct^njiingfiis.  (^lirislus  «lixil  :  Kccc  ('^'O  niillo  vos  sicul    .vaiih.%, 

Facta    i-st    nutfin    fainfs    in    terru ,    id  OVfS  ill  Illfdio  lu|)Orillii.   Alnani  Vi-ro  fjcui'^'^- 

est  oinniuin  s|)iritualiuiii  aliin«'iitoi  iiiii  df-  usi  sunt  jyntjttcr  illain  :  id  cst,  (]lirisli  ini- 

ffctus,   S\nat^of<a  (iua'i«'nt«'  t«'rr«'na,  pra?-  sericordiani  niaffiiiricain  «'ssc  «lixfninl  d 

sertiin  «[uaiido  Jiida-i  |)ra'«licatioiifin  A|)()-  U  iuriiiilaiii,  ul  [icr  lioc  lacilius  alliccronl  ad 

stoloruin  al)jfc«'runl  aniino  obstinalo.  Ih-  [^cccanduin  lidclcs  ;  f'uirnnl<jue  ci  ovcs  ct 

sce/ulittjuc  Af/rani    in   ^Kyijjituni,  i«l    fst,  ftoocs,   asini   ct   usinw  ct  caiucii,  scrvi  et 

Christus  pcr  Apostolos  suos  ingrfssus  «*st  famnhr  :  lioc  est,  non  soliiin   innoc«'nt«'S 

g«'ntilitatfin ;  ut  jicrcyrinarctur  ilii,\i\  «'Sl,  et  siiii|)lic('s,  scd  ol  grossi,  iiidcs,  duii  cl 

tanquain   liospe.s  «*t   peregrinus  hahitarel  inal«*  lahoriosi,  cor()oralil«'r([ue  rohusti,  ad 

in  conlihus  cr«'«luloruin,  de  (fuo  Jcr«'niias  (^hrisluin  coiivcrsi  suiil,  ([uoruin  el  [iluri- 

^er. xiv,8.  pra^dixit  :  (Juare  quasi  colonus  venliirus  mi  dr  inisericordia  Uei  leinerarie  [)ra;sii- 

es  in  lerra,  et  quasi  viator  declinans  ad  nienles,  carnales  et  hosliales  «'ITecli  sunl. 

nianc ndum  ?   Dij-itfjuc  ujori  suw,    id  esl  Flafjcllavit  uutcm  Doiininus  Pharaoiwm  cl 

priiniliva'  Kcclesia»,  quain   pro  magna  et  domum  cjus  jihifjis  ina.riinis,f)roj)tcru.ro- 

praTi[)ua  [)arte  niisit  ad  gcntes  converlen-  rem  Aftram.  Doininus  cnim   [ler  aiigelos 

das  :  Novi  ffuod  pulchra  sis  mulier,   id  C  sanclos  el  homines  virluosos,  graviler  ac 

est  congregalio  et  sponsa  mea  oniiii  vii-  miilli|)liciler  Irihulal  diemoncs,  eorumquo 

lute  et  gratia   perornata;  et  quod  fjuum  [irincipem,  rcfrcnando  eos  ac  superando 

viderint  te  ^Kgyj)tii,  dicturi  sunt,   Uxor  et  derideiido,  co  ([iiod  (vhrisli  Kcclesiam  sic 

illius  est,  et  interficient  me,  et  te  reser-  tentarc  iion  cessenl :  cl  laiidem  eorum  mi- 

rahunt.  .Egyptii  isti  sunt  da>mones,  qui  seria  multum  augchilur,  dum  jiixla  IsaiaB  /«.xxiv.j*. 

visa  (]hristi  Ecclesia,  contulerunt  dicen-  oraculum    eoiigregabuntur  congregalione 

tes  :  Ecce  ista  est  Christi  sponsa  ;  ct  nisi  unius  fascis,  el  claudeiilur  in  carcere.  Vo- 

sunt  eam  a  Christo  avertere,  ac  spirituali-  caoitrjuePharao  Abram,e\c.Yioc  fil,quan- 

ter  constuprare  ac  perdere,  imo  et  (^liri-  do  diabolus  videt  et  confilelur  se  victum 

stuin  in  credentium  cordibus  enecare,  ita  a  membris  Chrisli,  et  dimiltit  victores  in 

ut  ibi  amplius  non  esset  per  gratiam,  nec  pace,  ut  servianl  Clirislo. 

regnaret  per  fidem.  Dic  cryo,  ohsccro  te,  D      Postremo  Abram  juxta  fropologiam  de-  Sensusiro- 

fjuod  soror  mea  sis,  id  est,  conslanter  me  signal  unumquemque  fidelem,  cui  jubet  '"''°s'ciis. 

confitere,  et  me  veraciter  incarnatum  te-  aut  consulil  Christus,  ut  egredialur  de  ter- 

stare,  ita  quod  per  assumptam   humani-  ra  sua,  relinquendo  propler  ipsum  omnia 

tatem  tuus  sim  frater  ;  ut  hene  sit  mihi  exteriora;  et  de  cognatione  sua,  relinquen- 

jtropter  te,  id  est,  regnem  in  populo  chri-  do  pro[)inquos:  et  de  domo  pafris  sui,  de- 

stiano  usque  ad  finem  mundi,  et  vivam  serendo  domesticos   :   qualenus  ad   nihil 

in  credentium  mente  per  fidem.  horum  inordinate  afficiatur,  imo  et  se  ip- 

Qmcmque  ingressus  esset  Ahratn  ^yy-  sum  abneget,  vincat,  morlificet,  et  sedens 

ptum,  id  est,  Christus  in  gentilitate  con-  in  clauslro,  levet  se  super  se  contemplan-  r/.mi.  .n, 

versa  regnaret,  viderunt  u^yyptii,  utpote  do  divina  ;  venialque  in  terram  quam  Do-  -*• 

d8emones,mw^*erew,id  est  Ecclesiam,  «^wof/  minus  ei  monslraf,  sancfam  ingrediendo 


l.>Allll\ll<'    IN    I.Al'.    \lll   (iKNKHlS.    —   AIH      \l\ll  S16 

irli^ionnii.   iili|iii'   iul    |)ati'iaiii    rcstiiiiiinlii   \  |m'i    i|isiiiii,  i\   licMctlinil  ri.  iliinilo  (')-iilii- 

('(l>l(<!sl(-iii.    ul    raiial    niiii    iii   ;^i'iili'iii    iiia         |iliiiii   iii    |i|-ii'm'I|Ii.  rl    \ilaMi  gloiia-  iii   lii- 
^tniMi .    alios    a'(liri('aii<l(i,    i-l   ('ihivci-IcihIo       liiro 


ViniClLlS    \LVII 


.\i'(>siii(i  i.ii  ii.iiAi.is  cAiTiii.i   iiuiiiiiii.iMi  ;   AS(;i.Miii'  i.»(,(i   \iin\\i  iu,    ki.yito. 


AS("I\.\  />/  7'  in/o  A/ird))!  i/r  .F.ififftto,  H /><•/•<■  (crrn.   iil   lni/iitnrrnt   simii/.   Polcral 

(|iia>  iii  (lcfliviori  csl  silii  qnain  rcgio  nli(|iic  tcrra  (llianaaM  ca|)ci'c  cos.  scd  iioii 

('lianaan.  i/isr  rt  u.vor  cjii-i,  rt  oinnin  i/iur  ila,  nl   pa^-iricc  siinnl  inaiicrcMt,  vidcliccl 

/i(i/it'/i(if,  li  Lol  cinn  i'o,  ni/  nnstrn/cni  /i/n-  siiic  coiilciitionc   pastornin   snornin.  (jiio- 

i/nni[{.^vvA^V.\\i\[\iVdi\.]'Jrnl<iiitciiii/irc.srn/-  ruin   unns(|iiis(jnc    rcslinavit    incliora   pa- 

i/c  in  pos.fc.s.fio/ic  niiri  cl  nr(/cnti.  licrcr-  scua  pr.TOCcnpaic,   ncc  ccsscrnnt  sihi  ad 

Kii.sqiic  ('st  /tcr  ilcr  i/iio  rciicnit,  id  csl  |)('i'  iii\  icciii,   (piiiiii   cssciil   lioniincs  inipcrfc- 

(piod  .K^yptnin  inlravcrat  a  incridic.  Hc-  i:['\.Eo  nntoa  tcmporc  Clmnamvus  cl  Plie- 

vcrsus(]nc  cst.  iiuinain.  a  mcrii/ic.  id  cst  rcza'iis,   id  csl    i^opnli   (>lianana»oruin  ac 

plas;a  nicridiana.  vcl  ah  .Kgypto.  (\\\iv  rc-  Phcrcza^ornm,   qni    nati    rncrnMl  e.\  filiis 

spccln   lcrra*  (llianaan,   cst   vcrsns  incri-  Chanaan   filii  (Iham.  hn/iiln/xint  in  tcrm 

dicin. /y/  liclhc/,\\x\\c\\\  pradalain.  Ait  (|ui-  /7^?.  Hoc  intcrponit  Scri|)tiira.  sccnnduni 

(lain.  (piod  in  llchnvo  habclnr,  Hcvcrsus  (',  Hahhi  Pauhim,  ad  innucndnm  quod  can- 

cst  pci'  mansioncs  quibus  vcncraf  :  qnod  sa  scparationis  Abra?  a  Lot  fuit,  qnoniani 

cxponcndo,  affirmat.(iuo(l  .Vhram.  quando  Ahram  limuit  quod  hahitatores  terra  illius 

intravil  .Kijyptnm,  non  habcl)at  sufficicn-  vidcnlcs  tantain  opulcntiam  suam  ac  sui 

lcm  pccnniam  ad  solvcndnin  in  hospiliis  ncpotis,  spoliarcnt   ant  cxpcllcrcnt   sc  cl 

siias  cx[)cnsas :  idcirco  pcr  cadcin  rcvcr-  Lot  a  tcrra  illa.  Alii  dicunt,  quod  Abram 

tchalur  hospitia.   ul   solvcrct   dchita  qua?  timnit  possc  ex  contcntionihus  pastorum 

ibi  contraxit.Istud  fahnlosum  videlur,  nec  litem  nioveri  coram  infidclibus  illisjudi- 

ai^parcnliam  habct,  quum  Dcns  promiscrit  ^\h\x%.Dixit  ergo  Abram  ad  Lot:  Ne,  quo'- 

Abra^   hcncdictioncm   in   si^iritualibns   ac  so,  sit  jurgium  inter  me  et  te,et  inter  pa- 

tcmporalihus.anlcqnam  cxivil  a>h'sopota-  stores  meos  ct  tnos  :  frntrcs  enim  sumus. 

mia  ad  lcrram  promissionis,  ncc  nnquam  id  cst  muitum  propinqui.  Timuil  itaquc 

fuit  tam  panpcr.  uf  non  habcrct  tanfillum  1)  Abram  ne  ex  occasionc  contcntionis  pa- 

pecunia>,  qua  solverct  in  via  suas  cxpcn-  storum  suornm  ctiam   infcr  eos  orirefur 

sas.  Erat  quoque  ignotus  in  illis  hospifiis.  confcnfio,  quse  infcr  domcsficos  tanto  de- 

idcirco  non  habcf  apparcnfiam  quod  de-  fcstabilior  est.  quanto  mutua  pax  eorum 

disscnf  ci  dilationcm  solnlionis  expensa-  est  appctibilior.  Ecce  universa  tcrra  co- 

rum,  nisi  forsan  sub  pignorc.  *  ram  tc  est,  id  est.  terram  istam  prsesen- 

Facta  est  rixa  inter  pastores  gregum  tialifer  vides  :  idcirco  considerare  potes 

A/)ram  ct  Lot  :  quia  nt  habcfur  in  littcra.  qu»  pars   cjus   aptior  tibi  sif.   Recede  a 

uterquc  corum  habnit  pecora  mnlfa.  di-  me,  obsecro.  Melius  namque  est,  salva  ca- 

versornmquc  gcncrum.et  fabcrnacula  pro  ritate  ef  pacc,  corporalitcr  separari  et  se- 

sc  ct  pcrtincntibus  sihi,  vidcliccf  pro  suis  orsum  morari.  qnam  cum  caritatis  et  pa- 

domcsficis  cf  l^ww^^wyh.  Xcc  potcrnt  eos  ca-  cis  dcfrimcnto  simul  et  corporc  habitare. 


iJUt                                           K^AHHATIO    IN    l.W.    XIII  GE.NKSIH.    —     \HI       \I.MI 

Si  tu  ad  HiiiiHtratn  itri»,   tyo  t/fa-^'/*^///!  A  iin|tit'(uli'iii  o|)|ii(iun()riiiii  iilordiii,  r('('(*ssit 

terwbu  ;  a»   lu  dfuterain  elfijffis,   c<ju  ad  ul)  nnu  nrli<'  ud  uiiuiii,  ji'^liiiiuns  iiultiluto- 

sinintram  iw^ri/am.  Iii  liis  vcrhis  u|i|)ur('t  i»->.  uiiins  nifiiorcs  iiui)ilalt»ril)iis  ullcrins 

t^xiiiiiu  tjunilus  Abra\  ut|iott*  curilus,  iiiuii-  urbis,  si   tuincii   in   (iivcrsis  ()|)|)i(lis   illis 

Hucludo,   pictas,   et   liuniiiitus  cjus,   qiiiu  sucecssivo  niorutus  cst. 

qnuiii  cssct  taiii  sutiiiinitci-  niujor  uc  (M'u-  l'ru'tcrcu  (iuuM'itni-,  ciii    i.ol  (|uuiii  cssct 

dilior,  tanicii  iii  oinniitu^  dctulit  siio  iic-  vir  jnstus,  clc^it  iiul^ilulioncni  iiilcr  pcs- 

poti,  elcctiuiiciii  dans  ('i,(^t  coiiiiiinni  pi-o-  siiiios  Sodoiiiilus.  .Vd  (|iiod  dirciidiini,(|nod 

vidcns  |)uci.  Kx  iino  Ai)ra'!  fucto,sc(-iiiidiiiii  ali(|iii    adsirihnnl    lioi-    inipcrrcclioiii    i|)- 

Auf^usliiiuiii,  lortussis  ctTcctu  cst  iuiidui)i-  sin->,  cl   diciiiil    iioiiiiiilli   cnni   pcjorutnin 

lis  islu  consiictudo,  ({uod  quuiido  uliquid  c.x  coliuhilulioiic  illoriini  :  (|iiod  iioii  vidi;- 

tci-rciiuiii  cst  iiitcr  lioniiiics  dividcndnin,  Inr  consonurc  vcrhis  di<;iiissiiiii  principis 
niajor  dividat,  ct  niiiior  cli>;ul.                      H  Apostoloruin,  (pii   iii  sua  sccuiida  scribil 

Eleoatin  itufjue  Li)t  uculi.s,  oidit  omncm  Cunonica  :  Adspcctu  ct   uudilu  I..0I  justus    11 /v/c. n, 

cirra   rcijiinicm  Jordanis,  id  cst,  circuin-  crul,  liabilans  iiilcr  cos  (pii  dc  dic  iii  diciii 

quuquc  adspicicns,  considciuvit  r('^'ioiiciii  uniiiiuiii  jiisli  iiii(piis  oi^crihns  cruciubunl. 

situm  circa  Jordunciii,  quu' liiiic  liiil  i-cf,'io  Idco  dici    polcsl ,   (jiiod    lorlc   iioii    scivil 

F('iita[)oiis  ^qute  iinioersn  riyahatur  aquis  tanlani  racinorositalciii  coi  iiiii,  (piaiido  in- 

Jordanis,   opportuiic  cxtra    fluciitis,    aut  tcr  cos  haititarc  clcKit   ac  cu'j)il.  Vcl  dis- 

etiaiii   [)iuviis,  rt///<'/y//rt//t  suhocrtcrct  iJo-  jicnsalionc  cl  ordinalionc  divina  id  laclnni 

minus  Sodomamet  Gomorrham,  sicut  jja-  cst,  nl    virlus  l.,ot   inaf^is  cxcrcilurcliir  ct 

radisHs  Domini,  lioc  cst,  sicnt   paradisus  ostciidcrcliir  pcr  illoriiin    j)ravitalcin  n(^- 

irrigatur  foiitc  ac  fluvio  cxsistcntc  iii  co,  (jnis^iinain,  (|uatciius  cjus  cxcinjilo  disca- 

et  sicut  jEgyptus  irrigatur  Nilo,  venienti-  iniis   iion   jicrvcrti   al)  inijtiis,   scd    et    ut 
bus  in  Seijor,  id  est  in  adspcctu  corQin,  C  Sodoinitjc  cjus   virlulihiis    a'dificarcntnr. 

qui   ab  .Egypto   vadunt    in   urt)cm,  Scgor  Ilomines  autem  Sodomitw  pcssimi  eranl, 

vocatam,  circa  quod  itcr  tcrra  .Egypti  cst  etc,  de  quorum  sccleribus  infra  dicetur. 

puiclira  ac    fcrtilis   valdc.   Elcgitque  sihi  Dixitt/uc  Doniinns  nd  Ahrain  jiosUjiiam 

Lof  rcgioncin  rirca  Jordancni,  hoc  cst,  in  dirisiis   csl  ah  co  Lof .    Ahram   (juipj)c   in 

aliqua  partc  rcgionis  illius  hahilarc  clc-  alicna  hahilans    lcrra,   anli(jiiain    habuit 

git ;   ct  recessit  ab  oriente,   id  est  plaga  consolalioncm  cx  cohaldlalionc  Lot  nepo- 

oricntali,  in  qua  erat  cum  Abram,  qua;  re-  lis  ac  socii  sui  :  idcirco  dum  ainore  vir- 

spectu  regionis  quain  clcgit  Lot  ad  inha-  tutuin  scparassel  eum  a  se,  meruit  conso- 

hitandum,  fuit  orientalis  ;  divisique  siint  lationcin  divinam  accipere,  et  eliam  (juia 

altcrutrum  a  fralrc  sno,  id  est,  unus  eo-  contenlioncs  jam  crant  a  domo  sua  suhla- 

ruin  recessil  ab  altcro  sibi  propinquo.  Lot  tse.  Leva  oculos  tuos  in  dircclam,  et  vidc 
vero  moratus  est  in  oppidis   quce  erant  D  a  loco  in   quo  nunc  es,  acl  aquilonem  et 

circa  Jordancm,  hoc  est  in   urbibus  Pen-  meridiem,  ad  orientem  et  occidentem,  id 

tapolis,  et  hahitavit  in  Sodomis,  id  est  est  ad  quatuor  plagas  terra>  Ghanaan  in 

civitatibus  Sodomorum,  pra^sertim  in  So-  qua  slas.  Omnem  terram  quam  conspicis, 

doma,  qua?  erat  principalis  inter  quinquc  id  esl  universam   terram  Chanaan,  cujus 

urbes  illas  pra^fatas.  Ex  quo  vidctur.  quod  parlem   nunc   vidcs  oculo   corporali,   tihi 

successive  habitavit   in  pluribus  oppido-  da1)o,  id  est  posleris  tuis.  Ideo  expositoric 

rum  illorum,  nisi  forte  plurale  pro  singu-  suhditur   :   ct  semini  tuo,  videlicet  filiis 

lari  ponalur,  juxta  niodum  loquendi  quo  Israel,  nsquc  in  sempiternum,  id  est  per 

aliquid  attribuitur  multitudini,  quia  con-  spatium  valde  longum,  vel  usque   in   fi- 

venit  uni    aut  alicui   parti    ejus.   Estque  neni  muudi,  nisi  peccando  moruerint  eam 

probabile.  quod  Lot  paulatim  experiens  amittere.  Tales  namque  promissiones  in- 


KNAHHATKt    IN    CAI'.    XIII   (iK>KHIH, 


AIU.    XI. Ml 


21' 


u 


/'.«.('WWIIl 

18. 


Iclli^iiiitiir  siil)  (■oinlilioiii'.  Vcniin  iil  nil 
/(rr.vii,.^.  It.  Slr|)lliilllls.  Mriis  lion  iliilil    \liiiill;i<  llr 
r(>(lilal(*in  in  lcna  illa  iicc  |iasMini  pcilis. 

l'\li'lil iDtillt'   si'nii'ii     tiiiim     siiii/    /iii/  1't'ri'iii 

f<'rrir.  id  csl,  innnincraltililci'  cos  iiinlli 
plicalx).  Si  i/iiis  /iiiiniiitiiii  /iiifrsf  /iiiiin'- 
riirt'  /iii/rt'rt'in  ft'rrtr,  sriiu'/!  i/iitii/iir  fiiiini 
niinii-rnri'  />i>fi'rif ;  i\iu\s\  dical  :  Tain  innii 
in(<ral)ilis  cril  poslcrilas  liia.iil  |)iilvis  icr 
ra'.  Ila'c  taiiicn  Iin  pcrbolica  lociilio  cst. 
iitpolc  pcr  cxccssiitn  dicla.  ad  insiniian 
iluiii  iiia^Miitiidinciii  rci.  scii  \  ciiciiniiliin 
nuilliliidiiiciii  posicroriiin  Ahraiia-  palriar- 
r.fi).  Mi,  cha»,  siciil  ad  .los(>ph  Pliarao  di.xil :  .\l)s(iiic 
oris  liii  iinpcrio  niilliis  niovchil  inaniiin 
aul  P(mIciu  in  oiniii  tcrra  .K,u:ypti  :  jn\ta 
ipicin  inodnni  ctiaiii  dv  clcclis  ct  aiuicis 
Dci  rcrtnr  iii  l*saliuo,  l)iiuiin(>rahu  cos,  cl 
su|)cr  arciiaiu  uuiltiplicahnnlur.  Ilt  si  ista 
proiuissio  vcriricari  |)olcst  in  soia  inulti- 
plioatiou(>  rilioruin  Isracl.  (piaiilo  iua,i,Ms  si 
cis  addautur  Ismaciita^  ac  alia>  uatioucs 
luagiia^  (M  iiiulta>  (<\  liliis  Ahralia>  uati,  dc 
quihiis  iulra  lial)chilur?  Smyt'  -f  cr(/o,  cf 
pcrambula  tcrraui  in  fonf/ifi(di/ic  cf  lati- 
tudiiic  siia,  (/aia  (lafuras  s/nii  catii  ti(>i  : 
ut  scias  niaiXuitiidiiuMU  hcncficii  luoi,  ct 
futurani  luuilitudiiuMU  soholis  tua\  atqiic 
ut  obcdicudo  luilii  in  isla  pcranihulaliouc 
terrir,  nicrcaris  j^raliaiu  aiuplior(MU,  aut 
ctiaiu  liiijus  promissi  implctioucm. 

Movens  igitur  Abrani  tabernaculum 
suu/i),  id  cst  secum  dcfcrcus  illiid,  venif 
cuni  u.xorc  et  domcslicis  atquc  pccoribus 
suis,  ct  l/abitavif  Ju.cta  co/ival/cin  Mani- 
b)-c,  hoc  est  viri  sic  dicti,  a  quo  vallis  illa 
coguomiuata  csl,  ita  qiu)d  .Maiuhrc  fuit 
cum  fratrihus  suis  AbriC  coufaHlcralus,  ut 
patebit  scqucnti  capitulo.  Iulcllig:cndum 
esf  tamcu,  quod  ohcdiculissimus  Abraiu 
statim  diviuum  istud  implcvit  pnrccptum. 
Est  quoquc  liaec  couvallis  in  Hcbro/if  id 
est  ]\\\\,!i)\chvo\\.  uEdi ^cavifque  ibi  altarc 
Domino,  eisdcm  de  causis,  ob  quas  et  ali- 
bi,  sicut  jam  patuit. 
Scnsusspi-      Praeierea,  juxta  snirilualcm  iutclliffen- 

ril.uilis.  '    .1  1  r 


\  tiaiti.  pcr  asccnMini  \hia>  cl  conjiiKiH  nr 
(loincsliconiin  ipsiiis  ah  .K^\pl(>  ad  |iIh 
^aiii  aiisli  alciii,  si;:iiiricalnr  asccnsio  (!lii  i- 
sli  cl  ridcliiini  cjiis  ad  ori^Milcin  Iikms 
a>lcrna'  ac  palriain  1'calorntn.  in  ipia  fcr- 
vcnlissiinns  calor  csl  Solis  jnslilia'.  I'cr 
divilias  vcro  ipsontin  in  arp-nto  d  aiiio. 
spiritiialis  opnlcntia  (iatliolicoriiin  in  oiniii 
\irlulc  ct  ;:ralia.  pra'scrtiiii  iii  carilalc  rl 
sapiciitia,  dcsi^Mialiir.  I'cr  rixas  diMiiiiin 
|)iislornin  .\hrain  ct  Lot,  iiit(dli^Mtiir  con- 
tciiti().(pia>  csl  iiitci  jiislos(>l   iiijiislos  |»r^- 

|{  lalos.scii  iiili  r  calliolicos  i-l  |ia>rclicos  pro- 
pt(>r  },M-c}i(>s  eis  snhjcclos  :  (pioniaiii  jiisti 
ct  citlliolici  pra>siilciitcs  nia.\iiii(>  dolcnt. 
diiiu  \iilcnt  popiiliitii  l)ci  ah  itnpiis  pcrfi- 
disvc  |)r;i'Ialis  ucj,d  i;,M,  s(;iiidiiiizari,;ic  iiiiilc 
doccri  cl  dccipi.  .\iiipliiis,  cxcmplo  .\hr;p 
discaiuiis  csse  solliciti  servare  iinitalcm  a>Am.h,.i. 
spiritiis  in  Nincuio  ]»;i(is,  iicc  soliim  siipc- 
riorihiis  ('('(hMc  ac  parcrc,  scd  ct  iiifcriori- 
hiis  liumilitcr  loipii.  pic  dcfcrrc.ct  omnciii 
coiitcntionis.  iric,  impaticiiliiP,  cii|)iditatis 
inqiiictudincm  cvilar(>  :  quod  el  religiosis 

C  sumnu>  (>st  u(>cessariuin,  (iiium  sanctus  tc- 
sl(  lur  llicronynnis  :  Nulia  vita  delcrior 
est.(puiin  cori)orc  simul  manere.el  aniino 
dissculirc.  El  vcrc  iufclices  sunt.  quibus 
uou  iiuum.  s(>(l  divcrsum  cor  (>st.  Insiipcr 
promissio  .\hr;c  facta  de  mulliplicatione 
sobolis  sUcT.  multo  pricclarius  csl  iinplc- 
ta  in  multiplicalionc  fideliuin  christiano- 
rum.  qui  ju.xta  Apostolum  ad  Galatas.  pcr  naiai.m.i. 
fidciu  sunt  filii  Abraha^.  Scmiui  (luoquc 
AbralKC,  utpotc  Christo  scciindiiiu  ualu- 
ram  humauain.  data  est  in  scmpilcrnum, 

1)  non  solum  Chanaan  tcrra,  scd  lotus  orbis 
terrarnm  :  cujus  senien,  id  cst  plebs  chri- 
stiana  instar  pulveris  innunicrabilis  facta 
est.  Uude  Patcr  ait  ad  Christuin  :  Po-  p.?.  n, s. 
stula  a  mc.  ct  dabo  tibi  gcntes  ha^rcdita- 
tcm  tuam.et  possessionem  tuam  tcrminos 
terra^.  Constat  item  quod  Christus  per 
pra^dicatores  suos  gloriosos  Apostolos,  ter- 
ram  iu  lougitudiuc  ac  latitudine  perambu- 
lavit. 


-1'^  KMAHHAIU)    l>    lAP.    \IV    (iK.>K»I».    —    ART.    XLVIII 


\ini(  ri.i  s  xi.vni 

KLltJUAllO    LIIIKHALIS    LAPITILI    gl AHTIUKCIMI    1    tAl.llM    KST    ALTKM    l\    IM.O    TKMPOHK. 

I^^ACri-M  r.it  tiutem  in.  Ulo  trtn/inrc.  Iii  A  llil)S  (|iiuiii  Hala.  Omnrs  isti  ,v'uU'\\C('[  quill- 

.   istocapilulo  (lcstribiliir  ridclilas  .U)ra\  l|uc  ickcs  l*cnla|)olis,  <iniiH-itcnint  In  vtil- 

ft  lonstantia  cjus  ac   forlitudo,  quoiuin  lem  Silvfstrcm,  qiia'  praTcdcnti  capilulo 

occasionc  rccilalui-  hic   hclluin   intcr  f^cii-  appcllalur  vallis  lllusliis  ;  t/t/te  nunr  cst 

tiliuin  ivjfcs  pcractuin,  ncc  cst  diriicullas  nitirf  Sttlis,U\  csi.posi  suhvcisioiicm  l*cn- 

in   littcra.  Factum  est,  iiKpiit,  ut  Amra-  lajiolis,  facla  cl  vocala  cst  lacus  salsissj- 

/>//«•/ /t'./- .SV/i//rt<//',  id  cst  dhaldjca' scu  Ha-  iiiiis  ct   niarc  .Morluiiiii,   (pioniaiii   iiiillus 

hylonis  ;  attpic  iit  l.yra  rcfcil.  Ilchra-i  coiii-  piscis  iii  co  vivcrc  polcsl,  [^ioplcr  s|)issi- 

inuuilcr  diciiiit,  (piod  .Viiirapli(d   istc   fiiil  ludinciii  ct  incptiludiiiciii  a^piic  illiiis,(|iia' 

Ncinnjd,   qucin   dicunt  fuissc  hinoniiuin.  tain  s|)issa  ct  sordida  csl,  ul  panniis  in  ca 

IJiiod   si    vcruin  cst,  vi.xissct  Ncinrod  islc  poliiis  in(|uiiicliir  (piaiii  lavcliir. 
valdcdiu.Kuitcu.iiu  filiusllhiis  filii  (Miain.  Dcindc  siihjiiiif^ilur  causa  |)ra'lii  hiijus. 

qni  (^haiii  fuit  filiiis  Noc,  a  quo  Ahraiii  dc-  \i  Jjttodcrim  cnim  annis  st-roieranl  (piiiKpic 

i'\mus  Uiil.  I'Jt  Arior/i  rcj-  J*onti,ct  C//ot/)ir-  rcf^cs   [)ra'dicti.  ('Iitxltn-hihotnnr  rcfii   Mla- 

lahonior  rc.r  EUiinittirnni.  i^wwK  iii  Sclio-  iiiilarum.    (pii    siihjiif^avcral   cos   sihi,    ila 

lastica   historia    dicilnr,    jain    domiiiandi  (|iiod  dcdcrunl  ci  trihuliim  duodccim  an- 

lihido  in  tantuin  proccsscrat,  (piod   pciic  nis  :  vi  in  lcriiotlcrimo  (inno  reccsserunt 

qiuclihct   civitas    hahiiil    rcficm.  (Juoriiiii  ////  co  pcr   rchcllioncm,  non  pcr  loci  mu- 

plurimi  suhdilicranl  aliciii  rcffi  majori.ct  lationcm,  (\c  (pio  rcccssii  Joram  rcx  Isracl  \\ Retj. 

landcin   oinncs  monarcha'  alicui,  ac  [)ri-  lo([iiilur  in  ([iiarlo  Hcf^uin  lihro,  Moab  vi'-  '■ 

iniim    monarcha'   Assyriorum.  Ei    Thtiilnl  ccssil  a  inc.  Ji/itnr  (juarlodccimo  anno  vc- 

re.r  (irniiiiin,  id  cst,  qui  rc.v  (icntium  a[)-  nit  Chodorlaliomor,  et  rcfjes  qui  cum  eo 

pcllatur,   vcl   proplcr  mulliludincin  gen-  crant,  percusserunt(/ue  Raphaim,  id  est 

tiiim   sihi   suhdilariim,    v(d  ([uia    in  ejus  ([uosdam  forlcs  seu  giganlcs  nalos  de  Ra- 

dominio    crant    homines    [)lurium    natio-  (]  [)haim.  aiit  Ha[)haim   iioininatos,  in  Asla- 

num.  Inirenf  hellum  contra  Bara  regem  roth,  hoc   est  in  loco  sic   nunciipato  ;   el 

,S'or/o///o/-////?,  ct  cetcros  qualiior  qiii  in  lit-  Carnalm  et  Ziiziin   nnn  eis,   id   cst    na- 

lcra   expriinuntur  :    qui    qiiiiique    rcgna-  tionrs  sic  appellatas.  ([UcP  erant  terrihiles 

vcrunt  in  quinque  urhihiis  rcgionis  quje  et  robusla?,  secundiim  llicronymum,  occi- 

vocatur  Pentapolis,  a  zevts,  quod  est  quin-  derunt  cum  prgefalis  gigantifius  Ha[)haiin; 

que,  et  roX-.?,  civitas,  inler  quos  rex  So-  et  Emim,  id  est  populum  sic  vocalum,  in 

domorum   dicitur   fuisse   principalis.   Pro  Save  Cariathaim,  hoc  est,  in  civitale  seu 

eo  autem  quod   nostra   translalio    habet.  loco  sic  dicto  occiderunt.  ct  Chorra^os  in 

Contra  Sennaab  regem  Adama'.  dicit  Lyra  monlihns  Seir,  id  cst  genlcm  sic  nomina- 

in  Hebr^eo  habcri.   Hegem   Bala' ;   estque  tam,  habitantem   in   montihus  Seir,  qua> 

Bala  nomen  civifafis.  quae  alio  nomine  di-  gens  infra  vocalur  Horrsei,  usque  ad  carn- 
citur  Segor.   Sed    non  apparet    sic  esse ,  D  pestria  Pharan,  id  est  urbis  sic  nuncu- 

quum  in  littera  alius  rex  Balse  introduca-  patae,  quw  est  in  solitudine.  Reversique 

tur,  nec  aliter  essent  quinque  reges,  de  siint  quatuor  reges  pra^dicti,  ct  vencrunt 

quibus  hic  sermo.  Adama  quoque  fuit  alia  usque  ad  fonfcm  Misphat,  id  est  ad  locuni 


KN\HM\rHt    IN    (AP.    Xl\    liKNKSI».    —    AMI.    M.MII 


!l',l 


foiilis  illins,  iii  (pio  loco  Dimis  poHtrii  pro-  A 
tliivil    liliis  Isiiici   ai|iiiiiii   dr    pflrii  :   iilro 
siilMliliir,  i/i\it   r.s7    ('ii,l,\,  i|iiiii  sic  dicliiN 
csl  lociis  illc  alio  noiniiic,  «lc  i|iio  loco  iii 
fni  iialicbitnr.  V.\  scciinilnin  llicroiiyinnin. 
vocaliii    luns  Jndicii,  (|noniain  Dcns   jndi 
cavil  p(i|Milniii  lsra<*l  conlra  sc  nniriniiran 
lciu,vcl,iil   alii   tlicnnl,  Mon^cii  ct  .\ari)ii, 
ViiHi.  \\,  (|ni  rncrnnl  il»i  incrctlnli  Dco,  \  iilcliccl  ad 
atiiias  (lonlradiclionis.  pioplcr  ipiod  lli  iis 
tnlit  coiilra  cos  scnlcnliain.  (piod  iioii  iii 
fjrcdcnMilnr  lcrrain  promissiiMiis.  niiidani 
(iicil.  tpiod  vocclnr  loiis  .linlicii,  ipioniain  |{ 
jniliccs  lcrra>  illins  (•onvcncrnnl  ihi  ad  dc 
lcrininandnin  jndicia.  Sctl  inirnin  si  iii  lo 
ct>  islo   dcscrto   convcncrnnl    ad   jndican- 
dnin.  F,t   jicrrnsstTit/if   oni/ictii    iwf/itiiiciii 
Aiiitttrrifivitiii,   id   csl    po|)iiliiin    rcj,Monis 
illins.  in  (pia   poslca  lial)ilavcriinl  .\inalc- 
cil{i>,qui  lcmporc  luijiis  btdli  nondiiin  Inc- 
ruul  nali  :  (•/  AiiiDrr/Knini,  hoc  csl  po|)ii- 
Iniu  AinorrlKOoruiu.   nalniu  (>\  Ainorrlia>o 
rilio   (]lianaan.  lilii   (lliain.  nl    (liclniu   (^sl 
capilulo   dccinio  :  t/iti  /itrt/ifaf/af  iii   Asa- 
so/if/iai/iar,  id   i>sl  iii   loco  sic   nomiiiato.  C 
qui   iii   lii>ro  l^ualipomcnon  vocalur  Imi- 
fjaddi.  stHMindnm  qnosdam. 

(JuuM-i  polcsl.cnr  pradali  quatuor  rcjjos. 
qui  V(MUM'unl  ad  pnjinandum  coiilra  qiiiu- 
quc  rcgcs  PtMilapolis.  inlcrfcccrunl  tot 
alios  populos.Ad  (piod  aliqui  dicunt.qnod 
popnli  illi  lucrunt  advcrsarii  trium  rcgum 
qui  vcncriiut  cum  pncdiclo  rcgc  Elamila- 
runi.  qui  adjnvit  cos  ad  dcjicicudum  ad- 
vcrsarios  cornmdcm.  dcindc  adjiiviM-iml 
cuni  conlra  rcgcs  IVnlapolis.  Scriptura  aii- 
\om  non  cxprimil  illud.  ut  dicunt,  quia  D 
non  conccrnif  iacla  AbrsB  et  Lot. 

Ef  rff/-essi  sinif  rex  Soffomorinn,  etc. 
Hic  rccitatur  qnalitcr  in  valle  Silvcstri 
congrcssi  sunt  quinquc  rcgcs  Pcntapolis 
contra  quatuor  ivgcs  prffdictos.  Et  lc/ya 
verferunf,  ceciderunfqite  if/i. Vovro  in  te.x- 
tu  statim  ante  hsec  verlia  habetur.  T77///.S- 
aute//i  Silvestris  liahehaf  imfeos  /nulfos 
hifinni/iis :  e\  ita  quod  dictnm  est.  Cecide- 
ruutque  ibi.  cxponunl  quod  rcx  Sodomo- 
rum,  et  rex  Gomorrhae  cum  multis  de  suo 


cxcrciln  fngicntcs,  rorrncrnnt  in  pnlfO» 
iiios,  a  ipiiliiis  laiiicn  c.xissc  diciinlnr.  vd 
iiuiiiiiiio\cl  ili\  ino  aii.xilio.  .Nam  paiilo  posl 
siilidilnr.  ipiod  rcx  Sodoinornni  \(Miil  oli 
\iani  Aliia-  posl  incc.  i'olcsl  taiiicii  i-xponi. 
qnod  (piidani  c\  coriim  popiilo  sint  occiHi 
iii  \allc  illa.  l'!l  tfni  rciiitiiiscnt/il ,  lti(/cru/it 
aif  nio/ifc//i,  i(i  csl,  (pti  a  (piatnor  rcgiliiis 
illis  occisi  noii  suiil.  ad  loca  coiifii^'i-rtint 
iiionlana.  i>cniipic  \allis  isla  lialidiat  lii- 
Inininis  piilcos.  \il  ipiia  c\  f()\cis  illis 
(Miini|)ci)al  cl  lollclialnr  iiiliiniiMi.  \  t  I  ipiia 
iiidc  accipitdialiii  iiialiMia  c\  qna  caMiicn- 
liiiii  si\c  liitnnKMi  ficiial.  '/'iilcrntii  iiittini 
Diitiiciit  ■sttf/staittiain  Siitfiiiiiiirn iii,v\i'.:  /icr- 
/itt/t  rt  Ltif  ct  tiinncnt  suf/sfa/itiaiit  c/us,r\v. 
lioc  fcciMiinl  (pialiior  rcgcs  viclorcs  iioriim 
(piiiupic  rcguni,  (pKMiiadmodum  inoris  csl 
in  ti(dl().  diri|>(M-c  spolia  dcvicloruni. 

isV  cccc  tiiiiis  t/iti  evase/utf  dc  |)radio.  ut 
(piidain  t\r  cx^Mcilii  rcgis  Sodomornm. //////- 
tiaril  Af/rani  IIcfira'i),'\{\  rs\  c\  s(Mninc  ilc- 
1)(M'  nalo.  I']\  (pio  palcl,  (piod  .ludaM  cl 
Israclitic  (licunlur  HcbraM  noii  al)  Abram. 
quasi  Al)raei,  sed  al)  llcbiM'.  nl  diclum  cst. 
Istc  fngi(Mis  a  pradio.  scivit  Lot  csse  nc- 
potcm  AbiVT.  ipsuiiiqnc  .\i)ram  esse  virum 
pol(Mil(Mii  ct  sapi(Mitcm  :  idco  nunfiavil  ci 
caplivilal(Mn  ct  advcrsilatcni  sni  ncpolis. 
Qui  Abram  /tahifavif  iu  vaUe  Ma/iih/-e 
Anior/-/ia'i ,  id  cst  in  vallc  quK'  nonxMi 
acccpit  a  vira  uoniinc  Mambrc.  qni  fucrat 
Amorrlijciis :  itaquc  in  vailc  Mamlirc  Amor- 
rha^i  fralris  Esc/iof  cf  frafris  Aner,  quia 
lii  dno  viri,  vidcliccl  Eschol  et  Ancr.  fu- 
crunt  fratrcs  carualcs  istius  Mambrc  /// 
rnim  pepigerant  fcedus  cu//i  Abra/n.  id 
est.  pactnm  amicitia^  secum  iiiicrant.  Ubi 
quseri  potcst.  cur  vir  ille  fidelis  cum  in- 
fidelibns  illis  pepigcrit  pactum  tale.  Re- 
spondctur.  quod  cx  quo  intcr  illos  demo- 
rabafur.  potcraf  in  licifis  cf  honcslis  cum 
ipsis  contrahcrc  fcedus,  prspscrtim  quatc- 
nus  hac  occasione  traheret  eos  ad  culfum 
unius  Dei.  Qiiod  ct  forsitan  antca  fecit, 
quamvis  Scriptura  non  referat  lioc. 

Quod  quum  audissef  Abra//i,  rapfu//i 
videlicet  Lot  frat/'e/n  suu//i,   nu//ieravit 


tm                                        KNAHKAIIO    l>    CAF.    XIV  OK.NKKlJ».    —    AHI.    XI.VIII 

e.i  ijfilitiM  I  !■)  i"ii  nlii.t  Miii.^s,  huf  f^l,   liuiiii-     A        .1/   II  III  Mili  hisiuli-ifi  ri\r  Siili-iii,  i(|  CSt 

ramlu  uiluiiaMt   m-ivus  huos  ii<l    |)ii>^iiaiii  iivitalis,(|uu- puslca  Jcnisalciii  <-sl  vucula, 

aptus,   trcii-ntim  itccfui  i't  inti).    K.Y  ((Uit  |)U-  iirnfi-rins   jiiiiiiuii    ct    eiiiKin,  iioii    U(l    icli- 

tet  quuiii  iiiu^iiu^  ct  divcs  vir  ru<*i-il.At'C(>.-  ciciiduiii  ip^iiiii  .Miruincl  itKpiiliiiii  cjus.iil 

pit  ctiuiii  sccuiii  ti-cs  ri-atr<'>  itru-ralos  sihi  dicuiil  iiiritlclc^  Jiuhci,  (|uoiiiaiii  Abraiii  cl 

coiifii')lci'alos,    ilc   i|iiil)ii>    |)i'ut)ut)ilc    <'><l,  populii'^  cjii^  porliivcriiul  sc(miiii  spolia  cl 

(|uo<l  ct   ipsi  iioii   puucos  ili'  suis  fuiiiiliis  \icluuliu  i-c^miiii  qiios  occidcruiil,  ilu  (piod 

t'\  propiiupiis  scciiiii  u^>iiiiipsci-iii(.  AV /)('/--  (ihuiii^  ahuiiduhaiit  ;    scd    protiilil    puiiciii 

liciutiis  cst  co.K,  scilKcl  (|uutu(jr  rcf^cs  pra'-  <'l  viiiuiii,u(l  oncrciidiiiii  l)oiiiiii()  pro  ((i-a- 

iioiiiiiiatus,   u.si/nc  l)an,   id  cst   us(|uc   ud  tiariiiii  aclioiic  di'  vicloria  Atira*  conei^ssu. 

foiilciii  lioliiiiic  l)uii,(|iii  csl  iiiiils  duoruili  froplci   (|iioii  Mihditiir  :  Kral  inim  siircr- 

loiitiiiiii  c.v  ((uil)ii^  ciiiuiial  Jordaiiis.  (lirca  ilns  l)ii  siiiiiini .  Iii  |r^'c  (iiiiii  iiatiira^  pri- 

(|ii<)<l  ait  (ilossa  :   V\\  <luol)iis  roiitit)Us  iioii  li  1110^'ciiiti    craiil    sa^-crdolcs.    VA    iiilcrdiiiu 

iiiiiltiiiii  a  M'   <listuiitil)iis,  riviis   iu   iiiiiiin  su<-<'i'doliiitii  trutisrcn-tiatiir  a  pritiio^i-iiito 

colli-cliis,  Mx-atiir  Jorduiiis.  .Nuiii  ulti-r  loii^  ad  postctius  iiatiiiii,  sii-iit  ct  jiis   pritiio^c- 

Jor  dicitur.  Iiiti't-<'u  .\l)rutii    |)<'t-><'culus  <'sl  niliiru' c.v   iiispiratiotic  cl   oKliiialioiic  di- 

rcf^cs   islos,  iioii  (jiiod   rc^M-s  a   lucic  cjus  v  itiu.   Saccrdoliiiiii   (pio^iiic    .Mcl(-liisc<lccli 

l'ii;;i'i'utit,  iiiio  iiiliil  scivcruiit  dc  cjus  ad-  liiil    ri^uru    saccrdolii    (^lirisli,    iil     iiilru 

vciilii.  Et  iliclsis  soriis,  id  cst  vcriiaciilis  taii;,'ctiii'. /A'//c^//.y //  ci,  vidclicct  Ahrai  taii- 

siiis  iti  trcs  turiiias  partitis,  ul  cx  trihus  (jiiaiii   tiiajor   iiiiiiori,   iiiiprccatido  ci   ho- 

Juiiic.Mt,  locis  liostcs   iiivadct-cf.  Sic  ct  (jcdcou   tt-<'-  iia  :   c/   ////  .-  licnciHrlus   Ahriun    l)co  c.r- 

cciitos  viros  suos  divisit   in   lotidciii  par-  icl.so,    id  csl,   ad   laud<'iii   cl   gloriain  Dci 

tcs.  Vel,  divisis  sociis,  id  cst  vcriiaciilis  siihliinis,  cst  Aljiaiu  Ijciicdictus  cl  laudc 

suis  scparatis  a   tribiis   rrulrihus   illis  ct  difiiius,  scu  Doinitio  dcpulutiis  ;  c/ /)c/«y//- 

corum  auxiliariis,  irrnil  snpcr  eos  nocte,  C  cliis  Dciis  cjcelsiis.  Dciis  aiilcin  csscntia- 

ulpotc  iiiiprovisc,  <'/ ;/<'/T/^s.s/7  co.s,  id  csl,  lilcr  hcncdictus  csl,  laiKiuatii    in   sc  ipso 

dorinicntcs   invasit   ac    triicidavil,    nsijiic  pcircclus  ct  sanclus,   cl   oiiitii  hono   110- 

llohn,  id  cst  locuiii  sic  dicluin,  cl  PliUMii-  iiiiiic  supcrdignissitnus,  ointiis  cliain   bc- 

cciii  urhcin.7/^tc  c.s/  ////  livram,\A  csl  siiii-  ncdictioiiis  cl  {^ratia'  causa.  Qno  jirolei/en- 

slram,  Dainasil.  Quum  cnim  pluriiiii  cxci-  te,  id  est  auxiliaiilc  cl  (lcfcndcntc  tc,  0 

tati   luf;ain   arripcrcnl,  pcrscculus  csl,  ct  Abrain,  liosles   in   manibus  tuis  sunl,  id 

fugiciiU^s   proslravit,  (piia  prse  sccuritalc  csl,suhjccti  sunt  tihi  <•!  vicli  u  le.Ei  dedit 

incaulacraiil  pauloaiitc  inchriali,  ct  |)ror-  ei  decimas  ej-  onuiibus,  id  cst,  Abram  dc- 

sus  incpti  ad  pr;pliiiin.A'cr///,y///y//c  oinneni  dit   .Mclchiscdcch  rcgi  dccimas,  dc  nmni- 

substaiitiam  cl  Lot ,  miilieres  i/iioijiie,  quas  hiis  spoliis  aiit  cliam  aliis  rchus  taiujuam 

regcs  illi  cx  urbibus  Pcntapolis  scciini  dii-  majori  ac  saccrdoti.  Dcniqiic,  ut  in  Scho- 

xcrunt  caplivas,  et  popitlum  captum,  qiii  D  iastica  historia  fertur,tunc  primo  lcgunlur 

crat  dc  cxcrcitu  qiiinquc  rcgum.  Ef/ressus  dccima)  datae.  Primiliae  vero  ab  Abcl  Dco 

est  autem  rex  Sodomorum   in  occursum  oblalffi  lcguntur. 

e;'«.s,  vidclicct   Ahra»,  jiosfquain   reversus  Dixit  autem  re.r  Sodoinm-um.(\\\\o^vQ9,- 

est  a  ccede,  id  csl  occisionc  scu  pcrcussio-  sus    fuit  obviam  Abra^,   ad    hotiorandiim 

ne  reijuin  quatuor  pripdiclorum.  Egrcssus  cum,  et  ad  rcgratiaiulum  ci,  quod  advcr- 

est,  inquam,  in  occursum  ei  in  valleSave,  sarios  a  quibus  ipsc  viclus  cral,proslravit 

id  est  sic  appcllata,  qucc  est  vallis  Reijis :  ct   spolia  rctulit  :  Da  mihi  animas,  hoc 

nam  alio  nominc  dicta  cst  vallis  Rcgis,  ah  cst,  captivos  rcstiluc  mihi,  qiii  dc  populo 

aliquo  regc  quicumque  fucrit  illc,  proplcr  mco  sunt,  ut  rcvcrtanlur  ad  propria  :   rc- 

aliquod  spcciale  quod  rex  iste  in  vallc  illa  lera  lolle  tibi,  id  cst,  suhstantiam  seu  spo- 

commisit  aut  hahuit,  aul  aliquid  tale.  lia  reserva  pro  te  et  auxiliariis  tuis.  Qui 


I..N.\llllAlln    IN    I   \l'.     \l\     t.KMKHIS.        -     AIH.     MMII  JRJI 

ri'\/»(nii/if   (■/'   .'    I.i'1'ii    iiuiiiiiin    iui-iiiii    iiil  A  iiiiiilaiiicii  \  •■riiis  tliri  vnlrliii',  (|iio(|  aiiiiiiH 

hiinii  i\i-irlsiiin  /tnssi-ssinwiii  iirli  rt  Irriuv,  jiihilinis   cl    i|iiiiii|iia^i'iiiii'iiis    (1111    |»niiiO 

i(|  csl,  |)(>r  Dfiini   (tiiiiiiiitii  (■icaloiciii   ac  iliviiiiliis  |>cr  \lo\scii   iiisliliiiiis,  al(|iic   iti 

(lotiiiiiiiin,  clcMitii   iiiiinn.  jiiio  :  cl  (licniil  lioc    laclo  Altiir    itricriKUcalii'^.   "St^^'    iHlml 

(|notl  islc  Inil    ni(>tlns  jnrantli  :   <///<"/  //  /'/'-  dc  atiiiis  Lol   scn   lcniporc  allocntioiiis  il- 

lo  ,<iiilifi'i/iiiiiiis  iisi/iii'  iiil  rnrrii/iiini  riilii/ir  liiis  diviiiii'  iid  Al>i'iiiii.ccrliliidiiicni  li.ihcl. 
//()//  iirri /liiiiii ,  id  csl.  |>ciilliis  iiillil .  t|niin-  1'iiclcnii  i|c  c\ccllciitia  Mclclliscdcch  cl 

lnmlihcl  |)iir\  nin.  snniimi.i'./' /)///////'//.%• //////•  s»i;ci<lolio  cjiis,  cl  (|iiiililcr  (ilirislns  dici- 

///(/  siint.  u\  csl,  liii)   cfiint  iinlc(|nan)  snc-  liir  saccrdos  riicliis  iii  iclcriiiim.scciindiiin    /'■  .,«  \ 

cnhnisli.  cl  ca  pcrdidisli  in  hcllo.\cl  (jiiii'  ordincm  .Mclcliiscdccli.  innltii  scrihil  Apo- 

adliiic  Ina   snnl  tlc  jnrc  anl  liicto  ;   nr  ili-  slolits  iti  cpislolii  ad  llclnicos,  inicr  cclcra 

ras,  Ki/n  ilifiiri  Aln-iini,  \uH'  cst,    iic   iiidc  dicciis  :  Pricciirsor  pro  tiohis  iiilroiil  Jcsiis    iifhr.  m, 

lc  jaclcs  cl    inilii  imprnpcrcs.  .Ncc   c\   mi-  \\  sccniidnni    (ikIiiiciii    .Mclcliiscdccli,    pijtili-  ""■ 

porl)ia  (lixil  lioc  .Vhram.scd  (pioiiium  Dcns  t'c\  tacliis  iii  aMciiinm.  Ilic  cniin  Mclcltisc-    ii»<i.  mi, 

ci  promiscriil.  (piod  hcticdiccrcl  ci  in  om-  dccli  rc.v  Salcin,  saccrdos  Dci  snmtiii,  cui  ''' 

nihns.   idco  nolnil  sniim   lociiplclalioncm  cl  dccimiis  omiiinm  divisit  .Vhraliam.  (pii 

udscrihi  liomiiiihus.  Krri'/)(i\  //is  ijntr  rn-  .Mclchiscdccli    inlcrprcliilnr   rc.\  jnslilia^  : 

incdrriint  Jiirrncs,  id  csl,  vcniacnli   mci  dcitidc  anlcin  ct   rcx  Salcm,  quod  cst  rc.x 

ipii   [)nj;iiavcrunl.   ipiorum   cxpciis;is  jam  pacis;  siiic  piilrc.  sinc  malrc.  sinc  gcnealo- 

taclas  cx  spoliis,  non  porsolvo  lUH' rcddo  :  f,Ma,  iietpic   iiiilinm  dicruin,  iicqnc  finciti 

ft  parfiljiis  rirornni.  lioc  csl   spoliis  scn  liahciis,assimilatns  anlcm  Filio  Dci,  maticl 

slipcndiis  qiui>  juslc  dchciitni'  viris  Amoi-  saccrdos  in  pcipclnnm.  Onocirca  pcnsaii- 

rhaMs, /////('('//('/•///// ///('('/////.vidciiccl  .l//('/".  dum.tpiia  ul  scrihit  Tliomas  in  tcrtiii  par- 

Esrliol  rt  Manibrr.   hti  acci/)iant  parfcs  lo  Suiuma^  suae,  (puestionc  ^l,  In  oHicio 

snas,  qua>  ,jurc  pra>lii  ims  dchcutur.  Circa  G  sacordotis  chio  cousidcranlur  :  priinuin  ost 

quod  ait  (ilossa  :  Ahram  vir  justus  niauus  ipsa  ohlalio:  sccuudnm.  sacrilicii  consum- 

/«• '^^^"'' suasoxculit  ah  omiii  munoro.ln  quoostcn-  inalio,   [)ci'  ([uam   lii   pro  quibus  sacrili- 

ditur.  quod  hclla  a  ridolihus  non  cu|)idilii-  cium  immolafur,ctrccluin  sacrificii  conso- 

to,  sod  caritalo  ot  an[uilalc  committouthi  quunlnr.  Kffocfus  aufcm  sacrificii  Chrisli, 

snnl.  Stipoudia  quoquo  inilitautium  cxci-  i[uo  ohlulif   so   ipsuin    in   ara  crucis,   est 

[)it.  ct  [)artos  oorum  i[ui  socuin  puguavo-  consocutio   folicitatis  «'lcriue.    Passus  osf 

rnuf.  parfim  justifiam  suain  domonstrans,  ouim  pi'o  nobis,  proptor  bona  futura,  cce- 

partiiu  stipcnilia  logitimc  pui>nanlihus  do-  lestia  et  a^ferna.  Ideo  sacerdofium  Christi 

l)ita  nou  ahuuons.  vocatur  seternum.  Et  item  idcirco,   quo- 
PraMcrca   dc   isto    .Mclchiscdoch  scrihit       niam  aliud  saccrdotium   non  succedet  ei 
Hioronynuis.quod  Hohran  dicunt  cum  fuis-      in  vila  pra^scnti. 

se  Som  filium  Xoo  :  et  omnes  primogcni-  D      Prietoroa  sacordotium  Chrisfi  of   sacer- 

tos  a  Noe  usquo  ad  Aaron,  sacerdoles  fuis-  dotium  cvangclicse  legis,  iu  mulfis  oxcel- 
se,qui  iu  conviviis  cf  oblationihus  populo      lit  saccrdotium  veteris  legis,  quoniam  au- 

benedicobaut.  lu  Scholasfica  quoquo   ha-  fert  peccata,  et  Eeternaliter  manet  :  quod 

bofur  hisforia.quod  aliqni  dicunt.a  pra^fa-  significatum  est  per  sacordofium  Molchi- 
ta  victoria  Abra^  ot  romissiouo  caplivoVnm      sedoch.  qui  decimas  sumpsit  ab  Abram,  in  /iw.o.io. 

quos  rcduxif.  annuin  jubikeum  hahuissc  cujus  lumbis  quodammodo  docimafus  est 
initium.  ot  quod  ideo  insfitutus  cst  quin-  Lcvi  sou  logalis  sacordos.  Unde  sacerdo- 
quagesimus,  quia  Lot  tunc  orat  ([uin-  tium  Chrisfi,  dicifur  secuudum  ordinom 
quagcnarius.  Yol.  quia  qninquaginta  anni  Melchisedoch,propler  eminentiam  veri  sa- 
fluxorunt,  ox  quo  Dominus  orat  Abrse  lo-  crificii  quod  est  Chrisfus,  seu  Sacramen- 
cufus,  quando  cgrodiobafur  do  Haran.  Ve-      tum  altaris  super  sacrificia  legis  Mosaicae.  • 


•i-h-t 


KNAHHAIIO    IN    I.AI*.     \l>    (jK.^tCHlH. 


AHi.    XI.IX 


Sacrificlum  cnlm  .Vl«lthisH<ie<-h,  (|uo<i  fuil 

oMullt)  puiili  cl  vilii,  III  l'i('('l(;!>iu  (itiili 
iiuaUir  cl  L-(*ii<«uiiiiiiul(ii'  u«(|uc  ail  fiiiciii 
muiuli.  Kl  ((Uiiiiluiii  <i(i  hoc,  ttac-crduliuiii 
.Vlelchiscdt^i-h  iH-rfcclius  |>rud'iKuravit  sa- 
cerdotium  (^hristi,  ({uam  saccitlolium  iliiid 
lcgale.  Veruiiitami-ii  aihcrtciidiiiii,  (|uiu  iil 
tactiiiii  cst,  iii  >ucci-ilotio  (lliri^li  duo  pcii- 
sautur,  |>uta  ohlalio,  ol>lulioiiis({uc  cric- 
ctus.  (Jiiuiitiiiii  ud  piimiim,  saccnlotium 
le^ale  ma;.ji-.  |)circ(-tc  |>rud'if^ura\  it  saccr- 
dotiuiii  (ihristi,  (|uaiii  saccrdoliuiii  .M(d- 
chisedech,  (juia  iii  sacriliciis  le^is  ricl>ul 
clTusio  saii^uiiiis,  siciit  ct  (^hi-islus  sc  ol- 
1'crciido  suii^iiiiicin  siiuiii  riidit  pro  iiohis. 
Sed  quoud  circcluiii  (|Ui-iiiduiii  oblulioiiis 
(Jiiisti,  qui  esl  niystica  iinilas  Kcclesiic, 
saccrdolium  .Mclchisedc(-li  iiiaxis  jhtIVcU* 
piudi^uiuvit  sacerdoliuin  (Jirisli.  Dhliilil 
iiamqiic  Vlelchiscdech  panem  el  vinuiii, 
pcr  (pui'  uiiitus  KcL-lcsiu'  dcsij,Miulur,  (pium 
(.!hi'i>liis  [>cr  ridcin  (-uiilulciiMpic  coliigil. 
1'i'oplci'eu  siih  spccicbus  punis  cl  viiii,  sa- 
cririciuiii  Chri^^ti  alque  Kcclesiic  Irequen- 
tatur. 

Ainplius,  ipse  M«dchisedech,  dicilur  sine 
patrc  et  iiiatre  ac  genealogia,  noii  liubens 
dieruni  initiuin  iiequc  finein,  quoiiiam 
iii  Sciiptura  non  le{^ilur  initiuin  aul  liiiis 
genealogiie  ipsius.  Sed  contru  lioc  obji- 
ci  potest,  quoniain  pari  ratione  ef  cete- 
ri,  quoruin  genealogiiB  e.xordium  ac  liiiis 
non  describuntur,  dicerentur  sine  patre  et 
matre,  et  non  liabentes  rincni  initiuinve 
dieruin.  Prieterea  dicliim  est,  coininuiiilei-- 
que  tenetur,  quod  .Melchisedecli  luit  Sein 
filius  Noe.  Genealogia  vero  Sem,  et  ini- 


A  tiiini  ac  finis  vita>  sii:r,  iii  (lenesi  descri- 
biiiiliii'.  I'^l  i'c>|>oiidciiduiii  (pioiid  primiini, 
ipiod  cctcrorum  dc  ipiibii^  ait  Sciipluia 
canonica,  aliqiio  iiiudi)  iii  ipsis  Scri|)turis 
describiliir,  uiit  iii>>iiiiialiir  gcnealogia.  Kt 
ilu  noii  c^l  iU'  |>ulriurchu  .Melchisedech.  Ad 
^ceundiim  coiiiiiiiiiiilcr  i-es|ioiidclui-,  quod 
;,'ciiculoj.'iu  .Mcl(-|iiM'dcc|i,  non  dcs(-i-il>itur 
Mib  noiiiinc  islo  MclcliiM-dccli,  (piumvis 
dcscribulur  siib  iioiiiinc  Scni.  (^oiilru  ipiod 
deiiuo  objici  posscl,  qiiod  |>i'0|>lci-  diversi- 
tuteiii  nominum    iioii    lil    iii    ic  signirica- 

li  lu  iiiiitatio  :  idcirco  non  scquitiir,  (|iiod 
gciicalogia  illius  viri  iii  Si-iiptiiris  non 
cxpiiiiiatiir.  qiiumvis  iioii  c.xpriiiialiir  siib 
iioiiiiiic  i.>>lo  .Mcli'lii>cdccli,  iiiio  polilis  se- 
({uitiir  (juod  exprimaliii',  quia  sub  iiomine 
isto  Sein  recitatur.  .\d  ipiod  polerit  re- 
spondcii,  (piod  .Mclchisechrch  dicilur  sine 
genealogia  <tl  sine  patre  ac  matre,  ac  si- 
nc  piincipio  ct  riiic,  luoptcr  iiiiniam  i-jiis 
iuiliijuilutciii  post  dilii\  iiiiii,  (jiiii'  laiila  <;x- 
slilcrat,  (piod  nuilus  (-oiitcinporaneus  ei, 
noverat  tain  principiuin  <'jus  quani  linem, 

C  seu  parentes  ejus  ac  inorlem,  sensiliva  et 
piiesentiali  cognitione. 

Insuper,  .Mclchisedech  vocatus  est  nomi- 
ne  isto  .Mclchisedcch,  quod  interpretatur 
rcx  juslitiic,  quuin  anlea  vocaretur  Scin, 
pioplcr  opportunum  regiinen  qiio  prajluit 
suis.  VA  item  rex  Salern,  id  est  rex  pacis, 
quia  in  piijecipua  pace  regnavit.Postremo, 
quia  .Melcliisedech  fuit  rex  Salem  seu  Je- 
nisalcin,  qute  est  in  terra  Clianaan,  dicunt 
quidani  doctores  quod  terra  Chanaan  or- 
dinalione  divina  et  institutione  ipsiusNoe, 

D  pertinuit  ad  posteros  Sem  ac  filios  Israel. 


ARTICULUS  XLIX 


I)F.    SPIRITUAI.I    KJLSDKM    CAPITULl    QUARTlDKCIMI    INTRLLKIKNTIA. 


P 


10 


UGNA  quatuor  infidelium  regum,  con-     bos  semper  sunt  jurgia  ;  quod  item  iniqui 

tra  quinque  perfidos  reges,  in  primis      raro  concordant  ad   invicem,   iino  contra 

Prov.wn,  designat,  quod  inter  ambitiosos  et  super-      se  mutuo  praeliantur  frequenter.  Kt  rur- 


KNMIIIMIM    IV    tM'       \N  I.KNKHIS  \  II  |  .     I.  ii-l 

siis,  (|iiotl  (tiaiii  Mlia  i|iiii<(liiiii  iin|iii^iiiiiil  A  ris,   lM'ii<'ilirili|iii'   Dro,  «'t   «laliaH   hkiI    i-i 

sr    iin  icciii ,    (|ii(-iiia(liii()i|iiiii    ^^iila    iiisli  pnt  (-o,  i|ii(t(l  (It-dit  siiii  iiiiiiislro  v  itloriiiiii 

^al  11(1  ('siiiii  ac  pdtiiiii   sii|)ci'Hiiiiiii,  vaii»  ((iiilra  iii\  isiltili-s  liosN-s.  0<  <•///•/•// y//i(////«- 

f;loiia    iiitcKliiiii    iclialiil    iii(l(-    (lcsidcrio  <  /  /<•(•   Siulninnnini .   I*cr  i|iio(l    riKiiialiir, 

laudis   liiiiiiaiia-     lilciii    (|ii(i(|iic    (l(-siKnal ,  (|iio(l  Ikiiiiiiu  \  irluoso  ri(-(|ii(-ntcr  st-  iii^r- 

(jiiod  Hiialiioi   |>cccala  |»ia'(-i|iiia,  (|iia-  (|iia  iil    \aiiii'   ^loiiii'   cl    clatioiiis    lcnliilio    dc 

tuor   viiliililiiis  (-ardinaliliiis  cvslani   coii  (i|i(-i(-   iiotaliilit(-r  Ikiiki  ii(-  iirdiKi    (iiii    \ir 

Iraria,  iil|i(ilc   inlcni|tci;iiiliii.   tiiiKir   iiKir-  jiistiis  rcs|i(in(|ci(- d(-|i(-t  ciini  .Miriuii  :  .Non 

diiiiitiis,  iiKlis(-rclio,  injiislilia,  iiii|iii>;iianl  a(-ci|iiaiii  (-\  (iiiinilnis  (|ii;i-  liia  siinl,  id  csl, 

(|iiiiK|ii(*  lioiiiiiiis  scnsiis,  scii  |i(iliiis  iKiiiii-  in  iiiillo  lilii  coiiscnliidii. 
ncin  inlcriorcin  pcr  (|nii)((iic  s(-iisiis  c\lc-  hcnii|iic  pi  r  lioc  (|iiod  r(-x  Sodoinoriiin 

riorcs.  dixit  iid  .Mirtini,  /></  ///////  iininiits,  irh-ru 

lii  liujiisccinodi  uiilcin  |)Uf,M>a  inlcrdiiin  W  loll,'  lilil  :  insinuatiir  (jiiod  dialioliis  u^x  J-i- iu.u. 

ctiaiii  itlii{ui  clccti  ct  houi.  (|iii  dcsi^uau-  rilioruin  su|i(-rl)iii',  uon  aliud  (|ua*ril  liiia- 

tur  pcr  Lol.   caplivauliir  viiK-iilis    inipi(--  lih-r.  iiisi  aniinas  lioiiiinuin.  (-1  C(-tcra  cis 

latis,   (-oi-riicndo   iii   vilioruni   consi-usuni  p(-i'iiiittil.   diiiniiiodo  iiiiiniits   i'itp(-rc   pcr- 

cl  acliiiu.  (Jiiod  aliiis  lalc  uialuui  cvadciis,  iiiilliitiir.  Iiisiipcr  pcr  hclliiin  .Mira',  (pii  dc 

cl  viclo  coiupaticus,  dcuuuliat  Aliiw  llc-  lidc  cl  ohcdiculia  spccialilcr  (•oiniuciida- 

///•((-().  id  cst  viro  (-oulcmpialivo  scu  |)rii»di-  lur,datiir  iiil(-Hi^i  (piod  \iiiiit(-s  (-oiilra  vi- 

catori  (lcvol(),(pii  virlulil)iis  uiox  ariualus,  tia  ju},Mt(-r  |)r;i'liculiir,  i^noralaipK-  (piatiior 

iusc(piiliir  iuvisihilcs  hostcs.ct  orando  scu  vili;i.  iiiio  ct   iinivcrsa  |)C(-ciita  p(-r  rid(-iu 

pncdicaudo  rcducit  ad  viani  salulis  viruiu  ronuatam  (-1  ohc(li(-ntiani  s;mclaiii  viiican- 

houiim  (pii  cral  scdiictus,  omucuupic  suh-  lur.  Proplcr  cpiod  ail  Aposloliis  :  In  oiniii-   F.jMt.w. 

stautiam  cjus  rcporlat,  dum  ci  cooporalur  bus  sumcntes  scutum  lidci.iu  quo  possitis  '" 

ad  recuptM-aiulum  spiritualia  {?ratia>  doua  C  omuia  tcla  ncquissimi  ignea  e.xstinguere. 

quti>  perdidit  :  quihus  cognilis,  Melchise-  Di-  cipulus  quoque  quem  diligcbal  Jesus  : 

dcch,  id  est  qiiicuuKpK'  uiafjuus  priT?latus,  Hiec  est,  iuquit,  victoria  quae  viucit  muii-   i/oann.v, 

jrradilur  in  occursum  hujusmodi  reducto-  dum.  fides  nostra.  ^' 


ARTICULUS   L 


EXPOSITIO    I.ITTKRAMS    C.VPlTLI.l    (iUlNTIDFXI.MI    :    lliS    IT.VQUK    TRANSACTIS,    FACTUS    KSJ 

SER.MO    DOMI.M    AD   ABRAM. 


HIS  itaquc  transactis,  factus  est  sermo  D  bus  et  propiuquis  regum  illorum,  atque 

Domini  ad  Abram  pcr  risionem,  hoc  ut   aliqui   dicunt,   verebatur,   ne  grandis 

est  allocutiouem  intcrnam.  imaginariam  illa  victoria,  qua  vicit  quatuor  reges.  es- 

adspectionem,  seu  exteriorem  atque  sensi-  set  tota  merces  suae  justitise.  Sed  non  ap- 

hilem  apparitionem  in  vigilia  factam,  pcr  paret,  quod  vir  tantae  illuminationis,  pu- 

modum  stepe  prsetactum,  dicens  :  Noli  ti-  taverit   temporalem  et  exteriorem    illum 

mere,  inordinato,  carnali,  aut  humano  ti-  triumplium,  esse  condignum  et  sufficiens 

more..-l/>ra//i.Qui  in  terra  aliena  habitavit  pr»mium  actuum  mcritoriorum,  et  vere 

ut  percgrinus.  victis  tot  rcgibus,  poterat  virtuosorum.  Abram  autem  ex  multis  re- 

formidare,  ne  impugnaretur  a  successori-  velalionihus  scivit  se  esse  in  statu  salutis. 


tiX  E.NAIUIAIIH    l>    l.Al'.    .W    l.lNK.MS.     —    AhT.    I. 

iiV/o  jtfulertor  tuun  huih  euiitra  visil)il»"s  A  dixil  lioc  qimsi  adiiiii-aiulo  «'t  pi«'  con(|U<'- 

i't  iiivi<>ihilt'S  lio>tt'S  luos,  ul  m-I  uiI  iiior-  i-rutlo  i-l  (|Ui»ilauiiiio(lo  pci- lo(-uiii  a  iiiiiio- 

lult-   |H'ei-atuui   iinliu-i  iioii  polcris,  vcl  si  li  argiiiiiciitaudo,  lau(|uaiii  diccrct  :  nuid 

iiiduL-tu^  fucri»,  taiiii-ii   liiialitcr  iioii  pcr-  oil  (|uo(l  proiuittis  uiilii  illa  lioiia  ruliiia, 

i-«  %Mi  u    ibis.   i)ciiii|uc  l)«'Us  piiitcctiir  c^t  oiiiiiiiiiii  ipiaiii  lua.viiiia,  ipii   iioii  courc|-s  iiiilii   lio- 

iii   'ic   ^pcraiitiuiii ,    ai-    dili^'cutiuiu   ciini,  iiiini  iiuillo  iiiiuu>>  ac  tcuiporalc,  vidclicct 

qui  taiiicii  iulcrdiiiii  \  iiicuuliir  ct  (-aduiit :  piuiciii,   pro  iiua   lotics  oro,  ct  quaiii  ar- 

quod  iiou  cst  C.X  dcrcctu  diviiia'  prolcclio-  dciilcr  dcsidcro  '.   l*otcst  qiioquc  sic  cx- 

iiis,  Hed  i'X  iiitiiiuitatc  ct  iicgli^Miilia  co-  pom  :  Miratii  cuiui  cx  i^cvclatioiic  diviiia 

riiiiiilciii.  Suiit  autciii  divcrsi  ^radu^  pro-  iiovcrat  iiiiiiidi  Salvatorciii  cx  suo  sciiiiiic 

tucliuiiis  diviiia^  Naiu  Vii-f^'iuciii  (^loriosaiii  iiascitiiruiu,  siiu^  cujus  advciitu  cl  salva- 

prot(\\it  iioii  soluiii  al)  oiiiiii  uiortali,  scd  tioiic  iiovcrat  (^ciiiis    liuiiiaiitiiu   iioii  csse 
itciii  at)  oiiiiii  vciiiali  pcccato ;  saiictirica-  B  rcditiicuduiii  :  (|tti)tiiaiii  cr^^o  vidit  sc  iioii- 

tos  autciii  iu  utcro,  ct  couririiiatos  iii  gra-  duni  hahcrc  riliuiii,  iicquc  sccuiiduiii   iii- 

tia,  protcxit  deiiiccps  ab  oiiiiii  iiiorlali,  iic  rcrioruiu  naturaliuiiiquc  causaruiii  proccs- 

labci-ciitur  in  illud.  liidiguit  autciii  Abraui  suiii  ai;  ordiiiciii  liabiluruiii,  aduiiiaiidu  (;t 

prutectiunc  divina,  praicipuc  quoiiiaiu  iti  pic  cotKpicrciido.iiuu  discredciido,  lucutus 

iiicdiu  idulolatraruiu  ac  pessiiiioruiii  tuiic  cst  :  Uoiiiiue  iJeus,  quid  dabis  iiiilii  Npiasi 

ibid.  i7    iiiorabattii-,  iic  cuiii  pcrversis  illis  pcrvcr-  dical  :  .Etcriiaiu  illaiii  bcatiludiiiciii  (piali- 

lcrclur.  tJf  iiu-rccs  taa  nuujuii  niinis,  hoc  icr  pussuiii  si^crarcM-^go  ciiiiii  vadaiii  siiic 

est,  niagiiuiii  valdc  pra-niiuni  tibi  paratuiii  libcris,lioc  cst.ad  aliaiii  vitaiii  (pia*  critiiii- 

est  pru  ubediculia  tua  ct  ceteris  tuis  vir-  lii  iii  liiiibo  patruni,  Iraiisibo  pcr  niurtciii 

tutibus.  Purru  nierces   illa  iiuigiia  uiiiiis,  lciiiporalein,  non  relinqiiendu  iicc  liabcii- 

iiuii  puterat  esse  teinpurale  aul   extcrius  do  scineii  scii  riliuiu.  Kl  liuc  sccuiiduiii 
buiiuni  duiutaxat,  (puiiii  illud  iiuii  sit  sul- C  pruccssuni    iiircriortiiii    causaruiii,   qiiiiiii 

licicus  pi-u'iiiiiiiu  opcris  virluosi,  scd  bcati-  tixor  inea  sil  slcrilis,ct  ita  Salvalor  iiiuudi 

fica  dcilatis  rruiliu,(pia' c>t  incuniiiarabilc  tion  uriclur  ex  seinine  ineo,  nec  pcr  cuiii 

boiiuiu,  et  quudaiuniudu  inriniluni,  utpule  adepturus  suin  inaxiinuin  pia;iniuni  illiid. 

iiiriiiili  iiicreatique  buni  iniinediata,  secii-  Itaque  vcrba  haic,  Kgo  vadam  absque  libe- 

ra,  et  sempiterna  possossio.  ris,  Abrain  non  prolulil  absolute  assercndo, 

Dixitfjue  Abram  :  Doinine  Deus,  quid  quia  sic  iuisset  mentitus,  ct  divinse  pro- 

(Jahis  inihi  ?  Etjo  rnihim  nhsfjuc  liberis.  missioni  incredulus,  scd  secuiidtiin  (piciii- 

Circa  hoc  quidam  exponeiido  sic  ait  :  Ac  daiu  parlicularcin  respectum,  loquendo. 

si  dicat,  Parum  valebunt  ista,  cx  quo  li-  Et  fiJius  procuratoris  dornus  mece.  iste 

lium  non  habeo.  Sed  non  videtur,  quod  Damascus  Eliezer,  hoc  est,  juvenis  iste 

Abram  vir  spiritualis  et  sapiens,  magiiaiu  noniine  Damascus,  est  filius  procuratoris 
illam  mercedem  aeternse  felicitatis  atque  D  domus  mese,  qui  vocatur  Eliezer  ;  quasi 

divin*  fruitionis  laliter  parvipendit,  quod  dicat  :  Dispensator  doinus  inea;  filiiiin  lia- 

parum  repulavcrit  eam,  nisi  prolein  habc-  bet,  non  ego ;  et  ita  quantum  ad  hoc,  suin 

ret  anlequam  niorcretur.  Pra?terca,  rursus  niiscrior  eo.  Vel,  Dainascus  istc,  filius  Elie- 

mirum  apparet,  qualiter  Abrain  vir  fidelis  zer  procuratoris  mei,supple,  Erit  mihi  pro 

dixerit,  Ego  vadam  absque  liberis:  quuin  f  libero,  seu  filio  adoptivo,  et  ita  erit  he- 

jam  ante  Deus  promiserit  ei  seinen  ct  co-  res  meus.  Lot  etenim  nepos  Abrae,   non- 

piosani  posteritatem,  terram  Chanaan  pos-  dum  habebat   prolem,  quaiulo  haec  dixit 

sessuram.  Ilaque  quod  Abram  ait.  Doinine  Abrain.  Hinc  subditur  :  Mihi  autem  non 

Deus,  quid  dabis  mihi  ?  non  dixit  parvi-  dcdisti  scmcn,  quuin  laineu  tantam  bene- 

pendendo  pra-mium  istud  magnum  nimis  dictionem  promiseris  VM\\\.Et  ecce  verna- 

sibi  promissum,  nisi  haberet  et  filium.  Sed  culus  meus,  videlicet  preefatus  Damascus, 


KNAIlUMln    IN    (  \l'.    \\    (SK.NKHIK.    —    AIIT 


tr.t 


(|iii   Nociiliir  vciMimMiliis.   id  csl  scr\iis  iii  A  si<  jiirliiiiliii,  siciil  Aniliis  vrl  j.inloxus,  v<'l 


iliiiiui  AIhii'  (loiiiiiii  Mii  iiiitiis,  </'/7  Ai/.s 
//«c//\.  Iiilcinlchiil  iiiiiii(|iic  Alniiiii  illiiiii  ikI- 
()|>liirc  iii  riliiiiii.  si  |ir(i|)i  iiiiii  sciiicii  iuiti 
olilincrcl ,  liiilc  liicc  \crl);i  |iriiliilil.  sc- 
('iiiiiliiiii  iiirciioriiiii  (■atisaniiii  cDiisidcra- 
lioiiciii  cl  icslitiialioiiciii  liiiinaiiiiiii.  Da- 
iiiasciis  islc  (iil  iii  (ilossii  ct  Sclioliislica 
liisloi-ia  i-ccilaliir)  coinlidil  tirliciii.  i|iiii'  iih 
cjiis  tioiniiic  Dainasciis  Miciilii  csl,  cl  posl- 
(Mi  t'('^i)a\il  iii  cii.  Ilii'(-  <'sl  hiiinasctis  illii 
raniosa.  PiaMcrcii,  S.  Piilriai-cliii"  iirdciilissi- 


si  (|iii  iilii  siinl  ;  (jiiiii  ticc  (itiiiics  stcllii'  vi- 
dcri  |iossiiiil.  Niiiii  (|iiiiiiliini  (|iiiH(|iic  acii 
liiis  itiliicliii',  liinlo  |iliii'cs  \i(|cl  ;  (•X('('|ilis 
sidci-iliiis.  (|iiic  III  iiJi.i  oiliis  |iarlc  it  iiiiliis 
ii-iiiotissiiiiii.  oriii  cl  iiccidcic  |iciliilicii 
Inr.  Piilcl  (|iioi|iic  c\  islo,  (jiiod  ii'\  rj.iiiii 
isla  racla  sil  Alnii'  iti  iioclc.  (|iiiiii(lo  siii- 
ccro  acrc  \idcri  polciiitil  slcllic,  i|iiiiii- 
(|iiiiiii  oiiiiii|iolcnli  (Irciitori  c.vstct  racilli- 
iiiiiiii  cliiiiii  111  dic  ('lai-issiino  slcllas  ad 
ociiliiiii  dcinonsti-arc. 

iiic  o|)tii\ciiiiil  {Mirisliitii  cx  coi-iiin  scininc  \\      Kl  i/i.rif  i-i  :  Sit-  i-rif  srnifn    titinn,  id 
nasci.  nmiiiKHic  (llirisliis  sit  Dciis  ct  lioitio,      cst,  poslcrilas   tiiii  iniiitincridiilis  crit    in- 
|)Ot(M-ant  oiiiniii  iiliii  pro  tnodico  rcpiiliirc.       star  stclliti-iitii.ipiod  liuncit  Itvpcrlxilicc  di- 
nisi  (Ihristiis  c\  corutn  sctuitic  niisccrcliii'.      cliitti  csl,  itlpotc   pcr  c.\(-cssitiii.  .Vhsoliilc 
Sfdtimtfiii'  srnno  Dotni/ii  ftirfiis  rsf  m/      cniiu  loipicndo.sciucn  .Vhrii' iion  cssct  tain 
cinii,  i/iiv/is  :  No/i   crif  liir  Iwrcs  finis:      inutiincrahilc.  si  toliiin  sitiiitl   csscl   (-ollc- 
sci/  t/iii   i'(/r('i/ii'fiir  tli'   iifrri)    fiio,    id    cst       cluiii,  iit    sidccii  c(i'li.    (lircii    liiiiic    liiciiin 
(»\  siMuiuc  cor[)Ot-is  Itii  ^Mtiuctiir.  Ncc  csl      scrihit  Lyrii,  (piod  Dciis  pcr  hauc  pt-oinis- 
ituiiuiniiudiiiu  ciitu  .V|)olliuiiri  h;i't-csiai'cha      siouctu  priticipalitcr  intcudchal  iiroinittcrc 
rudissiiuo,   (luod   aniiuii   liitioualis  sit   c.\      Ahric  ct  sctuiui  cjtis  vitatu   hcalatu,  ipia} 
Iraducc,   aul   situul  cuin   scminc  rcsolva-      cril  iu  rcsurrccliouc  fiitiira  |)crrccl(',(piau- 
tur  ct    prodiicatui-   iih   iitiitua  gcucrautis,      do  rcsurgcntcs   distahuttt  iih    iuvicctu    iti 
(piutu  ct  .Vristotclcs  salis(ioinonstt-cl.(pi()d  C  splcndorc  qucmadinodum    stclla?,   sccun- 
iul(dlcclus  sit  otuniuo  ah  cxlra.  Ipsuin  lin-      duiu  illud  Apostoli :  Stclla  dilTcrt  a  stclla    xcor.w, 
bc/)is  Iwrci/ciH .  Ei/i(.rift/i(c  cum  foras,  id      iu  clarilatc,  sic  crit  (»t  rosurrcclio  mortuo-  '*'   '' 
(^st,  Dominns  pra^ccpit  Ahrae  iit  ogrcdcrc-      riitu.  Atque  ad  islud   prohaudum  allcgat 
lur.  Ex  quo  constat.  quod  visio  ct   allo-      quod  ait  Salvator  :  Ahraham  patcr  vestcr  Joann.M», 
cutio  ista  iuccpit  iii  domo.  Kt  rcor  quod      cxsultavit  ut   viderct  diem  mcum ;  vidit,  ^**' 
iu  aliquo  loco  domus  secretiori,   iti   ipio      cl  gavisus  est.  Dies  autem  Ghristi  vocatur 
Ahram  vacabat  oratioui  ct  dcvotioni.  Sic      tciupus  sua?  passionis  et  resurrectionis,  in 
Esech.ui,  et  Ezccliicli  jiissil  Domiuus.  l-^.grcdcre  iu      qiia  apcrta  est  jatiua  regui  cadestis,  el  pa- 
canqnim,  ct  ibi  loquar  lccum.  Ef  ait  il-      trcs  dc  limho  cducti  suut.  Idcirco  in  of- 
//  .-  Suspicc  ca'/um,  cf  uumcra  sfcflas,  si      fertorio  Misste  defuuclorum  cantatur  :  Si- 
pofes,  id  est,  universitatem  stcllarum  uu-      gnifer  Sanctus  Michael  repraesentet  eas  in 
merando  pcrstringe  ct  apprchcndc :  quasi  D  lucem  sanctam,  quam  olim  Ahrahae  pro- 
dicat,  Hoc  nou  poles  prse  multitudinc  ea-      misisti  et  semini  ejus.  Sed  contra  hi£c  ar- 
ruindiMii.  imo  lioc  Dco  adscrihitur  tanquam      guit  Rabbi  Paulus,  quia  (ut  ait)  prcealle- 
Ps.cxi.vi,i.  praH'ipuum  aliquid.  juxta  illud  Psahni  :(^)ui      gata  Christi  verba  non  sunt  referenda  ad 
numcrat  mulliludinem  stcllarum.ct  omni-      visionem  Abrse.  de  qua  agitur  in  hoc  lo- 
bus  eis  nomina  vocat.  Yerumtamen  (yves      co,  quoniam  hic  non  fit  mentio  de  Christi 
superni  sciunt  numerum  siderum.  sed  ho-      passione  aut  resurrectione,  nec  in  re  nec 
mo  vialor  naturaliter  nequit  sidera  plc-      in  figura.  Ad  quod  dicere  potest.  qui  vult 
narie  computarc.  Hinc  Augustinus  loqui-      verba  Lyra?  salvare,  quod  hic  fit  mentio 
tur  :  Auctoritas  lihri  hujus  (id  est  Genesis)      de  Christi  passione  et  resurrecfione  in  ea- 
contemnit  eos.  qui   uuivcrsuin  stellarum      rum  effectu.  vidclicet  de  felicitate  aeter- 
numcrum  comprehendissc  et  conscripsis-      na,  quam  Christus  sua  passione  generi  hu- 

T.  1.  15 


ii«l 


KNAHUATK)    l\    «  AP.    XV  i;KM:sIH.    —    AHI.    I 


iimiio  pi-oiiifi-dil  rt  iwupiTiivil.  Vfriiiii 
est  tuiiifii,  iiuoil  [M-uuu(Uu-ta  Sulvatoii» 
vuibu,  Ahruhuiii  |»ult'i-  VfStiM'  «^xsultuvil, 
rlc,  u|>tius  rfftTUiitur  uil  uliuiii  viiioiitMii 
.Vhi'<f  ruituiii,  (|uuiii  isluiii,  |)i'a^s(-rtiiii  (juaii 
tiuu  u(l  1(1  (|Uo(l  (luluui  csl  Ahra.*,  lii  .<)(-iiii 
iic  tuo  lifiicdii-fului'  oiiiufs  KfiitfS,  (|uo(l 
Abiuiii  df  (Ihristo  ud  liltfiuiii  iiitf lli- .\it,  ct 
tuiic  (lifiii  (^hiisti  spiiitualitfi-  xidit.  \t- 
i'uiiituiiif II  Kuhhi  1'aulus  cuiicfdit,  quod 
.Vhiuiii  iiitfllf.xit  sihi  ft  stquiiii  suo,  hoc 
ioco  f>sf  |)i-oiiiissu,  iiou  soluiii  hoiiu  lci-- 
roaa,  scd  itfiii  cudcsliu.  Ludc  (-1  Vu^mi- 
stiiius  :  Vidftur,  iiu}uil,  luilii  lioc  loco 
[uouiissa  [)ostf  ritus  c(Blesti  felicitalf  suhli- 
iiiis  :  c[uia  iiou  di.xit  Doiuiiius,  Kiil  sfiiif ii 
tuuiii  iuiuiiiifruhilf ,  sicut  uieua  terra^  ; 
sfd  duluiii  fsl,  Sic  fi'it  sciufu  luiiiu  sicul 
slf  lla)  cadi.  (^irca  ([uod  Uahhi  l'aulus  scri- 
bil  :  (Juusi  dicut,  (.ladfslf,  luciduiii,  fl  iii- 
corru[)lihilf  crit  sciufu  tuuiii,  Ju.xla  illud 

z>an. XII, 3.  Dauiflis  :  (Jui  uuillos  fiudiuiil  ad  iusti- 
liain,  ful^'fbuut  (|uusi  stidlu)  iii  [ifrjx- tuas 
sptcrnitatfs. 

Cretiidit  Abrain  Dco  sihi  liicc  |)i'()iiiit- 
tcnti,  quiB  frant  su[)finaluralia  |)olissiiuf, 
([uauluiu  ad  hona  U5tf  rna.Fostf  ritas  quoquf 
carualis  ex  slerili  conjuge  fuit  su[)f rnalu- 
ralis,quuntiun  ad  inoduin  acquireudi  eaui- 
dein.  VA  ita  hiec  credere  ex  caritate,  fuit 
meritorium,  proi)ler  quod  subditur  :  Et 
rcpulatuin  cst  ilti  ad  justitiam ,  id  est, 
Deus  judicavit  euin  juste  egisse  ita  cre- 
dendo,  et  justificatus  est  credendo  lioc  ip- 
sum,  non  quod  ante  non  fuerit  justus,  sed 
quia  nunc  justior  factus  est.  Sumitur  au- 
lcm  justitia  hic,  prout  est  virtus  coinmu- 
nis.  Nam  omnis  viitus  est  queedam  justi- 
tia,  in  quantum  homo  per  eain  se  habct 
ut  debetaut  decet.  Hanc  quoque  auctorita- 

flom.iv,3.  tem  allegat  Apostolus  ad  Homanos,  et  item 

Gaiat.m.^.  ad  Gulatas,  ad  probandum  quod  Ahraham 
per  fidem  placuit  Deo.  etiam  ante  suam 
circumcisionem.  Patet  insupcr  cx  hoc  lo- 
co.  quod  fidcs  juslificat  hominem  :  quod 
intflligcndum  cst  de  fide  per  dilectioncm 
formata,  et  dc  justificationc  formali.  Id- 

/ic/.xiii,39.  circo  in  Actis  scriptum  estilnhoc,  scilicel 


A  iii  Ohristo,  oiiiiiis  (|ui  credil,  jiislififalur. 
l-'idfs  iiaiii([Uf  f st  fuiidaiiiciituiii  \ii-tuluiii, 
ft  justificutioiiis  exordiuiii. 

hixitqui'  Doiiiiuiis  <ul  ciiin  :  h'(jo  JJomi- 

ints  i/ui  i-ila.ii  li-  dc  Ui\  id  fSt  iglK^  SfU 
n-\{\{)\H',,(!liald(foiam,s\v.\\{  ho(-  siqua  filit 
diffusiiis  cX|)Osituiii,  i(t  darcm  tilti  tcrram 
isfitiii,  ct  jiossidcrcs  cam  :  lihi,  iii([uuiii, 
id  fst  [losleris  tuis.  .Non  luiiifii  |>ossfSKio 
tfii-ie  liujus,  fiiit  priii(-i|>ulis  fiiialis(|ue 
causa  fduclioiiis  .Vhia*  df  (Miahhea  ;  scd 
cxplclio  iii\slciioi'uiii  (!hi'isli,  (|ui  fX  se- 

li  iiiiiic  Vhia-  \oiuil  iiicarnari,  coiiviu-sari, 
ft  gciiiis  huinaiiuiii  iii  lciia  |)i'oiiiissioiiis 
saharc.  At  illc  ail  :  hominc  Deiis,  iliiilc 
scirc  jjossam  (jaixt  jjossessurus  siia  cani  \l\ 
[)ost(  ris  iiicis  t  Jaiii  dicluiu  f  st,  ([uod  Ahram 
crfdidil  Dco.  (Jiiod  cigo  iiuiic  ait,  rndc 
scii-f  [)ossiuii,  iioii  Vfiiil  fx  iiici-f(lulitalf 
aiil  diffi(l(Mitia.sfd  dfsidiM-io  iiifoi-iiialionis 
majoiis  dr  iiiodo  ({iio  licict,  (|iiciiiadino- 
dum  hcatissinia  Virgo,  audita  annunlia- 
tioiif  sii|)(M'iii('om[)i'eh(Misibilis  incaiualio- 
iiis  Filii   Dfi,  ait  :  (Juouiodo  fiet  isliid  '.  Luc.\,u. 

(^  Idfo  l()(|uitui'  Augustiniis ,  quod  idi^o  di- 
xil  Ahiam  hifc  vcibii,  ([ualcniis  rci  quain 
credidil,  iili([ua  similitudo  adliihen^tur, 
([uaejus  modus  agnosceretur.  VA  quoniam 
Ahrain  ([uajsivit  hoc  signum,  inolcvit  Ju- 
daus  mos  signa  ([uajrendi,  iil  in  Scholasti- 
ca  historia  dicitur. 

Et  rcsjjoiulens  Domirms:  Sivnc,  inquit, 
)mhi  vaccam  tricnnem,  et  capram  trimarn, 
hoc  est  Iriuin  annorum,  et  arietem  anno- 
rum  trium,  turlurem  quoque  et  columbam . 
Idco  Dominus  s[)ecialiter  jussit  ista  anima- 

I)  lia  iriationalia,  vidclicet  tria  ti^rrestria,  et 
(hio  iicrca  accipi  et  off^M-ri,  quoniam  erat 
fiiUirum,  ut  cx  cis  dumlaxat  fiercnl  sacri- 
ficia  in  lege  per  .Moysen  data,  excepto  quod 
in  emundatiouc  leprosi,  fiebat  de  passeri- 
hus  oblatio.  Sicque  oblatio  illa  non  fuit 
conununis,  proptiM"  quod  non  fit  nunc  ser- 
mo  (lc  ca.  Cur  aut(Mn  prfecepit  Deus.  ut  tria 
animalia  ista  tiMicstria  essent  Iriennia  l 
Kcspondetur  ex  Aiigusliuo,  ([uod  ideo,  quia 
|)0|)ulus  Israel  in  tertia  mundi  JBtate,  quse 
coepit  ah  Abraham,  ct  duravit  usque  ad 


KNAUUAIKi    IN    <   M'.     \\    •.lAK.HIH. 


AKI 


ii: 


Mu\  iil,  ailoli-vil  srii  ciTvil.  l'olr>>l  rliitiiiili  \ 
ri,i|tioil  iiiiiiiialia  illa  iii  Iririiiiio  iiiajoirin 
lialiiiil  apliliiiliiiiiii.  \  ixarilali-iii,  loliiii'. 
aiil  |H-o|ii'irlalnn  iul  iiiiiiiiilaiiiliiiii,  <-l  pro 
pln  ('oiiiiiiiiiilaiiiltiiii  sii|)rrlM'ii(issiiiiti<  Tri- 
iiilatis  iiiystriiiiiii,  |ii'o|>tfr  (|iioil  cliaiii  tiia 
jussa  siiiil  accipi. 

(Jiil  /i>//,-iis  unircrsii  liivr  .'  iioii  iii  ipsa 
iioclc.  (pia  lacta  cst  ci  icvclalio  ista.  scil 
(lic  iiniiiciiialc  scipicnlc  ;  i/irisi/  i-n  ft,-r 
mri/iinn,  nlpolc  liia  aiiiinaliii  illa  lcn-i- 
slria,  r/  ii/niMi/nt'  piir/rs  ,utn/rii  sr  it//rlnsr- 
rtis  /W.S-////,  ulpolc  ambas  parU's  scu  inciiic-  B 
tatcs  cujnslibct  aniinalis  occisi,  ila  (pioil 
nna  aniinalis  occisi  incdictas.  sic  jaciiil 
cx  opposilo  allcrius  nicdiclatis.  (piod  in- 
lcr  cas  poliiit  ipiis  IraMsiir.  proplcr  caii- 
sam  inlra  lanf,'cn(lain  ;  nrrs  aii/rni,  scili- 
ccl  turtur(Mnct  columbam, //(>/'  i/irisi/\)vr 
mcdium.  ut  auimalia  alia.  Vidcliir  tamcn 
(piod  cas  occidil.cl  rorsilan  iiiiam  occisam 
posuil  jnxta  unain  [)arlcm  animalium  divi- 
soruin.  cl  aliam  avcm  ocoisam  ju.xla  aliam 
illorum  auimalium  pai'(cni.  Cur  avcs  uou 
divisit  '.  \)c  hoc  s[)irilualis  ratio  assigua-  C 
(ur.  Primo,  (piod  pcr  animalia  desii,'nautur 
carnalcs.  (jui  dividuntur  pcr  schismata  ct 
pcccata;  pcr  avcs  vcro.  spiritualcs,    ipii 

ifpAtfs.iv.  sollici(i  sunt  servarc  unitatcm  spiritus  in 

'•  vinculo  paeis.  Seeundo,  (luod  pcr  auimalia 

dcsignantur  activi,  qui  eirea  plurima  dis- 

trahuutur,  (]uemadmodum   Domiuus  dixit 

Liic.sM  ad  sanctam  Marlham,  SoUieita  cs,  ct  turba- 
ris  erga  plurima:  per  aves.  eontemplalivi, 
qui  circa  unum  intenti  sunt,  et  recolli- 
gunt  se  in  Deum.  Drscenderun/quc  vo/u- 
cres  supcr  cadavera,  hoc  est  super  earnes  D 
illas  oecisas,  ut  ex  eis  comederent.  Et  di- 
eit  quidam.  quod  aves  ista:>  eraut  de  noete 
volautes.Quod  uon  videtur  eousonare  ver- 
bis,  nam  subditur:  c/  ahipel)a/  eas  Abram. 
Quo  constat,  quod  in  die  descendtii-unt 
super  saerificia  ejus.  Quumque  sol  oc- 
cuniberet,  pavor  irrui/  super  Abram.  Ex 
quibus  apparet.  quod  clara  die  volucres 
super  carnes  illas  descenderant.  quia  et 
Abram  vidit  eas,  et  ante  solis  occubitum 
luit  hoc. 


Ilaipi''  ipiiiin  sol  occiibiiissrt,  |ia\oi  ir 
iiiil  siipci'  .Mtraiii.  .Miipii  ti-xliis  liabi-iil, 
Sopor  irrnil.ctc.  Circa  qiiod  l.\ra  ail.qiiod 
III  llilmni  lialictur,  Ecstasis  iriiiit,  cti'.  Kt 
|tci'  ccslasim  inti-lliKil  ra|iluin  scii  aliciia 
liiiiii-m  ab  i'\lciioi'ibiis  scnsibiis.  l*orro, 
scciindiim  Habbi  Paiiliiiii,  iii  lli-bneo  lia- 
Itctur  propric.  Sopor.  siciil  in  liaiislalione 
noslra,  in  (pia  sccundum  EMam  dicilur, 
Sopor  irrnil  :  c.v  (pio  cliam  sa(is  ap|)ai'c(, 
(piodE\i'a  ri'C(piciitci'  dicil  aliti-i  liabcri 
iii  llcbraM),  (piam  iii  iiostia  traiislationc, 
(pmm  laiiicn  ita  noii  sil  absolnlc  hxpicn- 
do.  Dicitqiic  Kabbi  l*aulus,  (piud  iii  lii-bra'o 
cadciii  diclio  |)()nitur  lii(-,  (pia>  siipra  sc- 
cundo  ca|)itulo  hal)i'tur  :  immisit  Donii- 
iiiis  soporciii  iii  \ilaiii.  Vcriiiiitaiiirii  iiiiiiiia 
coneordando,  (lici  |)olcsl  quod  vcrbnin  lic- 
braicum  cxstc(  UHpiivoeum.  Nam  cl  iii  ver- 
bis  illis.  Iniinisit  Dominiis  sopoicin  iii 
.\iliiin.  pcr  soporcm  illuin  intclli^Mlur  ad 
littcram,  non  somnus  (piicunupic  natura- 
lis  aut  solilus,  scd  potiiis  ra|)lus  aul  cesta- 
sis.  ut  dictuin  cst  ibi.  Scptuagiuta  (juoquc 
transtulcrunt.  Pavor  iiiiiil.  ctc.  Et  poluit 
esse.ut  Abram  gravarclur  natuialitcr  (juo- 
dam  somno,  aut  su|)crnatui'alitcr  pcrduce- 
rctur  ad  ra|)lum  aut  ecslasim,  per  quem 
raptum  disponerelur  ad  revelationem  niox 
subditam. 

Et  ftorror  niagnus  et  lenebrosus  invasit 
<'////(. Qua^ri  potest,  ex  qua  causa  oriebatur 
in  Abram  horror  iste  tam  maguus  et  tene- 
brosus,  id  est  alflictivus  et  gravis  seu  in 
teucbris  ortus.  Respondetur.  quod  passio- 
nes  aniniiB  eommuuiter  generanturex  ali- 
qua  prffvia  sensitiva  apprehensione  seu 
sensatioue.  Interdum  vero  oriuntur  excau- 
sis  valde  occultis.  aut  supernaturalibus, 
ita  quod  homo  ipse  qui  patitur  eas.  cogno- 
scere  nequit  causam  immediatam  et  pro- 
priam  uude  nascuutur  :  sic  dum  aliquis 
tremit  et  pavet  ex  appropiuquatione  seu 
prseseutia  hostis  sive  latronis  aut  periculi 
imminentis.  quum  tamen  ignoret  se  illis 
appropinquare.  Sicque  ad  propositum  dici 
potest,quod  exoperatione  occulta  angelici 
spiritus,  oriebatur  in  Abram  maguus  pa- 


t-iH 


KNAHH.Vno    1%    »:AI'.    X\   (iKNKKIS.    —    Alli 


vur  islf.  lN)ti'sl  riiiiii  aiif;rliis  hoiiiis,  iiiio  A  sis  iis(|iic  ad  ootojfr^simiim  vitio  sii;n  nn- 


<-t  uii^rlti^  iiiulu>),  t'or|iorultriii  liiMiiiiii^  iiu- 
tiiiuiii  ruiilitfi'  nc  iiiulti|tliritci'  uc  ttMtiln 
iiiiiiiuturt-.  l'rohuhiliti-r  i|iioi[iii-  iliri  |iot<'>t, 
(|uij*l  iii  hujusiiiiiodi  li-tiiirruitioiii-  uli|ui' 
loiiititliiii',  pruHtiilit  ct  aiifsl  iiitciior  qua<- 
iluiii  iiitu^Miiutio  ^ultriii  ori-ultu  tujusilaiii 
iiiuli  sivr  udviTiilutis.  Sii-(|ui'  fiiissf  iii 
.\bruiii  \iili'tur.  Nuiii  t-t  iii  Siliolu>.tii-u  ri-i- 
liir  liistoriu,  (|iioi|  liorror  istt-  tuiii  iii^Tiis, 
fuit  |)urs  sigiii  ({uod  |)i*tiit  .\hruiii,  iil  la- 
(•luiii  rst.  K.X  nuo  sfiiui  vidftui-,  tjuod  fiiit 


iiiiiii,  iioii  fiiit  iiihi  trfifiili  ft  i|tiiii(|ua^iiitu 
uiiiii.  .Nff  luiiifii  filii  isrufl  fufiiiitl  laiii 
diii  III  tiTiu  .Kx\|)li  ;  iiiio  nU  aiiiiis  |)i-ad'u- 
tis  o|)oi-tft  sul)ti-alii'rf  totiiiii  tfiiipiis  (|tii) 
\i.vit  (laatli,  aiitf(|uaiii  iiilroivil  /K^^ypliiiii, 
ft  aiiiios  (|uilius  vi.\il  |)()sli|uaiii  ^'fiiiiil 
Aiiiraiii,  Ifitipiis  (|iio(pif  (|(i()  vi.Kil  Aiiiiaiii 
po^l(|uaiii  MosM-ii  ^^fiiiiavil.  Iilcirco,  itl  di 
cuiit  iifl)i-a'i  ft  iiiiilli  (hilliolici,  filii  Israfl 
iioii  fiifKiiit  iii  .Kj^yplo,  iiisi  aiiiiis  ilii- 
cfiilis  fl  dfCfiii.  Ncc  taiiif II  lolo   lfiii|)orc 


(|iioilaiiiiiioilo  supfi-iiatiiralis,  ul|)otf  (iric-  li  illo  fiifruiit  srrviluti  (4  ufflictioiii  iiiidfiii 


fij,'ui-ativiis  futuroi-um  :  idcin-o  subjuujji- 
lur,  (luod  tiiiior  islc  sif^iiificavit. 

I)ittuin//Uf  i'st  ail  euin,  puta  ud  Aliruin  a 
l)oiiiiito  :  Scito  prwnuscens,  jd  cst  pi-opllc- 
lalilfi-  juiii  praMioscus,  ijnod  pcrc(jriiniui 


siiitjfcli  ;  inio  miillis  aiiiiis  ibi   iii   lionoif 
fufrunl  stih  Joscpli  ct   fialrihiis  fjiis,  iil  ^t-rt.xi.vii, 
inli-a  putfhil.  "'- 

i'i-aMfrfa  uniii  lii  (piadrinj^fnti,  coni|)ii- 
lari  |)Ossiiiit  a  nativitati;  isaac,qiii  pro|)rif 


fulurunisitsetnen  tuutn  in  terra  nonsua,      dictus  cst  filius  Ahraliio  j)i'a3idcctiis,  cl  pn- 


hoc  pst,  (piod  postcritas  tiia  hahitahil  iii 
tcrraalifiia  :  ct  suhjicicnt  cos  scrcitnti,  ct 
affliycnt,  id  cst,  hi  in  (pioi-um  rff^ionihiis 
postcri  tiii  friiiit  pfi-f}^i-iiii,  suhdfiit  |)()- 
steros  tuos  ramiilalui  i'iavi  et  li-ihiilatioiii 


i-fproiiiissionf m  coiicfssiis,  pi-opler  tpiod 
dicliim  fsl  .Vhiahic  :  In  Isaac  vocahiliii-  ti- 
hi  sfincii.  IsiUK-  aiitfin  sf.xugc iiuiius  gc iiiiil 
Jacoh,qiii  (piiim  i^ssct  cenlum  liif^inla  un- 
iioi-iim,  .Kj^yjiliim  ingi-fssus  est,  ul  infra 


\\\\\\'(\\\\\y:\,quailrin(jentis  awAa'.v.' non  qiiod  C  '"  lextu  liahclur  :  qui  anni  ducentis  et  de- 

servitus  et   afflictio   tot  annis  duiahuiit,  cein  aiiiiis  pricfatis  apposili,  faciiint  adic- 

sfd  (luia  pcrfgrinalio  priefata  crit  tam  diii-  (pialc  annos  (piadriii<,'fiil()s,  qiiihiis  simiicii 

turna,   ft    infra    annos    illos  evcnicnt  ct  Ahiahu!  c.xstilil  [)fi-f}^i-iiium  in  terra  iiuii 

complfhuntur  pra'(licta  servitus  atque  af-  siia,  |)artiin  in  i^alaeslina,  videlicel  in  terra 

flictio.  itaquf  quod  ail,  qiiadringcntis  an-  (^lianaaii  el  (lerariB,  partimque  iii  /Kgyplo. 

nis,  d(!terminat   comple.xum    illud,  Pfi-c-  Verumtainfu  Auguslinus  ah  anno  nativi- 


f^iinum   futurum  sit  ;  non   aiitfin  verhum 
illud,  Suhjicifiit  eos  servitiiti. 

Dcniquf,  qiiod  semf n  AbriP  sfii  filii  Is- 
rael  non  hahitavfiint  in  .Kgyplo  lot  aii- 


lalis  Isaac  usque  ad  aniium  egressionis  dc 
iKgy|)lo,  computal  aiinos  quadringentos  ct 
(piiiKliif,  el  (licit  qiiod  Scriptura  non  facil 
iiifntioncm   dc  illis  ([uiiique  annis,   qiiia 


Gen.  xLvi 


nis,  facile  est  ex  textu  probare.  Nam  infra  consuetudo  est  Scripturac,  non  curare  mi- 
habetur,  quod  Jacob  descendil  iii  .l^gy-  D  nutias  numcri  aut  tcinporis.  Com[)utat  aii- 
ptum  cum  liliis  suis  et  filiis  filiorum  suo-      tem  Augustinus  secundum  translationcm 


Kxod.  VI 
18,  20. 


rum,  hoc  est,  verbi  gratia,  cum  filio  suo 
Ixni,  et  cum  Caath  fiiio  Lcvi.  Caalh  vero 
genuit  Amrain,  cujus  fiiii  fueruiil  Moyscs 
et  Aaron,  qui  eduxerunt  filios  Israel  de 
.Egypto.  Caath   vero   vixit  annis  centum 


Septuaginla.  Sed  circa  liipc  orilur  difficul- 
tas,  quoniam  in  Aclis  loquitur  Paulus  apo- 
stolus  :  Df us  sorte  distribuit  eis  tei-iam,    \ci.  .vm, 
quasi  post  quadringentos  ct  quinquaginla  '"'  ■**■ 
annos.  Porro  ad  (ialatas  ait :  (JuiB  post  qua-    oaUii.m, 


triginta  trihus,  Amram  autein  centiim  Iri-  dringentos  ct  triginla  aiinos  facta  est  lex,  ''" 

ginta  septem,  ut  lcgitur  in  Kxodo.  Moyses  non  irritum  facit,  etc.  Kespondetur,  quod 

demum.  ([uum  esset  octoginta  annoruin,  tempus    ilhid  ([uadringfnloriim  quin([ua- 

filios  Israel  de  .tgypto  eduxit  :  sicquc  to-  giiita  annorum,   compulalur  u  nativilale 

tum  tempus  vitse  Caath  et  Amram  ac  Moy-  Isaac  usque  ad  divisionem  lerrae  promis- yos«e.\iu,7 


KNAUUMKi    IN    •   \l 


\V  (iKMSIM.    —    AHi.    I. 


it.t 


sioiiis  racliiiii  siili  .Idsiic,  iit  iii  Jiimh'  lilini 
Ir^iliii';  iiiiiii  \i>i-*i  i|ii:ii|i'iii;;nili   r\  lii^iii 
(a,  ('(iiii|iiilaiiliii'  a   li-iii|iiin'  i|ii<i   istii  |iri) 
lliissid  racla  csl  Alnir.Scil  riirsiis  (ilijiciliir 
coiilra  |iraMlicla,  i|iiiiiiiaiii   iii   Kxoili    lilmi 

A'.iW. \ii,  scripliiiii   csl    :    jlaliilatio  rilioniiii   jsracl, 
(|iia   inuiiscniiil    iii   .l'l^v|ilo.  Iiiil    i|iiaili'iii 
^'ciiloniiii  li'i,i;iiita  aiiiioiiiiii.  l']i';;o  iioii  so 
liiiii  aniiis  (liicciilis  cl  (lcccni,  sc(|  aiii|iliiis 
(|iiani    i|iia(lriii;;i'nlis    iii     .K<.;\|ilo    niorali 
siiiit.    Iliijiis   soliitioiiciii  iis(|iic    ad    lociiin 
illiiin  siispcnilo,   (|iian(|(iani   lii'c\il(-i'   liici 
posscl.  (|iio(l  iii  aiiclorilatc  liac  hl.xoili,  pci' 
liabilationcni    in    .M-^^vpto,    (latiii'   iiitcHi<;i 
lialiitatio  rilioiiiin  Isiacl  iii  .M^^yplo,  ct  lia 
tiitalio  |)alriiin  coriiiii  iii  (lliaiiaan. 

I  (•nnnfnnicii  (/eiitcin  c/ii  si'rri/nri  snnt , 
|)iila  .Kii'Yi)lios,  (•//()  indiitihit.  i(l  csl,  jiislc 
iiKlurabo,  rcprohabo,  ac  pnniain  pla^is 
lcinpoialibiis,  ipia'  iii  Kxodo  dcscribnn- 
liir;  (lciiidc  (lainnalioiic  aMcrna,  cpiia  pcr 
plaj^as  tcniporalcs  iion  criiiit  coiivcrsi  ct 
oniciulali.  Istiid  Doniiiuis  di.xit  ad  Abraiii 
pro  consolalioiic  ipsiiis.qiii  dc  riitiiris  sn<T 
jioslcrilalis  tribnlalionibus  polcrat  eonlri- 
stari.  iiV  yw.v/  lnvc  c;jrcdicnti(r  cnm  niacjnn 
snbstanti(i.ycA\\\  niiilti  rilioniin  Isracl  cfirc- 
dionlinin  dc  .Ki^vpto,  rncriiiit  diviles  val- 
de,  habneruntquo  pocora  iniiita,  et  ullra 
hoc,  Deo  jubeiile,  egrossuri  mox  de  iE<?y- 

ibid.vi.  pto,  nuituaruiit  ab  .Egyptiis  vasa  aurea 
atqne  arjicntea,  veslesque  pretiosas  ac  plu- 
riinas,  proul  in  l']xodi  libro  recitatnr.  7V 
anfcnt  ifiis  ad  pafrcs  tnos  i/i  pa<\',  hoccsl, 
por  luortom  lomporalem  Iransibis  ad  san- 
ctos  Patriarchas  in  liiubo  patruin  deten- 
tos,  de  quoruiu  somino  natus  os,  quamvis 
aliqni  patruin  tuoruiu  qui  fiierunt  post 
illos,  fuerinl  vitiosi,  et  iteiu  idololatra'  : 
scjiidfns  in  scjicctntc  bona,  lioc  est,  virtuo- 
so  sonio  consummatus,  et  in  stalu  sahitis 
defunetus.  Verumtamou  anli'  corporis  se- 
pulluram  discessit  anima  sancti  viri  ad 
limbnm,si  tamon  uihil  purgaudum  detulit 
socum.  Deuique  per  huuc  luodum  loquendi 
insinuavit  .Moyses  aninuTp  immorlalitateiu. 
et  vitam  aliam  post  pra>senlem,  quoniam 
morteiu  nomiuat  trausitum  ad  pra^docos- 


,\  sorcs  dcriinclos,  ipii  iiisi  cssciil  pdsl   iiinr 
lciii.  iiiilliis  ircl  ad  cos  posl  mnrlciii.  Itm 
siis  pcr  \crba  lia-c  Mciis  asscciiiaMl  .Mnaiii 
dc  siia  siiliile,  prifscrliiii  si  vrrba  lia'c  iii- 
tcllc.vil    pcr    iikmIiiiii    mIi oliila'   asscrlioiiis 
absqiic  condiliiiiK-  iiiiplicila. 

(icncrnliinic  iinlcin  ijiinrla  rcncrlcnlnr 
hnc,  lioc  esl,  (piarlo  viro  iialo  posl  eiim, 
ipii  siiniil  ciiiii  sobolc  siia  iiilrabil  .Kkv- 
ptiiin,  rcdilniiil  poslci  i  liii  ad  lcrraiii  liaiic 
Clianaan.  cl  lioc  in  cotiipiilalioiK*  siicces- 
sioiiis   tribiis   saecrdolalis   si\('    Lcvilica?. 

|{|.(-\i  ciiiiii  gcuiiil  (laalli  ,  (laiilli  .Xmiaiii, 
.Vinrain  .Varoii.  Aiiniii  l'!lca/aniiii.  ipii  ciiiii 
pjilrc  siio  ,\aron  cxivil  .Kgvplnin.  Sicijiic 
Klca/arus  riiil  (piartiis  post  Kcvi,  i|»so  Kcvi 
excliiso.  (Jnidaii)  eoiiiputationciii  islaiii  a 
Lc\i  iiu-ipiiiiil  inclusivo,  cl  (liciinl  (piod 
scciiudiiiu  snccessionem  tribus  saccrdola- 
lis.  (piinla  gciicialioiic  cgrcssi  siiul  :  se- 
cundiini  ipiod  Septiuigintii  Iraiislalio  con- 
tiiicl,  (jiiinla  gcncriilioiic  rcdibiiiil.  Alii 
voro  dicunt  hoc  adiinplctuin  iii  icgia  Iri- 
bu,  vidclicot  generalioue  Juda>,qui  genuil    nuth  iv, 

G  Phares   patroin  Aram  ,   qni   Arain  goniiit  '*';"■  , 

.  .Malth.  I, 

Aiuiuadal).  palrem  .Naasson,  qui  ctiiu  pa- 3, 4. 
Irc  siio  .Kgyptum  ost  egressns.  Coinpiita- 
tionniu  vero  diversitas  faciliter  coucorda- 
tur  per  divcrsam  incoplionem,  atquo  per 
torminorum  inclusionem  aut  oxclusionem. 
Porro  quidaiu  incipit  computationom  i.s- 
tam  a  Jacob,  ot  dicit  quod  si  computentur 
generationos  ab  eo  per  liueam  generatio- 
nuiu ,  iuveuiuntur  quatuor  usquc  ad  re- 
ditum  in  tcrram  promissionis,  qnoniam 
Jacob  geuuit  Judaui,  Judas  voro  Phares, 
D  Phares  autem  Esron,  Esrou  voro  Caleb, 
qui  terram  promissionis  inlravit.Quodau- 
tein  Caleb  sil  filius  Esrou,  probatur  ex 
priiuo  libro  Paralipomenou.  Sed  adverten- 
duiu,  quod  istud  stare  nou  potost,  quouiam 
Caleb  ille  filius  Esron,  alius  fuit  ab  islo 
Caleb,  qui  terram  promissionis  ingressus 
est.  Siquidem  Caleb  iste,  fuit  pater  ipsins 
Hur.  qui  geniiit  Uri  patrem  Bosoleol,  qui  iPar.u, 
Bcseleel  exivit  .Egyptum  cum  patre  suo,  '*'''" 
fnitqiie  quarliis  vel  saltem  terlius  post  il- 
luiu  Caleb.  Caieb  vero  qui  terram  promis- 


i30 


KNARHAHO    I.N    CAP.    XV  GE.NK8I8.    —    ART.    I, 


jutuins,  sioiiis  intravit,  tTttt  soluiii  i|(iuiliuKiiila  aii 
tiniutii,  \t-l    |)otlll>    liiilill>,    (|(miitlo    r\i\il 
.{■Igyptuiii.  Naiii  (|uailrdKi-iiui'i(is  (*i'al,  i|uaii- 
ilo  cum  L-fteris  ad  «■\|ili)i'aii<liiiii  h-iiain  a 
Moyne  iiiiHsus  cst. 

UtMiuli'  suhtliiui'  causa  taiila*  liilalioiiis, 
qua  1'ilii  Isi-a)-l  pi-ottacli  ^uiit  ah  iii^icssu 
tcrrai  cis  pi'Ultils.<)U).  yccduin  cniin  coinjjlc- 
tce  nunt  inujuituten  A/narrhieorum  tts//uc 
u(t  prcesens  tcinpu.s,  iil  cst,  tioiKliiiii  iiiiplt-- 
vt^ruiit  mcnsuiani  scu  |>oti(l(is  raciiioiiitti, 
quod  ab  cis  pictas  mca  sustineic  dccrevil, 
atitt't|uaiti  fjiciatitur  dc  tcria  sua.  Kx  liot- 
accipit  A(i^u>>titius,  (]uo(l  scrihit  iii  lihro 
ilc  Uoclritia  cliristiatia,  c|uot|  Di-tis  digiia- 
tur  ab  unoqiio(|iic  hotiiitic  si-ii  popiilosus- 
tinere  certain  iticnsurain  t-iilpariiin,  tpia 
/».»»«,1*.  implcta,  iiuii  lolcral  fiini  tliulius.  Kxspc- 
ctatenitii  ut  iniscrcatur,  iil  lotpiitiir  Isaias, 
hoc  cst,  ut  hoinincs  sc  fitifiidfiil,  (piihiis 
misericordia  Dci  ahutftilihus  adhihfl  iil- 
tionem.  Froptcr  quod  asscrit  Jcrfinias  : 
yer.  xLiv,  Non  poterat  vos  Doininus  ultra  sustincrc 
proptcr  maliliam  studiorum  vestroruin. 
Verumtamcn  quicumque  peccat  morlali- 
lcr,  non  soluin  mcrclur  damnalioiifiii 
wternam,  scd  cliam  immcdiatf  mortfm 
corpoi'alfin,cl  omnium  cxleriurum  rfriim 
privationem.  P^stque  indignus  pane  quo 
vescitur,  et  omnium  crealurarum  ohse- 
quio,  usu,  ac  ope. 

Conscqucnlf  r  redit  Moyses  ad  prosecu- 
tionem  historise.  Quum  crgo  occubuisncl 
sol,  ul  dictuin  csl  paulo  ante,  facta  est  ca- 
ligo  tenehrom.  Hoc  non  fuil  miruin,  quod 
post  solis  occasum  caligo  inducla  est,  sed 
caligo  ista  fuit  lenebrosior  solito,  et  lorte 
apparuit  densissima  nubes,  quse  fuit  pars 
signi  petiti,  et  significavit  vehemenliam 
adversitatum  tribulationumque  filiorum 
Israel  in  iEgyptO.  Et  aijparuit  clibannH 
fumans,et  lampas  tgnis.htnd  fuit  signum 
veritatis  divinse  promissionis  praefatfp. 

Circa  verba  hsec  duo  quseruntur.  Primo, 
an  istafuerunt  ibi  realiter,  scilicet  fornax 
fumans,  et  lampas  ignis,  an  per  similitu- 
dinem  et  imaginariam  visionem  dumtaxat. 
Secundo,  an  ibi  apparuerunt  duo  ignes, 


\  Milfliffl  igtiis  fortiat-is,  fl  i^Miis  laiiqiadis. 
.\i|  |)i'iiiiiiiii  i>>loi'uiii  vitlftiir  (piihii^tlaiii  tli- 
cciiiliiiii,  tpiod  ihi  apparchat  rcalitcr  ignis, 
iil  ilitiiiil  iioiiiiiilli  ipiod  ap|iaruil  ihi  ad 
lepra^sciilaiitliini  divime  majeslatis  pru!- 
scnliam,  siciit  iii  riiho  monlcipie  Sinai.  iiis  Kxod.tu,». 
cotiMiiiat  (iiiod  iii  Sfholaslita  hisloria  fcr-    '*"'•  *'*• 

|H. 

tiir,  tpiotl  igiiis  illf  coiiMiiiipsil  sacrificiittii 
Ahras  lioc  est  cariies  illas  divisas.  l'nd(r  si 
rcalciti  hahtiit  igtiis  aclioiicm,  vidcliir  fuis- 
se  rcalitfi' igiiis,  iion  simililudo  diimtaxal. 
Ad  secundttm  aliipii  diciiiil,  ipiod  noii  fuil 

|{  iiisi  uiiiis  igiiis.  .\il  iiaiiitpif  pradala  ili- 
storia.  tpiod  a|)pariiil  igiiis  ipiasi  clihani ; 
vcruiiitamt-ii  Ifxliii  iiiagis  coiisonare  ccii- 
setur,  quod  duo  ignes  ihi  fucrunl  :  unus 
fornacis  ardenlis  ac  funiiganlis,  stans  fixe 
in  loco  suo  ;  allcr  lam|)atlis,  ipii  pertrans- 
ivil  inlcr  parl(;s  pra'tliclas.  Siihdilur  (;nim 
iii  l(!Xlu  :  Kl  laiiqias  ignis  Iransicns  inlcr 
(livisioncs  illas,  ul()olf  iiitercarnes  ah  in- 
vicem  divisas  ac  positas.  .Nain  et  Septua- 
ginta  translulerunl  :  (juiiiii  aulcm  jam  sol 
crat  ad  occasum,  flamina  facla  esl,  et  for- 

C  nax  fumihunda,  el  lampadfs  ignis,  qu.T 
[)f ilransifruiil  pcr  mcdia  illa  divisa.  I']t 
ioisitaii  fx  clihano  ilio  ardfiilf  erumpi^- 
haiil  quasi  lampadfs  ignis,  volilanles  in- 
lcr  carnes  illas,  et  comhurenles  easdem  : 
in  signum,quod  sacrificium  Ahrae  exstitit 
Deo  acceptum.  Fuit  itaque  ihi  reale  ali- 
(juid  similf  clibano,  et  minisierio  angeli 
tola  \  isio  ista  fxhihchatur.  l^ra^lcrea  qua»- 
rilur,  cur  ignis  lampadis  pfrlransivit  par- 
tes  pradalas.  Respondflur,  quoniam  inter 
antiquos  fuit  consuctudo,  ut  percutientes 

D  pacliim  seu  foedus  pariter  ineunles,  occi- 
derent  atque  dividerent  aliquod  animal,et 
inlcr  parles  divisas  lransirfnl,quasi  ad  in- 
nufndiim  quod  morli!  cfficerentur  condi- 
giii,  qui  paclum  infringercnl.  Hinc  apud 
Jeremiam  ait  Dominus  de  obstinatis  Ju- 
deeis  :  Non  observaverunt  verba  foederis  y«-. xw.v, 
mei,  in  quibus  assensi  sunt ;  vitulum  quem  '**' 
consciderunt  in  duas  partes,  et  transie- 
runl  inter  divisiones  ejus.  Quoniam  ilaque 
Doininus  in  hac  visionc  pc pigit  fcBdus  cum 
Abrain,  ut  protinus  subjungetur,  idcirco 


isvunviiii  iN  t  Aiv   \N  (;k>Khih.  —  aiii     ii 


i:n 


igiiis  islc  Hi-i    |nii>s(Miliiiiii   ir|tiii'si'iiliiiis,  A  Palirsliiiiiin.  cl  xncaiiii  flinius  i^lr  Kliiiio- 

liiiiisi\  il  iiilcr  illa  «li\  isa,  sitt|iir  jlnis  (  iiiM  coliiiii,  c>>l(|iic  lciiiiiiiiis  lciiii-   iikhiii^sk» 

Al)i'aiii  a^'ciis,  lialtiiil  sc  iiKtilo  liiiiiiaiiu.  iiis  a  |iiii'lc  aiisliiili  \criiis  .K;;n|iIiiiii  ;  i.ii 

lii  ili,-  ///u.  IsMkI  (jiKtd  siiltdiliii'.  Mdcliii  |tliralcs  vciit  csl   lcniiiiiiis  lcrni'  cjiisdciii 

racliim  III  iKtclc,  sicnl  cl  \  isio  jam  dcscri-  c\  |i{iilc  »i|t|t(tsiia  \crsus  Ohaldicos,  iiilcr 

pla,    idciicd    |ni    (Ikiii    iIIiiim    iiilclli^'iliii  (|iiiis    lji|tliiiilcs    ciiriil.    ('Inivns   i-t    ('riif' 


(ii(<s  naluralis.  i|iii  ikicIcim  iiicliidil.  /'<-/"- 

i/it   lioininus  fivilns  cinn   Al>riiiii.   id  csl. 

rirniilcr  ci  |)r(>misil,  ifiirns  :  Srmiiii  tim 

iliiht)  tcrriiiu  liiiin'  n  fliirio  .h'i/i//>ti  iisifni- 

itif  fliiriinti   iiiiii/innii    Kii/ihralrti .  Sccuii- 

(liiiM    Ant^iisiiiiiiiM,    iKMi    di\il.    A    ilniniiic 

inafiiK)  .KuNpli.  hoc  csl   a  .Nilo,  scd  a   Hn    |{  diclnin   csl ,   (|naiii\is  iiliipia   iioininii   va- 

\  io   |)iU'\  ().  (|ni   di\i(lil    iiilcr  .K^yplniii  cl       riciilur. 


iivos  i'l  ('riliiioiiivits  rt  /lilliivus,r{v.  .NOliii- 
niinliir  liic  dccciii  ^ciilcs.  ipiariiiii  lcrras 
Dcns  |)i'oniisil  scniini  Alnic.  I'il  csi  scusiis: 
(iculcs  liits,  id  csl  lcriiini  ciiriini.  didto  po- 
slcris  liiis.  Pripnoininatic  ipioipic  frculcs  fien.t.n- 
islic,  siinl  cx  (Ihauaan   iiulii',  nl   siipcrius 


in. 


AUTIClLrS   Ll 


Dl.    SlMUrHAI.l    SKNSU    FJUSDEM    CAPITn.I    oriNTinKCl.MI. 


H/.^  ifoqur  fraiisactis,  factus  est  sermo 
Domini  ad  Abram,  dicens  :  Noli  fi-  C 
mcrc.  QucniaduKiduiu  Dcus  conforlavil  cl 
cousolatus  cst  Abraui  (]unin  iufidclcs  vi- 
cissct.  sic  aduioucl  cl  coiisolalur  uuuui- 
qucuiquc  fidclcm,  qui  tcutaliouibus  viri- 
litcr  rcstitit,ct  vitia  cxpuguavit,  uc  timcaf 
inordinatc  ob  hoc,  quod  invisibiles  hoslcs 
scmclvicti  solcnt  acrius  impuguarc.atquc 
callidius  iuipctuosiusquc  iusurgcrc  ac  lcii- 
larc.  Tali  crgo  fidcli  loquitur  Dominns  : 
Effo  protcctor  tints  sinii.  qui  coutcram  Sa- 
tauam  sub  pcdibus  luis  velociter;p/  merces 
ttia  mafjna  ;?///?/.s-.qucmadmoduin  ait  Apo- D 
iifoc.  IV.  stoius  :  Id  quod  in  prspscnti  esl  modicum 
'■  ct  levc  tribulaliouis  nostrsp.supra  uiodum 

in  sublimital(>  a^tcrnum  gloria^  poiulus 
opcratur  in  uobis.  Itcmqnc  :  Slabilcs.  in- 
quit,  cstotc  ct  immobilcs.  abundantcs  in 
opcrc  Doniiui  scnqicr,  scicntcs  quod  labor 
vestcr  non  cst  inanis  in  Domino.  Talis  cr- 
go  Dci  pugnator  iudigcl  assidua  armaln- 
ra  virtutum.  ut  cum  omni  humililatc  cl 
firmitatc  spcret  in  Uomino,  ct  jugitcr  in- 
vocct  cum,  ncc  unquani  inani  sccuritatc 


Roin.  XVI 
iO. 


I  Cor.  w, 
58. 


torpcscat,  imo  quolidic  cusloditior  fcrvcn- 
tiorquc  rcddatur,  atque  quod  non  sunt  /jom.vi 
coudigUiT  passioncs  hujus  tcmporis  ad  fu-  '*' 
tnram  gloriam,  cfficaciter  contcmplctur. 
Di.ritqi(e  Abram  :  Domine  Deus,  quid 
daliis  mihi?  Ego  vadam  afisque  liberis. 
Vir  fidclis  per  Abram  dcsignatus,  divini 
amoris  ardore  succensus,  et  fraternae  sa- 
lutis  zclo  Iransvcrberalus,  propria  salute 
ucquaquam  contcnlus  est,et  quidquid  sibi 
pro  pri.¥mio  dcsupcr  promittatur,non  con- 
quicscit  nisi  ct  alios  verbo  aut  oratiouc, 
bona^quc  vitsp  exemplis  ac  meritis  Irahat 
ad  Creatorcm,  et  quasi  spiritualifcr  pariat 
Chrislo  :  quod  dum  se  videt  aut  arbitratur 
non  faccre,  conqucritur  se  sine  spirituali 
seminc  rccedcre  dc  hac  vifa.  quum  tanicu 
videaf  scuconfidat  quosdam  bonos  activos 
ct  sgpculares,  trahere  proximos  ad  salu- 
tcm.  Et  ecce  vernaculus  meus  erit  heres 
mens  :  id  est,  proximus  meus  servus,  san- 
guinc  Christi  emptus.  in  domo  Ecclesia» 
constitutus.  obtincbit.  alios  convcrtcndo. 
muncra  gratiarum  quge  mihi  dcdisti.  qui- 
bus  privatum  modo  me  vercor,  eo  quod 


-■W  KNAHHATIO   IN    C\9.    XV  (JK.NIiHlM.    —    AHT.    1.1 

iiitlluiii  libi  KiK"»"»»'  qiuaiii.  .N«'|ii|m'  mi  Iu   .\  (iiit-  ail  vir  lalis,  lai  iniii(|iic  iiKtpi  iaiii  di- 

lis  duiii  st^  |>ulal  iioii  liuclifican'  iti  aliis,  vidil,  caslijiaiido  cl   riuficllaiido  cain  (|uo- 

tt'Sliiiial  l)«'uiii  sihi   iialuiii,  sc(|iic  priMtiiia  lidic,  ila  iil    dical    :   Ouoiiiaiii    pidplcr   lc     /'«.  xmu, 

gralia  dcstiUiluiii,   i|uciii   Doiuiiiiis   proli-  iiiorlilicaiiiur  tola  dic.  Stsd  spiriluiii  suiiiii  "" 

lius   [HV  iiispiialionciii  iiilciiiaiii  aiil   alio  iioii  dividii,  iino  cnni  loluiii  iii  Dco  rccol- 

liiotlo  foiisolalur,  dit-ciido  :  ^\i>/t   trit  hu-  \\\^\\,  iiilcmal  ct  aduiial.  hr.si  cndfndtti/uf 

/iffffi  tuiis ;  mt/   niii   cijittlictur  ttc   titfro  tu)tiiirt'.s    stijjir    riiilarcra.    Volucrcs    isljf     /kc.  vm, 

tuu,  id  est,  quciii   sciiiiiic   Ncrbi  cadcslis  suiil  (hcinoncs,  (|ui  scincii  vcrbi  ac  ^ialiu'  ''  '" 

vx  corde   tuo  c^Mcdiciitis  coiivcrtcris,   ct  i)ci   niliiiiiur  dc   af,Mo  cordis   aurcrrc,   ct 

carilate  meiilis  tua^  spiritualitcr  gfiuicris,  sacrilicia  oralionuiii   noslraruin  coiilaini- 

ifMUin  habefji.s  hcrcttein,  graliani  libi  col-  iiarc,  cor|)us  cl  aniinaiii  iiujuinarc,  ahjiic 

latani  adiniiiislraiido  iii  iiisuiii.ct  (•oiiiniu-  pcr  cvagalioiics  ct   piavas  aircclioncs,  ac 

nicando  cidcin,  cl  rcliiKiucndo  cuin  po^l  |{  siiiistras  inhMilioncs,  ipiid(|iiid  Dco  olTcri- 

lc  iii  Kcclcsia  iiiilitaiilc  succcssorcin   liKc  iniis,   laccrc  iiiacccpluiii.  (Jiias  avcs  pcsli- 

gratia»  ac  virtutis,    ita  qiiod  quasi  stclla  1'cras   volitantcs,   o|)ortct    iios  cuin  oiiiiii 

pulcherriiiia  rulj,'cbit  iii  ca,  iiiio  ct  plurcs  a},Mlilatc  cl  dilig(Milia  s(Miipcr  al)i}.'ci'c,  iil 

conviMtes,  quod  crcdcns  vir  talis,  juslili-  slabilcs  simus  ac  piiii,  pra'S(Mliiii  in  dci- 

calur  a  Dco.  Eyo  Uominus  qui  eduxi  te  tatis  obscquio  Saciiri(MO(|iic  allaris. 
(le  i'r  (,'hald(eorUni,  ut  darem  tilii  terrcnn,  (jaiiuKjue  sol  orcuniljcret,  itaoor,  scu  so- 

et  jto.ssidcres  eain,  id  cst,  dc   i^nc   caiiia-  por,  irrall  siipcr  Ahrant.  Sic  plaiic  duiii 

lium  dcsidcrioruni  cl  IVrvorc  t(Milatioiiiiiii  Sol  sapicntia'  alquc  juslilia!  (^hiislus  Do- 

tc  crui,   iit   tcrrcnos  ct   cariialcs    mcrilis  miiius  jiaululum   sublrahil  homiiii   spiri- 

tuis  convertcrcm,  ct  cos  in  spiritualcs  li-  tuali  luccm  contcmplalioiiis  ct  rorcm  con- 

lios  possidcrcs  :  quod  Iructuosis  pastori-  solalionis  supcrna',  irruit  supcr  cum  sopor 
bus    ac    pra'di(atoribus   virtuosis  polissi- C  |>i^'iilia',  iicf^diffciilia' soninus,  cl  miilliplcx 

muni  condoiialur  ct  compclit.  liiiioi-  <,Mavis.  .Naiii  cl  inlcrdum  vcrcliir  sc 

l'ia't(Mca  vir  talis,  propriam  Iragilitatcm  di\iniliis  (hMcliclum  ac  piMiturum.  Dciiidc 

insufficicntiamquc  pcrpcndcns,   ait  :  D(j-  Dominus  consolatur  cunidciii,pia'iiiinlians 

mine  Deus,  xinde  scire  possum  (juod  pos-  ci,  (juod  scmcn  suuin  fulurum  sitperegri- 

sessurus  sim  eam  ?  id  est,  quod  tcrrcnos  nuin  in    terra  noii   sua,   cl  affligcndum. 

sic  traham  ad  te,  spiritualesquc  natos  ha-  Elccli  naiiKpic  ct  boni  suiit  in  sa,'culo  islo 

bcbo   cos,   quod   non   nisi   pcr  spccialcin  qiiasi  iii  j^ravi  cxsilio,  iii  (pio  mulliplicilcr 

atque  prscipuam  tuam  graliam  fieri  valcl.  tribulaiiliii'.  ahpic  noiiiuiiK|uain  sciviliili 

St  respondens  Doniinus  :  Sume,  in(j[uil,  invisibiliiiiii  hoslium  ac  vilioruni  subdiin- 

mihi  vaccam    triennem,  et   capram    tri-  tur  ;   imo  ad  minus  servire  coguntur  ne- 

mam,  et  arietem  annorum  triiim,  id  est  cessitalibus  miscii   corporis,  a  pravis  el 
propriam  carnem  fuam,  ex  se  ipsa  instar  D  rcprobis  affligunlur  hominibus,  quos  ju- 

vacca»  pigram  ac  tardam  ad  bona.  ct  quasi  dicaturus  esl  Domiiius.  Dcinceps  elccli  ta- 

caprain  ad  prava  pronam  ac  prosilicntcm,  lilcr  cxcrcitali  cl   cxpurgati,  revertuntur 

lascivam  quoque   tanquam  ariclcm  :   tur-  cum  spirituali  opulcntia  grandi  ad  Domi- 

turem  (juoque  et  columhain,  id  est  spiri-  num.  Kt  qiiarla  gencralione,  videlicel  post 

tum  tuum  rationalem,  instar  turturis  ad  inlcriorum   rcformalioncm,  vcrborum  di- 

futura  suspirantem,  et   proptcr  mala  gc-  rectioncm,   operiim  dcbitorum  exseculio- 

mentem,  ac  simplicem  vcluli  columbam.  nem  et  proximorum  a^dificalioneni,  ingrc- 

Hsec.  inquam.  lolie  ct  offcr  mihi  in  holo-  diuntur  Iriumphaulis  Ecclesia'  patriam  eis 

causlum.  ut  lc  lotum  mco  ciillui  maiui-  pioiiiissam.  liilciim  vcro  apparct  cis  cli- 

pans.mercaris  tanta  gratia  adimpleri.quod  baniis  fuinans,  lampasquc  ignis  transiens 

in  alios  possis  eam  transfundere.  Hoc  ita-  inter  prsefatas  divisiones  :  quia  ut  ait  Scri- 


KNAHIIMH»    IN    tM'      \\    liKNKSIH.    —   AHI      II 


IXi 


Kcrii.    pliiiii.  \  iisii    ri<;nli    |ii-()lml    riiiniiN,    <■!    Im 
^''^"'  iiiincs    jiislds    lcnliiliii    ltiliiil;il  iiniis.  Ilriii 

\ii/<.  III,  (I.  (|iic  ;  Tan(|iiiitii  iiiititni    iii  liitniiir  |it'iiliiiv  il 
(•Ircliis  hiitiiiniis. 

IVislicino  .Vimnsliniis  liin^il  iiliiiin  s|)ii'i 
liialcin  linjiis  (iipilnli  inlclli^cnliiiin.ipiiiin 
(>l    Isiddtns    iic    Kicliiirdns    indncniil,    scd 
prolixiliitciii  dcviliins,  pcrlriinsco. 
s<-iiM)i»iii       |'i;i>lci'cii.    (pioiiiiiin    .Mniim    rip^iiia    csl 

U<Koriniit (li>  .,,     .      .  .       ,  •      1 1 

Chciiiio.  (dinsli,  polcsl  nipiliiliiin  i^lnd  allcgoricc 
{\i'  (lliiislo  cxponi.  ilii  :  i'iifti(s  r.sf  si-nini 
Jhtniiiii  (iil  Ahrniii  jicr  risiiiiirin ,  i/irrns  : 
\ofi  fiiiirrr  :  id  csl.  Vciliiiiii  !i>lcriiiiin. 
scti  Dcus  Palcf,  iittl  Ttinitiis  Dciis.  dixil 
(Ihiislo  scciiiiduni  siuiiii  liniiiiiiiiiiit  iiiilii- 
rjiiii.  N<>  liui(>as  iiilcr  advcrsa,  cpia»  libi 
inlnlcrntil  iittl  iiircrrc  cotiiili  snnl  .Itidici 
iucrcdiili  :  uoii  ipiod  ali(piis  liiuor  iiiordi- 
iialiis  poluil  ossi"  iu  (llirislo,  ipii  scfiiudtiin 
ualuraiu  assiiinptaiu  riiil  pcrfcclc  (■oiirir- 
iiiatus  in  hono  :  scd  nc  iiatiirali  liuiorc. 
(piciii  iut(>r(liim  spoiitc  assumpsit,  diii  iiu- 
lUorariMiir.  ct  uc  ciim  rrcipKMiliiis  (piam 
oportrhat .  assimuM-ct.  rud(>  iu  piM^soua 
(iiirisli  cautal  Ecclosia  :  lii  dio  qiia  iuvo- 
cavi  lc.  Domiuc,  dixisli,  X(>  tiuicas.  Potcsl 
quoqu(>  cxpoui  lioc  vcrhiim .  .Noli  liuic- 
rc,  uou  ipiasi  horlaudo  uc  hu-uiidarcl,  scd 
congralulaudo  sii;i>  pcrlcctioui,  qua  iuor- 
dinatc  uiliil  pavcl)al,  qiioniadniO(him  ca- 

Ps.c\i.\m.  niuius  :  Laiidalc  oum  omucs  auffoli  oiiis. 

2.  . 

E(/o  profrrfor  fidis  siiiii.  Nam  Dcus  Palcr, 
sou  Vorbuui  iTtornum.  fuil  iu  ouiuihus  hu- 
niauitalis  Chrisli  dcroiisor  ah  oiuui  malo 
culpa»,  ot  ilcin  a  nialis  pipualihus.  ita  quod 
aniuui»  Christi  uullam  la^siouiMn  nocivain 
iuducoro  polucrunt,  proptor  qiiod  apud 
/s. \Lix.2.  Isaiain  Chrislus  tcslalur:hi  niiihra  luauiis 
sua^  proloxit  mo.  Ef  nirrrrs  fiia  niiujnd 
niinis.WrAhVKMw  dcitalis  fruilioucm.  qua^ 
est  esseutialo  pra^mium  omnium  Boato- 
runi,  hahuit  anima  Christi  a  suse  creatio- 
nis  of  iucaruatiouis  Vcrhi  oxordio,  ucc 
eam  promcruit.  Poslmodum  voro  pronie- 
rnit  sihi  pra^miiim  accidiMitalc,  vidclicol 
sui  corporis  glorificatiouom  ot  judicia- 
riam  potestatem,  suique  uoniinis  honori- 
ficeulissimam  dilatationem  per  totum  or- 


\  hcin  lciiiiriiiii.  \A  dc  lioc  piii-iiiio  ipiinl 
Clirislijs  siiii  linmilialioiic.  piilicnliii.  I.i 
horc,  cl  piissionc  sihi  ipsi  proiiicinil,  po 
losl' oxpoiii  ipiiiil  ilictnin  csl,  Mciccs  tiia 
nia^Mia  niuiis.  \r|  inorccs  (iliriHli  voraliii' 
iiiii>jnitiido  ^raliii',  plciiiliidiHpic  ^loriti', 
(piaiii  incriiil  silis  clcclis,  (piihiis  lola  siin 
coiiv cisiilio  ct  piissio  iii  lioc  iiinndo  mcri- 
loria  fiiil,  iii  ipiiinlnm  c\  ardcnlissiinu  ca- 
■■ilalc  pro  coiniii  sahilc  oiiiiiia  gossil  uc 
porliilil. 

Di.iifiliw  Afirniii ,  id   csl   Clirislns  :  I)o- 

iJ  iiiiiir  liriis,  ijniii  ihtliis   inilii  pro  niorccdc 
lahoriim  UIC(U'IIIU  {  F.i/o  riiilinii   nli.si/iir  fi- 
lii-ris,  hoc   csl   .liidicis,   jiroplor  ipios  voni    jonnn.  ». 
in  miiudiim.  ol  (niihiis  sncciiililcr  inissus  *'' 

.  ....  Mnltli.xs, 

stiiu  :  cos  uon  conxcrli.  iion  Iriiclilicavi  in  tk. 
eis  pro  inaxima  |)arlo  ooriiiii.  iti  lautiiin 
(piod  lcmporo  passionis  pciic  oniiies  cor- 
riicrunl  ii  fidc  :  ol  iii  criicc  moricus.  uon 
rcliipii  sciiicn  c\  cis.  iiisi  pcrpiiiiciiin.llinc 
iii  Isaia  loipiilnr  Chtisltis  idlcclu  dolcnlis 
dc  .Indicoriitii  |)ciililioiic  :  l']ji:o  dixi.  Iii  vii-  y^.M.ix.i. 
ctiiiin  hihoravi,  siiio  caiisa  cl  \iittc  roilitn- 

G  diuciu  incani  coiisumpsi.  Ef  filins  jiro- 
nn-iiloris  UKM  isfr  Ddinasriis.  Prociiralor 
('hrisli,  polcsl  iulcllifji  .Moysos.  qiii  taii- 
quam  Doi  dispcusator  praduit  Synago^^ic, 
et  mnllos  convorlit  :  sicquc  filius  ejus  fuit 
populus  sibi  subjectus  atque  obediens, 
prffserlim  qiii  lcrram  promissionis  iulra- 
vit.  Et  ecce  vernaculus  iiieus  erit  hercs 
iiiriis.  Horeditas  Chrisli  fuit  popuhis  Sy- 
nagoga^,  sicul  per  Isaiam  fatetur.  Horcdi-  ibid.Mx, 
tas  mea  Israel ;  vernaculus  vero  Chrisli,  "'• 
fnit  coetus  sacerdotum  et  celerorum,  qui 

D  lcmporc    Chrisli    pra^fuit    Synagoga^.   Illo 
otcuim  coplus.   uatus  fuil   iu   lcgo  diviui 
obsoquii.  alquo  iu  domo  sou  populo  Dei. 
lllc  itaque  impiissimus  c(]elus,  voluit  esso 
heres  ac   domiuus   Synagogff  seu   vinca^ 
Christi,  ipso  Chrislo  expulso.  Nam  oo  vi- 
so,   loculi   suut   :   Hic   est  heres,-  venite,  Matth.^-m, 
occidamus   eum ,   et  nostra   erit    heredi-  ^'^' 
tas,    prouf  Christus    in  evangelica  docef 
parahola  :  Homo,  iuquious,   patcrlamilias   ibid.  33. 
plautavil  viuoam,  ot  locavif  cam  agricolis, 
etc.  Statimque  senno  Domini  factus  est  ad 


'i'i\  KNARRAriO    IN    CAP.    XV  UKNKHIH.    —    AHT.   I.l 

i'Uin,  ilitfHH  :  Nim  crit  hir  hiics  taus,  ii|  A  Ifriiiiiios  orhis  Utiu'.  Af  illc  uit  :  Uomi- 

tii*l,  illl|iiuH  ru'tus   isU'   iioii  <liu  |)l'W«i<li'hll  //«'  Ihns,  mutc  sriri'  /lossiiin,  flc.,  i(l  «'sl, 

Syiia^o^cP,  iiiio  ciU)  |iosl   tiiuiii   pu^sioiK-iii  ('.\|M'riiiiiiilitliiii     iiioiliiin     m-     |)roccssiiiii 

|)«'iiilus  vastahilur,  i|iiciiiuiliiioiluiii  iucluiii  hujiis  ici  iiiilii  ostcinlc.  iior  (llirisliis  iioii 

(fHt  |)tM-  Koiiiaiios,  ct  u  l)uiiii-li*  |>raMlicluiii  uit   c.\   i^Mioraiiliu  aiil   (liHidi-iitiu,  scd  cx 

Oan  I»  iit.  cst  :  (livitutciii  ct  saiii- 1 iiiii  i iiiii  dissipuliil  supcruhiinduiiliu    (|iiuduiii,   (|uu    id    qiiod 

|>o|)ulus  cuiii   du(-c  vciituro,  ct    us(|U(^   iii  s(-itur,    lilM-iilcr    prospii-iliir.    l{rsinnidriis 

liliclli  j)crscV(-ruhil  dcsolalio  ;  .s<y/ ///<<■  ('///•<'-  Jjinniniis  :    Snmr,    int/iiit,    mi/ii    viirrnm 

dietur  ili'  utrrn   tiio,   ipsum  haftrhis  hrrc-  trirnnrm,rt   riiiniiin    Iriiniim.rt   Hrirtriu 

dem,  id  c^t,   JiidaH)S  clcctos,  (luos  proj^rii  itnnornni  trinin,'n\  cst,  iuscivuiii,  pcliilaii- 

coi-dis  lui  doctriiiu  doccl)is  ct  (oiivcrtcs,  lcm,  ac  coiilumacciii  popiilum  Juda'orum 

liah(*t>is  lilios  aUiuc  di-.(ipulos,  cl  pcr  cos  applicu  lihi,  praMlicaiido  cisdcm  ;  liiriumn 

coiivcrt(*s  iiiiiuiii(*rahii(-s  alios.  W  ijiiuifnr  rt  rolnnihinn ,  lioc  csl,   (piosdam 

Kiliuiti/iir  ('//;// /o/7/v,  id  csl,  Dcus  cdu  cliam   virtiiosos,  piidi(-os  cl   siiiipliccs  c.v 

xit  (Ihristum  liomiiicm  a  pru'tala  coiisidc-  plchc  illu   tihi  ussiiiik*.  iloc  (Ihrislus  lccil 

ratioiic,  ad   cousid(*ratioiU'm  coiivcisionis  omuihus  lalihus  cvanf^clizaiido,  divisit(]iic 

gcntium  univcisaruin  ;  rtait  ilii :  Suspice  vitiosos  illos,{pioiiiam  (juosdum  cx  cis  pio 

cieium,et  niimefu  stettas,  si  putcs,  i(l  ost,  convcrtil,  <;t   alios  justc   rcli(|uit,  proplcr 

quia    potcs.    Nain    aniina   (llirisli    (uncta  (piod  dixit   :   .Nunc  judiciiim   csl   miiiidi.  junnH.wi, 

creala  distincl(*  coj^novil.  Kt  iH.ril  ri :  Sir  (^(j|(*ios  non  divisil,scd  rccollcf,'il  iii  uniim,  "• 

erit  scmen  titum',  id  (*st,  tain  iniuiincrahi-  cl  lccit  cx  cis  primilivam  Ecclcsiam.  J)r- 

lis  crit  po|)uliis  (pii  a  U*  (^hrislo  vocahilur  scenderunlque  voliccres,  id  cst  daemones, 

christianus,  (*t  lanquam  sU*lla'  splcndidus  .v/</»ert*rtr/a«era,quoniam  passione  instantc  " 

erit  pcr  graliam  in  i']ccl(*sia  mililanU*,  cl  (Ihrisliis  loculns  cst  Pclro  :  Siinon,  ccc(*    /,»c.x\ii, 

sicut  sol  rulf^chit  in  i^ccicsia  lriiim|)liaiitc.  C  Sulaii  (*xpclivit  vos  ul  crihrarct  sicul  tri- ''• 

y». XLIX.6.  Hinc   in   Isaia  l'aU*r  loquitiir  (^liiisto  :  i*a-  liciim,  cgo  autcm   oravi   pro   U*.  (Ihristiis 

rum  (*st  ut  sis  mihi  s(*rvus  ad  suscilandas  (jiHxpic  (*os  abcgil,  siciit  dixit  ad  I*alr(*in  : 

trihiis  Jacoh,  (*t  ra>c(*s  Isra(*l  c()nv(*rU*iidas.  Pat(*r,  quos  d(*disli  niihi,  non  p(*rdidi  c\  jonnn.wn, 

D(*di    t(*   in    liic(*m  g(*ntiiini,   ut    sis  saliis  eis  qucinquaiii.  '*• 

inca   us(iuc  ad   cxlrcmuin  lerrae.  Crcdidil  Quum sol occumberet, pavor irruit supcr 

Abram  Deo,  et  repnitatum  est  illi  ad  jn-  Ahram,  et  horror  magnus,  etc.  Tunc  sol 

stitiam,  id  cst,  Chrislus  cojiuovit  promis-  cpiasi  occuhuil,  quando  Ycrhiim  {Ptcrnum 

sionem  hanc  vcrain  cssc,  non  laincii  p(*r  solitam   consolalionis   inlcriia'   rcdimdaii- 

lidcm.qua'  csl  lh(*oloj;ica  viiliis,  qiia;  iioii  liani  hiimanitali  Christi,  qiianlum  ad  par- 

luit  in   co,   qiioniam   liiit    comprchcnsor  tem   ejus  sensilivam,   subtraxit,  tempore 

perfectus  secundum   siiprcmam   su»  aiii-  scilicet  passionis,  in  tantum  quod  dixit  : 
ma*  porlionem.                                               D  Deus  meus,  Deus  meus,  iil  qnid  dereliqiii-   r.s.wi.-i. 

Biscitf/ue  ad  eicm  :  Efjo  Doyninus  qui  sti  me  ?  Tunc  inU*nsissimus  pavor  et  ma- 

edu.xi  te  de   Ur   Chaldirornm,   id   est  de  ximus  horror  Chrislum  invasit,  (|iiando  cl 

passione  et  persecutionibus  inridclium  Jii-  sudor  cjus  factus  esl  qiiasi  gutla'  sanf<iii-    /,»c.  xxn, 

dffiorum,  rcsuscitando  lc  lerlia  die  ad  im-  nis  (lecurrentis  in  lerram.  (^crpil  eteniin  ^^' 

passibilem  et  bealissimam  vifam  ;   ut  da-  contristari  et  paverc,  dixitque  :  Trislis  est    Mauu. 

rem    tibi  terram,   el   possideres   eam,   id  anima  mea   usque  ad   morlem.    Dicturn- 

est,  totum   mundum    legi   ac  ditioni   Iiut  que  est  ad  eum  :  Scito  prcenoscens,  quod 

/•». XXI, 28.  subjicerem.  jiixta  illud  :  Reminiscentur  (*l  pcrcyrinum  futurum  sit  sc^non  tuum  in 

convertentur  ad  Dominum  univcrsi  fincs  tcrra  non  sua.   Tunc  enim   Deo  volente 

/>«.  nxi,8.  teiTse.   Itemque  :  Et  dominabitur  a  mari  Chrislus    actualiler   consideravil    omncm 

usque  ad  mare,  et  a  fluminc  usque  ad  adversitatem,  tribulationem  et  passionem. 


XXVI,  S7, 3«, 


KNAUIlAim    IN    r.AI'.    XVI    (iKNKMIH.    —    Alll  .    III  236 

i|iiiiin   imivrrsi   (*l<>i-li   in   skm-iiIi)  islo  pro  A  aHsistclxinl ,   <■!    pcrliiK-luint   (dI   t-nni  ;   rt 

liil»'  ipsins    iic    siltl    salnlt'    i-riinl     piissnri   :  Itnn/ifis    ii/ms.    friinsirns    inlrr    t/irisin/irit 

(|iio(l  iili(|nr  iili  inrtirnalionis  rxiMilio  sci  ///r/.v, lioc  csl  fcrv^n- doloris  pcncliaiiH  cor- 

vil  ;   scil   Innc   ciini  \clicnicnlissinia  coiii-  da  coriiin,  ipios  (iliristns   divisit  a  rcpnv 

passi(Mic  lioc  i|tMim  inlncliiitnr.  '/'n  iiiitrin  liis  ct   rcposnil    sihi.   In  ilir  ilin  ftrfiiijil 

ihis  ml  fintrrs  tiins  in  juirr,  (lcsccndcnilo  Diiiniiiiis  finliis  iiini  Alirniii.  ilircns  :  Se- 

ill    liiiihnni    piiliiiin,  iit    cos    imlc    cilncas.  niini  tnn  ilnliu  trrrniii   liiinr.  IJiiiim    cnim 

sr/)iiltiis  in  .\riirrt>ilr  lnuiii ,  noii  annoriim.  (Iliiislns  passionc   iiistiinlc   fiiclns   in  ji^o-     /.ue.tt», 

i'(i/).  iv.ft.  scd  oinni   intitnritatc   virlnlnm.    Scnci-liis  iiiii  prolixiiis  (niiii-l,  san^MiinciiKpic  snda- 

cniin  vcncrahilis  csl.iion  iinnoriiin  niiinc-  rcl,  tip|)ariiil  illi   iin^'clns  {\v  ciclo  (-oiiror- 

10  compiitala,  clc.  Xcrduni  ciiiiii  mni/tlr-  lans  cnin.  id  cst  |)cr  niiidiim  conforlanlis 

tiv  sniit  iiiii/iiitntcs  .[iiiorrlnvnrinn.  \\\\w-  sc    lialiciis.    vcrhii    (-onrortativa  d    (-oiiso- 
rliaM    isli,    siinl    rcprohi    ipii    tirfli^^nnl    d  H  laloria  profcrcndo,  coininctnoriindo  vidc- 

cxcrccnl   clcdos  nsipic  ad   lcmpiis  prjcfi-  liccl     friK-lnositiilcm    passionis    inslantis, 

nilnin  a  Doinino.  d    (|utilil(-r   pro|)tci-  ciini    Dcns    1'atcr  to- 

Qiiinn  rrifo  nrriihiiisscl  snl .  id  csl.  dnm  inm  miindtim  c\  tin<,'clictr'  \r\i\  siihjiccrd, 

(Ihrislns  cx|)allcsccns  pcndcrd   in  criicc  d    cmiclis   iiropiliardnr   hominihns,   sic- 

iM.wm,  fnrtn  i'st  ralii/n  trnchrosn,  (\\\\\\  tiiiic  tcnc-  nl  |)ci- Zacluuiam   Pjili-r  lcstalnr  (\\'  (]hri- 

hvxv  faclicsnnl  siipcr  nnivcrsani  lcrrain  ah  sto  :  Anfcrain  ini(]nilalcm   tcrrap  illiiis  in  Zach.xn.t. 

hora  sc.xla  ns(]nc  ad  nonam  ;  ct  aj)/)nrifit  dic   nna,   d  polcslas  cjns  a  mari    nsqnc  ;Airf.ix,«o. 

vlihnniis  finnniis,\(\  cst.  trihnlatio  snmmc  ad  inarc.  d  a  finminihns  iis(pic  ad  fincs 

anguslians,  invasil  cos  qui  cruci  (ulirisli  tcrra*. 


41 


ARTICLLUS   LII 


ELUCIDATIO    LITTKHAI.IS    CAPITULl    SEXTlDKCl.Ml    :     KilTUH    SAKAl     UXOH    ABHAM 

NON   GENUERAT    LIBEROS. 


PRULIFICATIO  Abr(r  conscqncntcr  de- C  cipiat,  d  proles  nata  ex  ea.  sit  mea  per 

scribitur.   Igitiir  Sarni  u.vor   Ahrnni  adoplioncin  scu  jurc  dominii.  Refcrt  Lv- 

non  f/fiiKerat  sihi  lihcros,'\n\o  \m\\sin\  pro-  ra.  quod  Hcbrsei  dicanl  hanc  Agar  fuisse 

lem  hucusque.quoniam  uaturali  sterilitatc  filiam  regis  .Egypti,  ita  quod  una  conju- 

impediebatur  concipere.iSfrf /m6e«sa/?e/7-  gum    Pharaonis    considerans   sanctitatem 

lam  ^Effi/ptiam  n&['\one,  nomine  Agar,di-  Sarai,  ef   qualiter  propter  eam  Deus  fla- 

xit  maritosuo:  Eccceonrlu^it  me  Doininns  gellavil  Pharaonem  et  domum  ipsius,  Ira- 

ne  parercm  ,'u\  est,  fecundifatem  uferi  non  didit  filiain  suam  Sarai  in  ancillam.  polius 

contulif  mihi.  Opera  enim   uatura^,   sunt  cupiens  filiam  suam  servire  in  domo  ma- 

opera  Creatoris.  Et  dicitur  Deus  Sarai  oon-  tronae  fam  virtuosge.  quam  honorari  in  do- 

clusisse,  quia  non  aperiebafur  uterus  ejus  mo  paterna.  Addifque  Lyra,  istud  non  esse 

ad  fructuosam  seminis  susceptionem.  In-  absonum  rationi.quum  in  libro  Esther  le- 

grcdcre  ad  ancillam  mcam,'\A  est,  in  con-  D  gatur.  quod  multi  genfilium  videntes  qua-    Esth.xm. 

jugem  accipe  eam,  el  cognosce  ;  si  fortc  lifcr   Deus   liheravit    Judseos    de    insidiis  *"" 

sallem  cx  illa  susripiam  filios,  hoc  est.  Aman.  Iransfulerunt  se  ad  legem  et  cseri- 

quatenus  Deo  praestante,  ipsa  ex  te  con-  monias  Judaeorum.  Sed  Rabbi  Paulus  dicit 


Kt  ««</ 


^^  k;>AHHAIlU    l.N    CAP.    XVI  «IK.NKHl».    —    ART.    Ul 

i^tml  «l»i  A^ar  essr   fiitiiiiim,  .t   (|iioil   al-  .\  iixoii'  siiiiiil  lialtiinla.  (Jiialilt  r  wro  sil  dc 

Ifgatio  ista  vx  lihro  Kstlu-r  iioii  |M-ol)«'t  iii-  lr{<«  iialiiruli  iiiiaiii  liahii»',    iiilra  ilicclur. 

tcnluiii,  quiu  {,'ciililcs  illi  iioii  siihjcccriiiil  llinc   loijuilur  .Viif,M«sliiiiis   :   Nullo    iiiodo 

*fi  Ooiiiiuo,  sctl  rihii  Jiiilu-oruiii.  Vcriiiiilu-  iiilcrcii«luiii  osl  criiiicii  Aluu'  «1«^  huc  iiiii- 

iiicii   icor  [indiulMlc,  «|iio(l  Af,'ur  islu  «Mut  licrc.  L'sus  quippc  csl  eu  ud  f^«'ii«'ruii<luiii 

\ul(lc  |»rol)u,  iiotaliilis(|uc  puclla,  co  (|uo(l  prolciii,  iioii  ud  c.Kplciiduiii  liltidiiiciii,  iicc 

Sarai  qiia<   iiiulla^   halicliul  aiicillas,  dcdil  iiisullaiis,    scd    iiiaf(is    ohcdiciis    coiijii^'i 

caiii  suo  iiiurito  pra^  ccl«'ris.  sua\  cpia*  sua?  sli-rililalis  crcdidil  cssc  so- 

St^d  circu  hu^c  oriuiiliir  (liriicullal«'s.  I*ri-  laliuiii,  si  rccuiidiiiu  .iiicillic  iilcruiii  lacc- 

iiio,  cur  Sarui  rof,'uvit  viruiii  siiuiii,  ul  dii-  rcl    suiiiii.  .\l)   iilii((|iic   iioii  ciiljia'  liixiis, 

ecrt't   aliuiii   c()iijiij,'c!ii,   (piuiu   |)cii>,    jaiii  scd    iialura(   Irucliis  c.\(piii  iliir.  Vciuiiila- 

«ei  «v,v  uiih^  proiiiiscril  Ahru' ((iiod  cssct   soholciu  iiicu    AuKiisliiiiis    liaiic   Axar    vocal    Wnwi 

hahiliiriis.  Itc^poiidcliir,  ipiod   Sarai  i;,'ii<)-  '*  coiicuhiiiaiii  :  (jiiod  iioii  csl  iiilcHif^cnduiii, 

lavil  aii  proiiiissio  illa  csscl  iiii|il('iida  pcr  «piasi  iioii  ruciil  cjiis  lcjiiliiiia  ii.xor,  (piiiiii 

sr,  ct  tiiiiuit  i\e  i*x  sua  slcrililalo  Iriislru-  iiaiilo  posl  iii  lc.xlii  hahcalur  opposiluiii  ; 

riliir  circclu,  i«lcirco  oplavil  caiii  iiii|)lcii  scd   qiiia  consu«'lu«lo  Sciipluiw  csl,  uxo- 

pcr  uliani.  Sctl  tuiic  ruisiis  oritur  «lillicul-  icm.  pia*scrliiii  iniiius  piiiicipal«'iii  cl  s«> 

las,   cur  Abrani  ac(pii«'vit   prccihus  Sarai  cuii<laiiaiii.<liccic  coiicuhiiiani,  proul  inrra 

in  isto  ;  iiaiii  scirc  poN-ral  ipiod  proiiijssio  sjcpc  |)alcl)it. 

illa   «'lat   pcr  Sarai   adiiii|)lciida.  .Vd  ipiod  Qiiumf/uc  Ulc,  vi<l<'lic<'l  Ahraiii,  (ut/ulc- 

<lic«'ii(liim,  tpio<l  huciisipic  iiou  lcgiiiir  lioc  Hc.erel  de/trecanll,   tulit  ipsa  Sarai  Arjar 

Ahra*   rcv«'laluni.    Uahaiiiis  qiioqui'  dicit,  yE(ji/i)liam  nncillam  suam  /josl  dcceman- 

Ahrain   si-iiicu  >.iiiiiii   iiiulli|)licati(lum  aii-  nos,  (/uam  hahitarc  catperant  in  terra  Clia- 

«licrat,  scd  p<'r  (piaiii  rciiiiiiam,  iicsci<'hal.  tuian,  ah  cgressu  dc  Mesopolamia  :  nam 

Kt  qiioniam    |)riiiiam    conjuftcm    novi-ral  C  infia  laiilum  tempiis  polcral  sleiililas  Sa- 

slerilcm.  du.xil  sccundam,  quam   s[)('iavil  rai  satis  cxi^erinK-nlaliler  cognosci  ;  ct  dc- 

fecuiulam.  Pra'lercu  qiuerilur,  (pialil<'r  li-  dit  cani  viro  suo   u.rorcni.  VA   lunc  erat 

cuit  Ahrtp,ad  inslanliam  conjuf;is  siia»,  ac-  Ahram  oclofjinla  quinque  annoium,  quo- 

cipere  conjugem  aliam,  sicquc  inducere  niam  sepluaginta  quinque  annorum  eral 

higamiam,  qiiuin  Laniech  de  higamia  r<'-  (piaiKlo  iJeo  juhente  exMesopolamia  venit 

prehendatur,   et   naluialis    l<'x   <lictet,   ul  ad  hahilandum  in   terra  Chanaan,  ut  di- 

unicus  011100"  copiilcltii'.  iiec  ali<piis  Saii-  clum  csl.  Imo  (ut  fertur)  H<'hra*i  dicunl, 

ctorum  auh'  .Vhiam  lcgalur  ila  fecisse.  Vd  (puxl  dcccnniiim   cst  l<'mpus,  infra  qiKxl 

islu<l    (luillclmus    faiisicnsis    respoiKlel,  maiilus  expcriri  deh<'t  de  conjugc  sua,  aii 

quod  nunquam  licuit   sinc  dispensatione  sterilis  sit,  ct  utrum  propler  sterilitatem 

divina  uni  viro  simul  hahci<'  plures  uxo-  ipsius  accipere  aliampossil.  Yerumlamcn 
res.  Nani  prim»  uxori   Iradidit  sui  corpo-  D  Ecclcsia  determinavit  brevius  tempus  pro 

ris  pofeslatem  :  ideo  Abram  et  celeri  qui  experienlia   hujus    rei,   videlicet    lempus 

plur<'s  uxores  sine  peccalo  duxerunl.quos  triennii,  ut  in  cap.  final.  extra  de  fiigid. 

scilicet  a  culpa  in  hoc  excusare  oportel.  et  malef.  Et  dedit  eam  viro  suo  uxoiem, 

creduntur  id  <'gisse  ex  dispensalione  divi-  ila  quod  Abram  de  consensu  Saiai  conju- 

na,  quam  vel  ipsi  per  occultam   insplra-  gis  sua?,  accepit  Agar  ancillam  in  conju- 

tionem  aut  modo  alio  acceperunt.  Abram  gem  per  verba  de  prsesenti,  sive  per  mo- 

etiammultipliciter  excusalur  in  facto  isto,  dum  tunc  consuelum.  Tamen  ut  patet  ex 

quia  non  movebatur  libidine,  nec  conlra  diclis,  ex  sola  uxoris  auctoritafe  ac  vo- 

uxoris  prima>  consensum.  imo  ex  ejus  pc-  lunlate  non  licuit  viro  accipere  conjugem 

tifione    hoc    fecit.  Nondum  quoque    pro-  aliam.  At  illu,  scilicef  Agar,  cotu-c/)issc  se 

mulgata  fuit  lex  evangelica  de  una  sola  videns,  id  est  cognoscens,  seu  ex  tumore 


KN.MllUlln    l\    I M',     \\l    (.|;\r.SIS.    —    Alll.    III 


i37 


MMilris  siii  ('()r|M>i-alili'i'  fcriiciis.  if,:\/ii'.ii/  , 
tlttiiiiinini  siiiiiii,  litlli|ll.ilii  iiircrilliiliitil  , 
r(<|)iilaiis  si*  (li^niiorciii  iidiiiiih'  ('iiniiti.ilis 
(|iiaiii  illaiii,  cii  i|iiim|  riiicliiin  tii.ili  iiiKMiii 
{{(«slarcl  III  iilcrii  ;  ali|iic  (  itl  .tlii|iii  <li 
cuiil)  piilaiiii!  proiiiissioiics  ilt\iiiiis  .\lira> 
ractas  (lc  iniilliplicalioiic  cl  licnciliclio- 
!»(>  sciiiiiiis  siii,  coiiiplciKlas  iii  prolc  siia 
('()iu'c|)la .  1'i'ospcrilas  ipiippc  iiilcrdiiiii 
incilal  cliaiti  lioiios  ail  (piaiiulaiii  clalio- 
ncin,  audaciaiii  cl  i^^loriaiii  \aiiaiii.  hlcirco 
liuinililas  iii  prospcris  pra^cipiic  cotnincii- 
(latiir. 

Di.n'f(/iit'  Siinii  iiil  .lliriiin  :  liil(/iit'  Hf/is 

roiitrti  Dw.  id  csl.  rcprclicnsiliilis  cs,  lo- 

vcndo  ancilla'   tnca>  audaciani.  scii  dissi- 

inulandocl  non  corrificndo  cjus  clulioncin 

(piaspcriiil  iiic.  I!l  polcsl  css(\quO(l  Aliraiii 

liiil   iii   lior  vcnialilcr  ciilpaliilis  cx  ncji;li- 

Jicnlia  aiit  aliipiaiiliila  scnsiiali  arrcclionc 

ad   u.xorcin    iiiipra\iinalain   rcccnlcr  accc- 

plam,  do  cujus  ('oncc[)lu  i-audcbal.  undc 

inviU>  conlrislavil  caindciu.  1'orro  scciin- 

(luin  .Vujjuslinuin,  Sarai  cx  (piadain  imilic- 

bri  suspicionc  clalioncin  siuc  ancilhc  iin- 

pulavil   suo    luarilo.   Ei/o  dcdi   ancHlain 

iiictim  iii  siiiiiin  tiiiiin,  id  csl.  adniouui  ct 

conscnsi,  (piod  1'icrct  iixor  lua,  cl  tibi  lc- 

gitinic  niisccrctur   :    quasi   dicat,   Tu    es 

causa  inca>  dcspcclionis.   cl    rcddis  inilii 

inaluni   pro  boiio.   Qiuv.  scilicct  ancilla, 

uidcns  qnod  conccpcrit  de  [c,dcs/)cctui  me 

habct,  ijcrcns  sc  circa  nic.  quasi  cgo  sim 

ejus  anciila  polius  quain  cconlra.  Jndicct 

Doniinns  intcr   nie  ct  te,   unicuique    no- 

struin  reddcndo  quod  pronieretur  in  istis. 

Hoc  Sarai  dixit  cx  quodain  zelo  justitia\ 

Cni  rcspondcns  Abrani :  Ecce,  ait,  ancilla 

tiia  in  niann,  id  est  potestate,   tna  cst : 

utcrc  ea  nt  libct,  id  est.  fac  ci  quod    tibi 

placet.  Per  hoc  tamen  Abram  non  dcdil 

Sarai  licentiam  aniigcndi  injuste  ancillain 

suam,  sed  sciens  Sarai  esse  virtuosam  cl 

timoratam.  commisit  rein  istam  suse  dis- 

cretioni.  scquc  monstravit  iinmuncm    ab 

immodcrata  aircctionc.  sallem  mortali.  ad 

Agar.  Circa  ha3c  loquitur  Auguslinus  :  0 

virum  viriliter  utentem  ieininis,  conjuge 


\  lciiipcrantcr.  nncilla  obtciiipcrnntci.  inil 
lii  iiilciii|icraiilci' ! 

AlJlli/ciilf  cri/ociiiii  Siinii,  id  csl,  diiiii 
Snriii  nssidiic  liiiiiiiiiarct  ct  iiicrcpnrcl  liaiic 
\;^'ai',  ('asli<,;aiido  cjiis  priesiiiiiptioncin  : 
ipiod  Sarai  jiistc  lccit,  ipiaiiivis  rorlasHJH 
iii  lioc  ali(piaiitiiliiiii  intcrdiiin  c.xccssr- 
rit.  .\cc  ciiiiii  o|)orlcl  Sarai  a  vciiialilnis 
c.vciisarc.  Fniiinii  liilil,  (piia  \olcbat  ud 
.Kgv|)tiltii  \v\i\\\.(Jnniiii/nc  lnvcnlsscf  cain 
itni/clns,  noii  casii  aiil  pusi  ipia'silioticiii 
rcpcril  catn,  scd  iiivciiil,  id  cst  pra-sciilia- 

B  lilcr  ci  occiirril.y//./'^*  /ontciu  in/nn'  In  so- 
/////(//■//c.  jiixta  qiicm  rontcm  forsilan  scdil 
«^l  rcpausavit  sc  .\gar,  atipic  iii  solilndinc 
illa  crcxil  cor  siiuni  ad  Dominiiin,  (piiiin 
essct  tribulaliotic  cl  lassiludinc  plcna, pro- 
|)tcr  (piod  Doininiis  natiiralitcr  infiiiilcipic 
bonus  ac  piiis,  consolabatur  caiii  pcr  an- 
gcliim  sancluin.  niii  ill.rll  nd  cam  :  Aijnr 
iiiiclllii  Siinil,  nndc  rc/ils,  ct  i/no  radis? 
rirunupic  horiiin  cognovcrat  angchis,  sed 
intcrrogavit,qualcnus  cx  (pialitate  respon- 
siouis  ipsius  Agar  inforinaret  eain(k'in.O«<t' 

C  respondll  :  A  fncle  Sarai  doiaince  mete 
ci/o  fni/lo.  Dicunl  ali(pii  (jiiod  .\gar  reces- 
sit  a  Sarai  non  soluin  cx  (piadam  iinpa- 
tientia,  scd  ilem  cx  aliquaiila  supcrbia. 
hh>o  angelus  voh^ns  eam  iiumiliai-e,  voca- 
\  il  eain  ancillam  Sarai  :  (pio  audito,  etiam 
ipsa  Agar  liumiliavit  se.  el  conformans  se 
vcrbo  angelico,  ipsam  Sarai  vocavit  doini- 
nam  suam.  quain  pauio  antc  contempsit 
vciut  ancillam.Ncc  legitur  Agar  respoiulis- 
se  ad  secundum.  puta  quo  tenderet,  quia 
fortassis  erubuit  confiteri.quod  a  domo  fi- 

D  dehs  mariti  virtuosisquc  domina',  ad  .Egy- 
ptios  rediret  idololatras.  Vel  ex  veliemen- 
tia  suse  desolationis  preescidit  verba. 

Dijrltque  ei  anyclus  Doniiai  :  Revertere 
ad  dominam  tuani,  et  humiliare  sub  ma- 
nu  ipsius,  id  est,  te  ipsam  sponte  sub  ea 
humilia,  ut  decet  ancillam,  et  aequani- 
miter  tolera  quidquid  Sarai  fecerit  tibi. 
Angelus  iste  in  forma  luimana  visibiliter 
apparuit  Agar.  Scriptura  vero  ista  non  cx- 
primit,  an  ex  prima  angcli  apparitione  fu- 
erit  Agar  perterrita,  et  an  statim  cognovit 


i:iH 


KNvHliAllu    IN    i.W.    \\l   (iKNKKIK.    —    Altl.    I.ll 


t(li«i<l  iill}{i-lus  liiiS4it.  Poi'1'O  Ull^fli  ((11^11- 
iloi(lli'    (l|>|liHVilt   CUIII    VllllU    lillll    igllfO    UC 

tiplf iiili-iiti,  (|uo<l  iiriiiia  fucit^  giaiuli-iii  iii- 
i-utiuiit  tMh  i|uilai>  a|)|><ti-i-iit,  tiiiioi'1'iii ;  uli- 
i|Uitliiio  vrro  sit'  a|>|>ui'i'iit,  ({tioil  priiiiu  lu- 
fir  ii^^tiiiiuiltur  lloliiiiirs  i*s.sc.  l  inli-  iiiuti'1' 

judut.Mi.  Saiiisuiiis  ilixit  :  Vir  Dfi  M-iiit  uil  iiu-,  fti'. 
h't  rufsuin  :  Mut(iplira/i.s,  ini/uif,  multi- 
plicabo  Henien  tuuni.  Moc  aiigclus  iii  pcr- 
tiuiia  l)(-i  lotiitiis  cst.  Kt  cst  sciisus  :  K.\ 
prolc  ({iiuiii  purics,  pliiriiiii  vulilc  f^ciic- 
rubuiitur  pcr  ti-iii|>uruiii  siicccssiuucs.  L'f 
nnn  nunierahitur  prw  niultitudint',  1(1  ('sl, 
postcritas  filii  tiii  crit  iiiiiuincraljilis  lio- 
iiiiiiihus  pra-  iiiullitiiiliiic  suu.  1'i'oiiiissio 
ista  iii  SarraciMiis  iiiiplcta  (<st,  qui  rcctius 
A^arciii  tiuaiii  Surracciii  csscnt  vocandi, 
quia  ilc  -Vjjur,  iion  dc  Saiu,  sunt  nuli.  (Jiii 
pia*  inuitiluilinc  sua  iniMiiiiciuljiiis  luc- 
runt  ct  sunt  ;  scd  cuj^nuincn  hoc  quo  Sar- 
raceni  vocanlur,  sibi  iiicnilacitcr  usurpas- 
se  censentur,  quasi  ilc  priiuipali  ct  lihcra 
conjuge  Abraliu^  Sara  {<ciiili  csscnt,  sc  co- 
gnoininuiilcs,  quuiii  ii(;  ancilla  ct  ininus 
principali  sint  nuli  uxore.  Ac  deincrps  : 
Ecce,  ait,  cuncepisti  et  parie-s  filiuin.  Quoil 
concepcrat,  patcbat  ad  oculuin ;  sed  qiiod 
proles  concepta  exstitit  fiiius,  exeessit  na- 
turalcin  oognitionem  liuinanam,  sed  ange- 
lum  non  lalcbut.  Vocahisnue  nomen  ejus 
Isinael,  id  cst,  iinponcndo  filio  tuo  noincn, 
vocabis  cuin  lioc  noininc.  Isinael  quip[)c 
interpretatur  exauditio  Doinini  ;  idcirco 
ratio  noininationis  hujus  subjungitur  :  eo 
quod  audieril  Dominus  a/Jliclionem  tuam, 
et  orationcm  tuam  quam  in  affiictione  ma- 
gna  fudisti  ad  cuin.  Hinc  in  Dcutcronomio 

/)eu/.iv,»9.  habclur  :  Quuin  quaesicris  Dominum  Deum 
tuum,  invenies  eum,  si  tamen  toto  cor- 
de  tuo  qusesieris  eum,  et  tota  tribulalione 
aniinsB  tuae.  Afflietio  ista  est  vera  cordis 
contritio,  seu  quaBvis  punitio  pro  pecca- 
tis  aut  aiiis  causis  infiicta,  aequanimiter 
toierata.  Taiem  eteniin  affiictioncm  au- 
dit  seu  pie  respicit  Deus,  non  iliam  qu» 
impatienter  suscipitur  et  invite  suffertur. 
Fuit  autem  magna  afflictio  Agar  in  fuga 
ista. 


A  (lirca  hun;  scriliit  Lyra,  i|uod  iii  licbru^o 
hubclur,  Kcct^  coii(-i|>ies,  sicut  el  iii  ii- 
bro  Jiidiciiiii  dc  Sainsoiie  |>i'utdicliiiii  t^st 
iiiutri  cjiis :  Kc(;c  coniipics.  Nuni  idciii  vcr-  Judic.\ni, 
biiiii  ponitiir  utr()l)i(|iic.  Idco  diciinl  llc-  ' 
biiei,  (|iiod  .\gai'  fiiit  alior^uin  pussa,  ila 
(|uod  prolcs  fiiit  iii  utcro  siio  cxstinclu,  ct 
liMi  ioisuii  cx  iul>oi'c  ilincris  et  accrbitatt; 
iiitiMoris,  aiil  proptiM'  [iriorcm  cjus  super- 
biaiii  iii  doiiiiiiuiii  suuiii.  Ouuiii(|uc  pOMii- 
luissct,  ct  ungcio  i)l)lciiij)(-iiiic  iiis|)oiii-icl, 
rcvivificuvit  Doininiis  jiroicm  cxsliiuluni. 

ji  (Jiiui  rcvivificutio  vocutur  coiicc|)tio.  Stul 
Kubbi  1'uiiliis  liis  contrudicit,  cl  dicil  in 
llcbneo  hubcri  :  Kcc(^  conccpisti,  quoniuin 
liiclio  omniiio  siiniiis  |)Oiiitiir  hic  el  iiifra, 
iibi  Tiiainui'  tcsliiliii'  :  Dc  viro  cujus  siiiit     (>en. 

•  XX  X  VIII      '*'i 

luec,  (•oiiccjii.  Sicipic,  ul  ail,  iioii  oporlct 
ulioisum  ct  revivificationcm  confingcre. 

Dciiiijiic  hic  primo  legilur  nonicii  a  Dco 
imposilum  lioinini  antc  ipsius  nativitatcin, 
quod  pcrrarum  est.  Suiit  (pioqiic  tres  aiii, 
quibus  in  veteri  Tcstaiiicnto  nomi-ii  ila  iiii- 
posituin  csl,  sciiiccl  Isaac,  Sainson  cl  Jo- 
(;  sias.  Dc  Isaac  patet  capiluio  scquenti,  dc    ihid.w», 
Samsonc  in  Judicum  libro,  de  Josia  in  ter-  ,/,„7,^x11., 
tio  iibro  Keguin.  In  novo  autem  Teslamen-  -^ 
to  sunl  diio  liujusinodi,  videliccl  Lnristus  ^m^  2. 
et  Joanncs  Haptista.  Verumtamen  nomen    /.«c.i.n, 
Cyri  i'(-gis  Pcrsarum,  diu  anlc  cjus  concc- 
ptioncm  fuil  pcr  Isaiain  pnedictuin,  juxta 
iliud  Isaia;  :  Ha3C  dicit  Dom'nus  christo  /». x.,v,i. 
meo  Cyro.  In  quibus  verbis  nomen  Cyri 
dicitur  potius  prophctatum,  quam   voca- 
tum  aut  institutum. 

Insuper,  quia  in  aliis  jain  praefatis^con- 
D  tigit  miraculum  aliquod  quando  pra^dicta 
sunt  nomina  eoriiin  a  Deo,  aut  pauio  post 
(in  nativitate  eniin  Isaac  et  Samsonis  fuit 
miraculum,  quiaeorum  matres  naturaiiter 
steriles  erant;  item  quando  nomen  Josiae 
pra?dictuin  fuit,  scissum  fuit  altare  sacrile- 
gurn,  et  arefaclum  regis  impii  brachium : 
Jesus  vero  sine  virili  conceplus  est  semi-  /«c.  1,34. 
ne,  et  Joannes  de  steriiibus  senibusque  ibid.-. 
parentibus  natus),  hinc  aiiqui  dicunt,  quod 
etiam  in  Ismaeie  contigit  praetactum  revi- 
vificationis  miracuium,  quando  praedictum 


KN.VUK.MKi    IN    I  Al'      Wl    i.KNKSIH.    —    AiH.    I.ll 


r.w 


<<sl  iioinrii  fjiis  iili  iinf;i'lt>.  Scil  niiiiia  Imr  .\  i'<-  jiinf^iliii .  iiii|iii^iiiiiiliii  iil)  Diiiiiihii^ ;  iiini 


si'i'iliil    U.ililn    raiiliis.    (iiiiii    Nilii    Kiniiflis 
liiit   Milili'  ilissiinilis   a  vila   illitiinii    |.iiii 
|ii'ii<rali>i'iiin.  Kl  nit-siis,  (|iiM  iiiii  ;iriiliiiii  is 
ludcirca  Isinaclfiii  liiissrl  ix-ciiltiiin.cl  ila 
lioii  iii(lu('(<i'(>l   iilililalrin.  I*i'ii<li>i'i'a.  (|uiil 
(|ui(l  sil   (li<   \(<rilali-  ilicli    illiiis.  rcpinlta 
lioiii<s  islic  pioisiis  iiiriniiic  siinl .  Miiaciila 
iiain(|ii(<  (-(>iiiiiiiinit(<i'  riunl  a  hniiis  i-i  ma 
lis,  i'l  nliis(|U('  coininiinia  siinl  siM-iiinliini 


iisi|iic  in  |iia'sciis  Sanacciii  lc^ciii  siiaiii 
^ladio  |ii-olcKuiil,  ci  uiiivci'soH  uilvcrhurioH 
siia'  l('}^'is  iinpii^iiaiit.  h'f  c  t-n/intic,  id  chI 
i-\  iipposilo,  iiiiiiu'1'siiriini  ji'n(i'iiin  nniii'um 
fiiji'f  tiihfniiiiiilii ,  id  csl  tciiloria  siia,  iii 
(piiliiis  tiiorari  coiisiic\ci-uiil  Isinaclitic  iii 
si)|iluiliiic  liiiic  iiidc  dispcisi.  \CI,  ri^ciii 
lal)ci'iiacula  siia.  nl  licii  solcl  iii  piicliiK, 
ipiasi    paiitli    ad    rcsislciidiiin   advci-sariJK 


doclot-(<s,sicul  cl  (clcra  doiia  f^ratiii^  {^ralis  siiis.  INino  pci-  niiivcrsos  Iralrcs  siios,  iii- 
dala«.  Mit-iK-uluin  cliain  isttid  |siiia(<li  iiii-  lclli^i  possuiil  •^i-ntcs  iiataM'.\  cclcris  riliis 
p(<usutu,  ruisscl   iii  pt-iinis  iitil(<  iiialri  stta'  |{  .Miraliic,  vcl  ipiicittiiipic  liDiniiics  Siirracc- 


iu;  sihi,  dcitidc  liis  ad  (pioi-ttiti  (lcv(-tiissi<l 
noliliatn.  Iuniiin(<t-al)iiia  (pi0(|U(<  iiiit-a(-ula 
Dci  tniinsciunl  occulta.  iino  pluriini  San- 
cli  abscondcrtiiil  pro  poss(<  miraculii  stta. 
Kl  l)(<atissimis  cr(<mitis  aiiimalia  illa  silvu- 
lica  rtt(<i-unt  assidtu-  iuuocttii.  itiu)  (luodam- 
modo  ramiliaria  cl  sic|)c  ol)sc(|uiosa. 

Jlir  rrif  /\rii.s  /tomo.huMwl  cniitt  litit  vir 
durtts  (<l  salis  lcralis,  abuudaus  iu  itasci- 
hili  cliam  (<x  naturali  dispositionc,  quem- 


Civn.  x\i, 
'.).  10. 

Ilalitl.  IV. 

30. 


Gen.  x\ 

20. 


ttis  ('oiilraiiatilcs,  (|ui  |)i'i'  coiilot-mitalcm 
niitiitic.  cl  ratioiic  pi-iiiiic  oti^iiiis,  diciiii- 
liii'  1-1)111111  rt-alrcs.  (liica  liicc  allcKunliir  iii 
Scli()lasli(-a  liistoria  V(<rl)ii  .Mctliodii  martv- 
ris,  (1(<  ^(<n(<i-ali  pcrs(<culionc  mundo  pcr 
Ismaclitas  rtitura.  Kutttt-tttn  cst.  iii({uil.  nl 
c.xcaut  adlitic  scm(<l,  cl  oliliiichunl  ofbcm 
li<n'a'  per  octo  hcbdomadas  annornin.  In 
sacris  loeis  interficicnt  saeerdotcs,  el  ibi 
euui  mulieribus  dormient,  ac  sua  jum(<ntu 
admodum  quidatn  ex  naturali  dispositio-  ad  sepulera  li^^ahunt  Sauetorum,  ct  lioc 
ne  in  coucupiseihili  inaiiis  ;d)utulaut.rnde  C  pi'0[)tcr  malitiam  Christiauorum.  qni  ttinc 
et  iulra  liahetut-  :  (Juum  vi(liss(<t  Sara  Is-  etunt.  de  quibus  priedi.xil  1'aulus  :  In  no-  iirim.in, 
maelem  ludeutem  eutti  filio  suo  Isaac,  di-  vissimis  diebus  eruul  liomines  se  aman-  ' 
xit  :  Kjiee  aneillam  hanc  et  filium  ejus.      tes,  etc. 

Siquidetu   ludus  ille  erat   feralis.  Verum-  ]'oravit  autein  Ayar  nomen  Domini  qui 

tanien  secundum  Hieronyinum  iu  Hcbi-iPO  loquebatur  ad  eam,  Tu  Deus  qui  vidisti 
habetur,  Phara  :  quod  interpielatur  ona-  mt?.*id  est,  per  aliquod  nomen  coinplcxum 
gei-.  atque  ut  alius  ait.  in  Hebrieo  habe-  seu  incomplexum  tantumdem  siffuificans, 
tur.  silvestris.  Nam  dictio  ista  Hebraica,  Deuui  vocavit.  Deus  enim  solet  cojjnosci  et 
forsitan  tequivoca  estadomuia  ista.Dietus  nomiuari  per  suos  effectus  :  idcirco  Deum 
est  itaque  Ismael  ouager  :  primo,  ad  in-  se  misericorditer  intuentem,  consolantem 
sinuandum  ferocitatem  tam  suain  quam  ac  roborantem,  femina  isla  vocavit  hujus- 
sua^  posterilatis.  Secundo.  ad  innueudum,  D  modi  nomine,  sicut  et  David  in  Psalmo  : 
quod  habilaturusesset  tam  ipse  quam  ejus      Deus  meus,  misericordia  mea.  Quasi  di- p«.i.viii,i8. 

cat  :  Tu  Deus  uuiversorum,  qui  tam  pie 
me  adspexisti,  es  Deus  meus.  per  specia- 
lem  providentiam  et  pietatem  tuam  ad 
me.  Hinc  subditur  ratio  hujus  nominis  : 
Dixit  enim  haec  Agar  :  Profecto  /lic  vidi 
posteriora  videntis  nie. 

Circa  hoc  scribit  Lyra  :  Dicunt  exposi- 
tores  nostri.  quod  angelus  iste  apparuit  in 
similitudine  assumpta,  quasi  habens  fa- 
ciem  aversam  ab  Agar,  ita  quod  vidit  eum 


posleritas  iti  locis  deserti :  spccialiter  quo- 
que  Ismael  nemora  et  venationes  dilexit, 
quoniam  factus  est  juvenis  sagittarius,  ut 
infra  habetur.  Manus  ejus  contra  omnes, 
et  inanus  oninium  contra  eum.  Iste  est  hy- 
perbolieus  sermo.  ad  desiguandum  quod 
postcri  Ismaelis  essent  multum  bcllicosi 
et  iuquieti,  de  quibus  ait  Hieronymus  : 
Sarraceni  incertis  sedibus  vagi,  incursan- 
tes  omnes  gentes  quibus  desertum  ex  late- 


"iW  t>AHUAII(i    l.>    «Al'.    \M    (.LNKSIS.    —    AHI.    I.ll 

ii  (lurHu ;  itltH)  (li.iit :  Vidi  |)ost«*riuru  \  itlcii- A  visiiiii  iiii-iiin   ;  iil  sit  sciisiis,  Vidi  aiij^iv 

U^  11111.  (lircu  i|iiu(l  (lico,  vcriiin  cssc  i|iiui|  liiin  in  lioc  ilr^crti),   |)o^li|iiiiiii   vidi  ciiiii 

|iliii-cs   diciiiit   uii<;cliiiii  isliiiii   ii|t|iuriiissc  iii  doiiio  At)i'ir,  ciijiis  uii^'cliis  islc   jiiil  vi- 

III   ruriiiu  liiiiiiuiiu,   1(11011  uihilror  vci-iiiii.  situtor  cl  ciistos  :  idcii-(-o  iidii  liiit  lcnilu 

Scd   iioii   vidciui'  (|iiod  u|)|)uruit  ci  <|iiusi  c.\  uii^^di   visioiic,  (|uiu  ussiiclu  luit  ciitii 

viilluiii  liuliciis  ul)  cu  uvcr^uiii.  .Noii  ciiiiii  iii   Al)i':c  iloiiio   vidcic  .Ncc   iiiiiiiiii,  (|(io(l 

(-i)ii>>ucvcruiit  uii^cli  tulitcr  uppurcic  ;  iiiio  liic   uli|iii-   iii   uliis   pluiiliiis   locis   vcl(;riK 

III  |)lui-it)us  locis  up|turuissc  lc>.Miiitui-  viil-  Tcsluiiiciili  lillciu  |)lui'il)Us  iiiodis  ue  kcii- 

lii   ud   cos,    (iuil)U>>    li)i|uct)uiitiir,   (-oiivcr-  sitiiis  siiiiiitiir,   (liiiiii  sccuiiduiii   llchriiios 

tio.  Nec  lct(i  uli(|iiciii  (*.\[>ositoi'ciii  iiutlu-ii-  docturcs  :  (|uiu  ll(d)ru>i  iioii  liuhciil  ^ruiii- 

ticuiii  hoc  dicciitcin.  Ctir  igitiii-  A;,'ui   iion  niuticuiii   ilu  distiiicluin  ct  dcai-ti^Milaluiii 

di.\it,Vidi  untci-ioru  vidcntis  iiic  ^  Ad  (|iiod  |)cr  dc^-linalioiics  iioiiiiiiiiiii  cl  vcrlioi-iiiii, 

prinio  dici  polcst,  quod  piu;  cluiitatc  ct  H  siciil  Luliiii  cl  (ji-iL;ci.  Iiu>c  l.yia.  (jicu  (jiiu^ 

iiiiijcslutc  viiltus  uii^(dici  iioii  audct)at,  uut  dico,  iii(-crliiiii  cssi;  ({iiod  uii^rclns  illc  riiil 

lorsituii  vix  potcrut  ciiiii  ah  iiiilc  iiispicc-  custos  visitatonpic  Alirai.  Siiiiili  ciiiiii  (d 

ic,  iiisi  vuldc  coiilusc;  scd  qiiuin  uv(>rlc-  rorsuii  iiiujori  ap|)arciiliu  dici  poss(d,qiiod 

ict  aiif((dus  sc  ab  illa,  quasi  volciis  iiio.k  liicrit  custos  Agar,  aut  ccrtc  lilii  cjus  Is- 

dispur(>rc,  rcspcxit  post  (>uin,  (>t  vidit  (>uiii  iiiu(>lis,  (pii  iii   iilcro  iiialris  liahiiil  ango- 

dctcriiiiiiatc  a  tcr^'0.  riidc   iii   Sclioliisli-  liiiii,   sicul   (;l  cct(!i'i    rctus.   .Nam   (>a  qiiai 

la  liistoria  l(>jj;itiii-  :  (JiiiiiiKpic  loipicrctur  anj^clus   isl(>  dixil,  majiis  pcitiiictiant  ud 

bominus  cum  A;,'ur,  pcrlriuisiil  in  tiirtii-  Aj^ur  et  niiuin  (giis,  ipiiim  ad  Ahrum.  Dc- 

iic.  Iii  ||cl)i-a>o  quoqiic  sccundiim  (piosdum  iiidc  inccrlum  cst,  quod  Xi^av  solila  luit 

tiut)ctur  :  lli(-  vidi   post  vid(>iitcm  mc,  id  iiiij;(>liiin  iii  Abras  domo  vidcrc,  quia  iicc 

est,  posl  angcluin  a  ine  recedentcin,  cuin  taiilai  sanclitalis  vidctur  luisse,  ul  assidue 

adinirutionc  adspcxi.  Ni^c  istiid  inirum  (ic  C  ccriicrct  s(>nsil)ilitcr  anf((>liim,  ncc  ptilaii- 

Agur  (>t  uii},'clo,  (piuin  in  t-^xodo  sciiptiiin  duiii  (piod  aii},'i>liis  Ahiic  amhiilaviM-il  iii 

b'xod.    sit,  quod  lilii  isracl  adspicichant  lcrjiiim  domo  cjiis  visihilitcr  domcsticis  cjus.  Nec 

Moysis,  donec  ingredcretur  lentorium.  Et  cciliim   cst,  quod  aiig(>lus  (pii   inl(>rduin 

ibid.      tam  Aaron  (piain  principes  Synagog»,  vi-  iipparuit  Ahra;,  luerit  custos  ejus,  ei  spe- 

""'"*'    ■  dentes  cornulam  racicin  Moysis,  timu(>ruiit  cialitcr  di^putatus  :  nuin  siinili  ratione  dici 

accedere,et  recesserunt  ab  eo.  Secundo  di-  posset,  qiiod  angeli  qui  ceteris  Pro|)helis 

ci  potcst.quod  Agar  scicns  anji^eliim  istiim  cl  l^ilriarcliis  appariieriint,    l"u(>riiit  illo- 

iii  i)ci  pcrsona  sibi  apparcre  ac  loqiii,  lor-  ruiii,  quihus  apparucrunt  ac  loquehantur, 

iiiam  huinaiiam  assumptam  uh  angclo  scu  speciales   custodes,   quuin    tarnen   Daniel 

ctiain  angelum  lalit(>r  apparentem,vocavit  propheta  scrihal  sibi  (jahrielein  apparuis-    Dan.Mn, 

posteriora  Dei,  tanquam  ellcctuin  ipsius,  se.  Verumtainen  non  negatur,  quin  inler-  *''!"'-' 
multum  distantem  a  pl(>na  Dei  rcpriesen-  D  dum  angeli  qui  apparuerunt,  luerunt  cu- 

ibid.     tatione.  Nain  et  Moysi  dixit  Domiiuis  :  Yi-  slodes  horiim  (juibus  apparuisse  legiintui-. 

debis  posteriora  mea,  facicm  aulcm  mcam  J^ropfcrea  aj)jM;Uai:it  j^ateaia  llhiiii,i\\\\ 

videre  non  poteris.  paulo  anle  vocalus  est   lons   :   siquidcm 

Ilerum  quaeri  potest,  cur  Agar  vocavit  omnis  puteus,  fons  est,  secundurn  Augu- 

euin  qui  loquebatur  secuin,  Tu  Deus,  etc,  stinum  super  Joannem  :  puteum  Viven-  Joann.wfi. 

quum   sciret   angelum    secum    loqui.   Ad  /t.s  e/ yiV/m^is  mi?;  hoc  est,  puteum  illum 

quod   patet  ex  dictis  responsio,   quia  in  appellavil  hujusmodi  nomine,  quod   desi- 

Dei  persona  angelus  ei  apparuit,   et  Do-  gnat   pulciim    illum  esse  specialiter  pu- 

minus  per  angelum   loquebatur  ad  eam.  loum  Dei,  qui  omnia  inluetur,  et   essen- 

Refert  hic  Lyra,  quod  secundum  quosdarn  tialiler  vita  ac  vivens  est,  a  quo  ornnis 

Hebrseos,  isle  est  verus  textus,  Vidi  per  vita  descendit ;  et  propter  specialcm  op(>- 


XXXIII,  8 


INMlllMlii    IN    I   \l'.    \M  (iKAK.MlM.    —    Alll       I  III                                               Hi 

riilioncm   pn-ialis  tli\iiiii',  fvliilnlimi   liiin'  \  /',/irrifi/ur  Af/nr  Ahnr  filinni,   |M)Kl(|iiiiiii 

.\^:iii'  jiixlti   piilciiin    islniii.   \iM-:i\it    liiiin-  itil  (Iimiiiiiii  Alini<   rcvcrMi  csl.   (jni  ,i„,i- 

pulciini  ninniiii'  iNln,  i|iiiiiii   liiini-n  iiinniii  vif   mntirn   fjiis  Ihiiiiii'1.   Uiciinl    noniiiilli 

hci    sinl.    I;iiii|ii;iin    Miiiiini    ric.iloiis    niii  i|niii|   \lii'.iiii  c\  rcVcliili(Hlc  cii;;iiii\  ii .  ipHMl 

V(>rsiilis(pic   iloiniiii.    //«c  c.s7  iittci'  i'iiilcs  aiiKcliis   (lixciiil    .\;.'iir   <lc    siii    lilii    iiiinii 

rt  /iiiiiii/ ,\(\  csl.pnlciis  islc  siltis  csl  iiilcr  iic ;  idco  .Miraiii  vocavil  ciiiii  iioiiiiiic  illo. 

(Iiio   liicc    locii  :  (piocircii  scriliil  llicronv  Vcriiniliinicn   .\lir:iiii   polcritt  c\   rcliili(Mic 

iiiiis,  Isipic  lioilic  piilciis  .\<;iir  inoiislriilnr  \;;ar  co;.;nosccrc,   (pi:c  ci   diclit   cniiil    iili 

iii  «lcscrlo  .\riiliiic   iiilcr  (ladcs  cl   jiarad.  iin^clo. 


Ainiciii.us  ijii 


r 


J  >    o 


HK    SPimTlAI.I     KJrSDKM    C.MMTri.l     SKXTIIIKC.IMI     l.\TK!,l,KC,TU. 


(iIT('/\  Siirai  ii.ror  Alirniti ,  iioii  ffC)nh--\\        Al    illii   se  coiirfpissc    ridciis,    r/rspr.rif 

nil  sihi  li/irros.  Quid  diia»  iixorcs  .\l)iic  c/o/////^rt'>/j  .s//^;^/.  Syiiaf;o},M  quippc  (puc  crat 

spirilualilcr  sijjucul,  doocl   Aposlolus  ad  lcinporc  Christi,  pcrpciidcus  (|uam  luullos 

c;.i/.i/.iv.  (lalalas  :  Soripluiu  csl.  iuquicus.  (piouiaiu  liabucrat  sub  vclcri  Tcstaincnto  filios  spi- 

Abraliaiu  duos  filios  habuit,  unuiu  dc  iin-  iilualcs,contciupsit  primitivam  l-lcclcsiain, 

cilla,  cl   uuuin   dc   libcra  :  (puv  siiul   pcr  qiuo  vcracitcr  crat  domiua  S\uagoga>  pcr 

allcgoriaiu  diclii.  Ihrc  cuim  sunl  dtio  Tc-  cminculiam   gralia^  ac   virltitum.    iino  ct 

slamcula.  llaqtic   pcr  Saraiu  priiicipalcm  pcr   ccclcsiaslicain    polcstatcm,   ([uouiam 

Abraluv^  coujtigiMU,  dcsignatur  novtiin  Tc-  (]hristus  comiuisit  bcatissimo  Pctro  lotuin  .ua//A.xvi, 

stanientum.  simi  cvangclica  lcx  vcl  Kcclo-  gonus  humanum   toinporc  suo  exsistons,  '^' '^- 

sia  (^.hrisli.  Vrv  hoc  ilaqtic  qtiod  Sarai  diti  spocialitor  quoquc  populum  circumcisio-  13-17. 

sterilis  rtiil,alquo  deinceps  inarituni  suum  nis,  sicut   testatur  Paulus  apostolus  :  Oui  r,aiai.,i.H. 

rogavit.ut  aucillain  suam  acciporot  coiilo-  C  oporatus  ost,  iuqnions,  Potro  in  aposlola- 

ralom,  (pialeuus  (>x  ea  stiscipiMvt   lilios  :  Itun  circuincisionis,  operatus  est  et  mihi 

tigurattim  ost,  quod  Ecclesia  Chrisli  sou  inler  gentes.  Dijcitque  Sarai  ad  Abrarii, 

novum  Tostamontum.  tompore  legis  natu-  id  est,  primitiva  Ecclesia,  a  Synagoga  sic 

ralis  ac  legis  scripta\  nondum  genuit  i'i-  aspernata  et  injuriata,  conquesta  est  Chri- 

lios   spirilttalos  per    fontem  Baptismi   et  sto  hoc  ipsum  zelo  justitiae,  dicens  :  Ini- 

graliain    ('liristi.   Nondum    efenim   fuorat  <iue  agis  contra  me,  id  ost.  non  lequo  te 

propagata  lunc  evaugolica  lox,  sod  latebat  habos  quantum  ad  hoc,  quod  ita  pormitlis 

et  figurabalur  iu  votori  logo.  Ipsa  quoquo  ine  a  Syuagoga  incrodula  et  suporba  de- 

Ecclosia  in  pra?destinatione  erat  divina,  spici  et  affligi  ac  trucidari.   Xon  seque, 

ot   iu  pnesciontia  Doi  fuorat  Christo  por  inquam.   respiciondo  ad  morita  mea  at- 

Abraham   figurato  sponsata.   Et  ita  quo-  que  illius,  quamvis  alio  respectu  permis- 

daniinodo  supplicavit  Sponso  coelesti,  ut  D  sum  sit  hoc  justo  Dei  judicio.  Juxta  quem 

ex  Syuagoga  filios  procroarot.  Xam  Spon-  sensum  S.  Job  dixit :  Intolligito  quia  Deus   Jobwx,^. 

sus  illo,  scilicot  Yorbum  «lornum,  praevi-  non  eequo  judicio  afflixerit  mo.  Ego  dedi 

dit  quod  Ecclesia  sua  erat  omuium  homi-  ancillam  meam  in  simim  tiium,  id  est, 

num  desideratura  salutom.  Synagogam  a  te  fecundari  optavi.  Cid  re- 

T.  1.  16 


V'i-> 


K.MAHHAriO    l>    lAl»      XVI   (iKNKSI». 


AHI      l.lll 


\punUenn  AttfUin,  vi(it)ltci't  CliriHlUH,  tlcvi', 
itit,  anriltd  tuii  in  niiinu  tutl  i'sf,  lloc  »'St, 
SyiiiigU);aiii  tit)i  'luhJii-io.Ouutitlif  iiiini(|uc 
iTfvit  Keclosia  uKM-itu  cl  imiiitMo,  (juous- 
que  iiifidelt^s  JikUim  Ctii-istiiiiiis  suhjccti 
sunt,  iii  tuiitdiii  ((iioil  iiluiitiir  JihIums  ad 
lihituiii,  u  (|iiiliu>  tulcruiit  Sciipliiias  v«*- 
tciis  Tcstaiiiculi  et  tci-raiii  pioiiiissioiiis. 

Affliyente  eryt)  euin  Surui,  fui/uni  iniit. 
Eeclesia  (lliristi  Syiia^Of^aiii  alHi.xil,  caiii- 
ilciii  ratioiial)ililcrcoiiviiiecu(lo|)ciiiiirucu- 
la  et  Scripluras,  ita  quod  SyiiaKO}<a  arripuit 
ruj<ain,  (nasioiics  (|ii;i'rciiilo,  ct  coiii|)urcic 
iioii  autlciis  atl  (lis[)Utuiiiliiiii  ae  et)ulli};cii- 
tluiii  ailvcrsus  Cliiisliritlclcs.  Quunu^ui'  in- 
oenisset  euin  ungelus  Doinini  juj'tu  fiin- 
tein  oijuie  in  solituiline,  etc.  Funs  aqua^  iii 
sulitudinc,  cst  Seriplura  dcrclicta'  Jutla'a', 
jii.xla  qucni  ronlcni  plcbs  illa  scdcl  ct  oe- 
cu{)al  sc,   inlciitlcns   scnsui    lillciali,  scu 

lUor. III,  potius  littcra'  occitlcnli,  non  sciisui  spiri- 
luali,  iicquc  spirilui  vivilieanli.  Ihi  ila(|uc 
invcniunt  eain  angidi  sancti,  i|iii  Jiitlico- 
iiiiii  iucreduloriiiii  euslodcs  sunl,  cl  sug- 
gcrunt  eis,  ut  pcnscnt  unde  et  qiiurc  in 
islas  sint  devoluli  iniscrias  ;  pcrsuudcnl- 
que  eis,  ut  rcvcrtanlur  ud  domiiiuiii  suuiii, 
Fidein  Ecclesiie  ainplcclciitlo,  ct  liuiiiiiicn- 
tur  sub  manu  ipsius,  ublcinpcrando  pra?- 
ceplis  ejusdein.  Et  rursum :  Multiplicans, 
inquit,  niultiplicabo  semen  tuum,  et  non 
numeruhitur prie  mulfitudineAloc  in  finc 
mundi  implebitur,  quando  Synujrojju  pcr 

iiaiach.iy,  praMlicaliuncin  Enoeh  atquc  Elia?  convcr- 
tetur  ad  Dominum.  Ae  deinceps  :  Ecce, 
ait,  concepisti  et  paries  filium,  vocahisque 
nomen  ejus  Ismael.  Synagoga  in  hac  sua 
captivitale  alquf?  miseria  videtur  agere 
aliquid  buni,  unum  verum  Dcum  aliquu 
mudu  culendo  el  invocando,el  in  Scriplu- 
ris  veteris  Testamcnti  se  uccupandu,  aut 
alla  upera  ex  suu  genere  bona  agcndo,  pru 
quibus  in  hac  vila  suain  cunsequitur  qua- 
lemcumque  retributionem,  et  datur  ci  a 
Deu  carnalis  quse  lam  lecundilas,  pru  qua 
Deum  prccatur.  quse  per  Ismacl  dcsigna- 
tur.  Dcniquc  soboles  hujus  incredulse  Sy- 
nagugae,  instar  Ismaclis,  crudelis  est,  ita 


is. 


A  (|uoil  iiiunus  (^jus  csl  coiilru  oiiiiics,el  iiiu- 
nus  oniiiiuni  conlra  cuiii.  Jiida-i  iiuiii(|U(* 
iiit-i-ctluli,  (^x  siiis  pru'deccssoribus  ptu'  |)ro- 
pagulionciii  naliira;  cl  iniilalioncni  tiiuli- 
liui  iiali,  iioii  obslunte  oiiiiii  coiuiii  culu- 
inilutc  cl  vuslilult',lioiiiiiiil)Us  sc  lira-rcruiil 
iinivcrsi^,  cl  onincsulius  f^cntcs  cai-uiii(|uc 
lcgcs  despii-iuiil,  pi-a'siiiiii'iilt'S  se  solos 
pcrlincrii  utl  Doniinuin.  l)i-  i|iiil)iis  tlixit 
.Vpo^loliis,  tpiotl  Dci)  iiDii  pluiciii,  ct  ciiii-  ry7t«»».ii, 
clis  hoiiiinibus  utlvcrsantur:  sii-tpic  rigiint 
tabcrnuculu    sua   c   i-cgionc    univcrsoruni 

li  ri-ulruiii  ^iioriiiii,  (|uoiiiain  cx  Scriptiiris 
siiis  pra;suiiiiiiit  m-  possc  oiiiiiibiis  suis  uil- 
vcrsariis  dispulundo  spirilualilcr  prun'a- 
lcrc. 

Voravit  aiitem  Agar  nomen  Domini  tjui 
liiquehatur  ad  eam,  'fn  fJeus  qui  vidisti 
inc.  Synaguga  nciiipc  iisipic  in  pra'scns 
juclal  sc  u  Dco  pr;ci-i[)iic  atlspi(,'i,  illiiiiii- 
ii.iri  iic  tliiigi,  iiciiiiiiciiiqiic  cssc  in.  stulu 
salnlis,  iiisi  lilius  suus,  se  ([iiotjue  Deiim 
conlcni[)liiri  pcr  creaturas  airirinat,  di- 
cciulo   :  frofccto  fiic  vidi  posteriora  vi- 

(\  itenfis  me.  Allcgoric(!  veru  ()cr  pusleriura 
Dci,  intclliguiitur  incariialio,  liuinanilas, 
[)ussio,  el  celera  Christi  myslcria  ,  quuj 
Piitrcs  veteris  Teslamcnti  per  ridein  et 
|)ioplielitB  gratiain  cuntcmplabanlur.  Pro- 
plerea  appellavit  putcum  illum,  puteum 
Viventis  et  videntis  me.  Synaguga  quippe 
Scripliiram  suain,  cui  nec  vere  credil, 
qiiain  nec  rectc  inlclligit,  vchementcr  ex- 
tollil,  et  sapicnlialcin  ac  salubcrrimain 
esse  fatetur,  ita  ut  specialissime  repute- 
liir  lons  et  puteus  Dei   omnia  inluentis 

D  subslantialilcrque  vivcntis.  Girca  quud  ail 
sauctus  ductur  Hierunymus  :  Puteus  iste 
significat  doctrinam  novge  ac  veleris  le- 
gis  :  quam  doclriuain  Contlitor  nosler,  vila 
vivcntium  spesqiic  moriciitiuin,  inluilu 
propriae  miseralionis  dedit  murlalibus,  ut 
educli  et  a  viliis  currecti,  digui  invenian- 
tur  visione  deilatis  perpetua.  Ad  quam,  ut 
tangil  Glussa,  Deiim  tutu  curde  et  proxi- 
inos  tanquani  nos  i[)sos  sinceriter  diligcn- 
do,  suspirare  scinpcr  debeinus,  et  fcstiiia- 
re  ad  eam  cuin  uinni  gratiarum  actiune, 


r.NMUlMln    IN    t.M',    XMI   (iK.NKHlH.    —    AUI,    ll\ 


m 


roillriiipliiiKlo  ussiMiK'   poslrniini,  lioc  rsl  A  iissiiiii|isil ,    rccil,    iic     prrllllil     rniKiMiihiH 
pni<lalii  (iliiisli  iii\slri'iii  siil\  iiluii^,  iilpnlr       l'iiliis  ii<li-riii,  sn-ljindo  ipnMpii-  iiiilisiiti-ii-    I  l'*ir,u. 
(pia>,  ipiiiiilii,  i-l  (piiiJKi   pio   iiDslni  siiliili-       h-i' M-sligiii  cjus. 


II. 


AKncrLis  i.iv 


Ki,i  r,iit\iin  i.niiiui.is  i.M-iiii.i  sKi'iiMii»i:(.iMi  :  I'(isi\il'a.m  VKiUi  .\()>A(;i.\rA 

KT    NUVKM    ANMMll  M    KSSKI'. 


48 


OrWrrM  Mhmiu  paliiiircliii  crcvii 
;i<liil('.  liiiilum  cri'\il  in  hciicriciis  Dci 
cl  omiii  virlulc,  siciii  (lcscrilMliir  consc- 
(pi(<ul(<r  :  /\>sf(f/tf(/ii  ('(■/•!>  //()//<ii//'////i  ('/  //()- 
!'('///  ti//i/or/t ///  ('fi.S('  ('(i'j)t'/'(if.  (ipji(irtt/'f  ('i 
Dotnuiifs.t/i.ri/t/ni'  titi  ('11//1  ;  Ei/o  Doininiis 
o/niiipof('/is.  (juasi  dical  :  Kacilc  milii  csl 
adimplcrc  qiiivcuuupic  volucro.  cl  (pi;c  li- 
l)i  promiscro.  0"iil'l''''  liicla  sit  visio  islii. 
Scriplura  nou  cxprimil  :  iin  sciliccl  iucril 
imaiiinaria  cl  iii  somno  cxhibila,  an  |)olius 
sousibilis  cl  iu  viii;iliii  lacla.  Porro  cx  cir- 
cuinslanlia  l(>xlus,  inagis  vidclur  ([uod  la- 
eta  sil,  sicut  cl  privccdcntcs,  pcr  angclum 
in  huinana  spccic  apparcnlciu,  alquc  in 
p(M'sona  l)ci  loquculem.  A/nlmJti  coram 
i/H'.  id  est,  secundum  beueplacituin  ineum 
vive.ut  conversalio  lua  per  approbalionem 
iuspicialur  a  me.  Unde  alia  Iranslalio  h;i- 
bel  :  Complace  coram  ine.  Vel.  Ainbula 
coram  me.  id  esl,  lain  revereuler  el  liino- 
rate  conversare  in  meo  conspeclu,  ac  si 
jugiter  cerneres  me  praesentein,  hoc  esl, 
ubiqueel  seinper  cogila  ine  pr8esenlem,ef 
oinnia  intuentein,ct  juxtaexigentiam  con- 
sideralionis  istius  liabe  te  coram  ine  :  cf 
csfo  pcrfccfns.  prout  perfectio  vialoribus 
Matth.  V,  competere  polest :  qu;i?  perreclio  potissiine 
sila  est  in  actu  caritalis  divina^.  ut  scikcel 
Deus  toto  corde  sinceriter  diligatur.  oinni 
inordinata  aftectione  circa  creata  exclusa, 
quateuus  hoino  nec  se  ipsum,  nec  aliud 
quodcumquc  crealum  diligat,  nisi  iu  Deo 
et  secuudum  Deuin.  Poaa/nqHc  ftxdus 
meum  inter  me  et  te,  id  est,  amicitiae  pa- 


|{  clum  cl  pn^missioncm,  scii  rccciis  cin-iim  - 
cisioiiis  iiiiiiidiitiiiii  iic  lcgciii.  iiilcr  iiic  cl 
lc  coiisliliiiiiii  ac  firiiuibo:  cf  u/nlfi pl/inht/ 
fc  /'c//ci/tc//fcr  //i//iis,  hoc  csl,  v;il(lc  iiiuii- 
ui(M'abililei'  miiltos  faciain  g;cuerari  cx  fi- 
liis  luis  :  (piod  constat  implctiim  iii  .lii- 
(l;eis,  qui  (lcsccndciuut  cx  .Mm';iIi;iiii  pcr 
isa;ic  :  el  idunucis.  (pii  cx  .\braliiiiii  suiil 
[)(M'  Ks;ui  iKili  :  ct  Sarraceuis,  ([tii  cx  co- 
deiu  suiil  orli  pcr  Ismaelem  ;  imo  et  alia? 
[)lures  geutcs  dcscenderuut  ex  .\braham, 
ut  infra  habetur.  Cecidit  Abram  pronus 

Q  i n  fticic/n,  InunWmndo  ^c  majcstafi  divina) 
([uautum  valcbat.  el  regratiando  ei  ex  in- 
liino  corde  super  beneficiis  et  proinissis 
ipsius. 

Dixifqnc  ei  Dcus  :  Ego  su/n,  ct  pactum 
meum  tecum.  Quasi  dicat  :  Sicut  ego  sum 
iuvariabiliter  et  iufallibiliter  Veritas  ipsa, 
qui  solus  plene  et  iucircumseriplibililer 
sum,  sic  pacluin  pra?fatum  ratuin  erit,  et 
lecum  fixum  mauebit.  Erisquc  patcr  mul- 
taruin  gentiuin,  quae  post  mortem  tuam 
uascentur  successive  ex  filiis  tuis.  Nec  ul- 

1)  tra  vocabitur  nomen  tuum  Abram,  quod 
iuterpretatur  pater  excelsus,  et  dicitur 
Abrain  ab  abba.  quod  est  pater,  et  ra.m. 
quod  interpretatur  excelsus  :  quod  no- 
men  potest  competere  viro  sublimi,  quam- 
vis  perpauci  nascantur  ex  eo,  et  cito  de- 
ficiat  posteritas  ejus  :  sed  appellaberis 
Abra/ia/n,(\noA  iuterpretatur  pater  multa- 
rum.et  subauditur.  gentium.  Idcirco  ratio 
hujus  immutationis  et  novae  appellationis 
subjungitur  :  c^uia  patrem  multarum  gen- 


i'l'4  KNAhltAilU    IN    CAl*.    XVII   UKNKSIh.    —    AIU  .    I  IN 

tium  conntituL  tc,  iil  i-sl,  faciMv  te  dreni-  A  Iriu  sif^iiifiravrril,  luox  dit;«'Uir.  Ihthixfue 

\\  putiviu  |)o|>uluruiii  iiiulluruiii.  Ksl  «itc-  /<V//  ct  sfinini  tuu  jiost  tc  tcrntin  jicici/ii- 

Hum   >y,  uiiii  patiT  lUUttuiuui  litlfliuiii  spiritualis,  nationis  tme  uinncm,  Kcilicct  tcrraiii   (lliu- 

'  ,         iiUfiiidiliuoituiu    a<l    Uoiiiauo-»    cl    (ialalas  unnn,  in  iiii.s.scssioiicin  wtcfnitni .  \l\c  nirsus 

7,  •■          iltictU  ApustuUis.  l-!st  quot{Uf  patiM' t-ariialis  aUcriiiiiii  |)rti   saH-iilu,  fiijii^  «liiitiiriiiis  rl 

iiiultaruiii  gcutiuiii  t*x  suis   filiis  geiiita-  ij^iiutus  c^t  fiiiis,  ut;(ipitur.  1'i-optcr  ({iioil 

luiii,  ut   tactuiii  fst,   |>liMiiusi|Ui'   patrhil.  ait  Aii^Mistiiiiis  :  S(;ri|)tiira  voial  aMfriiiiin, 

lici/cst/uc  c.c  tc  c;/rc(licntur,  iioii  iiiiiiicili-  ciijiis  riiiis  iioii  coiisliluiliir,  aul  (jiioil   ila 

ate,  setl  int^tliatc,  i«l   csl,  cx  poslcris  tuis  lit,  ut  iioii  sit  dciiiccps  raciciiiliiin,  (luail- 

rcges  nasctuitur:  ([uia  priHfatu^  gciitcs  lia-  tiiiii  u<l  faciciitis  pcrliiict  curaiii  aiil  pulc- 

bucruiit  cx  scuiiiic  suo  pluriiiius  rcjijcs ;  ct  slatciii.  Nci  \oriiliir  [losscssio  ista  uilcriia, 

ntatuam  /jactuin  nicum  jaiii  (lictuiii   intcr  sccuikIiiiii  (ilossuiii,  (piia  uUcriiuiii  aliqiiiil, 

me  et  te,et  inter  seinen  tuum pust  te,ni  esl,  H  utpultj  ctiiicslis  |)alriu)  liahiluliu,  fi}^iiruliir 

unlinabo  atquc  priecipiuin,ul  puctiiin  istud  pcr  cuiii.  l*orro.  (jiiod  tcrru   ipsu  iioii    sit 

obscrvetur  a  tc  et  poslcris  luis  in  ijcnc-  ipsi    .Vhruluc  dulu   ad   poisidciiduiu,    pcr 

ratinnihus  suis,  fcedere  semjjiternn,  'u\  {"si  acliialciu   cxliibitioucin,   scd    pcr    ctsrtaiu 

pcrpctiia  puctionc  scu  rilu  ju;.5ilcr  durulu-  proinissioiicm,  iu  suis  poslcris  udiiiiplcii- 

ru  ;  ut  sim  Deus  tutis  et  seminis  tui  post  duin.  dictuin  cst  sujpc. 

te,  id  est,  quatenus  cgo  qui  suin  oinnium  (^ircu  luec  scribit  quiduin  :  Proinissioncs 

Dcus  jurc  crcutionis  ct  iinivcrsulis  iiiipe-  islti»,  frcfjiiciilcr  fucla»  suiit  Abruliie,  scm- 

rii,  sim   spcciulilcr  Dciis  liiiis  cl  poslcro-  pcr  lanicii  pioccdciido  iii  cxprcssiorcm  cl 

ruin  tuoiuin  ridiMii  luuiii  scqiicnlium,  pcr  mujorcin    promissioiicin.    (Jiicmudmodiim 

specialein  provisionem,  pictatcin  ct  gra-  ciiim  iiuliiru  et  ars  in  opcribus  suis  proctv 

tiain  mci  circa  te  et  illos,atquc  p(M'  fid(Mii  diiiil  dc  impiM-fecto  ad  perfeclum,  ita  est 

ct  cultuin,  tiuibus  u  lc  d  illis  colur  ac  ho-  <!  iii    proeessu  divinuriiin    revtdationum    cl 

norabor.  promissionum.  Ad  quod  dicendum,  quod 

Circa  hoc  quieritur,  qualiter  Dcus  dica-  (juumvis  intiMdum  sic  sil  in  proccssii  di- 

tur  pactum  islud  statuissc  ad  Abiuhum  el  viiiuruin  rcvclulionum   ct   [)iumissionuin, 

|)Osteros  ejus  foedcre  sempitcrno,  quuin  non   taincn  scmper  :  imo   frcqucnler  (!sl 

istud  de  prsccepto  circumcisionis  intelli-  aliter,  quoniam   omnipotentia  cl  lib(M'las 

gatur,  ut  paulo  post  in  isto  habctiir  cu|)i-  Altissimi   nullis  lcgibiis  slringitur,  iiullis 

tulo,  quod  [)rieccptuin  in  cvungclicie  lcgis  lcrminis  coarctatur.  Unde  quum  Christus 

promulgationc  fincm  acccpil.  Ad  hoc  Aii-  octo  bcatiludincs  priedicarcl,  primie  bca- 

gustinus  rcspondct,  quod  iii  tali  loculioMc,  tiliidini   siimmum   pricmium,   sciliccl    rc- 

icteriuim,   [)ro  sseculo  sumilur.   SiBculiim  gniim  c(xdoriiin   promisit    :  Heati,  inquit,  M<iith.\A. 

vero  accipitur  multis  modis.  Porro   Tho-  paupcres    spiritu,   quoniam    ipsorum    est 

mas  super  quartum  Sententiarum  :  .Etcr-  D  regnum  cojlorum.  Iiiio  exordium  pradica- 

num,  inquit,  hic  pro  seeculo  capitur,  quod  tionisChristi  Priecursorisque  sui  hoc  fuit : 

habet  fincm,  sed  finis  ejus  non  csf  nobis  Pcienitcntiam  agite,   appropinquabit  enim  i/iui. iwii. 

delerminatus.  Vel  diccndum.quod  circum-  regnum  coelorum.  Paulus  quoquc  aposto-  iicor.xn, 

cisio  corporalis  potuit  cssc  in  foedus  aeler-  lus  in  principio  suic  conversionis,  slalini  *' 

num,  quantum  ad  suum  significatum,  et  ad  tertium  raptus  est  c(]elum,  et  sumniam 

quantum  ad  id  quod  ei  suecedit,  quemad-  sortitus  est  revelationem. 

modum  fides  dicitur  a  quibusdam  scmper  Conseqiienter  describitur,  qualiter  cir- 

manere  ratione  beatificse  visionis  quie  ci  cumcisionis  preeccptum   sit   datnm.  Di.ci( 

succedit  in  patria.  Hinc  supcr  illud.  F(p-  iterum  Deiis  ad  AhraJtam  :  Et  tti  crgo 

dcre  seinpitcrno,  habetur  in  (ilossa,  quia  custodies,  id  est,  tibi   priBcipio  ut  custo- 

aliquid  sempitcrnum  signilicabat.Quid  au-  dASi?., pactum  meum,  videiicet  circumcisio- 


K.NAHItMlii    IN    t.VI'      Wll    (iKNP.SlH. 


,Vltl.    IIV 


riii 


iiis  |iiii>ff|)liiin,  ('f  siuiirn  fiiiiiii  jntxf  fr  iii 
i/i'iu)'iifiiiiiif>ns  sni.s,  »«lc*.  ('iriiiinfii/rfnr 
r.r  rofiis  iniiiir  iiiiisrn/iiiiiiii ,  rf  rirriuiiri- 
i/i-fis  riiriiriii  /irir/iiifii  rrsfri,  id  csl,  cir 
(Miincnli  |)rniiillt>lis  scii  riiciclis,  ila  (|ii<iil 
uhscidctiii'  c\lrciiiihi>  illa  iiiciiil)i'i  viiilis, 
iif  sif  iii  sii/iiiiiii  /iri/iiis  iiifi  r  iiir  rf  riis. 
i(l  csl,  (|nalciiiis  circiiincisio  isla  sil  in 
lcsliinonitiin  al(|iit'  iiiiliciiiin  ainicaliilis 
Idvlciis  iiiili  inlcr  iiic  cl  vos.  iilpolc  i|iitii| 
ci;o  stiiii  spccialilcr  nciis  vcslcr,  cl  vos 
|)o|)iiliis  niciis.  Iioc  tiiciiincisioiiis  sij^Mia- 
ciilo  laii(|tiani  cliaiaclcrc  ccrlo.  tlivisiis  cl 
(liscrcliis  a  cclcris  jicnlihiis.  Iii  liis  vcii»is 
Iria  siinl  lacla.  ad  circnincisioncm  spc- 
clanlia.  rniitn  csl  scxtis  inasctilintis.  aliiitl 
dctcrininalit)  inctnhri,  lcrlitiin  csl  catisa 
rinalis.  ciir  lichal  ciiruincisio,  iil  sciliccl 
pcr  cain  pt)piiliis  Dci  a  pt)[)nlo  iiiridcli  di- 
sliiifiiKM-cliir:  (piarttiin  suhjttniiilur,  iilpolc 
(hdtMMiiinalio  UMupoiis  tpio  luM-i  (lcbuil  : 
Iiifdiis  orfo  i/irniiii  rirruiiirii/rfiir  in  ro- 
/>is.  Oiinir  inasrn/i/iuin  in  f/cnrrafioni- 
/)us  rrsfris.  tain  rrrnaru/us.  id  cst  servus 
in  doino  naltis  in  scrviliilc,  quain  riiipfi- 
fius.  id  csl  (Mnpliis  s(Mi  cinplionc  adcptus, 
rirruiiiri(/rfur.  quia  ad  voslrani  spcclal 
faniiliani  :  rf  (/uirunK/ur  furrif  i/r  sfirpr 
rrsfra  circunicidctiir,  quamdiu  manscril 
in  veslra  ramilia.  Aliqiii  lexlus  habent:Et 
qnicumqnc  non  ruciil  dc  slirpe  vestra.  Et 
tunc  sensus  csl.quod  cliamalicni  avcstra 
coiinationc.  eircumcidcndi  sinl.  antcciuani 
in  V(>slram  sooictalem.  legem  seu  riUnn 
suscipianlur.  Eri((juc  partum  nieuni  in 
rarnc  vcsfra,  id  est,  prseceptum  istud  cir- 
cumcisionis  in  corpore  veslro  iinplcbitur. 
atque  in  eo  apparebit  signtim  pacti  islius 
seu  ejus  efiectus  pcr  amputatiouem  pelli- 
culse  membri  pi-efali:  in  fn^dus  (vternuni. 
juxla  scnsum  pradiabitum.  Masculus,  cu- 
jus  pra'putii  caro  circumcisa  uon  fU&rif. 
(/clebitur  anima  i/la  de  populo  suo,  id 
est,  mascuhis  ille  a  numero  electorum  po- 
puli  sui  separabilur.  nec  computabilur  in- 
ler  sanclos  :  qnod  intelligcndum  est  de 
masculis  ad  semcn  ct  lamiliam  Abrahac 
pertinenlibus,  quibus  dumtaxal    dabalur 


A  iNliid  pnrccphiiii  ;  f/niii  /larfmn  niruin  ir- 
rifiiin  frrif,  id  csl,  pni-ccpltiiii  islinl  cir- 
ciiincisidiiis  violavil,  si  riiii  adiillii*  (rlalis. 
cl  c.v  iicpli|;ciilia  aiil  coiilfiiiplu  oiiiisil 
circiiincisioiiciii  accipcrc  ;  vcl  si  fiiil  iii- 
faiilnliis,  pra'ccpliiiii  scii  pacliiiii  iiiciiin  iii 
i|)so.  non  ab  ipso,  faclnin  csl  irriliiin,  (piiii 
iioii  csl  servaliim  iii  co,  cl  ila  c\  alioriini 
iicgligciilia  occasionalilcr  siibsci  tila  csl 
pcrdilio  lalis  inlantis  noii  cirt  iiincisi,  nisi 
ci  aliniitlc  siibvcnialur.  (iirca  ii.-cc  ninlla' 
cl  iiiagtia<  diibilalioiics  uccurruiil,  (pui'  iii- 

\\  fra  iii  spcciali  laiigcnliir  arlicnlo. 

Dcniipic  iii  Scliolaslica  liisloria  diciliir: 
Scrviis  primo  tliclns  csl  a  scrvando.  Viclo- 
it's  cniiii  viclos  hoslcs,  tpios  rcscivabant 
ad  vilain,  servos  vocabaiil.  Verna  aiilciii 
aiil  V(MMiacultis,  dicilur  (pii  niilritns  cst 
donii.  l']iiiplilitts,  (pii  iii  pcrsona  [iropria 
cmplus  esl.  Originarius  vcro,  ([ui  servus 
csl  gleba\  [uila  colontis. 

I3ciiide  descril)itur  immulalio  nominis 
Sarai.  Di.rif  quwpuc  Driis  ad  A/n-aham :  Sa- 
rai  uxorem  tuani  non  voca/jis  Sarai,  sed 

C  ^flmm,  Circa  hspc  scribil  llicronymus  :  Di- 
cunl  Hebrjpi,  quod  Deus  ex  nomine  suo 
lclragrammalo.  litl(M'am  uk  addidit  AbriO 
et  Sarai.  .\cc  mirandum  quod  quum  aptid 
Latinos  el  Grwcos  videatur  u  lillera  adtli- 
ta,  liltera  he  addila  asseratur.  Hebrseum 
etenim  idioma  consuevit  h  scribere,  et  a 
legert",  sicut  et  econtrario,  consuevit  h 
[uonuntiare,  et  a  scribere.Erranl  quoque, 
qui  dicunt  mulalionem  nominis  Sara?  sic 
faclam,  quia  quum  prius  scriberelur  per 
duo  r,  modo  scribitur  per  unum  /•,  aut 

D  econverso.  Sed  quum  prius  diceretur  Sa- 
rai,  quod  interpretatur  princeps  mea,  qua- 
si  princeps  unius  gentis  futura,  dicta  est 
fSaraa.  id  est  princeps  absolule,  quasi  om- 
nium  genlium  princcps  lutura.  utpole  uni- 
versorum  spirilualis  matcr  fidelium.Porro 
secundum  Augustinum.  Sara  interpretatur 
virtus  :  et  ideo  sic  vocata  est,  quia  divina 
virtute  concepit.  Unde  Apostolus  ad  He- 
brseos  :  Fide,  inquil,  Sara  virtutem  acce-  Hehr.v, 
pit.  etc.  Itaque.  sicut  propter  mysticam  si-  **• 
gnificalioncm  mutavit  Deus  nomen  Abrse, 


iW 


E.NAKRATIO    IN    CAP.    XVII    GF.NK8IS.    —    ART.    LIV 


ita  ft  Sarai  AV  fwneilicain  ci,  viilrlicrl 
Saiif,  iiiulliplii-ainlti  tt  |it  rrit-itiitlt)  iii  ca 
tliiiia  ^ratia^  iiifu^,  sii|ifriiatuiuitiii  i|utit|Uf 
ft'C'Uiiilitali'111  i'i  |ira'slaii<lu.  Et  c.r  itta  itti- 
/mj  tibi  /iliuni  cni  heiifilictunia  sum  iii 
spiiitualibus  ai;  tiiiipiii-ulihus,ut|iolf  Isaai:. 
tjua>.i  ilii-at  :  <l(ipiti>.ius  l»tiii<lit-aiii  <i,  iiuuiu 
iMiiaili  aut  alii")  liiiis,  quos  posl  Isaui-  ^t'- 
lii-raliis.  Hrif(/iif  in  nationcs,  iil  i'St,  (li- 
vtM-sae  tiil)U>  it  nulioiifs  iiusfi-iilui-  f.x  fo, 
viilflicfl  iluotlffiiii  liilius  Jai-ol>,  cl  lilu- 
iiia*i,pf  r  Jacoli  fl  Ksau  ;  et  nycs  jiD/inltntnn 
nascentur  t'^- fo.quia  luiii  filii  Israf  I,  qiiaiii 
l(lum*i,  hahufrimt  if^fs  f.\  sf  ipsis. 

(Jccitlit  Atji((/itiin  in  facicni,  iil  fst,  l)fo 
liuiiiilitfr  sf  prostravit,  rf{,'raliuii(lo  fiilfiii, 
ft  uiiiiiirauilo  suprr  iiia>;iiitu(liuf  iiiisfri- 
coriliee  Uei  ail  sf  ;  et  risit,  noii  irridfiido 
divina  promissa,  sed  ex  pra'tacta  |)ia  ad- 
iiiirationt'  alquf  f.x  fjuudio  spiiiluali  ;  t/i- 
ccns  in  ctn-i/c  sat>,  iiDii  discc ptaiido  aill 
discre df  ndo,  Sf (1  applaiidfiido  proiiiissioui 
divinaB  :  Putasne  centenario  nascetur  f'i- 
lius,  et  Sara  nonayenaria  paricl  ^  Oiiasi 
ilicat  :  .Mirabilf  istud  e st ;  et  qiiamvis  prr 
naturam  fifri  ufqufat,  tamen  cum  f^uudio 
credo,  quod  i'j;o  jam  centfnarius,  c.x  cou- 
jugf  mea  Suru  nonufjf naiia  rilium  [iro- 
cifubo.  (juod  aulf m  non  di.vil  luec,  nec  ea 
qu8B  consequunlur,  ex  incredulilate,  con- 
stat  fx  vfrbis  Aposloli  ad  Komanos,  di- 
jfom.iv,i9.  centis  :  Non  consideravit  corpus  suum 
emorluum.  quum  fere  cenliim  esset  anno- 
rum,  nec  emortuam  vulvam  Sar».  Di.jcil- 
quc  ad  Domiaum  :  Ulinam  Ismacl  vivat 
cm-am  te .  Quasi  dicat  :  Magnum  reputo, 
si  Ismael  jam  natus  non  moriatur  ante 
tempus.  De  majoribus  tamen  promissioni- 
bus  non  diffido.  Et  possunl  hajc  verba  ita 
exponi  :  Utinam  Ismael  spiritualitcr  vivat 
virtuose  conversando,  nc  male  agendo,  sit 
spiritualiter  mortuus  coram  te,  sicut  qui 
impie  vivunt.Unde  secundum  Glossam  di- 
xit  hoc,  desiderando  ut  filii  carnis  repufa- 
rentur  in  semine.  hoc  est,  ut  posteri  Is- 
maelis  inter  electos  filios  compularenlur. 

El  ait  Deus  ad  Abraham  :  Sara   uror 
tua  pariet  tibi  filium,  vocahisque  notnen 


K  cjus  Isaac.  (!ii(u  i|Uod  uil  llicrouMiiiis  : 
Isaue  risiis  inlcrprcluliir,  idco  filiiis  isle 
vocalus  fst  Isaac,  iioii  <lc  risii  Sarai,  Ked  de 
risu  Aliraliu',i|iii  cx  ^uudiohujiis  proiiiisKi 
filii  risil.  .\uiii  |>osl  |)ra'iiuiiliulioiifin  iio-  GeH.wm, 
iiiinis  liujus  lc^Mlur  Saia  risisse,  ut  palc-  "*" 
bil.  AV  constiliitiin  /nicluin  niciim  il/i  in 
firdus  scin/iitcrnuiit ,  cl  scinini  cjiis  /itisl 
cuin,  id  fst,  tam  filio  tuo  Isaai-  (piaiii  |)o- 
slfris  fjus.  iiijiiii}<uiii  obsfrvanliatii  liiijiis 
praTfpli  (lc  circumcisione,  ul  servent  il- 
liid  in  sa'ciilum,  juxlu  cxposilioiiem  iiidu- 

B  clam  ;  spcciulilcr  uulcm  ud  posleros  Isaac 
pcr  Jacob,  hoc  esl,  ad  diiodccim  liibus 
Isracl,  circumcisio  pcrlincbal,  ul  infra  di- 
cetur.  Su/wr  /smact  quoque  c.raudivi  te, 
ila  (|iiod  \i\ct  coraiii  iin-,  siciil  rogasli. 
Girca  ipiod  scribil  Lyra  :  Kx  hoc  dicunt 
llcbra'i.  cl  veruiii  videtiir,  quod  Isinacl 
finivil  vilam  in  bono,  id  cst  iii  stalii  sa- 
liilis,  seii  caritatc.  Hoc  eiiim  Abruhum  po- 
stulavil,  diccndo  :  lliiiam  Isiiiael  vivat 
coram  te!  Verumlamen  quidam  Sanclorum 
aliler  senlire  vidciilur,  pra^falaque  verba 

C  multi[)licit('i-  possunl  exponi.  Iii  (Jlossa 
(|iio(|uc  habelur  super  verba  sc(|uciilia  : 
Kctc  //cncdicam  ci,  in  lem[)oralibus,  noii 
promissione  a^lerna.  Sed  de  re  isla  iiiliil 
assero.  Sarraceni  vero  dicunt  Ismaelem 
fuisse  prophetam  Uei,  et  sanclum  virum, 
suos([iie  [losteros  docuisse  cultiim  unius 
iJei,  ut  iii  Alcorano  Mahomeli  habelur.Ve- 
riim  libcr  iste  sacrilegus  atquc  mendosus 
est,  ([iiamvis  aliqua  vera  contineantur  iii 
eo.  /iV  augcljo  cl  niultip/ica/jo  cum  va/dc, 
iii  posteris  suis.  Duodecim  duces  generabil , 

D  id  est  duod(^cim  filios  qui  erunt  capilanei 
et  principes  duodecim  tribuum  suarum. 

Quumque  finitus  csset  sermo  /oqucnlis 
cum  co,  id  est,  quum  Deus  prfrindiicta 
verba  lerminasset,  loquendo  cum  Abraham 
in  subjecta  creatura,  videlicet  per  ange- 
lum  in  forma  visibili  apparentem,  ut  tan- 
git  ij^o^iSdi.ascerulit  Deus  ah  Abrakam,  hoc 
est,  invisibilem  se  pr8ebuit,et  repente  dis- 
parendo.  ad  ccelum  reversus  est.  Quod 
totuin  adscribitur  Deo,  quia  angclus  sic 
disparens,  repreesentavit  Dei  personam. 


I.NAUI»Mlii    IN    r.M'.    Wll    i.lNKHIH.    —    AHI.    I.V 


iW 


Driiiili' «Irsriiltiliir,  (|iiiiin  |>i'(iin|ilr  rl  iii    .\  (liil(*i'iiiil(|iic    .Minili.f.    Iii   (|iiii   iiinolcscit, 


ililiili'  MtniliMiii   iiii|)lr\il    ilniiiniii   |inn-c 

pllltll,  i|lllil  coilrni  illi>i|llii  r\  islii  |ini'('i-|ilil 
Mllll ,  rii  iiiiiiiiilil  riliiiiii  Mllini  iMllltclrni, 
v[  iiiniirs  iliniirsl  icos  siios  iil(|iic  s(  i|isiini: 
iii  i|iio  loniiiiiiiiliilni'  inaxiinii  cl  rcixcii 
lissiniii  ohcdicnliu  cjiis,  (|niii  d  sc  ip- 
siiin  rircninciilil  <ii  liinlii  icliilc  .\ltcnililiii' 
(|noi|iic  (v\  islo,  i|iiiini  liiinliiliililci'  icxil 
nnivcrsiiin  riiiniliiiiii  siiiini,  i|iiiii  oiiincs 
obcdicbanl  ci   iii   ic   isla   liiiii  aidua,  cn'- 


i|iiiinlii>  iinclorilalis  riiciil   itpnil   illos.   \\\ 
(|iiibiis  lillcia  icsidiia  |iiitc|.   Poslicnio,  c.\ 
lciioic    liiiins    |ini>cc|)li    (■irciiiiicidnnl    h<* 
Siiiiiiccni.  I']l  (|iioiiiiiiii  |iiili'i'  coinin  Isinad 
liiilirini  ciiit    iiniioriiiii  i|iiitiidi)  (rircuiiici 
siis  (>sl,  (■irciinicidiinl  |)iicros  siios  in  icr 
liodcciino  aiino  vila>  i|isoritrn.  i'!\  (|no  coii 
slitl,  (|ii()(|  ncc  diviniiin  in  lioc  obscrvanl 
|)i'ii>c(>|)lniii,  (|iioiiiiiiii   Dciis  jiissil,  iit   in- 
raiis  oclo  di(>i'uni  ciiciiincidcrclnr. 


AiniClILllS    LV 


INTIlODliC.TlO  l'.r  SOI.ITIO  (Jl  .KSTIONUM  CGX.KH.NK.NTIl  .M  1'H.KSKNS  CAPITLLUM  SKPTIMLMDKCIMLM. 


/^IIKl.V  pnrliiibiliim  ic.xlum  {\r  ciiciiinci- 
\  i  sionc  .\bi'iilm>  jussa,(iii;i'i'iliii'  |)i'iino,ciii' 
Dcus  (>iim  praH'i'pil.  Ad  hoc  Thoinas  siipcr 
(piiulum  SciUcnliaium,  distinclionc  I,  rc- 
spondcl  :  Circunicisio  i^rimo  cl  principali- 
t(M'  ncccssaria  ruil  ad  cxprcssiorcm  sijjni- 
ricalioncm.  Oucinadnioduni  cnim  oporluil 
socuiidum  proccssum  lcmporis  crcsccrc  li- 
dei  explicalioncin.  ila  et  sacraiTicutalium 
signorum  distinclioncm.Porro  circunicisio 
cxprcsso  sijjnificavil  ablulioncm  originalis 
pcccati  :  primo,  (]uautum  ad  incmbium 
gcncralionis,  pcr  (\md  originalc  translun- 
ditur.  Sccuiulo,  (]uanlum  ad  puMiam  quiP 
crat  in  circumcisionc  coutra  (lclcclalioncm 
concupiscontisp,  in  qua  prrocipuo  vigot  vis 
Fomilis.  Tortio.  quantum  ad  sanguinis  of- 
rusionom,  in  qua  Cliristi  passio  dosignatur, 
por  qnam  satisfacicndum  orat  pro  origi- 
nali.  Kt  quautum  ad  hanc  circumcisionis 
utilitatom,  sic  dofinitur  :  Circuincisio  ost 
signaculum  curationis  ab  origiuali.  Ex«con- 
soquouti  quoquo  fuit  alia  circumcisionis 
utilitas,  puta  dislinctio  populi  fidclis  ab 
infidoli,  proptcr  fidom  ojiis  cui  circumci- 
sio  dala  ost  prinio.  Sicquo  Daniasconus 
eam  dofinions  :  Circiiincisio,  inquit,  ost 
signum  dctorminans  scu  dislinguens  Is- 


|{  i'ii('i  ii  gcntibus,  cum  (piibus  convcrsaba- 
lur.  Iliibiiil  ctiam  circumcisio  mvsticam 
significalionoin.  Priino,  moralom,  quoniain 
orat  siguum  castitatis  sorvanda?.  Dcindc  al- 
h'goricam,  quouiam  significavit  purgatio- 
ncm  piM-  Cliristum  futuram.  Tortio,  quasi 
anagogicam.  iu  quantum  significabat  dc- 
[)osilionom  corruplibililalis  carnis  ot  san- 
giiinis  in  resurroctiono  futura.Hinc  asscrit 
Alcuinus  :  Circuincisionis  paclum  dabatur 
in  signum,  ne  misceretur  scmcn  Abraha> 
gontibus:  ot  quia  significavit  naturse  ro- 

C  uovationom  post  Baptismum.  Servos  quo- 
quo  vornaculos  atquo  omplilios,  imo  et  om- 
nos  Abrahse  domesticos  praecepit  Dominus 
circumcidi,  ad  innuendum  quod  gratia  ro- 
domplionisChristi  pertineret  ad  omnes. 

Secundo  qua^ritur,  cur  Dous  circumci- 
sioncin  instituit  tempore  Abrahse,  ante 
legom  scriplam  per  Moyson  datam.  Ro- 
spondolur.  quod  lex  proprio  conccrnit  com- 
muuitatom,  non  unam  personam  dumta- 
xat  :  idcirco  non  debuit  dari,  nisi  populo 
fidoli  adunato.  Hinc  oportuit  populum  fi- 

D  doloin  prius  congregari,  ab  aliisquo  distin- 
gui,  quam  lox  Doi  sibi  darotur.Hffc  autom 
congrcgatio  ot  distinctio  por  aliquod  si- 
gnum    fieri   debuit,  et  Deo  jubente  per 


i'iM 


K>'AilR.\riO    1%    CAl'      XMI    «JKNKHIS.    —    AHI.    I.V 


riiruiiichiuiiis  si^iiiit-uluiii  factarNt  :  iilfo  A  ftiaiii  iii  ilistiiK-liiMiiiii  a  |)0|iiilu  iiiri(l(-li. 


ttiil»'  lfgHlttliuiu'111  tiri-uiii»i?>io  ilata  «"»1. 
(luuviMlitMlttn'  i|Uin|ii»'  hur  factuiii  fst  tciii 
pure  kUiaUiH,  (|uaii(lu  griius  tiuiiiaiiuiii  i^x 
iiifeetioiic  origiiialis  prciali  iisnuc  ad  pru 
fuiDlissiiiiuiii  i-orruit  \  itiuiiiiii,  pula  ad 
idululatriaiii,  ct  v  ilia  (-oiili-a  iialiii-aiii.  Sic- 
Hiii^  tuiic   iiia.xiuic    iiidif,'cl)al    rciiicdiu,   cl 


.NCc  taiiicii  (-clcris  pupiili^  dcriiil  rciiic- 
diiiiii  uri^iiiali-^  pcccati.  Naiii  illiid  ipiud 
liiit  iii  lc^'c  iiatiira',  hahctiaiit. 

niiiiitu  (piaTitiir,  (-111-  iiiiiliciihuH  11011%'st 
ciicuiiicisiu  dala,  (piiiiii  cl  ipsu;  uii^iiiali 
pc(-(-alu  iiirccla'  >>iiil,  i-l  a  iiiiilici-c  urij^iiia- 
lc  p(-ccaliiiii  hahiicril  m  liiiii.  Ucspoiidcliii', 


cogiiitioiic  futuiu)  pur^atioiiis  pcr  iiliri-  ipiod  oiigiiialc  p('(-caliiiii  ipiuad  culpaiii  al- 
stiiiii :  idcirco  tiiiic  coii^TUchat  iiiaiiircslaiii  ipic  rcaluiii,  (l(;scc'iidil  a  priiiio  pai-ciilc  iii 
ticri  proiiiissiuiK-iii  d(-  sciiiiiic  iiascituru,  postcros  ;  scd  ipioad  |)0'iialilalcs,  a  rciiii- 
iu  nuo  oiiiiics  {^ciitcs  ticiicdicciciitur,  cl  a  iia :  (piiiiii  |)al('r  sit  pi-inci|)alis  (!l  elliciciis 
vitiis  iiiiindarciilur.  TiiiK-  ctiiiiii  dccuit  si-  \i  (-aiisa  in  f,'ciicralion(',  iiiatcr  vcro  ininislra- 
mia  caslitalis  daii  coiilra  coi-iuplissiinaiii       tii.v  inalciia'.  (Jiniiii  crj,M)  (iicuincisiu  dala 


cuiicupiscciiliain  (aruis.  Idcu  .Vhialni'  pii- 
nu)  data  cst  cireuincisio  iii  sif^iiuin  piilcr- 
iiitatis,  taiiquaiii  ci  cx  quo  iiasciliMus  cral 
(Ihrislus  vitioruin  dcstruclor,  alipic  in  si- 
^iiiiin  lidci  ac  distiiictioiiis  ah  inridclihus, 
cl  in  si^niiin  nninditiu'  oliscrvaiida'. 
Tcrtio  quu-ritiir,  (pioinodo  circunicisio 


sit  coiitra  ori^inah;  ad  lollcnduiii  ciilpiiiii, 
noii  aulciii  ad  aui'ci-('iiduiii  cariiis  puiiius 
cl  coi-ruplioncin,  conslat  (luud  inasculis 
danda  riiil,  iioii  rcininis.  Fciniiia)  vcro  alio 
rciiicdio  imrgahanlur  ah  orif^inali,  vidcli- 
ccl  lidc  parcnliiin.  (pianlnin  iid  inianlii- 
las,  scu  propria  lidc,  lo(|U(,-ndo  dc  adiil- 


(lalaest  in  rciiicdiuin  coiilra  originalc  pcc-  lis,  aiilc  ah  ipso  pcccalo  noii  cxj)urgalis. 
caluin,  quuin  .\hrahain  aiitc  circuincisio-  insupcr,  quaiiivis  priina  isla  Iransgn^ssio 
nis  institutioncin  fucrit  ah  originali  inun-  inccjiit  a  lciniiia,vir  laincii  fuil  causa  Irans- 
datus,eo  inodo  (luo  alii  boni  tcinporc  lcgis  C  fusioiiis  originalis   pcccati.   Nam   si   ips(! 


naluru'.  Ilcspondctur,  quod  qiiantiiin  ad 
Abruhain,  data  non  fuil  pi-o[)lcr  piirgaliu- 
ncin  ah  originali,  scd  quanUim  lul  puslcros 
ejus  :  imo  quanlum  ad  Abrahain  et  cir- 
cumcisos  cum  eo,  purgatos  ab  originali, 
fuit  a  principio  data  in  distinclionem  ; 
quantum  vcro  ad  alios,  princii^aliter  iii 
purgationcm. 

Ouarto  qiueritur,  quuin  originale  pecca- 
tum  sit  generalis  infirinilas,  atquc  iniectio 
omnium  hominum,  quare  circumcisionis 


noii    pcccassct,    originalc    peccatiim    noii 
fiiissct  Iransfnsuni :  idcirco  scciinduin  Apo- 
sloluin,  l*er  uniiin  hoininem  peccaluin  in-  /ioi„.\,\: 
travit  in  munduin. 

Sexto  quaeritur,  cur  Dominus  jussit,  iil 
octavo  die  vitae  infanluli  circumcisio  fie- 
ret,  et  utrum  deterininalum  leinpus  il- 
lud  fnit  de  necessilate  circumcisionis.  Ad 
ha'c  Thoinas  respondet,  (}uo(l  circumcisio 
fuit  res  pra?cepta,  el  etiam  sacrainenlum. 
Octavus  itaque   dies,   fuil   de  necessitate 


praeceptum  datum  non  fuil  (unclis  hoini-  U  circumcisionis,  quantum  ad  ohligationem 


nibus,  sed  Abrahae,  et  domesticis  ac  poste- 
ris  ejus  solum.  Respondelur,  ciuod  (piiim 
Dan.i\,ii.  Christus  sif  sanctus  sanctoruin.  et  uiiivci- 
soruin  sanctificator  ac  salvator,  oporluil 
populum  illum,  ex  quo  ipse  fuerat  incar- 
nandus,  multis  privilegiis  et  prserogativis 
ornari,  et  praecipua  purificationc  poUere. 
Quoniam  ergo  ex  semine  Abraha?  incarna- 
ri  elegit,  ideo  ei  et  posteris  ejus,  pra^ser- 
tim  filiis  Israel.  prseceptum  hoc  dedil.non 
solum  in  purgationem  ab  originaii,   sed 


praecepti :  propfcr  quod  reus  fuit  transgros- 
sionis,  qui  illo  die  non  circumcidit  inlan- 
fcin  cii-cumcidcndum.  Aon  autein  fuit  de- 
lerminaliim  tempus  istud  de  necessitale 
circumcisionis,  quantum  ad  efficaciam  sa- 
cramenti  :  quia  et  alio  lcmpore  facta,  ha- 
buit  suuin  sacramentalem  ef fectum,  quem- 
admoduin  el  Baptismus,  quamvis  alicpia  ad 
solcnnitatcm  ejus  speclantia  omillaiilur. 
Praeterea  lilteralis  ratio  hujus  delerminali 
temporis,  fuit,  secundum  Rabbi  Moysen, 


l\.\»IUIin    l>    CAI'.     Wll    liK.NKHIS.    —    Ahi.    I.V 


m 


<|ii(M)iiiin  iiiriiiis  s<>|)li<iii  |ii-iinis  <li<-litiH  <<sl 
liii)lji<  l<<ii<'i-ilniliiiis.  sifiil  in  iil<<i-<i  inali-is: 
i<l<><)  iii)l<-  <)<-liiMiin  <li<-in  r<-ii'<>  iion  aiil  \i\ 
|)<)l<'i'al  <-ii'<-iii))<'isi<)ii<>i)).  \\s\  <|n<i<|ni-   ni\- 
sli<-a    lalii).    <|nain    Ma^isl<-r    <|iiait<i    lihio 
assigiiat.  \  i<l<>li<-<-t   a<l   insinnaiKlnin.  <|ii<h| 
|)<>i- C.litisti   i-<>stiri'<>('ti<)n<>it)  <)<'taM)  <li<'  la 
<-tatti.  <'ii'<'iitn<'i<liitiiti-  a  |)<'<-<-alis.  In   irsiii' 
t'<-<'ti()n<-    <|it<)<|ti<-    <'()ititiiiiiti    lioc   (lic    litttt 
la,  |)<'t'  |)<'ti-aiii  (lltiislnin  oiniiis  al)  clcctis 
al>s(>iit<l<>titi'  <-(ii'i'ii|)tio. 

Scptiino  <|tia'i'ittit-.  <|ni<l  ri<-iiat  (l(-  pat'- 
vtilis  aiil(*  oclavuiii  (licin  (lcriiiK-tis,  cl  an 
ncccssilatc  iinmincntc  polciat  ciK-niiK-isio 
aiitici|)ai'i.  ct  <li<'s  oclavtis  pt'a>v<>nit'i.  A<l 
l)a>c  (]iii<lain  <rt\<>i'ititt,  (|tio<l  inlantitli  aii- 
t<- o<'la\  ttiti  (licnt  lU^rtincli  iicrihattt.  sicnl 
nttiK-  piK-ti  non  bapti/ati,  ct  iptod  non  li- 
cuil  t<>inpus  pranoniii  illu<l  pi-a>ri.\nin. 
Haitc  o|)ini()ncnt  laiiiiit  .Majiislcr,  cl  aiK-to- 
rilat(>iit  |{(>(la'  all(>jial  |)ro  ca,  (li(><>ntis  :  niti 
nunc  in  l-!\au^(>li()  l(>i  rihilit(>i'  at(pi(>  salu- 

yt»ii(;i.iii,"i.  hril(>t-  claiiial.Msi  qiiis  tcnalus  riicril,  (>tc.. 
t(>i-i'ihilit(>t-  (luduiti  clainavit  :  Aiiima  ciijus 
pra>putii  caid  ciicumcisa  non  rucril,  |)ci-- 
ibit  (1(>  populo  suo.  His  vcrbis  addil  Mi\ii\- 
slcr  :  Koitc  lamcu  iuiii-uciilc  ncccssitatc 
inorlis.  circumcidchanl  pucros  suos  anl(> 
octavum  dicm  sinc  pcccato.  Porro  lliigo 
d(>  S.  Victofc  ail,  quod  uou  licuit  lcmpus 
anlicii^ari,  ncc  oportcbat :  qiiia  iit  dicil,  il- 
lis  qui  moricbanliii"  antc  dicm  octavum  va- 
hiil  contra  ori^Mnal(>  illiid  rcmcdium  (piod 
fuil  in  lcij:(>  naturio  :  quod  conlirmalur. 
primo  pcr  Judivos  hucusquc  vivcnlcs.  (pii 
octavuin  dicm  in  circuincidcndo  nnnquam 
prsevcniunt.  Sccundo,  quoiiiam  uulluiu 
auimal  otrercbatur  Doinino  antc  di(>in  oc- 
lavuin.  Tcrfio,  quoniam   supcr  illud  Pro- 

Pior. iv,3.  vcrhiorum.  Unigcnitus  (>ram  coram  inati(> 
nica,  asscrit  Glossa,  qnod  priinus  tilius 
Belhsahc(>  nou  computatur,  qnia  anU^  oc- 
lavnm  diem  dcrunclus,  noii  fuit  nomina- 
tus,  nec  circumcisus.  Neinpe  in  circuin- 
clsione  nomen  puero  imponebalur,  sicuf 
nunc  iii  Bapfismo,  (pioniaiu  Deus  inufa- 
vif  Abraha^  nomen.quaudo  circumcisionis 
praeccptum  eidem  injunxif.  De  his  quo- 


IIAe^.xii 
18. 


A  ipi)>  tpii  111  <li<si>ilo  incii<-nin(>ixi  (iiii  inaii- 
s<'i'itiil.  <li<'<>ii<lnin  <|n<i<i  di^^p^^iisalnni  riiil 
cniii  illis,  tpioiiiain  i/^tioi  ahanl  ipiattdo  <-ii- 
Hlra  in(iv<*ii<la  cntnl  -.  el  i|tiaiii<iiii  HcorMiin 
inaiK-iiant,  non  oporn-liat  cis  HiKiinin  <li' 
iinclioiiis  a  c<>l<>i'is  p>iililiiis  )i<iliiti(<ri. 

( )<-lav<)  <|iia>t'ilni-,  aii  aiil(>  circtiiiK-isioiicin 
sitirc<-it  patvitlis  contia  (ii-i;.'inalc  fi(|<'s  pa- 
i-eitttiin,  aiil  aliorttm.  lt<'spoii<l<-lni'.  (pio<i 
ori^Miiah'  <>st  p<'<'<-altiit)  iiatiii'M>  hninana'. 
(pia>  t-epaiari  tiott  poliiit.  nisi  pii  (iliii 
slntii  :  idi-o  iitiiK|iiain  rcinith-hatiir  <)ii^'i- 

|{  iiai<'  p<'c('altiiii,  iiisi  p<*r  ipiaiii<laiii  reialio- 
iicm  <>t  <-<)ttliiittati<)iK-in  <>jiis,<pti  <'tti'an<iiis 
ftiit,  a<l  (iliiistnm  :  <|u<)<l  fi<>i»al  p<-r  fi<l<'iii. 
i<l<'o  fi<l<'s  ni<'<liatoi-is  fiiit  s<'iiip<'r  <>rfi(-a\ 
ail  curandiitit  ai)  oi'i;;inaii  :  in  adiillis  vi- 
<1<-Iicel  ri(l(>s  |)ro|)i-ia,  in  aliis  fides  aliciia. 
V<-t-tiinlain<>n  (piidam  di\<>t'tiiil.  <pi<)d  noii 
suffici<>i)al  fid<-s  siii<>  |)i-ot<>stati<)tt<>  fi<i)>i. 
fa(-la  p<>r  ali<pto<l  <>\l(>iitis  si;:ttuin  :  ita  la- 
iii(>tt,(pio(l  paivtilis  stifficichat  fidcs  ali<-iia 
<um  cxlcriori  sij^no  ab  aliis  faclo  :  adtiltis 
aiilcin.  fidcs  |)i-opi-ia  ('um  sif,Mio  ai)  eis  l'a- 

(]  clo.  Alii  dicuut,  quod  |)i-o  parviilis  suffi- 
cifd)at  sola  fides  siin^  omni  cxterioi-i  sijLjno, 
iion  ipse  iialiiftts  fid<>i .  sed  molus  <'jus 
rclalus  ad  salulem  piieii  ex  inleriori  qiia- 
dam  vi  fidei.  qiiicumque  fticrit  ilie.  ijtii 
professionem  sen  actum  fidei  sua»  hoc 
luodo  referret  ad  pueruin.  quamvis  hoc 
ampiius  pertinueril  ad  parentes,  per  quos 
originale  puer  conlraxerat.  atqiie  ad  qtios 
pueii  ciira  spectabaf  :  ef  istud  veriiis  rc- 
piifafur.  (piia  liregorius  dicit.  (juod  apiul 
iios  valef  acpia  Baptismi.hoc  apud  v(>feres 

D  cuit  pio  parvulis  sola  fides.  pro  majoril)us 
virtus  sacrificii.  pro  his  vero  qui  ex  slirpe 
Abralur  prodierunt,  circumcisionis  mysle- 
rium. 

Nono  i|uaM'itur.  an  in  adulfis  ad  r(>inissi- 
onem  originalis.  requirebatur  ultra  fidem 
propriam  sacrificium  aut  aliquid  tale.  Ad 
hoc  Thomas  super  quartum  respondet  : 
Sacramenta  et  sacrificia  legis  naturae  non 
obligabant  ex  divino  prspcepto,  sed  cele- 
brahantur  ex  voto  seu  beneplacito  pro- 
prio.  prout  unicuique  ratio  sua  dictavit, 


!W0  K.VAHRATIO    |\    r.AP.    XVII  GKNE8I8.    —    AHT.    I.VT 

ut    fitUiii    Midiii   alii>>    |iioriti'i-i'liir    si^no  .\  |iiiii  illr  iiTitiiin  rci-it  |iacliiiii  1)«!,  scd  (|iii 

rntfriori  ad  l)t*i  hoiiortMii,  Hfi-iiiiiluiii  (|utHl  cuiii  (■ircuiiicidcrc  iic}{Ic.yci  iiiil.  Ilaiic  (|u:i'- 

liatudis  caritalis  iiicliiiat  ail  aclu<>  cxtcrio-  slioiiciii  .\ii^u^liiius  laii^il  ct  solvil ,  iliccii 

res.  nuciiiailiiiixliiui  iM'Ku  MilTicit  ail  salii  ilu    i|iii)il    Ihm     idco   ilicluiii    csl,    (|iioiiiaiii 

tciii   iiitciior  actui   caritalis,  (|uaiiilo   iiiui  oiiiuc^  pcccaM-ruul  iii  priiiio  parciilc.  .Mia 

atlcsl  lacullas  c.\lcriu^  upciainli:  sic  ailul  solulio  iii  c.\|iosilioiic  csl  lacta. 
lis  iii  lc^c  iialuni'  Miltiriihal  >ola  iiilcrior  l'oslrciiio  (|iui-i'ilur  circa  idciii,  aii  cor- 

fidt^i  actio,  (|iiuiii  il  iihmIo  suHicial,  (|iiaii-  jiorali  iiiorlc  riicial  piiiiii-iidus  ({ui  (tircuiii- 

do  HaL-raiiiciita  ({iiis  diiiiillil  iioii  i\  iic^li-  cisioiiciu  iic^lr\il .  \il  Ihm  Lyra  rcspoiidcl, 

^ciilia  aut  coiitciiiplu ;  scd  i|isu  lidcs  tciii-  i|uod  palcr  scii  litlor  piicri  iic^li^ciis  piic- 

porc  opportuiio  iiislifialiat  sc  dciiioiisliari  luiii  (u-lavo  cirt-uiiicidcrc  dic,  liiil  iiioili; 

ali(piit)iis  c.\lci'ioi'ilMis  si<:iiis  :  ct  (piaiido  oh  liix-  puiiiciidus;  siiiiililcr  pucr  tioii  cir- 

liujusiiiodi    si^Mia   adliiljchaiitiir,  cHicacia  |{  ciiiii(-isus,  si  adullaiii  a-lalciii  ad(;plus,  iic- 

i-ciiiissioiiis  culpu'  iioii  cral  c.\  illis  c.xlc-  f,'lij<crct  circiiiiK-isioiiciii  accipcrc.  Scd  liis 

riuribus,  scd  cx  lidc  iiilcriori.  Sictpic  pa-  coiilradicil  Ualilii  1'aulus,  ariiriiiaiis  quod 

lct,  qiialilcr  iiitcllif^ciida  siiit   |)i'a'iiiducta  circunicisioiiciii  oiiiittciis,  iioii  cral  inorlo 

vcrha  (ircgorii.  Iiiuotcscil   (pio(pic  c.\  iii-  puiiiciidiis,  ctiain  sccuiidiiiii  llclira^os.  Non 

trodiictis  iiilcllccliis  vcrhoruiii  ilicroiiMiii.  ciiiiii  liii-  di(-itur,  iiiortc  inoriatui',  siciit  iii 

qui  clTatur  :  Oiucri  solct,  (pioiiiodo  rciiii-  aliis  (-riiiiiiiil)iis  qua*  lcx   niorlc   puni\il. 

iiai  salvahanlur,  (|iia'  iioii  cin-iiiiicidchan-  Vcrunilaiiicn  |)iiiiia  rcsponsio  vcrior  cssc 

lur.    Fidc    iitiipic    ct    liosliaruin    ohlalio-  vidctiir  :  priiiio,  (luoniani  lcx  pcccala  iiiul- 

III-,  ipicniadinoduni  aiilc  circiiincisioncni  to  ininora  Iransf^i-cssionc   iiujiis  prieccpli, 

viri  saii(-li   niiindahanlur.  rndc   in    .\cli)-  iiiortc  piinivil,  ut  patcl  iii  niuitis,  (3l  dc  eo 

.ic/.  x-v,o.  riiiii  lcgilur  lihro  :  Fidc  piiriricans  corda  (pii  rucrat  lajiidatus,  (piia  li;,nia  coilc}i;il  iii    jvum.w, 

coriiin.  (;  sahi)ato.  Scciiiido.  (piia  .\p()st()liis  i()(jiiiliii- ''-• '"'- 

Dcciino  (pncriliii-  cir(-a   iliiid   iii    tc.vtii,  ad  llchra-os  :  Iriilani  (iiiis  lacicns  icficiii  //c/>r.,x,i8. 

.Masciiiiis  ciijiis  pra'pulii  (-aro  (-irciinicisa  .\loysis,  ahs^pic  iilia  (-oiilradictioiu!  diiohus 

non  lucril,  dclchiliir  aniiiia  iila  dc  populo  aiit    trihus    lcslibiis    inoriUir.   Alia   niiiita 

suo,quia  pacliiin  inciiin  irrituni  fc(-it,  (pio-  posscnl  d(!  isla  iiKpiiri  iiialcria,  qua)  circa 

modovcriiiii  sil  iilud.quiiin  hoc  conlingc-  (iiiarluin  S(!nlcnliarum,  dislinclioni!  l,po- 

rc  possit  ahsquc  oiiini  ciiipa  inranlis,  ncc  lius  locuin  habcnt. 


ARTICULUS   LYI 


SPIRITUALIS    EXPOSITIO    F.JUSDF.M    r..\PITri.I    SFPTIMIDFXIMI. 


ABHAHA.M  (siciil  prspliabitiiiii  csl)  ligii-  1)  ptionis  mysteria  adimpiendo,  et  esto  per- 

ra  exstitit  (^hristi.  Unde  promissiones  fectus.Viude  Saivator  testatur  :  Sicut  man-  jounu.w^, 

quse  in  isto  capilulo  Ahralise  facta'  iogun-  datum    dedit    miiii    Pater,    sic    facio.    Fl  ^' 

tur,  et  celera  hic  contcnta,  possunt  alic-  rursus  :  Opus,  inquit,  consumniavi  quod   ibki  xvn, 

gorice  exponi   de  Cliristo,  cui   secundum  dcdisti   iiiihi   ut   faccrem.   Dcniquc  Cliri-  *• 

naturam  assumptam  ioquitur  Deus  Palcr  :  stus  hoino,  ah  incarnationis  exordio  fuit 

Ambula  coram  me,  obediendo  voiuntati  confirmatus   in  bono,  et  in  omni  virlule 

mese  in  omnibus,  atque  liuman»  redem-  perfectus.  Idcirco  quod  dicitur  ei,  Eslo 


IWUn.MHi    IN    <'..M'.    Wll    r.KNKHIH.    —    AUI.    IVI 


ini 


xwiii,  IS. 


|)(<iT('cliis,  noii  (licilnr  ci  lioilando  iit  pro 
ricial,  nisi  roilc  (|uiinliiiii  ail  inanircslalio 
Aiii'  ii,;>i.  iiciii,  (|ncinailinoilnni  ail  l'!\  aii^'clisla  :  Jc- 
sns  |)i-orici(>l>al   a<lalc.  sapiciiliii   cl   ^'lalia 
corain    Dco   cl    lioininihiis,    scil    siia*    pci' 
rcclioiii  c()iij{;ralnlaii(lo.  /'(»//r/ //<<///(•  fnulns 
nn'nni  intt'r  nw  t't  ^.  Iloc  hnliis  csl  ncdiis 
siiinina'  (lilcclionis  cl   proinissionis  inlcr 
1'ali-cin  cl  l''ilinin  incariialnin  :  (piia  (<l  V\- 
linin  s(<cnnilnin  nalurain  linniaiiaiii  assuiii- 
plain  l\ilcr  pliis  (lili<^il  (piain  loliiin  niun 
(Inni.  ciii  cl  proinisil  (<l  ilcilil  siipcr  oiiinia 
|)i-iucipaluin,  (picinadinodiiin  (llirislus  lc- 
Miitih.   slaliir  :  Dala  csl   inilii  oiiiuis  |)()lcslas  in 
C(i<lo  cl    iii  l(<rra  :  posiiiUpic   l'alcr  ro<dns 
(<vaujj;clic;i>  lcj^is  in  (Ihrislo.  iil  cain  pcr  sc 
cl  suos  .Vposlolos  oiimihus  pi-a»(licarct.  In 
siipci'  uiultiplicavil  (Ihrisluin  vchcmcnlis- 
simt>,   lolum  [)(M1(<  innndum   couvcrl(<ndo 
ad  ij)siim.  ila  tjiiod  innum(<i-al)il(<s  ,i.'(<nuil 
filios  c.\  atpia  t<l  S[)ii-itii  Saiulo. 

Cccidit  Ahrant  proz/ns  in  fnficni,  t[iio- 
niaiu  C.liristus  lu)mo  l*atri  s(<  liumiliaiis 
rctulil  jiiatcs  su|)(<i-  oinni  houo  (piod  con- 
tulit  sihi,  (<l  p(<i-  sc  toli  ii(<nci'i  humaiio. 
Erisqnc  /tnfcr  nin/tnrnni  (/cntinni  :  t[UO- 
niam  (llirislus  t<sl  lci»isIalor,  mairistt<r.  r(<.\ 
ct  pt^iililcx  oiiinium  iifnliiim  ct)nvt<i-sarum. 
Noc  nltra  vocahitnr  nonicn  tnnni  Ahrani. 
s<Y?.4/>/v?/(/////.CIu'islus  quamtliii  solis  pra^- 
dicavit  .lutiaMs,  quasi  Ahraiii  dici  valcbal, 
hoc  esl  [)alcr  cxcclsus  JuilaHirum.  ([iios 
instruxil  ct  roxit  :  scd  quum  [)cr  A[)o- 
slolos  univcrsis  gcntibus  graliam  dcdil 
convcrsionis,  ritc  Abraham  potcrat  ajipcl- 
lari.  utpotc  innumcrabilium  hominum  pa- 
lcr  :  tunc  ct  rcges  ac  principcs,  prseiati 
ac  pra^sulcs  [irodicrunt  ex  Chrislo  ubiquc 
terrarum.  Et  statnam  pactuin  mcum  intcr 
me  ct  tc,  ct  intcr  semen  tuum  post  te  iu 
generationibus  suis,  fccdere  sempiferno,  id 
est,  evangclicam  lcgcm  tibi  ct  tnis  disci- 
pulis  pra'dicandam  et  obscrvandam  com- 
mittam  usquc  in  finem  mundi  :  nt  sim 
Dcus  tuus.  in  quantum  homo  es.  ct  semi- 
nis  tni,  vidcliccl  populi  christiani  post 
tuam  passioncm  et  asccnsioncm.  Dahoquc 
tibi  et  semini  tuo  terram  peregrinationis 


V  tniv.  (Iiniiia  (|ni[i|ic  cliiniila  lcrnf  a  cliri- 
sliaiio  [io|iulo  luhaliilala  siiiil  cl  [^osscssa 
|icr  |iliiriinos  iiunos,  i|iiaiiivis  iiilcrdiim  ct 
diii  iili(|iia  |)id[ilcr  siia  [x-rdidci  iinl  [iccru- 
lii.  /'//  (■/•///»  cusfiii/ics  finrtinn  niciini,  clc. 
('Irciiniciilctis  ciirncni  /inrjntfii  vcsfri.  Iloc 
CtiriNliis  lillcridilcr  adiiii|ilcvil.  cl  Hiiis  ti-  /.•ir.„,ii. 
dclibus  s|iirilniililci-  iidinqih-rc  [ii'a'cc|iil. 
([iiia  ('ircuiiK-isioni  lc^-it  siicccdcrc  Uii|ili- 
siiiuiii.  iii  i[iio  fil  |)iirgali()  iili  ori|:itiali  iii- 
rcclionc.  Ilcindc  doiuil  i-l  |)rii<cc|)il  loliiin  iiror.tn, 
(-oi'[)iis  cl  aniiniiin  itb  omiii  iii([iiiiiiiiiiciilo 

|{  ciirnis  ac  s|)iriliis  s^iirilnalitcr  circiiiiK-idc- 
rc  scii  imindarc,  ila  (pitid  niii.scnlns  cnjus 
l>rii'initii  ciiro  i'i rcn mci.sn  non  fncril,  id 
cst.  ([iii  carnalia  dcsidcriii.  f(i>(liii[iic  o[iciii 
iioii  iiiii[)iilii\  cril  ii  sc.  [icribil  //<•  iiiijnilii 
siii).  1)1. lif  qiioqnc  liciis  iiil  Ahrnlin m  : 
Siirni  u.vorcni  fiiani  nim  rocahis  .Sarai, 
.-icil  Snrani.  Pcr  uxorcin  .\briiha>  dcsigna- 
tur  (]lirisli  flcch^siii.  ([lue  Siirai  dici  [lolc- 
rat  (|uaindiu  vigcbiil  in  sola  Jiid:i>ii.  ([Uiisi 
luuc  CJiristi  [)i-iiici[)issa.  Oiiuiii  \ci(»  lolo 
orbc  tliffiiiitli  ca^pit.  cl   uiidi([uc  [ironinl- 

(;  gari  ac  dominari,  ritc  vocalii  esl  Sara,  id 
csl  [)riiict'[)s  absolutc.quoniiim  jiixla  Isaiic 
oriiciiluiii.  Cicus  et  regniim  ([utid  non  scr-  /.».  i\.  li. 
vicrit  ci.  pcribil.  Ef  hcncilicam  cl.  iJciis 
enim  implevit  Ecclesiam  Christi  omni  su- 
|)crno  charismatc  abundanlissime.  Et  c.c 
illa  clabo  tihi  filium  cui  benedicturus  sum. 
Pcr  filium  istum  intelligilur  populus  chri- 
stiauus.  ex  gentilitate  per  Ecclesiam  |)ri- 
mitivam  conversus  ct  spiritualitcrgenilus, 
cui  ineffabilcm  graliarum  copiam  largitus 
est  Deus. 

D  Cecidit  Abraham  in  faciem,  et  risit , 
quia  Chrislus  dc  his  cum  ingenti  la^fitia 
rcgratiatus  cst  Patri,  dicens  in  corde  suo  : 
Putasnc  ccntenario  nascetur  filius,  et  Sa- 
ra  nonagenaria  pariet  ?  Per  centenarium 
numcrum  perfectio  designatur :  per  no- 
nagenarium  autcm.  imperfeclio  qufedam. 
Christus  crgo  spiritualiter  ccntcnarius  fuit. 
quia  mcnte  plenissime  canus.  et  mafuritatc 
virtutum  scnex.  Ecclesia  vero  comparatio- 
nc  i[)sius  imperfecta  consistit.  Christus  ita- 
que  non  diffidendo,  sed  divinae  promissio- 


SS9  F.NARRATK»    l>    C.VIV    Wll  tjl-..M'..«>I.S.    —    AHI.    I,\l 

iii  u{)|>Uu(liii>io  liifc  iliiit,  pru^stMtiin  tia*c  .\  lu<l  :  Kstoli-  pn-rriMi,  tiicut  ct  1'alcr  vcslcr    .(/«ma.v, 

pcfcrciKlti  ail  tciiipus  sua*  |mssiuiiis,  quuii-  ciclcslis  pcrlVclus  csl.  Slutus  iuihiii  |)ru'-  ***' 

(li)  iiul)il()  uffliclioiiuiii  qudsi  sciiio  ((uodaiii  iiiloniiii  iiiajoriiiii,  vidcliccl  |ii'a-suluiii,CKl 

vi(i(l)utui' cuiifcclus.cl  KcclcHiacjus  iiislar  slulus   |)cilcclioiiis  uci|uisila^ ;  stulus  tiu- 

\cluia*,   iiiulli|ilii-i  (-aiaiiiitutc  coiilulicscc-  lciii   icli^Mosoriiiii,  csl   slaliis   pci  rccljoiiis 

tiut,  ilu  (|ii()(i  liiiH-  pi-iic  iii(-i'c(lil)iic  a|)|>a-  iit'i|iiircii(la-. 

rcltat  i|uo(|  tolus  iiiiiikIiii  coiiNcrlcrclui' atl  l'ia>lci'ca  vcriiiiiii   islud,  .\iiil)ulu  cui-uiii 

fidciii  (llirisli  ilu  suspciisi.cl  (|uod  ipsu  Kc-  iiic,  .Nicolaiis  dc  Lyiu  c.vpoiiit  sic,  Id  cst, 

clcsia  cjiis   tuiilu  iiiipici-ctui'   fccuiidilutc,  m-  si   iiic  pra'sciilialilcr  sciii|)ci'  vidcrcs  : 

(|uod  cuiivcrtcrct  uiiiiic  p-iiu>  liuiiiaiiuin  ipiic  c.vposilio  Uiihhi  fiiiilo  noii  plin-cl,  (piia 

ud  (Irucili.vuiii.  riidc  iii  Isuiu  scri|)luiii  csl :  (iil  ailjipii  aiiil>iilal  coiaiii  aiio,iion  sciiipci' 

/«.  I.III, 'i    (iciicralioiiciii   cjiis  tpiis  ciiiiiiahil  '.   ipiiii  ciiiii  Nidcl,  scd  poliiis  ipii   scipiilui' ciiin. 

ubsci^sus  cst  dc  lcira  vivcnliuni.  IJiiasi  di    \i  Idct)  dicil  ipiod  Siiiicli   (pii    liicninl   unlo 

cat  :  Idcirco  s|)ii'iluulis  ^ciicrulio  (llirisli  (llnisli  iid\ciiliiiii,  tliciitiliir  iiinhiilassc  co- 

est  iiiciiariatiiiis,  (pioiiiain  ipsc  iiislar  iiii-  raiii  l)co,  (pioniani  c.vciiiplai'  pcrfcclionis, 

(pii  (Hcisus  cst.  Dijift/tti'  tttl  iJoiniiiimi  :  vidcliccl  (Mirisliiiii  l)ciiiii  iiicaiiialiiin,  liii- 

rtiiitiin  Isiiuifl  rioat  cuntm  /c.'l*cr  isinuid  liiicninl   posl  sc.  Iliiic  Diivid,  l-l/.ccliias  cl    lirtfv/.vn, 

qui  vocalur  filiiis  carnis,  intcilif^ilur  car-  lalcs  sci-il)iiiiliir  (-oraiii  Doiiiino  aiiiliiiliis- ..,    ^^ 

iialis  popiilus  Jnda-oruin,  pro  ('ujus  con-  sc.  Porro  Saiuli  novi  Tcslaiiiciili  dii-nnliir  i. 

vcrsionc  (^liiisliis  oravil.  (lujus  oialioncni  Dciiiii  cssc  scciili,  ju.vla  illiid- :  (Jiii  iiiilii  juann.su, 

Palcr  aiidivit,  ipria  in   [uiino  (llirisli  ad-  niiiiislral,   inc  swpialur;  quoiiiaiii  oxrm- '"' 

vcnlii  cl  dcinccps  inulla  iniliia  Jiida-onini  plar  pcrlcclionis  pradaliini  anlc  s(^  liahuc- 

coiivcrsa  siinl.  Inlcriin  ipioquc  valdc  iiiul-  riinl.Scd  islud  non  vididiir  iiiafiiii  valoris, 

tiplicantur, ct  laiidcin  iii  finc  siccuii  oinncs  quiact  jiisli  velcris  Tcslaincnli,  frcipicnlcr 

lunc  vicluri,  crcdcnl   in  (Ihrisliim.  Whvo  (]  lcgiinliir  DrMiiii  scciili,  (piciniidniodmii  in 

filius  natus  c.v  Sara,  id  cst  po[)ulu^  (liii-  .Niiincionini  iihro  Dciis  lcstiitiii'  :  St  rviiin   Num.siv, 

slianus,  rcctc  vocalur  Isaac,  hoc  cst  risus,  incuin  (^aich,  qui   filtMiiis  S[)iritii   sc(-iitiis  "  ' 

quia  spiriluali  jucunditatc  pcrfundilur,  cl  cst  liic.  inducain   in   lcnain  ([uarn  circui- 

dc  cjus  convcrsiouc  angcli  sancli  la?lan-  vit.  I']l  idcin  tlc  Josiic  ail  Sci-i[)lura.  Uur- 

tur.  (^hristus  quoqiic  jjavisus  cst.  Ad  qucin  susquc  in  lihro  Josuc  Calch  falclur  :  Fra-  Josnexis-, 

popiiliini  DtMis  slaluil  (lacluin  suiini,  vidc-  trcs  mci  suhvcrkMunl  cor  |)0[)uii,cl  niliilo 

liccl  cvaiij,M'licain  icjfcin,  noviini(|U(,' Tcsla-  ininus  cfjo  scculus  siim  Domimim  Dciiin 

mentuni.  Tnlit  autetn  Abraltant  Isinaelcin  incuiii.  Scd  ct  S.  Joh  :  Vcsligia,  in([uil,  cjus    Jni,  ww, 

/itiifni  suum  et  omties  vernaculu.s,e{c.Vor  sccutus  cst  pes  mcus.  El  dc  Uavid   rcgc     * 

hoc  fi^Miralum  csl,  quod  Christus  iii  sua  Dominiis  contcslalur  :  David  secutus  esiniHeij.\iy, 

Ecclcsia   univcrsos    fidclcs    cujusciimque  me  in  loto  cordc  suo.  Pra?terea  Hiihhi  Pau- 
sint  status,  gradus,  dignitalis  aut  ordinis,  D  lus  affirmat,  quod  Ahraham  imilalor  fuit 

spiritualilcr  circumcidil.  pcrfcclionis  Chrisli  :  crgo  cl  Abraham  se- 

Seususiitt-     Nunc  hreviler  esl  langcndus  Iropologicus  ciilus  csl  (^hrisliim.  Quid  enim  esl  iinilari 

poiogicus.   j^^^j^j^  capituli  sensus,  quo  per  Ahraham  nisi  scqui  ?  Ainplius,quod  eliain  justis  no- 

intciiigitur  quicumque  Christifidclis.  pra"-  vi   Tcslamenli  convenial    coram   Domino 

sertim  praelatus  aut  religiosus,  cui  loquitur  ainbulare,  proi)alur  e.x  canlico  evang(dici 

Dominus  :  Ambula  coram  me,  juste  et  ti-  Zacharia>,   qui  causam  incarnalionis,  ad- 

morate  vivendo.  alque  sollicile  in  Dei  pr»-  viMitusquc  Christi  c.xprimens,  ail :  Visitavit   iuc. i.os, 

sentia  te  custodiendo,   ut  cum  Propheta  ct  fccil  ledemplionem  [)lebis  siia^,  ut  sinc     ' 

/>«. cxvm,  psallerc  queas  :  Servavi  mandala  lua  el  limorc  serviamus  illi  in  sanclilale  el  justi- 

«''«■  testimonia  tua,  quia  omnes  via?  mcffi  in  lia  coram  ipso.  Cerlumque  esl,  quod  Deo 

conspectu  tuo.  Et  esto  perfectus,  juxta  ii-  servire  in  sanctitate  et  justitia  coram  ipso, 


|-.\  VllllUKt    IN    r.AI'.    \MI    iii;.NKMIH. 


Alll  .    I  VI 


i.n:j 


itliiid  iiiliilsil  i|iiiiiii  ciirain  ipso  iiinl)iilarr. 
PtisliiMiio.  i|iii  iiiiiliiiial  (■.•iiaiii  alii),  iiirliiis 
polcsl   riiiii   iiis|»if('n'  srii  Milliiiii  rjiis  al 
ItMldcrc,  (|iiain  (|iii  ainl>iilal   iclio  cuni. 

/\hiiiiiii/iu'  fifilitfi  tiirinn  iitlrr  iiir  rl  Ir. 
!!()(•  lacil  llcii^  imiciii(|U(' vcri'  liilcli,  (liiiii 
ciiin  indiKMl  ail  acliialtMii  (li\ina>  lc^is  iiic 
inoiiain.cl  in  SiMipliiiis  ci  pi-(nnillil  viluiii 
hcalain.  /'.V  nuilti iilinilnt  ti-  rr/irnir/tlrr. 
Ilnc  lil,  (liiin  DiMis  nKMilis  cl  |»rcciltiis  mmi 
pravlicalioiiiltns  cl  c\(Mn|tlis  siMVitriiin  siki 
iiiin  ali(ts  iiiiillos  c(tn\(M'lil.  \'A  ihMii,  (liiin 
S(M'V()  sno  lcr\(Mili  |tra>slal  (|iKtli(lic  aiij^- 
iiuMiluin  honoruin  acluuin  coitiosnin.  /•.'/  /v- 
i/tt('  /iiilrr  iitttltttriiiii  ifrittiitin .  Iloc  pra^- 
cipuc  CDinpclil  suiu^lis  (^pisc(^pis.  (pii  V(M-I»o 
cl  c\(Mnplo  .i-^MUMaul  (lluislo  pliircs  lilios 
spirilualcs.  ila  (iiiod  \(ditMn(Milissiinc  (m-c- 
s(Miul  iiKMilis.  spiriliiali(pic  sobolc.  Iv\  (pii- 
hus  cpisco|)is  cl  pradalis  rcgcs  c}:r(Mliun- 
liir,  duin  c(tiiiin  spirilualcs  lilii,  disci|)uli 
ac  suhdili.  laiiUc  |)(M'rci'lionis  consislunl, 
(piod  aliis  dijiuc  pradiciuulur,  cl  sc  ip- 
sos  ac  illos  crricacikM'  rcguul.  Vcl.  rcjjjcs 
uniuscujus(|uc  boui  ridclis.sunl  aclus  cou- 
lcm|)lalivi  cl  considcralioucs  sapicnlia- 
lcs.  pcr  quos  inrcriora  opcra  rci;ulaulur  ac 
judicaiilur.  Dcindc  Doiniuus  |)i'a'ci|)il  uiii- 
cuicjuc  C^lirisliridcli,  pra?scrlim  prcelato,  ul 
paclum  suuui,  scilicet  circumcisionis  pra'- 
ccptuin,  spirilualitcr  imploat,  noii  uuuin 
(luinla.\al  mcmhrum  cor|)oralilcr  circum- 
cidcudo,  scd  univcrsa  cor|)oris  mcmbra  cl 
aiiimi»  vircs  ah  omui  viliorum  ahusu,  vcl 
ab  omni  opcrc  pravo  totalilcr  rclrcnaudo, 

/foHi.vi.i',).  i|uatcnus  juxta   Apostolum.    Exhibeamus 

ineml)ra  noslra  arma  justitise  Dco,  el  scr- 

viamus  per  ea  juslitii»  in  sanctificalionem: 

avcrlamustpic  oculos  nostros,  nc  vidcanl 

Eccii.    vauilatem  :  cl  aures  noslras  sepiamus  spi- 

xxviK,  2^.   j^ij^  ,^^>  j^mli-ii^f  lingiiam  nequam  :  ostiuin- 

que  circumstantise  ponanuis  labiis  nostris, 

ne  loquamur  vcrbum  illicitum  :  sed  et  ma- 

Mattii.s.  uum  et  pedem,et  quodcumque  membrum 

" '■'■  noslrum  nos  scandalizaverit,  abscidamus, 
non  (luanlum  ad  suhslanliam,  scd  quoad 
usuin  pcrversum.  Hoc  esl  quod  ail  Aposto- 

co/oss.  111,  iQg  .  Jlortilicatc  membra  vestra,  quae  sunt 


.\  siipcr  lcrrain.    Ila'c   csl    vcra.    spiriluiilj<«, 

Dc.Mpic    placcn^    cl     ri|;iiriilu    imi  i  iiiinMsio 
popiili    clirisliani,    ciijiis  utiihia   d    Ixpns 
tiiil  circiiiiicisio  ilhi  lc<;iilis.  rinlc  pci   J<- 
rciniatn  Dominiis  di\il  :  Oiri-iimridilc  pni<-   /«/-.  i«,  t. 
piilia   cotiliiim   \csliiiiiiMi    1'aiihls  qiioqiii' 
a|iiislohis   :    .Nos,   ail,   siiiniis   circuiiicisio,     fhtlifif», 
(pii  spiiiltt  Dco  scrvinitis,  d   iioii  iti  carnc  '"' 
ridiiciaiii    liahi  tiiiis.    llciiKpic   :    .\ott    cnini  li->iii.».i*. 
ipti    iii    iiianilcsto  .linla-us,  iiciptc  ipta-   iit  * 
(-arnc  ciri-iiincisio  csl,  scd  qiii  iii   occiillo 
.liidaMis,  cl  cirtMiiiicisio  cordis  iii  spirilii.d 

U  iioii  iii  lillcra. 

Di.ril  i/itiii/itr  Drits  itil  Ahruhiiiii  :  Siirni 
it.rnrrin  liiiiiii  iinii  rnnthl.s  Siirtii,  .srit  Sit- 
ntiii.  rxor  viri  viiluosi,  polcsl  ilici  jinima 
(\jiis,  scii  scMisiliva  pars  anint.i',  aiil  diain 
iiicns  ratioiialis,  (pioruin  iiiiuinipioili|iic 
rcciindalur  ah  lioiniiie,  et  recle  Sara  voca- 
liir.  diiin  inolihus  vilioriitn  d  passionibiis 
dominalur.  parilipic  riliiiitt  ciii  Doininus 
hcncdicil.  id  csl  acluitt  mcriloriiim  a-lcriio 
pnemio  digniim.  Dciiitpic  ditm  l)i)iiiinus 
pi  r  Scripluras  el  suos  vicarios  seu  alios  ho- 

(]  iios  viros  liorlaliir  nos  ad  viam  perfectio- 
nis.  cl  aeliis  pian'i[)uos  conleinplalionis, 
non  debemus  diflidere  aul  pusillanitncs 
esse,  sed  s|)craudo  iu  adjulorio  Allissimi,  /•«.  xc,  t. 
ardua  virililer  aggredi,  alque  in  caritatis 
fervorc  et  omni  puritate  iiitci  iia  inlaliga- 
hiliter  crescere  ;  niliilo  minus  tamen  ora- 
le,  ut  Ismael  coram  Domino  vivat,  id  esl, 
cxcrcilalio  vitie  aeliv*  non  pcrcat,  scd 
polius  crescat  assidue  loco  cl  lcmpoi'c  op- 
porluno,  ut  generet  duces  duodccim,  dis- 
ponendo  et  cooperando  ad  observanliam 

D  duodecim  evangelicorum  Cliristi  consilio- 
rum.  Pactum  vero  Dei,  videlicet  familiaris 
confwderalio.  slalualur  ad  Isaac.  id  est  ad 
apicem  mentis.  qui  non  dclectatur  nisi  in 
Domino,  et  lertur  ad  optima. 

Postremo  Kichardus  :  Tres,  inquit.  sunt 
circumcisiones  :  Una  tantum  iii  carne.alia 
spiritualis  in  vita  praesenti  per  depositio- 
nem  iniquitatum,  tertia  erit  in  corpore  et 
spirilu,  in  resurrectione  futura  per  depo- 
sitionem  lotius  corruplionis  et  pronilalis 
in  malum. 


m 


ICNAHHATIO    IN    lAl*.     XMII    (iKNKSIS. 


AHI.    LVII 


AiniCl  LIS    LVII 


IIKCLAUAHi)  l.ll  rKHAI.IS  OAlMHI.I  DCIAMDI  (  IMI  !    Al'1'AIU  H    AIIK.M   1.1   I)(JM1M.S  l\   (  (J.WAI.I. 


S(;Ull*TrUA  coiiscqueiilcr  iianal,  iiua- 
liiii-  Dcus  iialivitatciii  Isaae  plciiius 
piimiuiitiavit,  fl  suaiii  justiliaiii  iii  iiiipii^, 
suaiii(|Uf  inisciiconliaiii  iii  boiiis  ac  |)iis 
iiioiistrav  it.  Afj/Jiiriiit  aiitfin  ci,  vidcliccl 
Abiaha),  Ihjininus  in  conoalle  Munihrc. 
{\\\TA  hiec  serihit  l.yra  :  Aliler  c.xpoiiitur 
littcra  ista  a  iloetorihus  calliolicis,  cl  ali- 
lcr  al)  Mchra-is.  Itraquc  laineii  e.xpositio 
eoiisoual  lidci.  Dicuiil  ciLfo  llchiici,  (juod 
hic  (lcscrihiliir  a|)parilio  duplc.x.  lua  ip- 
sius  Uci  quuiii  diciliir,  .Vppariiil  ci  Doiiii- 
iius,  cte.  ;  alia  aii^'(doruiu,  duiii  siihdiliir, 
nuuiiiquc  clevasset  oculos,  ap()arucruul  ci 
tres  viri.  Doetores  auteiu  catholici  asse- 
ruiit  hic  uuam  visioacin  conscrihi.  (lirca 
hoc  dico,  quod  ncc  oinncs  doclorcs  llc- 
bra'i  dicunt  hic  duas  apparitioiics  dcscri- 
bi,  ncc  oinncs  doctorcs  catholici  dieunl 
hic  describi  unain  lantuininodo  visionein. 
Nempc  iit  rccitat  Kahhi  Paulus,|{ahhi  .Moy- 
ses  in  lihro  dc  Dircctionc  pcrpic.xorum  le- 
statiir,  quod  liic  dcscrihiliir  visio  uiia,  ifa 
quod  pcr  hoc  cpiod  dicliiin  cst,  (JiiuiiKpic 
elcvassct  ociilos,  c.xplicalur  qiiod  antc  y^c- 
neraliter  dictuin  luit,Apparuit  ei  Dominus, 
utpote  qualiter  Dominus  apparuil  .Vhrahu'. 
Josephus  quoquc  idem  sentire  videtur. 

Prseterea  quidam  doctores  calholici  scn- 
serunt  hic  duas  apparitioncs  dcscribi  : 
unam  ipsius  Dci,  vidclicct  Vcrhi  iBlerni 
seu  Unigcniti  Patris,  quum  dicitur,  Appa- 
ruit  ei  Dominus,  quoniam  ipsum  Vcrhum 
joann^m,  ffiternum  teslaturin  Joannc  :  Ahraliam  c.\- 
^•^'  sultavit  ut  videret  diem  meuin  :  vidit,  et 

gavisus  est.  Quod  secundum  doclorcs  in 
hac  visione  peractum  csl.  Ait  quippc  Ku- 
sebius  :  (Juum  Vcrbum  Dci  priino  omniuin 
Prophetarum  apparuisset  Abrahae  in  for- 
ma  humana,  vocationem  genlium  ei  pro- 


A  misil.  Sicipic  apparuit  ci  D(U  Filiiis  qiicin 
adoravit.  .Vlcuiiius  (puxpic  ratctiir,  ct  ha- 
hclur  in  (ilossa,  qiKid  diio  viri  Kiliiiiii  Dci 
comilahanlur,  .Moyscs  sciliccl,  qui  (iliristi 
.idvcutum  auiiiinliavil  iii  lcg(^  ct  l'ilias, 
(pii  scciiiidiiiii  (Jirisli  adventum  piieve- 
iiict,  cl  cjus  Kvang(diuiii  |)ra'dicahit  :  (pii  Mauu. 
diio  euni  (Ihristo  in  cjiis  transrigiiratioiK!  "^*'' " 
siint  visi.Sed  verba  isla  inl(dligi  ncipicunt 
ila.  (piod  diio  viri  rucriint  rcalitcr  .Moyscs 
ct  lilias,  quuiii  c.y  coiiscipicntihiis  patcat 
cvidcnter  cos  angclos  luissc:  (piod  cl  Apo- 

H  sloliis  ad  llchra^os  eriatur:  llospilalilalcm,  //ehr.xu: 
iiupiiens,  nolitc  ohliv  isci ;  pcr  liaiic  eiiim  '• 
placucrunl  quidain  angclis  lios|)ilio  rccc- 
plis.  I']l  pcr  (piosdam,  inlclliguntur  ihi 
.\hraliaiii  ct  Lot,  sccundiim  oiniics  cx[)0- 
sitorcs  cathoiicos.  Ilinc  iii  Scliolastica  lia- 
hctiir  historia:  Diio  angcli  apparuerunt,  in 
designatioiic  duoriim  prjjeconum,  Moysis 
seilicet  et  KliiB.  Unde  auctor  illius  llisto- 
rite  videtur  sentire,  quod  terlius  ibi  appa- 
rcns,  1'uit  angelus  in  pcrsona  Filii  Dci  se 
rcpru^scnlans  ct   loqiicns,  (pio»!  cl  glossa 

(]  illius  llisloriu'  ail  apcrlc. 

Porro  B.  Augustinus,  eoruin  quae  fidei 
sunt  acutissimus  el  fidelissimus  conside- 
rator,  isliid  quod  dc  ap[)aritione  Filii  Dei 
iii  forma  huinaiia  [)ru'(licluin  csl,  rcprobat 
diccndo  :  A[)paruil  Dcus  Abrahu^  ad  (|ucr- 
cuiii  .Mambre  iii  Irihus  viris,  quos  fuis- 
sc  angelos  non  est  dubitandum,  quam- 
vis  quidam  existimenl  unum  ex  eis  fuisse 
Dominum  Ghristum,  asserentes  eum  an- 
te  indumentum  carnis  fuisse  visibilem , 
id  est,  ante  incarnationcm  suam  visibili- 

D  ter  apparuisse.  Sed  si  ideo  aliquein  lio- 
rum  triuni  affirmant  fuisseChristum,quia 
quum  tres  vidisset,  ad  unum  singulariter 
est  locutus,  euinque  adoravit :  cur  non  ad- 


KNAIIHATIii    l\    t.Al'.    Wlll    (iKNKSIS. 


Alll.    I\|| 


ifis 


IS,  IU. 


Vfiliiiil  (liios  i\  aii^clis  illis  NfiiisM'  iid 
Sotioiniiin  siilivriii-iiilain,  i|iiiiin  Mnaliain 
ailliiK-  loi|iiri  i>liii'  iiiiii  iiiio  illo.  i|iii'iii  sin- 
};iilai-ilci-  hoiniiiiiin  ap|ii-llavil.  i-i  in'  Soilo- 
ina  siihvrrlri-rlni-,  riiinilrin  rofjitvil  ■  .Mii 
(liio  a  l.ol  siis(-t>|>li  siiiil.  rl  iiiiiiin  rorniii 
sinf;iilai'il(*i-  csl  analiis.  hoininiiiiii|iii-  m) 
fiivil.cl  pro  siia  sahalioiic  (lcprccaliis  cs! 
illiiiii.  Si'i-ipliiiii  i-sl  ciiiiii  scipiciili  (-api- 
liilo  :  Dixil  Lol  ail  cos  :  Uiurso.  iKMiiinr 
ini,  (piia  invciiil  sci'\iis  liiiis  ^raliain  i-o- 
i-ain  lc.  cU'.  .Miillo  vvao  crcililiirnis  csl, 
(piod  .\l)i-aliain  iii  Iribiis  viris  illis.  cl  Lol 
iii  (liiol)iis  cx  cis,  Doininiiin  co-^noscchaiil, 
(-iii  p(-i-  sin<>nlai'cin  niiincrnin  lo(|ii(-ban- 
liir.ipnim  anji:clos  illos  cssc  lioiiiiiK-s  arbi- 
tralianliir  :  iii  (piibiis  laiiK-ii  ali^piid  lanla< 
ciniiKMilia'  foiisidcrabanl,  iil  noii  diibila- 
rcnl  DoKiinnm  cssc  iii  cis.  si(-iil  liiil  iii 
sanclis  Prophclis:  idco  albxpicbaiiliir  cos 
(piandixpic  pliiralilcr.  aUpic  inlcrdiiin  in 
cis  Doininum  sinji:ularilcr  appidlabanl.  Ihre 
Aujiuslinus. 

Ex  cujus  otiam   vtu'bis  jam   cluci^scit, 

quod  in  cxordio  liiijus  capitiili  iis(pic  ibi, 

Quos  ijuuin   vidisscl.   clc.    non   dtuo   vi- 

siones,  scd  iiua  dumlaxal  visio  dcscriba- 

tur.  Elcuiin  ail.  Apparuil  Dcus  Abralia?  ad 

qucrcum  Mambi-c  iii  liibus  viris.  clc.  Mis 

consonal  (piod  in  Scliolastica  fcrlur  hislo- 

ria  :  Nmupuim  lciiilur  Palcr  apparuissc  in 

crcalura  subjccla  aiilc  primum  CJirisli  ad- 

veutuin.  Ivx  qiio  ibi  iiiuuilur.  qiuxl  nec  Fi- 

lius  ante  Incarnaliouis  mystcrium  visibili- 

tcr  apparuil  iu  aliipia  crcata  similitudiuc 

scusibili  ipsuin  iinmcdialc  rcpravscutante. 

Hinc  (puiipic  Thomas  supcr  |)rimum  Sen- 

t  Miliarum,  disliuclioue  1(5.  aliique  quam- 

phircs  cU'ieriniuaut,quad  adPalrcs  vcleris 

Teslainenli  non  sit  lacta  visibilis  missio 

alicujus  diviu»  Personae.Verumlamen  qui- 

dam  dicunt.  quod  Augustinus  istud  jiou 

approbet,  scilicet  Patrcm  non  apparuisse 

in  veteri  Testameuto  in  subjecta  creatura. 

z»an.  VII, 9.  proptcr  id  quod  iu  Dauiek'  leiiilur  :  Anli- 

quus  dierum  sedit.  In  qua  etiam  visione 

Daniel  protestatur  se  quasi  Filium  hoini- 

nis  vidisse,   videlicct  Christum.  Sed   isti 


.\  iiiipcitU-  lixpii  sidiiiliir.  .Nain  visio  ihta 
DanieliH  iinaf{iiiariii  rnit  in  iioctr  cl  hoiii- 
no  oslfiisa,  siciil  ibidcni  plciiiiis  HcripHJ. 
Iii  tali  aiilciii  visioiK-  niiii  propric  rcH  ipHti, 
si'd  siinilitndo  rci  osU-tiditnr  pcr  s|ii'rieH 
iii  \i  imaginativa  rorinalas.  ila  ipiod  res 
ipia'  apparcl.  iion  ila,  siciil  a|ipai'ct,  rxlra 
ima^iiiationcm  \crc  rcalitcrqiic  consistil. 
Idcirco  iii  lali  apparilioiic  iioii  dicitnr  Dciis 
scii  di\ina  apparnissc  Pcrsoiia  iii  creatiira 
snbjccla.  scd  in  simiiiludinc  rcpra^sciilu- 
liva. 

|{       liis   pra-missis,   cxponcnda  csl    liltcra. 

.1  ji/i<ii'it I  f  ci     Ihtiiii II  iis    i II    fiiii  i'iil li'    Miiiii- 

/'y-c  .'  .\l)raliam   naiiiqiic   Iiiik'   habitasil    \i\  nen.xn.u. 

\allc.  ipia-   A   \ii'o  iiumiiii'  Maiiilirc   vocalu 

csl   vallis   .\iaini)rc.   iil    siipra  diiriisins  di- 

ctuin  esl  ;  siulciili  in  itslio  tnhcnniculi  siii , 

in  (pio  scd('l)al   ad  (-ircnmspicicndniii  an 

vidercl  ali^pios  |)ei-cgi-inos  aiil  iuo[)cs  per- 

transeunles.  (pialciiiis  eos  ad  siiaiii  dedu- 

cerel   doinuin.  el   l)ene  Iraclarct   :   iii  ipio 

patel.  (iiiam   devotissima  inenlc  iiilciiiiis 

eral  hospitalilali   el  aclibu-;    |)iclalis.    ila 

C  qiiod  arbilrabatiir  doiium  Dei.  si  pcregri- 
nis  cl  paupcribus  eurain  impcndercl  lio- 
spilalein;  iu  i/jso  fcrvorc  dici  :  ita  quod 
nec  propter  solis  ffstum  cessavit  a  lali  oc- 
cupatioue  tam  pia.  et  circa  meridiem  spe- 
cialiter  circumspexit,  quia  tunc  a|)tuin  est 
tcmpus  rcriciendi  personas  hujusmodi.His 
verbis  descripla  est  visio  isfa  in  gcuerali; 
cousequeuter  in  speciali  describilur,  ulpo- 
le  qualiler  faeta  sit.  Quumt/He  elevasset, 
etc.  Circa  hsec  scribil  Lyra  :  (jiuTdam  glos- 
sa  Hcbraica  dicit  hicquod  Abrahain  voluit 

D  surgere  ex  reverentia  apparilionis  divinae, 
sed  Dominus  dixit  :  Sede,  tu  es  enim  si- 
guum  filiis  tuis,  quia  futurum  est  ut  filii 
tui  sedeant  tanquam  judices  in  concilio, 
et  ego  slem.  Quse  glossa  consonat  fidei 
uostrae,  atque  impleta  est  quando  Salvator 
nostcr  Deus  et  homo,  stetit  coram  princi- 
pibus  sacerdotum,consedentibus  in  conci- 
lio  ad  ipsum  dijudicaudum.  Xescio  tamen 
quid  inlellexcrit  iste  glossator  per  verba 
piahabita.  Contingit  enim  interdum.  Deo 
sic  disponeute,ut  loquens  praeter  propriam 


m 


KNAHH.VIIt)    IN    lAl'.    XV III    Ut.NKHlti.    —    AHI.    I.MI 


9U 


iiittiiitiuiu-iii  vfiha  sua  »»ic  |ntjftial,  i|ii<»l  A  li  ilius  iiiii  sinKiilurilfr  t-sl  lociilus,  uiiutii- 

t  i>iiM)iiaiit    litlti    orlhoili).tu*,    t|iitMiiuiliii<)-  t|Ui'  uiloravit  ;  iiropliT  i|ut)i|  taiiliil  Kt;clii- 

iluiii    III   Ji)aiitif   li-^itui'  (lui|)lius  piDlulis-  siu  :   .Xhialiaiii    Iri-s   viilil ,  <■!    iiiiuiii   ailo- 

juam.  n,  si;  :  K.\|)i-ilil  ul  uiius   iiuuiatui'  liDitio  |)ro  lavil.  Ju>>r|)iiiis  viTo  i'l   alii   iniiili  liiiiiiil, 

|)ii|)uli),  <>t  iioii  tiita  Kt'i>s  |>ti-i-at.  lluH'  Lyra.  <|iii)<l  uiiiis  aii^^rloruin  ilii)iuiii  iiiissiis  luil 

llai|iii- upparuil  hoiiiiiiiis  .U)raliu' ptT  aii  aiiiiuiiliair  riiluraiii   Isaat-  i'i)iir<-plioii<-iii  ; 

f(ii|t)s,  sieul  sul)juiij;ilui'  :  Quiiiii//ui'  clcous-  alii  iluo,  iil  fViTlfrnil  Soiloiiiaiii.  Porro,  iil 

net  im-uUm,  atl  i-ircuiiispii-ifii(luiii  f.\  faiisa  i-ffilat  Kyra,  lli-hra-i  ilifuiil,  (|iio<l  isli  trcs 
prcHtacta,  iifjpdrucntnf  ci  frcs  rirl,  itl  fst 
trcs  aiigt^li  iii  spfcit^  liahilinpif  virili,.s7r<//- 
ft's  jirupe  cutn,   iil  fst  iioii  ifiiiDlf  al)  fi). 
Sfpiuaxiiila  Iranstulf ruiil,  l*i-oplfi-  fuiii  : 


aii^^fli,  ruiTiiiil  .Mi<'lia<'l,  (iabrifl,  llapliufl, 
atipii-  ipiDil  .Mirliai-I  itiissiis  riiil  aii  lii-iiiiii- 
liauiiuiii  il<-  lsaa<'  iiasc iliiro,  (ialji'i<-i  a<i  So 
<ioiiiaiii  fvt'rlfii<laiii,Ua|)liafl  ail  saiiaiiiliiiii 


c|uoiiiaiii  |)rDptfi-  luiii  vciifruiil,  tpiaiiivis  |{  .\hraliaiii  ailliiic  (loitMilfiii  fx  circuiiiciKio- 


iiDii  taiituiii  |)i-oplfr  fuiii.  I)fiii(|iit'  (piuiii 
fsscl  laiita  (Ifvotionc  hospilalilali  iiilfii- 
tus,  iiif  ruit  [iro  hotiiinihiis  aiif^fios  saiiclos 
suscipf  tf  .Orif;fiii>  ulilur  iilti-ia  laii.Slan- 
Itis  super  euin.  Kt  ilicil  (juod  Sciiplura  sic 
iD(|uilui',  aii  insinuaiiiliiin  pi-U3(-i|)ua  infii- 
la  Abraha!,  cui  aii>;<-ii  spiriliiaiili'!-  piopiii- 
quissiini  frant,i'o  tpiDii  ipsc  vilaiii  angciis 
tpiatnplucfiilissiinain  iluccrft.Ail  fipiiiii-in 
()rijj;f  iifs:  (iDntfi-anius  visioncin  liunc  .\i)i'a- 
liu>,cuiii  iila  (iiiu!  raclu  csl  Lol.Trcs  aii{,'fii 


III-  (iiaiii  ilictinl  u|)purilioiit'iii  istain  coii- 
lif^issf  Ifilia  (lit!  posl  circiiincision(;in  il- 
iiiis),  fl  ad  fi-ipiiniliiin  ipsiiin  Lot  ciiin 
suis  (If  |)frii-uio  SDiiDiiiDi-iiin.  Isla  pro  ina- 
jori  (larlf  vidcnlur  incci-la,  aii  scilicct  li-cs 
aii},'fli  illi,  lufnint  pcisonjD  tres  isla?  pi-a;- 
latu',  ct  aii  u|)pui-itio  isla  (;onlif<ci-it  tcitio 
dii;  post  Ahialiie  circuincisioiicin.  It('iii(|ui', 
aii  iiniis  inissiis  riiil  ad  Ahrahain  di-  iiio 
dDli)i-i'  cui-andiiin,  ipiia  ilc  iioc  lcxtiis  nii 
lD(piiliii-,fl  cliuin  un  uiius  spfciuiilfi- vciiil 


Vfiiiunl  ad  Ahiahain,  et  stant  supcr  cuin.  G  ad  Sodoinie  ('vcrsiDncin,  praisci-tiin  (jiiuin 


Ad  Lot  vcniunl  duo,  et  sedenl  in  jilatca. 
Vidc  si  iion  dis|)fiisatione  Spirilus  Saiicti, 
pro  incritis  rcs  gcriinliir.  Eteiiiiii  LdI  Idii- 
p'  infcrior  cral  .Vhiahain  :  alias  lcrra  ct 
hahitatio  SodDinoi-iiin  ci  non  iiiaciiissct. 
Veiiiunt  crgo  trcs  viii  ud  Ahrahain  incii- 
die,  ad  Lot  duo  dc  vespere.  Non  eniin 
capichut  Lol  inaf^niludincin  lucis  ineridi- 
anae,  cujus  Abi-ahain  caj)ax  luit.  Ha^c  (Jri- 
genes.  Quos  quum  vidis.set,  cucurrit  ia 
occursutn  eoruni   :  putavit  qiiippe   quod 


scquenti  capilulo  duo  aiifrcli  |)roleslentur : 
Dclebiiiius  locuin  istuin.  i']l  ilcium  :  Misit    den.w^, 
nos  IJDininus  ut  jx-rdainus  illos.  (Juo  con-  ''' 
slat,(juod  iiinbo  inissi  cianl  ad  hoc.  Ainbo    /bid.is- 
(juoijiic  adinoniKTiinl    Lol    ad   cxeundum  ''■ 
dc  Sodomis,  imo  cogcbanl  cuin,  et  aj)[)rc- 
henderunt  inanuin  (;jus  el  conjugis  suae, 
('l(-.,  cl  i)0suerunt  euni  cxlia  civilalem. 

£t  adornvit  in  terrn.  (Jiiidain  dicuiil 
quod  adoravit  omnes  trcs  angelos  adoia- 
tione  dulia',  (jua»  impcndiliir  rationalii)iis 
homines  peregrini  csscnt,  idco  accciciavil  D  crealuris,  (jucmadinodiiin  .Nallian  ct  Hclh-  \\\iuij.\, 
ad  ipsos,  ut  ipsos  ad  suain  deducerel  inan-  sabce  adoravcrunl  regcin  David,  ul  icgilur  *''' ^'- 
sionem,  et  bene  reficeret  eos.  In  ([uo  in-  lertio  Kegum.  Putavit  enim  quod  homines 
notescit  mirabilis  fervor,  devotio,  huinili-  essent.  Aiii  dicunt  quod  unum  specialilcr 
tas,  pietas  et  liberalitas  Imjus  beatissimi      adoravit,  et  quod  adoravit  eumdem  adorii- 

tione  lalriiB;  quod  salvari  potcst,  dicendo 
quod  adoravil  Dominiim  Dcum  in  angc- 
io.  Verumlaincn  scciindum  Auguslinum  ct 
Gregorium,  in  adoratione  hac  et  postea  ad 
tcmpus  Abraham  iestimavit,  quod  angeli 
isli  homines  essent :  ideo  verius  creditur, 
quod  (lc  adoratione  dulise  istud  inteliiga- 


Patriarchse 

Circa  hsec  quserilur,  cur  trcs  angcli  si- 
mul  apj)arucrunl.  Ad  hoc  Sancli  i'csj)on- 
dent,quod  Deus  allissimus,unus  in  essen- 
tia,  et  trinus  in  personis,  misit  angelos 
tres  ad  superbeatissimae  Trinitatis  myste- 


rium  designandum.  Unde  et  Abrahain  in 


I  N  \HII  \  I  lii    l\    I   \l'      \\  III    liK.NKHIS. 


Mll       I  \  II 


i»7 


.1/1111".  MV 

lii ;  wii,  > 


llll.  |)ni<si'i'lilil  i|lllllii  Mi|ilrnti  t  ;i|iililli)  l.ul 
l(',i,'iiliir  1111^1'ios  iiiliii;i^M'  \  11  iiiiiliiiiirii  ll.ili 
l)i   1'illlllls  (licil.   i|iiiii|    iiili  lli^rliiilini   sil   )|r 
ii(l()i';iliiiti('    liiliiii'.   (|iiiiiiiiini   siiiplilin   cst. 
(|ii(i(l  ;i(l()i'ii\  il  |iiiiiiiis  in   lciiiiiii  :  i|ii;i>  iir 
^itxHfv.i:».  ^iiincnliitio   iioii   pioccilil.  (|iioiiiiiiii  Josiic 
ii(loi'ii\il  iin^cliiin  piDiiiis  in  lciiiiin.ct  Nii 
tliiiii   hiniil.  Joiiiiiics  i|iioi|iic   in    \|)ocitl\ 
|)si  :  (lccidi.  in(|iiit,  iid   pcdcs  cjiis.  \idcli 
cct   iiii^cli.  iit    iidoiiirciii   ciiin.  (Jiiii'  oiniiiii 
ccrliiin  csl  t\{'  iidoi.il loiii'  iliili.c  dici. 

J'Jf  i/i.rif  :  Doiiiiiii',  \i  iiirr/ii  i/riifiiim  iii 
iirnfis  fiiis,  id  (<sl,  si  coiiini  lc  plarco.  cl 
piclaUMU  lliaiil  oslcildis  iii  inc. //<'  fi-ini.srn.s 
srrriiiii  fiiiiiii.  Iioc  csl.  non  t;iiii  cilo  pcr- 
ti';)iisc;)s  inc.  (piin  piiiiio  iitaris  ohscipiio 
ct  bcncriciis  mci-N  :  K\r  (piiliiis  siihiimjii- 
lur.  .<(•</  (tffrruiii  piiii.ri//iiiii  iii/nir.rf  /ovd- 
fi'  fiCiirs  rrsfros.  C,\\t:\  lior  (pin'1'iliii',  ipiid 
sihi  v(Mit  isU»  modiis  loipicndi.  ipiod  scili- 
(•(M  liihiis  visis.  siiii,Miliii'itci'  hxpiilur  iiiii 
(picm  cl  spccialilcr  Domiiuun  voc.it  :  dc- 
indc  mo\  riirsus  piuialilci'  cos  idloipiitiu', 
Lavalc,  iiupiicus,  pcdcs  vcslros.  Ad  lioc 
Cilossa  rcspoudct.  (pu)d  .\l)raham  Dcum  iu 
auii-clis  scuticiis,  maluit  l)c()  hxpii  (puuii 
augclis.  .\ui;usliuus  vci'o  :  .\brah;uu,  iii- 
(piil,  o\  Lol  iu  viris  illis  aj;uoscc!)aut  Do- 
nunuui.  ciii  pcr  siuj;ularcm  uumcrum  lo- 
ipicbantur.  (luum  viros  illos  cssc  honiines 
arhilraiHMitur. Mis  cousonat,([Uod  (luuiu  di- 
.\isscl  uuiucro  siuguliu-i,  Domiuc  nv  traus- 
oas  scrvuiu  tuuiu,(puun  dv  luuuauis  ohsc- 
quiis  suhdcrct,  staliiu  pliiralilcr  addidit. 
Lavatc.  clc.  Alii  dicuul,  (pu)d  trcs  auiicli 
sie  apparucrunl,(piO(l  uuus  vidohatur  prin- 
cipalior  iulcrcos,  is  scilicct  (pii  adaunun- 
tiauduui  uativilalcm  Isaac  vcucrat.  (pu'm 
dicuiil  llchraM  .Michaclciu  fuisscut  taclum 
osl.Idco  tiuamvis  Ahraliam  avstinuivit  (piod 
honiiucs  essent,  illum  tamen  priucipalcin 
singulariter  est  afralus,  arhitraus  si  jllc 
aequiesceret  sua>  pelitioni.  alii  quoquc  duo 
non  (lenciiarcut.  Et  diciuil  uouuulli,  ([uod 
principalis  illc  auiiclus  ivit  in  mcdio.  sci- 
iiccl  inter  alios  duos  :  quia  luuc  dicunt 
oonsueludiuem  o.xstitisso.quod  principalis 
inter  tres  gradicntes,  pergobat  iu  medio, 

T.  1. 


A  cl   i|ilod    .\liiidiiiiii   pci   lloc  piiiicipidcin  ll 
llllll  co^'llo\('l'iil     \s^crillll  i|l|oipii'.  l|l|Oi|  lio 
iiiincs  iioii  iliiinl  liiiic  ciilceati.nc(pic  cqiic 
slrcs  iii  iniiilii :  nlcii co  ro^avcral  .Vhralmiii, 
(pialciiiis  jiedes  siios  lavareiil.  \'.\  i|iiiuiivis 
prohahilc  sil,   (|iiod   iui^'cli   illi   iioii  appit- 
riiciiiiil  citlcciiti,  incciliiiii  litincii   \idcliir 
i|iiod  };ciici'alilci' lioiiiincs  liinc  iiiccssci  iiil 
iioii  calcoati  :   iiiio  coiislal   (piod  lciii|toi'c 
om'ossioiiis  filioriiiii  isracl  c\  .E^^-Nplo.  Iio 
iniiics  iitchiuiliii   cipiis  ;iil  cipiil;indiiiii,  ct 
calccis  iid  oiiuiliiiii.  qiiiini   di-   filiis   jsracl 
h  pro  lcmporo  illo  diciitiii'  :  .Ncc  ciilccaiiicii-  /)eui. %tit, 
lit  pcdiuii  vcNlroriuii  M'liisl;ilc  coiiMiiiiptii   ' 
siiiil :  at(|uc  dc  IMliiraoni^  ministiis  :  liqiiiiui     /.>«,/»>. 
cl  iiscciisorcni  projciil  in  iii;iii'.  Il(iii([uc  :  ■^' 
liifircssus  osl  cqiic-;  Piiiirao  eiiiii  oiirrihus     /i,id.  lo. 
ol   0(|iiitil)us  cjiis   iu   maro.  Dcui([iic  lolio 
coiiipctil  cliiun   c;il('c;ilis.  pi;c^ci  liin   itinc- 
i';iiilil)us. 

AV  ri't/nir.srifr  su/>  ar/mrr  :  ([uiii  dclccta- 
hilo  ost.  Iom[)ore  ealido  sub  riunis  arho- 
nuii  ro[)ausaro  ;ic  icfici.  cl  coutiii  icstiim 
solis  r^driiicralivum.  Arbor  voro  hiPcqucr- 

C.  cus  fiiil.  .Niuii  aliii  triiuslatio  hahot  :  A[)pa- 
riiil  Dcus  .\l)rali;o  iul  ([iicrcum  .Mainbro. 
Oi'iji;oues  etiam  utitur  lillora  lali,  Dccliua 
ad  pucruin  tuiuu.  ol  rofrigora  te  suh  ar- 
boro.  De  Iiac  arbore  in  Scholaslica  recila- 
liir  hisloria  :  Hahilavit  Ahrahain  circa 
qucrcum  vel  lerebiuthiuu.  cujus  radices 
adhiic  a[)pareut.  ([uani  Joso|)luis  [)ro[)rio 
iioiuiuo  o.vprossil.diccudo  :  Hahitavit  .\bi'<i- 
ham  circa  ilicoin  qua^  vocalur  Agyga.  .\r- 
borquo  illa.secundum  Hiorouymuin.  usque 
ad  tcinpus  Thcodosii  Iinperatoris  duravit. 

D  ot  ex  ea  orla  perhihotur  quse  nunc  est,  qua; 
quanivis  sit  arida.  lainou  modiciualis  ex- 
sistit.  dc  qua  qui  tulorit  sccuin.  nou  se  ei 
infuudil  vonenuin.HaiC  in  praefataHistoria. 
Ponainque  hucce/lam  paais,  id  est  ci- 
buin  ct  potum.  quse  nomine  panis  inScri- 
pturis  froquenter  siguautur.Loquitur  quo- 
que  Abraham  humilitor  ac  modeste,  per 
minus  significaus  majus.  Et  confortafe 
cor  vcsfrurn,  coinodcndo.  Ex  quihus  pro- 
hatur,  quod  Abraham  sestimavit  eos  ho- 
mines  esse,  qui  ambulando  et  jejuuando 

17 


ifiM                                             eNAIlHATIO    l\    CAI'.     XMII  IIKNKSIS.    —    AllT      I  VII 

lciiiKiiiviitui-  ae  ilrbilitmfnUir.  (lur  litMiiiiiii  A  trs  ^  KfSpoiKli-iKltiiii,  (|iiimI  iilii(iio,  scd  vo- 

([iiuii<l(K{Uf  |ii'(t  i-orpoiuli  |)urti' uc  iiii'iiil)r«)  luit    laiii   viMicruiulis    liospililtu^    rrcculiu 

acfipitur,   it«<   i|uo   l'hilo><o|)lius    coiitcstu-  ui^  spcciuliu  propoiicn^  lcrciila.  Idcirco  iii 

tur,  quud  sit  priiuuiii  vivciis,  ct  ultiiiiuiii  Scliulusticu   fcrlur    liistoriu   :   1'uruvit    cis 

iiiuriciis  :  (|iiimI  cihu  cl  potii  dircclc  coii-  cuciciiiu  ',   id   csl    pcrct^rinu,    prcliosaipic 

iortutur.  Iiitcrduiii  vcru  acci|)itur  cur  pru  lcrculu.  l'ru|)tcr  (|uud  Mihdiliir  :  //mc  rcro 

iiiciitc,   iiitcllcctii   scii    voluiitutc,   dc   ipiu  <ul  annciiln „t ,   id  cst    pccuriiiii   grc^ciii, 

H.\%,i.  Psaliiiista  fatctur,  (]uiil'itcl)ur  tibi,  Duiiiiuc,  fuiurrit ,  i-t   tiilit   imlc   vitutuiu    lcucrfi- 

iii  tutu  curdc  iiicu  :  (piud  cibu  ct  putu  iiidi-  initin  rt  iij/linuiin .  \i\  iil  iioNclliiiii,  csui- 

rticle  eoufurtatur,  sicut  ct  fuiiic  iiiiuia  cl  (|uc  aptissimiiiii,  cl   iii   suu  f^ciicrc   vuldc 

eurporali  lassitudiiic  dcbililutur,  iii  (piaii-  huiiiiiii  ;  ilrilittjiu-  purro,  id  cst   iniiiislru, 

tuin  c.x  huiia  ct  iiatiirali  curporis  disposili-  ct  forsitaii  cuipiu  ;  iiaiii  siihdilur  :  Qai  fc- 

onc,  inciis  inuK'^  itluiica  rcddilur  ad  ucliis  B  stiuuril  ct  rn.rit   illnin.  I'ucr  illc  sceun- 

intcllcctualcs,  iii  ({uihiis  eorpus  atquc  or-  diiin  llchruios  (iil  nrcrl  Lyru)  Isinaid  fuil, 

ganieie  vircs  iiicnti   subscrviiint.  lilrino  eui  .Vhraliain  viliiliim  dcdil  co(|iicuduin, 

enitn  declinastis  ad  senntin  veslruin,  iit  iil    ipsiiin   ad   opcra  liuspilalilulis  fuccnit 

scilicet  cxhibcrcin  vobis  ista  pictulis  ob-  ussucluin.  Scd  si  ista  (ut  diciint  IbrhiuM) 

scquiu.  Illa  taincu  iion  fiiil  principalis  ra-  uccidcninl    liMtia    dic    posl    Ahraliic    cir- 

tio  qiiod  illiic  vcncriinl,  s(mJ  Ahruham  di-  cumcisioncm,  in  «pia  Ismacl  Ircdccim  cral 

xit   hoc    blaiid)-   lo(|uciido,  cl   cx  (|iiadam  aiinoriim,  iioii    Miictiii-  Ismaid    iii    iHiilillu 

pia  fidueia,  ut  inoris  cst   invituutium,  iit  jclalc  u|)Uis  fuissc  ad  \iliili  eoelioiicm. '/'/<- 

sic  inagis  alliecret  illos.  Ht  quuquc  hutyram  et  lac,et  mtulum  quem 

Qai  dixerunt  :  Fac  ul  locutus  es.  Cur  cDjvrtit,    id   cst    coqiii    fccoraf   :   ct    sicul 

statim   aequievcrunt    Ahralia),  quiiin    sc-  Seholaslica  di(-il  Uisluria,  viliilus  fuil  as- 

quciiti  eapitulo  lcgantur  diio  anjjcli  dixis-  G  salus,  forsan  cniin  pars  (!Jus  fuil  assala;c< 

sc  Lot  cos   invitanti,  .\c(jua(iiiain,  scd   iii  iiDsait  rurani  cis,   ita   qiiod    pcrsonalit(M' 

platca  manchiinus  ?  Hcspondct   Pctriis  Al-  ininislravil  ad  incnsain.  I)e  potu  nihil  hie 

phonsi,  vir  ehristianissimiis  atquc  doclis-  dicitur,  ncque  cxprimilur  (juod  pcdcs  suos 

siinus  ex  Judaisino  convcrsus,  qu(3d  pro-  laverunt,  sed  (!X  aliis  datur  hoc  salis  in- 

pter  reverentiam  et  excellentiam  Abrahap  telligi. 

patriarcha»  mox  acqiiicscchant :   Lol  vero  Kx  priedictis  j)atcnt  libcralitas,  fervor, 

ininoris  fuit  aiicloiitatis,  idcirco  priina  f<i-  j)iclas  alqiic  alacrilas  Abrahic  jam  ccnte- 

cie  dencgahanl.   ivx  (juihiis   idcin   Pclriis  iiaiii,  in  caritalis  el  miscricordia'  aclihiis. 

concludit,  quod  quando  quis  invitatur  a  iiine  Origenes  disseruit  :  Gonsidera  proli- 

persona  multiim  excellcnti,  debct  acqiiic-  nus  iinpigrum  ct  alacrem  senem.  Occurrit 

%Qeve  s\ne  Tenxsxx.  Feslinavit  Abrahaui  in  obviam,   rcfcslinal    ad   domum,   cl    dixit 

tahernaculum  ad  Saram,di.xitque  ei :  Ac-  D  uxori,  Feslina,  etc.  Vide  in  omnibus  quan- 

celera,  et  tria  sata  similte  commisce.  Sa-  ta  sit  suscipicntis  alacritas  :  fcstinalur  iii 

tum  mensuram  quamdam  significat.  Un-  omnihus,    omnia    pcnirgcnlur,   nihil    per 

de   secundiiin    Isidorum.   satum    eontinct  otium  geritur,  Abraham  currit,  uxor  ac- 

modium  unum  ciim   mcdio.  Simila  vero  celerat,  puer  festinat,  luillus  pigcr  csl  in 

est  farina  purissima.  Hine  Origenes  utitur  domo  sapientis.  Ipse  vero  stahat  juxta  cos 

littera  ista  :  Gonsperge  tres  mensuras  si-  suh  arbore .  Xds\a.ha.\  edcntibus,  paratus  ad 

milaginis.  Et  far  suhcinericios  panes  ex  minislrandum.  cl  [)ropter  rcvcrcntiam  ho- 

tanta  simila  sic  conspersa.  Nonne  Ahra-  spiluin,  alcjuc  ad  inlucnduin  nc  (juid  dccs- 

ham   habcbat    in   domo   pancs  suffieicn-  sct,  ncgligciilcrvc  ficret.  Scd  mirum  quod 

'  Vide  Cansii  Glossar.  \'°  Encsenium. 


KNAUlUTKi    IS    I   \l'      Wlll    (.KNKHIS. 


\lll      I  \|| 


ItM 


11(111  iit\  ilittiiiiil  I  iiiliiiii  rali  i.irili.iiii  ail  niii 
sciii-iiiliiiii  i'l    n>ririrililillii    riliii    ipsis   ;  ail 
<|iioil  iln  I  |)i>li-sl,  i|iiiiil   iioii  iiiiiiii.i  srripla 
siiitl,  iilio  i|iiiiiii\is  iiini  sil  sri'i|)liiiii  i|iii)i| 
rilltt    ail    llor    iii\  il;i\  i'i'iiil ,    iinii    laiiiiii    sr 
i|ililiii' i|iioil    iiiiit    ri'i'i'i'iiiil    lior.   \i'l    JDiNi 
laii  laiii  liiiiiiilili'!'  sr  gcssiMiiiil,  ijiioil  noii 
iiilrotiiiscniitl  sc  ilc  lioc,  |)ra>sci'liiii  i|iiiiiii 
n<riccrciiliir  malis  iil  |)crc;;riiii. 

Qnnnii/Hi'  f<>nn'ifissiuif,i/i.ri'rnuf  mf  riiin  : 
Ufti  cst  Siiiut  II  ii>f  fiiii  f  Ncijsiiiiiic  csj 
(|iloil  iiiiiis  coriiin  (|ii:i>si\il  linr,  scil  ail- 
scrihiliir  cis  coiitiiiiinilcr,  scciiiiiliiiii  (|iio(l 
soci(Mali  aiil  coinitiiiiiilati  solcl  allriliiii 
(|UO(l  convciiil  parli  cjiis.  .Ncc  c.\  ifiitoraii- 
lia  vcnil  iii!(M'ro,ualio  isla.  scd  nl  apliiis 
viMiircliir  ad  |>raMiiiiirian(ltiin  Isaac.  ///c 
rcsiHuiifil  :  A'('i'('  ///  liiln-rini<iifit  rsf .  (Jiii  i 
('.\  virliioso  |)ii(lorc  ct  castiinoiiia  coiijiij,M- 
11  siil)lra\il  sc  a  virorimi  pra's(Milia.  Cni 
(fi.vif  aiii,M'his  illc,  ul  coiiiiiiunilcr  (liciliii'. 
qui  voncral  unnliarc  ilc  Isaac  nasiiliiro  : 
Rcvcrfviis  rciiimn  luf  fc  fcnipore  isfo,  hoc 
Psl,cotlcin  ilic  aiiiio  rc^oliilo.  rifn  cDniifc. 
Iloc  adilil.  ioipuMido  niorc  huiuaiio.  (piia 
adhuc  lioiuo  avsliiuubaliir.  cl  ul  hoiuincs 
lahMii  iti  hxpicudo  ohscivciil  itiodcsliaiu. 
nc  iucautc  asscraiuus  uos  hoc  aiil  iliiid 
racluros  in  poslcruin.  scd  suh  coudiliouc. 
vidclic(M  Dco  voloutc.  cl  si  vixiMiuuis.  sc- 
ouuduin  iiuod  Jacobus  apostolus  in  sua 
/nfoft.  IV.  (jocot  Cauonica  :  It   dicalis.   si  Doininus 

15  ..... 

voluoiit.ot  si  vixoriiuiis.  racioiuus  hoc  aiit 
illud.  ItiMuquc.  ut  iuuuat,  otiaui  osso  ot 
vivoro  suporuoruiu  civiiiiu,  inccssabilitor 
dopondoro  a  Dco.  (piaiuvis  cerli  sint  se 
nuuquaiu  aiiiissuros  quod  habout.  Ef  ha- 
/)cf)if  fifiiini  Sara  i/ror  fiia.  inrra  hiiuc 
auuuiu. 

QiM  aiu/ito,Sara  risit  posf  osfiinn  faf>cr- 
naciifi.  Qui  risus.  socuudum  Au<jusfiuuiu. 
fuit  dubilatiouis  :  idoo  Sara  ost  roproh^Mi- 
sa.  Hisus  autom  Abraha^  fuit  admiratiouis 
et  gaudii.  Itaquo  Sara  dubitavit.  ol  uou 
credidit.  quia  ad  naluralos  causas  rospe- 
xit.  proptor  quod  subditur  :  Eranf  autcni 
anibo  sciics.prooccfcn/KC  a'fafis.  Et  sonium 
istud  fuit  iu  Sara  uua  causa  iufocundila- 


.\  lis.  .Mia  fiiil  siiii'  iiircciiinlilalis  ratio  iia- 
liiralis,  ipia  cl  iii  jiimmiIiiIc  siia  cral  iialii- 
lalilcr  inlcciinda  scii  fi'i;<iila.  AV  ifi\irriinl 
.Siinr  firri  ninfii'fn'lii  ,u\  csl,  iniMlslriia  aill 
pliiis  111)11  ficbaiit  111  ca.  idcii  liiil  111^1  riiii 
da.  I'il  isla  ralio  sciiccliilcm  coiiscqiicba- 
liir.  (lirca  lioc  liMpiiliir  Aii^Misliniis  :  .Sara 
cral  saii^Miiiic  iiiciislnio  dcsliliila.  piopliM' 
ipiod  parci  c  iaiii  iioii  posscl.  cliaiii  si  stc- 
rilis  111)11  fiiissct.  l'oi  10.  si  fcniina  ita  sil 
pro\ccli(>i'is  a>lalis,  nl  ci  solila  miilicbria 
adliiic  riiiaitt.  dc  iii\ciic  parcrc  polcst  ;  dc 

|{  sciiioic  iiiiii  poicsl,  qiiaiii\is  scnior  ilh^ 
adhitc  dc  adolcsccittitla  ^'i^rncrc  possil, 
(|iicmailtiioiliiiii  .\l)i'aliaiit  posl  niortcm  Sa- 
ra>  i\c  (lctiira  aliipios  jicnciaN  il.  Ihoc  An- 
J,Mlslinns.  Qnir  risif  nrriiltr,  f/irc/is,  (piasi 
ar^Micudo  >\c  impossibililalc  ili\iiia'  pro- 
missionis  :  /'nsfi/nnin  roiiscniii ,  ct  i/onii- 
niis  niciis  vctiitiis  cst  :  mariluiii  sniiiii  cx 
Itiiiuilitato  dominiim  sitiim  a|)pcllat.  (|ii()(l 
b.'atissiiuiis  |)riiicc[)s  Aposloloriiiii  iii  pri- 
lua  sua  oommciuoraus  (^auonica.  proponit 
mulioribus  imilaudum.  .Mulicrcs,  inquiciis,     i/'wr.  m, 

(]  viris  siiis  subjocUc  sinl.  sicut  Sara  obe- '  '' 
diol)at  Abralia'.  dominum  onm  vocaus  ; 
rofn/tfiifi  ojicrani  (fafto  .■'  ipiasi  dical.  .Non 
doool.  VA  vorum  osl.  quod  uoii  docuit  pro 
ptor  vohiptatcm  marilo  coujuii},M.  scd  pro- 
plcr  prohMU  dosupor  ropromissain.  Prae- 
t(>r(>a  ox  istis  olicitur  vorbis,  quod  Sara 
jam  diu  a  viri  continuorat  copula,  prBPser- 
tiiu  a  lcmporo  ipio  uaturalc  lompus  coii- 
cipioudi  offluxorat. 

JJiu-if  autoii  Dominus  ad  Abraham.Ver 
Dominum  iutolligitur  augolus,  qui  ex  per- 

D  sona  Doi  Abraha^  filium  ox  Sara  promisit. 
(^iiarc  risit  Sara  u.ror  fua,  ox  diffidentia 
dicetis  :  Xum  vcrc  paritura  sum  atim  ? 
Quasi  dicat.  Ego  jam  vetula  paroro  non 
potoro:  rospicious  ad  vim  ordinomque  ua- 
turse.  uou  ad  officaciam  gratiae  ac  virtutis 
divinse.  Et  in  hoc  erat  culpabilis.  Nescie- 
bat  tamou  quod  iste  promissor  augolus 
esset.  Xumquic/  Deo  quidquam  est  diffi- 
cifc  ^  Tauquam  dicat  :  Quum  Deus  omni- 
potons  sit.  cui  omuia  uon  solum  possibi- 
lia,  sed  et  facilia  exstaut,  non  dobuit  Sara 


itiU  K.NAKHATKI    IN    t.Al*.    XVlll  IIKNKSIS.    —    Alil.    IMI 

liiee  ilubiliirf  ili-  \ciaiilf  ilivim  proiiii^".!.  A  toiijicrif  aiit  siMiliic  qiiDil  aii}(cli  rssriil. 

JaiUt  cnnUiriuin,  U\  rtit,  siciit  juiii   tlivi,  .Nuiii  «^t  uiilu,  iiltMii  riiil  iirifiiiiiiliuliiiii  |)(;i' 

tvcertar   ail    te,    «tc.    Sara   (lul>ilaii(lo    i-l  aiij,'clmii,    iil    (licMiiiii   csl    sii'[)(\    iJl.niOiue 

ridtMido  pwcuvit,  v\  taintMi   aii^clii-»    ihmi  h nniuas,  ulpoUi  aumilus  isltj  priiicipalis, 

statiin  iiicftipavit  caiii  iimiitMliat»%  simI  pri-  i|iii  haac  coiicc|)lioiieiii   pniMlixil   :   Sam 

liio  sciscitatus  csl  cjus   iiuiiituiii,  ciir  ipsa  iclarf  ixttcro  .{lnnliann\niis\  diccrcl  :  .Noii 

risissct,  atl  imiuciiilmii  ipiod  vir  tapiil  c>l  (loccl    ut    al)scoii(laiii    iib    eo,  i/Kir  t/fstu- 

iiiulicri>),  atl  iiutMii    ptMliiicl   u.vorciii   diri-  ras  sant  iii  suhvcrsioiic  l'(!iilapolis,  i/aam 

l^crc,  et  iu  uioribus  iul'oriuar(r,  ac  (Udiu-  jHiaras    sit    in    i/fnlcat     ataijnnni    aii/in' 

qiuuitciii  corrii)(M'c,  ita  (pioil  fulp.i  coiiju-  riilnistiHsinnini,  lioc  osl,  (|uuiii  sil   laiilus 

^is  iii  ipsuiu  rcduiulat,  iiisi    iii   [jiicdiclis  |)alriarclia,(|uod  imiuiiicrabiles  cx  cjiis  po- 

jusle  sc  habcat  circa  illaiii.  A^c^a/'/7  .S'«/'a,  slcirilatc   iia«.c(Mitur,    iiiio  ([uiiiii   sil   [laliir 

fficen.s  :  Xon  risi.   Kl   iii   lioc  iiiorc  fciiii-  B  oimiiuiii  cnjililuroruiii,!'/ />t'/a'r/<'rc/<^A/' s/'/// 

iico  auxit  cul[)aiii  luriiticuilo,  sc([uc  iioii  ///  illu,  hoc  esl  iii  (^lirislo  ex  (?jus  seiuiiie 

vcrc  cxcusaiido.  .Mfiidaciuiu   tainiui   illud  ivdscMyivo,  mnnes  /latiane.f  ternti ^  i\uiii  s'd\- 

luit  vcniale,  uon  ex  inalitia,  sed  passio-  vaiilur  [)cr  (^lirisluiu  :   ([Uic   verba   sa^pe 

Uf  tiinoris,  ad  ([Ufin  inulicres  iiaturalilcr  <!X|)Osila  suiil.  Siao  enim  (juod  prceceptu- 

[)rouiU  sunt,   prodieiis.   Timore  perterri-  rus  sit  filiis  .s///.s,  videlicel  Ismaeli  qiiein 

ta  :  tiinuit  quip[)e,  ([uuiii  aiidissct  qiiod  iiuiu;  liabel,  el  Isaac,  aliisque  ((iios  habe- 

Doiuiiiiis  risuiii  suuiu  sccrcluiii  laiu  cito  bii,  ri  iloiaui  suie  jjost  se,  id  esl  iloiuesli- 

<lc[)rchcudisscl.  Z>"//i//<«.v  rt/<^t'//t  .•  AW  c.s7,  cis  siiis,  ///  raslodiant   mam   Doaiini,  \i\ 

innuit,  ita ,  sed  risisti.  (^irca   hoc  qiia*-  f-st,  l)ei  prajcepta  cordc  cuslodito  obser- 

ri  potest,  cur  Deus  Sarain  [)rt)  sua  dubi-  smx^,  et  faeiant  jastitiarn,,  v(ii\iU'AMU)   uni- 

tatione,  risu  et  diriidciilia,  iioii   [uiiiivil,  cui([ue  quod  suuin  est,  et  judicium,  dis- 

/,uc.  ^  io.  quciiiadinoduin  Zachariain.  Dicuul  ali([ui.  i\  crele  af^ciido,  alque  se  ipsos  ac  subdilos 

quod  rciniuca!  Icvilati  [)fpcrcit,  vcl  (|uia  siios  veraciter  judi(;aiido  ;  at  addur.ai  Do- 

\\\   dubilatiouc    iiou  cxstitit  pcrtiiiax,   scd  minus  propter  Ahraham  omnia   qucv  lo- 

corrcpta  [)aMiituit,  coiircstiinquc  crcdidit.  ratus  est  al  eum,  id  esl,  universa  qua* 

V(d    inultuin   excusabilis  cral,   cl    inaj^is  [jioinisit  aut  relulil  Abrah'de,  impleal    [)er 

quam  Zacharias,  quia  non  scivit  cuin  qui  merita  Abraha'.  Verumlameii  merita  Abra- 

promittcbat,    esse    angclum    Dci,    ucquc  lue  non  promcriierunt  de  condigno  imple- 

distinclam  habuit   dc  (^jus  pcrsona  noti-  lionein  oiiiMium  Dei  promissionum,  vide- 

tiam.  licet    iucarnatiouem   Filii   Dei,  el    inundi 

Qaani   erijo  surre-xissent  inde   viri,  id  salvationem   per  ipsuin,   sed   de  qiiodam 

pst,  angeli  isti  qui  facta  refectione,  pro-  coudecenli  seu  congruo,  quoniain  luil  vir 

missione  et  collocutione,  more  hominuni  [)i;ecipue  juslus  et   inagnus,   imo  et    Dei 
surrexerunl  a  loco  illo,  direxerunt  oculos  D  amicus.   Amicis    autem,  prajscrlim    fami- 

suos  contra  Sodomam,  quasi  indignanles  liaribus  el   pradignis,  solenl  revelari  se- 

sceleratissimsp  civitati.  ct  cam  adspicicn-  crcla,  quemadinodum  Amos  |)rophcta   te- 

tes  Q.(\  ^wnwwAnm  \  ci  Abraham  simnlcjra-  slalur  :  .\on  laiMCt  Dominus  verbum,  nisi  Amosm,?. 

diehatar, cum  illis  vidclicet  angelis,  r/(Y///-  revelaveril  secretuin  suum  ad  servos  suos 

cens  eos,  qiiemadmodum  moris  est,  quod  Prophelas  ;  iino  viri  heroici  et  perfecli  per 

hospites  multum  cari  sive  notabiles,  dedu-  donum  sapientia?  consummalae,efficiuntur 

cantur  ad  spalium  aliqnod.  Dicuntquc  ali-  quasi  consiliarii  acsecrelarii  Dei,  ila  quod 

qui  quod  adhuc  putabal  angclos  islos  ho-  Deiis  incerta  et  occulta  sapientiac  sujd  eis    />,?.  i.g. 

inincs  essc.  VcruintanKMi  puto  quod  ah  ea  revelat.  Talisque   exslilit    Abraham,    qui 

hora  qua  unus  curuin  coppit  sibi  [jriedicc-  quam  perfeclus  fiierit  in  Dei  ainore.  constat 

re  de  Saree  conceptu  infra  annum,  coepit  ex  hoc,  quod  sobolem  suam  atque  fami- 


KNAHUAim    |N    (   VI'.    Wlll    i.KNKHIH. 


AIH.    I.MI 


m 


liiiiu  liiin  sollirilr  iiHliivil  inl   \)r\  (-111111111    A 
Nlllll    litlllii    i|llisi|iir    iii    Mri    iilliiiir    pri  Ir 
rlior  pn  liilifliir,  (|iiiiiiln  |iliiii's  ml  i|)Miiii 
roincilil.  .Novcral  (|ii(M|ii(>  Iiiiic  .Miniliiiiii. 

(|IIO(l    pOSl    lllllllil     ICIII|MI|il     S('l'i|>sil   .\|Mlslll 

I  iii>i.\.*.  Iiis  :  Si  (|iiiN  Miiniiiii  i'l   mii.xiiiic  (loiiicsti 
coniiii   ciiiiiiii    iKni   liiilicl.  riilctn   itc^iuil. 
ol  csl  iiilidcli  (lclcrior. 

Di.iif  ifiiifiii'  Ihiiiiiniis,  sciliccl  iiitj^cliis 
islc  iii  Dci  |icrsoiiii  jiiiii  Iimhiciis  :  ('finnnr. 
1(1  csl  cliiiitorosii  scii  cliiiiiilaiis  praxilits, 
Soifonioruni  rf  (ioniorr/iiroriiiii .  pcr  (pius 
cl  aliitriiin  Iriiiin  iirliinni  Itiihititlorcs  tiir  |{ 
pissiiiti  inlclliiiitntiir.  ittpolc  .Vdiiiitic.  Sc 
JMiiiti  ct  Scjror.  )iiiiffi/i/i<-<itiis  i'sf,  id  csi. 
nniiicro  cl  cnoriitilalc  o.xcievil  :  <-f.  jtro  id 
csl,  pcccndnn  coritni.u]  csl  ninlliliido  ini- 
(|nilalnni  cornin.  iii/i/rnriifinii  <-sf  iiiniis  : 
(inoniaitt  pcssiina  coitsnclndo  vicil  cl  op- 
prcssil  oos  lolalilcr:  iino  ad  lanlain  vilio- 
riiin  vorniTiiKMn  cranl  pr(dapsi.  (]nod  dc 
nnlla  Inrpiludinc  vcrccnnditbanlnr,  til  iit- 
IVa  dicclnr.  Dc  (]nornin  scclcribiis  in  M/c- 
cliidc  liabclnr  :  l".coc  luco  ruil  iniqnilas 
Sodoina\  snporbia.  salnrilas  panis,  abnit-  C 
danlia.  ol  olinin  ojns.  ol  inannin  ofrono  cl 
panpcri  iton  porrijiobant.  rndo  ol  Joso- 
pluis  :  Sodoniitic.  iiupiil.  diviliis  elali,  lio- 
ininibns  oonlninoliain  raciobant.  cl  oranl 
impii  ad  Douin.  ul  ne(]uaqnam  recoida- 
ronlnr  bonoficiornm  ipsius,  avorsiqno  sunt 
a  suscepliono  poregrinorum,  el  circa  eos 
alToclum  haboro  dostitornnl.  Vornmtamen 
spocialo  ao  iiravissimum  scelus  oorum.  ruit 
vitium  ooiilra  iialuram.  quod  ot  speciali- 
ter  dicilur  clamaro  ad  noum.quoniam  sua 
onormilalo  exp(>lit  ullionem.  Ue  qualuor  D 
autem  peccatis  quae  clamant  ad  Deum,  di- 

(.Vii.iv.to.  ctnni  est  snpor  illud  :  Vox  sanguinis  fra- 
tris  tni  clamat  ad  me  de  torra.  Donique. 
socundum  (iroiiorium.  peccatum  cum  voce. 
esl  culpa  interior  cum  prava  actione.  Pec- 
catum  vero  cnm  clamore,  est  culpa  cum 
irrefrenata  libertate,  ut  dum  quis  cum  au- 
daciapnblico  poccat  ad  libitum.Secundum 
(ilossam  quoquo.  clamor  iniqnitatis.  ost 
evidonlia  publicati  flaiiitii.  qua^  aocusalo- 
re  non  eget. 


V.i. 


Ih'sit-iiiliiiii ,  cl  rlilcho,  iilrnni  c/itninrcni 
ifiii  rcnif  iiil  nii',  ofn'r<'  iiiiii/i/i'rcrint,  iin- 
iKiii  csl  ifit  nf  siiiiin.  Jaill  DoillillllH  por 
snbjcclaiit  crcaliiram  stclil  iii  lcrni,  ct  lo- 
(|iicbiilnr  cniii  .Vbriiliiiiii,  iic  asscrlivc  rcci- 
lavil  scclcra  Sodomoriim,  (pui'  cl  ci  ccr- 
lissinic  iinla  craitl  :  (pioiiKMlo  cifio  itniK- 
iiil.  hcsi-cndiint  it  vidcbo.  clc.  '.  ipiiisi  iioii 
(lcsc(-ii(liss(-l,  iK-c  \idisscl.  iic(pic  (-o^mio- 
sccrcl  Sodonioiniii  riK-iitor.-i.  V,\  rcspniidcn- 
diiiii,  (piod  Dcns  iii  \(-rbis  liis  lo(|iiiliir 
iiioii-  ct  iiflci-lii  Itnmiiiio  pro|>lcr  caiisas 
(-ondi^Mtiis  :  primo,  iit  inslrnal  judi(-cs  .'t(- 
(-olcros  iinivorsos,  110  niinis  fa(-ililcr  crc- 
ditnl  \crii  osse  (pi;i'  andinnl,  pncscrlim 
duiit  ma<iitit  do  iiliis  pcrcipiunl  s<-clcr:i. 
sod  persoiiitlilcr  oji  pro  posso  considcrcnt 
cl  ohscrvenl.  Ideo  diiii  Cirofforiiis  :  Mala 
hominum  iion  anlc  credamiis,  quam  pro- 
bomus  :  niiijora(|nc  crimina  larde  cro- 
dantur,  ot  qiiuin  veracitor  a^Miita  fiierint, 
citins  puniaiilur.  Socundo,  ut  com|»escat 
hominos  a  priccipitanli,  temerai-iaquo  pro- 
lalione  senlenliae,  imo  anlequam  sonten- 
lionl.  oansam  quam  nesciunt,  dilijiontissi- 
mo  invosligent.  Tertio,  ad  insinuandum 
onormitatein  viliorum  Sodomiticoiiim.qita» 
adoo  gravia  sunt.  (piod  Dous  loqiiobatur 
modo  priofalo,  quasi  non  aut  vix  credens, 
et  velut  admirans  quod  tam  abominabilia 
scelera  possent  inter  homines  inveniri. 
Ita([iio  dixit  :  Doscendam,  non  locum  mu- 
tando.  quantum  ad  iucircumscriplibilita- 
lom  alquo  invariabilom  doilalis  naturam. 
sod  inforiora  considerando,  vel  potius  os- 
lendendo  me  ea  perpendere  ;  et  videbo 
por  infallibilom  sapientiae  ac  justitiae  mesp 
intnitum.  ulrum  clamorem  qui  venit  ad 
me,  id  est.  an  prffdictam  ciamitantem  ini- 
quitalem.  qua^  coram  me  expetivit  ultio- 
nem  dum  facta  est.  opere  compleverint, 
annon  est  ita  ut  sciam,  id  est,  ut  per 
debitam  vindictam  ostendam  me  scire  ex- 
cessus  illorum. 

Converteruntque  se  inde  dno  angeli,  et 
a/)icniiit  So(/oina>n.Et  ita  Dominus  otiam 
per  duos  angelos  illos  descendit  ad  vidon- 
dum  vitia  Sodomorum,  juxta  illud  Grego- 


ENARRATIO    IN    CAI».    XVIII    fiKNKSI».    —   AHT.    I.\  II 

rii  :  Y.ccf  lloiniiuis  jmt  aiiKelos  ad  vittiua-  XJitsfi  in    lioitnU',    prrlhiud    siiniil  f   Iku; 

seeiula  huuuiiiiiii  iiialtt  tl«'>ifiulil..l'''/"A<<'/'  «^sl,  (l«'lrl)is  jiislos  illos  luiii  iiiiillos  ciiin 

vero  atlhuc  stnhnt  rwtani  DiJininn,  iil   rsl  ilijilslis  '.    cf  luni   /nirif.s  hnn    il/i  /frii/iffr 

(ill^tdu    illo    |>|-iiiri|>ali,  l)«'i    pcisouuiii    rr-  i/n i ,ii/niujiiita  jnsto.s,  si  fiirri nf  i n  cn  f  \i\ 

prii^ticiitmitc  ;   ('/  n/i/ini/nm/iiatis  l)oiniin>,  Irno^alivc  cl  iu'f,'aliv«' l«'|4«Mi(liiiii  osl  isliul. 

ut  lua^is  adHpii-crctur  ct  ciliiis  (•xauilircliii'  'i'aui|iiaiii  ilical  :  Oiuiiiiio  dccct,  iit  iiicrito 

ah  co.  Kx  caritatc  ciiiiii  coudi)liiil  iiislaiiti  i|iiiui|iia^'iiila  jiistoriiiii  parcas  loli  illi  coiii- 

pcriculo  Sodoiuoruiii.  Kt  ({iiouiaiu  carilas  iiiiiiiilati  rc^idiiu' ;  idco  Mibdiliir  :  .\hsit  a 

nst  vis  uiiitiva,  c.k  iutcriori  caritalis  iiiolu  ff  nt  luinr  mn  fnrins,  rt  orriilns  jiistmn 

siMi  aftcclioiUMHiaiu  cor|>(>ralilci  iiiiiv  il  M'  inm  im/iio,  \(\  c>i   lot  jiistos  ciiiu  iiu()iis 

l)(»iiiiiio,a[)|)ro[>iii(|iiaudo  ad  cuiu,ud  oslcii-  cetcris  ;    finfi/nr   jnsfns   simt    iin/tins,   id 

dciidiiiii    suu^   caritalis   arrcctiiiii.    laiii   ad  cst,  iiu[)ii)  assiiiiilctiir   in   |ila^'a  illa  a  tiia 

i[)suiu  Doiuiiiiiiii  (|iiaiu  ad  [iro.xiiiios.  Ait :  B  jnstitia.  Xnii  rsf  Imr  tniiin,  lioc  cst,  boiii- 

Xniin/uiil  /trrilcs  jnstiiin  iiiin  i  ni/iiiif  (\\\;\-  lattMii,  justiliaiii,  (^t  sapiciiliaiu   liiaiu  iioii 

si  dicerct  :  Noil  dcccl  lioc  tnaiii  jiisliliaiu.  dccct,   i/ui  jadlras  itninrin   trrrain,  id  cst 

(jiiocirca  scicuduiu.  ([iiod   l)ciis  iiniii|iiain  cnuclos  lial)itaiil«^s  iii    tcrra.  Xri/iiafjuam 

a*tcrnaliler  daiuiiat  justuiii  cnni  iiii[)io,s('d  fnrlrs  jniHiiiiin  lnir.  Sauctissiiiins  isU;  Pa- 

iii  liac  \ita  i[naiidiii|n(-  |>criuittit  jiistos  oc-  triarclia  ex  alxindanlia  cordis  siii  locutiis 

cidi  euiii  iiu[)iis    Kud«!  [)er  K/echieleni  ad  csl,  et  ex  lerventissiiuo  cordis  siii  affeclu 

Ezeeh.xw,  Jeriisalciii  ait  :  Occidi  in  tc  jnstnm  el  iin-  fidiicialiter  islu  ('ffaliis  est.  at(|ue  pru'  iii- 

*■             [)iuiu.iju(jd  facit  [)ro[>lcr  luajorciii  jnstorniii  iiiia  siiu'  [)ielatis  coiu[jassioiie,qiiasi  argu- 

luercedciu,    ct  (|natenus  iu  hac  vita   [)ro  lucntando  ha'c  protnlit,  ([iiusi  nilens  con- 

suis  culpis  purgentur,corunique  [)uticutia  viiicere  iJeiini :  ct   tuiiicii  oiniiiu  isla  [)cr 

exerceatur,  et  fides  eoruiii  [irobetur.  Iiitcr-  niodiiin  orutionis  siinl  intelligenda,  ul  sil 

diim  veroeripit  jiistos,necuin  im[)iis  truci-  C  seiisus  :  Spero  ct  oro  qiiod  non  fucies  tale 

iVum. XVI,  dentur,  sicut  ct  filios  Corc  [)ra'servavil,iie  jndicinm.  Vcrnmtainen  si   intcrdiim  occi- 

^**'            cum  suo  putre  ahsorhcrcutnr  u  tcrra.  Oc-  dantnr  jnsti  cnni  imiiiis,  ant  ctium  ul)  im- 

/<0OT..xi,33.  culta  cnim  ct   incompiclicnsihilia,  imo  et  [)iis,  uon  lioc  d('r(>f.'ul  divina'  jiistitia',  qua^ 

multipliciu  suiit  Omnipotentis  judiciu.  Un-  c.\  jiistis  el  rutionuhilihns  (;ausis  hoc  offi- 

de  intelligendiim  est,  qnod  Dominus  noii  cit  ant  permiltil  :  idcirco  in  tali  occisionc 

perdit  temporalitcr,  hoc  est,  corporaliter  non  fil  justus  ul  impius,  quia  non  ex  eis- 

non  occidit,   nec  occidi   permittit  justos  dem  causis   utcrqnc  perimitnr.   Kt   mors 

cum   impiis,    nisi   propter  inajns    honnm  tcmporalis  nni  est  jamia  vitie  <'eterna>,  al- 

justorum,   ita  qnod   talis  cornm   pcrditio  tcii  inorlis  i)crpeliiic  ;  nni  [)urgutio,  alt(M'i 

est  copiosiiis  liicrnm  ipsornm.  Qnidum  ve-  dumnationis  iiicc[)tio.Pra'lerca  (jnidam  di- 

ro  referunt   vcrhnm  istud  ad  Lot,  quasi  cuiil,  qiiod  Ahraham  istud  oravit  non  pro 

Abraham  voluerit  dicerc  :  Non  perdes  jii-  D  solis  habitatorihus  Sodoma^,  sed  simul  pro 

stum  Lot  cum  Sodomitis.  Quumque  satis  eis  et  hahitalorihns  aliarum  quatuor  civi- 

certus  esset  de  hoc.  coppit  orarc  pro  Sodo-  tatum.  ita  qnod  cxoruvit  iit  Deus  parccrct 

mifis  communiter.Vcrnmtamen  secundiim  qninque  iirhihus  illis,  si  omnes  paritcr  lia- 

expositores.  int(Milio  Ahrahce  fuit  orarc  pro  hercnt  in  se  quiiKjnaf^iiila  jnslos.Kl  dicuiil 

tota   Pentapoli.   Audierat    enim    a    Domi-  quod   in  verhis  pradalis  civitas  et  locus 

no :  Clamor  Sodomorum  et  Gomorrha?oruin  sumuntur  pluraliter  pro  civilalibus  illis  ac 

venit  ad  me;  atque  a  Doinino  inlellexit  locis.  Sed  his  non  videtur  consonare  quod 

instare   subversionem   non    Sodomfe  tan-  sequitur. 

tum,  sed  ef  aliis  quatuor  urhibus  ci  aiine-  Dl.rifqur  Domlnus  ad  ciim:  Sl  invencro 

xis,  subjectis,  et  in  vitiis  conformalis.  in  Sodonils  fjul iirjuaginta  jiistos  in  inedlo 

Itaque   ait   :  Sl  fuerint  quinquaginta  civitatis,  diiaittam  oinni  loco,  id  est  ha- 


KN.Vimviln    IN    (   \l'.    \MII    liKNKHIH. 


AIU       I.MII 


m 


l)iliil(tiil»ns  lolitis  loci  illiiis,  fim/ifrr  cn.s, 
lidc  «>sl   |)i'()|)lci'  inciila   tot   jnsloniin.   .\(l 
(|n()(i  (licnnl,  (jnod   noininc  Sodoinic,  i|nii' 
Init  incliopolis  rcf;ionis  1'cnliipolis,  intcl 
li^iiiilni   rcli(|nic  nilics  cjns.  lit  i|iio(l  ho 
lliilllis  ;iil.    Hiinittiiin  (iiiiiii  loco,  c\|)onniil 
(iisti'il)iiti\c  pro  ciinclis  niliilms  illis.  \i 
(lctiii-  tiiincn   lc\liiin   sc(|ncn(lo  possc  dici. 
(|nod  .Vhraliain  isliid  orin  il   loiinalilcr  di 
rc('t(»  ct  iinnicdiatc  pro  Sodoina.  Scd  (|iio(l 
oi°a\il  |no  ca.  inlciidcl>al  oiarc  |ii()  (piali- 
b(*l  aliii  (]iialnoi'  ci\  ilatiiin.  .Ncinpcsi  istiid 
orinil  pro  (pnitnor  nrhiliiis  siiniil,  orf^Mi  cl 
(inod   nltinio  oriivit,  si  csscnt    ilii  dcccin, 
piirc(M'ctnr  oninihns    proplcr   dccciii,   crit 
iiitclli^cndnin  dc  (iniiupic  nrliilnis  illis,ila 
(piod  Doiis  i)c[)crcissct  oinnilnis  illis  pro- 
plcr  dcccin  jiistos:  cl  (jnod  non  fncrnnt  in 
oniiiibiis   illis  dcccin  jnsti  :  (piod  iniillis 
noii  vi(l(Mnr. 

I\i's/tOi/(h'f  Al>ra/i(iiii  :  Qiiia  acmcl  i^rcpi . 
/(>(/ii(ir  (ul  Doiiiiinnii  iiicinn ,  id  osl.cadcin 
liducia.  (]ua  simucI  l)ouiiuuin  iuvocavi,  ot 
(|uia  soiU(d  |)rocalns  suui  cnin.  adluie  se- 
mcl  orabo  tMiuidoin.  proso(|uoiulo  lucam 
potitiouoin,  <jninn  sim  pidvi.s  et  cinis,  id 
osf,  noii  obslauto  nioa  propria  rragililato 
ot  corniplibililato.  (]ua  ciuori  pulvoriquc 
assiiuilor.  Sic(]uc  huiuiliando  sc  ipsniu  iu 
diviiuo  i^ra^sontia  inajestatis.  cxaudibilior 
faolus  est.  Qidil  si  niimis  quinquaginfa 
jmtis  quinqttc  fucrinf,  id  est.  si  fueriul 
ihi  quadraginta  quiuque  jusli  ?  Dclcbis 
propfcr  qiKuiragiiifa  qid/iqiic  univcrsain 
urbc/n^  hoc  est  :  Nouue  parces  uuivorsa^ 
urbi  propter  quadraginla  quinque  juslos  l 


A  i.f  itlf  :  Aini  i/ififni,  .\i  inii/icrn  If/i  qua- 
(fnu/liifii  i/iiliiqiic  jiislos,  Dcindc  .Miiahiiin 
oraiido,  dcscciidit  iis(|nc  ad  di-ccm.  \;\  |)o 
iiiiiiiis  dixit.  (piod  parccrct  nihi,  hI  cHscnt 
iii  oa  dccriii  jii^li.  Miio  iindilo,  .\hnihaiii 
cossuvil  oraro.  \CI,  (piia  pnlavil  (]iiod  ail 
ininiis  ossciil  ibidcin  dccciii  jiisti.\ Cl,  (jnia 
noii  aiidchiit  iiiat.'is  dcM-ciidcrc,  iicc  \i\iv- 
siiinciis  pro  taiito  popnlo  c\orai'c,  si  csscl 
lain  vitiosiis  ipiod  iioii  cssciit  iii  co  sullciii 
dic.iii  jii^li. 

.\lilii    Doiiilnus,  id   cst,  iiii^cliis    in    l)ci 

|{  pcrsona  appai'(Mis  ct  Iikjikmis.  i'cp(Mito  dis- 
parnit,  ol  rodiit  iid  sii]ioriiu,  /losfifiiinn 
CiKsiivlf  loifnl  (iil  Aliraliaiii ,  cf  ///c.sciliccl 
Ahrahain, /•cccr.s7^s'  csf  l/i  lociini  sii ii m  AVw- 
ca  h(TC  scribil  i.vra,  (iiiod  Ahrahani  iion 
iindcbiil  iiilrii  iiomiu  dcsconderc,  (jiiia  con- 
sidoraliat  (|iio(l  oclo  jicrsonu!  justa'  oiaiit 
iii  arca  Noc  tcinj)orc  (liluvii,ct  lumeii  nui- 
lus  aliorum  riiit  salvatus  proptcr  coriiin 
jiislitiam  ;  sod  ul  o.\  j)ra'habilis  patet,(^liain 
uuus  illonim  octo  fiiil  iujustus,  efiain  an- 
t(!diluvium,  et  deinceps,  et  lamen  proplcr 
C  sui  patris  juslitiaui  fuit  a  diiuvio  prfcser- 
vaUis.  Iferum  dicif  :  Abraliam  non  descen- 
dit  iiltra  docom,  quouiam  dcccm  homiues. 
ot  iiou  pauciorcs.  faciiiuf  populuiu.  (juod 
aiilem  pro  justitia  miuoris  populi.  polafur 
liberatio  majoris  populi  injusfi,  non  vide- 
fur  irratiouabile :  sed  quod  pro  jusfitia 
fam  pancorum  qnod  non  constitiiuut  po- 
puluiu.  poslulelur  libcralio  populi  quiu- 
que  civitatuui.  vidotur  magis  exfrauenm  : 
idoo  Abrahaiu  non  fuit  ausus  ulfra  decem 
descenderc. 


IRTICULUS  LVIII 


DE    MYSTICIS    SENSIBUS,    QU.ESTIOM^IS.    OBJECTIO.MBUS.    CONCERNENTIBUS    PR.ESENS 

CAPITULUM    OCTAVUMDECDIUM. 


VPPARUIT  el  Dominus  in  convallc  D  designatur  humilifas  :  per  fcrvorem  diei. 
Mainbrc,  sedenfi  in  osfio  tabcrnacull      ardons  dileetio  evaugelicsp  legis  seu  fem- 
sui  in  ipso  fervore  diei.  Per  convaliem      poris  grafise,  de  quo  ait  Aposfolus  :  Dies  Rom.xia.it. 


ift'|  K>AHH.VriU    IN    CAP.    Wlll   t.K.NKSIH,    —    ABT.    IVIH 

lTkM».H,i.  it|>prupiii(iuuMl.  Kl  iltMii :  .Nus»  (|iii  diei  sii  .K  imssioiiciii  iii  j(if,'i  IiuIhiiI  iiniiKdiii,  iiilia- 

/••iv, i    mus,  Hubrii  siinus.  Isaias  (|u<m|uc  :  lii  (lic,  lnlmr.  /'01111,1, >/iii-  hitii;-Uuin  /iutii.s,'u\  esl, 

iiiquil,  illu  crit  ^criinii  Doiniiii,  id  t^sl  Ki  lltoli.iin  ^aciinn   allaiis   |)rt)|)((iiaiii   cl  sii- 

liii».  Dci,  111  iiiaKiiiricculia  (U  ^luiia.  Al>i«i  iiiaiii,  ct  i<i/i/'ii,fu/,-  cur  vcslrum,  id  csl, 

liii^  ergu  s«M|ciili   iii  cuiivallc  Miiiiil»rc   iii  mccuiii  cdiiaK!  ac  dcliciaii  dif^iiciis,  (|iii 

fcrvorc  dici,  liuc  csl  vin»  lidcli  111  liiiinili  |irt)lc>laii-,,   Dclicia'   iiica^   cssc  oiilii    liliis    /vor.vm, 

lalc  et  IVivida  caiilatc  ixi  iiiaiiciili  ;ic  lixt»,  lii»iiiiiiiiiii.  IIciikiiic,  Si  ciiiis  apcniciil  iiii-  ^  , 

'  .       .                    Afiuc.  III, 

Deus  apparct.  Talciii  ciiiiii  viruiii  Dumiiiiis  hi,  ciriialx)  ciiiii  illu.  Iluic  pcliliuiii  libcii-  n>. 

cupiusc  illustrat,  cl  ratliu  cuiitcm[»lalit>iiis  tcr  D(»iiiiiiiis  ac(iiiicscit,  /•'('<■.  iiuiiiiciis,  ut 

pcrruiidit,    attiuc    ail    iiiysticai    lliculuj;iu'  lncHtus  cs. 

sacratissiiiias    v  isiuiics  pcrdiicil   ciiiiidcm,  Fcstinurlt  Ahru/iuiu  iii   tuhcruuculuni, 

ip«.uiii    rrc(|iiciitcr   pra'vciiiciit|u.    \iilitliiis  id  csl.  vir  clirislilidclis  ad  licclcsia!  siirrra- 

iiitlaiiimaiidu,  cl  iiitiji  sc  rii|)iciit|i>.  ['onu  H  j;ia  [irupcial,  (^l  ail  (ul  Surum,  hoc  cst  ad 

ustiuin   tahcniaculi  csl  lidcs  ICcclcsiic,  111  [>i()[>riam    mciilcm    rcciiiidam   :    Accclcra, 

qua  sfdeiv  oportel,  seu  Cliristus  huiiKxiui  ct  triu  .sutu  siniilw  cniunii.scc,  ct  fuc  suh- 

jou,i,i.\,i.  conlestatiir  :  K^'u  siiin  ustiiiin  uviiiiii.  cinericios  />«y/c.v.  Tiia  sala  siiiiila^  siiiil,  li- 

Quurnque  eteva:iset  oculos,'u\  est,  iiiteriu-  dcs,  s[)es,  caritas.  |»cr  ([iias  Dumiiiiis  iiuhis 

rcm  visum,  tain  spcciilativum  (|iiiiin  [>ra-  niciisiirat    aliariiiii    incrcmcnta   virliiliim, 

cticiii Icvaveril  vir  talis  ad  DuminuiiMit  cl  rclrihiiliuiicm  hcaliim  iii  [lalria.  niiaiilu 

ciim  huiiorct,  nuu  soliiin  crcdcndu  el  cuii-  ciiiiii  iii  liis  Irihiis  virliilihiis  ma^is  [no- 

templandu,  sed  et  [)iu'ccpla  atquc  consilia  licimiis,  laiito  inajora  aliariiin  f,'raliariim 

adiinplcndo:  ajiparHeru/tt  ei  tres  viri,  id  whiirismala,  ahiiii(laiiliur('ni([uc  gloriam  iii 

est,  ad  su[)crl)catissiinie  Trinitatis  iiitui-  cu-lis  a  Dco  parlicipamiis.  l'orro  simila, 

tioncin  ainorosam  ac  radiosam  [icrdiicitiir.  <'sl  [lurissima  Chrisli  liiimaiiilas,  seii  dei- 

cui  occurril  [)cr  ridem,  tlcsitlciiiiis  [icriiiici  (]  talis  siia'   iminciisa  siiiccrilas.  Ilaqiic  Iria 

ad  palriam,  iit  (jUiim  [x-r  ridcin  iiiiiic  iii-  sala  coinmisccrc,  csl  liariim  Iriiiin   virlii- 

tuetur,  ihi   jicr  s[)ccicm  hcatilicc  cuiitem-  liim   acliis   et  o|)era  conlciiqicrarc,  iil   c.\ 

|)lctur  ;  adoialqiie  eain,  sciens  quod  una-  caritatecredainus  atqiic  s[)eiemus;  cx  lidc 

qiupqnc  divina  Persona  sit  verus  Deus.  In  (|iiuqiic  cl  six'  diligamus;  ex  fidc  ilem  si)e- 

tribus  quoque  Personis  unitatem  essentijE  remus,et  spcrandocredamus.  Caritasquip- 

ac  deitatis  adorando,  colit  ac  admiraliir,  el  [)e  omniuin  virliiliim  est  forma  et  verlex, 

ait  :  Doiiiine:  tres  eniin  siipcrsancla'  Pcr-  sinc  ([iia   fidcs  cl   spes  cxslani  informes 

sona),  sunt  unus  Dcus,  uiiusqiie  Dominus  :  ac  iiKJiliia'.  Scd  ct  fidcs  esl  oninium  fun- 

si  inveni  yrutiam  in  oculis  tnis.ne  trnns-  daincntiim   virluluin,  et  oculus  caritatis. 

eas  serviim  tHum,i(\  est,  non  cito  te  siih-  (Jportei  eliam  oinnia  ficri  in  spe.  Ex  hac 

trahas   contcmplalioni    animiP  mesB ,  sed  ergo  horuni  Iriuin  satoriini  commixlione 

fac  me  tibi  perseveranter  intentum,  et  per  D  et  consideratione  hiimanilatis,  deilatisque 

profecfum  assiduuin  requiesce  in  me :  scf/  Christi.  pcr  aqiias  devolionis  et  lacrimas 

ufferaiu  pauj.-illum  aqua' ,  ef  luvnfe  i^edes  conlrilionis.  fiunt  suhcinericii  panes,  hoc 

restros.  Per  pedes  summae  Trinitatis,   in-  esl  hiiinilcs  refcclioncs  alque  ahscondita 

telliguntur  fideies,  qui  Deum  per  fidcm  fercula  mentis,  quae  igne  caritatis  coquun- 

portant  in  se.  Orat  ergo  vir  bonus,  ut  Deiis  Inr.  Ijjse  vero  ad  armentum  cucnrrit,  et 

Trinitas  suos  purget  fideles  per  aquas  con-  tulit   inde  vitulum   tenerrimum  et  opti- 

tritionis  et  sapientiae  salutaris.  El  requie-  mum,  deditque  puero,  qui  festinavit  et 

scite  su.h  arhore.  Arbor  est  homo  seu  ejus  m/v7 //^//y/^.Per  armentum  designatur  quse- 

voluntas,  sive  crux  Chrisli.  Orainus  ergo.  cuinque  parlicularis  Ecclesia  seu  congre- 

ut  Deus  in  nostra  voluntate  dignetur  pie  galio  vere  devota,  in  qua  oves  et  pecora 

per  caritatem  morari.  et  eos  qui   Christi  Christi  sunt  et  pascuntur.  Vituhis  autem  le- 


KNAUUAIH'    IN    t,\l'.     Wlll    i.KNKHIH. 


VIII.    I.VIII 


im 


/'.«.  I.MI,  (i. 


ii(M-i'iiiins  i>l  opliiiins,  t>sl  \  ii  \  iiliinsiiH,  i|iii 
!)(>(»  s(<  (ilihilil.  (>|  |)t'(i|)l(>i-  hciiiii  (|ii(itiili(- 
S(>  ipsiini  iiiiirlilical.  C.lirislil  nlclis  if.;iliii 
p(>iisiiiis  mIii  non  siirriccrc  propriu  incri 
lii,  liilcin  \ii-niii  iissiiinil,  nl  cjns  oniliniii- 
Inis  inci-iliM|iir  |ii\  cliii,  i|iit'in  li.il  pucm  iit 
(■o(|ual  illiiiii.  iluin  ciiiii  (-oininiltil  :ili(-ui 
ad  (>\(>rcilaiitlniii.  /'n/if  t/ntn/iii'  lnili/iiiin . 
Iloc  (>st  spiriliialcin  pin^Mi(>(lincin  ct  coii- 
tcinplalionis  (|iilc(H-cin  :  ninlc  cantainns  : 
Siciil  adipccl  pin,i^Mi(>(linc  n^plcalnr  aniiiia 
inca  ;  fl  ltit\  id  csl  (-lirisiiaiia'  siinpli(-ila 
lis  inraiiliaiu  cl  iunoccnliaui  iiir.iulilcin. 
i\K^  (pia  princcps  .\posloloriiin  lioi-taliir  : 
I /'w/.  11,2.  Sicnl  modo  ticnili  inrantcs.  lalionahilcs. 
siii(>  dolo  lac  concu|>is('ilc. 

Ihvc  oiniiia  ponil  coiain  Dco,  iil  pcr  ca 
inis(>i-icordiain  consctpialur.  ct  aliis  valcal 
siil)\('nirc  :  (pia'  (|nuin  coiucdcrit  Doiiii- 
nns,  id  (>st,  iiiata  liahnciil.  proinitlil  lio- 
mini  tali  cl  conjui;i,  id  cst  nu>nli  scii  aiii- 
lua»  cjns.  iiio[)inalain  rcciinditalcin.  ila  iil 
vix  crcdat,  adiuiiandotpic  ridcat.  pra^scr- 
(iin  diiiu  vircs  iiatura'  sil)i  ccrnil  dcriccrc. 
S(m1  hoc  riMlarjinil  Doiuinns,  liorlans  iil  vir- 
tnli  sua^  {jratia^  iunilatur,  per  (jiiaui  oinnia 
polcsl,  jnxta  illnd  A|)osloli  :  Oiniiia  pos- 
suiu  in  co  (ini  iu(>  conlortat.  Insnpcr  viro 
linjnsiuodi  laiu  lidcli  ac  divino.  rcvclat 
Deus  rutnra  Sodoiuitariim  mollium  ac  lu- 
xuriosorniu  toriucnla ,  pro  (inibus  uihilo 
luinns  oral  talis  vir.  Aiuplins.  nl  tacluiu 
esl  praH'cdculi  articulo,  comnuiniter  dici- 
tnr  (]uod  in  appariliouc  triuiu  aniiclornm, 
snpcrdiunissinui'  Trinitatis  mvstcrium  sit 
ostcusnm  ;  et  quod  Abraham  vidit  luuc 
diem  Christi,  hoc  est.  spiritnaliter  cogno- 
vit  ejus  adveulum.  et  niuudi  redemptio- 
uciu  ptM'  ipsniu  lieudam.  Potest  etiam 
dici.  (|no(l  Abraham  vidit  dieiu  Christi. 
qnaudo  promissniu  esl  ci  :  In  seiuine  tno 
benediceulur  omues  tribiis  lerra^.  « 

lusuper  ad  litteram  ex  isto  capitnlo. 
saucti  Patriarcha»  linjus  exemplo  valde 
coiumeudaulur  uobis  opera  pietatis  et  ho- 
spitalitas  pia.  el  ea  exercere  docemur  toto 
cordis  aircctu.  omni  exclnsa  ciipiditate. 
acedia,  ac  cnra  snperflua,  sanctique  AJjra- 


fhilipp 
IV,    13. 


Joanii.\M\ 
.'iO. 


.\  lia'  alacritatcin  sccldri.  Iiiiiiiilitatcin  aiii- 
plciti.  Icivorc  ii(-ccndi,  pcccaiitibiit  ac 
pci  ('iiiilibiis  (dnd(dcrc,ali|ii('  pro  ipsis  ciiin 
oiniii   iiislaiilia  ardciilissiino  cordc  oiiirc. 

Postrcnio,  circa  capitnlniii  istiid  (jii.i-  (><r>iio 
slioiics  iiiiscniitni  Pi  iino.  iin  iiiiKcli  siiit  '"••-•'«-•"• 
niatcrialcs.  Sccniido,  si  iioii.  (pialilcr  as- 
snmaiit  corpora.  in  (piibiis  itppiirciil.  Tci'- 
lio,  iiii  iii  coipoiibiis  illis  assiiiiiptis  vc- 
rc  iiiiiiitlncciit,  cl  (piid  liat  dc  cibo  (piciii 
sninnnl.  niiarlo,  aii  vidciinl  |ici-  ociilos, 
andiaiitipic  pcr  iiiircs  ciirpornin  (pia*  assn- 

H    niUUl.    IJlllUlll.    l|l|(i|lliidii    illMl     llrll^     Milil- 

liii>.  \('llc  sc  |i:ii-cci'c  popiilo  Sodomoriiin, 
si  iincnircl  dcccin  jiisto^  iii  cti.  (piiiiu 
diciil  pcr  l-]/('(-lii('l('in,  (piod  Diinicl.  .Noc.cl  h^ech. 
.lob.  riliniii  cl  riliaui  noii  libcrarcnl.  Scxto,  ""••'^- 
aii  Doininns  |)('|)ei-(-iss('l  populo  Sodoiiii- 
lico  pi-o|)lci-  panciorcs  justos,  (piiiiii  (\i-- 
cciii,  si  Abraliiim  iil  orassel.  Scptimo.  iiii 
talis  i^nosccntiii  riiisscl  indcccns  sivc  cx- 
ti-anea. 

Ad    primnin    bi-c\  ilcr    icspondcndiim , 
(piod  siciit  de  hoc  fueriiut  diverstp  opinio- 

(]  nes  iiiler  philosophos,  ilii  ct  iiilcr  llicolo- 
gos.  Avicebron  cuiiii  iu  libro  Kontis  vitic. 
et  luulli  Platonici.  posucrnut  ad  minus 
s|)irilnaleiu  maleriam  iii  inlellectualibus 
snbslanliis  universis.  qiiod  et  Proclns  Pla- 
tonicns  iu  Klemenlalioue  sna  theologica 
sentire  videtnr  :  iino  Porphyrius.  Apiile- 
iiis.  et  alii  qiiidam  Platonici  dixerunt,  djp- 
luoues  aerea  corpora  naturaliter  sibi  uuita 
habere.  Peripaletici  vero  dixernut.  iulelli- 
jieutias.  quos  augelos  appellamus.  esse  im- 
materiales  et   iucorporales.  propter  quod 

D  vocabant  eos  siibstaulias  separatas.  Sic  et 
qnidam  theologi  videntur  posuisse  ad  mi- 
nus  spirilualem  materiam.  vel  aerea  quae- 
daiu  corpoia  in  priefatis  snbstantiis.  scili- 
cet  Angnstiuus,  ul  Magister  libro  secundo 
allegat.  Origeues  qnoqne  in  libris  Periar- 
chon  disseruit :  Solins  Dei  est.Patris  et  Fi- 
lii  et  Spiritus  Sancti  uatura'  id  proprium 
est.  ut  sine  omni  materiali  substautia  ef 
materialis  adjectiouis  societate  subsislat. 
Sed  et  Damascenns  ait  libro  secundo  :  So- 
lus  Deus  esseutialiter  immaterialis.  incor- 


KNARRArill    IN    «:aP.    XVIII   Oe.XKHIti.    —    ART.    I.MII 

|KM'(ni!>i|Ut'  (.'OiisiHlit.  lii-riiunlus  ittini  su|mm'  A  circo  «lirciKiiiin,  (|iit)(|  iiitrKliini  asMiiuiinl 

(^iiiitit.-a  M-rit>it  :  IttMiiuH  stili  hfo  iiiniitHia-  cui-pora,  i'/t  ri'<*i|ii<-iili'i-  (-oi-iiDi-a  itfi-ca,  (|iiu^ 

litiittMii,   sieiit    et    iii<;oi'|)orfilali'iii,    ('iijiis  ail    liliiliiiii   miiiiii    |itissiiiil   t-oiisolitlan^  <'l 

iiatuiu  sola,  iicc  |m-o|iI(M'  so,  iiec   (ii'o|)i('r  li^urart^  liiiic  ail  (irc^orius  :  Aliraliain  aii- 

ulititl  Milalio  iinligcl  iiislruiiii-iiti  corporei.  gi^los  iioii  poluissi^t  vi(l(M'c,  lios|)ilio  susci- 

t..i(|U('t  autciii,   oiiiiinii   N|iii'itiiiii  ci-catiiiii  iicri',  cisi|ii<;  t-ihiiin  a|i|it)iii'rf,  iiisi  corpus 

i'or|)iii't'o   iiiili^i'i'f  Milalii).  .Vlii  vrro  llii-u  cx   acrc    assiiiii|)sissciil.   .Noii    ciiiiii   appa- 

lo^M  tlit-iiiit,  i|(iiiil  aii^^i-li  cl  thciiioiics  siiiit  i'ci'<'iil,  (;t   cihos  a('ci|ici'ciil,  iiisi   solitliiiii 

iii  propria  iiatiira  siiiipliccs  roriiia;  <;t  actus  corpiis  (;x  <'l<'iii('iilt)  lialx-iciil. 

iii  Me  sut)sistciit(;s.  riitlc  iliviiiiis  Dioiiysius,  Atl   lcrliuin   rcspoiiilcliir,  (jiiiifj   nianilii- 

dc  l)iv  inis  iioininihiis,  protcslatiii- i|n(i(l  iin-  cart;  cl    hilHic  non  conxciiil   aii^<;lis,  pro- 

iiiatcrialcs  ct  incorpoialcs  c.xsistant,  (|n(i(|  pric  alijiic  uiii\iii-c  cniii  lioiiiiiiilnis  (;l  cv,- 

ilcin  ilc  un^'1-lis   in    litiii)  ilc  (!ii>l<'sti   liic-  \i  N-iis  aniiiianlilins  :  i|iiia  iion  lialicnl    viin 

rarchiu  rrctiiicnlci'  insiiiiial.  I']l   isliul  pi-iH  vc^clalisain   ac    iiiilrilivain,  nci-  i-ihiis   i;! 

hahilius   rcpntalni-,  i|U()il   ctiain   'riioiiias.  poliis   i|nciii    siiiniinl,   in    coriiin   snhslaii- 

AlhtM-lns  ct    .K}<i(lius   assc(|(iiinliii'.    nniiin  liaiii  cxslal  vcilihilis  ;  scd  (|iiaiiliiiii  ad  lioc 

ciiiiii  c.x  (ipcrutioiicagiioscatur  siihstantia,  (liciiiilnr  iiiantliican;  a(-  liihci-c,(]iioil  cihiiin 

et  pi-opria  angcloruin  opcralio  sil   inlcllc-  ac  polnin  iiisiiiiiiint,  ac  iiilus  Iraiiciiinl.  j)c 

ctualis,  non   (lcpciidcns  a  corporc,  ncc  in-  (jiio  (iho  cl  polii  assciil  Aii^Misliniis,  (jtiod 

(lijfcns    co,   non    vidcnliir   in   sna   naliira  siciil  lniinoi- a  solis  calorc  (•onsiiinilni ,  iicc 

coininunioncin  si-u  conjiinclioncin  liahcrc  tanicii  in  ciiiii  convci  lilur,  ila  do  lali  ciho 

inatcriic.   l)cnii|nc  si  liabtMit  corpiis   sive  cl  polu  sit  s(Miti(Mi(liim. 

materiani,  ergo  coinpositi  sniil   cx   roiina  Ad  (|uarluin  diccnduni  secundum  Tho- 

at(|uc  nialcria.  (Juaiielur  ergO(l(;  lorma  ista  niain  el  alios   iniillos,    (jiiod    inigcli   iion 

quie  est  pars  eoruin,  an  et  ipsa  composila  C  uniiinliir  corporihiis  (jiia'  assninuiil,nl  lor- 

sit  ex  rorma  ct  matcria.  Si  dicaliii'.  (]iiO(l  ma;,  sed  soliininiodo  iil   iiiotoi'(;s,  ncc   ha- 

sic,qua'rctur  iillcrius  ct  pioccdclni' iii  iiili-  liciit    in   se  s(Misilivas  pohMitias  :  idcirco 

nituin,criinlqiic  iii  codcin  pliircs  malciia'.  non  vident  pcr  ociilos.  nec  aiidiiinl  perau- 

Si  autem  dicatur, qiiod  non,  scqiiiliir  (|uod  r-(!s   corporiim   assnmploriim,   nec  per  ca 

iioii  solus  Deus  sit  prorsus  immalciialis,  senliunl  aliqiiid,  nec  corpora  isla  viviinl. 

et  item  quod  aliqiia  forma  creala  sil   im-  Ad  qiiinliim  diccndiim.ijuod  Dcus  inler- 

matci-ialis,  et  siinili  ralione  concedcndiim  diim  af<il  scciiiidiim  i-igorem  siia;  jiisliliic, 

videtur,    qnod    aiijrcliis   sit    iiiimalciialis.  iiiii(-iii([iic   dando    (jiiod   mcrnil,    iicc   iiiii 

Verumlamcn    t|Uic>lio   lupc    lociiin    luihcl  proplcr  altciiiis  mciita   pi-opiliando.   Sic- 

circa  sccundiim  Scntenliarum.  Kl  pliirima  qiie  per  Ezechielcm  loquiliir  :  Tcrra  quum  /.zecii.y 

dici  possent  de  ea,  dc  quihus  pcrtranseo,  pcccaverit,  inlerliciam  dc  ea  hominem  cl  '^' ''- 

ista  non  nisi  cursorie  langens.  D  jumcnlum.  Et  si  fuerint  Ires  viri  isti  in 

Ad  secundum  quidam  dixerunt,  ange-  medio  ejus,  Noe,  Daniel  et  .lob,  ipsi  in  ju- 

los   nunquam  assiimcre  corpora.   scd  eos  slilia  sua  liberahunt  animas  suas,  lilium 

tanttimmodo  a[)paruisse  sccundum  imagi-  autem  et  liliam  noii  lihcrahuiit.  Interdiim 

nariam   visioncm,  in  qua  res  quge  appa-  vero   Deus    omni[)Otens   agit   clementius, 

ret,  non  est  vere  ad  extra,  sed  in  inleriori  parccndo  uni  propter  preces  et  merila  al- 

imaginatione  et  visu  videnlis.  Hoc  autcm  terius,  sicque  locutus  est  Abraha;.  Quem- 

salvari  non  potest,quia  Scripfura  frequen-  admodum  autcm  misericordia  Dei,  ita  ct 

ter  testatur  angelos  sic  apparuissc,  quod  justitia   cjus  divcrsos  hahet  effeclus.   Et 

vere  extra  pricscnfes  fucrunt,  atque  realia  ipse  incomprchensihilis  Dcus  jiixta  ordi- 

opera  exercucriint :  quod  in  prgescnti  ac  nem  sapientiic  siue  immciisic  omnia  opc- 
sequenti  capitulis  apertissime  constat  :  id-     ratur  irreprehensibililer  atque  liherrimc, 


KNAniUTK)    IN    C.AP.    XIX  (iKNKHIH.            AUI      I.IX                                            ifl7 

qmim  ipso  sil  primii    mcnsnra  rf   siimmu  \  vfiii.fl  rriiiili  iii<liKii!itinii«*m  iiifiim  sii|ht 

(•iillsii  iiiii\ns)i' jiisliliii'  iir  \iiliilis.  r(»s.  Ad  isl;i  ilitiiifliiiii  siciil  |iiifliuliiiii  rsl, 

\il  srxliim  ilitrinliim.  )|iini|  ilr  Iidc  rcr-  i|iimi|  ilivimi  jiisliliii  tlivcrsis  imMJisimil  iii 

liliiilii  li;ilifii    nini    |tiilisl,  nisi  cv    ic\t'lii-  pccciiltiril)iis.  imhic  ri^iirosiiis,  iiiiiici|iic  clc- 

lionc    iii\in;i     rosM-i    l;iincn    ;ii'L;ni.   (|noil  iiiciiliiis.niiiil  liimcii  ciiiii  Soilomilis  cgisHcl, 

lh'iis  [icpcrcisscl  Sodomilis  proplcr  jiislos  si  .Miraliam  oriisscl,  iil  parccrcliir  cis  pro 

|)iiiicioi'cs  (piain   dcccm,  (pioiiiiim  pcr  Jc  piincioi  ilnis  jiislis  tpiiiin  dcccm,  iioii  coii- 

ycT.  X,  I.  it'iniain   ipsc  Doininns  ail   :   (lirciiilc  \  ias  sl;il,  ipiinn  lioc  dcpcndciit  c\  ili\  iiia  \tdiiii- 

Jcrnsidcm.  cl    tpKcrilc   in   philcis  cjiis,  aii  lalc.  ipi;c  iii  liiiilnm  innotcscil  tioiiiiniliiis. 

iinciiiiilis    \i!'iim    lacicntcm    jndicinm   cl  ipiaiilnm  pcr  rc\cl;iliiiiii'iii  d  pci  Siiipliiras 

(piii'1'cnlcni    liilcin.   cl     propiliiis   cio   cis,  iiiaiiircslalnr.  niiitlilcr  \ci'o  pi'ii'imliii'lii  J<'- 

sciliccl  liahilalorihiis  Jcriisalcm.  (liira  lioc  rcmiic  ll/.ccliiclis^pic  vcrha  siiil  iiilclli^'cii- 

scrihit   llicroiiMiins  :  (iiiiiidis  iiinor  jnsti    H  d;i.  snpcr  cosdcm  Propliclas  plcniiis  scripsi. 

liic,  nl    noi)   |)i'()  dcccm   jiislis.  siciil    oliin  Ad  scptimiim  hrcvitcr  rcspoiidclnr.  ipiod 

ad  Ahi';ili;im  dixil.  lihcrct  ci\ilal('in.  scd  si  (piid(piid  Dciis  cssciilialilcr  hoiiiis,  jiisliis. 

iinciicrit  iiniim  jiistiim  iii  Jcriisalcm,  misc-  saiiclns  iu;  sapiciis  facil.co  ipso«pio<l  ipsc 

rciilnr  civilalis.  I'rii'lci'c;i  pcr  hlzccliiclcm  lioc  r;i(ii.  hoiinni  ac  dccciis  csl  :  tpiiii  iil  in 

/•.■;<rA.\Mi,  1'alclur :  (Jii;csi\  i  dc  cis  viriim  qiii  inlcrpo-  lihro  Sapiciiliio  scrihiliir.  \  irliis  cjiis  j\i-  snp.xii.ia. 

nercl  scpcm.cl  slarcl  opposiUis  conlra  mc  sliliic  iiiiliiim   cst.  (Jiii  cliam  ail  :  .\u  iioii  .\/,iiih.xx. 


pro  lciiii.   nc  (lissi|)ar('m  cam.  cl    iion  in-       liccl  inilii.  (|iioil  vido.  laccic  f 


15. 


ARTICULUS  LIX 

KI.IC.1I).\TI0  I.ITTKHM.IS  (AlMTlT.l  N0M1)K(1MI   !    VKNKmNTljrK  DIO  ANC.KLl   SODOMAM  VKSPKMK. 

SVHVKKSIO  Sodoma»  cl  urhiuin  ci  sub-  (]  paupcrcs.  quibus  hospitalitatcm  impcnde- 

dilarum  conscqncntcr  descril)ilur.  .Mul-  rct.  quam  ab  Abraliam  didicil.  cl  frequen- 

la    autem  qme  eirca  exposilionein  liujus  lavil. 

capituli  dici  posscnl.  dicla  sunt  iii  c.xposi-  Qin'  <ji(uia-  vidissef   eos.  surrexit  ei   ivif 

tione  piiecedcnlis   capiluli.   Vciienoit^ine  obviani  eis.  ut  eos  ad  domum   suam  per- 

(iiio  oiif/eli  Sodoinani   vespere.  Secundum  ducerel.  el   bene   Iraelarel  :   adoravitque 

expositores  coininunitcr.  isti  fuernnl  an-  eos  pronas  in   terram   adoratione  dnlige. 

geli  boni,  ct  duo  cx  tribns  qni  Abraha^  ai>  Apparuerunt  etenim  ei  in  forma  honora- 

parnerunt.  Veriimlamen  in  Scholaslica  lii-  bili  ac  huinana.   qnasi  homines  multum 

storia   dicilur.   quod   seciindum   (luosdam  divini.  Et  dixit  :  OOsecro,  domini,  decli- 

fuernnl  alii  angcli,  ulpote  inali.  sccniidum  mite  in  domian  pueri  vestri,  scilicet  mei 

quosdain  qiii  aiunt.  quod  angeli  boni  non  servi  vestri,  et  manete  ibi.  Lavote  pedes 
puniunl  homines  :  cnjus  contrarium  cwn-  D  vestros,  id  est,  permittite  ut  laventur  in 

\\  Reg.  stat  ex  hoc.  quod  angelns  Dei  bonus  per-  Ao\wo  medL-,  et  manepro ficiscemini  inviam 

cussil  centum  oclogintaqiiinquc  millia  ho-  vestrom.  Et  ex  oninibus  his  innotescunt 

minum    in   castris  Assyriorum.   Siiniliter  magna  pielas.  devotio,  humilitas.  et  libe- 

Kxod.xu.  angehis  honns  percnssit  primogcnila  .Egy-  ralitas  Lot.  sicut  de  Abraham  diclum  esf. 

ptiorum.  Sedente  Lot  in  foribus  eivitatis,  Qui  dixerunt :  Minime,  sed  in  platea  nia- 

ad    videndum  an  videret  peregrinos  aut  nebimus.  Quomodo  verum  est  hoc,  quum 


im 


ENAHHATIO   !N   TAP.    XIX   GKNKSIS.    —    ART.    I.IX 


|)aulu  post  iii^resHi  siiit  «loiiiiiin  Lol  ^  Kt  A  istos.Mt  (|iiia  iii  spocir'  jiivoiiili  ac  piilcliia 


IVSpOllllflltlUIII  ,     l|U()l|      (li.\fl  llllt     llOC      IIOII 

siiii|»lii-itei'  iisseremlo,  mmI  moi <•  (-0111111  i|ui 
iii\  iluiitiir,  t|iii  cx  ciiriulitalc  ui|  lciiipiis 
iioii  ui-([(ii(*si-uiit  rt  iliciiiil  M-  iioii  \ciiiit', 
lltpoli'  iioii  taiii  cilo,  srii  i|iiaiiluiii  ili  ipsis 
t'>it.  (!iii-  uutciii  iioii  a(-(|iiic\ci'iiiit  |ti'iiiia' 
iii\  ilutioiii  Kol,  i|(iciiiu<liiio(luiii  Aljraliu', 
(licliim  c>t  iii  (vxpositiom^  cupitiili  [uwva'- 
(lciitis.  Com/Jitlif  illits  iijt/ii(f().  i(l  est  valdc, 
nuii  (|uo<l  propiii^  liKpiciido  eos  cocgiM-il 
aiit    iiivitos   aililu.xciit ,    ipiod    iicc   <lc(-iiil. 


ap|)ariicriiut  ,  iil(-ii'(-<i  (|iii  t-u^  viilciiiiil. 
iiiiiilia\<'i'iiiil  iiii)\  aliis,  <-l  iiiupi^is  iiicilali 
liicriiiil  riiiorc  liliiiliiiis.  J-j/kc  illos  hiic, 
iil  C(tijn(ts(  (liiiiis  t'iis.  Kx    li<)<-  palcl    illVOIT- 

(-umla,  iisitata  (;t  vitiosissiiiia  tiii'|)ilii(lo  il- 
loniiii.  h'ijrcssiis  (1(1  CDs  Lol,  ul  iiilci-  (uis 
sluiis  ('rri(a(-ius  pcrsiiadci-cl  eis,  itonl  lcr- 
Ijiiiii  iiccl ikIciis  osliiiiii,  iic  viliosi  illi  dtj- 
iiiiim  Miaiii  iiiipclii<)s<-  iiiliar<-iil.  (-1  liospil(!K 
siios  (|uos  liomiiics  c>s(^  piilavil,  iiivadc- 
rciil.  (lil  :  A(tlilc,  (jtarso,  frdlrcs  itici,  110- 


acc   sil)i   possiliilc   riiit,  sc<|   (-ompiilit,  id  H  Uic  nuilniii  hoc  fnccrc.  Kiuti-cs  eos  voca- 

est,  pei-  iiiodum  (piodummodo  ('i)iii|)cllcii-  vil.  c.x  (-oiiimiiiiioiit-  liahilalioiiis  ci\  ilis,  cl 

tis  oppoitum^  ct  impoi-liiiic  ue  iiisluiitissi-  pi-oplcr  (-oiiroiiiiilalcin    naliiia'.  .Maiisu(;l<r 

ine  eos  rogavit,  ila  (|uod  [icr  carilalcm  vi-  (|ii()([u<M't  amorosc  eos  ullt)(|iicl)alui-,  ul  ci- 

(lcl)ulur  viiicere  (?os.  //if/rcssisi/uc  t/oninin  lius   lleclereiitiir.  Ilultco  i/ikis  filias,  i/iKr 

fecit  cuiii)iviiun  .' (juia  |)utavit  ([iiod  lioiiii-  ncciluin  cofjtioccruiil  viruin  :  ciliicdiii  cas 

nesessent.  Co.ril  (izijmn .  id  csl  |)aiics  iioii  (n/  ros.  d/tnti miiii  cis,  lamcui  in  memhro 

feiiiieiitatos.  ([iii   cel<'i'il<'r   ri<'ri    [loleraiil,  seii    \asculo  ud  lioc   nutiiraliUM-   iiisliliito, 

voluitque  liospites  laiilos  recenli  ac  dcli-  sicul   rohis  plucurril,  (iuinmodo   oiris  i.s- 

ealo  relicere  [lane.  /is  nihil  ficiaiis  mali,  ijuia  infjrrssi  sunl 

Prius  autem  i/uam  irrnt  cubitum,  viri  siih  umhra  culiiiinis  luri ,  hoc  esl,  domuiii 

ricitatis  vaUacrrunt  (/onmm  illius  a  jyucro  meam   in^^ressi   siiiil .    iil    ihi    [irolegantiir 
usqur  a<l  sencin.  .\lia  lillera  habet,  .\l)  in- (1  siih  leclo  iiico.  ([umii    iiuliirule  sil   hos[)i- 

fante  uscjiie  ad  senem  :  si<-(|iic  iiilcllif,'i'ii-  taiili    hos|)ilatos  <lereii<l(!re.  Al  Hli  <li.rc- 

dum  est  e.xclusive,  ([uo<l  <licilur.  .\h  inraii-  rinii  :  Rcccdc  illuc,  id  esl,  discedf!  a  110- 

te  seu  piiero.  Porro,  si  piieri  appellenliir  his,  (!l  redi   atl   hospiles  luos,  iil   oducas 

omnes  (|iii  iiilVa  viccsimiim  aiimini  suiil,  eos  ad  nos.  Et  rursus  :  Infjrrssus  rs,  in- 

sic  verisimile  qiioil  mulli  [meri  inler  illos  <juiunl,  nt  (ulvma,  nnm<juiil  ni  judices  f 

fiierunt.  Oiiidum  ilicunt   isliid   iiitelli<;<'ii-  hoc  est,  venisti  huc  inler  nos  commorari 

dum   [)cr   motliim    lociilioiiis  hy[)ciholi(a'  iaiu|iiam   exlraneus,  el    iion   ui   judex  no- 

seu  em[)lialica',  ([iiia  iioii  a|)|)aift  [jiohahi-  slei,  ita  ul  aiideas  nos  increj)are,  el  nostra 

le,  ([uod  toliis  po[)u!iis  Sotlttma'  conriii.xe-  o[)era    reprobare.    2'r  eryo    i/isum    nia<jis 

rit  ad  ipsius  Lot  domum.Scd  huic  videliir  </uam  hos  afjlifjrmns,  nisi  acquieveris  no- 

contrariari  quod  suhditiir  :  omnis  populus  bis  in  educlione  illorum.  Vimque  faciebant 

simul.  Ideo   aliqiii   diciint .   quod   omr\Q%  [)  Lot  vehementissime,hoc  es\,y\o\ei\\\?,^\mr. 

oninino  fueriinl  ihi,  et  quod  Deus  idcirco  eiim  Iraclaveriiiil.  foisilan  impellendo,  tni- 


[lermisit  sic  fieri.  11 1  pateret  quod  omnes 
hahitatores  Sodoniie  [)ra't<'r  Lot  fiieniiil 
iiijusti  :  et  ita  sciretiir  quod  iJeiis  comple- 
vil,  sicut  ad  Ahraham  di.xerat;  quoniam 
non  punivit  Sodomilas,  donec  per  angelos 
suos  fuit  repertum,  omnes  communicare 
in  crimine.   Vocaveruntque  Lot,  el  (lixe- 


dendo.  frahendo. 

Circa  ha^c  qua^rilur,  an  Lol  pcccavit.di- 
cendo  :  Habco  diias  filias,  educam  eas  ad 
vos,  elc.  Et  apparet,  quod  non,  qiiiadixit 
hoc  pia  intentione,  ut  scilicet  impios  illos 
a  gravissimis  revocaret  sceleribus,  et  ho- 
spites  siios  ab  inlolerahilibus  ignominiis 


runt  ei :  Uhi  sunt  viri  qui  introiernnt  ad  libeiarct,  et  etiam  {juia  non  legiliir  incre- 
te  nocte,  id  est  de  vespere?  Ex  quo  constat,  patus  de  isto  ab  angelis,  imo  tanquam  ju- 
quod   aliqui  Sodomitae  vidernnt   angelos      stus,  salvatus  est  de  pereunlium   plaga. 


INMlUMhi    l\    I   \l'      \l\  i.KNKHIS.  Mii       |.|\  H\\) 

0|)|)i)siliiiu    liuiii<il    \ii|t<lill',  i|illii    lioii  sillil   A  i-\|)iisiifi'iint,   <7    iiilnnlu.rfriinl  ml  nr  Lnl 

liK-ifiiilii  III  ija  iil  r\  ('iii.iiil  1)1)11.1.  in-r  «li-lx-l  iii  iliiiiiiiiii  :  i|iii)i|    laiin-ii  iiniis  i'i)niiii  for- 

(|llis  liircii^  i'iiiili-ii    |)i'ii<('(>|)tiiiii.    iil    II    |)i*r  >>ilaii  lcril,  i|iiimI  cI    ra(.'illiiiiiiiii  ritit  nup^v- 

nUis  ('iiiiil  iiliiiiii.   |)rii<si>i-tiiii  i|iiiiiii  ilirat  lira-   |)i)lcslali  ;    rhiiisrniiili/iir  nHtitnn,   rl 

/.iirix.ii.  Salviitni'  ;  Oiiiil   |)H)riril  Iidiiih.  si   liicrctiii'  rns  i/iii  fnris  rrnnl,  iirrrussrnnil  rirrilalr 

linivtM-Mliil  iiiiiiiiliiiii.  S(>  i|>siiiii  .iiili'iii  |)i'i  (/  iiiiiiiiiKi   iisi/iir  iiil  iiiii.riiniiiii .    iiuii   om- 

iltit  M jica  liiijiis  sDliitionciii  pciisaiiila  siiiit  iiiiiiDila  cifcilalc.   scil   lali.  (|iii)il    iion    vi^ 

vciiia   .Vii;^Mtsliiii.  ilicciitis  :  riiiiiii   ailiiul  ili-liatit    ilistiiictc   ct    ciiiii   (lisci-ctiDiic   scii 

lcnila  sil  (-Diii|)ciisalio  ria;:ilii)niiii.  \i'l  i|iiD  iiDlilia  iil  (|iii)i|  i|iia>i'cl)atit.  (^t  cctiii>i'c  cii- 

i-iinilil>cl    \itiDi'itin,  ita    itt    raciaiiiiis  inala  iiichant  :  i|iia>  ca<cilas  appcllalnr  nrrisin, 

ininora,  in-    liaiil   ;,M'a\iDia.  iiiciilD   i|naM-i-  ah /.  (|iidiI  csl  sinc.  ct  xp^vt;.  (|iioil  cst  \  isio 

liir.   Vil  i|iiD(l  iilcin  sanclns  Diiclor  ii^spon-  sivc  jitdii-iiiin  :  ijiia  pctcitssi  riici-iinl   (jiii   ^\  /u,,.%i, 
(l(M  :  INMicnlosissimc  com|)ciisalii)  ista  ad- H  l';iisciitii  (|iia'i'(d>anl.  ct   diio  discipiiii   (Uii  '" 

mtlttliti'.  (M   (|iii)il  di\il    l.ot.   iidii   cDnstlto  ili.inl   (-iim   Jcsii    in  l'jiiiiiaiiN.  Ilinc  tn   Sa-  lo 

scd  pciiiirbalioiii   csl   altiibitcnditni.   (|iia>  picnlia'  lihio  sciiptitiii  cst  :  Pctciissi  siinl  .s,>/,  .u.k,. 

moiitis   pcrlitihalio    mtllo  iiiodo  csl    imi-  aittciii  ca'cilalc.  siciit   illi  in  hiiihiis  jusli, 

tuiula.  iliiK'  commiinilci'  diciliii.  (piod  Lot  (|iiitni  snhilancis  coopcrli  csscnl  lenchris  : 

ila  lo(|iiciid().  pcccavil  itDii  \ciiialitci'  lan-  itniis({iiis(|tii'  liaiisitiiin  ostii  sui  (|iia>t'(^bat. 

tiim.  iiuD  mortalitcr,  ci>nscntiend(>  in  slu-  l)e  hac  ciccilalc.  vcl   potius  scinica'citate, 

pia   riliarum  siiaritm.  Kxctisalnr  tamcii  a  hcaliis  .\ii;,Mistintis  crraliii'  :  niuini  aliipiid 

tanto.  (iitia  cx  pcrtiirbaliDuc  sic  corruil.cl  viiUMiirab  alio.  a  ipio  alia  ipia'  adsiml.  iidii 

cx    piis  (jiiodaiumodo    caiisis  jam   taclis.  vidculur.  (ira'cc  aci-isia  diciliir.  (piod  tio- 

lucrat  inolus.  Si  aulcm  dicaliir.  (juod  pro-  stri  inlcrprclcsLatiiicdiccrc  non  valenlcs, 

lulil  vct-ba  illa  udii  cx  aniiuo,  neipic   in-  in  libro  Gencseos  caecilatcin   intcrprctati 

lenlionc  proslituendi  rilias  siias  illis,  sed  C  sunt.  iibi  de  So  lomilis  conscribilur.  Ilis 

solum  auiiuo   revocandi  eos    a    sceleralo  vc-bis  iuScliolastica  liistoria  addilur :  For- 

proposito  :  (juoniam  i^robabiliter  noverat  lc  hoc  modo  (piaudDcjiie  (lua^riiuus.  (ptod 

(piod  uou  curarcul  de  liliabus  siiis.  uwptc  iu  mauu  Icikmuus.  Vcruiulaiucn  lioc  alio 

appetercnt  eas  cpias  videbanl  quotidic,  nec  luodo  [)otesl  aceidere.  utpote  ex  intcnsa 

appctebaul.  excusari  possel  a  culpa  sallem  ima^'iuatione  et  occupatione  circa  alia,aut 

mortali.  Est  autem  inter  duo  mala  ininus  cerle  ex  distractione  et  inadvertentia.  Sic 

malum  cligeudum.  ila   iil   ijuis  faciat   le-  ergo  percusserunt  omues  illos  hac  caeci- 

vius,  ne  committal  gravius.  Vcrumtameii  tate,  ita  ut  ostium  invenire  non  possenl, 

nemo  ila  i>crplcxus  cst.  ul   malum  culpa^  hoc  est.  januam  domus  Lot.  non  valebant 

nequaquam   qucat    vitare.   alioqui   culpa  detcrmiuate  cognoscere.  seii  ab  aliis  di.s- 

non  esset  culpa.  Ex  pt-a'liabitis  quoqiie  pa-  cernere  januis.  quamvis  illam  contuse  vi- 
tct.  in  ([uaulam  ciiminum  profunditatem  D  derunt; quemadmodum  Syri  viderunt  per- 

corruerint   Sodomita^.   Vude  loquilur  Au-  sonam  Elisei.  et  duo  discipuli  Doininum 

gustinus  :  Stupra  in  masculos  tauta  con-  Jesiim.  sed  absque  distincta  notitia.  Yide- 

sueludine  convaluerant  apud  illos.  quan-  runt  quippequod  homiues  cssent.sed  non 

lam   licentiaiu   aliorum    faclorum    soleiil  coguoscebant  distincte  eorum  personas. 
praeberc  leges:  atque  ul  alibi  ait  :  Tanl^iiu         Diwerunf  auteni  ad  Lot:  ffabe-s  hic,idesl 

exca?cavit   eos  pravissima  consuetudo.  ut  m  uvbe  seu  domohacquemjiiain  tuorum, 

magis  reprehenderetur  ab  eis  reprehensor  generum,  aut  filios,  aut  filias  ?  Omnes 

llagitiositatis,  quam  factor.  qui  tui  sunt,  educ  de  urbe  hac;  delebimus 

Jainque prope  crat  ut  Sodomita?  effrin-  cnim  locum  istum.  hoc  est.civitatem  hanc 

ycrent  fores  domus  ipsius  Lol.  Et  ecce  mi-  cum  urbibus  sibi  adjunctis  subvertemus  : 

■serunt  manum  viri,  id  est,  angeli  inaiium  co  quod  increverit  clamor  corum  coram 


^70 


K.NAHHATIO    l.N    C\V.    XIX    OKNKHIK. 


AKT.    I.IX 


Ihjininu,  iil  fil,  cluiiiitaiit  foruiii  iiiit|iiilu!t,  A 
!>eilie(U  vilitiiii  ctiiitrii  iiuliiruiii,  i-iiiii  i-<)ti<- 
ris  etjiiiiii  Mfliirilius,  iiili)li*ral)iliti'i-  uucla 
Hit  in  IkM  |iia^sculia,  ai-  justu  itjus  jiiiiieio, 
ila  qiioil  eos  ultru  loliMurr  noii  «Irbiiil,  sii-- 
ut  ail  iiiipios  JuiluuiM  Ji'1'fiiiias  lofutiis  fst  : 
J«r. iLiv,  .Noii  pDlfrut  vits  Uoiiiiiiiis  ultia  siistiiifif 
pioptfr  iiiuliliuiii  ><luilioi'Uiii  VfsliDriiiii. 
(Jua^stio  istu  uiigfloiiiiii,  fx  i^iioiaiiliu  ihmi 
pi'iK'essit.  (lur  (M'p>  ilixeniiil  ail  i.ol,  Hahfs 
hif  tuoiuiii  qiifiii|Huiii,  ^eiifniiii.  aiil  li- 
lios,  aut  filias,  i|iiiiiii  Lot  iioii  liuhfifl,  iiisi 
duas  filias  vir^iufs  '.  Hf-.poiiilfliir,  (juoil  H 
hoc  ilixfruiit  uil  iiisiiiiiainluiii,  taiiluiii  es- 
sf  jiislitiuiii  Lol,  piftalfuuiuf  l)fi,  quoil 
proptfr  iiifrila  Lot,  iJeus  paralus  fuil  par- 
cere  uiniiihus  ad  ipsiiin  Lot  pfrtiiifiilihus 
eonsan^uinitatf  aut  affinilale,  ila  qiuxl 
cuin  Soiloiiiitis  iidii  ilispfriieiit  iii  pla^M 
qua>  iiniiiiiifhal. 

\ f ruinluiiif II  iii  rflVrl  Lyra,  llfhia'!  Iio- 
niiii  occa^ioiif  Vfihoiiiiii  afiiniiaiil,  quoil 
Lot  habfhat  iii  Soiloina  iluas  filias  inari- 
tatas,  filiosquf  huhfutfs,  qiioniiii  filios 
assfiunt  hie  voeari  filios  Lol.  (lui  iJicto  G 
ohjieitur,  quod  (ut  paulo  posl  suhditur) 
e;?rfssusLot  ad  ^'fneros  siios.qiii  aecfptii- 
ri  fiaiit  filias  fjns,  dixil  :  Sur^itf ,  f^ifdi- 
niiiii  df  loco  isto.  Kx  quo  vidftiir,  qiiod 
si  habuisset  in  Sodoina  alias  filias,  locutus 
fuisset  eis,  faruinquf  viris  ac  filiis  fadein 
verba  :  ({uod  taineii  Sciiptura  iioii  rcfert. 
Rursus  posl  pauca  suhjungilur:  Tolle  uxo- 
ri' in  tuain,  f t  diias  filias  ipias  hahcs  :  ex 
quo  appaict.quod  noii  habuil  [)lurcs.  Por- 
ro  sanctus  doclor  Hieronyinus  circa  hsec 
scribit  :  Filia»  Lot  vir};ines  fuissc  dicun-  D 
tur.  Nunc  autem  dicilur  habuisse  generos. 
Sed  aliqui  arhitrantur  eas  quse  habuerunt 
viros,  perisse  in  Sodoniis:  et  eas  (juw  vir- 
gines  erant,  cuin  Lot  patre  suo  exisse.Hc- 
braica  autern  veritas  habet.  Loculus  est 
Lot  ad  sponsos  qui  accepturi  erant  filias 
suas  :  virgines  ergo  filiae  necdum  fuerant 
maritatse.  In  his  auteni  verbis  non  videtur 
Hieronyinus  reprohare,  quod  aliqui  dicunt 
de  filiabus  Lot  maritatis  in  Sodomis.  Atta- 
men  in  Scholastica  historia  scriptum  est  : 


.Ndii  f^l  rlfdfiidiiiii  (iil  uil  llif roiiMiiiis) 
his,  qiii  dicuiil  Lot  huhiiissf  iliia^  filias 
alias  |)iailfr  virKiiifs,  viro'.  Iiihfiilfs,  it 
iiiiii  viris  suis  suhvfisas  ;  sid  gf iieros  vo- 
lal  Scripliira  liic  fuliiros  ((fiieros,  id  cKt, 
qiii  fiiliiri  fruiil  gfiiiii  siii,  iiisi  suhvfrsio 
Sodoiiiif  iiilf rvf iiissf I. 

Ilaquf  sifiil  hahftiir  iii  Ifxlii,  Kijfi:s.si(s 
Litl  ltutilii.s  i'sf  (id  (jciivros  saos,  /////  accc- 
/j((tri  cfditt  /ilids  cjtis,cf  (ILjif :  cK  qiio  a|>- 
paift,  qiiod  iioii  huhilahanl  aul  liiiic  iioii 
•  •raiit  iii  doiiio  Lol  :  Siiri/ilc,  cijrcifi lai- 
iii  itc  tiicn  istij,  id  esl,  nieciiin  exilf,  i/idd 
ifcli-liit  Ihiiiiiiiiis  cirititfciii  Itnnc,  iil  esl, 
urhfiii  islaiii  siihvfrlfl.  Kt  ristis  csf  cis 
(/itasi  Itulens  loi/iii  :  lioc  est,  verha  ejus 
parvi|)fiiilf iiiiil,  fl  (piasi  liidicra  ritpiita- 
haiil,  ipiasi  iiiori'  solilo  ininarflur  iiiaiii- 
ter.  Nam  (iil  Josejihus  ait)  dixerunl  liaiic 
esse  consueludiiifiii  vc ihoriim  ipsiiis.  Viii- 
xeral  fiiiiii  cl  viccial  illos  pfssiiiiii'  coii- 
siif  liidiiiis  aiiior.  rorsiian  tanifii  iioii  fiaiit 
taiii  viliosi  iil  eeleri,  (piihiis  jiislus  Lol  de- 
creveral  pro|)rias  filias  d('S|)onsare. 

Qiiiciiif/ue  essel  rnane  :  iiam  lola  nocle 
crediliir  orasse  pro  civitaie.  JaiiKpic  no- 
vfial  (piod  angfli  esseiit,  ah  av  lioiii  ipia 
dixfiunl  sf  missos  a  Domino  ad  Sodo- 
iiiaiii  subvfilfndam.  Cojcltanl  eum  anye- 
ti,  (licentes  maxiine  seriose  :  Stirje,  folle 
iijcorem  luam  ef  duas  filias,  ne  et  tu  /ja- 
riter  pereas  cuin  uxore  el  filiabiis  in  sce- 
lere  civitafis,  hoc  est,  ne  moriaris  in  pla- 
ga  civitatem  hanc  mox  invasura  pro  ejus 
scclcribus.  Di.ssiiuiilante  autciu  illo,  quia 
distulit  quanium  potuit,  si  forte  Deus  mi- 
iigaret  senieniiam  et  preces  suas  pro  po- 
pulo  accepiaret,  apprehenderunt  rnanum 
ejus,  et  manum  uxoris  ac  duarum  filia- 
riiiii  ejus,  eo  fjuod  parceret  Dominus  illi. 
Kduxeruntf/ue  eum,ef  jjosueruiit  cjfra  ci- 
vitafem,  eruendo  eum  ab  imminenii  peri- 
culo  :  pepercitque  non  solum  ci  pro  sua 
persona,  sed  et  pro  uxore  ei  filiabus,  me- 
ritis  ejus.  Uiide  eliciiur,  quod  Deus  se- 
cundum  rigorem  sua'  justilia>.  poiuissel  et 
ipsum  Loi  cum  suis  domeslicis  involvisse 
periculo  civiiatis,  quia  inierdum  peccave- 


K.INAIIUAHn    IN    i;AI'.    XIX    (IKNKHIH.    —    AMT.    I.IX 


i7l 


nuil.  Ihiijiii'  Iniiifi  siiiit  iii/  iiiiii.  ifimi-  .\ 
/i\  :  Sii/rii  iiiii iiiiiiii  /iiiiiii,  u\  rsl,  Ir  i|>slllli 
a  pla^it  litijiis  ittti-iitiis  ('iiic,  iiithis  iihlciii- 
prraitilo  iit  |ii:n  r|ili),  i|iii)  siiliililin'  :  .Vn// 
r«'.v/j/((Vr  jiiisl  /rri/iliii  lllllin.  Ilur  r^l.  llnli 
rcspicias  n-lio,  raririii  tiiaiii  vi-i  tiinli)  ail 
Si)iloiiiattt  intiti-iiilaiit.  Isliiil  rliaiii  pra-ri-pi'- 
niiil  iivoii  riiis  iii'  riliiihiis.  ipiaiti\i^  srri 
pliiia  isla  111)11  rxpiiiiial  linr  :  scil  ilatiir 
inlclli^i  pci'  lioc  ipnnl  paiili)  post  sciiliilin 
iixor  cjits  plajiala,  n)  ipioii  rclfospcxciil. 
Ilaipic  pioliibnil  cis  Doiiiiiiiis  coipoialilci' 
i'ctfOspicci'c,  cl  Itor  pioplci  niyslicain  la-  li 
tioncin  scn  tttofalcitt  iloitiiiiain,  ipia'  la- 
iitcii  csl  littcialis  cansa  pi'oliiliitioiiis  is- 
lins,  xidclicct  ad  insinnaitilnni.  ipiod  iioit 
dcbcliaiit  iticiitc  icxcitiad  ca  ipt;c  iit  iirhc 
fcliipicrant.  hlfiit  iuitciii  l.ol  di\cs,  iil  liii- 
l>ilniii  cst.ct  tiiiiicii  \idclitf  siia  rcliipiissc 
iti  Sodoniii,  tU'  ipto  iion  dcbiiil  conlfislaii. 
Ilinc  loipiitiif  .Viifiiisliniis  :  Ono  pcftiiict 
ipiod  pfoliibili  snnl  rcspiccfc  nMfo,  iiisi 
(piiii  lum  osl  redonndiini  ;id  vctcfoni  vi- 
lain,  si  cogilamus  ovadore  linale  judicium 
Doi  ?  Xcr  s/cs  iii  omiii  circa  rcijione,  id  G 
(>st.  nu)i'am  non  raoias  in  aliipio  loco  val- 
lis.  in  ipia  ost  sita  regio  ista  Ponlapoiis 
snbvcflonda  ;  .s-cr^  in  inontc  sa/ruin  /c  fac, 
id  ost.asoondo  oum  tuis  monlom  luiic  val- 
li  pfopiiuiuum.  ut  ibi  manendo,  evadas 
ovofsionom  Pontapolis  situalie  in  valle. 

Di.vitqnc  Lo/  ad  cos:  Qiuvso,  Doniinc  mi. 
Singnlafitor  illnm  alloquilur  qui  appro- 
hondcfal  mauiim  cjus.  ol  vcihum  diroxit 
ad  ipsnm.Vol  iu  dnobus  angclis  singulari- 
tor  Doum  attatur,  qucm  iu  suis  veneraba- 
tuf  miuistris.  Quia  invcni/  scrvus  /uus  D 
(jra/iam  coram  /c,  c/  magnificiu/i  niisc- 
ricordiam  /uaiu  quam  fccis/i  mcciim,  id 
est.  offootum  piotalis  et  gratia?  tuse  decla- 
rasti  maguilioo  iu  mo,  u/  sa/rarcs  animam 
mcam,  id  ost  vitam  meam.  dc  instanti  in- 
teritu  Sodomorum  :  nec  possum  in  mon/c 
salvari.  Jam  angoli  sibi  dixerunt,  lu  mon- 
te  salvum  te  fac  :  quomodo  orgo  nunc  di- 
cit  oppositum.  Nou  possum,  inquiens.  in 
montc  salvari  ?  Hospoiulctuf.  quod  ex  per- 
turbatione  et  humana  pusillanimitate  non 


cfcdchal    pcffcctc    vcrhis    aii|;clicis,  rl    in 
lioi'  riiil  ciilpiihilis,  scd  |)ciis  in  laiilis  ari 
gllsliis    coiidcsrfiidchal    cidcm.     \cl    dl\ll 
liii'1'   \cil)ii.  111)11   iliscrcdciido  aiil    rcnilcn- 

do,  srd   r\    lilllllilllil   collsidcfatlulir   llllilllll 

tcf  pofsiiadcndo.  Iliiic  diihilalivc  Mihjiin- 
j^il  :  iir  fiir/i'  II /i/iri'/ii'iii/iil  iiii'  iiiii/iiiii,  il 
iiiiiriiir  :  lioc  csl,  nc  foilc  in  monlc  in- 
cnffaiii  idiipiiiiii  iiiipfovisiini  aiUcrsiliilcin 
iiiorlircfiiiii.  iilpoli'  liigoiii  niontiiim,  inil 
ipso  inons  langaliir  plaga,  iiiit  iiliqiiii  lic- 
siono  cx  vallis  snhvcrsionc.  Ilchiici  liiincn 
(iit  fcrlni')  pcr  monlcin  inlcllignni  Ahra- 
Itiiiii  |)iilriiin'liiiiii.  ant  iiioiitciii  in  qiio  Innc 
ipsc  iiiiiiichiit,  iliiipiod  iiitgcliis  nionnil  ip- 
siiin  Lot.  nl  irct  iid  .Miriiliiini  :  qnod  Lot 
laoere  non  andchiil,  nc  comparatione  laiili 
Piitrijircliii'  \idci'cliir  niiigis  cnlpahilis,  cl 
Doi  offonsain  iic  phigain  iiicurnM"ol.  (pii 
contpai';ilionc  Sodoitiiliirnm  jnslns  jam  fii- 
ci';il  iiidic;iliis.niioil  slarc  iion  |)otcst,(piiiii- 
liini  ad  lioc  (piod  dicitiif  .Vhf;di;iiti  liinc 
liahilasso  iii  montc.  (pii;i  ;ulliuc  h;il)ital)at 
iu  convallc  .Nhimhre.  ul  olici  potosl  cx  di- 
cfis,  et  in  exordio  oxpositionis  soqiicntis 
capitnli  ostondelur.  Est  civitas  hic  jujcta, 
ad  (juam  possiiin  fucjcrc,  parva,  e/  salva- 
/>or  in  ca  a  plaga  quffi  imminet.  iV^m^^/r/ 
non  modica  es/,et  vivet  anima  mca?  quasi 
dicat:  Imo  porinodica  est,  nec  vidotnr  laii- 
ta  iui(piitas  esse  in  ipsa.  sicut  in  Sodomis 
et  ceteris  urbibus  ejus.  Porro  quod  Lol 
oravit  pro  se,  oravit  quoque  pro  conjuge 
sua  ac  sobole. 

Bi.ri/quc  ad  eum  augelus,  loquens  nuuc 
quasi  in  Dei  persona  :  Ecce  etiam  in  hoc 
suscepi  preces  tuas,  u/  non  subvertam  ur- 
hem  pro  qua  locutus  es.  Istud  protulit  an- 
gelus  nou  propria  auclorilato.quasi  ex  suo 
placito  potuorit  parcero  urhi.qu»  fuit  una 
quiuquo  urbium  subvortendafum  :  sed  ex 
inspiratione  Omuipoteutis.  cujus  volunta- 
tem  esse  cognoverat.  ut  sic  exaudirot  Lot 
deprecautem,  nec  urbem  illam  subverto- 
rot,  quamdiu  Lot  esset  in  ipsa.  Fes/ina  in- 
gredi  illuc.  et  sa/varc  ihi  ab  ultione  prse- 
fata:  quia  non  po/cro  faccrc  quidquam,  id 
est,  nuiiam  vindictam  valeo  exercere  in 


F.NAhllAlili    IN    lAlV     \l\    lih.MLSiS. 


AIVI.    I.IX 


urt>ibu<>  Viillis  istius,  ilimi-c  iiitjrciliuris  il-  \ 
lur.   iKni^   iiaiiti|Ut'  |ti'aH-t'|UM'ul  iiilKolo,  iil 
iioii  suhverli^nU  ui'lies  illus,  iiisi  i|iso  Lot 

UXiiisleille  ill  lucu  (Utu.  Iilrirru  ourutum 
t'.it  noinru  uiliis  illius  Srijiif,  i|Uoil  illlrf- 
|>i-t^lutur  purvu,  i|uiu  l.ol  ilixit  :  .\uiiii|iiiil 
iioii  iitoiiicu  t;>t^(|uii'  uil)^  uiitr  luil  Noculu 
h.  «V,  5.  Ualu;  (It^  i|uu  rerliir  iii  Isuia  :  rs(|iit;  ud  St^- 
^^or  vituluiu  i-uiistiM-iiuiittMii  ;  iiuiii  iiislur 
Mlula^  lusi-iviiuitis,  luil  [Av.hs  uvlu^  illiii^ 
lasciva  et  im|uietu.  Snl  ejjrfssus  rst  super 
frrruin,  ust't'ii(li'iiilo  uostiuiii  liori/.oiiteni, 
itu  (|uotl  vitlt-bulur  a  nIuiiIi;  iii  liM-ru,<-/  J.u/  |t 
I nijrrssus  rst  Srijur. 

Ifjitur  Dinnintts  filui/  su/wr  Suiluinu/n 
rt  (ii)iiiiirrh(tin,  el  etiuiii  sii|MM-  Schoiiii  d 
Ailuiiiuiii,  sutfur  rt  iijnnn  u  Dumiiiu  lir 
rwtu,  itl  esl  siiiriirfiiiu  igueiii  u  se  ipso. 
Vtd,  Domiiius,  iil  t!st  uiij^elus  iii  Dei.vir- 
lute  liU'1'  miiiisteriuliUM'  e.vs(n|U('iis.  pluit 
i^iiem  istum  u  Domiuo  Deo  |)iiii(i|>aliler 
lia>c  u};eiite,  (h?  cielo  uereo,  pulu  de  u(!re, 
iii  tiuo  virliilc  (Jiviiiu  uiif^elico(jiie  ohs(!- 
((uiu  geiierahutur  seu  riehat  liiijusmoiii 
i},Miis,  sieut  et  maiiiiu.  iiV  sultiwrtit,  lioc  C 
esl,  [>('!•  ij^iKMii  isliim  comhussit,  et  auf^elo 
exseciueiite  destru.vil  ulque  demei'sil,  riri- 
tatrs  has,  et  umnetn  cirra  reyiunenx,  id  est 
teri"am  illam  Peiilapolis,  universos  hahi- 
tatores  urhiuni  pripralarum,  (jiii  riicriiiil 
calidissimo  ac  helidissimo  igiie  isto  coiu- 
hiisti,  iit  pijeua  corrcs|)ond(Met  ctilpa;  eo- 
riim.  (|iiia  iii  Sodomilicis  viliis  riiit  et  est 
iiilciisissimus  ardor  lihidinis,  ac  ma.vimus 
fcRtor  turpitudinis  lam  immanis. 

De  hac  eversionc  in  Scholastica  historia 
recitatur  :  Pliiit  Dominus  supcr  lerram  il-  D 
lam  ignem  sulliireum,  ut  terra  fieret  et 
mancret  slerilis  in  leternum  sinc  spc  ger- 
minandi,  et  versa  est  rej^jio  ilia  iii  lacum 
salsiim  ac  sterilem,  qui  dicitur  mare  Mor- 
tiium,quia  nec  pisces  nec  aves  vivere  pos- 
sunt  in  eo.  Navein  non  palilur.  ncc  ali- 
qiiam  aliam  materiam,  nisi  bitiiminalam. 
Si  quid  non  vivens  ponatur  in  eo,  statim 
submergitur :  si  quid  vivum  aliqua  arte 
submerseris,  supere.xsilit.  Lucerna  ardens, 
in  eo  supernatat ;  exstincta,  demergitur,  In 


iiiiiltis  lucis  lii^ras  glidius  hiiiiiiiMiis  cxo- 

iiiil.idcirco  laciis  Aspliulli,ii|  csl  slugniim 

hiliiiiiiiiis,up|t(dlalur.  Diciliir  (|iio(|iic,  (|Uod 

poiiiu  iiata  III  arhorihiis  ('iiriimpositis,  iis- 

qiic  ud  iiialiirilaliMii  coloris  siiiil   \  iridis  ; 

si  uiilciii  (%i  juiii  iiialiira  sciiidas,  iiiliis  la- 

\illam  iiiviriiics.  Luciis  iste  vocaliir  (;tiiim 

\ullis  Suliuuriim.  Forle  lit  ihi  sal,  aiil  ia 

pides  salis  circa  iiiveiiiiinliir.  Ihcr  iii  pra*- 

lala  llistoriu.  D(Mii(|iic  isliid  qiiod  dicliiiii 

esl  i\r  |ii)iiiis  illis  incisis,  (|iioil  iiiliis  lu- 

\  illaiii  liahciil  (|uasi  iiiliis  comhiisla.ridcm 

tai-il    liisloria-  liiiii-  i\r  siih\(M-si(>ii(;  l'cula- 

|)olis,  iil  Jos(q>liiis  (-onleslalur,  qiii  eliaiii     Do  Uuiio 

li)(|uilui- :  Pra'  iiiniiu  levitale,  (jtiam  gravis-   "'-'^•"- 

siiiia  iii  lai-iim  projecla,  ascendiinl.  .Nam 

et  Vespasianiis  qiiosdaiii,  vinctis  post  ler- 

giiiii  manihus,  jiissit  ihi  [irojici  iii  [iroruii- 

diiin  :  cl  omiics,  lan(|uam   vi   sjiiriliis  scii 

\('iili  sursuiii  impulsi.  d(;sii|)(M'  riiiilahaiil. 

De  liac  re  scii[)liiin  est  in  libro  Saj)i(Milia' : 

Sajiienlia  juslum,  videlic(^t  Lol,  a  [lereuii-  Sa/i.x.a.i. 

lihiis  inqiiis  liheravit.descendeiite  igne  iii 

l*(Miliij>olim;(juil)Us  iii  testimonium  neqiii- 

tia;,   riiinigahiinda  coiislal    lcrra  deserla, 

ct   incerto   lcinpore   rrucliis   liahcnles  ar- 

hores.  In  quihus  vcrhis  langiliir  aliiid  si- 

giium  seu  lestimoniiim   verilatis  pnelata' 

subversionis,  videlicet  fiimigalio  lerrai  il- 

lius    irrecuperahiliter.    inliahilabililerquc 

subversffi. 

Kespiricnsquc  tixor  ejus  jtost  sc,  ncrsa 
est  i/i  slatuam  salis.  VA  lioc  fecil  Deus 
juslo  judicio.  quoiiiam  conlra  pneceplum 
angelicum  corpore  ac  menle  relrospexit, 
laciem  suam  vei'sus  Sodomam  dirigendo, 
cum  inordinato  affeclu  ad  ea  qiia!  ihi  reli- 
(juil.  Sed  cur  in  simililiidincm  salis  jiotis- 
siinum  versa  esl  Micsjiondelur,  quod  Deus 
lioc  fccit  ad  innucndum  quod  sicut  sal  est 
condimentum  ciborum,  sic  punilio  mulie- 
ris  illiiis  sit  condimenluin  animarum  fidi^- 
lium  :  quae  ejus  exemplo  sic  condiunlur 
sapore  sapienliie,quod  non  audent  similia 
perpelrare,  id  est  inobcdirc,  cl  prislina 
vitia  ilcrare.  vel  ad  ca  qu;p  propler  Deiim 
reliquerant,  menle  reverli.  Ideo  ail  Salva- 
tor  :  Memores  estote  uxoris  Lot.  llemque  :  Luc.wn^ii. 


KNAllHMIn    IN    I  W      \l\    t.KNKSIS.  \  II I      ll\  i7!l 

/.iic  ix.it.'.  Wino  |)(>iiiMis  inaiMitii  sniiin  iid  iiialriiin,  i-l   \  |iiii>;al.  iinllitin  ilr  inriMiio  |)i-ii>s(M-vat.  ihm 

t-(>s|MriiMis  rcliii,  aptits  c^i    ic^iin  llci.  Hi-  |)ii-tiltcal .  Iilrtiiii  i|ni   iii   Mta  a  Millitirn  || 

lci-l    l.\i'a,   (|iiiiil   scnitiilitiii    lli-l)i'ii>()s,   fc-  lo   i^iic   iiiciMisionc    nini    |iii-iiiliici  nnt    \(*- 

iiiiiia   islii   \cs|icic   |ii'a>(-cil(Milc  noliiil   sno  nicilcr,   ilc   lciii|Miiali    inrcinlio  ai|    i^miciii 

tiiaiilo  |)oi-ri>^iM'c  s;il  inl  i  oniliiiii-iiliitn  ci-  (■ottiKMiiiil    inrcini.   l'oslt<-iiiii  ijc  (chMita- 

horniii  |)i'o  iin^clis,  (|iioiiiaiii   iiislai'  loiici  lc  miIi\  cisionis  illiiis  lc;.'iliii   in  i'i()|ilicla  : 

vittin  siioiiiin  Soiloinilatittii.  aHcilntn  ail  Soiloina   siil)\iM'sa  csl   iti  iiiuiiiiiito    Picnti    Thrtn.i^. 

|)(M'c^i'in()s  (>l    liospitcN   iioii   lialx-lial  :   iil  cliMiti  Soiloitiilainiit  ;.'i'a\ioi'  liiil   picna  in  *' 

cin-o  in  salis  staliiani  csl  con\(-t°sa.  iit  sna  ililinio  MilttiKMsot-iitn.  (|iiia  i-t  piiMia  ivnis, 

pitiiitio  (-ot't-(VspoiKl(M'ct   siio  piM-i-ato.  Iliiir  pi  a-si-i  tiin   siiiriiti-i.  acciliioi'  csl    siiliincr- 

>v>i/>.\.T.  iii    lihio    Sapiciiliic    lc^ilni'    :    liirii-ililiilis  sioiic   in   .iiptii    :    piiiplri    ipioil    tiinlli.   nl 

anitiKc   tucinoiia   slaiis   liLiinciiliiin  salis  :  poMiain    i^^Miis   cvailcicttl  .    piosiliciiitil    in 
ipioil  .loscpliits  rc(-ilal  sc  \iilissc.  cl  lijiclc    H  L^nr^ilcin.   'IVita   (pKxpic  (pta>   rtiil    o|)i-i'la 

niis  pcniiaiicrc.  ililii\  io.  poslca  \  iniil.  cl  piolnlil  riiiiliiin  ; 

(litcii  lia-i'  (pia'i  iliii  .(piamlo  il  tilii  \i-rsa  tioii  sic  lcna  Pcnlapolis.  (ii'a\  iiis  ci'f,'o  pcc- 

sil  ii\or  l.ol   in  sliilitattt  siilis.  Niiin  Jiula  rii\i-i'uiil    Soiloinilii*.  (|tiiiiii  ipti    pcticnitit 

ot-dincin    lillciic.    \iiicliii    id    iiirluiii    post  dilnvio.  iil|)()lc  iiia^is  coiittit  ttatiifatti. 
inj;i-cssittn   Lol    iti   Sci^oi'.  cl    posl    ilcsccn-  AlirulKiin   (iiitfni  i-oiisiiri/ciis  iiiiinc   nlii 

siiin    if^nis   in   l'(Miliipoliin.    I!t    niiiiiin.   si  slctcrat  prius  ciint  Ihtniinn,  id  (>st   iii  loco 

ii\ot-  Loi    iu)n  csl    scciiiii  Scnor  inirn>ssa.  illo  in  (pio  dic  pi-aM'cd(>nli  liKpicliatiit- ciiin 

\\\  liO(-  dici  |)olcsl.  (pu)d  circii  injii'(>ssiitn  ;ing(-lo,  iiui  sihi  iii  l)ci   pcrsoiia  uppuiiiil. 

iii  ^(«•^ot-,  anl(>(piaiu  iirl)(>iii  ill;un  inir;ivil.  intuitm  esf  Soifotninn  ct  Gomorrliitnx ,  id 

cx  inonliiiiUa  iilTcclioiu^  (>l  ciiiiosil;ilc  rc-  csl   vcrsiis   lo(-iiin  iihi   iitili-  siiaiii  c^cisio- 

Irospoxii.  iil  \idci'(>l  (piid  accidissci  Pciila-  iK>in  slclcniiii.c/  unircrsiini  tcrrnm  rcijio- 
poli.iiiiic  nio.x  doscoiuU^nic.lnsiipci' (pi;cri-  (]  nis  ilfins.  piiia  P(>ntapolis,  qiuc  dicilui-  <i 

lur.uhi  luauscril  auiiua  iuiili(>i'is  illius.Ad  zivtj.  (piod  csl  (piiiupic.  ct  --ih;.  civiias. 

hoc  i-ospoudcudiiui  vi(l(>lui-,(iiu)d  violaudo  IVuio,  quod   Ahraliiiiu   dicilur  adspcxisso 

privoopiuiu,  poccavil  luorlaliloi-:  ol  si  aulo  uuivorsain  lorraiu  ilhiiu,  per  syuocdochen 

luorloiu  suaiu  uoii  pnMiiiuif.  iiide  dainuala  ;u'cipi  polosl.  Viditrjue  ascendentem  favil- 

ost.  Si  voro  iu  ipso  luoiuoulo  conversioiiis  lamde  terra  illa  coinl)usla,(///«.s-t  fornacis 

corporis  sui  iu  slaluaiu  salis,  paMHluil.  ost  fiimum,  qui  eruinpil   de  clihano  iu  qiio 

salvata.  ol  luors  ista  poluii  culp;o  su;)'  os-  sa\a  coquuutur.  Ad  islud  iutuoudiiiu  e.\- 

sc  piii'i;;ilio.  I)(>iud(»  qiuoriiiir.  qiia  juslilia  ivil   .Vhrahaiu   e.\   pia   et   caritativa  solli- 

Dous  puuivil  iurautulos  Sodoiuilaruiu.  Ho-  citudiuo  atquo  eoiupassioue.  Quum  enim 

spoudolur.  (pioiuaduu)duiu   siipra   dicluiu  subverteret  Dominus  civitates  rer/ionis  il- 

osl  i\c  iuranlihus  suhmersis  diluvio.  E.\-  lius,  rccordalus  est  AhraJuv,  id  est,  per 
podiohal   quippe  infantihus  illis  talis  oc-  D  pietatis  sua^  offectum  ostendit  se  lueiuo- 

cisio.  Filii   quoipie,   (piauluiu  ad  corpus,  r(>iu  esse  justitigp,  luoritoruniquo  .\hrahae, 

intorduiu  puuiuutur  j^io  siioruiu  poccalis  proptor  cujus  preces  et  inerila  liheravit 

parontuiu,  ut  su[)ra  dicohalur  diftusius.  Lot  cuin  conjuge  sua  ac  sohole  :  idoo  suh- 

PraMerea  qua>ritur,  au  hahitatores  Pen-  dilur,  et  liberavit  Lot  de  subversione  ur- 

lapolis  per  illaiu  punitionein  temporal^^in  bium,  in  quibus,  id  est  in  quarum  uua, 

et  valde  acerham,  ovaseriut  damuationem  habitaverat ,  vel  in  quibus  successive  mo- 

tiMornani.  Et  vidolur,  quod  iino,  quia  non  ralus  ost.  .Magis  tameu  apparet.  quod  non 

viudicahit  Doiuiuus  l)isin  id  ipsum.Hioro-  uisi  iu  Sodoma  hahitavit.  Sic  ergo  Lot  fuit 

nymus  quoquo  hoc  sentire  videlur.  Et  re-  de  suhversione  isla  liheratus,  non  tantum 

spoudenduiu.quod  leinporalis  poena.quan-  meritis  suis,  sed  el  meritis  Ahrahaj,  cujus 

tumlihet  magua,  uuUum  iniquum  de  culpa  e.\cellens  perfectio  per  verha   haec  com- 

T.  1.  18 


tl%  KNARRATKI    l\    C.Al»      XIX  (iKNKSIS.    —    AKT.    I.IX 

iiiiMtiliiiui     Hiiic  iissei-it  AuKUslimis   :   lii-  A  i-u-iisaliuiitiii   u  liiiito,  iioii  I<iiii(mi  (iil  ap- 

iiuil  Sci'i|>lurii,  hiMiiii  lilitMiissr  l.iil   iiiii^is  |uii'(^l)  ii  toto.  Ilrhiicniiil  (iiiiii  poliiis  iiti 

mt^riti»  Aliiuliiu  (|Uiiiii  i))si(is  Lol.  N(m-iiiii-  coiisilio  |iiili'is  siii,  ()ui  sciic.x  iic  supiciis 

tttliien  Lot  iidi^o  jiistus   tiiit,   iit    |)riiicu])s  crat,  et   iiiloi  iiiitlioiKMii  iih  i|)SO  ii(-ci|)(MO, 

u|)ostolui  sucruti>>iiiiiis  1'cli'ii^  il(f  ipso  lc-  iici|iic  rcmiiK^ii  Imilulc  <i(l  laiii  (l(^lcsliil)i- 

Hftiii  u   ^h'iur  ;  .Vdspcctu  cl  uiulitu  juslii-.  ciiil,  lia-  lcm  proi  iimporc  commixlioiicm. 

Itituiis  iiit(M-  (H)S  ipii   il(^  (liit  iii  ili(-m  uiii-  S(n|   miiiim,  (juoil   puluhiiiit   piiiissc  ^m'- 

iiiuiii   ,)U'>li    iiiKpii^   operihus   uirii^'cl)uiil.  mis  liiiiiiiiiium  pru^Uii' s(3,  (|iiiiiii  jiuiilo  aiih; 

Naiii  til  aii^clus  tli.xil  uil  Lol  :  Kcce  otium  ossciil  ilo  S<!;<oi-  udliuc  staiil(!  c{,'i-essut.  Ad 

iii   lioc  >iUsco|)i  prcccs  tuus,  iil    iioii  siil)  lioc  (piidum  r(;sp()iid(Mil,  (juod  uii(;(3lus  r(^ 

vtM  lum  urlxMii  pi'o  (piu  locutiis  cs.  Si  (m-^^o  \clu\il    i|)«.i  Lol  Scj^or  (!ss(!  mox   siiI)V(M'- 

poluit  iiiii  ui-l)i  vciiium  simi  |)U'nu«  dilulio-  lciidam.  d  ipiod  ci  pi-ii'(-(;|)il  iil  imh;  (miiii 

iKMii  suis  pi-(rcihus  ohtiiicic.  ipiid   potiiil  li  siiis   liliuhiis  cxiicl.  (Jiiod   si    verum   est, 

pro  so  ipso  f  iioii   peccassot  Lol   iiide  egredioiido,   iiec 

Ascendit(/ue  Lut  de  Seyur,  rt  intinsit  in  cx  iiilKloliluU!  iiidi!   (!xissel  :   ciljiis   ()p|)()- 

niunte,  iii  (pioiii  iiolehul  prius  ascoiidore,  siliim  miilli  uHii-iiiuiil.  Ail  (piipp(!  Ilieio- 

(luamvis  Domiiius  lioc  iiioiiorol  ;  tiniueraf  iimiiiis  :  niiuic  Lol  de  S(!}i:()i-  Iruiisivil   ud 

i/i«//t   inanere  in  Scifur,  iie  lorlo  sul)V(!i--  moiil(!m,   (piiiiii    piius    pi-a!liil(!i-il    liahila- 

t(;rotur  :  iiaia  vidil  laciiioi-a  civiuiii  ojus.  lio  icm  Sc},'oi-  i-erui,Mo  moiilis^  HespoiKh!- 

Et  mansit  in  s/jelunra,  qiiie   riiit   iii  ali-  iiius  verain  csso  llel)i-U!oi-uni  (•oiij(;cluraiii 

(piu  parle  iiioiit.is,  i/jse  et  diur  filiiv  ejiis  d(;  Sofior,  qiiod  ri-cqiionler  sil  ohrula  terra! 

euni  eo.  Dixittjue  ntajur  iid  niinurein,  id  molii,  piopler  ipiod  Lol  limiiil,  dicens  :  Si 

ost  lilia  senior  ud  juniorom  :  Pater  nu-  celeris  urhihus  adhuc  slanlihus,   isla  sic 

ster  senejc  est.et  nullus  ciruruin  reinansit  ohriita  esl,  qiianlo  inaf^is  iii  (-ommiini  nii- 

in  terra,  (jui  jjussit  inyredi  ad  nus  ju.rta  C  iiii  s(mi  plaj^a  non  potcril  liheiaii  '.  vA  haiic 

moreni  universie  terrie,  id  esl  ducere  nos  iiirid(!lilalis  occasionem,  caiisam  incesliis 

in  uxores  et  lecundare  ;  veni,  inehriemus  ruissc.  (Jiii  eniin  celeras  iirhes  vidil  siih- 

eum  oino,  dormiannustjue  cum  eo  succes-  versas,  el  Segor  adhuc  slai-e,se(pic  Dei  aii- 

sivei  ut  servare  possitnus  ex  /tatre  nostro  xilio  eruliim,  iion  dehiiit  amhigere  de  eo 

semen,  hoc  est,  ul  prolem  ac(|iiii'amus  ex  quod  audieral    sihi  concessum,   videlicet 

eo,    per  quam  cons(MVclui-  f^eniis   liuma-  sc  salvandiiin  esse  in  Se{.<or.  His  consonat 

nuin  in  lciia.  Juxla  cxposilores  commuiii-  (piod  Sliahus  ait  :  Lot  inexcasahilis  (!sl. 

ter,  istJB  puella!  ex  quadain  ignoianlia  et  l*rimum,  quia  non  credidil  angelo  a  quo 

simplicitate  pulahant  genus  huinanuin  |)ei-  audieral  se  posse  salvari  in  Segor;  deindc, 

ignem  Sodoinorum  deletuin,  queinadmo-  quia  inchriatus  est  :  et   luil   in  eo  ununi 

duin  teinpore  Noe  luit  per  aquas  consum-  peccalum  causa  peccati  alterius. 
pturn,  ila  quod  sicut   tunc  nemo  reinan- D     JJcdvrunl  itcKjue  /jatri  suo  hiberevinum 

sit  in  terra  pricter  oxsistentcs  in  arca,  ita  hucIc  illa,  hoc  est  de  sero.  Et  ingressa  est 

nunc  nemo  remansisset  prteler  palrem  ea-  niajur,dormivit(juecurnpatre.At  ille  non 

rum  et  eas  in  spelunca  pariter  exsislen-  sensit  necquancloaccuhuit  filia,necquan- 

tes.  Nain  et  a  patre  suo  aliquid  didicerunl  do  surrexit.  Sicut  refert  Hieronyinus,  .Iii- 

de  consummalione  inundi  per  igncm,qiu)d  da^i  istud  oppugnant  lanquam  incredihile, 

tainen   non   intellexerunt   pertecte   :  ideo  quia   natiira  liiiinana  non  capil,  aiiquem 

non  lihidine,  sed  posteritalis  amore  inve-  coire,  el  non  senlirc  nec  scire  hoc  :  idco 

nerunt  istud  consilium,  ne  perirel  genus  aliqui  dicunt  quod  non  sensit.  id  est,  non 

humanum,  pulanles  in  casu  tantae  neces-  cognovit  nec  advertil  quod  tuit  filia  sua, 

sitatis  excusari  incestum  cuin  proprio  ge-  sed  ebrietate  sopilus.  el  immemor  mortis 

nitore,  vel  in  toto,  vel  a  tanto  :  el  ulique  sua!  uxoi'is,pulavil  se  esse  cum  sua  uxore: 


KNAIlUMIn    IN    t  \l'      \l\    i.KNKHIS, 


\lll      lA 


i'ii 


idcirci)  Scripliiiii  ikhi  ilnil.  t|iiiMl  nuii  srii 

sil  i|iiiiiiilo  tti^iiinil  iiiiilififiii  M-ii  riliiiiii, 

snl    i|iiiii|    iKMi    sriisii    i|iiiiiiiln  iiiriilMlll    li 

iiii  siiii  ri  (|ii,iiii|ii  snriTxil.  Iiur  i>sl.i{iiiiiiilii 

Ifrliitii  iiilniN  il.  rl  jii\lii  filiii  sr  riilliinn  il. 

lin'  i|iiiiiiilu  i-\i\  il  (li>  lnMiM|iiu!iiiiiii  liillllii 

lluf  fn-il   |iiili'f  iluriiiii'iili>.  Iliiii-  suliiliuiii 

olijiii  |iuli>sl  i|iiuil  |)iiiilu  pusl  ili>  iiliii  liliii 

siiImIiIiii'  ;  /•//  iti-  fii/tr  i/iiii/iin  sr/isif  1/111111- 

ito   ittiiriihiirrif ,   ri-l   ijiiiuiifn   illn    \iii'rr.ri'- 

rif.  liiiii-  icui'  (li(  riKliiiii.  (|ikmI  iiIk|ik>  \  i;:i 

liinilu  i'u;;iiuvil   liliiis.  d  n)j.'iiiisri>iiilu  riis, 

snisil   iciililci'  vulupliilciii.  snl  iiuti  sriisil 

iiilrllnliiiililiM'.  iil  csl.  nn>  iii  rupiilii  illii. 

iin|nt>  |)usl  fiim  ilisrrrvil  piT  liiliunis  jiiili- 

ciiini  pri)priiiiii  iiclnin  illniii.  iiiiiiiii  clirir- 

liilc   [trorsiis   cuiniclus.    lii   uiiinilms  tpii 

(lciii  (>uinniiinc  csl.   ijUDtl   lcinporc  coiliis 

iiiiiy:iiilnili)  \(»liipliilis   i-alioiiciii  ahsurlicl. 

iil  Arislu!(>lcs.  (Ii'ij:cncs  cl  Auj,Mislimis  lc- 

slanlur.  Snl  Lol  Inil  liuii  cMrins.  (|ni)<l  ncc 

posl    iiclnin    illnin    aihcrlil    iiul    iliscicvil 

(jniil  cjicrit.  Allrrn  iinoi/nr  i/ir  ili.rit  ,na- 

jor  iiil  nii/nirrni  :  Errr  ilormivi  hrri  riini 

palrr  i/iro;  ilrnuis  ri   riiiii/u   liihrrr  rlin/n 

liiir  /lorlr.  cl  ilor//iirs  riii/i  co,  ctc.  Ill   islo 

socuiulo  inecstu  lilia'  vidcnlur  niai^is  iu- 

cxcusal)ilcs  (piain  iu  piinio  :  pulcrat  cuim 

scuicu   servari   cx    Lot    pcr   iniprirjinalio- 

nem  ct  parliiui  unius   liliap  sna».  ncc  oh 

semen  servaudum   nccesse  fuil   amhas  a 

palre  cognosci.  quum  el  toluin  «lenus  hu- 


\  iii.iiiiiiii   i-\   iiiiu  viro.  iinaipii    liiniii.i  sit 

l>\UI  llllll. 

('oiirr/trriiiil  rri/n  il lur  f  iliir  l.uf  ilr  //iif/'r 
siii).  jslnd  riiisiis  inirahilr  rsl.  tpiud  iiiia- 
ipiinpn-  iiliiiruin.  ipni'  xir^inc^  «■ranl.cun 
irpil  r\  priinu  cuiii-ilhilil..\iiiii  iil  ScliiiliiHli- 
lii  liisloria  piolr-.laliir.  Diriliir  iiii|iussihil«' 
fssc  iil  iu  dcriuriilioiif  liiit  foncfpliis.  Vr 
iiiiiiliiiiif  II  Ifxliis  non  diiil  i>\pi'fssf .  ipiinl 
si>iiifl  (InniliiXiil  iilraipif  sil  fo^'nilii:  si-d 
doiliHfs  iinirinanl.  ipiod  ikhi  ifpftfhaiil 
loncnhituiii.  ipiod  sii-  iiiiipi  piilfst.  ipiod 
li  posl  cunccpluin   iion  rcpclchiint.  I'r/irril- 

i/iir    iiiii/or   til  I II III ,  rt    1'uriii'if    iiiitiir/i   rjils 

Miiiih,  ipiod  inlf rprcliilnr.  f\  |)iilrf  :  si«>- 
ipif  liliii  islit  liiiiipiiiiii  iiiipuilihiiiidii.  pfr 
iip|)flliitioiif III  lilii  siii  piihlii'ii\il  siiiiin 
iiiiii  palif  ini-fslum.  I']\  lill<>i'ii  dcmiiin  se- 
ipii  vidflur.ipiud  Lot  non  co};iiovil  se  cuin 
propriis  riliiihiis  esse  commixtnin.  «pions- 
i|ui>  illic  liuc  a|)crucrunl.  I'j'at  cniin  lanla 
chrietalc  <)[)pressus,  quod  sohriclate  rede- 
iintc  nou  rccordahalur  ipiod  iii  i-hiii>iiili> 
commisit.  I/ise  csl  palcr  Mo((hifarii//i,  elc, 
(;  (piia  po[)ulus  isle  a  Moah  est  pro|)a};atus. 
Miiior  (/iioijac  jjc/jcrif  /iliiiiii,  cl  roraril 
/lo/ncii  cjus  A/niuuii.  quod  interpi-elalnr. 
filins  /jo/jiiJi  iiici.  (Juasi  dicat,  Isle  cst  li- 
lius  quem  concepi  cx  quodaui  de  populo 
meo  :  sicque  verecundior  ruit  ([uam  alia, 
cl  aliqualiler  lexit  [nces[\im.  Ijjse  est  pa- 
Irr  Ammonitarum  usque  hodie. 


ARTICIIAS  LX 


1)K    SPlUlTlAl.lBrS    nOClMKNTIS    KT   SKNSIBLS    KJUSDKM    (.APITULI   >O.MDK<:iMI. 


EX  hnjus  capituli  exordio  edoceniur.  jit  D  viri  hospitalis  iugressi  sunt  angeli,et  lihe 
exemplo  Lot  opera  misericordia^  dili-      raverunt  eumdem.  Domos  vero  hosnifihn^ 


exemplo  Lot  opera  misericordia^  dili 
ganms.et  peregrinis  hilariter  occurramus. 
eosque  rogemus  luimiliter  uf  divertaul  ad 
nos.  quihus  humauitalis  oriicia  aflectuose 
sunt  impendenda:  pauperihus  quoque  ho- 
spitalitas  esl  piissime  exhii)enda.  Doinum 


raverunt  eumdem.  Domos  vero  hospifibus 
non  patentes  ingressus  est  ignis,  et  immi- 
sericordes  combussif.  lusuper  edocemur 
ex  Sodomorum  subversione,  quanfum  lur- 
pissima  vifia  ista  displiceanf  Deo  essen- 
tialiter  sancfo.Yitanda  sunt  ergo  consortia 


2l7t)  K.NAHK.VTII)    I.M    C.AV.    \l\  i;KNKKIH.    —    AHT.    LX 

iiutlliuiii,  til   uiuill!>  cuiuull^  iLiutaclUh,  Uf  X jaxtti,iiit  ijnuin  jjdssiiih  ii)iif'itiji'ri-,  /ntnui. 

i|uiili|uii|  i-(iiuuliMii    |M'ovoi-ut   iiioluiu  '.   ot  Pci'  civilahMii   liuiii-   |)ui'\aiii,  polfsl   iiili'!- 

>U|t«M'  oiuiiiu  ultoiuiuuintu  ac  evituiiilu  osl  li^i  ilrvoliiiii  (■UMiotiiuiii,  socialis(|iu;  vila, 

cuiitiu^luito  pruvissiiuu,  (|iia'  cl    puilon-iii  s(mi   ('oiiViMsulio  uetiva    liiiiiMiiiiiiii   l)i-iiiii 

uiiiiMMii  ujii|)eltil,  fi-oiiltMii(|UH  iiieretriciii  ut-  ot  custoitiiMiliuiii  |ti'u;c('|)lu,   siiic  (|uoriiiii 

ticit  lioiiiiui,  itu  iil  il<;  suis  iioii  V(M-(tcuu-  ciisloitia  iioii  (;sl  sutiis  :  iii  i|uil)iis  salvaii' 

ittUui-   s|»iir(-itiis,    iiiio    ul    lo(|uilui-  Isuius,  sc  (lclicl,  (|iii  vilaiii  aiia(;tior(;ticaiii   |)i*irc- 

/«.m,<j     Hcccutuiii    <)Uuiii    |)i'a-ilict)t    i|uasi   Soiloiiiu  cluiii  scii  couUMiiplalivaiii  a^^Kjiti  iic(|iiil, 

/'.-oo.ii.iv  iioc  ul)scoiiilat,  scd  gturiclui'  (juuiii  iiiipic  ^ivc  iioii  uudcl. 

fecurit;  nuc  UM|uuiiiiiiittM' cui'repttoiics  sus-  At  vcro  piiiiilio  Soiloiiioriiiii  pcr  ifjiiciii 

liiieut,  s(;it  iii  corripiiMiteiii  iiiu|(is  coiisur-  sutlurciiiii ,    tiiil    ti^iiiu   ruliiii    jiidicii    cl 

^at.   Vitciiius  Sodoiiiituruiii  cuiiiuliluUMii,  exustioiiis   terra;  pcr  i^iiiMii   (-ouria^ialio- 

iiivci-iu'uuiliuiii,   i>l)ilui-alioiiiMii,   iiiron'i><i-  B  uis,  ac   typiis   iiircriiatis   iii(-(Miilii,  (pKMti- 

l)llitatciii.  udiiiuduiii  suiii-liis  aposlotiis  Jiidus  iii  siia 

Frmtereu  pcr  ^en^Mos  Lol,  (piihiis  ijise  scrihil   (luiioiiicu  :  Sodoiiiu   til  (joiiioiiIiu    y«</. :. 

Lut  vidchulur  quusi  tudciis  lo(pii,  si^Miili-  (;l  riiiiliiiia;  civilulcs  siiiiili  iiiodo  toriiica- 

cuiiltii'   iiisipieiitcs,  vuiii  el  uljslinuli.  qiii  la>,  el  uIxmiiiIcs  posl  cuiikmii  atlcruni,  lucla! 

verl)u  e.xtiurtuiitiuin  ct  cuininiiiuiiliiiiii  (ms  siiiil  (r.\(Miiptiiiii,  i^nis  u^liMiii  pu'iiuiii  sus- 

diviiii  dislrictioiiciii  jiidii-ii  iioii  vci-(MiIui',  liiiciilcs.    Vcv  ii.xorom   vero  IjOI  rt^lru  ad- 

iiiio  dciidciit,  i[ui'iuadiiiodiiiii  ud  t-l/.iM-liic-  s|)i(-iciilciii .   ct    vcisaiii    iii   slaliiaiii   sulis, 

lciii  tuiiuilur  Uoniiiius  dc  iiiduiulis  Jiida-is:  inlclli;iiiiiliii'  iii;;i'ali  cJ  recidivaiilcs,  ulcjue 

tzKch.    Audiunt  serinuncs  nujus  e.\  le,  cl  iioii  la-  a  Ucli;;ioiic  aj^uslalanlcs,  (jui  iiislar  slaliia', 

**'""'        ciunt  eos,sed  in  canlicuni  uris  sui  verluiil  salis  iuduranlui-  cl  aiiiuricaiiliii'   iirojii-iis 

ittos.  Ainptius,  unicuiqui!   iioslriiiii   dicil  jjcrvcrsilulibus,  ac   coiilra  alius   racilil(!r 

(jiiotidic  j)er  inspiratiuncin  inlernani  an- C  cxaccrhaiitur,  (jiiuiiini   laiiKiii  jiciiclilaliu- 

gclus  custus  suus  :  Salca  aniinani  ttiain,  nis  excmplo,  clc(-lonim  ac  sajiiciilum  cur- 

virtuuse  vivcndu.  Noli  respii;ere  pDst  ler-  da  salubrilcr  cuiidiiiiiliir,  ila  quud   limu- 

(jurn  luuin,  id  est,   ad   prislina  vilia  lua  raliunjs,  cusluditiorcsquc  liunl,  el  lerrili 

nun  revertaris,  nec  ea  quae  prupter  Deiim  plus  [tur^anliii'.  Ahraham  autem  eonsur- 

deseruisti,  denuu  aj)()elas.  .Melius  namque  fjens  mane  uhl  sleterat  prius  cum  Domi- 

est  non  cognuscere   viain  juslilite,  quain  /io,  m^MiifMs  ^.s-<  iSWomam.  Sic  sapientes  et     vmu. 

[jost  agniliuncm  relrursum  revcrli.  ne  lihi  viiliiosi  cur  suuin  liadnnl  diluculo  ad  vi-  ""''"'•''- 

/'/•01'. XXVI,  euntingal  illud  vcii  Piovcrhii  :  (^anis  re-  gilandiim  ad  |)i'0|)riuin  (Jicalorcin,  mamv 

versus  ad   vumiluni  suuin,  et  sus  luta  in  que  adstanl    Domiiiu,  et  videnl  (juuniam    /'«•  v,  5. 

volulabro  luti.  Nec  stes  in  omni  circa  re-  non  Deus  volcns  iiiiquilalem  ipse  est.  (^n- 

gione,  hoc  est,  impiis  et  iniquis  in  nullo  jiis  inetucnda  [lensant  judicia,  et  perpen- 

peccato  consentias,  nec  in  aliqua  rc  lerre- D  dunt  qualitcr  sa}[)c  [mnil    iiiiquos,   quo- 

na  figas  cordis  tui  allecluni :  .s«/ //i //io>//e  inodo   etiam    juslo  judicio   pcnnitlit  eos 

.salvum  te  fac.Vo\e?>\  per  rnontem  intclligi  quolidie  in  giaviora  corruerc  vitia,  quod 

Christus,  et  item  Ecclesia  ac  cclsitudo  vir-  esl  inaxima  ira  ac  ultiu  Dei,  qui  prolesla- 

lutum,  seu  ipsa  perfectio  aut  eremitica  vi-  liir  :  Dimisi  eos  secundum  desideria  cor-    /'s.lxxx, 


11 


ta.  Qui  autem  nondum  idoneus  est  perle-  dis  eoruni,  ii)unt  in  adinventionibus  suis. 

ctionem  amplecti,  et  contemplalivam  aut  Ascendit  Lot  de  Segor,  et  mansit  in 

eremiticam  assumere  vitam,dicat  cum  Lot :  monle.  Sic  aliqui  in  vita  activa  et  sociali 

Quceso,  Dumine  mi,  non  possum  in  monte  bene  exercilali,  ascendere  possunt  aut  de- 

salcari,  nc  forfc  apprefiendat  me  malum,  bent  ad  a[)icem  vila>  conlcmplativa?,  aut 

id  est,  ne  tenlalionibus  vincar,  et  complere  solitari*  ac  perfectae  :  in  qua  tamen  nisi 

non  possim  quod  \i\c\\Odi\\.  Est  civitas  hic  valde  cuslodite  et  temperate  se  habeant, 


i:i. 


I.>AIIHAII"    IN    I   W      \\  i.l  M  MS.        -    AUI.    LXI                                               i"" 

pohMMiiit    |ii'ii>(M|iiliii'i    rl    riilli.    1'tiiin    |M-i  \  III  |iiliii><.  Iiiiliric  iii  sr  rivrn  <'l   liiiiiiliilnrcH 

iliiiis  lili;is  l.oi,  |ii)>siiiii  iiiiilli^i   riilio  sii  jmhIiih,   scii    vrni  rcJi^ioHOM,  propliT  <|ii«iH 

|)i'i'ior   ;ili|iii'   iiilrtioi',   i|ii;i'   i>\    piilrc  siid  llciis  otiiiiipolnis  iiiiill;i  iiiipon*iil  iioiia  li 

1'oiiripiiiiil,  ipiiiinlo  ;i  i'iilir  liliiiiiilllii  \isi  \  ilnis  rrlriis,  rl   iii  lirs  a  ilivrrsis  |iia'S('rval 

liiiiliii'  rl   iiiliiiiplniliir.  iliirsiis  iiii'  iliiii'   li  prrinilis.  .Naiii  Soilonia'  prpcrcisscl,  si  lic- 

lia\  accipi  posstiiil  appcliliis  sciisiliMis  cl  cciii   jiisli    riiissini    m   r.\ .    INislrcino   pcr 

scilsiis   cvtcrior.    ipi;c    patrctii    stiiiin    \iiiii  Mo;ili.  ipii    iiilct  piclatiii ,  cx  patrc,   itilcili- 

iMcl)i'iatil.  (Iiitii    lioMiiticiM  ad  f^Milaiii   prii'-  ^Mttlitr  rcproiii  ct    itiiipii.  ipiiiitis  ail   Sai- 

cipiliiMt.    a   ipio    tiiMc    |)ia\aiii    ('oticipiiiMl  \aloi'  :  Vos  c.\  palrc  dialiolo  cslis.  |*cr  .\itt-  Joann.^m, 


prolciti  ,  \i(lcli('('t    |)assiiiiiMtti  ct    ('(Hiciipi  miom  xcro,  ipti   iiilci  prctatiir.  riliits  popiili 

scctitiarMMi  c\sccMlioMCMi  ac  scmsmiimi  iiiii  tiici.  (lcsi^iiatilMi   liicrclici.  ipii  c.v  clirislia- 

iiKiiiiit.i  latioMctti  '.  i*alcl  (Icimmim   c\   priiMndiictis.  iin   poptilo  prodicrMiit.  ct  Oiirisli  iioinittc 

(piaiita  vitia  oriMMlMr  (^xfinia.  lioc  ilcm  c\  |(  ;,doriari  sc  jaclaiil,  iino  sc  solos  vcracilcr 

pradiaiiitis    iiinolcsoil .   (piuin   salMlirc  sil  Ciiristiaiios  dici  ct  cssc  pra-siiinMiit. 


it. 


tlOlll'111 


ARTTCULUS    I.XT 


3;t. 


nKr.l.AHATIO    «.AlMTn.l    VIC.KSI.MI   :    PROFKCTUS    INDK    ABRAIIA.M. 


Pi',llM(llliN.VTIO  Abrahic  in  (lorara.  ot  iioc  non  IndigMit  inf^redi  PaliTslinam,  sed 
(]Mid   ci   accid(M'il    ihi.   (Icscril)iliii'   iii  (]  iii  lerra  Chanaan,  ad  qnani  erat  desnper 

prcTsenti  capitiilo.   Prof'ccfif.s  indc  Abra-  voCatMs.  polnisset  hoc  ipsuin  peragere. Z>/- 

ham.  id  est,  rccedcns  a  convallc  Manibre,  xitfjue  de  Sara  uxorc  .sua,  Soror  mea  est, 

iil  in  Scholaslica  historia  cxponitiir  :  iindc  vidolicet  ne  Palsesfini  anferrent  eam  sihi 

coMslat  (piod  non  habilavil  in  nionte  tem-  violenter.  et  inlerricorent  eiim.  ne  vidc- 

porc  siibvcrsioMis  Poiitapolis  :   in   terram  rentur  adulterium  exercere  cum  ea.  .Multa 

australcm,  hoc  ost.  eundo  in  terram  qua>  circa  hsec  scribi  possent,  de  quibus  per- 

erat  versus  austrum.  respectu  vallis  pi<T-  Iranseo,  quia  in  exposilione  duodecimi  ca- 

fata\  vel  simpliciter  versus  austrum.  ha-  piluli  sunt  inducta. 

/)ifavit  i»tcr   Cadcs  cf  Sur,   id   est   intor  Misit  ergo  Abimclech   reo:   Gerarcp,  el 

loca  sic  dicta.  ct pcrcgrinatusest  in  Gcra-  /ulit  cam,  id  est,  fecit  eam  sibi  adduci. 

ris.  Secundum  Auiiuslinum.  (lorara  fuit  quia  percepit  quod  esset  valde  formosa. 

^>..  XM.  civitas.  cujus  rex  fuit  Abimelech.  do  quo  d  Mirumquo  est.  quod  femina  illa  tunc  no- 


paulo  post  sul)ditur.  ot  fuit   in  Pahestina.  nagonaria.adhuc  erat  tam  concupiscibilis, 

Infra  vero  habetur,  quod  Abimelech  fuil  pulohra.  ef  vivax.  Circa  quod  ferfur,  quod 

rex   PahTstinorum.   Denique   causam.  ob  Hobrgpi  asserunf  pulchrifudinom  et  viva- 

quam  Abraham  locum  sut  habilationis.  cifalem  afque  fenoritudinom  suae  carnis. 

sicut    nunc   scribitur.   permulavit,  aliqni  mansisse  in  ea  usque  ad  ultimum  vitee. 

dicunt   fuisse.   quia   subversa  Pentapoli .  (juod  si  verum  est.  supernaturale  fuisset  : 

pauci  ibant  circa  vallom  in  qua  moraba-  ideo   credibilius    reor.   quod    ex    nafurali 

lur.  et  ita  non  poteraf  ibi  hospitalitatom  complexione  et  bono  regimine,  et  jucun- 

magnam  exorcoro  :  idoo  ivif  ad  locum  pi  jc-  (hi  afquo  pacifica  conversafione  cum  suo 

fatuin.  ut  ibi  copiosius  hospifalifati  insi-  inarifo.  ef  forsan  ex  aliqua  speciali.  occul- 

steret.  Verumfamen,  ut  apparef,  propfer  laquo  causa  seu  influenfia  nafuiali,  per- 


i7M 


t.NAHHAIlO    IN    C\V.    XX    GKNKSI». 


AHf.    i.XI 


iiittitsit  la  i'<i  laiiiiliu  vi^ur  ci  »i|»fi-U)Niia^ 
ro|-|M)|-is,  11(111  laiiirii  iiioiio  pia-larlo  um|II«- 
ad  tiiu-iu  vilit^  sua*  ;  ^nl  |)aulaliiii  ilrcir- 
vi^ruiit.  .Nciiipt)  iii  i|uihuMlaiii  lioiiiiuit)U> 
fX  ucculli^  iiiriufiiliiH  et  iiatiiialihus  iiic.v- 
liiHtfiitiis  rufi-uiil  aliqua  \alilr  sprcialia  do- 
iia  iialuii»  :  dc  quo  pluiiiiia  ilii-i  |ii)Sm-iiI 
t'.\  asli-olo^'ut-uiii  ilortriiia. 

l't'ttit  iititciii  l)fU,s  (til  Aht iitclcrh  fifi' 
siiinfiiiiiii  ntuti',  ct  ait  illi.  Tt  enilll  Josc- 
pliUA,  cxpusilorcstpu*  i-cfci'Uiil,  slatiin  iit 
.Vhiiiiclccli  tulciat  caiii,  iiiciilit  ic^M-itiuli- 
iii-iii  iiia^^iiaiii.  Dcspcraiilihus  aiilciii  iiic- 
(lifis  (le  rcgis  cuialiuiic,  Dcus  pcr  aii^e- 
liiiii  apparuit  rc<,M  iii  soiiiiio.  apcriciis  ci 
caiisaui  ^iuc  iiiririiiitatis.  .Viiaiii  (piiMpn- 
plagaiii  iii<iu.\it  Dciis  cuiiclis  iiiiilicrihiis 
rcgis,  ul  patcl  iii  liiic  liiijii>.  (-apitiili.  En 
inttricris  jintjitfr  iniilifrcin  i/imni  tidisti  ; 
hiihct  enini  virunt  :  id  csl  proptci-  eulpaiii 
(piam  rommisisti,  tollciulo  liaiic  rcmiiiam 
a  siio  maiitu.  Istiul  luit  commiiiatio.  iioii 
assertio,  vcl  si  fiiil  asscrtio,  uoii  fuil  as- 
scrlio  ahsolula,  seii  cuiuiitiuualii .  iit  sit 
sensus  :  .Vloricris  mox  de  hac  ipfiriliidinc. 
nisi  ptenitens  rcstituas  fcminam  islair^fuo 
indi\\0.  Ahiiitelic/i  cero  non  tetiyerat  edm , 
(piia  diviniliis  exstitit  impedilus  [)er  iegri- 
tudinem  jirandem.  Et  nil  :  Dontine,  nnm 
(jentern  ignoranteni,  id  est,  quij»  ex  igno- 
rantia  facti  peccasse  videlur,  sed  e.xcusa- 
\.\XT,etjiistam  interficie.s  quasi  ream  ?  qiia- 
si  dicat.  Non  decel  te.  Nonne  ijise,  scilieel 
Ahraham,  di.rit,  Soror  rnea  est ;  et  ipsa 
ait,  Frater  meus  est  ?  In  simjAicitate  cor- 
ffis  mei,  id  esl  recfa  et  simplici  intentio- 
ne  ahsque  pallialione  fallaci,  et  munditia 
manuum  mearum,  hoc  est  innocentia  ct 
sinceritate  actionum  mearum.  feci  hoc, 
quoniam  intendcbam  cam  uxorcm  accipe- 
re,  el  maritali  affectu  accedere. 

Dijitque  ad  eum  Deus:  Et  eyo  scio  rjuod 
simplici  corde  feceris.  An  tofa  collociilio 
ista  sit  in  visione  et  somno  completa. 
an  potius  in  vigilia  terminata.  quseri  po- 
test.Et  tola  in  somno  ficri  poterat.sicuf  et 
\\\Re(j.m,  tertio  Regum  lcgifui'  Dciis  Salomoni  appa- 
''  ^'       ruisse.  et  facfa  collocutio  inter  eos.  Dcin- 


.V  iW  siil)jiiiiKiiui  ihi  :  l.l  inlellexit  Salomon 
(piod  somiiiuiii  csscl.  Talis  vcro  colloriitio 
fuil  iiilii^  iii  aiiima  spiritualis  cl  ima^iiia 
ria  ad  aiircs  curdis,  iioii  corporis,  ad  (piaiii 
hoiiio  iii  somnis  csl  a|)lior,  (|uia  tunc  c.x- 
leriuies  hensiis  (piicMiint,  prupliM' ipiud  iii 
Joh  scrihiliir  :  l'cr  sumiiium  iii  visione  iio-  Johxxsm, 
ctiii  iia,  (piaiidu  sopur  irriiil  siipcr  liomi- 
ncs.apciil  Dcus  aiirc^  n  iroi-iim,  ct  iiistriiit 
discipliiia,  ul  avcrliit  lioiiiiuciu  ah  iiii|)ic- 
talc.  Iileo  cnstodiri  tr,  in-  jxi  rtircs  in  iite, 
cf  iiiui  diiiiisi  iil  liiiifjcrcs  eam,  id  esl,  |»i'r 

B  istain  advcrsilatcm  rctraxi  tc  al)  illiiito 
euiii-iihitii,  iic  mc  ofh'U(i(M'es  pccciiiido  iii 
pi-i).\iiiiiiiii.  I']t  istiid  csl  doiiiim  ac  |)ictas 
l)ci.  ipiod  p«M-  aiivcisa  sic  impcdil  liumi- 
nciii  a  pcccalu.  (JiuMuadniudum  aul«'iu  lio- 
iiii)  pcr  iiiiiiin  pcccatum  mcrctur  i-ciiiupii 
a  Dco.ita  iit  incidal  iii  aliud,si('(pic  i)(;cca- 
fiim  illud  est  pcccatiim  cl  caiisii  [)cccali  ; 
sic  liomo  [ler  opcra  hoiiii  mci-ctiir  |)i-jcscr- 
vari  a  Dco,  lu;  [)ccccl  :  mcrctiir.  iiujiiaiii.  ih; 
condigno  aul  coiigriio.  Sicijiu;  fiiit  iii  isto 
Al)imclcch,  iit  constiil  cx   tcxtii.   I*ru'tci-(!a 

C  [)cccai-e  in  Deum,  ([uaiulor(iic  distingiiitiir 
cuntra  peccare  in  [)roxiiiium.  ita  ([iiod  [)ec- 
cala  contra  tiia  prima  [)rii'cc[)ta  diciiu- 
lur  pcccata  iu  Dciim,  (|iiia  siint  direcfe 
contra  eum  et  contra  [^iicccpfa  qiiic  ver- 
saiitur  circa  ipsiim.  Peccala  vero  confra 
alia  sepfem  pi-a'ce[)ta,  vocantiir  peccata  in 
proximum  :  quia  direcfe  cl  immediafe  sunt 
confra  eum,  et  ei  nociva.  Kx  consequenfi 
vero  siinf  conlra  Dciim.  quoniam  contra 
ejus  piiccepla :  scd  nuuc  [ujccaic  in  Deum, 
acceplum  est,   prout  includif   pcccafa  in 

D  proximum. 

Nunc  erfjo  redcle  viro  suo  uxorem,  quia 
propheta  est,  et  orabit  pro  te,  et  vives  : 
quiim  enim  prophefa  sit  ef  vir  sanclus. 
gravius  crimeii  csset  ei  suam  aufeiri  uxo- 
rem  ;  esfque  i(ioneus  orare  pro  te,  nec 
lafef  eum,  conjugcm  suam  esse  infactam 
a  le.  Et  orabif  pro  te  :  ex  his  patet,  quod 
Abimelecli  aliquantiilum  erat  culpahilis  in 
tollendo  Saram  ab  Ahraliam,  non  satis  or- 
dinalc  ct  caule  i^ioccdciulo  ef  iiuinireiulo 
de  sfafu  Sarae,  auf  amore  pulcliriludinis 


KNAUHAHu    IN    (Al".     \\  I.INKKIH.    —    AUI  .    I.M                                             i7i) 

rjiis  sciisnalilfr  iiHcrljiliis.  i|iiiiiii\  is  jiivlii  ,\  saiicliis  no  Ka|ii«*iis  <<l  |HM[ilM'la.  <li\il  \t'\\m 

r\|M)siliiiiii>in    |)iii>liahilaiii   viinpliri   runlr  liiiinscriiiDiJi,  c\  i|iiil)iis    scciiliiiii    fiiil   Iji- 

Inlciil    caiii.    Hoiiis   ciiiin    npciiliiis    sa>|ic  |c    iiialniii,    cl    inajiis    M'i|ni    |iiiliM*iat.  /i'r- 

liiis(-(>iiliii' ali(|iia  iiiala.  Si  iiiilctn  intlnrri.s  .s/iiiin/if    Afiiiiliniii  :   ('nififnri   iiitinui,  i/i- 

rrifi/irr,  .sritn   ifiinii   mnrlr  innrirris  lii.  rl  n-ii.s,  lioc   csl  lacillis   jiilra    iin-  ;    /•'nr.Hitan 

oiniiiii  i/iiir  liiii  siiiil .VAVrix  llm'  i|ilici  i  pos-  iimi  rsl    lininr  /)ri  iii    finn   isln,    \i\    csl    iii 

s(>l,    (|iiar(>    pioptcr    pcccatnin    Ahiincln  li  lioiiiinihiis  iirliis   linjiis  sivc    pro\  iiicia*,  <7 

Dous  oc('i(liss(>l   oiniiia  ad    i|)siiiii   spcctan-  inlrr/irirnl  mr  /imjilrr  ii.rurrm  inrmn,  hoc 

lia,   ciir  (Miaiii   oh    linc    ria^clla\it    oiiin(>s  cst,  iil  (>ain  lihcrins  liahcaiil  :  idcirco  invc- 

ii\(M'On  ipsiiis  :  (|not  niii  i(>spoiisio  palcl  c\  ni    istnil   coiisilinin   at(|nc   rcinciliniii,  ncc 

ilictis    in    (>\posilionc  (Inodcciini  capilnli.  hciiin  lciilavi,  s(>d  co  iiispiraiih*  co^novi, 

iihi    liah(>lnr.  (|iialil(>r    rc\   .K^^xpli    Inlciil  ipind  ipsc  in(>aiii  (;oiijii;;ciii  pnfscrvarct  iii 

Sarain.  (>l  (pialilcr  pi'opt(>r  lioc  ips(>  (>l  do-  \\  l'ala>stiiia,    sicnl    fcccral    in     Kffvpto.  Oiia* 

iiiiis  (>ins    liici  inl    ni:i\iin(>    ria^cllali.  ila>c  circa  isliid  dic(>nda  css(>iil.  inlrodncta  siiiit 

iiain(|iii>    liisloi  ia  (|nasi    oinnino   ciiin    illa  iii  (>\posilioii(>  pra>i'iiti  ciipitnli  dnodcciini. 

coiiicidil.  .\lias  iiiilrni .  id   (>sl,  iioc   csl    sccnndniii 

Sfiiliiiii/iir  ilr  iinrlr  rnnsiiri/riis  Afiiinr-  aliiiin  ri^specliiin  cl  s(>iisiiin,  scii  alio  iiiodo 

Irr/i.  Si  lam  inrirnius  crat  ipiod  iiKMlici  dc  (|iiinii  pnlas,  t'm?  .soror  tncaest,  filin  patris 

«>jns    (lospcravoranl    curalionc,   (|iiO!no(lo  ///c/.  non  quod  ipsa  sil  filiii  palris  mci.aul 

poliiil    lain  cilo  (•onsuri?or(>  ?  Mici   |)olcsl.  niiilris  iiicii'.  liiiKpiiiin  iiiilii   iiniiicdiatc  aii 

(inod  slaliin  (|uiiiii  (dilcinpcrarc  proposnil  illo  iiiil  illa,  scd  lilia  csl  palris  nici,  vidc- 

rcvclalioni  diviiKc,  ctcpcril   luclius  sculi-  liccl  Tiiarc.  (luia  ilh^  csl  aviis  i|)sius.  Avi 

re.  Vd  alioruiii  o[)c  crc.\il  sc,  cl  luil  valdc  aulcm  sjc|)c   [)alics  vocanlur  eoiuiii,  quo- 

[)crlcrrilus.   Timor  aulem  racit   iiominciu  rum  siinl  avi.  Et  non  filia  matris  mea^, 

quandot[uc  ardiia  allculare,  nl  evadal  pe- C  etc.  :  ([uia  ul   dicilur.  Tharc  paler  Abra- 

ricnlum.  Voraril  onincs  srrros  siios,  (>lc.  hi^habuit  plures  u.xores,  e.\  quarum  una 

Timiwnintqac  onnies  viri  raldc,   oiunes  gennil   Abraham,  ex  alia  Aram,  qui   fuit 

scilicet  domestici  ejus.  islis  auditis.  ]'ora-  iiiimedialiis  [)alcr  Sai.T  et  l.,ol.  SicqiicSara 

rif  antciii  Ahiinclccli  cfiam  Ahraliam,  id  el  Lol   alliucl)ant  Abialise  e.\  [)arte  patris 

csl.  die  facla,  fccil  eum  venire  ad  se.  c/  sui,   non  ex  parte  matris  suae.  Porro  in 

ili.rit  ci  :  (.)iiid  focisti  nobis  ^  quasi  dical.  Scholaslica  liistoria  tangunlur  alii  sensus 

l'Aposuisti  uos  uiagiK)   pcriculo,  dicendo  liorum  verborum,  ita  qiiod  Abraham  voca- 

quod  fcmina  isla  sil  soror  lua.  Quid  pec-  vil  fratrem  suum  Aram,  patrem  Sara>.  [)a- 

carimiis  iii  tc,  giiia  indii^^isti  supcr  nie  et  frcm  suum.  quia  scuior  co  erat.  Vel.   ut 

super  regnuin  nicuni  pcccatum  (/randc ^id  lioc  quod  ait,  jmfris,  mei ,u\[Q\\'\ga[ur  divi- 

esi,   occasionem  dedisti   mihi   magui  e.\-  sim,  ut  sif  sensus  :  Ipsa  esf  filia  patris, 
cessus.  ct  per  cousequcns  populo  meo.qui  D  supple,  sui :  mei,  hoc  esf,  qui  esf  meus 

mihi  conseuticudo  aul    inc   in    siinilibus  fratei'.  Alii  vero  dicunt,  quod  ipso  Aram 

imitaudo.poliiissent  maguam  inciderecul-  mortuo,   pater  suus  Thare  duxit  uxorem 

pam.  l'>x  qiiibus  consfal.  quod  ignorautia  ejus  in  conjugem.  et  genuif  Saram  ex  illa. 

iacti  non  exciisat  in  toto.  uisi  debita  adhi-  suscitans  filio  suo  defuncfo  semen  cxcon- 

beafur  diligentia,  inquisitio,  seu  cautehi.  juge  (^jus,  et  ifa  Thare  fuisset  immediatus 

Rursusque  expostulans  causam  verborum  pater  Sarse.  Sed  prima  expositio  planior 

Abrahic.  aif  :  Quid  vidisfi  ut  /loc  face-  esf.  uf  scilicet  Sara  dicatur  soror  Abrahse 

res^iA  esf,  quid  te  movif  ad  ifa  loqucn-  eo  modo,  quo  frater  suus  Lot  supra  vo- 

dum,  ef  quo  intuitu  dixisli  quod  sit  so-  catus  esf  Abraha  frater.  Postquam  autem 

ror  toa?Abimelcch  ilaquc  vchcmcutissimc  edurit  mc  Dcus  dc  domo  pafris  mci,  id 

mirabatur,  quod  quuin  Abraham  esset  vir  est  de  terra  et  coguafiope  mea  paferna; 


m) 


K.NAHRAriO    1%    CAP.    XX    tiKNKHI».    —    AUT.    l.XI 


di.Ti  ad  eaoi  :  f/nnc  ,,iim  i  irtn-iliam,  hof 
rst  huilC  |)iuill  «^nVi-lum,  faiii-s  nu-runi  : 
Ulpotf  iii  uiitiii  linn  ail  (/in'iii  int/rfilir- 
mur ,  itl  t^^t  iu  oiiiiii  |)ti|Mili>  alii-iiit  ail 
qufiii  veaitMiius,  iUivh  iiuinl  fiati-r  fuits 
»iin,  iic  iicciijuiil  iiii^  (lcsitlurit)  lc  haliiMnli. 
Ncc  liuc  fiiit  iii«-ii(|o>iiiii,  (|iiiu  iiiiilliiiii  |)i'i>- 
|>iiii|iti  Mx-aiiliii  ad  iii\  ictMii  Iralci  ct  -^o- 
lur;  iicc  liiil  illiciliiiii,(|uiu  iiitci-diiiu  liccl 
veritaleiu  |)iu(lciitcr  ahscoiulcrc,  nc  ma 
luin  coiitiu^ul,  ({uuiuvis  lucutiri  iioii  liccut. 
Tulit  i-rtjii  Ahiinelfrh  itrcs  t't  innifs,  rt 
servos  rf  anrillas,  rt  ilrilit  Ahraftain,  id 
csl  ipsi  Abruliu',  pro  luolesliu  scu  iujuria 
uul  culpu  circu  ciiiii  coiiiiiiissu,  ut(|uc  ud 
huiiorauiluiii  cuiii  luii(|iiaiii  Dci  uiuiciiiii  uc 
vatciu,  (^l  itcm  ud  ca|)tuii(luiu  beiicvolcn- 
tium  ac  aiiiicitiam  ejiis,  iit  etiam  provoca- 
ret  eum  ad  oruiidum  pro  se  ac  miilicribiis 
suis,  toluquc  doilio  Sliu.  lirililiiliti/nr  illi 
Sarnin  u.riirein  sttnin,  rt  nit  :  Trrrn  cu- 
rnni  cohis  cst,  id  est,  lota  li8BC  regio  meu 
in  vestio  prospectu  est,  et  ad  usum  ac 
placitiim  veslnim  parala  :  nhiruintjnr  tlhi 
placiierif,  hahitn  ciiin  luis  domesticis.  Hoc 
sinfjiilariler  di.vit  ad  Abraham,  tanqnniii 
ad  patrcmramilias.  (piem  celeros  scqiii 
oporlet  ad  habitundum  quo  ipse  elegciit. 
Saraa  autem  di:rit  :  Eccc  mille  nrfjentcos 
dedi  frntri  ftio,  hoc  Bsl  Abralue  tuo  rna- 
rito  quem  fralriun  tiuim  vocasti.  \L\  hoc 
patet,  quod  Abimelech  dedit  Abraha'  tan- 
tam  peciiniam  piicler  oves  et  boves,  ser- 
vos  ac  famulas.  IIoc  erit  tihi  iri  cclanicii 
oculoruni  ad  omnes  qui  tecum  siiat  :  id 
est,  doniim  istud  pecuniarium  sil  lihi  ad 
pepla  emenda,  qiiibiis  faciem  tuam  legas 
usque  ad  oculos.  inter  omnes  apud  (juos 
fueris,  ne  e.x  inspcclionc  pulchiiliidinis 
tuse  le  ament.  el  viro  luo  le  subtialianl. 
Vel,  in  velamen  oculoriiin  liioium.  id 
est,  ad  operiendum  oculos  tuos  quiim  pcr 
mortem  fuerint  clausi.  ulpote  in  pra>|)ara- 
tionem  funeris  tui  :  ut  elegans  exstet  irri- 
sio  :  quasi  dicat  :  Ouum  velulam  te  esse 
jam  noverim.  poliiis  te  oporlet  cogitare  de 
pcrtinonlihus  ad  funebria.  (piain  uli  lali 
modo  loquendi,  per  quem  alii  inducantur 


A  ad  appclciidiim  le  |>r()  iixore.  V(d,  lloc  crit 
libi  III  \tdaiiicii  ociiloiuui,  id  cst  pro  mc- 
moriuli  v<M-ccuuilia'  (|uaiu  iiiiik;  pateiiK,  et 
ad  opcricudiiiii  ociilos  tiios  ac  fucieiu  a 
putloic  pia^seuli,  sim  atl  ndevaudiim  ct 
cripiciitlum  It*  a  coiifiisioiic,  quia  pcr  do- 
iia  isla  l(!  (!tiuiu  liouoiu\i.  AV  i/ninn,niinr 
Itrrrr.irris,  inrinrntu  tr  ilriirrhrnsitm .  llo(! 
i|iiidaiii  cxpoiiil  sic,  id  esl,  acct^plam  u  iii(( 
iii  iixorciii.  Sctl  iioii  \idcliii  (|iiod  Abiiiic- 
lccli  acccpil  Saraiii  iii  coiijii^^cm,  siciit  ii(!c 
IMiarao,  scd  ulcrqiic  coi  iim  lioc  facere  iii- 

H  lciidcbal.  Ksl  igilur  sensiis  :  .MciiKiiilo  le 
dcprcli(rnsam.  hoc  (!st,  iti  modo  lo(|iiciidi 
iilicito  scii  mcndoso  aiil  pcricitloso  iii- 
veiilum,  quiu  viriiiii  luum  vocasti  frulrem 
liiiiiii.  riide  seciindiiiii  Habbi  1'uuliim,  di- 
ctio  Ihibraicu  hic  posila,  sonat  i-edargiitani. 
Ornnte  nutem  Ahrnhnm  pro  Abimclech 
cl  miilicribus  siuc  domiis,  snnarlt  Drns 
Ahinirlcr/i,  r(id(lendo  (Mim  saniluli  perfe- 
Clic,  cf  uu-orcm  ancillnstjuc  cjus,  ct  pciicre- 
runt.  ('oncluscrnt  enim  Dom^iniis  innnrm 
rulram    iloiniis  Ahimclcrh  jyrojilrr  Saram 

C  uxorem  Ahralav ,  hoc  esl  pio  cul[)a  com- 
luissa  in  ablaliouc  Sarje  a  siio  iiiaiilo. 
I'cr  uxorem  aulciii  Abimclech,  inlclligiliii- 
uxor  cjiis  vcl  principalis,  vcl  unica.  Kl  [icr 
aiicillas  illius,  inlclliguntur  ejiis  concubi- 
n;o,  aut  conjuges  servorum  suorum. 

Prgelerea.  jiixla  spirilualem   inlclligen-  sen»uss|.i- 
tiam,  per  Abraham,  ut  dictum  est  saepe,  '■''^"*'"'- 
significalus  est  Christus ;  pcr  Saram,   Kc- 
clcsia,  qufR  est   soror  Christi,  el  iixor  seu 
sponsa  ipsius.  Dicilur  aulem  soror  Chrisli 
(luj)lici  ralione.  Priino,propter  communio- 

D  ncm  nalura;  humauic  in  ulris(pie.  Secun- 
do.  propfer  spirilualem  regenerationem  cl 
obedienfiam  prjrco])l()i-iim.  sicuf  ail  Sal- 
vator  :  Quicumque  feccril  voliinfafem  Pa-  Maiih.su, 
tris  mci,i[)se  meus  fraterel  soror  et  mater  •'''• 
esl.  Pcr  Abimelech  quoque  significantur 
principes  mundi,  scii  invisibiles  potesla- 
tes.  qiii  voluerunt  Kcclesiam  violare,  nec 
pofuerunl  :  quoriim  principum  miindano- 
rum  qiiidam  per  iiispiiatiouem,  aiil  alio 
modo  correpli.  conversi  suiil.  ef  ex  igno- 
rantia  sua  aliqualiler  e.xcusabantur,  quem- 


IN\HII\IIM    IN    I   \l'      \\l    i.lNKHIH.    —     AIU.     lAII 


iH\ 


/'im.i.n  ti(|iniii|iiin    riilfhir  Paiiliis  :  MiNri-icttnliaiii  A  siiiin,  oiiiii(|iir  (ilii  istii  (irrfrrcnl  :  ol  ila  |i|ii- 


iMiiisiMiiliis  siiin.  ijiiia   i^MiDiaiis  Frci  iii  iii 
rrnliililalr.  .Naiii  i'l  alii|iii  |H'itiri|M-s  lalrs. 
riifriiiil   riirporalilri'   iasli;^Mli  |ir(i|)li>i'  (<\ 
cossus  siios   iii  (iliiisii   S|iiiiisaiii.   (|iins  cl 
hiMis  |»ra'S('!'\  a\  il,  iif  •;iaviiis  iicccairiil  iii 
cain.  Ociii(|iic  |)i'inci|)cs  sic  convcrsi.  iclii 
Iciiinl  sci'\  is  i|iia'  ipsis  acciilcranl.cl  i|iiaii 
ta  cis  iiislarcnl   sii|i|)lici.'i,  iiisi  incnilcrciil 
(lc  sna  liansyrcssioiic  conlra  (lliiisli  llcclc- 


rcs  iiiinislii  |ii'ilrri  ili,  siinl  conscisi.  ijni 
liiis  (iliiisliis  iHhocalns  inlci|M-|liiliiii|iic 
lioininiiin  iipiKl  l'iilrciii  \ciiiiiiii  iiii|iclru- 
\il.  i|iii  iiiauM.i  h"iiiiiiii  iiiiiiicra  oliliilt*- 
iiiiil.  cl  siius  iiiiiiislros  lcccriint  Olirislo 
siilijcclos  ;  sici|iic  ilc  cclcro  ciiiii  siiis  fu- 
iniliis  s|iii'iiiiiililci'  rccnndi  clTccli.  scmcn, 
in  i|iio  ciilhis  Mci  nc  liilcs  ciiilmlicii   iiinii 


snnl,  ^'cnnciniil. 


AKTICl  LIS    LXII 


nxposrno  i.riTKHAi.is  c.viMTn.i  vicksimi  imiimi  :  visii.wii  .vitkm  domim  s  s.xr.vm.  Krc. 


\ 


(>eii.  xviii 
l'i. 


Ihid.w» 


Ihid.  I: 


J IS  l  r.[VI  r  ((iifrnt  Doiiiiniis  Sttrani  , 
Ikh'  csI.  snpornaturalcm  rccundilatcm 
tradidil  o\.  siciif  /troiiii.smif  oi  por  anj,'cli- 
cam  assortionom.  (•/  iin/ifrrif  i^iur  foriifiis 
rsf.  (\i/icr/)if(/iir  rf  /ir/irrif  filiiini  iii  srtir- 
rtiitr  sua,  vidolicot  nonagonaria,  frmporr 
t/iio  /inrt/i.rrrtif  ri  Di'tis.  hoc  ost  dio  oo- 
dom  (]uo  oi  priodictum  ruit  ab  angclo,  au- 
no  scilicot  rovoluto  ab  illo  dio,  juxla  quod 
supra  dicluiu  osl  :  Hovertens  voniam  ad  to 
tomporc  islo.  cl  habebit  filium  Sara.  lo- 
carifijKr  Ahrahain  iiomrn  filii  sui,  queni 
i/rnuit  ri  Sara.  Isaar.  Hoc  onim  nomen 
praMiunlialum  1'iiit  oi  ab  anjjohi.  (]uomad- 
inodum  supiii  logilur  :  .\il  Dominus  ad 
Abraham  :  Sara  pariet  tibi  filium.  voca- 
bisquo  nomon  ojus  Isaac.  /f/  rircanwidif 
ritnt  octavo  rfir,  sicut  prwccperat  ei  Deus, 
pronf  suporius habitum  ostrlnfans  octodi- 
orum  circumcidetur  in  vobis.  Porro.  quod 
soi|uilui',  i/iiiuti  cenfKiii  rs-^irf  aiiriorinn , 
non  loforlur  ad  verbum  immediateprfeeo- 
dens.  vidolicel.  Praecoporat :  sed  ad  vorbum 
istud.  Circumcidit  :  quaudo  onim  pra^co- 
ptum  ciroumcisionis  accopit  aDomino.  fuit 
nonaginla  annorum :  sod  dum  illnd  imph^- 
vil  in  Isaac.  ceutenarius  fuit.  Idoo  sub- 
ditur  :  Hac  quippe  a^fate  patris,  natus  est 


W  Isitiir,  id  cst.  qiium  palor  siius  Ahiiiham 
orat  ccntum  annorum. 

Di.rifqiic  Sara  :  Risiitn  frrit  nii/ii  Dri/s: 
hoc  est.  cansam  ridondi  ol  •.doriiindi  ac 
admirandi  dr  inairniludinc  boneficioruni 
snovum,  pra>stitit  inihi  Dous,  concedondo 
mihi  hunc  filitim  stipra  natttraiu.  Qiiirntn- 
t/iir  tiiiilirrif  ista.non  soltim  corporali.  sed 
intoriori  audilu,  rorriilrbif,  hoc  ost.  con- 
ittatulabilur  ,itilii  do  beneficiis  mihi  desti- 
por  datis.  Hiiic  puor  ille  vocatus  est  Isaac. 
quod  risus   intorprelatur,  ut   diclum  esf. 

^  Riirsumque  aif  Sara  :  Quis  aiK/itoram . 
id  est  eorum  qiii  ista  atidicrint,  ci-ederet 
Ahra/iam,  \\oc  ost  ipsi  Abrahtr.  ly^/or/  Sara 
Iacfa/-et  filiuni  ciuem  peperit  ei,  vidolicel 
khvA\\3i,  jam  seni  ?  Ista  sunt  verba  exsul- 
tantis.  Quasi  dicat  :  Partus  iste  tam  super- 
nattiralis  ac  mirus  est.  quia  et  ox  nattirali 
dispositiono  alqtie  ex  senio  sterilis  fui , 
quod  vix  aliqiiis  croderet,  si  recitarotur  oi 
ros  ista  ab  Abraham.  Refert  Lyra.quod  in 
Hobrjeo  habotur  pluraliter,  Filios.  Deindo 
narrat  fabulamJuda^orum.dicontium  quod 

D  Sara  in  die  ablactationis  filii  sui  Isaac.  la- 
ctavil  et  filios  vicinarum  mulierum.  qua» 
suspicando  dicobant,  quod  Sara  non  acce- 
pisset  filium  illum  exAbraham,sedabaIia 


itM  KMARHAriO    IN    CAI'.    \\l  liK>KS18.    -      Alil      I.XII 

iiiulieie  |>rii  |»re(io.  (liii  fdhiilif  iihv  iat  i|iiim1  .\  utiiiiiiuiil,    qiiotl    isliitl   t-t)iii|ilf\iiiii,   (liiiii 

<lii-tiiiii  fsl,  niii-iii  |)«-|>fiil  fi  juiii  sfiii.  l!fr-  Uaac,  iit>ii  fsl  iii  llfhiifo,  iit-i|iif  ilf  Ifxlii. 

tuni  e:>t  i>i|iiiilfiii,  (|iiot|  lilioA  illt>N  iioii  |H'  l)i('il  itat|iif  l.yiu,  i|iiotl  sff  iiiiiiiiin  llflirifos 

peril  Aliiuhu^  Suia  ((iit>i|iif  luiiitliii  ^iuvitia  «lictio   iilii  llfhiaicu,  arc;i|iiliii'  liie   iii   Iri 

fuit,  i|u«m1  viciiii  «^jus  fuiii  «'«>iicf|iissf  iio-  plici  hi^iiincalionf.  1'riiiio,  jiro  itlololulra- 

vtM-uiit.  re,  iil  sil  si-iisiis,  <|iit>(|  SiHit  vitlil  Isiniu-ifiii 

Civoit  iijitur  puiT,  sciliffl  Isaac,  cl  nh-  iili(|iia  liic ifiilfiii  t|iiif  inl  itloloiiilriiiiii  pfi'- 

huhihis  rst ,  (|iiiiiii   fssfl    liiiiius,  lioc   fst  liiifhuiil.  l  inlf  iii  .Sf lioiiislica  rfcilaliir  lii- 

triiiiii  aiiiioriiiii,  iit  iii  Scholasticu  hahcliir  sloriu  :  Traiiiinl  llfhrii-i,  (|iitit|  Isinafl  iiisli- 

histuriu.    Kt   lioc  crat    nia^Miif  tlilfftioiiis,  ^'ahiil  piifrnni  Isaiic,  iil   atloi-ai-(!l  inia^iiics 

quoil  Saru  juiii   uiiu<>  lucluvil   iiiinin  sniiiii  liilfiis  a  sf  raclus.  Sfciiinlo,  pro  occi(l(3r(>, 

ubcrihus  pi'o|)riis,  (piasi  ('iiin  laclc  corpo-  nl  sit  sfiisns,(|ii(>(l  Saru  coiisi(ifi'avil,(]UO(l 

ris  ciipifiis  iM   hoiiilalfin    ininiitifri;  sna- H  hniiifi  i|n!i'rfl)iil    vfrsiih^  o(-ci(ifr(*    Isaiic . 

infiltis.  Fciihjiii'  Alirnliiiin   ifinnilr  iiinri-  t|iiiilfiiiis   lif  rfililiilf  iii    acipiirf  if  I .  Tf  rlio, 

iHuiii  siiis  (lonifslicis,  viciiiis  <>l  aiiiicis, ///  pro  iascivirc.  ila  (|iioil  Siiiii   pfipfiuiil   Is- 

die  iihliiilutiiniis  rjus,  vidclicft  Isaac,  (pii  inaflfin  fsse  iasciviiiii  :  iilio  liiiiiiit  iic  li- 

iii  (lif  illii   piifi'   |)iiino  at-cfssil  aii   iikmi-  iiiiin   siiiiiii  iui  siniilia  provocai'(5l,  idcirco 

saiii  palris,  ct  tpiiii  f.xtiiiic  piifr  laiili   ro-  di.vil  inarili)  :  Mjitc  aiicilliiin  lianc,  otc. 
horis  fiiil,  ipiotl   niajor  spes  a|>pai-fl>al  i\i'  Vfrniiiliiinfn  (^xposilioiics  piiciiilii'  iion 

fjiis  pfitlnriilioiif  iii  vilii.  Quinin/ur  viilis-  soliini  al)  llfhiifis.  scd  fl  a  (liiliioiicis  siiiil 

srt  Saru   filiuiu  Af/ur  .h'ij!//itiu'  luih-ittvin  prolalu'.  Dicilnr  fiiiin  iii  (iiossii  :  Vidissfl 

/•/////    Isuur  filio  siui,  ili.rit  ud  Ahruliam  :  iiidfiilfin.  clc.  I)ii|)iicil('i'  hoc  (^xpoiiiliir  : 

Kjiii'    uiiiilluiu  liuiir,  rt  filiuiu  rjus  ;   uiui  \r\    tpiod    Isiliacl    idolis     illSIIIII    iccil,    Vcl 

eniin  rril  lirrrs  filius  unrilhv  ritiu  filiit  qnod  adv(;i'siis  Isaac  vindica\  il  sihi  priiiio- 

laeo  Isaai .  C  f^enila  lanqiiain  inajor  a^tatc.  In  Scholasti- 

Sfciindiim  L\ liim.  pio  Liidf nlfiii.  in  llf-  ca  (pioipic   liisloria  diciliir  :  (jiiiim  [)iicri 

hra'o  liiihftnr.  .Mfssiilifl.  tpiod  miilla  si^Mii-  liidfrfiil    sinini.  Isiniiei  hcdcbal  Isaac.    Iii- 

fical,  vidflicft  iiidfiilfin.  idololalianlfin,  Ifllf.xilqiif  Saia    iii   liido  [icrsecntionem, 

occidenlem.ft  coeiinlem.seu  lascivienteiii.  qiiodscilicet  Isinafl  [)Osl  Abralijcdorinilio- 

Et  dieit  qiiod  lianslator  noslcr.  videlicet  nein  vellet  dominari  iralii  siio  Isaac,  lan- 

S.  Hieronymiis.  vidftiir  haiic  teqnivocalio-  (piam    major  ef   senior  eo.   Ilis  consonal 

nein  ignojasse.  anl  non  iidvfilissf  :  ([uod  illnd  Apostoli  ad  (lalalas  :  Isqiii  sfciinduin    f.aiat.^w 

non  cfnsfliir  hene  sonai'(\  qiinm  H.   Ilic-  cainem  niiliis  est.  [)ei'seqiiebalnr  eiim  ([iii  "  ■ 

ronymiis  ([iiam[)eritissiiniis   iueiil    iii  lle-  seciindiim  spiriliim.  hoc  esl,  Ismaei  Isaac 

brapo,  (|iiamqiif  dilif^enlissimiis  in  transfe-  fralrem  siiiim.  Hiirsiis  siqier  ilind.  Luden- 

rendo.   Uenique  Habbi  Paiilus  hic  scribit.  tem.  Iiabetur  in  (Jdossa  :  Lubricum  et  la- 
quod  pijpdictiim  verbiim  llebraicum.signi-  D  scivuin  esse  docebat  ipsum  Isaac,  sicut  et 

ficat  ut  fiequenter  ridentem.  quandoque  ipse  erat. 

deridenlem.inlcrdum  gaudentem.aliquan-  Insn[)er  Habbi  Pauliis  leslatiir.  quod  lo- 

do  vero  ludfiitem  :   niinqiiam  vero  signi-  cus  iste  melius  e.\[>onitur  ab  aliis  llebra^o- 

ficat  idololalranlem,  nec  ocoidentem.  nec  rum  docloribiis.  ([iiam  a  Habbi  Salomone. 

coeuntem,  seii  lascivientem.  Unde  transla-  Nam  dicuiil,  quod  Ismael  videns  tam  gran- 

tor  noster  bene  se   habuit.   transferendo  de  celebrari  convivium  in  dieablaclationis 

prfffalam    dictionem    quandoque    per  lu-  Isaac,  irrisit  :  ad  innuendiim  ([uod  nihilo 

dum.  interdum  per  risum  seu  gaudium.  ininus  ipse  fieret   heres,  tanqiiam  major 

aliquando  per  irrisionem.  nunquam  vero  nalu  alque  legitime  natus.  (Juod  Sara  al- 

per  alia  significata  pra^dicla.  Heec  Habbi  tendens.  dixil  :  Ljice,  etc.   Dicilur  auteni 

Paulus.  Verum,  tam  Paulus  isle  quam  Lyra  Agar  ancilia,  quia  ancilla  erat  Abiaha?, an- 


KNMUIMIti    IN    lAI'.    \XI    (iK.NKMIH.  AHT.    LXII 

ltM|iiam  «liirrrrliir  iii  roiiiii^ciii,  rl   mnnsil  \  ///  iiliw.iihjfrlt .u\  ««sl  ciim  Irislilin  posiijl, 

aiiiilla  Saia».  1'in'lt'ira  Sara   i'.\   ilniiiti  iii  fnnriiiii  |siiiar|i>iii    snhtir    nnuin    iiilinnin 

sliiirlii  tlivil  :  {'".jicc  anrillam,  «'lc.  Niiiii  Dn»  '/"/»'  ihl  i-rnt.  |iiila  iihirlrm.  iil  liahrl  IraiiM- 

rt'M'lanli'  i'ii;;iii>vil,  i|iit)i|  Isaar  rsM'l   |tra'  lalio  alia.  rorlr  iil    |iiiri'  sili  ilrriirirns,  ml 

rlcrliis.  tl    |uinci|ialis    riliiis   .Miialia'.  ciii  ailio  i-ni  if  cliiiairliir.  ct   cjiis  iiiolnii  a  hi»- 

|»iimii^t'nilii  ilcliclianhir  c\  Kiilinalionc  tli  li^  |imlc^'ci  fliir  iinltirc.   I'it  nliHt ,  snliti/ur 

\  iiiii.  nniciiliir.  (|iiii'  iiiil  licrctliliis  .\liraliii'.  i-  riyiinir  jirnni/  i/iiiiiitinii  imtrnl  arrns  jn- 

(|liam    Siilii   Nolnil    pcrlincrc   iltl    Isiiiic.  noil  rrrr  :  ilirlt    rnlni,    Snn    rlilrlm   iinirlriitrni 

iitl  |smiiclcm.i|imm  Dcns  iKHi  tlctlci  il  .Mnii  /iiirrinii    :    |»iilaliiil    ciiiiii    .\f,'iir   iMiiiirlnn 

liic  licicdiliilcm  iii  lciiii  promiNsittnis.  iicc  m(i\  ilii  |icriclilaliiriim  :  rt  sn/rii.s  rnntrn, 

|»assnm   pcdis.   U('S|>Ollil('llir,  i|ntitl    \\rv   lic  Irrnrlt    mri-in    snnni,  rt  flrrll  r\     Irisliliii. 

■'('(lilalrni    potrsl    inlclli;:i    principiilis    cl  coinpiissionc  cl  limnrc  iirriiclioiinm  siii  li- 

niiijor   opnlcntia    Ahiiiliii'.  t|iiiini   (iil    iiilrii  It  lii.   K.nuuHrlt   iintrni    l)rns    ritrrni  imrrl, 

lnihclnr)  rcli^piil  Isaiic  lilio  siio.  itl  csl  riclnm  .\^:iir  pro  filio  siu» :   ncI.  vo- 

Diirr  arrriiit  Imr  .[liriihiiiii  /n-n  fillnsiin:  ccin  pncri.  (|niii  cl  i|>sc  Isniiicl  llchiil.  iihpic 

itl   cst.  vcrha  Siira>  tlc  cjcclionr   Isniiiclis.  nl  iilitpii  (licniil.dc  pcccalis  siiis  piriiilnil. 

(Iis|>liciicrunl  .\hrahii>  liiiKpiiim  iiiclcmcn-  .him  ciiiiii  ciiit  ilcccm  cl  sc|>lcm  anntiiiim. 

liii.  Miiltnm  cniiii  ililcxoral  Ismaclcm.  prii'-  iiiil  circilcr.  Niini   Irrilccim    riiit    iiiiiKiiiim 

scrlini   (pinm  ilin  liiihncril  ali|iic  dilcxcrit  lcmporc  circnmcisionis.  Kl  post  lioc.anno 

cnm  nt   nniciim   rilinni  ipii  viildc  amiilnr.  scipiciiti  iiiitiis  cst   Isiiiic.ipii  cliam  riiit  iid 

Ahiiiliiim  iiulcm  iioii  scivil  (piod  Siiiii  pro-  miiius  Iriiim   iiniKirum  tcmpoic  siiii-  iihlii- 

liilil  vcrha  illii  dcsiipcr  inola.  (iravis  cliiim  ctationis.  iit   crcditnr.   Imo  (piidiim   dicil. 

vidchalnr  .\hraha' cjcclio  ancilliiMpia' ciiil  (piod  crat   \i^Mnti  iiimorum.  ipiod   iion  vi- 

coujuxcjns  :  idcirco  dissimnliivit  iid  lcm-  dctiir.  Vnrnrltijnr  niii/rlns  Ihnninl  .\i/(ir 

piis  vcrha  Sarai.  Ciil  <ll.ril  J)riis,'\i\  visionc  (1  i/r  (■<rln.  hoc  cst.  angclus  de  cipIo  descrn- 

noclnrna  pcr  anjjeliim  :   Xon   tihi   vi<lc<t-  dens.  cl  in  aere  slans.  vocavil  ipsiim  Aj:ar. 

titr  tisiirniiii  qiiod  locnla  esl   Sara  siiper  tlirrns  :   Qi<i<l  ayls  Aynr  .-'  XdII  liinrrr. 

pucro  ct  sitpcr  aiicilla   lita,  etc.  lioc  est  E.raitdiril  cnim    Dcits  vocem  /iueri,  etc. 

de  amhornm  ejeclionc.  </iila  ln  Isaac  ro-  Omnia  isla  erant  consolaloria  verha.  7)>llc 

cabititr  libi  sciiicii,  id  est,  Isaac  principa-  jjiicrinn,  rt  fr/ic  manum  cjits.  A))criiit</i/c 

lis  filiiis  liius  cst.  el   ejns  posleritas  a  le  />o////////.s' or///o.s(;///.s-.  videlicet  Agar.id  est. 

specialitcr  proccssisse  dicelnr.  qnia  in  eo  ieeit  cam  videre  qnod  ante  non  vidit.Ideo 

ct   ('iiis   poslerilate  complcbiintiir  jirinci-  <.\\M\\uv:  Qii<e  ri</c/ispitlcn/n  ar/a<i',<thiit, 

palia  illa  qiuv  tibi  leci  promissa,  et   iiule  et  implcrlt   utre/n  aqmi,  </e</it<jiie  piiero 

(-hrislus  nascetur.  Set/  et  filiam  a/ici//ie  bibe/\',e\c.  Faclastjue  est  juvenis  sagitta- 

faciam  i/i  ge//tem  mag/iam.  id  est,  gran-  >-///.s,  habitavitr/ue  i/i  de.serlo  Pha/rin,  id 

deni   populnm   laciam    nasci  cx   Ismaele.  D  esl  nrbis  seu  lerrsp  sic  dictse.  Factns  est 

ijiiia  ,sc/ncn  tuum  cst,  \\oc  est  meritis  liiis.  ergo  ibi  juvenis  sagitlarius.  qiiia  exercuil 

Siirrc.rlt  lta</uc  Abraham  ma/ic  :  ex  quo  se  ad  sagillandum  bestias.  alquc  iit  relert 

elieitiir.  quod   in   nocte  prsecedente  iacta  Lyra,  Hebra'i  dicunt.  quod  exercuit  prse- 

sit   ei  revelatio  ista  ;  cf   fol/ens  j/a/ie/n  ct  das  et  latrocinia  de  transeunfibus.  Unde 

utrcm,  id  est  vas  seu  lagenam  atjuce,  i^n-  de  eo  pra^dictnm  est  :  Manus  ejus  conlra  Cen.xvi.ii 

posuit  scapu/a'  ejus,  etc.   Per  panem   et  omnes.  Ef  accepit  il/i  mater  sua  uxo/-e//i 

aquam   intelliguntur  qiuwumque  cibaria  </c  terra  ^Egtjpfi,  de  qua  erat  et  ipsa. 

et  pocula.  Eodem  tempore  dixif  Abi//ie/ech  rex  Pa- 

Quxv  ijitum  a/)iissef,  errabat  i/i  so/ifi<-  \cs,['\nse.  ef  Phico/  jjrinccjis  exe/-citus  ejus, 

</ine  Be/-sabee,  de  qua  dictum   est   anle.  ad  A/n-aham  :  Deus  fecu//i  est  in  u/iive/-sis 

Quumque  co/isu//iptn  esset  aqua,  qiise  erat  <juce  agis.  Jura  ergo  per  Deiu/i,  ne  /loceas 


SB4 


KNARR.VriO    l>   4:aP.    XXI   GK.>K8l(i. 


.\ivr.  i.xii 


mihi  i't  jjiKifetit   ineis,  ele.   Ahiiinil«'cJl  1->U' 

i»ei«<ns  iiriiiiiitMii   poss»'  \h',it  n<sisUM'e,  co- 

yiiuiiceiis  (|U(H|iif  .Vhratiuiii  <-^sf  |)ci   uiiii 

cuiii,  tiiiiuit  iMiiii  |>ro|>tci  adsislciiliuiii  l)«-i, 

G»n.  \is.  qua»  ei  iii  oiiiiiibus  adfiiit  ;  (*l   foil«  Al)i 
li 

iiiclfcti    istc    |)crc('|iit  ,   (|(ialilcr   .MMuliaiii 

>icci'al,  hci   adjutiis   auxilio,  (|iiutuoi'   rc 

^cs,  ut  «iictuiii  c>l  :   itlcirco   iiiiit  pacluiu 

paciti  eiiiii   Abraliaiii.  IMiicol  aulciii   vcfba 

r(*^is  a|)[»i't)baiiilu   riiiiiavil,   cl    iilcin   (;uiii 

rege  suo  pctebat.  lyi.iitifiu-  Ahrahntn  :  l'J//o 

juraho.  Et  inrrepnrit  ijisc  .\bialiaiu  Al>i- 

nielfih  V('^en\,jiri>/tti-r  ittitcinn  m/nit',  i/nvm 

ri  iih.stnli-rnnt  si-rri  illins.  Illc  riiil   plltcus 

quciii  auf,'clus  osteiidit  Af^ai',{|ueiii  pulcuiu 

fodciat   Abiahain   ante  Agar   ejeclionein. 

Servi   autciii   .\biinelecli    abstulerant    pu- 

teuiii  istum  Abraha*  violenter  |)ro  grc<,'il)us 

aliis  a(la(|uau(lis,  ul  in  Scholaslica  habetur 

historia.  lirs/ininliti/nt'  Ahinwlrrli  :  i^i'S(ji- 

vi  i/nis  ffvcrit  hanc  rein,scil  ct  tn  non  in- 

(llcasti  mihi  huciisque.  In  quo  patet  pa- 

lientiu  Abrah»,  et  qiiod  queriilosus  iioii 

fuit,  sed  laiiluiii  dainuiiin  et  viin  pcrlulil 

paticnter.   qiiuin   tanicn   a(|tia  sil    illis   in 

paitibus   prcliosa.  Tnlit  itiu/ac  Ahrahani 

nccs  ct   horc.s,  cf  ilci/it  Ahiinclcch,  id    esl, 

de  propriis  bobiis  et  ovibusdcdit  ipsi  Abi- 

inelech  munera,  lanquam  principi  lerra». 

Percns.-icrantijKe  ainho  firdas,  id  est,  pa- 

etum  amicitia^  inierunt  ctim  jurainento.  Ef 

statnit  Ahrahani   seiitcin   aijnas  scorsuni, 

(juas  dcdit  regi  in  leslimoniiim.  et  in  me- 

moiialc  qiiod  ipse  Abiahain  pulcum  illiim 

fodisset,  et   perlineref  ad  se,  ne  sibi  am- 

plius  auferretur.  Idiirco  vocatus  cst  locns 

ille  Bersahee,  id  est   ixilciis  septcm.  pro- 

pter  septein   prtefafas  afrnas  :  vel  putcus 

jiiramenfi,  qiiia  Abialiam  cf  Abimelcch  ibi 

laHlus    cuin    juiaincnlo    ririnariint.   liKKU 

eniin  infcrprctatur  puteus  ;  sai5.\.  septcm 

aut  juramentuin.Quocirca  scribit  Hierony- 

mus :  Isaac  non  est  nafus  in  valle  Mambre. 

sed  in  Geraris,  ubi  Bersahee  usque  hodic 

oppidiilum  esf .  In  Scholasfica  vero  historia 

continefur:  A  puteo  illo  circnmstans  regio 

dicta  est  Bersabee.  In  littera  vero  e.xpri- 

mitur  ralio  nominis  putei,  quum  dicitur  : 


.\  Nocatiis  csl  locus  illc  Hersabee,  (|uia  ibi 
utcr(|ui?  Jiiruvil,  (M  iiiieriinl  f(i'diis  pro  pii- 
tco  JuraiiKMili,  (Mc,  id  (^sl,  pro  lioc  (|iio(l 
piilciis  illir  pcitiiicrel  ad  Aln  .iliaiii,  sp(H'iu- 
litcr  laiiicn  pro  caiisa  alia  jaiii  dicla. 

Itcrcrsii/nc  sunf  Ahiinclcch  ct  I'hicol 
ciim  suis  minislris  ///  fcrrinn  Philistino- 
riini,  qiia'  cst  tcrra  Pahestina",  scii  pars 
ipsiiis  :  hoc  cst,  ad  iiibcin  siia^  liahitatio- 
iiis,  (|iiic  liiil  iii  lcira  l'hilistiiiii,  (|iiain  la- 
iiicn  iion  ciaiit  iii  lolo  e^ri^ssi,  vitnieiido 
ad  Abrahain.  Ahrnhani  nero  /jlantaint  ne- 

B  nins  in  licrsiihcc,  elc,  id  est,  co[)iam  ar- 
borum  circa  [iiitcuiii  illiim,  foisan  iit  de 
fiiiclibus  aiboriini  doinestici  el  hospites 
sui  reficerentur:et  secundum  Augusliniim, 
i|)se  emerat  s[)aliuin  illiid,  in  qiio  nemus 
planlavit.  Et  fuit  colouus  teme  Philisli- 
noruni  vel  ul  alii  liabent,  Paheslinorum, 
multls  ilichns,  habilando  iii  ca  (|uasi  iii 
aliena  :  dicuiilqne  ali([ui.  qiiod  habilavil 
in  ea  annis  viginti  quinque.  Postremo, 
quod  Abraham  dicitur  non  accepisse  he- 
rcdilalcm  in  terra  repromissionis,  seu  in 

C  isla.  ncc  [lassum  [icdis,  ut  in  Aclis  dicitur.    Aci.\\i.\i. 
Aii^Mislinus  inlclligit  de  hcrcdilale  sibi  a 
Doinino  danda,  non  de  hcredilale   [)i'clio 
cin[)la. 

.lu.xla  mysticos  sensus,  per  supernatura-  scnsusmy. 
lem  fecundalionem  partumque  Sara?,intel-  *'^"""'*' 
ligitur  superadinirabilis   nalivilas  Chiisti 
de  Virgine,  a  Sancto  Spiritu    fecnndala. 
Chrislus  ([iioque  esl  risus  ct  gaudinm  om- 
niuin  cleclorum,  quoniam  i[)sc  esl  Desidc-    -t.y^.  ii,s. 
ralus  cunctis  genfibus,  eoque  nato  angeli 
cecincrunt  :  Gloria  in  alfissimis  Deo.  Et  Lnc.n.ut, 

n  angeius  di.xil  pasforibus:  Evangeli/o  vobis  ' 
gaudium  inagnum,  qnia  natus  esl  vohis 
hodic  Salvalor.  Per  Abraham  pofesl  inlcl- 
ligi  Deus  Pafer ;  cl  per  ccnfenariam  ejus 
{etafein,  ffifernitas  Dei  Patris,  qua  inva- 
riabiliter  perduranfe,  Virgo  sacratissima 
genuif  Filium  ejus.  Insuper  Virgo  dignis- 
sima  dicere  quivif  cum  Sara  :  Risum  fe- 
cit  mihi  Dens,  id  est,  materiarn  summ.T 
exsultationis  contulit  mihi,  faciendo  me 
mafrem  Unigcniti  sui  inviolatain.  Qxi- 
cumque  audierit,  corridebit  mihi  :  quia 


KNAIIUAII"    IN    <   VI'.    Wl    i.r.NKHIH.    —    AIIT.    I.XII 


iH« 


iiiiisrisi  riilclfs  ntii^ialiilaiiliii   iii    lini-  Ix- 
alissiina<  \ii';;iiii.  (.IihmI    aiilriii    lia>i'  ViiKii 
riliiiiii    lai-la\il,    laiii    sii|m'i  iialiiialr   cial, 
i|iii)il  i|iiasi  iiincililtilr  \ii|rlmliir. 

1'i'irh'i'ni,  i|iiim|  Miialiaiii  IVcil  coiinI 
viiiiii  iii  (lic  alilaclalioiiis  Isaac,  lioi'  dcsi- 
^iial .  i|iiimI  Dci)  |ii'aM'i|)iii' placcl  ahsliaclii) 
ridcliiiiii  a  caiiialihus  iihlcclainciilis.  IMn- 
is.\\\\i\.v.  plci'  (|iiimI  l()i|iiiliir  Isaias  :  niicin  ilocclul 
Doiniiiiis  scicnliain  '.  cl  (|iiciii  iiilclli^crc 
lacicl  auililiiiii  '.  Ahlaclalus  a  larli'.  a\  iiUos 
ah  uhci'(\l*ci-  ciiidclcin  vcro  liisiiin  Isinaclis 
ciiiu  Isaac.  ri^iiiala  csl  dciisio  (lliiisli  cl 
cjus  tidcliuin.  ah  iiidiiralis  ali'ocihusi|uc 
JiuhiMs,  ao  cclcris  pci  lidis.  (Juod  cl  .\po- 
i;,iiiii.\\,  sloliis  ad  (lalalas  r\|)ouriido  ilissci'iiil.(|iiod 
cli>c'li  cl  spirilualcs  Israclila»  a  carnalihiis 
illis  Jud;ois  porsoculionciii  siint  passi.  Prr 
cjnMionrin  driniiin  aucilho  cl  lilii  cjiis  {{v 
d()in ;)  Ahiaha',  si>,Muticata  csl  rcpiohalio 
pci  ri(hv>  Synai;(\ya\  ct  oarnaliuin  rilioiuni 
ipsius,  ac  oinnium  {jui  c.\  solo  scrvili  li- 
inoro  sorviunl  (iiirislo,  (lui  omnos  ah  olo- 
ctornin  Koclosia  rcpcllunlur.  lusu|)or,  por 
lioo  ipiod  .Vhraham  iin|)Osuil  ipsi  .Vgar  pa- 
ncs  ct  ulrcm  a(jua>,  datur  intollij4i.{]uod  in- 
lidoli  Synagoga»  Dous  roliciuit  sua  oarnalia 
sacramonla,  ol  liltoraloni  atquo  insipidam 
Scripturarum  oxpositionom.  Proptor  quod 
orrat  in  soiitudino,  tanquam  dosorta  a  Deo, 
ot  liiiis  suis  in  caplivitalom  rodactis  com- 
palitur.  iVr  lioc  voro  qiiod  angoius  hanc 
Agar  vocavil,  ot  lilio  ojus  subvouit  por 
pulei  aquam.  nolatiir  rinaiis  conversio  Jii- 
divoruni,  ot  oorum  por  Baptismum  sal- 
vatio. 

Insnpor  per  hoc.  quod  Abimelech  cnm 
suis  vcnil  ad  Abraham,  oo  quod  videret 
Doum  osso  cum  oo,  signatum  ost.  (luod 
principos  sipcuii.  gioriam  Christi  in  ojus 
Ecciosia  conspicionles.  ad  ipsum  conversi 
sunt,  et  promiserunt  obedienliam  ei,  abre- 
nuntiando  diaboio  in  Baptismo.  Vidorunt 
namquo  qualitor  Cdiiistus  por  suos  disci- 
puios  idoloiatriain  undique  dissipavit,   et 


.\  iiiliiiila,  soliqiic  omnipoli-nti  D(-o  poHHihi- 
lia  h'(-il  miiaciila.  J:'f  inrrr/niri/  Altinn'- 
lirli  /n'(t/ifrr/iiifriiiii  Ki/inr,  i/iirin  vi  ithsln- 
Irrnnf  srrri  illii/s  :  lioc  «^hI,  (ihriHlns  pcr 
siios  iiiinisti-os  rcpi-clicndil  principcH  con 
vorsos,  sallcin  iii  sai-iaiin-nlali  coiniii  coii 
rcssionc.  pro  lio(-  (|uod  pci  iniscMinl  iiifidc- 
lcs  salrllilrs  siios  inipcdirc  ridi-lrs  ah  iisii 
Itaplismi.  graliaiiupic  Itaplisnialis  |)i'ii'ri- 
|ici'c  scii  aiirciir  |iii)  |iussi>  lioiiiinihiis. 
(Jiiod  laiiirii  aliqiiaiido  coiili;^'il,  ignoiaiili- 
hiis    ipsis    |)rincipihus,    iioc    cogiiovciniil 

|{  qiiaiii  cuonnc  riicril  liix;  pcccaliiiii,  i{iio 
usi|ui'  illiiiniiiali  riicrunl  a  Cliristo..Vl  voro 
pcr  hoc,(|Uod  .\l)i'aham  liilil  ovos  ol  hov(^s, 
cl  dcdit  cas  Ahiiiirlnli.  insinuaiiii  qiiod 
convorsis  prinoipihns  Chrisliis  adjuii\il  ti 
dclcs  innocontos  ol  onns  divinorum  praice- 
pioriiin  promptissimo  hajiilautcs.  ad  a'(li- 
rioauduin  cl  (Mnitorlandum  prinoipcs  iiios. 
(Jui  principcs  (|uando(iuc  taiii  virluose  so 
habucrunt,  qnod  (iiiristus  popuio  stio  cos 
pradooit.  /*rrr/isserunlr/uc  araho  faidun  : 
quia  Salvalor  voniam  ol  saliilom  ois  [)ro- 

C  inisit.  ipsi  (pio^iiic  Clirislo  so  ohtulcrnnt. 
ot  ridolitalom  proiniscrunl  oidom.  E(  sfa- 
fiill  Ahraliam  srpfcm  agnas  scorsuni.  Per 
agnas  iias  inleiiiguntur  septcm  dona  Spi- 
rilns  Sancti,  quae  in  Ecclesia  locum  sor- 
liunlur  spooiaiom  at{pio  prai^cipuiiiii,  quae 
(Uiiistus  iargitur  conversis.  in  testiino- 
niuin  quod  ipso  lodit  puteum  istum,  lioc 
est.  (luatonus  ipsi  por  dona  ilia  clare  co- 
gnoscant  et  laleantur,  qiiod  Doininus  Jesus 
Christus  sacramentum  Baptismi  priino  in- 
stituit.  Idcirco  vocatus  est  locus  ille  Ber- 

D  sahee,  hoc  esl  putous  septem,  seu  puteus 
jiiranienti.  In  Baptismo  otcnini  inlundun- 
liir  his.  qui  baptizantui ,  septom  dona  Spi- 
ritus  Sancti,  et  ipsi  in  Baptismo  se  obii- 
gant  Ueo.  Ahraham  vero  plantaxit  ?iemus 
in  Bersahee,  id  est,  circa  fonlem  Baptismi 
in  Ecciesia  fundavit  ac  slabiiivil  muititu- 
dinem  ridoiium  copiosam,  qui  sunt  arbo- 
res  fructuosae  simui  iocata?. 


iHi) 


KMAHHAriU    l.>    CAF.    XKII    lil'..>l(:)ilM. 


Altt      l.\lll 


AiriM  l  LIS    I.XIII 


ELtlJIIAIIO    IIIIKUAI.IS    t.VlMlll.l     M1.I-..M.MI    M-.(.l  M)l     ;     i.il    I.    l'OMi.llA\l    l.l.MA    SlNT, 

IKMAVII     ItU  S    AllltAIIASI. 


IV 


lilirrAri  K  <ltiiitU'  uiaf^niliKlt)  [xmIh- 
i-lionis  Al)ruhu',  iii  obnlifiiliu  rl  liilt', 
fxcfllfiilia  (|ii()(|iir  iiroinissioiiiiiii  (Itrsiiix-r 
sil)i  ructariiiii.  (Jnd'  /jo.sfi/iiani  ijcsta  siinf, 
hoce-.l,  |)ost  ('xplclioiieiii  foiiiiii  (|ua*  scii- 
ptu  siiiit  (•apitiilo  |)i'a'cci|ciili,  fc/i(tirif  lJi'u.s 
Ahinhiun.  Alitci'  lciitul  Dciis,  ulitiM'  cuio, 
ulilci-  iiMintliis,  alitci(|ii('  (liuboliis.  Dciis 
eteniiii  lcntut  hoinincs,  iil  prohcl.  iit  co- 
lonct,  iil  ulios  iiidc  a-diricct.  Tcnlat.  iii- 
(|iiam,  iit  prohct.  iioii  iil  ipsc  ali(|iiiil  dis- 
cul,  c.xpcriuliir.  uiil  sciut.  scd  iit  ciiiii  (|uciii 
tcnlat,  o^tcndal  probaliiin,  lidclcni,  ido- 
neiiin  :  sicquc  virliis  cjiis  aliis  ad  coruiii 
iedilicatioiicni  patcscal,  sicqiic  is  qiicin 
lciitat,  }<Ioriosius  coronctur.  iJiaboliis  aii- 
lcin  lcntat  ut  rallat -.  caro  tilillal.  cl  iiialc- 
rialilcr  scu  occasioiialitcr  iiicilat.  Ouali- 
lcr  vcro  intcllij,'('iidiiiii  sil,  (|iiod  sciipliiiii 
jacob.i.  est  alibi.Dcus  neniineni  leiital.  cl  dc  miil- 
'^'  lipliei  tcnlalione  ;  qualiler  etiaiii   lentan; 

diversimode  conveniat  Deo  ct  iniindo  ac 
earni  atciue  diabolo.  supcr  septcin  Caiio- 
nicas.  prteserliin  .lacobi.  dilTuse  scripsi. 

Itaque  Deus  tentavit  Abiahain.  id  est,  ex- 
perimentuin  seu  probalionem  sumpsit  de 
fide  et  obedienlia  ejus  ;  cf  dixil  ad  eiun 
in  visione  nocturna.sive  in  somno  factum 
sit  hoe,  sive  in  vigilia,  et  per  angelicam 
apparitionem  ac  subminislralionem  locu- 
tus  est  :  Ahraham  ,  Ahrahaiu.  licpelilio 
nominis,  indicium  est  amoris  ac  familiari- 
tatis.  atque  excitandse  altentionis.  (]irca 
quod  loquitur  Origenes  :  Vir  iste  prius  vo- 
cabafur  Abram,et  nusquam  legimus.quod 
hoc  nomine  vocaverit  eum  Deiis.  aut  di- 
xepit  ad  eum.  Abrain.  Non  enim  vocandus 
fuit  a  Deo  nomine  delendo,  sed  nomine 
quod  ipse  Deus  donavit.  At  ille  respon- 


kilif:  .\dsnin.  Forsitan  i'.\  voculioiK;  illa, 
cl  noiiiiiiis  siii  ingciiiinatit)iic  cvigilavil, 
({ucinadiiiotliiiii  priiiit)  Ucgiiiii  habcliir  <U'  \  /tey.ui, 
Saiiiiiclc.  (jiii  Dco  vocantc  ciiin  alijiK!  di-*'^' 
ceiitc,  Sainiicl,  SuniiKri,  siirrc.xil  dc  soiiino, 
et  ciiciirril  ud  Hcli.  .1//  ////  .•  7'o/(i',  id  est 
tci-uin  ai-fipc.  /'idiiiii  fiiinii  niiiijcuif am 
ifiicin  di(ii/is  Isiiitr,  cf  radc  in  tcrraiii    Vi- 

sioiiis,  id  est  iii  JiKbcain,  prjeserliiii  iii  il- 
laiii  .liida>ii'  parlcm,  (|ua'  iiilcr  moiilaiia  (^sl 
sila  :  (jiia'  (li(-itur  lcrra  Visioiiis,  (|iioniam 
ipsa  a  loiigc,  cl  dc  ca  a  loiigc  vitlcri  po- 

H  terat,  ut  in  Scholaslica  historia  conlin<!- 
Iiir;  v<d  (jiiia  in  ea  habuit  Abraham  plur(;s 
visiones  seu  appariliones  (d  revelationi^s 
divinas,(|iKMnadmotlum  <^x  pra^habitis  elu- 
cesi-il.  L'ndc  in  Isaia  Jeriisalcm  scii  Juthea  /,  xxn.i. 
vallis  Visionis  vocatiir,  (|iio  scribilur,  Oniis 
\allis  Visionis  ;  <|ut)iiiaiii  fiiil  lerra  liabi- 
lationis  Frophelarum,  quibiis  copiosissime 
facla}  sunt  revelutiones  et  visiones  cce- 
lestes. 

(Jiiidam   per  terram   Visioiiis,  int<'lligil 
montcm  qiii  fiiit  luiic  prope  Jerusalem,  in 

C  quo  monle  Dominus  jussit  ipsum  Isaac  si- 
bi  offerri  :  qui  mons  dicitur  terra  Visio- 
nis,  quia  ab  eo  poterat  terra  promissionis 
in  circuilu  late  ac  longe  videri.  Sed  hoc 
reprobat  Kabbi  Paiilus,  quoniam  Deus  pri- 
mo  non  ostcndil  .Vbraluc  in()iit<'m  in  qiio 
Isaac  immolari  dcbebal.  sed  tcrram  in  qiia 
erat  moiis  ille  :  et  istud  apparel  veruiii, 
pra>sertim  quoniam  Deus  loqiiitur  de  terra 
Visionis,  et  de  monle  isto  quasi  de  duobus 
locis  distinclis,  dicendo  :  Vade  in  terram 
Visionis.al(|uc  ibiyoffer  eum  in  holocaii- 

D  slum  supei'  nnum  montiiiin  qucm  mon- 
stravero  libi.  Heprobat  quoque  Uabbi  Pau- 
lus,  quod  diclum  est,  terram  promissionis 


KN  Mlll  \  I  IH    IV    <.AI'      XMI    «iKNKHIH. 


Alll       I  Mll 


ih: 


|)otiii^st>  in  cinMiitu  ('(iiis|iiri  a  iiiniilc  prir    A  iiioiis  MMiiii,  i|iii  |i(>sI«mi  inlililiis  )'sl  ciNilali 


ralt)  :  ((iiia  \isiii  lalis  iiiipi-ilicliatiii'  pcr 
alios  iiioiitcs  iii  ciiciiitii  Jcnisalciii  c\si- 
slcillcs.  Scd  isliid  11(111  \i(l('liii'  ciricacilcr 
(licliiiii.  .\aiii  ilici  poss(H,  (pKid  iiniiis  illc 
liiit  allioi'  aliis  inoiililMis.  iiiio  iii  Scliolii 
slica  lciliii  liisloiia  :  lii  siiiiiinilalc  inoii 
liiiin  .liidasc,  cial  inonliciiliis  ciiiincnlior 
aliis,  dicliis  nions  Moiia. 

l  ndc  siilijnn^iliii'  :  A/i/nf  ihi  offcr  riiin 
iii    lu>h>i(iii\hiiii ,    sit/it'i'    iiiiiiiii    niiin/iniii 


Jcrnsalcin,  ci  in  ca  iiicliisns.  in  (|iio  Salo 

iiioii  tciiiplnin  consinixil,  jnxta  illnd  :  iUi'-   Ufar.ui, 

pcniiit  a^dilicarc  tcinpliiin  in  inoiili-  Moiia. 

Uicil  aiitcin  Kahlii  l'anliis,  (|iiod   iii  iiioiiti- 

lioc  cclclnata  cst   passio  (iliristi,  cl    (jiiod 

iti  co  (lliristiis  sc  olitnlil  1'alii  :  ipiod  iioii 

(sl  idoiicc  diclniii,  (|iiia  in  iiionli- (iaUai  i:c 

passiis  cst  Cliristns  :  taiiicn   iii  tiiontc  islo 

aiil  pidpc  liiil  ('(i'iia(  iiliini.  iii  i|n(i  Sal\aloi'    l/ire.nv, 

ciiiii  Aposlolis  a^'niiin  ('iniicdil   pasclialiin. 


i/iirni   ninns/riiriro  /il>i,  id  csl.   ad    iiiajc-      cl  allaris  iiisliliiil  Sa(-rainciilniii. 

slatis  mca>  lionorcin,  rilinin   tniini  carissi-  H       hii/nr  Ahrahnni  <lr  nm/r  mnsnrf/rns 


iniiin  niacla  sivc  oci-idc,  alipic  occisnin 
lolnin  i-orpiis  cjiis  (-oinlnirc,  iil  cincrcs 
tantnin  dc  ipso  rcniancanl.  [sliid  (-lal  dil- 
ricilliinnin  o|)iis,  in  (|iio  (>l)cdicnlia  [loU-ial 
p(>rrcclc  cxaininari.  I)ciii(jiic  Dciis  ^olcns 
lidciii  cl  ohcdicnliani  .Vl)ialia>  plcnc  pro- 
har(>,  jnssil  ci  occidcrc  riliiiin.dc  ([iiojain 
sji'[)c  proinissioncs  a  Dco  accc|)il.  ([iiod  in 
ipso  vocarclur  ci  scinon.  ol  quod  rc^cs  cl 
nalionos  nasccrenlur  c.\  lilio  illo.  Ka  quo- 
([uc  vcrlia  [)i-oliilil  Dous,  qiuo  crant  inaxi- 


iii  (|iio  [lalcl  lcrvida  sn;i'  inciilis  |)idni[)li- 
liido  ad  ol)i-dii-ii(liini.  ([uia  iioii  [ira-stola- 
baliii'  iis(|iic  ad  auroraiii  :  s/nwi/  iisinmn 
sifiiiii,  id  (->!,  |)i';rij)aravit  cuin  ad  [)ii!laii 
diiin  li^Mia  [)i-o  liolocaiislo  [)ciiitiis  cuinl)n- 
rciido,  (liirrns  scrnni.  tfuD^i  /iiiwnrs,  (dc, 
(|ni  (scciiiidiiiii  l[cl)i'a'i)s)  rncrunl  Isinacl 
al([iic  l']lic/.cr.  (jiiod  iion  \id(!liii'  vcriiin, 
([iianliiin  ad  Isinaclcin.  (]ui  (iit  capiliilo  lia- 
hcliir  pricliahilo)  jain  liiil  dc  doino  .Vhra- 
luo    scparalus.   al([iic    iii    (le.sorlo    I^liaran 


inc  inriaininaliva  cordis  palorni  ad  liliuin  C  C(rpcrat  coininorari.  .Vhraliam  aulcm  [)ra'- 
illmn.  diccns  :  Tollc  rilium  luuin  unigcni-      cc|)luin  hoc  Dci  iicc  conjugi  su;p.  ncc  scr- 


tnm  ([ucm  dili^is  Isaac.  ul  c.\  lioc  auj^c- 
rclnr  diiricullas  implcndi  pi-;v»ccpliim,  cl 
Ahraluv  obedientia  plenins  coinincndare- 
tur.  Ilinc  cliain  jussil  Dcus.  ul  irel  ad  lo- 
cnm  ila  remolum.  Vnde  Josepluis  ictcrl  : 
Ahraliam  nimium  diliirebal  ipsuin  Isaac, 
([unm  essel  uniij:enilus,  ciqiie  a  Deo  pro 
niiinere  et  in  seneclute  concessus  :  cl  ipse 
puer  [)arentes  suos  provocavil  ad  suum 
lavorem  alqne  amoiein.  eo  qnod  onmi  vir- 


voruin  alicui  manircslavil.  nc  inqiedirc- 
tur  pei"  eo^,  ul  Joscphus  scril)il.  Q>o( ni'/uc 
conscid is.se f,  ligna  in  holocaics/um,  hoc  est. 
pro  i}?ne  holocaustuin  consuinpliiro,  qiiod 
vidclur  recisse  anlequam  ilcr  ai-ri[)uil. 
af)ii/  ad  tocuni  (/ueni  pra^ccpcraf  ei  Dcns 
accederc.  Die  aufcm  tcrfio  ctevafis  ocuti.s 
cidif  locum,  videlicet  monlem,  procul,  et 
Deo  revelante  cognovil .  quod  ille  esset 
mons.  inquo  filiuin  iinmolaret.  Dicunl  ve- 


tuti  sluderel.  et  parentum   hahcrcl  solli-  D  ro  nonnulli.  quod  Bersabee.  uhi  Ahrahani 

citudinein,  et  afleclum  circa  Dei  religio-  habitavit.  vifjinti   leucis  distabat  a  inonte 

nem.   ICrat  antcin  nniiicniliis  Al)raluv  ex  hoc.  Denique  sanctus  hic  Palriarcha  ha- 

Sara.  Nec  dubiinn  quin  Abraham  diligebat  bnil   graliam  discrelionis  spiriluum.  qua 

Ismaelem  :  sed  per  veiba  illa.  (Jucin  di-  cognovit  quse  revelationes  esscnt  vere  a 

lijris,  dalur  inlelliifi^quod  valde  specialiliM-  Deo,  et  quod  jussio  ista  tam  mira  et  inau- 

dilexil   Isaac.   qnemadinodum  Evangelista  dita.  qujp  prima  facie  videbatur  naturali 


joann.ww,  Joanncs.  de  se  ipso  dicendo.  Hic  esf  disci- 
'""''■  [)nlus  ille,  qiiein  diligcbal  Jesus.  insinnat 
se  specialiter  dilcclum  a  Domino  Jesii. 

Insnper,  secunduin  Hieronymum.  mons 
in  quo  Dominus  jussit  Isaac  immolari,  fuit 


jiiri  ac  legi  contraria.  erat  ab  ipso  vera- 
ciler. 

Diu-if(juc  ad  pueros  suos  :  E.cspccfate 
h ic  czim  asino. ^o\m\.  ei\\n\  in  illorum  prse- 
sentia  filium  immolare,   ne  illi  ex  com- 


^j88                             KNAHU.vrio  iN  i.vi'.  .KXii  i;e\ksis.  —  aht.  lxiii 

l)iii«>ioa«  idUttM-riilur  aul  ululiinml.  I*ueri  A  est  Ihuis.  liiiu-  loquilui  Au}^u?>liuiis :  (Jiium 

isti  futMUiil   iliio   *>kivvi  .Vhiiiliif,  ut   (ilos>a  .Mtialiaiii  iiiiiiioliitiirus  rui>s(;l  riliiiin.  laii- 

iiisiiiuiil.  h'iju  t-t  jjuer  illiu-  usijuc  /uoftf-  ilului'   ciedidissi)    fonrosliiii    siiscilan<luui 

fuutex,  jjuntquaiit   udinuci-i-itnus,  rifVfrtf-  iuiin<lriii  ;  iiec   lia^silavil    (|Uoil   sihi    inddi 

ffiuf  ail   oihs.  Vidctur   saiirliis  vir  iii   lioc  poli-ral  iiiiiiiolatiis,  (|iii  diii  i  |ioliiil  non  s|)(f- 

i*ssu    iiUMititu<>,   lioi-  i-»l,    L-oiilia  |)ro|)i  iaiii  raliis.   .Mciiiiiii^  ijuoiiuc  :   liidiiltilaiili,   iii- 

iiiuiitciii  siui  inlciilioiicin  loculii»,qiioiiiaiii  •|iiil,  aiiiiiio  inaclan*  riliiiin  .\itialiain  mi 

iul(Midfl)al    liliiiiii    iiiiinolan^   lu^c  rev«M  li  liiit,  laiidahilis  iii  coiislanlia  ollcieiidi,  il 

cuiii  eo.  Ad  hoc  i{uidaiii  ri-s|)oii(l(*iit,  qiiod  iii  lide  siiseilandi. 

.Vbratiaiii  di.xit  verha  i^la  pruplietiee,  nuii  Tulit  quoijuc  liynu  hnlucuusll ,  id  csl, 

laiiicn  advcrlciis   ([iiid  diccri^t.    Nun  eiiiiii  .\t)i'iiliaiii  dcposiiit  li^na  illa  dc  dorsu  asi- 

iiilciidcljat   (juod    Isaac    r^ncrlcrelur  cuiii  iii,  c/  iiniiDsiiit  smnr  Isuuc  fHiuin  suiiui  : 

eu,  idcireo  iioii  luil  proplu^tia  propric   di-  H  <iiiod  racliiiii  c^l  ordinanlc  sic  Spirilti  Suii- 

eta,  ail  i|uaiii   piieiMpue    perlinel    iiilcllc-  clo,  pi'opt(M-  inysteriuin  inrra  langenduin. 

ctus  proplicticoiuiii  vertjoruiii,  ju.vla  illiid  I i>si-  vcfu  jXJi-tuhat  in  manilnis  suis  iyiwiii 

i)a,i.\.\.  iii  iJaniele,  iiitclligcntia  c-.l  opus,  lioc  est  ct  yludiuin.  In  uiia  eleniin  iiiaiiu  porlavil 

priiicipalc   iii   vision«;;scd  iuil  propliclia  i;^'ncin,  ad  coinliiinMidiiin  curpus  lilii  iin- 

large  accepta.  i(iii)niain  Spiritu  Saii<-lo  nio-  inolatidi ;  iii  alia,  glailitiin  ad  inaclandiiin. 

vcntc,    sic   protulil    verlia,    ^icul   Itilurtiin  (juuiuqucduu  pcfycrcnt  siinul,ilij:it  Isauc 

erat.  Veruin  cunlra  liuc  ul)jici  putesl.  .\aiii  jtutri  suo  :  Putcr  mi.  At   lllc  respotuUt  : 

.\braliuin    c.v    dtdihcratiunc    cl    prupusilu  Ijuid  vis,  fili^  Ecce,  iiKjuit,  iynis  d  llytia 

prutuiit  verba  tiaic,   (M-gu  seiisuin  coiiiin  hxi:,  <,\\\\\  :  uhi  est  victiitui  liolocausti,\i.\  asi 

adverlit,  et  aliqticiii  sciistitn  iiilciidclial  iii  lioslia  qua;  iii  liulocausttiin  urieiclur^  (iii-- 

eis,  sicqiic  udv(M-lil  quid   di.xil.  Aul  crgo  ca  lioc  lo(|iiiliii'  OiigtMics  :  (Jtiotnodo,  pti- 

inlciulcbal  pu<M-is  iii^iiitiarc,quu<l  ips<!  ctiiii  C  tas,  rilitis  iiio.x  iiiiinulandiis,  ptM'  vcrba  lia.-c 

liliu  suo,  aduraliuiie  cuinplela,  redii'<'t   ad  visccra  coiictissit  paliMiia  Mlcruiii  ail  circa 

eus,  aut  iiun  :  si  sic,  eigu  videtjalur  cuii-  v(Mt)u  puiilo  aiite  pusila,  scilicet,  Egu  et 

Ira  itil(Miliunciii   prupiiain    lutjui ;  si  nun,  pticr,  quiiiii   adui-av(M-iinus,   reverlemur  : 

ergu  nihilu  minus  rtiil  ibi  lalsa  el  ralla.x  Dic  mihi,  .\braliam,  vere  dicis  lioc,  an  lal- 

significatiu  horuin  verborum.  Ad  istud  vi-  lis?  Si  vere,  ei'go  nun  uriers  lilium;  si  lal- 

detur  posso  dtqtliciler  resp  tndcri  :  piimo,  tis,  lioc  lanltim  i^atriarcham  non  decel.  Vi;- 

quod  v<'i'ba  .Vbraliu!  vcra  (Manl  ju.vla  illuiii  riiiii,  inqiiit,  dico  :  et  hulocyaslum  uirero 

loqutMidi   inodtim,  (juo  duo  s(mi  plures  di-  |ni<M'um,  et  cum  ipso  redeo  ad  vos  ;  quo- 

cunlur  aliquid  lacere,  quo<l  tiiius  aut  qtii-  iiiam  lides  mea  liaBC  est,  quod  potens  est 

dam  eorum  elliciunt  :  ju.xta  quod  genus  Dcus  eum  suscilare  a  morluis.  Di.ml  au- 

itauh.     luqtiendi  quidani  e.xponunt,  quod  discipiili  tciti  Ahraham:  Deus  providehit  sihi  vicli- 

XXVI, 8.       leguiitur  indignati  itropter  eriusionein  uii-  D  uiam  holocausti,  fili  mi.  Quidain  diciinl, 

Jbid. \>iMt,  guenti  stiper  caput  Saivaloris,  et  quod  la-  quod  Abrahain  di.xil  istud  pi-oplielice,quiu 

*)•            troncs  iinproperabant  ei  in  cruce.  Secun-  ariclein  lufMal  oljialuius.  Verumlainen  sic- 

Luc.  XXIII,  '        ^ 

39.           do,  quod  Abraiiam   indubilanter  credcbat  tit  .ibraliam  pulavil  se  slalim  obiaturum 

riiiuni    suum  a  Uomino   suscitandum.   si  proprium  riliiiin.  ila  per  verba  hicc,  qui- 

immolaretur  :  sicque  lam  se  quani  rilitiin  bus  veritatem  caute  ceiavit,  intendebat  ad 

suum  credebaf  redituium  ad  pueros,  sive  lilleram  dicere,  Deus  e.xhibebil  inihi,quid 

simui  el  slatim.  sive  seorsum  ae  successi-  immolem  ei.  titpote  te  ipsum,  inspirando 

Hebr.  xi,  vc.  Ail  quippc  Apostolus  ad  Hcbrteos  :  i-^ide  tibi  piain  voiunlatein,qua  absque  rebellio- 

*'■           Abraiiam  obtuiit,  id  est,  olferie  proposuit  ne  accedes,  ul  immoleris  in  holocausluin. 

Isaac,in  quo  susceperat  promissiones,  ar-  Peryebant  eryo pariter,  et  venerunt  ad 

bitrans  quia  et   a  morte  suscitare  potens  locum,  queni  ostenderat  ei  Deus,  In  quo 


IS 


KNMllUllii    IN    (  Al'.    Wll  i.l.NKHIH.            AIU.    IMII                                         'iHM 

(i'(llfiiiii'it  .\l)niliiim  iiltdi-i',  t'lc    :   iii   i|iin  A  \  •'riitnl.iini-M  in  Srliolaslini  liisloi-ia  vnlia 

loco  conslnivii  i>|   Saloinoii  |iosli'ii  allai)'.  .loM-plii  alilci,  \  ri'iiis)|ii«' fnl  criisi-tni)  iiai 

siviiiiilniii   llcltiico'..   .Vlii|ni  )'liain  ilicnnt.  raiiliiiM|iiiiin  iliiiliii  :  hciis  (li^Miiiin  )ln\il, 

i|uoil   Miialiaiii  li-cil  altaii'  illinl  <li-   Irria.  aiiiniaiii   lii.iin    MK-an-  ad    sc  ciini   sai-iili- 

I  nili'  iii  S)liiilaslica  liisloi  ia  li';;ilui    :  Sla  i-iis  i-t  oiatioiiilins,  cl  KliHcilaliil  lc  |H'o|iI)-i- 

tiiil   araiii   ilc   lcira.   (Jiiiiiin/iic  rolliijdssrt  |iiiiiiiissioiii's   iiiiplcndas  :  sic(|ii('  Isaac  li- 

ls(un'  filiiiin  s/iinii.  ^im   idco  lif^avil   lilii  liciis  ci  |ii  iiiii|iliis  iKtccssil  ad  aiaiii  ac  inor- 

siii  inaiiiis  ac  pcdcs,  iic  liliiis  idhi  lif^aliis,  lcin.  .\llaincn  islain  parliciilain,  Snscitaltit 

)'rrii,t;)'i'cl  sivc  i-csislci)'l.  i|iiia  iicc  poliiis  lc.i-lc..  iioii  iiiM-ni  iii  Josrpho.  sol   Vposlu- 

scl    li^iii-c    iiiviliiiii,    )'l    aiili-i|uaiii    iiiccpil  liis  iii  cpislola  ;iil  l{oiiiaiiii>  lcslaliir,  )|iioi| 

ciiiii   liuai')',  cvposiiil    )'i   )li\iiiiiiii    piicc)-  .\i)i-aliaiii  ai-hitiahaliit'  hi-iiin  possc  riliiiiii  /<»»>. n.r 

ptiiiii  (lc  siia  iiiiinolaliotic,   cl   ciii-  li^Mi-c-  iininolatiiiii   a   iiiotlc   rcsiiscilai)-.   Iiisiipci' 
liii'.  diii'  ccf^o  ciiiii  li,i:a\  il '.  Ucs|)oiidctiir.  iil  I!  .Iiisc|iliiis  dicil.  cl  coininiiiiitci'  sic  allc^^aiil 

iii  lioc  scrvarcliii'  liliis  ((iio  i'l  alia  aniiiia  cvposiiorcs.  (jiiod  Isaac  cial  liiiic  lt'i^'inla 

lia  {\\w  ii)  ho!ocaiisliin)  iiiiniolahanliii',  li  i|iiiiiipi(-  annoinin.  \'.\  i|iio  palcl.  (piod  pa- 

fiala  orrcichaiiliu- :  i-l    iil    pce   lioc  C.liristi  lci- siiiis  non  (-olli^Mvil  i-niii  inviliiiii. 

lif,Mlio  ahpic  iii  ciik-c  (-imlixio  rijiiiiarcn-  Vci-nmlamcn   Kahhi   Paiilns  liis  coiilia- 

Inr;  \cl  ctiam  nc  Isaac  c\  iialurali  moi-lis  dicil.  i|iiia  si  sponlc  accississcl  ad  iinmo- 

horroro  sc  lorsilan  lcmpinc   pci-ciissionis  lalioncm.  Iioc  ruisscl  maximc  mciitoiinm. 

inovcrcl.  Moi-lcm  cnim  naliiralilci'  i-(-rngic-  (-1  non  ininiis  (|iiain  ({iiod  Ahialiam  voliiil 

hal,  (innm  dc  hcalissimo  piim-ipc  Aposto-  ciim  orrcirc  :  sic(|ii('  valdc  miiahilc  csscl. 

yo.i/i-i. \\i.  loi-uin  ('hiistus  piaMli.xiM-il  :  Aliiis  l(>  ciiii^cl.  ipiod  si-iiplnia  isla  non  commcndarct  Isaa^; 

cl  diiccl  ipio  In  non  vis.Kl  rui-siis,(iiiat('nus  i\r   laiitis   mcrilis  siiis,  sicul   (-ommcndal 

ox  isla  ci)lliiialionc  majiis  coinincndarclni-  Ahrahain   dc  ohcdicnlia   siia.  Ilinc   liabhi 
ohcdicnlia  cl  constaiilia  .\hi-alia\  cl  siibjc- ('  Paulus  allc},Mt,  ct   sccjiiitiir  (luosdam  llc- 

clio  ac  palicnliu  Isaac.  Posiiit  cinn  in  al-  brioos,  diccnlcs  quod  Isaac  eral  tiiiic  (|nin- 

t(X)\\  hoc  osl  snpcr  allarc  illud,  vidclicct  dcciin  annorum,  cl  qiiasi  invitus  acccssit 

s}i])cr  strucm  liijiionnn.uX  csl  su[)ci-  lign;i  ad  aram  :  ncc  tamcn  sit  indc  cnlpandns, 

illa  qiuo  siipcr  altarc  ordinalc  com[)osiiil,  ([iiia  adliuc  iii  [)uci-ili  luil  iplatc.   in  qna 

nl  sn[)cr  ca  riliiis  snus  apte  jaceret  ad  oc-  nondiim  habcbat  pcrlocle  usum  libcri  ar- 

cidondum  cl  comburcndum.  bilrii,  cl  hoc  [)i-obal.  ([iiia  iu  litlcra  [)ucr 

Prtrlorcacirca  hoc  Joscplnis  asseril,qiio(l  vocatur.  \on  cniin  liahclur  in  Scriptura. 

Abraham  dixit  ad  Isaac  :  Sicut  ex  volunla-  iit  homo  trijiinta  annorum  ot  ullra  voce- 

l(^  Doi  inirrossus  cs  mirabililor  innndum.  Iiir  [)nor.  Sod  oinnia  ista  Uabbi  Paiili  ver- 

ol  [)rocibus  maixnis  iin[)otralus  a  Doinino,  ba  vidontnr  inopta.  et  sa'pius  iniror  quod 

gandiosoqno  natus.sic  o[)orlot  le  inirabili-  loquitur  lain  indoclo.Nam  dalo  quod  Isaac 
lor  (^grodi  inundum  :  idoo  Doininus  jussit  D  non  fuisset  nisi  quindccim  annornm.  ta- 

te  ei  ol'1'erri.quasi  quoin  dignum  judicavit  men  lanlie  fuisset  a?tatis,  quod  satis  coin- 

inori   non  a^gritndino.   peslo.  gladio,  aut  pos  exstilisset  mentis,satisquc  libero  utens 

aliqua  passiono  liumana.  His  voibis  (ut  ro-  arbitrio  ad  promorendum  ac  doinorondnm. 

citat  Lyra)  Josoplius  dicit  Abraliam  addi-  Kl  si  invitus  accessissct  ad  iinmolationein, 

disso  :  Sicqno  Doiis  rocipiot  aniinam  tuain  postquam  pator  suus  vir  tam  sanctus  retu- 

secum  [)er[HMuo.Siibdilque  Lyra,quod  ver-  lil  sibi  id  esse  a  Deo  prtBceptum,fuisset  ex 

ba  Joscphi  vora  sint,  dempla  ultima  isla  hoc  valdc  culpandus.  Denique  consequoii- 

parlieula,  quod  scilicet   Doininus  dixerit  ler  in  liltera  evidenter  insinuatur.  quan- 

Isaac  animam  sccum  poi-potuo  porinansu-  tain  graliam  Deus  prsestiterit  ipsi  Isaac, 

ram.  Nain  Dcus  multa  [)ra\lixit  fulura  per  ol  benedixerit  eum  :  per  quod  obedientia 

Isaac,  quae  tunc  nonduin  oranl   impleta.  ojus  manifostatur,  approbataac  reinuncra- 

T.  1.  19 


i*.K)  K.>AHH.VII<)    l.N    CAf.    XXII  liK.Niililti.    —    AIH.    I.XIII 

lu  a  Doiiiino.  Jospphus  quiK|ur  iiunal.qiiod  A  nu-,  id  esl,  paialus  cras  oceidjMc  <;uiii  mci 

Isuac  uuilitii  Mil*i->  palii.<>  mii,  dclcclulus  iiiluilu  cl  uiintrc,  al(jiic  iid  majcslalis  uica* 

luit  iii  sapitMilia  cjiis,  ct  liliculissiiiic  ca  hoiioieiu.  Ilaiic  comiiiuuciii   iiiijiis  vcrhi, 

aceepit,  (liceus  s«  paraUim  iihcdiiu,  cliaiii  (lo^iiovi,   cxposilioiiciii   icproitul  alii|iiali- 

»i  liulus  patiM  suus  id  sihi  pru-eipuiut;  iiiio  lcr  Uahhi  Paiilus,  (|uiu  pcr  isliiiu  (drccluiii 

luelius  sihi  essiMiou  iiasci,(|uaui  iioii  obc-  ipst;  .\hi-aliaiu  co^^iioscimu   lccit  se  Dciim 

dirc  voluutalihus  Dci  uc  palris  siii.lu  Scri-  liiiicrc  :  sic(|uc  apliiis  dixissct  Scripliiia 

pluris  (juiKjui^  111)11  stilum  liomiiics  lrif,'iu-  scu  au;.'cliis,  .Nuiic  co^'Uosc(;rc  lccisli,  clc. 

la  aiiiiDi  iim  ct  aiiij»liu>>,  iiiio  (;l  j)lus(juam  Scd  isla  ohjcclio  iiulliiis  vi^oris  (;st,  (juo- 

quadra^'iuta  auiiuruiii,  jiuiM-i  ajijicllauliir.  iiiaiii  Dimi  jiihiMile,  iusj)iruuUM't  coiirorluii- 

Zaek.u,i.  riidc  iu  Zuchuiiu  hahcliir,  (juod  aii^clus  lc,  Ahiulium  hnil   hoc  ojius  :  idco  uiu^'is 

iiiius  dixit  ad  aliiiiu  :  Ciirrc  cl  loijiicri;  ad  adscrihciidiiiii  csl  Dco  (juuiii  Ahrulia*.  l'os- 
jiucruiu  istuiii,  vidclicot  ad  Zuchui  ium  j)ro- B  scl  lauicii  c.vjiosilio  Uuhhi  Puiili,  vcrhuiu 

jihctutu.  (jiii    luiic  (;i-at  ^ruiidicvic  u-latis.  jira-ralitm  iiiclujihoticc  c.xjioiiciitis,  uliijito 

Clirislus  (juoquc  jiost  rcsufrcctioiicm  di.xil  tiiodo  salvaii,  iit  sit  sciisus  :  Niiiic  co^iio- 

Juawi.xxi,  Ajioslolis  :  Pucri,  iiuiuqiiid  j>uliii(*iitaiiuiii  \i,i(l  csl,j)cr  luoduiii  coguoseciitis  aliijitid 

huhclis  ^  liilct-  quos  luit  saciatissiiiius  l'c-  dc  iiovo  iiic  liahco,  quia  viso  isto  cl'h'clu, 

trus,  (jiii  tutic  criit   tiiitllo   j)lus(juuiii   Iri-  ttiujoru  lihi  j)i-oiiiitlo  qiiuin  aiiti;.  Ilu'c  aii- 

ginta  uunoruin   :   iino  Jouuiies  ajioslolus  lein  verba  loculiis  cst  uiigelus  in  Dei  j)('r- 

tutic  ctat  anuotuui  Iriginla  uut   j^ius;  si-  soiia. 

(juidein  scxagesiino  nono  j)ost  (^lttisli  j)us-  Lcvacit  Ahrahuin  oc.ulos  suos,  viilitqui' 

siouein  aiiuo  derunctus  est,  quuiii  ceiito  jtost  tc.ryum  arietem  inter  vejjre.s  hceren- 

uurius  esset.  fe/n  cornihus,  (juern  assumens,  obtulit  ho- 

Ejctenditque  manum,  ct  arripuit  (jla-  locaustum  pro  filio,  id  est  loco  seu  vice 

dium,  ut  inxmolaret  filium  suum.  k.i>i>w\\\-  i\  liiii  siti  (jitctii  ohlulisset.  Diciiut  llehra'i, 

psit  eteniin  cor  virile  et  coustans,  ac  atii-  ttt  recilat  Lyra,  qttod  at-ies  ille  riiil  ihi  jia- 

muin  pro  lidei  criicucia  rigorosuin.  (|ititni  rutus  a  crcatione  iniindi,  hoc  esl,  u  sexla 

taineii  sanctus  Abrahain  esset  nalutaliter  die,  qita  ptimo  ructa  sunl  aiiiinalia  lerra; : 

valde  mansuetus,  pius  ac  dulcis.  Et  ecce  qiiod  rationi  ct  Sctipturis  conlrariatur, nec 

anyelus  Domini  de  coelo  clamavit,  eic.  Non  dignuin  est  reprohalioiu;.  Aliqiii  aittein  di- 

extendas  manum  tuam  super  puerum,ne-  xerunl.  (juod  aries   luit   ibi  de  novo  for- 

que  facias  illi  quidquam  lajsionis  aut  pce-  matus:  sed  verius  creditur,  quod  angelico 

Vidi.yunc  satis  probala  et  declaiala  est  li-  iiiinisterio  fiiit  ibi  de  novo  addttclus.quod 

des  et  obedienlia  tua,  nec  innoccnlis  filii  (U  Uabanus  j)ioleslalur.  l*ru;lerea  dicunl  Ju- 

tui  sanguinem  sitit  Deus,sed  tuaiuin  decla-  da,'i,lsaac  ah  iminolalione  libeiatum,et  ari- 

rationem  virtutum,  ad  aedificatioiiem  alio-  (;tem  pro  eo  oblatum  prima  dieSeptembris, 

rum.  Dicit  aulem  Hieronymus,  et  habetur  D  in  cujus  rei  memoriam  luuc  solennizant, 

in  (ilossa  pra>cedenlis  capiluli :  Veruin  est  el  cornibus  pecorum  clatigtinl.  qiiod  vo- 

illud  liugu»  Hebraica;  idioma.quod  oinuis  cant  festuin  Uxhavyww.  Apijc II avilque  Abra- 

filius  ad  comparalionem  paicnlis.  infatis  ham  iionicn  loci  illius,Doiiiinus  videt.\o\ 

vocatur  et  parvulus.  Uoma»  quoque  usque  quiaDeus  ibi  jiie  el  perapprobalionem  ad- 

hodie,  omnes  filii  infantes  dicuntur.  H»c  spexit  ipstim  Abtaham  et  opera  ejus  ;  vel 

Hieronyinus.  In  Scriptura  etiam  servi  ac  quia  fecit  ibi  videri  seu  coguosci  obedieu- 

subditi.  communiter  pueri   nuncupantur.  tiain  ejus  ac  filii  sui.   Unde  usque  hodie 

Nunc  cognovi,\6.  est,  per  istum  virtuosum  dicitur  :  In  monte  Dominus  videbit  :  lioc 

effectum  jam  radicaliler  alios  cognoscere  est,ipsi  Juda^i  nomen  illud  comjilexiim.Do- 

feci,  quod  timeas  Deum  filiali  tiinore,  et  minus  videt,  traxeiutil  iti  vcrbutn  vulgarc, 

non  pepercisti  filio  tuo  unigenito  propter  ita  quod  quando  iu  angusliis  positi  sunl, 


11 


INAHUMItl    IN    (AlV     Wll    «.INK.SIS.  AlM.    1  Alll                                           iMi 

iliciiiil  :  lii  iiKiiilr  lliiiiiiiitis  \iili-l)il.  iil  )'sl,  A  caiisii  iiici-ildiia  (lis|i()sili\a.  Ilis  |M-*tiiiiHHio- 

siciil    Dciis   iiiisciiiis  i-sl    Mnaliif  i'l    ls;iar  iiiliiis  Dri  ainlilis,   .\lii-aliaiii  cl   Isaac.  (|iii 

iii  iiiDiilc  illo,  Alnaliaiii   icMicainli)  ali  iii  aiiilni  cas  jiiMJirniiil,  osriiliiliaiiliii'  sr  iiivi 

lci  rcclioiic  cai  issiiiii  lilii,  cl  i|isiiiii  riliiiiii  ('ciii  ciiiii  ^'ainliii  iiia^Mni.  cl    |)ia-lci'  s|iciii 

ali  occisioiic,  sic  iiiiscrcalni  d  iiosli-i.  sc  aiii|ilcclcliaiiliii'. 

]'oiiirif  iiiifi-iti    iiiii/i'his    liiniiiiil    Alifil-  //i\  iliii/iir   i/rslis,  n iiiiliiitn m    rsf  .\fii'il- 

liiiiii  si'i'ii iiilii  ilr  ('(i'li),  ilii'i'iis  :  /'rr  nirnirf-  /nr,  i/iioil  Mrlr/in    i/riinissrl    [iliit\    Sin/iur 

i fisii III  Jiiriiri ,  ilirif  /htiiiinits.  |)c  liiii'   Uci  frufri  siiii,  id  ol,  i|iioil    ipsa  Mclclia  soror 

jiiraniciili)  Iraclal  tlilTiisc  Aposloliis  ;ii|  llc  Siii'a>  iixoris  .Miriiliic,  pcpciisscl  siio  iniirilo 

//w».  \i.  |ira>()s,  (licciiilo  :  Alii;ili;c  ii;iiiii|iic  proiiiil  iiiuiiiiic   .Naclior.  (iiii    liiil    Ahraliic    rialcr. 

Iciis  Dciis.  (pioiiiaiii  iiciiiiiiciii  liiihiiil,  pcr  lilios;  iirinnu/riiifiiin  ////.s,  dc  i|ii(i  (sccilli- 

(piciii  jiirarcl  itiitjorciii.  iiii';i\  il  pcr  sciiicl  <li>>ii  llicroiiyiiiiini)  iiiiliis  csl  sanclns  Jol), 

ipsnitt.  Qiiiii  frrisfi  rrm  liiinr.vW.,  iil  cs|,  H  in  ciijiis  c.xordio  liliii  liiilicliii   :  \  ir  riiil  in    j.,i,  \.\. 

|)ai'alns  rnisti  iinii^tMiilnin  liiiini   ittilii  ol  lcira  llns.  noiiiinc  Jol).  nl   plcnins  scripsi 

Umtc,  cI   itinllii  iid  lioc  ilisposilivii  c^isli,  ihidcin;  rf  /in:.  frnfriin  rjiis.  dc  (|iio  na- 

hriirdiruiii  //A/.  aii^M-iido  iii  lc  spirilualia  lns  v<\   V.Wn    lilins   liariiclicl   Hii/itc-..   (|iii 

ac  lcin[)oi-aliit  hona.i-/  iiii/lfi/iliriilio  srnirn  niinis  iuro^Miitcr  jic  lcrvidc  conliii  Jol)  dis-   //,!//., xmi 

fiinni  siriif  sfrlliis  nrli.  rf   rrliif  iirrniini  piil;i\il.  (liicii  liicc  scrihil   llicionyiniis,  cl  '■'*•"/• 

i/iur  rsf  iii  lifforr  ninris.  lioc  csl    inniiinc-  liahcliii'  in  (iliiss;i  ;  |)c  slirpclliis  dcscciidil 

liihililcr,  iit  sa>piiis  cx|)osiliim  cst.  'riimcii  J"h-  Malc  crgo  e.vislimaiil  ipsnin  Joh  cssc 

tjuod  iiil,  Sicul  slcllas,  coiiptiitiir  iul  honos  <lc  stiipc  Msiiii.  Nam  (jiiod  in  linc  lihii  Joh 

;il(|uc  clcclos.  (iiii  splcndcnl  inslar  stcllii-  hahcliir.  ([iiod  de  Syro  scrmonc  Iransliitus 

ruin,  iii  [)i'a'scnli  |)ci'  iiiiiliiim.  cl  in  rcfiiu)  ^i'»  <-•  (|nai-lns  ah  l-^sau,  ct  i'cli([ua  ([iiic  ihi 

[)cr  fjloriam.  Porro  ([iiod  iiit,  Ml  \cliil  are-  contincntui'.   iii   llchraico   non   hahcnlnr. 

nain.  a[)lalnr  malis  cl   rc[)rohis,    titin   ex  C  l^ost  lliis.  iiiitus  esl  de  .Melcha  Hn/.  c\  ciijiis 

Ksan  quam  ex  Ismaele,  el  aliis  Ahralue  li-  gence  rnil  Halaam  divinus.  sicut  Hchrici  .\um.\x,t, 

liis.  natis,  cu|)i(lis  ac  leri-enis.  Nihilo  mi-  tradunl,  qui  in  Job  dicilur  Kliu  :  primo  ^ '"'"'■ 

nus.  ut  in  lihris  .\loysis  [)alel.  Iiine  in(l(>  vir  sanclus   ef    [)i-0[)helcs   Dei .   qiii   diim 

ulrnmque  ricqucnlci-  ad  electos  rereitur.  postca  per   inohedientiam  et  desidcrium 

Possidcbit  semeii  (laimporfas  inimicornm  munerum,  populum  Israel  maledicere  cn[)i- 

s//o/v/»^, idesl.posteri  tui  advcrsarios  suos  vit,  diviuus  vocatus  est.  Heec  Hierouymiis. 

debellahunt.  eorumque  urhes  ac  patrias  Camuel  quoque  patrem  Syrorum,  (\y\\   ab 

yosMtf  XIV  possidebnnt   :  quod  suh  Josue  ac  postea  eo  e.xorli  suut.  Poito  (secuudiim  Hierony- 

sippe  couslat  implelum  ;  cf  henerliccnfur  mum)  Gamuel  esl  pater  Damasci,  pro  qua 

in  seminc  fiio  omncs  (/enfes  ferru'.  hoc  esl  hic   pouilur  Syria.    Ef   Bal/tuel.   Propler 

in  Chrislo,  videlicet  iu  ipso  credeudo,  ut  huucHalhuelem.qui  esl  uuus  de  octofiliis 

supra  pleuius  luil  elucidalum.  In  fide  et-  D  MclclhT.  recitatur  hic  generalio  isla.  quia 

euim  Chrisli.  et  virlule  ac  merilo  suse  sa-  dc  Hathuele  uata  est  Rebecca,de  qua  iufra 

luhcirima^  passiouis,  mulli  cx  oiuni  homi-  hahetur.  qualiter  facta  sit  Isaac  uxor.Qua- 

num  natioue  consequuutur  salulem.  Qaia  liter  autem  Thare  habuit   tres  filios.  sci- 

ohcdisti  roci  mca'.  Non  est  lioc  iutelligeu-  licct   Ai^raham.  Nachor  et  Arau.  et  quod 

dum.  quod  ohedieutia  Abraha?  pi'omerui4  Abraham  duxerit  Saram  filiam  fratris  sui, 

de  coudiguo.  ul   in  semine  suo,  puta  in  uomiue  Aran.  iu  conjugem:  Nachor  vero 

Chrislo.  omues  geules  beuedictionem  cou-  acceperit  .\Ielcham  filiam  Aran  iu  uxorem, 

sequercntur :  imo  lioc  Christus  proprie  me-  ita  quod  uxores  Abrahae  et  Nachor  fratris 

ruit.cujus  meriti  merilum  obedientia' fuit  sui,  fuerunt  sorores,  quarum  frater    fuit 

ligura:  sed  et  de  congruoobedieutia  Abra-  Lot.   scriptum  est  supra  uudecimo    capi- 

hai  aliquo  modo  cooperabatur  ad  hoc,  ut  lulo. 


-*•>-  KNAhHAHi»    IN    i.\f      Wll    t.KNK»*!».    —    AIU.    I.XIV 


Airnci  \A  s  i.xrv 


KXfUsriln    MYSTICA     UUSDKM    tVITIll.l     VICKSIMI    SK(;UM)i. 


VKIIAIIAM    ri»*(jiHMih'f  (i<'si},'iiiil   (|iiriii  A  »•!   jiivcncs   diios ,  sif,'iiiri(:aliim   csl,  (|ii()(i 

cuiiKjuc  ridclcm  ac  jiislum.  Oiicmail-  l)cu-.  I'alci-  duos  populos,  sciliccl  gciililcs 

iiKjdum  iii  cx(ji-di()  hujiis  capiluli  tciilavit  (;l  Ju(ia*()s,(]|ii'ist(j  p(M'  lid^Mn  c()njiiii.\il,qui 

Deus  Abialiam,  dc  (pio  seriptiiin  c>l  in  li-  ct  cjus   pussioin^  r(;(I(;mpti  siint.  I'il  jiivo- 

/m/w/iviii,  bio  Judith,  Abiaham  iiatcr  iiostiM' lcntatiis  iics  illos  iioii  iiciinisit  .\l)i'aliain  inlcn^sse 

♦'st,  t?t  pcr  iiiullas  liibiiiationcs  piol^atiis,  immolationi   liiii  siii,  pcr  quod  sif^nilica- 

ainiciis  |)ci  cncctiis  c>l  ;  ct   iii   i^iimo  li-  tum  cst,  (jiiod  soliis  (Ihiistiis  |)i'o   mundi 

I  tf.ic/.  II,  [,io  .MachabaMjiiim,  Abiahain  iii  tcntationc:  saliitc  sit    |)assus,  ct    il(!iii   (juod   tcinpoK! 

5«                   .                                       .  ... 

invcntus  csl   lidciis  :  sic  et  Dciis  clcclos  sua*  passionis  (juasi  oiniK^s  rcccssoiiint  ab     ■Uniiii. 

suos  ac  juslos  iii  hoi;  su^cuio  muitiplicitcr  co.  Vi.xquc  pcipaiici   mansciiinl   iti   fidi!, '"'^'' '  ' 

tcntat,  exercet,   llaf^cllat,  (|iicmadiiio(iuin  piopt^M' qiiod  ail  iii  {'salino  :  Siistinui  (jiii    /<*.  lAvm, 

Sap.m,>>.  scriptuin  csl,  Tanquam  auriini  in  roriiacc  siinui  coiilrislarelur,  ct    non  luit  :  ct   qiii  '' 

probavit  clcctos.   Ilujus  ij,'itiii'  Patriarchu!  H  consolarclur,  cl  iion  inv(Mii.  Pcr  hoc   vero 

cxcin[)lo  coiKMiiur  in  oiiini   l(Milati(>nc,  ad-  quod  Abiahain  cis  loculiis  csl,  /'J.mpcrfale 

versitate  el  jussionc  cssc  lidclcs,  coiislaii-  /lic  rtnn  (is{/ii),<tfj<)  cf  jj/wr,  cAc,  reiu'.riL'mi/r 

tes,  atque  promplissiin^;  obedienles.  Tulle  acl  vos,  pradif,'ural)alui',  (juod  post  Christi 

filiuia  taum  aniijenitnm,  ete.  Sic  el  nos  passioiKMU   miilli   ex   eis   lueranl  conver- 

dcbcinus  i)ci  intuitu  y\\  aiiiore  oinnein  lio  tcndi,  per  quoruin  asiniiin  potest  eoruin- 

ininein,  quantuiiu  uinque  nobis  dileclum,  <lein  infidelilas  el  slultitia  designari. 

familiarcin  aut  sinf^uiarcm  hortari.  iit  Deo  Talit  tjuoque  liijaa  holocamt i ,  et  im- 

lotuin  sc  inancipcl  :  ct  propt(!r  ipsiim  iiiii-  i»osalt  saper  Isaar  filium  saam.  Hoc  fuil 

versa  rclinqu(Mis,  caritate  succeiidi,  cl  iiil  pi'a>fi}<ui'atio  evidens,  quod  Deo  Patre  vo- 

sui  sibi  reiinquere,  totusque  Dei  esse  iii-  iente,  unigenitus  i*'ilius  suus  propriis  hu- 

tatur  :  ct   ila  se  offeral  su[)er  iinuin  moii-  ineris  crucem  suam  bajulavit  usqucad  su[)- 

liuin,  quiMii  Dcus  sibi  monstrav(!rit,  hoc  (>  plicii  sui  locum.  Nec  iniruin  si  Deo  Palri 

est,  in  ali([uo  ordiuc  sancto,  qucin  ci  iii-  adscribatiir,  ([uod    crudeles   perfidissimi- 

spiravciit  Spirilus  Sanctus.  quc  JuduManimo  Icc(M'uiiI  perverso,  quuin 

InsupiM'  Ahiaham,  in  quaiiluin   obliilil  piiiicci)s  A[)osloloiuin   lcslelur  :  Dcus  qui  Ac/. ni,  ik. 

per  mentis  prompliludincin  filium   suiim  piaMiuntiavit  per  os  omniuin  Prophetarum 

Rom.sm.  carissimum,  habet  figuram  Dei  Patris,  qui  pati  Christum  suuin,  implevit  sic.  Nempe 

*'■            proprio  Fiiio  suo  non   pepercit,   sed  pro  quod  illi  feceiunt  inlentione  nequissima, 

nobis  oinnibiis  tradidil    illum.   Sic  enim  Deus  fieri  voluit,  in  quaiilum  per  Chrisli 

yoann.  III.  (utEvangclista  lestafur)  D(Mis  dilexit  mun-  passioncm  procurata  est  inundi   salvatio. 


iti. 


duin,  ut  Filium   suum   unigenilum  daret.  Hinc  subditur  :  Ipse  vero  portal)at  in  ma- 

Per  hoc  quoque,  quod  Deus  prajcepif  sibi  nihus  ignem  et  fjladium.  Per  ignem  ardor 

Isaac  iminolari  in  terra  Visionis  et  monte  amoris,  per  gladium  rigor  juslitiae  datur 

sublimi.  [^rsefigurabatur,  quod  in  eadem  D  intelligi.  Ilaque  Paler  aeternus  porlavit  in 

terra  el  monte  Calvaria;  offerendus  fuerat  manibus,  hoc  esl,  in  oinnipofentia  et  effi- 

Christus.  Hiirsus  per  hoc,  quod  Abraham  cacia  sua  habebaf  faiitam  ad  liomines  ca- 

ducens  Isaac  ad  oftViendum,  duxit  secuin  ritatem,  tautuinquoque  jusfitia?zeIuincon- 


KNAUHAIiii    IN    i.AI'.    XMII    lir.M.SIS. 


VIII.    I  \\ 


iiKi 


lia  ritiiiin  iiiii|iiiliitrs,  (|iiiii|  I  iii;^'ftiitniii 
siiiiiii  ilcilil  iiil  |iali)'iiiliiiii.  iil  iin-  ^cilils 
pniirl  liiiiiianiiiii,  iht  pnMalnin  inain-irl 
iiinllnin  Iiimi|)(-i'  pci-  allair  (|no(l  Aliialiaiii 
a*ilirii'a\  il.  intclli^'ilni'  iiions  in  (|iio  piissiis 
(>sl  lloininiis.  w\  caiilalis  snliliniitas.  in 
ipia  (>t  ('\  ipia  tiinla  pro  iioliis  pati  (lif;iiii- 
lus  cst.  l'('r  lij.,'ii;i  \('i().  ('in\  Sahiiloris  sii- 
pcr  (|iiain  posiliis  cl  iiHi\ns  cst.  \t  vcro 
(piod  non  Isiiiic,  scd  iuic^  |)id  co  liiil  ob- 
liitus,  lioc  si^iiiil,  (jiioil  ciifo  (;iiiisti  scn 
cjiis  linniiiiiiliis  sn|)plici,i  lolciinil  iic  iiioi 
lcin.  (Iciliilc  ipsiiis  inipitssihili  pcriniiiicii- 
lc.  OncniiKlinodiini  iuilcin  iuics  illc  iiilcr 
\('prcs  liiiTcbal,  sic  (".liiislns  inlcr  lioinincs 
iunl>iil;ins  cl  couMTsans,  iih  cis  snslinnil 
niiilla  :  iino  coiuiu  inridclitas.  iu^Talilndo. 
pcrvcisilas  su|)ci'  oinniii  sibi  displicnil . 
pioptcr  (jnod  dixit  :0  licnciiilio  incicdiilii. 
(luaindin  iiptid  vos  cio?(ittain(liu  patiar  vos? 
Aiuplitts.  loctts  scti  lii,Mittnt  in  (]tio  pas- 
sus  cst  Kilius  1)(M,  lilc  vocaltir.  Dontiims 
ri(f('f  :  (luoniatn  liostia  ibi  ohlata,  rtiit  ac- 
C(>plissiiua  Patri,  (]ui  cruccm  ct  vulnera 
Filii  stii  iiilucudo.  invooaulibus  se  propi- 
liiilnr.  ct  inspicit  cos.  Uiulc  iis(]uc  in  prir- 
seus  dicero  posstiums,  Iu  inonfc  Botninxs 
vi<tcf)if,  hoc  (sl.(]nau(lo  sunius  in  trihula- 
tionihns  (M  lculaliotiihtts  couslituli.  ad  lioc 
vcrha  ista  proriM'rc  dehemus,  quatcnus 
Deus  miserealur  nostri  in  eis,  sicut  miser- 
tus  est  nostri,  quaudo  Filium  suum  voluil 


.\  citicirijiji  pro  nobis.  \  (■rnintaincn  Ucniii- 
diiiii  Kiihhi  {'iinliiiii )  iii  llchiii-o  liahclin  , 
\ppcllii\il  noiiicn  loci  illiiis,  houiiiiiis  \  I- 
dcitl  :  iit  iioiiicn  isliid  sil  (piasi  oiitlio.  Sic 
cuiiii  OlirisluH  (navit  l'alrciii,  iil  mciilo 
siiit«  piissioiiis  iiiiscici  (liir  liomiuibiiH.  Sc- 
(■uudiiiii  MicidUMiiiiiii  (pio(|Uc.  in  lichiico 
liahclur  :  rndc  iisipic  liodic  dicilur.  Iii 
luoulc  homiiius  vidcbiliir.  Visiis  csl  ciiim 
hctis  iiicaiiialiis  iii  moiitc  (iitlvaria'  pcii- 
dcus,  iitcpic  iii  iiioiilc  illo  niiiic  iis(|uc  pcr 
riilriii  coiispicilnt   :  iiiio  |m'i   iiicdilalioiicm 

h  doininica'  |)assionis  ct  crticis,  ad  dcitiilis 
('oulciii|)latiouciu  asccudiliir,  ejiisipic  bca- 
lilicii  rinilio  ohlinctnr.  1'osti'cmo  |ici'  lioc. 
i|iiod  Dciis  |)i()iiiisil  ('iiiii  jnriimciilo  t;uii 
ninllii  ct  iiiii^ma  Ahiitliii'  piilriarcli.-e,  j^ost- 
(piiiiu  Isaac  i^araliis  rnil  orh'irc.  utpolc 
i|uod  sctiicn  siiiini  iiiinimcrahilitcr  multi- 
plicaict.  ct  in  scmiue  suo  cunclis  henedi- 
cerct  f^cntihns.  siiaiii(]iic  i>oslci'il;tlcin  pra'- 
l)oneret  ac  lacerct  stiis  hoslihns  doiniiiaii. 
qtiid  aliud  videtur  pra^rigttiiUum.  iiisi  quod 
('hrislo  passo,  omnes  populi,  tribtis  el  lin- 

G  gu;e  conversi  sunt  ?  Tuncquc  rcversus  est 
Af>raham  ad  ptieros  suos  :  id  est,  gentiles 
ac  .Tud.TOs  invitavit  Deus  ad  Christi  com- 
munionem.  fidcin  ac  U^gem.  illoriimqtie 
plnrinios  ac  prorsus  iunumcrahilcs  Cliristo 
incorporavil.  et  simul  cum  eis  habitavit 
iu  Hersabee.  quia  iu  Ecclesia  habitat  Deus, 
et  in  cordibus  demoratur  iidelium. 


ARTICULUS  LXV 


EXPOSITIO    C.APmLl    VICESIMl    TERTII    !    VIXIT    AUTEM    SARA    CENTUM    VIGINTI    SEPTEM    AN.MS. 


s 


CUIPTURA  hic  recitat  Sarae  mortem  D  qu»  alio  nomine  dicilur  Hebron.  Et  dici- 

tur  Arbee,  secundum  Hieronymum.  id  est 
quatuor.  quoniam  ihi  prope  in  agro  se- 
pulti  sunt  quatuor  Patriarchse  cum  suis 
uxoribus.  scilicet  Adam  et  Eva.  Abraham 
et  Sara.  Isaac  et  Rebecca.  Jacoh  et  Lia. 
Unde  constat,  quod  tempore  Ahrahse  noii 


ac  sepulturam.  Vixit  Sara  centum  vi- 
ginti  septem  annis,  et  mortua  est  in  civi- 
tate  Arhee,  quce  est  Hebron,  in  terra  Cha- 
naan.  Quum  enim  rcdisset  Abraham  cum 
suis  a  Rersabec  ad  convallcin  Mambrc.  ct 
habitarel  ibidem,  obiil  Sara  in  urhe  Arbee, 


i*.»'l 


K.NAHHATIO    |N    i.W.    XXIII    Ge.NlitilK. 


AHI 


l,XV 


e«t  urh»)  illd  lita-  iioiiu-ii  sorlila.saltfni  isla 
f.x  eausa,  s»'«|  [)ostea  r\  »!Vt*iilu.  Wniii/iii- 
Ahnihttin  nl  iiliiiiijfrft  i't  flrift  <'({//<,  iil 
esl,  iiMMitt*  rt  forpore  iW  rjus  iiioi  h-  la- 
iiifutaii-lur,  quatii  tuiii  siii^Milui  ili-i  ac  siii- 
etM-e  «lilt-xil.  V(*i-uiiitaiiii-ii  sii-iit  s|iii'iluali- 
lt*i'  ac  sapii-iitt-r  raiii  uiiiavit,  sii-  uioili-iulr 
fam  ilrfli-vii.  Si-tl  i|iiiiiii  Sara  riii-ral  iiiii 
lii'i-  laiiitu,  (iiiun-  Scri|)lura  iioii  iccitul 
i-aiii  obiissc  iii  si-iiccliilc  hoiia,  (*t  pli-iiuiii 
ilici-uiii,  sicut  iili-i  I  ili-  .Vbruliaiii  cl  uliis 
sauclis  viiis  nuihusiluiu  ?  Foisitaii  iilco, 
quia  nou  (*st  consuctudinis  Scriplui-aiuiii, 
iiiortciii  rciiiiiiaruiii  (|uaiuvis  saiictuniiii. 
taiii  sol(Miuitci-  (lcsciibcic  sicut  viioiuiii. 
QuuiHi/nc  surri'.i'is.si'l  uh  uffii-ii)  fii/irris  : 
ex  quo  putcl,  (pioil  iste  ailvciitus  Abiaha', 
(pio  vcnit  ilcflci-c  Saiaiii,  intcHif,'atiii-  ilc 
eclcbii  ct  apcito  plaiictii,  (piciii  iii  (*jiis 
fecit  exsc(piiis ;  Im-iiius  csl  lul  fillus  llfih, 
qiii  liabilabuiit  iliiilciii,  ct  ab  illo  iioth, 
llclhu'i  suut  up[>clluti.  Ailmta  suia  ct 
/tereyrinus  ainul  vos,  quia  dc  lcrra  Chal- 
da«oiuiu  ae  Mcso[)Otainia  liue  veni  ad  ha- 
bitanduin,  taii(|iiaiii  iii  tci-i-a  alicna  ;  iluif 
milii  jus  sepulcri  vobi.scum.  Non  dixit , 
Vcndite  mihi  jns  se[>ulcri,  qnia  non  licct 
vcndcrc  nec  cinere  jus  sc[»iiltiii-ie,  sii-iit 
nee  jns  [)rimogenitui-ie,iic([ue  jus  [latioiia- 
tus,  quum  inter  sacra  spiritiialia  com[)u- 
tentur,  aut  eis  anne.\a  sint.  Idcirco  quod 
s[)irituale  Init,  petiit  Abraham  sibi  gralis 
dari,  aut  si  talc  quid  emit,  snain  vexatio- 
ncm  intclligitur  rcdemisse.  Ul  scpcllaui 
mortuum  mcum,  id  est  defunctam  con- 
jugem  meam,  sumendo  masculinum  pro 
femineo.  Vel,  morfuum  mcum.  hoc  cst  ex- 
anime  corpus  seu  cadaver  conjugis  meae, 
qnod  meum  est,  seu  ad  meam  pertinens 
curam,  quantum  ad  sepulturam.  Hcspou- 
dcruiil  :  Audl  uos,  domluc.  Ex  curialitatc 
vocabant  Abraham  dominuin,quia  vir  ma- 
gnus,  potens,  dives  ac  sapiens  erat ;  ideo 
addiderunt  :  Princeps  Dei  es  apud  nos. 
Alia  littera  habct  :  Rcx  Dei  es,  id  est,  vir 
principalis,  ob  tuain  sapientiam  ac  virtu- 
tem.quasi  regio  digniis  honore,  quem  tan- 
quam  principem  honoramus,et  cujus  pru- 


A  ilcutia  inforinamur.  Iu  clcctis  srpulcrtn 
iiiisliis  sfptll  iiiorluuin  luuin,  id  csl  ill 
uiio  sc|)ulci-oruni  iioslroiuiii  honoiubilio- 
ri  ;  nullusiiiic  Ir  prnliilicrr  jtitlcrll ,  ifiiln  I n 
iiionumento  cjus  scpclius  niiirliiuin  luiini, 
lioc  i-^t,  III  iiioiiiiiiicuto  (|Uod  aiiiplius  di^- 
ii-t  vciicrabilcui  coiijii^'i'iii  luani,  sc[)clias 
i-aiii.  Snrrc.ill  .\liiii/iii  m  ,  tl  udornr  ll ,  id 
cst  su[)[)licitci-  hiiiiiiruv  it,  ac  iMiltii  diilia) 
vcui'rat)atiir,  popiiluin  lcrnc  illiiis,  filios 
vidclicci  lltili,  rcgraliaiido  cisdcin  i\c  lan- 
ta  bcncvoli-nlia  ct  iiictale  eiiruni  ad  sc,  et 

l^  ad  inortuum  suuiii.  Kraiil  ciiiiii  intcr  siios 
i'\(-i'lli'iilc>  [icisuna',  ita  ([iiod  adoriilio  rlii- 
liu'  [lotcrat  eis  iiu|)ciiili. 

l)l.rltijuc  ad  cos  :  Sl  plui-ct  aniitKP  vc- 
strw,  ut  .scpcliuni  iiiortuuni  meuni,  lnlcr- 
ccdite  upntl  Eiihron  ,\i\  cst,  i|)SUIll  |-!|)liron 
rogatc.  /'/  ilcl  ntlhl  spflii niiiin  diiplicem 
i/uani  liuhct  in  e.itrcma  partc  (ujri sui ; pe- 
cunia  dif/na  tradat  mlhl  cam  in  jjo.sse.ssio- 
nem  scpiilfrl,  elc.,  id  cst  ad  lioc,  iit  iii  ca 
juridicc.  jiislo([ui*  litiilo  mortuum  incuin 
s('[)cliaiii.  .\oliiit   eniiii   .\braliam   se[)elii-e 

C  conjiigciii  siiam  cuni  infidelibiis,  aiit  in 
eorum  se[)ulcris,  sed  iii  [iiinioriim  se[)ul- 
cro  [larciituni ;  ncc  voliiit  iit  ibi  sepclircn- 
tiii-  infidclcs  cuin  ca  :  idco  voluit  cniere 
agruiii,  in  ([uo  erat  spcliinca.  ne  quis  aliiis 
haberet  interesse  ad  illam.  Dcniqiie  ex  se- 
qucntiliiis  conslat,  qiiod  inlcndebat  eme- 
re  agriini.  iion  directe  s[)eluncam,  sed  ex 
consccjiicnti .  iii  quantiim  [)ci-tinebat  ad 
agi-iiiii  :  ([uod  non  fuit  illicitiiiii.  .Non  cnim 
fuil  agcr  iste  consecratus  ad  inortuoium 
sepulturam  ;  ideo  licile  emcbatur  :  sicut 

D  nunc  licile  emitur  fundus  aliquis,  pro 
construenda  ecclesia  aut  ca'ineterio  con- 
secrando. 

Rcsjionditfjue  Ephron,  etc. :  Afjrum  tra- 
do  tlbl ,  et  speluncam  cjuce  in  eo  est,  etc. 
.Adoravit  Abrahani  coram  Domino  et  po- 
pulo  tcrrcc,  adorando  Dcuni  adoratione 
lalrise,  scu  ipsum  l^^phron  reverentia  du- 
liae,  tanquam  principem  inler  suos.  Et 
locutus  est  cul  Ephron,  clrcuinstante  plebe 
ejus  :  Quceso  ul  audlas  me.  Dabo  pecii- 
niam  pro  agro,e\Q,.  Responditcjue  Ephron : 


K.NAUIIATH»    IN    CAI'.    \\l\  (.IMMH.  \\\l  .    lAM  S^W 

Doiiiiiii'  iiil,  iiikII  iiir.    /'rrrii  i/niiiii  iins/ii-  \  rsl    Intllslallls   inl    iliiiiiiiiiiliii    Al»nili.'i'  ;   ui 

/os,    i/iiiiilrliii/rnfiis   sii^los  nri/rnfl    rulrf  :  i/un  af;n»  rruf  s/irlinii  n  iln/ilr.r,  rrs/nnrm 

isfiul  rsf  /irrfiiiiii  iiifrr  iiii'  i'f  fr ;  snl  i/iinii-  .Miiiiil>rr,    clc,    lioc    rsl.   sila    rx    <»|)p((silM 

liini  rsf  /iitrf  Sriirli  iiiorfiniiii  finnii .{)\\n^\  \allis  .Maiiihir  scii  iiihis  llrldMii.  (|ii;r  fiiil 

(lical,  Modiciiiii  :    ncc  |)iii  latii  nMuiic*)  ilc  sila  iliiijtin  ;  ali|u<'  sic;  sr|iclicl»al  .\hialiaiii 

ccl   inc  r;ncic    <liH  icnlLilrin   l;itil;iiii  ail  sc-  lixorcili    siiaiii    in    s|)i|iinc;i    iln|»lii-i.  i<l  csl 

|icli(<ii<liiiii    iniiilnnni    Initiii.    (,}iiiul  i/iiinn  iii    niia    s|)cliiii<'ai  iiiii    illanini,  ilc  (|iia    iii 

iniili.^srt    .[liriiliiiiii  .    o  iiiirinlif   /iriiniiiiin  .  Sclio!;isli<'a  rccilaliif  liisloria  :  l'!ral  aiih-iii 

clc.,  i(l  csl,  laiiliiin  dcilil    i|)si  l-lphroii.  iil  spcliiiKa  <liipic\  riip<'s,  niiliiralilcr  vcl  ar 

posliilin  il.    ('.irc;i  ipiiMl   ilicniil  llclnici.  cl  liriciiililcr  (iiiiis   spciiinciis    liiilicns.  <pi;ini 

i<i(Mn   \  i<icliir   s<>nlir<>    lli<M-oiiyniiis   cl    iiiii  cinil  .Vhriiliiiiii  iii    sc|iiiiliiriiin  f^cncri  siio. 

iniilli,  <piO(l  <piiiin\is  l.pliron  ptiiiio  s<-  liii  lii   siipcriori   scpclichiinliir  \iri  :    iii   inrc- 

linit  cit'<'ii    .Mtraiiain  innilniii   iili<>t';iiilcr  cl  |(  t  iot  i  iiiiiiictcs.  T;inicii  .\ii;iiii  d  i'i\ii  craiil 

iioncslc,  |)rich<>ii<io  i)<.,M'iiiii    <'iiiii    sp<-inn<'ii  jiiiii  ihi  s<>piiili.  Il;ci-  ihi.  Iliiic  ;iiii  <liciiiil  : 

oiniiino  ,i;r;ilis.  poslc;)  l;iiiicii  sc  li;ii)iiil  <-ii-  l)iipl<>\  <pi;c<iiiiii   icdiiiciilio  liiil  ihi.  |)r<)iil 

pid<>.;i,!.:t'iiin  \  iii<l<>  c;it'<>  v<Mi<l<-i)<io.<pii;i  \  i<i(>  soicnl    iiioiiiiin<>iila   apii<i   (pios<iitiii    ic^iiii- 

iiiil  iiil<'iisiim  Alnaliio  app<>liliiin  a<l  iii,Miim  ciiri  :   iiiiii  snpcrior,  alia   inlcrior.   Aii<pii 

iiiiim    liiilxMidiim.  \  <'l.  <pti;i   t  <'|)t  (•iicnsilii-  \  <'r<i  (ii<'iitil.  (puid  iimiiic  spcliiiica)  ciant  iii 

lis   Inil,  \<>n(lcii<lo  nicniorias  niorluornm.  <>ii(l(>in  pliiiiili<>.  Celera  pal<>iil. 
(piamvis  (piasi  coa(>lc  :  i(lco(pic  iionicn  cjiis  IMrro.  jiixla  spii-ilii;ilciii  inlcliijj:(>nliam,  s<>iisu»«pi- 

miiliiliim  <>sl  |);irlim.tpii;i  (piiim  ;iiil<>  vo(';i-  pot<'sl  p<'r  Sai';im  iiit<>Hi;,'i.  (piiCciiiiKpK^  |i- '■''"'^'*- 

r<>liir  l';[)liroii, (piod  iiilcrpr(>latiir  pct'i'<>cliis  <l<>lis  ac  virluosii  p(>rs()iia,  (pue  Iniic  Scecu- 

scu  conrirmatiis.  poslca  diclus  esl  Mpiirau.  lo  sponlancc  inorilur,  ul  Cliiislo  quielius 

id  esl  inririmis  s(>ii  impcrreclus.Circaquod  vival.Cujus  civilein  morlem  deplangit  bo- 

ait  (llossa  :  Sci.ml  criio  qui  sepulcroruin  C  nus  pradalus,  per  Ahraham  desij^nalus,  in 

accipiuiil   prclium  iion  a  cogenlibus,  sed  qua»\luin  lalis  persona  fuit  ad  aliorum  di- 

nolcnlilius,    iiomcii  suuni  niiitari.  et  ali-  rcclionem  el  informationcm  quodammodo 

(jiiid  dc  nicrilo  <Hniim  perirc.  (piuiii  r<'pt'c-  ii(>ccssaiia  aul   multiim   idoii(>a  :   quie  in 

lu>ii<ialur  cl  ille  qui  invilus  isliid  accc|)il.  spciunca  duplici   sc|)clilur,  dum   in   sacra 

Confinnatusqiw cst ager (juoudam Eiihro-  religione  monastica  et  vita  contemplativa 

nis,  id  est.  aiicr  ille  de  cetero  legiliine  seu  solitaria  mansione  abseonditur. 


ARTICULUS  LXVI 

EXPOSITIO  CAPITULI  VICESIMI  QUARTI  :  ERAT  AUTEM  ABRAHAM  SENEX,  DIERUMQUE  MULTORUM. 


CONSKQUENTER    describitur,    quali-Dlo;  atque  triennio  post  hoc,  quuin  jam  es- 

ter  Abraham  filio  suo  Isaac  procuiavit  set  centum  quadraginta  annorum,  accepit 

uxovem.  Erat  aufein  Abra/iamseneos,  dif-  filio  suo  quadragenario  conjugem,  prout 

runique  niultoruin.  Erat   quippe  centum  disseruit  Augustinus.  Idcirco  suhjungitur  : 

triginta  sepfem  annorum  quaudo  obiit  Sa-  Dixitque  ad  servunisenioreni  donius  sua?, 

ra  :  nain  dccem  aunis  fuit  scnior  ea.  quie  id  est  majorem  inter  ceteros  servos  suos 

centum  viginti  septem  annorum  exsistcns,  domesticos.  qni  i^ra^erat  oninibus  qua'  /la- 

defuncta  est,  ut  patet  prsecedenti  capilu-  hebat  tanquam  procurator  et  dispensator, 


i\Hi 


KMAHRATIO    l>    CAl'      WIV    tiKNKSIH.    —    AHI.    I.XM 


i|ui  vtH-atMtiir  Klitvfi',  tii-  t|iit>  ('upilulit 
quilltutlcriuiti  habituiii  r^t  :  J'(nn-  nnuiinn 
tuttm  Huhter  fiUnUi'  mcuin,  iit  tutjiircin  tr 
per    Ihnniniiin ,   Ikiiin    i'ti'li    ^t    tiwni'.    <!lir 

Ahiuhuiii  scrvuiu  suuin  utljurutui  iis,  |)iu'- 
cfpit  fi  uiuuiiin  suuin  ittMifn-  ><iih  tfuioif 
uiljuruiilis,  Milflit-ft  Ahiuluff  Uf s|)iiiiilfl 
llifroiiyinus  :  iMiiint  llfhru-i,  i|UmiI  iii  suii- 
ctificutioni^  Ahraha^  id  ost  |)fi'  fiicuiiici- 
sionein  cjiis  jiiravil,  iilci)  lccit  scrviiin  po- 
iifrc  inaniiiii  suh  rfinori^  suo,  (|iiiu  circa 
locuin  illuiii  tit  circiiincisiu.  Nos  uiilfiii 
ilii-iiiiiis  SfrMiiii  jiirassf  in  sfiuiuf  .Vhia- 
ha-,  ht)c  fst  iu  (iliristo  m-ii  pi-r  (ilii  isliiiii, 
(|ui  iiusciturus  crut  c.x  .\hraliaiii.  (ifncratio 
uiitfiii  Ifinori  solct  uilscrihi,  jnxta  (|uoil 
r,e,i.\u\,  infru  hubctur:  Non  uufcrctur  sccptriini  df 
'"  Jutla,  iiec  (lux  dc  fcinoie  cjus.  ltfiii(|Uf  : 

thid.\i.M.  Oiiinfs  auiniif  qn;r'  fjjrfssa*  siinl  df  rfiiio- 
'"■  rc  .lacoh.  Itai[iif  Sfiviiiii  liahfiilfiii  iiiaiiuiii 

suh  ffinorc  suo',  Ahrahaiii  adjiiravil  pcr 
Dfiiiii  ca'li,quoniain  Dfiim  ca-li  noverat  (^x 
se  et  fcmore  suo  incarnandum  ac  nascitu 
rum.  Hine  ait  (jiegorius  :  .Maniim  siih  tt- 
inorc  juhel  ponerc ,  (|iiiu  pcr  mfmhriim  il- 
lud  descensura  fiiil  earo  iHiiis.  (|iii  filiiis 
Ahrahie  esset  ex  humanilale,  el  Doiniiiiis 
ejus  ex  deitate.  Quasi  dicat  :  Tange  filiiiin 
meum,  et  jura  per  Deum  meum.  Unde  iion 
super  femur,  sed  sub  feinor(!  maniiin  po- 
nere  jussit,  qiiia  inde  fueral  nasciluius, 
cujns  caro  siiper  omnem  carnem  exslilit 
exallanda. 

Ciica  hoc  quaeri  polesl,  an  et  serviis 
iste  jnravit.  Yidelur  qiiod  non,  quoiiiam 
Ahraham  ipsum  adjuravil,  ut  textus  fale- 
lur.  DiceHdnin,  qiiod  siciit  ex  lillera  mox 
sequenli  habelur,  non  soliim  Abraham  ad- 
juravit  suiirn  ministrum.  sod  el  ille  jura- 
vil.  Quocirca  ilerum  qiueiitur,  aii  liceat 
aliquem  adjurare.  VideUirquod  non,  quia 
non  licet  jurare.  Unde  et  (Jrigenes  affir- 
mat  :  Non  oportet  ut  vir  volens  secunduin 
Evangelium  vivere,  adjuret  aliquem.  Si 
enim  jurare  non  licet,  nec  adjiiiare.  Ad 
hoc  Thomas  respondet  :  (^ui  jtirat  jiiia- 
mento  promissorio  per  reverenliam  divi- 
ni  nominis,  se  ipsum  immobiliter  obligat 


A  ad  M)l\fiidiiiii  i|uot|  prt)iiiillil  Ijiifiiiatliiio- 
duin  aiilfin  lionio  sf  ipMiiii  iiiilinaif  po- 
W>>{  ad  alit|iiiil  pf ra^f ndiiiii,  ila  i-l  alios  : 
>u|)f riorfs  t|uitlfiii  ilfpifcando,  inffriores 
uutfin  jiil)(rndo  :  sicqiif  siiperiun^s  proplfi- 
nfcfs-.ilalfni  possiinl  iiiffiiores  siios  tali 
j,'fnfrf  adjiiralionis  i-oiisliiii^'fi'c.  Porro  si 
qiiis  alii|iifiii  sihi  iioii  Mihililiiin,  M'lil  atl 
alitpiitl  u^fniliiiii  roiiipi-lli  Tf  pfrdivini  no- 
iiiinis  iiivoratioiifiii,  iisurpat  sihi  poteslu- 
tfiii  alifiiaiii,  fl  pfct-al. 

Ilaipif ,  .\iljui'fin  If , ///  non  (icviplm  uxu- 

\\  rciii  filii)  inco  ilc  fHiitliiis  Clmiutmvoruni, 
inlcr  i/iii)s  /luhito,  scd  uil  tcrritin  ct  co- 
ijiiutioncin  mcuin  }troficiscitris ,  vitlelicel 
ail  Mf sO[)otaiiiiuiii ,  i-i  ad  iiihi-iii  noinine 
llaiaii.  alijiif  ad  consangiiiufos  ineos  ihi 
inorantes ,  ct  imlc  uccifiius  iixoretn  filio 
iiico  Isuuc.  Vaw  .Vhrahain  isliid  |)r{i'ce[)il  ? 
Hes[)Oudelui- ,  ([iiia  st-ifhal  ([iiaiila  hoiia 
Dfiis  [iroiiiisfiat  filio  siio  Isaac  ae  [)osleris 
ejus.  (Jiioruin  bonoruin  .\hrahain  aflVictavil 
suaiii  coKuationem  [)artici[)em  fieri  inaf^is 
([uaiii   alienos.  Rcspondit  scrous  :  Si   no- 

C  lucrit  inutier  venire  inccuin,  ([iia'ciiin([U(! 
fuerit  illa,  hoc  est,  si  piiellain  filio  liio 
aplain,  el  inecum  venire  volentem,  non 
[)Otero  invenire  :  numi/uid  redurcre  dchco 
filium  luum  ad  locum,  de  quo  ln  cfjrcssns 
cs,  vidtdicel  ad  (Jhalda-am  iii  ijiia  iialiis 
es,  vei  ad  Mesopolaniiani  ex  qua  liuc  veni- 
sli  ?  Di.rilque  Ahruhain  :  Cavc  ne  (juan- 
do  rediicus  filium  meum  illuc.  Iloc  idcir- 
co  proliibuit  Ahraham,  quoniam  [)romisit 
Deus  posteris  suis  terrain  Chanaan,  in  qua 
lunc  cum  Isaac  morabatur,  in  qua  novcrat 

D  Christi  mysteria  esse  implenda.  Ideo  sub- 
dit  :  f  Deus  cceli  qui  tulit,  id  est  cxire 
fecil,  me  de  domo  patris  mei,  etc,  (jui 
juravit  mihi ,  dicens  :  Semini  tuo  daho 
terram  hanc,  ipse  mittet  anyelum  suum 
coram  te,  id  est,  angelum  suum  sanclum 
faciet  le  invisibiiiler  pra^ire.  dirigere,  con- 
servare,  t'^  accijjies  inde  u.xorem  filio  meo. 
Hoc  Abraham.  Deo  revelante,  cognovit  fu- 
turum,  el  prophelice  pra^dixisse  videlur; 
vel  fuit  verbum  bonjB  spei  in  Deo.  Sin 
autem  mulier  noluerit  secjui  te,  non  tene- 


KNAmUTIO    IN    t.AlV     \\l\    «JKNKSIS.    —    AIIT.    I.XVI 


>« 


fn-ris Jitrttnirnfii,  i'lc.,  (|iiiii   \)fv    iiiniiiini 
liliii   Ncii  ailiiii  Jilioiirin   iiolti   Ir  ail   iiii|ims 
siliilia   (ilili;;aic  llo<-  (■lcniiii    )*ssct   conlra 
|)i'o|ii  iclalciii   jiiiainciili,  ciijiis   ln-s  coini 
lcs  sniil,  jiKliciiiiii.  id  csl   (Ijscrclio,  \cii- 
las  at(|iic  iiisiiiia.  I.t   si  i|iii(li|nain  coiilra 
alii|ni(l  lionnn  liiiiin   iiiialiii'  si\c  itromil 
lilnr,    iioii    lciicl    siin|>iicili'i',    iicc    olili;,'at 
altsolnlc. 

J'i>sinl  ('/■//('  S('rriis  iinniinii  siiti  l'iiim- 
/•(•  Afiriiliiiiii  itiiiiiiiii  sni,  rl  Jiiniri/  illi 
sn/wr  st'riiioiii'  tiiu\  id  csl.  jiiiavil  (|iioil 
vcrba  isla  jiro  |)ossc  iiiiplcrcl .  7'iilili/i/, 
<fci'i'iii  iiiiiiclos  ifi'  i/rci/r  iloiiiini  siti,  i'l  nfi- 
iil,  ('.»•  oiiniiftiis  fioiiis  rjiis  /lorfiiiis  sri-inn. 
('aincli  cniin  roitia  aniinalia  siinl.  ad  por- 
taiiiiiiiii  lioiiiincs  cl  rcs  coriiin.  Porla^il 
ila(inc  sccuin  |)rcliosa  clcnodia.  ct  pricscr- 
tiiii  ca  (iiia'  rara  crant  in  Mcsopolainia,  ad 
dandiiin  nuiniisciila  at(iuc  jocalia  puclUc 
apta\  cl  sccuin  vcnirc  volcnli,ae  cjns  |)i()- 
piiu]nis.  Portavil  (iuo(]U(>  copiain  aiiri  cl 
argonli  ac  ncccssariaiuin  rcruin  in  via, 
tain  proptcr  vialicuin  loni?i  ilincris,  qiiain 
ad  ostcndcnduin  opiilcnliain  .\hraha',  ul 
pcr  hoc  piKdla  ct  cjns  propiiupii  ciliiis  as- 
senlircnl  oausa>  proplcr  (jnain  venit.  Pro- 
fccfiisi/iic  jtcrrc.ri/  i/i  Mcsojto/mniain  (id 
urhctii  Xachor  :  qna»  urhs  voeabalur  lla- 
ran,  in  qua  Naehor  fialcr  Ahraha'  mansit 
habilans.  Abrahain  indc  egrcsso  ad  intian- 
(luin  tcrrain  f.hanaan,  ul  eapiliilo  duodc- 
cinio  patuit.  Circa  hoe  .losephiis  ait  :  .Miil- 
to  laboic  ac  tcniporc  pervenit  servns  illc 
in  .Mesopolainiam.  quoniam  teinpore  hic- 
niali  est  ibi  luti  prorunditas,  et  teinpore 
apslivali  penuria  aqna».  In  saltibus  quoque 
latrones  sunl. 

Qtannque  catnefos  fecisset  accumbere, 
etc  id  est  quiescere  ac  refici.  quos  nole- 
bat  inlroducere  iinpotens.  oravit  Domi- 
nuni.  dicens  :  Doiniitc  Dcns  (tomitii  tticf 
Abrahatti  :  nain  Deus  oinnium.  erat  tanto 
specialius  Dcus  Abraha^.  quanto  gratiosius 
habuif  sc  circa  eum,  et  quanto  ipso  Abra- 
ham  devotius  eoluit  Deuin  :  occurre,  ofj- 
secro.  ini/ii  /loitic.  id  esl.  pietatis  tua"  ef- 
fectum  mihi   nunc  evidenfer  impende  ac 


\  nionslra.  cl  fnr  iiiiscricoriliinn  rinii  tht- 
itinio  iiico  .[firiiliiiiii ,  pro\  idclido  cjils  fi- 
lio  dc  nxorc  idonca.  Dciiidc  dcsciibitnr 
si;,'nnni.  (|noil  s(  rx  us  islc  iii  sc  c.\ciiKila 

\lt,    pcl     ClljllS   l'M-ntlini    posscl    CD^tlllSCCIC, 

i|iii>il  llcMs  pKi^pcriim  ilci  siiiim  fccisscl, 
ct  (jiia'  cssct  pnclla  filio  .Mnalia'  diviiiihiH 
pi'a>\isa  ac  pra-paiala  :  nljiiilc(|nod  illa  cs- 
scl  (|iia'  sibi  pctcnli  poi  i  i^'crcl  potiim,  cl 
non  sibi  (lninta\at,  scd  ct  caniclis,  pra'scr- 
tim  aliis  mnlicribiis  id  sibi  iic;;anlibns.  nt 
adjicil  Joscphns.  (jiiannis   hoc   noii  cxpri- 

H  iiiatiir  iii  lc\lii  -.  alias  niiii  xiijcliii  fiiissc 
in  signo  illo  ali^inid  rariiin  anl  ma^Miiim. 
(]uainvis  (iiiidam  hoc  i'c|)i'(ibct.  /vcc  ri/n 
s/o  /ifo/H'  foii/ciii  iii/iiir,  id  csl  |illlcilin,  ct 
fifiir  /iiiftilalorinti  /iiijits  ririlalis  ci/rcifi- 
ciiliir  aif  /iiiii riciiitii III  ai/iiinn.  V\\\\  ciiiiii 
consncludo  ibi.  iil  |)arilcr  cj.M'c(lcrcnlnr 
|)ro  a(]ua.  (]na'  ibi  iion  abnndavil.  sed  cara 
fiiil. 

Ii/iliir  /iiictfa  riti  cf/o  iti.rcro,  Iiicfina 
/ii/itriinn  liiani  iil  tiif)aiti,cl  ifta  rcs/tott- 
(tcril.    Ihfjc,  efc.    Necditni   iitfra  se   rerfja 

G  cotnjtlercral,  id  esl,  nondum  ista  plcnaric 
cogilavif  .('^  ccce  Rcfjccca  eyredief)afur,fifia 
Balhuef,  efc,  /tafjcns  hi/driain  in  scapu- 
fa  siia.  efc.  in  qua  jam  hauseraf  aquain. 
()cciirril(/itc  ci  scrvas  .\bralia>  :  e.\  quo 
ai)])aref.  quod  inferim  duni  Rebecca  pu- 
tciiin  accessif.  ct  aquain  hausit,  servus 
Abraha'  i^arum  discessil  a  pufeo,  el  redire 
illuc  incej)it.  quum  ipsam  Rebeccam  vi- 
derat  a  puteo  regredi ;  ct  ait  :  Pauxiftutn 
ailiuv  tni/ii  ad  bibendutn  pra^be  de  hijdria 
tua,  elc.  Quumque  ilte  bibisset,  culjecit  : 

D  Quin  et  camefis  tuis  hauriatn  aquam,e\.c. 
Effundensque  hydriam  in  canafibus.  id 
est  recepfaculis  illis  aquarum,  ex  quibus 
animalia  bibebanf,  qua"  recepfacula  erant 
inagna  ligna  aut  saxa  cavafa,  qua?  nunc 
canales  \ociM\\w\\  recurrit  ad  /Jit/eiiin,e\c. 
Ex  quibus  pafet  magna  obsequiosifas,  ca- 
ritas,  pietasque  Rebeccae,  quod  circa  virum 
alienum  ignotum  fam  amorose  se  habuit  : 
imo.  secundum  Josephum.  increpavit  pu- 
ellas  fanquam  inclementes,  quae  pofum 
aqua?  negaverunt  peregvino.  Postquam  au- 


tm 


KNAHMATIO    l>    CAP.    XXIV    UKNK8I».    —    Alil.    I.XVI 


(ftn  hiheranf  rttmeti,  pmtulit  vit',  seilicPl 
stM">us  Al>i'ahu*,  inuuicH  aufi-a.H  aji/n/n/i-n- 
ien.ni  «'St  \ dlfiiivn, Mir/oM  <taii>i, \iii  (|(io<l  \»*| 
aiiiba^  siiiiiil  ruciuiit  laiiti  valoiis.uiit  uiiu- 
t|iiUH|ii«^  «■uriiiii.lJ«Mlit  i-(|iiiili-iii  piiflliiMluus 
iiiaurt^M,  qua;  siiiit  aiiiiiiiii  oriiaiiifiilu,  iil 
iii  <|iiulit)«-t  uiii«'  iiiia  |M-iii|fi«'l,  rt  afinittas 

h)li(liin,    intni/n,    ii|    fil    |it»llil«M'(',    sirliifain 

ilrrcin.  Suiit  uut«Mii  ariiiillic,  hi'U(-tiioi'iiiii 
oriiuiiKMilu.  INirro  s(>cuiiiliiiii  llit-roiiviiiiiin, 
sicliis  coiitiiict  uiiciaiii.  \  tMiiiiitaiiH-n  tji- 
istis  |)oii(l(M'itHis  i^Mioi-aiiiiis,  (|iiaiili  valoiis 
cxstitcriiit,  secuiitliiiii  iioslras  i-oiiipiilalio- 
lics,  i|iiuiii  ccrtiiiii  sil,  |ioti(lcrii  itc  iiiciisii- 
las  rc  ct  iioiiiiiic  ajmd  divcrsos  (livcrsiiiio- 
ile  variari. 

Dixiti/nr  ad  cain  :  Ciijn.s  rs  fHin  ^  fro- 
l)iit)ile  cst,  qiiod  iiiliM-rof^avil  lioc,  v\  iiiler- 
ro^uliouis  siuo  rcsponsioiiein  a  pnclla  aii- 
divil,  antcipiain  laiii  prctiosa  clcnodia  ci 
pi'ic^tat)al.  .\llaiiicii  liahhi  1'iinliis  tlicil  op- 
posiliiin.  .Niiin  opinalnr,  (|iiod  si(-ut  llo 
b<'cca  hahiiil  sc  curialihM-,  ohsc(|iiiosc  ac 
liiiiiiilil(M' circa  viriiin,  ila  ct  ipsi^  cx  curia- 
lilatc  dctlit  ci  tucc  inuiKM-a  ;  scd  priiniiin 
verius  leor,  el  inlra  iii  islo  capiliilo  insi- 
niialnr,  qnnd  piiiis  inl(M'roj,'avil,  cl  post- 
ca  dcdil.  Scriptura  aiilcin  rccilando  hi- 
slorias,  non  sonipcr  ohscrvat  ordincm  rci 
gesl£e.Joseplius(pio(|ne  insinuat,(piod  pii- 
mo  interrogavil  :  addit  tiimcn,  quod  quasi 
pro  prfpinio  laboris  ac  poculi  conliilit  |)ii- 
ma  innnuscula,  jnslnin  afrirmans,  ut  talia 
accip«M(*l,  quiP  [)r;cler  celcras  luit  lam  pia. 
Qiic^  fcspondit :  Filia  sitm  Bathurtis,  ctc. 
Inclinavit  se  homo,et  adoravit  Dominum, 
dicens  :  Benedictus  Dominus  Deus,  etc, 
qui  recto  itinere  me  perduxit  in  domum 
fratris  domini  mei,  hoc  est  ad  donium  et 
progeniem  Nachor,  qui  fuif  fraler  Ahrah*. 
.lain  cnim  rcpulavif  sc  vir  iste  esse  quasi 
in  domo  .Nachor,  quia  parum  inde  disla- 
bat,et  facillime  polerat  eam  attingere.  C'/<- 
currit  itaque  piiella,  et  nuntiabat  in  domo 
matris  sute.  Ex  hoc  verho  opinatus  est  .lo- 
sephus,  quod  Bafhuel  pater  Reheccse  jain 
obiit :  alias  potius  dicfum  essef,  Xunfiabat 
in  domo  patris.  Alii  vero  dicunt  opposi- 


.\  tiiin,  (piia  inrra  tiabcliir,  licspondcriint  La- 
hiiii  tl  Italliiicl  ;  ct  ipiia  mnlicrcs  liiil)(;!)aiil 
liihcrnai-iila  (piicdaiii  scparalit  iii  doinihus 
niarilorniii,  iii  i|iiil)iis  (-iiiii  filiahii-i  cl  itii- 
cillis  <*x(M'c«;liitiii  t)pfiii  liMiiiiiis  coiiip(*l<*n- 
tia.  niiid  aiil(*iii  diccnduiii  sit  ad  |)riiiiiiiii 
islornin,  pith-hil  in  i*xposili<)ii<!  vi-rhi  prat- 
allf;<ali,  iicc  isliid  «^sl  niiigni  vigoris. 

J/ii//r/>at  aufriii  lir/trrra  jfaffrin  ninninr 
Lidxiii.  (jni,  elc,  vrnit  lut  viriiin,(li.fiti/ur 
iii/  riiiii  :  liiijfrdofr,  /trnri/ Irh'  hninini ,  h\ 
csl,tii  (pii  es  benediclus  a  Doiiiino ;  sic(|ii(^ 

W  l.ahiin  idololatra  scivil  aliipiid  lo(|ui  dc 
l)co.  l'j/  I iit foi/ n.fi/  riiin  iii  liiisfii/inni ,  iir 
i/rs/fitiii/  r^///<cA>.s',(I«!j)()n(Mi(lo  sellas  et  one- 
ra  «hsiiper  posila,  i/ri/iti/ur  [lateas  rt  fa;- 
iiniii  iii  |)iil)iihiiii  citini-loriim,  rt  ai/uatn 
iii/  /nvaiuluin  /iri/rs  rjus  ot  viroruin  i/ni 
venrranf  rnni  ro,  s(Mlic<!t  servo  Ahialia} 
piiiici[)ali  :  (*l  forlc  jiixla  niiiii(*riiin  ca- 
iiiclornm  fiiil  niimcrus  viroriiin  iilorum, 
qui  ct  i[)si  fiicriiiil  siMvi  Ahraliu!  iiiliMi- 
ores  scrvo  [iraifalo,  iil  ci'<*dilur.  Et  a/t/io- 
situs  rst  in   rons/trctu  rjns  /iiinis,  id   est, 

C  cihiis  fl  jiolus  corain  scrvo  islo  cl  viris 
islis  suiil  [)Osili.  Qui  ait  :  Non  comedam 
ilonrr  loi/iHif  srnnoyirs  meos.  V.x  qiio  inno- 
lcscunl  fervor  el  fidelilas  hujus  '>g\\\,  qui 
fuil  lcgalus  fidelis.  Res/tondit  ri  I^aban, 
(jui  vidctur  fuissc  senior  frater  Hehccca} : 
Loquere.  Af  ille  :  Servus,  inquit,  Altra- 
ham  suui,  ctc  IJttera  plana  est.  Deditque 
ri  omnia  quie  hahurrat,  CtC,  id  est,  Abra- 
ham  ordinavit,  ut  omnia  princi[)alia  hona 
sua  dcvolvanlur  ad  Isaac  filiuin  suuin,qui 
est  ei  nunc  unicus  ex  Sara  principali  con- 

D  juge  sua.  Innocens  eris  a  maledictione 
mea,  etc  Hoc  esl  verbum  Abrahae  ad  ser- 
vum  isfum  :  el  est  sensus,  Non  incurres 
culpam,  auf  popnam  violationis  juramen- 
li  quod  niihi  prtesfilisfi,  d(!  adduccnda 
conjuge  filio  meo,  si  non  poteris  aliquam 
aptam  adducere.  Deinde  servus  ait  :  Veni 
ergo  hodie  ad  fonfem  aquie  :  non  quod 
uno  die  pervenerit  a  domo  Abrahse  usque 
ad  pulcum  isfum,  ut  .Iuda>i  stolide  fabu- 
lanfur :  s(*d  sensus  est,  Ilodic  viam  incam 
continuando  perduxi  usquc  ad  terminum 


IWIIUATK)    IN    C.AP.    XXIY    tlKNKRIH. 


AHT.    I.XM 


m) 


isliim.  l:'f  tfi.ii :  Dninini'  Drii.s,  rlc,  rin/n 
i/ihv  lyriifirfiirni/  liiiiiririnliiiii  111/1111111 ,  rf 
iiiiilirrif  ii  nii',  /)ii  niilii  /iiin.iillnni  iii/nir, 
rlc,  //(S(^  rsf,  i/iiiiiii  /iriviiiirnrif  Ihnni- 
nns  iiiii\  ('isttriiin,  filin  ilninini  inri,  id  »•>! 
Isaiu*. 

C.ii-ca  lior  lo(|iiiliir  Aii^iislitiiis  :  (,)iia>n>ii 
(liiin  (>sl.  i|iii(l  (lirrciaiil  an.i^Miralioiics  illi 
cila'  ai»  isia  pclilioiic  s('i\i,  pclcnlis  silti  a 
Doiiiino  ONlcndi   rnliirain  ipsiiis  Isaac  coii- 
jii^'(>iii.  a  (|na  sihi  potiini  pclcnli  (liccrclnr. 
Itihc,  (piin  cl  cainclis  Inis  poliiin  triliiiani. 
Scd  alind  cst.   pclcic  (piod   ipso  iniracnlo 
si.uiMiin   sit  :  aliiid.  obscivarc  ca  (pia*  ita 
riiint.  nt  niita   non  sinl,  scd  a  conjcctoii 
hns  sn|)cislitiosa  vanilatc  inlci|)i-ctcnliii'. 
Scd  ct   non  parva  (|na>slio  csi.  ntniin  sii 
aiidcndnni  lioc  ipsnnupiod  niiiiiin  ali(piid 
poslnlclni".  (pio  siirniricclnr,  (|iiod  (piis  ap- 
pclil  nossc.Ad  hoc  naiiupic  pcrlinct,  ipiod 
dicnnlur  Dcnm  tcnlarc,  (pii  noii  rcctc  hoc 

.u.iu/i».  racinnl  :  conlra  ipiod  dicilur.  Non  lcnlahis 
lioinimim  l)(Mim  tnuiu.  Siiirijcrchatur  uaiu- 
(picdhristo,  taiupiaiu  homiui.ul  siguo  ali- 
(]iio  c.xplorarcl,  (pianlum  apud  Dcnm  pos- 
s(M  :  (]uod  lit  iiti(pic  viliose.  Ai)  iioc  aulciu 

Juiiic.w.  disc(Muitur,  (puMl  (lcdcou  rccil,  imniiucnlc 

'■'■  pniriuo  pciiculo.  C-onsiillalio  nauupic  i)ci 

magis,(]uam  cjus  t(Mitatio.  luit  ([uod  lccil. 

/,?.  Mi.  li.  Vndc  .\oha/  liinuil  siguuiu  pclcMT.  nc  vi- 
dorotur  l)(Mim  hMitarc.  (piiim  Dominus  hoc 
pcr  Prophotam  niou(Mct :  lorsilan  apslimaus 
ipsc  Acha/,  quod  a  Prophcla  o.xplorarolur, 
an  nioiuor  ossof  pr;rcopti,  quo  j^rohihc- 
lur  Douiu  lcularo.  Hicc  Augusliuus.  liinc 
alii  dicnnl.  quod  servus  iste  non  quaesi- 
vil  siguum  per  moduiu  diviualionis  sive 
augurii,  qnod  prohibolur  :  sed  oraliouo 
prirmissa.  siguum  postulavil  a  Deo.  quo 
oxpiMMiotur.  quod  Dous  ipso  por  angelum 
diro.xissol  it(M'  suum  juxla  Abrahsp  verbuni. 
Deindo  I^lio/er  ait :  Infcrrogaviqiie  cam, 
et  di.vi  :  Cnjiis  cs  pUa  ?  Qiuv  rcspondif  : 
Filia  Bathnelis  sum,  etc.  Sitspendi  ita- 
que  inaures  in  auribus  ojus,  ad  ornandam 
facicm  cjns :  ad  cu jus  docorem  ordiuatur 
prtTcipuo.  quidquid  ornamouti  circa  caput 
apponitur  :  et  armillas  posui  in  manibus 


A  cju.s  :  nl   p«T  ons  Miia  iirnrhin  derornn'!. 

Qnniniiln'1'ni  si  fnrifis  inincrimrd inm  cf  »•«■- 
rifnfiiii   iiiiii  dinninn  incn,   lioc   chI,  si  \ill- 

lis  Uci)c(M-ain  Inidcrc  uxorcni  lilio  .Mtialiii', 
si(  nl  piiiin  cl  jiislnm  csl  :  piiiin.  ipiia  pro 
consoialioiic  c-.l  .\i»ralia',  cl  pn»  rcicNaiiii- 
iic  doloris  haac  iilii  siii,  i\v  siia'  iiialriH 
in(»ilc  gra\ilci'  conlrislali  :  ct  (piia  accoiii- 
inoilnin  c^l  ad  hoiia  inali'im(»nii  oltiiiirii- 
da  :  iiistnm  (pio(pic  cl  dccciis  csl,  ipio- 
niam  c\  di\iiia  iuspiratii»iic  id  pclitni,  ct 
(piia  dc  nua  suiit  gcni-alogia,  (pios  rccliiiii 

H  C-.I  c(»pniai-i.  Ihupic  \(-i'itas  capilnr  liic  pro 
jiislilia,  sicul  iii  Psaliiio :  rnivcrsa'  via*  Do-  /»».  mv, 
iiiiiii  miscricordia  cl  ^crilas.  Polcsi  laiiicn  '"' 
vcritas  unnc  suini  pro  vcriricationc,  nt  sil 
s(Misus  :  Si  racilis  vorilalom  (Miiii  doinino 
iiico.  id  csi.  si  vcrha  .Mtralui'  vcrifioalis, 
impl(Mid(»  ipiod  dixil  luc  suiii|»tiii'iiiii  c\  fi- 
liahns  sna>  cognalionis  piicllam  pro  lilio 
sno,  indicafc  inilii  :  si  anfciii  nlind  jtln- 
ccf,  cf  lioc  dicitc  milii .  nf  vadam  ad  ifc.r- 
fcram  sire  ad  sinistram,  hoc  est.  per  viani 
aplioreni  qua  potoro.  vol,  ut  quidani  c\- 

(]  ponuut,  alihi  (puerain  pucllam,  ([na>  lial 
u\or-  rilii  .\hraluo.  .Vli(pii  sic  expouunt  :  l'f 
\a(Iaiu  ad  (l(>\lcraiu,  id  est  ad  qufercudum 
(\r  tiliabus  ismaolis,  ad  dcxtcram  comino- 
raulibus.  (piaulum  ad  locuiii  istiim:  vol  ad 
sinistrain.  hoc  est  ad  qna^rendnin  de  fi- 
liabiis  Lof,  qua^  func  eraul  de  cognalione 
Abralue  (>f  Isaac.  Sod  non  videlur,  quod 
Abraham  coujunxisscl  Isaac  filio  suo  ali- 
quaiu  filiarum  Lot,quiP  incestnni  cum  pa- 
fro  proprio  commisornnt. 

Rcsponderuntque  Laban  ct  Bathuef.  Is- 

D  te  Balhuel.  secnndum  quosdam,  fuit  frater 
liobeccse,  et  junior  ipso  Laban  :  idcirco 
nominafur  post  eum.  Porro  in  Scholastica 
hisforia  iangitur.  quod  Balhuol  in  extro- 
mis  positus.  ordinavit  uf  filia  sua  Robecca 
non  traderefur  alicui  in  nxorem.  nisi  o.x- 
sislenti  de  sua  progenie  :  idcirco  nunc  no- 
mine  Bathuelis,  designatur  mater  Rebec- 
cse.in  quautumviri  sui  mandatum  detexit. 
Alii  dicuuf.  quod  pator  Rebeccse  adhuc 
vixit,of  nuuc  nomiuafur.quamvis  filio  suo 
postponatur.  Itaque  responderunt :  A  Do- 


300  E.NARHATIO   IS    CAP.    XXIV    GK.NKHI».    —   AHT.    IXVI 

iiiinu   ef/ri':iHUH  fst    sermo,   iil   rst ,    prtilio  A  «•«  aiit    laio,  aiil   iiiiiii|iiaiii    \iMiros.    l  iidd 

qua  |ictis  ilari  Kft)«-c-(-aiu  iu  (-oiijii^iuin  li  i|iio(l  Hal)t)i  Sal(*iiioii  ilicil,  Katliiiclciii   |iu- 

lio  Ahialuf,  i-.t  iliviiiu  iuspiialioiu'  ac  onli-  liciii  ili-hcci-a-  imiic  piMiiliiissi^  (U-  «ouscu- 

iialioiic  piolala  «'sl,  ul  |)at«;l  v\  siguo(|iio«l  mi  mio  piiori,  iil   liiia  siia  ricicl  ii.voi   lilii 

i-i'cilasti.  V»*l,   iil   laii;,'il   .\iif,'ustiuus,   i«l«*o  .Vhialiii',  «'I   v«»luissc  lioi-  iiiipcdirc,  al(|ii(' 

lioe  (lixcruiit,  i|uouiaiu  (-rc«li«l«'i'uul  Abia-  ol)  lioe  pcicussiiui  al)  aiigclo  cl   iiioi  liiiiiii, 

liaiii  csM-  prophi-taiii,  ipii  scivo  siio  pra--  iioii  viilctiir  iiisi  rii-tii-iiiui,  iit  cliaiii  Itahhi 

ilivil,    ipioil   ilc   Mia   co^'iialiou«'   accip(-ii-t  l'aiilus  ciica  lucc  ait.   Molifi-,  ait  scivus, 

iliiaiii    pro   lilio  suo.   A't)/<   p()S.sitmiiii  licitc  mf  fftiiwrt',  ijuiii  Dumlinis  iVire.ril  viam 

aiil   <li-  jiiii-  fjtrn  jiluiitum  fjus,  scilicct  utfum,  ctc.  :  iiU-.irco  iioii  (li-ccl  iil  rclanlc- 

ik'l,i/uiilijuum  iiliui/  lixjni  tfiiiin.  Kn  lif-  li^  ilii   ilcsilpcr  |iros|)cralllIU.  I'ix  «pio  cou- 

hecfu  forum  (f  fst,  «Mc.  Quod  i/nnm  audis-  slal,(pio«l  Noliicriiiil  scrviliu  CUlil  ccltiris  si- 
set  /iUfr  Al>raham,\i\  cst  Kliczcr  scrvus  ip-  H  hi  ailjiiiiilis  lciicrc  scciiiii  pcr  «lccciu  <li«'S 

sius,(pii  Kli«'/cr  liiit  jaiii  j,'raiiila'VJi'  iclalis.  parilcr  ciiiii  l{chi'C(-a.  Kt  dljfrunt:   Vocf- 

ul  palct  cx  pia'iu(liiclis.  niio  (•oiislal,  ipiaiii  nnis  iinfllam,  ft  i/awrumas  illius  volun- 

ilicousidcrati'  dixcrit  Hahhi    1'aiiliis,  ipiod  lntfni.  IIdc  ipiidaiii   cxpoiiiiiil    ilc   voliiiila- 

iu  Scri|)tiiris  iiou  vocctiir  ali(|iiis  piicr,  (pii  tc   piicllii'  ad   ipsiiiu  couju^iiiiii,  quia  ad 

cst  iillia  tiif^iiita  aiiuos.  Islc  (|ui|)pc  Klic-  iiiatriiiioiiiiiiii  rcipiiriliirconscusus  cxpres- 

6'en.xv,i.  zcr  liahuit  riliuiu  uoiiiiuc  Daiiiascuiii,  aiitc  siis;sc«l  v«'rha  sc(|iiciilia  iiou  vidciilur  ita 

Isaai-  coiicc|)tioiiciii,  iit    paliiil    siqua,  ipi:  sonarc.   .Naiu  siihdiliir  :   Qnanu/af  vofuta 

Isaac  uuiic  luil  qiiadragiiila  aiiiioruiu./'/''^-  vfuissft,  scisfituti  sant:   Vis  irf  fum  ho- 

fidfns  adoravit  in  tcrra  Dominiim,  rcfira-  mine  isto?  )^\C(\vn'.  rcqiiisila  vid<;lurdc  pro- 

tiaiido  ci,quod  itcr  suuiii  tain  prospcrcdi-  rcclioiic,  noii  de  spoiisalihus  aiil  conscusu 

rcxissct :  per  «piod  palcl  viii  liiijiis  dcvotio,  (-oujiigii.  Quod  et  S.  Ainbrosiiis  piolesta- 
iino  ct  fcrvor.  qiiia  iii  iilioruin  [irtescnliii  (]  tni.  \  ('riiinlaincu  dici  [lolest,  quod  ex  con- 

sc  ila  in  lcrrain  proslerncrc  noii  <'i'uh('scc-  scipicnli   pcr  haic  vcrha   rc(piisila  csl  dc 

bat.  Prolatisi/iif  rasis  arfjfntfis  ct  anrfis,  coiiscnsii,  (piia  piolcclio  illa  ordinahaliir 

uc  vfstihus,  qua'  suuipsit  ex  repositoriis  a<l  nialiiiiioiiiiiin.  Qaic  ait :    Viulwm.  Hoc 

seu  niarsupiis  suis,  dedil  ca  Rehcccce  pro  non  dixit  ex  carnalilatc  aiit  inverecundia, 

munere,  id  cst  pro  donis  jocalihus,  quai!  sed  ex  divino  instinclu,  ([uoniam   totuin 

dari  solcnl  [)ucllis.qiia!  dc  novo  conccdun-  isliid  fuit  opus  specialis  [irovidenlia!  Dci. 

tiir  in  sponsas.  Fratrihas  (/luxjuc  cjas  cl  Prailcrea  circa  hffic  in  Scholastica  historia 

matri  dona  ohtulit.  Kx  hoc  ap[)arcnliani  dicitur  :  Hic  primo  legilur  consensus  mu- 

hahct,  quod  pra'falus  Bathucl  fuit  fraler  licris  requisitus,  ct  exindc  pro  jure  hahi- 

Hebeccse.  Nain  si  et  pater  vixisset,  et  prae-  tum  cst,  ut  requiratur. 

sens  fuisset,  dala  fuissent  et  ci  dona,  ut  Dimiserunt  eryoeam  et  nutricemillius, 
matri  ac  fralribus,  nec  Scriptura  hoc  ta-  D  qua?  infra  Dehora  nuncupatur,  qua)  forte  Cen.xxxv, 

cuisset.  laclavit  Heheccam   infantulam,   et  custo-  * 

Sarycns  aalcm  mane,  locutus  cst  puer,  divit,  erudivit,  cducavitque  eam.  Iverunt 

videlicet  servus  :  Dimittite  me,  ut  vadam  quoquc  et  ali®  quicdam  puella'  cl  ancil- 

ad  doininnm  nwnm.  Responderunt \  fra-  la;  cum  Hebecca,  iil   [)auIo  post  subditur, 

ter  ejics,  puta  Hcbecca',  et  tnater  ;ol  noini-  ct  hoc  propter  solatium  ejus.  Servumque 

ne  fratris  possunt  amho  fratres  intclligi  :  Ahraham  et  comites  ejus,  id  est  socios  ser- 

Maneat  piiella  saltem  dccem  dies  apad  vi,  imprecantes  prospera  sorori  suce,  id  est 

nos,  etc.  Hoc  di.\erunt  ex  nafurali  amore,  Hebccca',  quae  erat  soror  omnium  propin- 

ne  tam  cito  ct  qnodammodo  inopinate  sc-  quorum  suorum,  ihi  lunc  congrcgatoium, 

pararcntur  a  lam  hona.  [)ulchra,  ct  cara  prsescutium,  ct  valefacientium  ei,  ul  ino- 
propinqua,  quain  satis  conjiciehant  se  post-      ris  est  in  tali  recessu,  et  cognata  ipsorum 


I.NAUII.VrKl    l>    t.AI'.     XXIV    (.1  NKSIS. 


Ain.   iwi 


:i()i 


(«o  iiu)»l(>,(|ii()  (|ui  (lc  (•ikIciii  pio^ciiic  miiiI. 
IValrcs  cl  soiorcs  iiiiiIiki  ii|)|)clliiiiliii' ;  <'' 
ijiii'  ilii'i'iili'fi  :  Siirnr  iiiistrii  cv  ;  rri'si;is  m 
iiiillr  iiiilliii.  i(l  csl,  |)liiriiiiii  scii  iiiiimiic 
niliiiiii  inilliii  c\  scininc  liii)  n.isi  .iiilni'  : 
poiiilni  cniiii  liir  iiiinii-iiiN  islc  iiulclcr- 
iiiilliilc  ;  i'l  i)itssii/i'iil  sriiii'ii  tiiinii  jnirlir^ 
iiiiniinirnni  siiornni.  id  csl,  lliislilnis  siiis 
pi;cviilc;il  :  iiiiod  liiiidciii  iii  (llirislo  snniinc 
iinplcltiiii  csl.  ipii  oiniics  iiiniidi  iiiilioncs 
siia»  siihjccil  Ic^m  ac  lidci  ('hrisliaiiic.  ciii 
/•s  II,  •;.  Piilcr  ail  iii  l'siiliiio  :  Posliila  ii  iiic.  cl  diihn 
tilii  gciilcs  hcrcdilalcin  liiaiii.cl  [losscssid- 
iicm  liiaiii  lcriiiiiios  lcrrav  Ji/ilnr  lu-hcna 
cl  jiiirllir  illiiis,  iismisis  rnnwlis,  srritlir 
sinil  ririini.  clc.  sciliccl  scrviim  .Vhiii- 
h;i',  (pii  in  v  iii  cis  diicalum  pr;i>l)cl)al  :  cl 
l^alcl  c\  v('rl)is  his,  cpiod  cl  ali;o  miilic- 
ics  |)iii>lcr  nulriccm  Hi^hocciv  proccssoruiil 
cum  cii. 

A\>  aiilrni  Irinporr  liranihnlnhitl  Istuir 
/)<>/•  viani  ijiiu'  ditril  ad  pulcttm.  ritjtts  tio- 
nicn  c.sf  Virriifis  rl  ridrnlis :  de  quo  pu- 
lco,  cl  ciir  il;i  vocaliis  sil,  dicluin  csl  ca|)i- 
lulo  soxlodccimo.  7/rt('//^fi'/f'^  rnini  in  Irrra 
aiisfrali,  pula  iii  (Jorara  sou  Borsahcc,  uu- 
do  duolus  fuil  ad  immolandum.  (]ui  locus 
osl  in  [)arto  auslrali  rcspcclu  torr;o  (ilia- 
naau  :  ox  (luo  vidolur,  (piod  posl  so[)ullu- 
ram  Sar»  Ahraham  cum  lilio  suo  Isaac  rc- 
diorit  ad  Horsabee.  Et  cf/fcssus  fueral  ad 
mcdilandum  in  agro,  incUnata  jam  die. 
In  Soholastica  liistoria  dicilur.  (|uod  egros- 
sus  luil  ad  moditandum  Torlo  do  mora  soi- 
vi.Alii  dicuut.quod  luil  ogrossus  causa  ro- 
creationis  atquead  spatiandiim  ;sed  multo 
conveniontius  credilur,  ot  magis  consonal 
littera\quod  ogrossus  fuit  ad  moditaudum 
intonto  do  Doo  ol  poi'tineulil)us  ad  salu- 
tom,  abstrahciis  se  ab  aliorum  pripsentia, 
strepitu  ac  luinultu,  nt  solus  ot  in  solitu- 
dine  quadam  consistons,  tanto  devotius  eX 
liberius  insisterot  meditationibus  sanctis, 
([uanto  plus  soparalus  erat  ab  aliis.  Undo 
(secundum  Hioronymum)  in  H(^bra?o  habo- 
tur,  Ad  loqueiidum  :  quod  oxponil  de  lo- 
cutione  cum  Deo  in  oiationo  devota,  quia 
anle  solis  occasum  spiriluales  victimas  ob- 


A  liilit  Dco.  I.vrii  (|iio(pic  arriritiiit,  (piod  llc- 
hrioi  diciinl.  I'!^m'cssiis  rnil  ad  oiiiiidiini  ; 
(|iiia  c(iiisiicliido  csl  Jndicis,  circa  li-mpiiH 
V  csjicrliiinm  oraic  Porio  alia  Iniiislalio 
coiilincl.  K|i(i'ossiis  osl  nl  r\i-iccrclni  in 
caiii|)o  :  (|iiod  a|)liiis  cvplaiialiir  dc  cxorci- 
tatioiic  iiitoriia  ao  sjiiriliiali.  (|iiiini  coi|)ii 
liili.  K;.;rcssiis  ilii(|iic  riiil  iid  mcdiliindiiin 
siilnhiilcr.  cl  ad  coiilciiqilaiidiim  diviiiii  : 
(piod  i'i  iiiin  ciisiiiilc,  scd  coiisiicliidiiia- 
nniii  liiil.  iil  cliiiin  iii  sliitnlis  (irdinis  (!ai'- 
liisicnsis  hiihclnr. 

n  (liicii  lioc  sciihil  Lyra  :  Korlc  ogros- 
siis  liiil  ad  vidcndiiiii  disjtosilioncm  cicli 
cl  iiliipiiirnm  slclliiinm.  (|iiic  incijiicbiiiil 
liiiic  ;i|)|)iir('i c.  (|iii;i  cdocliis  cr;il  iii  aslro- 
iioiiii;!  ;i  |);ilr('  suo.  (|iii  c;iiii  |)rimiis  dociiil 
iii  .Kgy|)lo.  Sod  contra  hoo  H;ihl)i  I';niliis 
iiiiilli|)liciloi'  arguil.  Priiiio.  ijniii  iii  nnllii 
Scri|)lura  canonica  lcgilur  hoc  dc  .\hra- 
hiun.  Scciindo.  (juia  .\|)osl()li  fiicinnl  iiia- 
ximc  illuminali  ;i  Dco,  iion  lamoii  i\r  iiia- 
Ihcinalicis  vcrilatihus,  ergo  multo  minus 
Ahraham.  Torlio,  quia  scienlia  /Kgy[)lio- 

C  rum  roprobatur  in  Scripturis.  tan([uam  di- 
viuplio  su[)orstitiosa.  (juarto,  qiiia  ex  hoc 
diirolur  infidclihiis  occasio  opinandi.quod 
miiahilia  [)('r  Ahiaham  vol  circa  aiil  [)ro- 
|)ler  ciim  lacla,  siiit  facta  virtute  astrorum 
influentiisquec(florum.  Sed  argumentalio- 
nes  istae  nihil  concludiinl  :  idcirco  dicen- 
dum  ad  priinum.  quod  non  sequitur,  Hoc 
uon  est  scriptum  do  Abraham  in  Scri[)tu- 
ris.orgo  non  fuit :  quia  noc  omnia  ejus  ge- 
sta  conscri[)ta  sunl.  Ad  secundum  dicoii- 
duni.quod  nullus  dicit  Abraham  habuisse 

D  notiliam  astronomiaeex  sola  supernaturali 
ot  miraculosa  illuminatione  Spiritus  San- 
'  cti.  sicut  A[)osloli  habuerunt  suam  scien- 
tiam.Ad  forfium  respondotur.quod  scionfia 
.Egyptiorum  non  roprobatur  in  Scriplu- 
ris,  quantum  ad  id  quod  continuit  vori- 
fatis,  quum  de  Moyse  scriptum  sif,  quod 
eruditus  est  in  omni  sapienfia  .Egyptio- 
rum.  sed  quanfum  ad  abusum  et  praesum- 
ptionom  ac  superstitiones.Egypfiorum.  Ad 
quarfum  dicondum,quod  mira  quae  de  Abra- 
ham  scripta  sunt,  talia  sunt,  quod  non  pos- 


MYi  K.MAHHATIU    IM    CAF.    XXiV  Oii.MitilS.    —    AHI.    I.XMI 

■iiiiit  sirluli  uut  iiithuui  hiiicruiii  «^>  rirlo-  A  ■^uu^  proec^^uiii,  |>ros|t<M-ilul(-iii  <-l  liucliiiii, 

iiiiii  itiUfiitM.  (Jiiotl  uulriii   iii  UNtroiioiiiiu  nttrrarit  ilinnliin  sini,  viil«'lin'l  Isuuc,  driii- 

iTut   cdoctus,    cuiiiqur    ill    .K(;)|ito   ilociU'-  ilc  ft  .Miiului'.  (Jui  iiilrnilii.rit  riiin   in   lii- 

lit,  Jo<>rphu>t  k'\  ulii  liiiilti  lcstuiitur,  cl  sii-  lifriimiihiin   Snnv  nuitfin  siiif,  ct  acirjnt 

|>ru  iiiiliirluiii  csl.  i'aiH    auofcin  ;  ft  in   hinhini  ilili-.iit  cani, 

(Jaunii/ac  clccasHct  ucaUi.s  ijisc  Kuuc,  //-  iioii    littiilJiioso,   scit    iiioili-iulo,   spiiiluali, 

ilit  caniclit.s   ocnicntcs  itritcal,  v\  pi-otiiiiis  iiuliii  ali,  Miiiuti  ct  coiijii^ali  uiiiori' :  iiiliT 

ivit  ol>>  iuiii   scrvu  siio  ct   cctcris.   lichcc-  quus  iiiiilliiiliccs  atici-lioiics,  sotu  s|iii'iliia- 

ca  iiiiitijuc,  cunspccti»  Isaac,  dcHcendit  ilc  tis  «lileclio,  tiiil  ilii-«u-l«' ct  |)i'i' sc  iii(;riloi'iu 

cannclu,  ct   ait   ud   itucruni.  :   (Juis  cst  illc  xiioi  licutu^  ;  iil  ditlurcni  ijiii  e,v  inurlc  niii- 

hoitu),  ijui   oettit  jtcr  aijruin.  in  itccarsain  Iris    cjas    iicildfrnl ,   lcnijtcrari'l .   Kx    i|iii) 

tiuhis* Di.idlfjuf  iti:  Ijjsc  cst  iluiuiitus  tncas.  coiislul,  (|uuiii  uidciitissiliic  iiiulii^iii  siiaiii 

Vcrisiinilc  cst,  tjuod   H«'l)«'ccu  istud   iiiti-i-  B  ditc.xciul,  i|iiaiii  jaiii   pcr  Ircs  aiiiios  dcri«'- 

lo^uvit,  ct  iiitci-ro^ulioiiis  siiuj  rcspoii^iiiii  vil,  iicc  dolorciii  (|uciii  c.v  cjiis  iiiorli'  «-oii- 

audivit    uiil«'i{uuiii    dt^   cuiiicto    dcsc«'iiilil.  ccpcrul,   s|>oiisuiii  curissiiiiuiii   uccipiciido 

IJuuiii(|iic  uudissct  (|uoit  vir  iltc  oss(;t  fi-  uc  ditij^ciido,  prorsus  c.xsliiixil,  s(;d  l(;iiipo- 

lius   .Vt>ralia%    s|)oiisus   siius    tHtiirus,    dc-  ravil.  Ila(|uc  lciiipcrav  il  illiiiii  ilolorciii  |)cr 

scciidil    it(^   cuiiiclo    proplcr    revcrciitiuiii  istius  aiiiorciii.   .Nuiii   aiiiiiia  (piaiilo   pliis 

(^jus,   (|iii>iiiain    lilius    riiit    latis    uc    luiiti  occiipHlur  ali|ii(;  dispcr^Mlur   circu   pliira, 

HutriurctiiB.    .1/    illa   titllciis  lilu  jiidlliini  luiiti)  iiiiiiiis  iiilciila  csl  iiiii.  Miiisiis,  (pian- 

snuin,  it/t('ruit  si^ :  vcl  ex  vereciindiu  |)ucl-  to  airi-clii)  cDidis  circa  pliira  diviililiir,  laii 

luri,  vcl  cupul  suiiin  dccenter  ornuiido,  iil  lo  iiiiiiiis  iii  iiiii)  dcri^itiir.  I  iiiiiii(|iiod(|iic 

coruni  sponso  suo  niox   iuturo  up|)urcrct  (>|>posit(>ruin  (;xp(;tlil  i'(;li(piuiii :  idco  (piaii- 

honestior.   .Nuin  ulia  litt(;ra  hubel,  Theri-  to  Isaac  plus  cciipit  circa  propriain  coiiju- 

struin,  quod  est  vestis  Arabica  alba,  qua  (]  f^cin  allici,  occiipari,  deligi  ac  deh^ctari, 

inulicrc>  provinciifi  iltius  v(;lantur.  .VcA-yw.s-  tanlo  [)lus  ((X-i^it  oblivisci  niatris  inti-ritiiiii 

aalfni  cancta  ijiuv  ijcsscrat,   scilicet   vijB  et  nicinorare  dolorcin  iiidc  coiic(;|>tuiii. 


ARTICILUS   LXVII 


RXPLANATIO    SPmiTUALIS    KJUSDK.M    CAPITUM    VICKSI.MI    (JUAHTI. 


A  BKAM.WI  senex,  seternum  Patrem  de-  D  admodum  etiam  Abraham  habuit  servum 

jTA-signat.  Qucmadmodum    ilaque  Abra-  suum  excusatum,  si  mulier  secum  veniri; 

ham  scrvo  suo  piincipali  pi-a^eepil,  ut  filio  non  vellcl  ;  sic  Aposlolorum  choriis  cul- 

suo  carissimo  adduceiet  puellam,  accipe-  pam  non  habct  de  pereunlibus  incredu- 

retque  uxorcm  de  genere  suo,  non  alieno,  lis,  qui   eorum    prajdicalioni   credere   ac 

nec  Chananseo  :  sic  Pater  aeternus  unigeni-  parere  spreverunt.   Insuper,  sicut  servus 

to  Filio  per  Apostolorum  prsedicalioncm  Abraha;  lulit  secum  decem  camelos,  por- 

adduxit,  atque  in  sponsam  conjunxit  ele-  fans  secum  ex  omnibus  bonis  domini  sui, 

ctam  gentilitatem,  quse  sccundum  pra?de-  sicque  Mesopotamiam  introivil ;  sic.  coelus 

stinationem  divinam  vere  ac  spiritualiter  Apostolorum  sumpsit  in  adjutorium  quos- 

fuit  Israelitica  plebs,  et  Abrahse  semen  per  dam  ex  Judaismo  ac  gcnlililale   conver- 

fidei  et   obedientiae   imilationem.  Quem-  sos,  qui  inslar  camelorum,  palienlissime 


u 


KNAUU.MIi»    IV    l.AI'.    XXI\    liKNKHIH.    —    AHT.    I.XVII  '.W.\ 

snptM'  s(<    IVri-lxtiil  Diiiis  <'\aiiKi'li<'ii'  l*'K>^  -^  '>*'  Mil><li    ll<'nii|ii<'  Itrlirrcii  laiiK-lis  Irittiiit 

v\    piniiliis   |)i'calo;^i  :  miI   i<I    saiicli    A|)<>  piiliiiii.   ipiainlu  ruiivrisii   p^riilililas   tinMt 

sldli   iii  Misis  roiiliiiiii  siiiiiiiiii  ilrrriiliaiil  saiirlis  i|iii   iii  Jcriisalciii  ciaiit.  clcciiinss 

aii  K*'iili>>>ii  <<>ili<»i<'^  prrliiisissiiiia  cl  ijiia  iiaiii    lai;;.iiii    :    ili'   i|iia    n-   sii-piiis    iiiciiu 

si  iiiiiiiiiictaliilia  cliai-isiiiiila  Spiiiliis  Saii-  iiil    l'aiiliis.  Uiirsiis,  siciil    Hchccca   liaiisil 

cli,    sapiciiliaiiii|iii'    iiiiillipliiciii  :    cl    iiiii  aipiaiii    (piaiii    ilcilil    caiiiclis,   ila    licclcsia 

Mirsa  iloiia  »pia<  oliiii  lialiiiil  SMiaf;o};a,  ail  f,'ialiaiii  iiiipcliaxil  a  S|iirilii  Saiiclo,  ct  cx 

(lliiisli  ilcpiirlavciiiiil  l-.cclcsiaiii,  ipia'  pcr  l']\aii;;clio  ccpil  iloclriiiatii,  (piaiii  niilihiis 

.Mcsopolamiaiii    (lcsi;.;iialiir    siciil    },'('iilili-  coiiiiiiiiiinas  il .  Illf  iniffni  rniihuiiitliihnhir 

las.  Qinnni/iir  (•iniK-los  /(■c/.v.vc/  iirrinnlifrr  rmn  /</i'/^/v.  clc.  Sic  cl  .\posloli  vi;^ilatitis- 

ju.r(ii  /tiilrinii  :  iiaiii  ^ltxii^^^i^^io^i  Clnisli  simc  iiilitcliaiiliir  cos  iptos  coiivcrlcriiiit, 

.Xposloli,  jiixla   ^ialiam   saci  i   Kaplisiiii  cl  ati    pcrscvcrai  ciil    iii    liilc.    Iiisiipcr,   siciil 
proriiiiililalcm  Scripliira' ahpic  Hiiciila  sii-  H  scrviis   dcdil    itchccca'    varia    oriiaiiiciila, 

|)criioi'iiiii  cliarismaliim,  (piicsccic  ct   spi-  iiiaiircs,  ariiiillas,  vasa  aiirca  ahpic  ai';..'cii- 

riliialilcr  cpiikiti  lccciiiiit  coiincisos  a  sc.  Ica,  vcslcsiptc  jirctiosas  :  sic  plaiic  .\poslo- 

j...imi  IV,  riulc  Sahalor  disscriiil  :  .\(pia  (piain  cko  li  dis|)ositivc  ac  ininislcrialilcr  ornuvciiint 

dalu)  orcdcnli,  licl  iii  co  Tons  a^pnc  saiicii-  crcdciilcs  ci  ipsam  i'^cclcsiani.  .\cci[)icl)ant 

lis  in  vilain  aMcrnam.  llcriim,  siciit  scrviis  ctcnim  S|)iriliim  Saiicliim  cl   pra-clarissi- 

.Xbraha'  l)i)iiiiniim  iiivocavil.  iil  ilcr  sniim  ma   ipsins  charisinala   hi  (piihiis   Aposto- 

diriiicrcl,  ac  lilio  .\hi'aha>  dc  ('onjiii,'c  pro-  li  maiiiis  siias  im|)osiictiinl.  i*olcsl   aiitcm 

vidcrct.  sijinnm  (pioipic  in  sc  ipso  c.\co},m-  pcr  inaiircm  ohcdicnlia,  pcr  armillain  opc- 

lavil.ipiod  isla  rici(M  n.xor  domini  sni.(|na'  ralio  virliiosa   inlciligi  :   pcr  anrca   vasa, 

sihi  |)olnm   pclcnti,  pra>hcM'cl    ino.\   pocn-  donnin  sapi«Mitia%  carilatiscpic  rcivor  :  p(M- 

him,  iiiio  cl  snis  cainclis  :  sic  sancli  Apo-  vasa  argcnlea,  donmn  lingnarnin,  scn  clTi- 
sloli  ol  coadjnlores  eornin,  onineni  spein  C  cacia  priedicaiuli,  anl  i|)sa  priidcnlia  acci- 

suain  in  Dco  poiuMites,  ejiis  anxiliiim  el  pi :  vestes  vero,  viitutes  sunl.  Iia'c  g(Mili- 

direclioneni  juj;ilcr  iuvocahant,  sine   cn-  lilas  sic  conversa,  di.vit  sc  iii  tem|)otalil)us 

jus  ope  et  gralia  se  niliil   posse  penitus  salis  habcre,  et  spatiosum  sihi  locuiii  esse 

ralel)aulur.  iliiic  l*aulus  iii  suis  epistolis  pro  recipiendis  ac  sustentandis  priodicato- 

loties  pro  suis  intercessit  discipulis.  Ulas  ribus  sanctis.  Hinc  sancti  illi  pra^dicalores 

cpioque  personas  considcraveriiut  Aposloli  Deo  grates  retuleruut  huinilliinas,  oniiiein 

flom.xvi.  inagis  aplas  ad   fidein  ct   spirituales  nn-  fructnm  su»  praedicationis  alcjue  laboris 

ptias  Christi.  cpuie  niagis  benigne  se  ha-  pielali  adscrihentes  divinae. 
hneraul  ad  ipsos,  el  eoruiu  cooperalores,  Ciirurrit  puella,  et  nuntiabat  in  domo 

alc|uc  ad    pietalis  et    misericordiae  opera  niatris  suw.  Sic  conversa  genlilitas  gra- 

luerant  proniores.  tiam  sibi  concessain  studuit  mox  suis  pro- 
Onunu|ne  ita  orassent  el  prtedicare  ccie-  D  ximis  intimare  et  communicare,  quornm 

pissent  Apostoli.  protiiius  eis  occurrit  Re-  nonnulli  fidem  adhibuerunt,  et  conside- 

hecca  virgo  pulcheiriina.   id  est  genfili-  rantes   supernaturalia  dona  conversis  ex 

tas,  cpiantum  ad  naturalein  imagineni  et  paganismo  collata.   acceperunt  Apostolos 

similitudinem  Dei  decora.et  iu  nalura  spe-  sanclosque  praedicatores,  eosdem  rogaudo, 

cifica  valde  pura,  quae  statim  ad  fidei  sus-  ul  ad  se  dignarentur  divertere;  quibus  li- 

ceptionem  ohtnlit  se  paratam.  Apostolis-  benter   acquieverunt    benedicti  Aposloli, 

que  beneficam,  ex  cujus  liydria  petierunt  sed  ante  omnia  retulerunt  illis,  cur  missi 

Apostoli  bihere.  id  est.  de  illius  conver-  essent  a  Deo.  scilicet  ut  gentilitatein  Chri- 

sione  appctcbanl  meiitalitcr  refici,  scien-  sto  conjungcrent,  quem  Virgo  mundissima 

tiam  quoque  saecularcm  et  philosophicam  peperil  in  natura  huinana,  cui  Pater  dedit  /oa,ui..xvii, 


I  Cor.  XVI 
15  et  seq 


voluerunl  evangelic»  sapientiae  deservire      omnia  sua,  sive  per  geueratiouem  aeter- 


10. 


304 


KNAHKATIO    l.\    i:aP.    XXIV    GKNKSIS.    —   AUI.    I.XVII 


nam,  sivo  jhm'  |)ltMiissirnfiin  riiiifioiicm,  cl  A  (Invin  ilh-s  u/jikI  hds  :  (|iiil)(ih  iion  loiisnn- 
(|uoiiiaiii  oiiiiii  nraluia-  |)ri»'liilil  111111,  li»  scriinl  Aposloli,  |HiiMli(al()H'S(|iic  siiii(!li,('o 
luiiKliic  ititiiiiu^  siiui  ea|iu(.-itiitciii  doiiis  ^ia-  ({Uot|  (Iliii^liis  pclciili  ililatioiiciii,  (|Uous- 
liit)  adiinplevit  ac  gloriii-.  (Juutmthiciu  ni  (|iie  sc|)clii(l  piopiiiiiii  paliciii.loculus  sil, 
favitin  uiinericunliuiu  ct  cerituteiu  ruiu  iMiiiillc  iiiorlilos  S('|)clii-c  iiioiluos  suos.  AV  ■I/(i///im 
(liiiuiuo  meu  :  hoc  esl,  si  Salvalori  (^l  (Iwa-  iliuerunl:  lOictuus  //uc//inii,  rf  ijiurruiuus  " 
tOl'i  ve.slio  V(Me  giati  ae  sulxliti  css^!  vul-      ittius  roluutuleiu  :  (|uoiiiaiii  nciiio  cog(Mi- 

(liis  csl  ad  i('li{,'ioiiis  iiif,'icssiiiii,  sivc  iid 
o|)cia  supciciojiatioiiis,  iiisi  aliuiidc  sit  ol  - 
li^alus  ad  ca.  Quw  uil  :  \'a<luiu.  Sic  (Miiiii 
l'i(l(d('s  ac  lcividii'  iiniiiiio  i('spoii(l(Muiil. 
l)i iiiisrriiiil  rriji)  ruiii   rl   11  ulrirrui   1/lius. 


tiH,  (^jus(|uc  scrvis  ac  nicnihris,  iiiio  cl 
aiiinial)us  propiiis  iniscrcri,  lioc  nobis  111- 
sinuut(^  Si  uuteiii  uliud  jdurrt,  hor  dirite 
iiohiii  :  (|uia  iioii  csl  iio^tiic  inslilulionis, 
ali(|ucni  ad   fidciii  coiiipcllcrc  ;  ///  caiiiiis 


ail  dejiteram  sioe  sinistrum,  cuiido  (jiio-   H  Sicpc  cnini  conliii^il,   iil    idi(|iia    pcrsoiia 


cunupic  ad  alioruin  convcrsioncin.  /u- 
sjiiiudrruiit  Lu/itiu  rl  liulhurl  :  .[  hinui- 
110  ryrrssus  est  srnuo.  Sic  plaiic  gciililcs 
frw|U(Mit('r  convicli  (nidfuilia  sij,'uoi iiin  ac 
sanclilalis  cl  iiiirahiliuin,  (|Uii;  in  .Vpostolis 
et  aposlolicis  viris  vidcrunl,  renili  iioii  po- 
tcranl,  ncc  valcbanl;  sed  K(d)((ccaiii,  id  (;st, 
(|uaiiicuiii({uc  pcrsoiiain  gciitilcin  ad  cos 
{)crtincntcin,  scii  ()r()[)i'ia!n  aiiiiiiain,  rcsi- 
gnavcrunt  ac  Iradidciunl  ()ru'diciiloril)iis 
sanclis,  ul  convcrsa  ficrel  s[)onsa  CUiisli  : 


Zach.  IX, 
1:. 


iri,   13. 


viaiii  [)crrc(-li()iiis  a^^^rcdiciis,  aliaiii  sihi 
niagis  raiiiiliarciii,  aul  ctiaiii  ([iiasi  nia}^i- 
straiii  aul  iiistiliitriccni  scciiin  alliciat  ct 
[XM-ducat  :  ({iiibiis  |)ro[)in([ui  eoruni  pro- 
s[)ei-a  iinprc'caiitiir,  ciq^iciido  (^oriiin  s[)i- 
i-ilualcin  [)rorcctuiii.  iil  cr(;scaiil  iii  iiiilh; 
niillia,  exercendo  ({iiolidic  o[)('ra  virluosa 
sinc  niimcro  ct  mciisiira,  ila  iit  iiiiivcrsis 
siiic  saliitis  [)i-U'valcaiit  lioslihiis,  r[  coiiim 
[lossidcant  [)ortas,  id  est  lentalioiiiini  in- 
Iroilus,  al({uc  suggestionum  pravarum  ini- 
proplcr  ({uod  sancli  Apostoli  non  soliiin  C  liii  \\\\e,A\\\.  Ifjitur  Re/jecca  et  jmellm  illius, 
sic  conversis,  sed  et  eorum  prO()iiiqiiis  ita  ascensis  catnelis,  secutw  sunt  virum,  id 
conscnli(*ntil)Us,  niunera  giatiarum  pro  csl,  aniinii;  fervcnt(;s  in  fidi;,  ac  [)ali(;iites, 
curaverunt  ciclcslium.  Iuiluijur  ronririo,  propriis  cor[)oribus  coiuulcalis,  r(;fi('na- 
parilrr  cpulabaiilur  :  facli  commcnsalcs  tis,  ct  ralioni  subjcclis,  aposlolicam  pci- 
et  domcstici  in  Ecclcsia  Christi,  alque  iu  fcctionem  sectatu)  sunt. 
mensa  Sapientise  consedenles,  fruinentum  Eo  autem  tempore  deam/)ula/)al  Isaac 

elecloruin  et  vinum  germinans  virgines,  per  viam  quoi  ducit  ad  jtuteum  Vivenlis 
hoc  est,  corpus  et  sanguinem  Salvatoris  et  videntis  :  hoc  (;st,  tenipore  [^rimitivae 
simul  sumpscrunt.  Ecclosisc  priedicanlibus  sanctis  A[)oslolis, 

Surgrus  uutcm  mane,  /oculus  est  jiuer :  posl  Salvaloiis  ascensioncin,  ipse  Salvator 
Dimittite  rne,  ctc.  Sic  sancli  Apostoli  ct  pcr  giatiam  morabatur,  et  pcr  cr(;(lenliuin 
cooperatores  eorum  jugiter  conabantur  in  D  indesinenlem  profectum  deambulabat  in 
anteriora  se  ipsos  extendere,et  ad  coeleslia      cordibus  eorumdcin   [)er  viam  pcrfcctio- 


properaic  :  imo  ct  quosdam  a  se  conver- 
sos,  non  soluni  ad  obscrvantiain  mandatu- 
rum,  sed  ad  cvanfjclicoriini  ({uoquc  ini[)lc- 
tionem  consiliorum  lra.\crunl,  ul  parcnlcs 
et  fratres  ac  omnia  qutB  sunt  mundi  le- 
liiiquendo,separatam  et  quasi  nionaslicam 
vitam  assumpserint  :  qiiod  propinqiii  co- 
rum,  quamvis  credentes,  lamen  adhuc  ini- 
perfecti,conati  sunt  sallem  ad  tempus  impc- 
dire  sive  differre,dicentes  :  Maneal  sallon 


nis,  qua?  ducit   ad   profundissimam   con- 

lcmplalioncm  cjus  qui  essentialiter  vivit, 

ct  omnia   intuctiir,  iit[)otc  ad   beatificam 

ct  fruilivam  ipsius  inspcclioncm,  iii  qua 

Beati  torrente  voluptatis  immens»  potan-    /'.s.xxxv, 

lur,  et  fluminis  impctus  (;os  laetificat.  Ila-  ^- 

'  ...  P«.  XLV,5. 

/ritabat  in  terra  australi,  id  est,  in  men- 
tibus  fervidorum,  qui  frigora  Aquilonis 
abhorrent,  el  calorc  Solis  juslitiu;  pcrfun- 
duntur:  et  egressus  fuerat  ad  ineditandutu 


I.N  Mill  \llii    IS    I  \l'      \\\    liK.NKHIH.    —   AHr.    I.XMII 


iton 


S. 


in  (Ujro  :  iiiini  cl  ipsi*  ('.liiisliis  aiili'  siiiiin 
llsiTnsioiiciii,  r;{i'rsMis  riiil  a  l'jilir,  fl  |H'i' 
liicaiiialitiiiis  nivslriiiiiii  inlr.n  ci.il  liii|iis 
sa<('iili  rainpiiiii,  ad  iiir<lilaii(liiiii  cl  c\ci 
cciiiliiiii  liiiinaii.c  rcilcniplinnis  nc>;nl iiiiii  : 
iiicliniidi  Jiiiii  ilic,  iil  csl,  Incc  ;,'ialia>  ac 
viiliiliiiii  splciidoic  in  lioiiiiiiilnis  pio  iiia 
\iiiia  (lailc  ilcricicnlc,  alijiic  iiislanlc  jani 
liiic  (Inialionis  Mosaiea'  lcf^is.  Qninin/ni- 
clcritssi'/  oriilos.  riilil  rnniflos  rrnirnfrs. 
(llirislns  iiaiii(|iic  ociilo  |)iclulis  clcincii 
lissinic  iiiliicliaiiii  .  (|iicinailtnoiliiin  saiicli 
.\|tosloli  cl  adjnlorcs  coniiii.  iii^iini  llci 
siip(M'  sc  liajulaiilcs,  ri'ticlilica\ciiiiil  iii 
^(Mililiiiin  coiiscisioiic.  cl  (|iii(l(|iii(l  lioni 
c^cinnl,  iiMnlcinnl  ad  ipsiiiii.  a  (|ii()  jaiii 
anlc  aiidicranl.  Sinc  inc  iiiliil  polcslis  la- 
cci'c,sic(pic  t^iala  inciilc  rcdiciiiiil  ad  ciiiii 
ipiolidio. 

Jirlfrrrn  (jiioi/nr,  rDiisprrlo  Isnnr.  ilrsrrn- 
(lit  (Ir  ranirlo  :  hoo  osl,  convorsa  f;cn li- 
lilas,  Salvaloro  [)lcniiis  cofinilo,  cariialia 
cuiicla  Iraiisceiulil,  al([uc  [)er  conleiu[)la- 


.\  lioncin  dcscriiil,  ct  cdiicla  i|iialilcr  (.lin- 
sliis  \cnil  |)cr  aKrniii  iniiiidi  liiijiis  in  or- 
ciirsnin  siiis  clcclis,  iil  cos  coii<>ti  in^cicl 
litacliiis  ciiiilalis  iii  p.ililniln  criicis,  iiliiaH 
siias  c.vlcndciis  in  coiiiiii  aiii|)lc\iis,  orna- 
\  il  sc  iiiliis  [ici  \irliilcs  cl  diina  Spiiiliis 
Saiicli,  liiiiiisijiic  iiitindi  \aiiilaliliiis  sc  al)H- 
coiidil  :  |iallio  (|iiim|iic  siio  o|)ci'tiil  sc,  diiin 
conrcssioiiis  lc;;iiiiiciili)  [)cccala  sna  tc.\il 
cl  iibslnlil,  iil  S[)oiiso  ciidesli  |iia>sciilurc- 
litr  |iili;.;ala.  IJnl  i nlrinl n.rit  rnm  in  In- 
lirrnnrid II III    Snnv   innlris   siiir.    (iliiisllls, 

It  i[)Sii  Syna<;o^M,  dc  (jiia  seciindiiiii  carnein 
iiiiliis  liicral,  jiiin  |)cr  inridclilalcin  dcrnn- 
clii,  indii.xil  convcrsitin  ^cnlililiilcin  iit  ;.,M'it- 
dtiin  el  };ratiiini,  i|iiiiiii  iilii|iiiiiidii  liiiliiiil 
Synajjogii  :  ctti  diilo  liltcllo  rc|)tiilii,  Kccle- 
siiiiii  ,i,M>nlitiiii  diixil  s[)onsaiii.  el  ciiiit  laiii 
iiileiisc  ainavil,(iti()(l  lein|)eravil  doloiein, 
(|iiem  de  Synaj,'o;,M'  [lerdilionc  c()n('e|)c  - 
liil,  de  ciijiis  iiti4:i'alilti(line  cl  dainitiitioiie 
lcm[)()re  stia>  [)iissioitis  ineiraliilitei' doliiil, 
iitto  ct  iiitlc  rrequentei'. 


ARTICULUS  LXVIII 


EXPLANATIO   C.AlMTUI.l    VlC.KSI.Ml    (JUINTI     :    ABRAHAM    VKIIO    ALIAM    UUXIT    UXOHEM. 


I^U.ESENTl  capilulo  describuutur  uovjp  C 
.  iiuptiaMetcris  Patriarcluo,  et  propaga- 
tio  riliorum  ox  conjugo  ista,  foiix  quoque 
consummatio  Abralia?,  et  generationcs  lili- 
oruut  ipsius.  Abrahain  vrro  aliani  dn.rif 
ujLorein.  Hoe  nialigni  ha^retici  irriserunt, 
qui  votus  Testamentum  dixeruut  non  es- 
se  a  voro  Doo,  quibus  visiun  esl,  pleuum 
luisse  lascivia\quod  Abraham  iii  lauta  se- 
nectute  duxil  u.xorem.  (Juibus  dicenduuv 
quod  sanctus  Patriarcha  uou  fecit  hoc  ex 
incontineutia  aliqua,  et  tripliciter  excusa- 
tur.  Friino,  quia  desidorio  prolis  copiosio-  D 
ris  hoc  fecil.  Secundo,  propter  mysticam 
siguificationem,  videlicet  propter  siguifi- 
o«ee  1,  i;  candum  futura,  queniadmoduni  Osee  pro- 

T.  1. 


[)heta  Deo  jubeiite  accepit  foriiicariam  in 
u.xorom,  ad  prajsiguaudum  quod  terra  seu 
plebs  Israelitica  fornicans  foruicaretur  a 
Doinino,  id  est,  per  idololatriam  a  Deo  vero 
recederel.Prophetae  etenim  aliquando  ver- 
bis,aliquando  factis  prophetaverunl :  sic  et 
Abraham,  qui  Deo  testante  fuit  prophela, 
in  senio  suo  duxit  u.xorem,ad  preefiguran- 
dum  re  ipsa,  quod  ex  Christo  et  Ecclesia 
mililante  generantur  in  fonle  Baptisma- 
tis,  et  tanien  non  pertinent  vere  ad  ipsam 
Ecclesiam,  puta  haeretici  atque  schismati- 
ci,  qui  per  istam  Abrahi»  uxorem  noini- 
ne  Coturam,  ojusque  filios  designantur, 
quemadmodum  per  Agar  et  filium  ejus, 
carnales  ac  perfidi  veteris  Testamenti  suut 

20 


30tt  K.NAhHAHO    i\    IIAI*.    XXV    i;K.NKl*l»i.    —    Alil.    I.WIll 

<ii^si^nati.  TiM'tio,  (tiiia  l)i'o  inspiruntr  lioc  A  una.  Sfd  Ual)l>i  l'<iiilns  contra  liot*  dicil  : 

ifi.-il,  uil  iv|ii'otianiluni  i|uiti  uiiulani  liaMi;-  Voculjulnni  ((uod  liic  in  llchiaico  |tonilui', 

ticoruiii  |>ci'lii|iuiii,  i|ui  sccunilu>  nn|itia)i  Mnii|)(M'  siKiiirical  concnl>inas   in   plnrali, 

ilainna\ciunt,(|nai  taiinni  tanli  l*alriaiclnn  siv(i  scrihului   iliininulc,  sivc  inl«{(io  ;  id- 

Auii    <iu  rohoruntur  cxciii|)lo    llunc  ratioiKMn,  sicut  circo  (^x  lioc  (|no(l  scril>ilui  iliniinulc,  non 

^»7*3* ^**    •''  piiWiJ»'*!»'"»*»'"»-  taiiKil  An}<ustinus.  insiiinaliir  i|uo(l  iion  rncrit  nisi  nna.  .Nilii- 

hiixit  cr^o  aliain  con_inf,'i'in //o//t(Va' 6V///-  |i>  luinus  Joscpliiis  dicil,  i|uod  ruit  iinu,  cl 

/7o/(.(!ii'ca  (|uod  sci'il>il  llicronMiins :  Cctu-  (|ui>d  Ahiutiuin  duxil  cuin,  uiilci|uuiu  iiiisil 

i'tt,  llcbraicc  copulata  scn  conjuuclu  intiM-  pio  ii.xorc  lsaa('  lilii  sui.  (Juid  lioruin  sil 

prctatur.rndc  Hcbran  suspicantur  (^amd(Mn  \  ti  iiis,  lu^scio. 

cs«c  iiiulalo  noininc  \'^dy  ul(|ui' (lclnruin,  0'/(/' (lcliiiu  /tcjwrit  ci,  scilic(tl  Abralijc, 

ul  pcr  hoc  cliain  a^tas  AI>i'atuiM!XCUsarctur,  succcssivc  scx  lilios,  (pii    noniinuiitui    iii 

lic  scncx  novis  ai'j,'uatur  nupliis  lascivissc.  B  iillcra.  Fi/ii  Uailan  fiwrant  Asnu/'im,c[c. 

Minc  rchMl  cl  Lyiu  :  Dicuiit  llchia-i,  (|uo(l  (lircu  lioc  dicil  lli(M'onyinns  :  Ah  Assnriin 

(lilura  intcipiiMalui'  lliuiilicutu,  quiu  luin  ulii|ui    piilunl    Syros    vocuii ,    cl   a   pl(M'is- 

iiiundc  sc  liahuil  |)0sl(iuuin  cuin  Isinaclc  i|iii'   liliis  .\l>i'uluc  dicunl    rcgioncs   Indiu; 

lilio  sno  (l(;  doino  .Vhiutnc  csl  (rgrcssa,  ac  ociMipalas  scii  liuhilalas.  Al  vcro  ex  Ma- 

si  fuisset  l)(^o  ohlata  ct  consccrala  :  pro-  dian,   liiio  Ahialnc   cl  (^;tura),  orluH  est 

ptcr  (jnod,  Saiu  dcrunctu,  inisil  .Vhiuliuin  J-Jjii/a  ci  /l/>//c/'.  (Juocirca  Hicronyinus  :  i*'i- 

lilium  snuin  Isaac,  iil  illain  sihi  i'(;ducc-  lii,   iiKjuil,   (lclura;  occiipuv<;i'unl    lcriuin 

rcl.    Scd  islis  niiilli|)li('ilcr  ot)jici  posscl.  Trof,'lodylui'iiiii   ul(|u<'   Aruhiuin   us(|u<'   ad 

Piinio,    (pioniuin    lc.xlus    hic    <licil,   <|ui)d  h^iiuiuos  inuiis  Uiihii,  s<'cuii(iuin  liislori- 

At>iuhuin  uliuin  dnxit  n.xorcm.  Agar  aulcin  cos  iichia^oium.  Dicilur  (juixiik;  Aph(!r  cx 

jam  aiilca  rucral  vcra  uxor  sna,(|UJL'  (|uain-  posl(;ris  .Vhiahu'  dnxissc  ('X(;rcilum  advcr- 

vis  crat  scparala  ab  co  ud  lciiipu>  liul)ilu-(]  siis  Lil>yaiii,<'l  ihi  viclor  consodissc,  a  (pio 

tionc,  iion  lamcn  vinculo  coujiij^uli  :  sic-  poslcii  cjiis  .Vptiiicam  nuncupavciunl.lljjcc 

(luc  cum  rcci|iii'udo.   iion  <lu.\isscl   aliuiii  lli<'i'onyiuus.  (liijus  vcihis   iii  Sctiolaslica 

conjugcm.  S<'cuudo,  (iiiiii  [>uuIo  posl  scii-  iiisloiiu    <'X   .los<'|)tio    addilui'.    (juixl    viro 

bilnr,  (juod   liliis  coicjiihiuuiuin   liii';,'ilus  illi  iii  Lihyain  dcsc(;iKl('nli,  ilciculcs  lulit 

cst  innnci'a,ut>i  pcr  concnhinas  inlcllifjiin-  aiixilium,  <'l  riliam  <'jus  nomin(;  Elhjcam 

tnr  k^av  cl    islu  (^<'lui'ii.  Tcrlio,  (juia  i\v  llcrculcs  duxil    uxorcm,  gcnuiUjuc  cx  ca 

itom.w.v).  Ahiahain  ail  Aposlolus.  ([uod  non  consi-  iJo<lorim,  cujus  filius  fuil  i*noron. 

dcravit  cor|)US  suum  i-morluum,  (jiiuin  lc-  Dciliiijnc  AhrahannHncta  quw  poHscdi;- 

rc  ccnluin  csscl  aMiioiuin  :  ciica  (piod  di-  rni  filio  sno  hiun-,  vidclicct  oinnia  princi- 

cunl  cxpositorcs,  cjuod  corpus  suum  fuit  palia  hona  sua,  tanquain  principali  pijjcch;- 

cmorlnuin,  quanlum  ad  vctulam;  sed  de  cloquc  filio.  Non  tainen  videtur  Abraharn 
juniore  poterat  generare,  sicque  salvatuin  \)  hahuisse  ncc  ei  dedisse  heredilaria  et  im- 

est  supra.quod  de  Agar  genuil  Ismaclcin  :  inobilia  hona,nisi  supra  prjcfata,qu8e  emit 

ergo  et  Celura  ista  fuit  juvencula,  prseser-  aut  acquisivil,  ct  pauca  fucrunt,  videlicet 

tim  quum  Ahraham  cssct  ad  minus  ccn-  ager  in  quo  eral  duplex  spcluuca,  ct  pu-   Cen. xxm, 

tuin  (luadraginla  annorum.dum  cain  accc-  lcus  Hcrsahc(;,  ac  n(;mus  quod  ihi  planla-  ''• ""''  *'^ 

pit.  Agar  vcro  lunc  vctula  fuit.  Xain  filius  vit,aut  quffidam  similia. /'V/i/.v  autem  con- 

ejus  Ismael   fuit   quatuordecim  annis  se-  cuhinarum  largitus  est  munera.  Abraham 

nior  Isaac,  qui  circa  has  nuptias  Ahrahje  non  erat  aduller  :  idcirco  concuhinae  istse 

quadragenarius  fuit.Yerumtamen  dicit  Ly-  fuerunt  verae  uxores  ipsius,quod  et  textus 

ra,  quod  nomcn  hoc  concuhinarum,  in  iii-  apcrtissime    proteslalur.   Siquidem  supra 

bliis  Hcbraicis  coirectis.  hic  scrihilur  di-  sciiplum   cst,   quod   Sara  dcdil   Agar  an- 

minutc,  ad  innucudum  quod  non  fuit  nisi  cillam  suam  viro  suo  uxorem.  De  Cctura 


KNAUHAIhi    IN    t  Al'      \\\    i.KNKHlS. 


Alll.    IWIII 


:iu: 


JhiIii'.  \i\ 
•  0,  i\,  '. 
i7. 


Gen.  w.it 


(|iii>(|iit<  iinnc  «lictiiin  cst,  (|n(>(l  Vhniliiiiii 
acccpit  iiliain  luorciii  noiiiinc  (iclniiiin  lii 
Scriplniis  iintcin  \clciis  Tcstiinicnti  n\i»i' 
iiitcidniii  concnliinii  \  (iciitnr.  nl  |i.itcl  in 
JiKlicnin  liliio  dc  iixorc  j.cviliiv  Siuii  dc 
iiinni  rml  |u  inci|iiilis  i|isins  Muiiliic  iimh  . 
i(a  (|noil  cjiis  coiii|iiirati(>iic.  aliic  (liiic  (|iiii- 
si  coiicnhinii'  ccnscntnr.  .Vliraliiiin  liitncii 
cnin  (lctiiiii  non  liiilinil  itliiiin  cii  |>i'inci|>it- 
liofcin,  sailcin  r^)  lciii|i(>i'c,  (|no  ilii  \ocala 
cst.  Vovvo  (|ni  (licniit  ciiiitdcin  Inissc  .\^mi' 
cl  (^cliirain,  arririiiant  liic  plnralc  |>(iiii  pro 
siii^Militri.  i|uiiin  (iicilnr.  (!oitciil>iii:irnin  : 
vcl  idco  Sciiplnrititt  sic  io^pii.  (pioniain 
cadcin  tpiasi  l>is  dncla  cst. 

l''iicniJif  (iitfctii  ifit's  rifd'  .[hiuilui'.  ccn- 
fion  si'/)fn(i(/i/if(t  ifui/ii/itr  iiiiiii :  cl  ila  ol>iit 
jiinior  patrc  sno  annis  li'ij,'inla..\an>  Tharc 
palcr  cjus  \i\il  iimtis  dnccnlis  (jiiiiupic, 
nl  snpia  lcj^itur.  Ef  (fr^icirus  viribns  coi'- 
poris,  niorfiiits  csf  in  sciu-i^fiifi'  boua.  id 
cst  virluosis  aclibus  dcoorala,  provccfiv- 
ijKi'  (i'f(ttis.  cf  /ilciiits  (licritm.  id  csl  plc- 
uus  opcribus  bonis.  (inii)ns  us^ptc  iii  li- 
uoin  vil«>  su;o  iuluosil  iouganiis  :  pcrquod 
insinuatur  dclnnolns  in  (ptadain  pcrrcctio- 
uo  virtuliun.  Naiu  loslo  Ainbrosio,  plcni- 
ludiuoiu  vila  jnsloriun  iiabcl.  inauos  vcro 
suul  dios  lualorum.  Coni/rct/dfitsijKc  csf  ad 
populum  sHiim,  id  osl,  Sanctis  in  liinbo 
palruin  doteulis  coujunctus.  (]uanluin  ad 
aniinaiu  suain  :  (]ui  liinbus  exinde  vocatus 
osl  Abrah»  sinns.  Vcl  Abiahtr  sinus  voca- 
tur,  socrota  roqnics  illa  oioctoruin  in  lim- 
bo  illo  luuc  quioscoulium.  Et  scpclicrin/f 
eum  Isaac  cf  Ismacl  filii  sai.  qui  lan- 
quam  principaios  nomiualim  oxprinum- 
tur.  qnanqnam  ol  alii  inlerfueriut  mulli  : 
in  S2)elunca  duplici,  elc.  de  qua  dictum 
est  copiose.  Et  post  obifum  illius  bcuc- 
dixit  DcifA-  Isaac  filio  ejus  :  cui  ot  ante 
jam  beuedixit.  sed  post  morlem  Abra-' 
hge  patris  sui,  plus  quam  ante  beuedixit 
ei,  augendo  ei  spiritnalia  ac  temporalia 
bona. 

Hoi  sunt  generationes  Ismaelis,  etc,  ct 
h(ec  nomina  filionim  eju.s,  etc  Primogc- 
nitus  Ismaelis  Nabajoth,  deinde   Cedar, 


\  ctc.  :  cl  poniiutni  liic  dnodcciin  iioiniiia 
rilioiiiin  snoinni.  (|ni  litciiinl  (liiodcciiii 
piiiicipcs  diiodccini  liilinniii  siiiiniin.  ila 
ipiod  niins(piis(pic  coi  iiiii  rnil  piinccps.ci 
ciipiit  piosiipiii*  (lcsccndcnlis  iili  co.  OircH 
ipmd  sciiliil  llicidn\  iiiiis  :  hiio<icciiii  iiiii 
iiati  sniil  Isiiiacli.  pi'iiiio^'ciiilus  .Nabajolli, 
a  ipio  oiniiis  rcgio  iib  l'!ii|ihralc  iis(|iic  iid 
titiirc  l(nbi-iiiii  .Naliiithica  scn  .Nabajoliiica 
vocatnr.iptii' cl  .Viabiii'  pars  csl  ;  ct  abaiits 
liliornin  snornin  iioininiliiis  (|iia'(iaiii  eo- 
luiii  i(';,'i(>itcs  noiiiin  sorlitii'  sititt.  sciiiccl 

H(!ci|iii'.  Diiina.  ritiiiiiin.  clc.  Ei  fitcfi  sinif 
(iiiiii  rifiv  Isinudis,  cciituni  frigiiita  sc/j- 
lciii  :  dcficiciisijiic.  iiKirfuiis  csf .  Scciiu- 
dniu  Lyram.  iii  licl)i-a>o  noii  dicilnr.  Mor- 
Ititis  est.  sed.  Triinsivit  :  (|U0(l  sccuuditiii 
llelnjeos.  iion  dicitui  (\c  alitpio  moiiculc, 
nisi  jnslo:  iiroptcr  quod  diciiiil  cniii  obiisse 
in  gratia.  Vernnt  Habbi  Pitnlus  asserit,  in 
llci)i'ieo  uou  iiaberi.  Transivil,  sed,  Dcli- 
ciens  morluns  esl.  Altamen  iatclur  Isma- 
ciein  decossisse  iu  gralia,  qnia  sniijnngi- 
lur  :  ct  a/jj)ositus  est  ad  populujn  suum, 

C  id  csl.  iit  liinbo  patrum  eis  adjuuclus.  Isti 
itaque  dicunl  cum  (.\c  snis  e.xcessibus  fi- 
naliter  j)ipnitnisso.  Sarraceni  vero  diciiut 
cuin  fnisse  sanctum  el  vatein  Dei.  Veruin- 
tamcn  Sciij^lnra  isla  non  dicil  de  eo,  sicut 
dicit  de  Abraliam.  et  aliis  Patriarchis  ac 
Sanctis  quibusdam,  quod  mortuus  sil  in 
senectuto  bona,  et  plenus  diorum.  Ilabi- 
tavit  auteui  ab  Hevila  ust^ue  Sur,  id  est, 
ipse  et  posteritas  ejus  terras  iilas  incoluit, 
ab  India.  qua?  ab  Hoviia  nopole  Noe  voca- 
ta  est  Hovila.  usque  ad  solitudinem.  quap 

D  est  iuter  Cades  et  Barad  :  quae  solitudo 
Sur  appellatur.  et  tenditur  usque  ad  mare 
Uubrum  et  .Egypli  confinia.  Ideo  addi- 
tur  :  Qua',  scilicet  soUlndo.  rcspicit  ^Egi/- 
piiim  introeuntibus  Assgrios  per  iter  il- 
lud.  Coram  cunctis  fratribus,  id  est  filiis 
et  nepotibus  suis  obiit,  seu  (ut  exponit 
Hieronymus)  in  manibus  filiorum  suorum 
mortuus  est.  Per  fratres  enim  intelligun- 
tur  quicumque  cognati.  Unde  Jacob  infra 
ait  ad  Laban  :  Pone  hic  coram  fratribus 
meis  et  fratribus  tuis.  Ut  autem  iu  Scho- 


308 


klNAHHAilU    I.N    i.Ay.    XXV    t;KNKSW.    —    AHi.    I.XVIII 


litstica  histoiiu  laii;^'iliu',  iMimrl  Irrliii'  dy- 

trllllM  lu  t»l)li<>->»!. 

Ut;iiiilt;  lii^tLribitur^enuralio  Isaae  patri- 
archu).  Ilit  ijuiK/ue  suiil  (jciwnitUnifH  Isaac 
filii  Afjfaliuin.  Abrahuin  ijiuiail  Inaac/jui 
ijuuin  i/uailratjinta  ettset  annoruin,  (liiwit 
uuurfin  Hffnuiuin,  tilc.  Istud  r«[»*titur,  ut 
iiequeutia  aptius  iiis«5rantiir.  Dc/irccatus- 
(jUii  i'st  Isaac  iJu/ninuin  jiru  uxore  sua  iit 
coiiciperet,  cu  (juud  esset  sterilis.  .Nuiii  iil 
inriu  patehit  ex  lextu,  pei  viginti  aiinos  sc- 
tlit  cuin  Isuac  antequain  concepil.  I)rnii|iie, 
(luuiiivis  Isauc  sciiet  patri  suo  Alnahje  essc 
|M'oiiii>suin  rlccli  scininis  |)ro|)u<;alioiii'iii 
Lupiosissiinuin  per  sc,  iiiliilo  iiiinii^  llt-iiui 
oruvit  ul  iinpliM-etur  lioc.Ueiis  eteniiii  iniil- 
ta  sic  |>ra)oniiiiavil.  iit  \h',v  pri^ces  ohliiie- 
untur.  liieo  uit  Giossu  :  (Juuinvis  pcr  Isuac 
proinissa  erat  successio,  laincii  prufriiiilio 
Dci  precibus  crat  impicntia.  Iliiic  siilxii- 
lur  :  Qui  eu(iii(licit  cuin,  ct  dcdit  concc- 
jituni  lichccc(v  supernulurulilcr,  sicut  el 
SartB,  quainvis  in  Sara  iueiul  iiiujor  caii- 
sa  slerilitatis,  quia  et  seniuin.  Scd  coUi- 
debantur  iii  utero  ejus  parvuli  :  ({iiantio 
ciiiin  vieina  liiit  |)urliii,  ca'pcriiiit  iiiruii- 
tuli  in  ulero  cjiis  collidi,  seu  invicciii  sc 
quasi  iiiipclle:'c,  (jiiasi  iiilcr  sc  coiiccrluii- 
tcs,quis  coruni  priiniis  egredcrelur  :  qiiod 
tunicn  iion  conringchui  iiuluraiiler,  scd  ex 
disposilione  divina,  quia  praesagiiim  c.\- 
slilit  ruliirorum,  ita  qiiod  Dco  volcnU!  cl 
moventc  lorlc  pciangchim  lactariiit  coiii- 
motio  illa  inrantum.  ad  pradigurandiim 
quod  inter  eos  nalos  csset  futura  coiiteiilio 
propter  primogenituram,  et  eliam  inler 
Judseos  et  Idumaeos  e.x  eis  tunc  nascitu- 
ros.Porro  Sepluaginla  Iranslulcrunt,  l^udc- 
bant  el  caicitrahunt  infantes.  Symmaclius 
autem,  in  supcrficic  fcrebantur  :  qua- 
si  scilicet  in  simiiiludine  navis  pondere 
apto  carentis.  Ilaque  sicut  Deus  per  ver- 
ba,  ila  et  per  motus  istos  ostendit  fufu- 
ra,  quia  frequenter  per  facta  praenuntiat 
aliquid. 

Quiv,  scilicet  Rehecca,  ait :  Sl  sic  milii 
futurum  cnit,  fjnid  nccessc  fuil  conci pc- 
re?  Timiiit  enim  ahorsum,  et  periclitari 


A  in  puitii,  i|uia  cx  tali  c(diisioiic  gcinino- 
iiiin  III  iiti;ro,  soicnt  tuliu  siujiii  pericii- 
iu  :  ideo  coneeptuin  suuin  reputahal  iiifru- 
ctiiose  concessum,  iiisi  Deiis  sii>i  aliiinde 
siiccurreret.  Vei,  ({uasi  admirando  locuta 
eHt,  Si  sic  inilii  fiilurtim  erat,  etc. ;  (|iiasi 
dicerct,  Si  purviili  iiondum  nati,  itu  eoii- 
tligiinl,  ({iiid  iuciiMit  iiuli  '.  un  se  inviccin 
dc-)li'iicnt  '.  iii  .Sclioluslica  iiisloriu  iiigitur  : 
.lucoh  ircihliii  sunclificutiis  in  iiI(m-o,  el  in 
jirujdiclo  inolu  mmi  coilisioiie  infanluin 
priefiguruliini ,    i|iioil    noii    sil   eonsensus   ncor.si, 

H  tllirisli  ad  Hcliul.  INirro  (|iiod  Jucol)  san-  '' 
(liricutiis  fiiil  in  iiI(M'o,  Aiigusliiiiis  iii  plii- 
lil^ii^  iocis  sciitiri;  vidi^lur.  .Num  siipcr  illiid 
ud  Uomaiios,  (Jiiuiii  (Miiiii  nonduin  iiati  es-  //o»i. ii.ii 
senl,  diss(M-uil  :  In  Jacoh  nonduiii  nalo 
({iiid  DiMis  dii(;xil,  iiisi  gratuitiim  suuj  ini- 
s(M-icordiai  doniiin  '. 

I'crrc.iil(juc  1(1  ciiiisulcre.t  Dominum. 
(Jiio  vcl  ad  ({U(Mii  |)(M-i-cxil,  aul  qiialitcr 
DiMiin  consuliiit,  scri()lura  isla  noii  expri- 
iiiit.  Dicil({uc  (ilossa,  ({iiod  forte  ivit  ad 
iocuin  in  qiio  Ahraiiam  construxeral  arain, 

C  >eu  (ut  iii  llistoria  sciioiaslica  clarius  fer- 
lur)  forsilan  transivil  ad  inonliMn  Moria, 
iii  ({uo  allari!  UMlificaverat  .Vhraliam,  et 
iiiiiiii»lalis  ihi  victiinis,  (lcj)recata  esl  Dcuin 
ul  sihi  o-itenderct,  qiiid  sihialque  infantu- 
lis  essel  vcnluruin.  Lyra  vero  referl  :  Di- 
cunl  licbraM,  ({iiod  ivit  ad  consulendum 
.Mclchisedcch  saciM-dotem  Dei  exceisi,  et 
il(Mn  ad  Hcbcr  s{)iriluin  prophctia?  ha- 
hcnlcin,  liinc  iis((iie  viventes,  ut  per  eos 
consuierel  Domimim,  hoc  est,  ut  ipsi  re- 
velalionem  a  Dco  acquirerent,  Dominum 

D  cxorando  pro  cerlificationeRebeccjB.Quod 
aulem  Mclchisedcch  fuit  Sem  fiiius  Noe, 
ct  quod  ipse  ac  iicher  usque  post  nativita- 
lcmJacoh  vixcrunl,ex  sii{)eriorihus  polest 
palere.  Mulli  quoque  Catliolici  opinantur, 
quod  ad  .Melchiscdecli  sit  profecla.  Yerum- 
taincn  Hahhi  i^aulus  hic  scribit  :  Quidam 
cxpositores  Hebra^orum  testantur,  quod 
non  ivit  ad  consulendum  aliqucm  Prophe- 
tam,  sed  ad  aliqucm  locuin  dcvotum  ct  se- 
crclum,inquo  {)ro  hac  rc  orarct  quictius. 
istud  quoquc  tangitur  in  Glossa,  dicente  : 


K.NAIiUAIHi    IN    I   \l'      N\\     UKMSIS.  Ml  I      IWIII  ,'MM) 

Fofsan  i\il  inl  nlii|iiiMii  lociiin  s»'iTrlimi.  m  .\  liniir  (li\  inn.  (jtn  /ifiiniis  rffrfHnun  OMt ,  tit' 

(|iio  iiiii^is  (|im"lc  (Miircl.  fia  iidf  :  idciiro  vocaliis  r^l  liijmii,  (|ii(i(| 

(Jiii  nsiKitii/riis,   iiil.   (Jiiiililcr    dcdrMil  inlciprclaliir  siuiKiiinciis.  .\lia  (|ii(t(|ii('  c\ 

Ucliccca»  isliKJ  rcspimsiiiii,  lcvliis  non  (lo  cansa   vocalns  csl  sic,  iil    slaliiii  (liccliir  ; 

rcl.  I'!l    (licilllt    lioimiilll.  (|II(mI  i|nnill    |iosl  rl  lnfns   in  iiinrrin    /irtli.s    his/ii<fiis,  Jd  csl 

iniinolalioiicin   cl    oralioiicin   doriiiircl    iii  |iilosns  :  idco  dicliis  ohI  Scir,  (|ii(i(l  iiilci 

iiionlc  pricralo  scii  alio  loco.  rc\  clalioncin  picliiliii     pilosiis.    Ilinc  iiil    llicKiiiMiiiis  : 

islain  a  l>oinino  siiinpsil  pcr  iiispiralioiicin  l*r(i  liispido  scn    piloso,  in   llclnico  liiilic 

occiillain   scn    illnininiilionciii  anf-clicimi.  Inr,  |  Scar.  Indc  Ksaii.  siciit  jilihi  Ic^miiiiis, 

.\lii  pnlanl,  ipiod  Mciis  ci  rcspoiidit  in  \i  Scir,  id  csl  pilosns.  diclns  csl.    liiriiii/ni- 

ffilia  pcr  an^clum.  (nicinadiiiodimi   ct  pci  i/iir  rsl  iiiiiiirn  rjiis  h's<iii,  id  csl  forlis,  cl 

anpdimi  cdociiil  .\^ar.  .\lii   diciml,  ipiod  lioc  Inil  propriimi  iioincn  ipsins. /'y-o//////,v 

rcspondil  ci  pcr  Mc!clliscd(>(li  iiiil  iili^iiicin  W  <til<-r  ri/rriliriis,   jifiuilnin    fralris   frnr/uif 

aliimi  Sanctimi.  Diur  f/r/ifi's  si//if  in  iiir/-i>  i/ia/in  :  ipiod  Dco  sic  ordiiiaiilc  sic  acliiin 

fiio.  id  csi.  diio  inrimliili  (pii  cnint   prin-  csl,  ad  pra^ri^^Miraiidimi  ipiod   rncral  sniiin 

cipia   (>t   capila  (luiirimi  ^'cnliiim,  (]iiia  c\  rralrcni  suppliinlaliiriis.  non  \  iolcntia.  scd 

Ksaii  siml   nati   IdunuiM,  cx  Jacol)  Jiuhci  ;  .jin'"'-  <'\  [uicordiiiatioiic  diviiia.  rndc  IVa- 

rf  i/iio  i)o/)ii/i  <:r  rrnfrr  fiini/irii/r/ifiir.'u\  Iris    planlam    lcnondo,    (|iiasi    ipso    faclo 

cst.  priciiiti  (lu()  popiili  inl(M'  sc  divisi.  c\  iiionslravil,  sc  fralrem  simiii  a  jiirc  prinio- 

liiis   infantiilis  dislinolim   nasc^Miliir  ;  yx)-  f^cniliira»  el  privilogio  boncdiolionis,  rclra- 

pii/iisijitr  popi//inii  siipr/ri/jif,  id  esl,  iinus  hcie.  Bf  idcirro  {ippr//rivif  rii/n  Jam/j.Qwh 

ooriun   aliuin  vinoot,  aul   sibi   siibjiciol  :  (Miin  sio  appollavit.  non  habotnr  ox  lillora 

(luod  ali(iualitor  fiiil  lomporo  David  implc-  ovidciitor  ;  tauuMi  do  iiiatrc  ojiisdiclimi  vi- 

u/f.v/.MM,  tuiu,  quaiulo  Judioi   sihi  pouitus  subjuga-  (hMiir.   quia   paulo  auto  lufohabituin  ost, 

"  voriinl  Iduuuioaiu,  ut  logiliir  l{(^gum  secnn-  C  Geinini  iu  utoro  ojus  roperli  sunl. 

iii/fc./.M,  (lo,  imo  ot  onine  mascnlinnin  peremeninl  Sexagenarius  erat  Isaac,  quando  nati 

''  "'        iu  oa  ;  rt  iiiajor  srrviet  miuori,  hoc  est,  sunt  ei  parvtiJi .  Ex  quo  conslat  quod  di- 

populiis  IduuKvonim  ox  Ksau  priinog(Miilo  olum  est,  nlpote  quod  vigiuli  annis  fiiit 

Isaao  ualus,  JiidaMs  dosorviot  :quod  factuui  cuin  oonjngo  siia  absqiio  prolo.  siquidom 

o>t    tomporo  David.  quaudo  hlumaM  facti  qiuulragiula  oxsislons  annorum.oam  acco- 

simt  Iributarii  David   regis.  VorumtanuMi  pit.  Hiuc  cliain  patet.stare  non  posse  quod 

Ausi.iioCi-  Augnstinus  cffalur  :  Quod  diclum  ost.  Ma-  Josophus  dicit,  Abraham  esse  defunctum 

35.    '^  '  ,i'^''  serviet  niiuori.  ncino  noslrornm  ali-  anlequam    nali  fuerunt    filii  Isaac  ;   imo 

tor  intellexit.  quam  majorom  populum  Ju-  quiudocim  aunis  probalur  vixisse  post  na- 

daM^ruin.  miuori.  id  osl  posloriori  populo  livilatem  eorum  :  nam  Abraham  cenlcna- 

clnistiauo.  sorviturum.  Kl  revora  quamvis  rius  fuit.  quaudo  natus  esl  Isaac.  vixitque 

istnd  aliqualiter  videatur  implolum  in  po-  D  Abraham  cenlum  septuaginfa  quinque  an- 

pnlo  lduma>o  \\\(\\\r  Juda^is.  tamon  convc-  nis.  Girca  hsec  qua?ritur,  cur  Isaac  infra 

niontius  credilur.   propheliam  islam  ali-  tot  annos  iufecundilatis  suae  uxoris.  aliam 

quid  altius  iulondisse:  el  quid  est  hoc.nisi  uon  accepit,  quemadmodum  Abraham  du- 

quod    in  Juda>is  ot  Christianis  evideutor  xit  Agar.  Ad  hoc  (ut  fertur)respondent  Jii- 

adimpictur  l  '  dsei,  quod  non  licuit  Isaac  habere  conju- 

Jaiii  te/npus  pariendi,  in  quo  Rebecea  ges  plures.  ex  quo  sponte  accessit,  ut  Deo 

pareret,  adveneraf,  ct  ecce  ge/nini,  id  est  iu  holocaustum  immolaretur,  quia  extunc 

duo  infantnli,  ///  ulero  rjus  reperfi  su/if.  exstitit  Deo  consecratus.  Alii  dicunt,  quod 

lloc  por  oorum  egrossum  patuit,  quod  duo  Isaac  spccialiter  commeudatur  de  conti- 

fuerunt  in  utero.  quod  tamen  ct  ante  in-  nentia  conjugali.  et  castitatis  amore  uou 

notuit  ex  infanlum  collisiono  ac  revola-  duxit  socuudam  :  ila  quod  sicut  Elias  ac 


310  KMARMATIO    IN    «:AP.    %t\    GK.NKSIH.    —    ART.    I.XVIIl 

Jriiiiiias  siia  i-i>iiliiu'iilia  \ii^iiiali,  <'vaii- A  A^Tca  tlilitnh(tt  s|M'cialil<a  ./</ro/»  pioplcr 

gfiieai  L-a-.lilali'»  l\piiiii  k^-s^»'' »>"'  p«M  tVclr,  cjiis  siiiipliciliilciii  ct  siiicciilalciii,  cl  (piia 

sic   l>aac    piu'si;,'iiavil    cKiiliiMiiliam,  (pia*  IVc(|iiciilius  mmiiiii   cial    iii   (loiiio,  cl    iin 

iii  cvaiif^clica  lcj,'c  c>>l,  c(nijii^'alciii,  iii  (|iia  miiii,  c.v  iiispiialioiic  diviiia,  cl  ilciii,  ipio- 

uiius  uiiius  t^sl  eoiiipar.  IikIc  lo(|iiiliii- Aii-  iiiaiii  cx  rcvclalioiic  diviiia  co^iiovil  i|iio(l 

Aug  iidCi- f»iisiinus  :  Islc  l*aliiaiclia   iicc  ii.xorciii  lia-  Jacol»  cral  pra'clccliis  a  Dco,  cl  fialri  siio 

M  ,  Bi,»*i,  j^^^.^  aliaiii,  m-c  ali(|uaiii  coiicuhiiiain,  simI  pia-rciciidus. 

poslcritatc  duoruiii  gciiiiiioiuiii  coiilciiliis  Cn.i  it  ittilnn  Jmtih  pttlinciilttin  tV-  (pio- 

fuit,  iicc  laiiicii  ot)  lioc  patrc  siio  Ahialiain  daiii  lcf^iiiiiiiic,  quod  vocaliir  lciiliciila.  J'/ 

virtuosior  fuil,  s»'(l  ccoiivcr^o.  7//«///  i/intin  fi-nissi-i  Esaa  litsstfi  ilc  atjro, 

Quihas  atlaltis,  factas  fst  Esaii  viri/na-  ail  :  l)a  milii  ilc  rnrtiane  fiftr  rafa,  id  csl 

ru»  venanili,  id  cst  artificialis  \ ciialor,  ri  iiilticiiiida  scu  fiilva,  (pioiiiaiii   lacla  cral 

hamo  af/rirola ;  Jacah  autem  vir  sinijilr.r:  \^  *\r   lciili(!iila   riihca  ;   i/aia  oji/iiilo,   id   csl 

hxpiciido  dc  siinplicilalc  coliiinliina,  (pi;c  \al(l(',  lasstts  sum.  Qaam  oh  rausani  vura- 

didiiiii  cl  ficlioncin  c.xcliidil,  ct  vcraiii  in-  fam  rst  nomcn  rjus  Eilom.  (lirca  qiiod  ail 

yoAi,  I,  tludit  prudcnliain.  Sic  ciiiin   sancliis  Joh  liicroiiyiniis   :   Kiilviiiii   scu    ruhciiin,  llc- 

fuil  siiiiplc.x,  iion  siinplicitalir  asiiiina,(pi;c  hraicc  dicilur   Ivloiii.   Ol>   id   ;iiilcin   (piod 

caret  prudciitia  aliiuc  induslria.  Iliiic  alia  |)ro  rubco  ciho  priinoKciiita  siia  vcndidil, 

habel  traiislalio,  Jacob  sinc  dolo.  llahita-  noiiicn  Kdoin  scu  fiilvi  acccpit  :  cujiis  ap- 

bat  in  tdhernaralis.  Aliii    lillci;i  (•onlincl,  pclhilionis   riiit   cl    ;i!i;i  c;iiisa,    iil    lacluni 

llabilaljat  iii  doino,  ct  ila  (!sl  scnsus,  (piod  csl,  (|uoiiiain  nalus  csl  rufus  seu  riib(!us. 

fuit  vir  tiuiclus,  vilans  discursus,  cl  rcina-  Cai  ili.rii  Jaroh  :  Vcnilr  mihi  /irimoiimila 

iicns    doini,   nisi   ralionabilis    caiisii  ciiiii  //^rt.Sccunduin  Isidoriiin,  (iriinofi^cnila  fuit 

cgrcdi  (piando(|uc    coinpcllcrct.   Allaincii  vcstis  sac(M(lolalis,  (pia  iiiajoros  iialu  cuin 

Lyra  iefert,qu()d  scciindum  Hcbraios,  islud  (i  bcncdiclionc  palris   iiiduli,  viclimas  Dco 

intclligalur  dc  labcrnaculis  .Mclchiscdccli  (piasi  ponlificcs  offcrcbant.Forro  iii  Scho- 

et  Heber,  qui  venientes  ad  se,  edocu(Munl  laslica  hisloria  plcnius  dicilur  :  Kranl  au- 

s[)iritualia  ac  divina.  ad  qiios  dicunl  Jacob  lcm  [^rimoficiiila,  (pucdam  dij.Mii(alcs,  quas 

V(Miissc,  ct  liabitassc  ad  l(Mn[)ii>  ciim  cis.  liabiKMuiil    [jrimo^fMiili    in   cognationibiis 

iiiio  tiuatuordccim  annis  ciiiii  llcbcr.  Lndc  siiis  usqiic  ad  .\aroii.  Ilabcbal  ciiiin   [)ri- 

el  (jjossa  super  illud,  Habilabal  in  laber-  mof^enitiis  vestein  specialcm,  qua  induc- 

naculis,  aif,  Sliidebal  in  spiritualibiis.  Ye-  batur  lanlum  in  sacrificiis  offerendis,  ct 

rumtamen  in  Scripturis  vcteris  Testamen-  quando    rcceplurus   erat  finalcm  benedi- 

ti,  domus    ctiam    iin[)ioriim    labernacula  clioncin  a  [)alrc.  In  sobMinitalibus  quoqiie 

solcnt  vocari  :  quanto  magis  domus  Isa;ic  et  conviviis,  bcncdiccbal  junioiibus,  et  in 

virijusli,  qui  ct  filium  suum  potuil  infor-  his  (lu[)l;iin  [)orlioncm  ciborum  rcccpil:sic 

mare?Moyses  quippe  dcDathan  ct  Abiron  D  et  in  divisionc  h(Medilalis  habuil  duplum, 

iVum. xvr,  loqucns  :  Recedite,  inquit,  a  labernaculis  ut  fertur.  Itaquc  consfat,  quod  primogeni- 

hominum  impiorum.  Isaac  amabat  Esau,  tura  inclusit  spiritualia  aliqua,  praeserfim 

eoqiiodde  venationibus  illius  libenter  ve-  sacerdotium  et  aucforifatem  bencdicendi. 

scei-etur,  ef  cliam  quia  primogcnilus  cjus  Qiiomodo  crgo  pcliil  Jacob  [)rimogonita 

fuit  :  nec  dubium  quin  amabat  cliam  J;i-  sibi  v(Mi(li,  quum  hoc  esse  simoniacum  vi- 

cob,  sed  ipsum  Esaii  amplius  ;  ncc  lamen  dealur  \  Ad  hoc  palet  rosponsio  ex  diclis 

putandum.quod  Isaac  pafriarcha  ex  carna-  circa  hoc,  quod  Abraham  dicifur  jus  se- 

litate  aut  gulosifale  falia  amabal  cibaria,  [)ultur£e  emisse.  Primogonilura  qiiippo  ju- 

et  filium  suum  propter  ea.  Potesl  namqiio  re   et  pricordinatione  divina   erat  ipsius 

virbonus  ac  sobrius  moderafe  uti  cibariis  Jacob,  ([ui  lioc  ipsum  ox  suse  mafris  rela- 

dolicafis.  sicuf  cf  pulchra  uxoro.  Et  Rc-  fionc  crcdiliir  cognovisso:  sicquo  itilclligi- 


26. 


KNAUUATIO    IN    C.AI'.    \\\  (iKM.HIS.    —    Alll      lAMII  .111 

liii'  sniini  riMlnnissr  \r\iilii)iirin.  iftntlicn     \  ilirrnlis,  Ihii    |iii)|ilfi-  ntiiiin  i-s<-iiin  \i'iii|i 

tlo  |)rii(li-nlci' ail  si',i|ntiil  silii  <>\  >{nilia  lli-i  <lil  |)riiiiiii\  .1  :  1  <-s|ii)n<l<-liii ,  i|iiiii|  iiiiijnii- 

<'i)ni|)i-l<-l)al.    Alii   <lii'nnl  ,   i|ni)il   si<-nl    jiis  lin),  pinpli-i,  nnlal  iln  <'ansaiii  \<-nililii)iiiH 

palionaliis  |iarliiii   <'sl    spiiilnali',  |iailiin  in<)li\ain,  iioii  |>i'i'lii  i|nanlitalfin.  iliiic  la- 

(|iii'  l<'in|)nral<',  inopliT  <|ni)il  pi-r  s<'  M-mli  inrii  i<'spiinsiiini  oliji^-il  Itahlii  l'anlns.(|nia 

noii   pi)t<'st,  s('(l  cnin  rninlii  \riiililii  polcst  si  l'isaii  vciidiilil  priino^ciiila  siia  piu  prc- 

liansrcrii,  ila  jns  piiino^cnitnra' (-iiin  icil  lio  ina^^no.  ila  (piod  csia  ini)\il  i-nin  ilniii- 

ililihns  ad  sc  pcrlincntitnis  transrcni  po  ta\al  ad  illain  vciiilition<'iii.  iioii  \orai'<'lni- 

lcial  pci'  vcndilioncin.  ali  Aposlolo  ipso  pniraiins.  Scd  (piiihpiid 

///c  rc!<inui(llt  :   F.n    intirltir.  Qi/iif   ini  sil    lU'   linins   ilicti    ^crilalc,   isla   ohjcilio 

///  itrtulrriiiit  /iriiii()i/i'iiitii  '  ipiasi   dical,  nnllins  csl  pondci-js.  Nnin  (piaiitniiK-niiKpic 

Pi'ii<  ranic  <'l    lassilndiiK',  ar  ilcsiilciio  hii  pii-liiini  V.^ww  pro   pi'iino;<ctiilnra  pcr  ino- 
jus  cihi  (Udicio.    ila   ipiod    priiiiof^M-iiitiira  |{  dnin   prclii   aricpisscl,  siinoiiiaciis   facliis 

inilii   non   prodcst.  .\it  Jnft\h  :  Jnrn  i-n/ti  riiisscl,  et  c.x  cons('(picnti  |  prolanatiis  at- 

///////.  (iiiod    \('n(lilioncin   liatic  ralain  lia-  (pic  saci'ilcf,Mis. 

hchis.  Jiirtivit  ci  Eshk  hoc  i|)sniii.  ct  mi-  .\in|)lins,  jn.\ta  niNsticnin  scnsnin,  siciil     .Snnu» 

(iiilit  priituu/ciiitd  sua  cum  ^jurainciilo.  AV  Ahialiam,  Sara  dcruncta,  aliam  dn.xil  uxo-  "'J»'"^"»- 

sic  iwccpto  jxti/c  ct  lc/itis  tu/i/lio,  pnla  pnl-  rciii.  ipiain  tamcn  cl  antc  dicilnr  liahuissc, 

incntc),  coincdit  ct  bihit.  ct  ahiit,  jiarvipcn-  vidclicct  Afjar;  sic  (Ihrislus  nuiiqnam  siiic 

(lciis   (/nod  priinof/ciiita  rciididi.ssct.  Vcl  s|)irilnalihiis  nupliis  csl,  el   si   una  parli- 

(]uia  spii-ilnalia   non   cniavil.  (]uuin  csscl  cularis  l-k-cicsia  dcliciaf,  aliani  sihi  procn- 

cainalis  :  vcl  (juia  virihns  snis  coiiIkUmis,  rat.  qnosdam  convcrlcndo  ad  sc.  Dcniipic 

proposuil  sihi  rcscrvarc  pi'ivilcf,Ma  primo-  circa  liiicm  sjvciili.  l'A'clcsia  por  Anliclii  i- 

g-cnitura^  p(M' viin.  non  ohslanlc  vcndilionc  sluni    pio  inaxima    parlc  cxslincta,  Chri- 

ant  .jiiraincnto.  scicns  qiiod  rratcr  siuis  vir  {]  sliis  .luda?os  eonvertet,  el  Synagogam  qiiam 

simplcx  iion  auderct  rcsislofe:  sicque  miil-  din  rclicjucial.  itciuiii  sumel  in  sponsam. 

ti|>licilcr  cl  liiavilcr  valdc  pcccavit.  vidcli-  Qncinadmodnm   aulcm  cx  Ahraham  nalac 

cct  tsnla,  simonia.  illicila  ,jnralionc.  asp^M-  snnl  innllie  cl  maxiina^  nationes  inridcles 

nalionc  spiiilnalinm.  ac  pravo  proposilo  cl  rcproha?;  ita  ex  Ciirislo  cl  Ecclesia  rena- 

violentiam  atquc  perjurium  commilleudi.  lisunl  piures  in  fonte  Baptismatis,  qui  ad 

//eftr.  XII.  Idco  ad  ll(>hra?os  ail   Aposlolus  :  Ne  quis  hserelicas  pravitates  ac  varia  vifia  lapsi, 

fornicator  auf  profauus,  ul  Esau,  qui  pro-  ecclesias    malignantium    ef    convenficula 

plcr   unam   cscain    vendidit    primogenila  haMelicornm.schismaticorum  ac  impiorum 

sua.  alqu(>  carnalium  consfifuernnt  :  qnihus  fa- 

Sed  circa  luvc  ipueslio  orilur:  .Non  (Miiin  mcnChristus  largilus  est  munera,  hoc  est, 

apparet.  quod  Ksau  vir  humana  versutus  dona  gratise  gratis  dafse,  bona  nafursp  ac 

astufia,  qiii  dc  cupiditalc  ct  gula  notafur,  j)  forfuna',  imo  et  dona  grafisD  gratum   fa- 

vcndiderit  prinu\!icnila  sna  pro  quannno-  cienfis  in  fonfe  Baptismatis.  Isaac  autem, 

dicissimo  prclio.  nlpote  una  esca.  el   po-  hoc  est,  populo  chrisfiano  catholico,  Chri- 

tissimum  si  ad  primogenifuram  sp(^ctabat  stus   coniulit    licreditatcm   coeicstem ,   et 

ciborum  et  hcreditalis  porlio  diiplex.  Ad  cuncta  quae  habet,  qua>  eis  prseparavif  ad 

hoc  (ut  fertur)  Hebrgei  respond(Mit.   quoll  perfruendum  seu   participandum   :   quos 

cibus  de  quo  ait  isfa  Scripfura.  iion  fuit  nunc  separat  merito  a  perversis;  deinde 

pretium  emptiouis  primogenifura>.  sed  da-  separabit  eos  ab  invicem  loco  et  praemio. 

tum  fuit  ullra  pretium  isfud,  eo  modo  quo  Insuper,  sicut  post  mortem  Abrahse  Deus 

in    conlraclihus  cinplor    consucvil    ultra  beiicdixit  Isaac  filio  ejus  ;  sic  Chrisfo  pas- 

prelium  darc  symbolum  aliquod.  Si  aulcm  so  cl  morluo.  rcsuscitato  et  in  co^lum  leva- 

objiciatur  prseallegalum  Aposfoli  verbum,  to,  Deus  benedixif  copiosissime  ejusdisci- 


Mt  K>AHHAiH(    l\    CAl».    \X\I    tiKNKSIS.    —    AHi.    I.XIX 

pdlis  ac  filiis    IWmuih,  su-nt  per  Ahialiam  A  v«'iiaiiliir  ad  moihMii,  «'1  iiii(li{|ii(' cvaf^aiilur 

(1  Saram,  ita  [>»'r  Isaac  vi  Ucbn-iaiii  dt-M  ac  lciiipoiaiilms  iiiliiaiil. Jacoh  vdo  liiil  vir 

Knaiiliir  Clirislii'.  al^jiu^  KcL-Wisia.  Kl  sieut  simplcx,  iii  lahcriiaculis  hahilaiis ;  sic  Mm"- 

haac    n)f,'avit  pro  Hebecca3  feicuiKlatioiic  ;  lidcic-.   siiiil    simpliccs  siciit  coliimha',  ct 

ita  (:iiri>.liis  pro  Kcclesi*  gratiosa  lecuinli-  (llirisli  ccclcsias  visilaiit,  aUpui  in  scliolis 

lale,  (|uaiii  «vx  se  ipsa  noii   lialMiit.  (Jiiiim-  virliiliiin  niorantnr.  (Jiicmailmodiim  (^liaiii 

qiic  coiiccpissct  Kcclcsia,  slalini  c(i'pcriiiil  K>>aii  (|iia'sivil  [)iilmciiluiii  cl  lcrrciia  a  Ja- 

|(iilliilarc  ct  commisccri  in  ca,  cl  coiitra  sc  col),  ct  ()ro[)lcr  ca   [iar\  i|iciidil    s|iiriliialia 

inMccm  |(ra'liaii  [)0|(uli  duo,  vidcliccl  ho-  hoiia  ;  sic  rc|(rol(i   ct  carnalcs  a    lidclihus 

ni  ct  iiiali,  catliolici  cl  liiBrctici  :  [ii-o|)I(m'  conantiir   l(  iii|)oralia  ohlin(M'(!,  dc  (|uihiis 

t|ii()d  dolchal  Kcclcsia,  ol  dicliim   cst   ci  :  dcvoli    iioii   (iiiaiil,    dummodo  a^tcrna  ac 

Dua*    ^cnt«!s   in   nlcro  tno  siiiil.  (^liristns  spiritnalia  sortiaiiliir.  (lavcainus  igitiir  vi- 
Maiik.tM,  naiii(|iie  coin[)aravil  Kcclesiain  saf^eniu  ex  \\  lia  Ksaii,  omiuMii   ciipidilaliMn   et  {^nlain, 

*'■            oiiiiii  [(iscium  ^'ciu'recon^MOf,'anti ;  sed  |)0-  omiicin   vanitalcm  cl    |(oiii[(am,  at(|iu'   i[)- 

|)iiliis  calli((li(Mis   el   cl(!ctiis   liaMcticis    ac  sius  Jacoh  viitut(!s  scclciiiiir,  ((ual(Miiis   ct 

rc[)rol.is  ()ra'val(!l.  iii  nohis  ()0[)iiliis  major  miiioii  des(Mviat, 

(Jiieinadinoduin  autein  Ksaii  eral   toliis  id  esl,  miiltitiido  (lassionum  ac  vitioiiim, 

dcrormis,  ruhiMis  et  [)ilosus  ;  sic  ini([iii  ac  ()mniiiin(|iu;  cariialiiim    a[)[>elitiium,   s(mi- 

[)('rlidi  inentf?  delormes  suiit,  sanf,'uiiioleii-  siialiiiin([ii(!   a()[)reliensioiiiim   ac    o((eiuiii 

ti,  ()ravis([ue  cof,'ilatioiiihiis  et  iiii(|iiis  al-  suhjicialur  (•(eliii  inlellecdiialiiim  scnsiium 

lcctihiis   ([uasi    [lilis   o[)cili   :  (|iii   discunt  cl   acliiiim  \  irliiosoriiin,  im()crio  ralioiiis, 

venari,  terrenatiue  colcrc,  ([uouiam  alios  domiiiio  carilalis,  recliUulini  a'([iiilatis. 


ARTICLLUS   LXIX 


KLUCIDATIO   CAPITULl   VICESI.Ml   SKXTI    :    ORTA   AUTK.M   FA.MK   SUPKH   TKHRAM. 


HOC  nnnc  exponcndum  capitulum,  re-  (]  viginti    annornm,  fccerunt  commercium, 

citat   qualiler  Dominus   henedi.xit  et  (h^  quo  in  liiu;  pra'ccdcnlis  capituli  actnm 

majjnam  prosperitatem  contulil   Isaac  pa-  cst  :   sic([iu'  Isaac  videlur  tiinc   fuisse  ad 

triarch».  Or(n  aulcia  farac  suitcr  terrarn,  minus  octoginta  annorum  ;    fuit    quoque 

i(l  cst  hahitatoribus   lerra)  Ghanaan,  posl  Iredecim  annis  junior  Ismaele.  Krgo  inter 

eam  sterilitatem  quoe  acciderat  in  diebus  famem  illam  sub  Abrahain  factam,et  inter 

Ahraham.  Supra duodecimo  capitulo  legi-  istam  sub  Isaac  oitam,  fluxerunt  anni  no- 

tur  Abrahain   intrasse  .Egypluin,  propter  naginla  tres  ad  ininus,si  hisloria  ista  qua? 

famem  qua^  tiinc  in  terra  (]lianaan  erat.  Vi-  nunc  recilalur  d(^  Isaac,  conligil  post  ven- 

cesimoque  ca()itulo  scriplum  esl,  quod  in-  dilionein  primogenitorum  Ksau,  ut  series 

troivit  terram  Palaeslinorum,  et  habitavit  tcxlns  videlur  prjclendere.  Non  est  autem 

in  Geraris ;  sed  ibi  non  legitur  propter  fa-  vcrisimilc,  qiiod  infra  tof  annos  non  fue- 
mem  id  accidisse.  Porro  quando  intravit  D  ril  in  lerra  Chanaan  alia   fames,  caristia 

iEgyplum  propter  famem.  nondum  genue-  sive  sterilitas. 

rat    Ismaelem  ;   Isaac    vero    sexagenarius  Pr.Tlerea  supra  dictum  jam  est,   quod  Gen.w.t. 

fuit,  dum  nali  sunt  ei  Jacob  et  Esau,  qui  Abiinelech   rex  (lcrarjo  concupivil  el   sihi 

quum  juvenes  essent,  el  forsan  plusquam  addiici  fecit  Sarain  Abraha»  conjngem^Isaac 


iwuuAiiii  iN  t  \i'    \\\m;k\khih.  —  aiii    i  \i\  313 

noiKliiin  niilo.  \'.\iio  itiliM'  lcnipiis  illinl,  r\  \  inrlfcli.  Iialniil  isaiir  riiliicjain  (-oiirn^MiMKli 

isliiil   (l(>    i|iio    iii    islo    nanaliii    lapiliilo.  ail  ipMini   MHiin-lrrli.  Aii/nniii/i^itr  n  Ihi- 

(pioil  ipsi<  .Mtiini-lccli  (<t  cliaiii  1'liicol  pi  iii  iiiiniis,   pci'   aii;.'clniii.  scciinilniii   alii|ii<'iii 

(•(>ps   iiiililia<  (<ins.  (I(<  ipio   ilcin    \ic('sinio  inoilornin  sa'piiis  pi'ii'lacloriini.'//''c//.'(  /  A'<' 

hahcliii'  capiliilo,  liaclavcniiil  iiiiii  l>aac.  ilrsmnlns   in  .F.iiifiilnni.  \.\   ipni  clicjliii  , 

riii\ci  iinl  ail  tniiins  oclo<;iiila  aiini  :  sinpic  ipmil    itilcnilclial    iiiliaic    .K^Npliiiii.   ipi.c 

.Miiniclccli  liiil  liiiic  ail  niiiins  ccnlnni  an-  c^l    tc^'io    \aliic   ahiiinlans  :    iilciico   Isaac 

nonini,  cliain^i  iioii  Inisscl  iiisi  vi^Miili  an  iiia^Miain   lialicns   rainiliani.  innllaipic   pc- 

noiniii  ipianilo  ;iililn\il  ail  sc  Saiaiii.  Dcin  cora,    voliiil    sc   illiic    lcnipoic   slciililalis 

(lc  in  islo  capitiilo   sciiliiliit'   Isaar    iniilla  liansrcnc,   sicnl    cl    palci'   siins  .AlMaliain 

c^Mssc   in   lcna    l'ala<slinoniiii,    piilcos^pic  UtvvhI.  Siil  i/nirsrr  tn  li-rrn  i/iinni  i/i.rrrn 

lixlissc,    cl    loca    ninlass(»,   ac   siiccrovissc  //A/.  vidcliccl  inrta  lctiiiinos  lciTii' pioinis- 

qnoiisipic  inai,Miiis  crrcclnscsl  vchciiicnlcr.  H  sionis.  rl  jirrriirinnrr  ihi,  hoc  csl  in  lcria 

Post  (pia>  omnia  rnrsiis  lcjrilnr  .Miiinclcili  ipia<  infia  lcnain  ('hanaaii  cl  .K^'\pliim  csl 

ciim    Phicol    vcnissc  ad    ipsnm,  cl    ricilns  incilia.  piila   iii  Pahcslina.  ipia'  ail   lctiaiii 

amicitia>  pcrcnssissc  ciim  illo.  Si  ita^pic  in  promis^ionis   pcrlimiil,  iit  paliiit    ac  patc- 

rccilalionc  hnjns  hisloria»  ordo   lcm|)oris  hil  :  ipiasi  dical,  Msto  |)('r('f,'t'iniis  in  lcrra 

ohscrvalns  csl,  invoninntiir  .Vhimclcch  islc  (piam  in  snecossoribns  ot  poslcris  tiiis  pos- 

ct  IMiicol  \alilciliii  vixissc,  ila   iil  \i\cic-  sidcbis   nt   ilomitnis.    Ilitn'   tatio   priPccpli 

dihih»  vidcaliir  :  idcireo  (llossa  et  Sehol;»-  hnjus  snhjunjiitnr  :  Tihi  rnim,  ri,  pro   id 

stiea  hisloria  dicunt,   istam   hisloriam   i'(^-  cst,  srniini  Ino  ilaho   niiirrrsns  rryionrs 

eitari  pcr  rceapilulalioiKMn,  ita   ipiod  rcs  hns,   scilieel   Palieslinam.  (^hanaan.   Gali- 

(pia>  hie  U^ij^itur  {^esta.  aeeiderit  aute  uati-  i<Tain,  Sainariaiu,  ele.,  co///y>/c//.s'_////-rt///t'//- 

vitalem  riliorum.  Ksau  et  Jacob.aut  saltem  lum  quod  spopondi,  id  esl  firniitcr  ef  as- 

aute  vendilioucm  priniogeuilurrt^  prirscri-  C  sertorie  feci,  Abrahani  palri  tuo,  etc,  el 

ptam.  Verumtameu  istud  nou  videtur  cer-  hcnedicenlur  in  .semine  luo,  scilicet  Chri- 

luiu  nec  ueeessarium  diei.  (]uouiam  ali(]ui  sto,  seeundum  ualiiram  humauain,  omnrs 

Inne  vixeniut.  imo  el  mulli.  cpiasi  dueeii-  i/enlcs  lcrnr.  id  esl  (piidaiu.  iiiio  ct  mulfi 

tis  vel  eeutum  el  quiiu^uagiuta  anuis.sicut  de  oninibus.  ut  pleuius  sicpiusque  exposi- 

ef  iufra  pafebil  de  Lahan.  Nec  Isaac  vid(^-  fnm  esf.  Hsec  etenim  verba  eodem  sensu 

tur  fuisse  fant;e  opuleufi;e   et  siibliniila-  proniissa  suut  Isaac,  quo  et  Abrahse  :  per 

fis.  sieut  hie  fertur.  anle  inorlem  Abraha>  quod  pafet,  quod  non  Abraha^  faufum.sed 

pafris  sni.  prjeserfim  quum  scripfum  sit  et  Isaae.  imo  et  .lacob,  ut  infra  clarebit, 

pi\Tcedenfi  eapilulo.  Posl  ohitum  Abrah;e  facfa  sit  ista  deChrisfo  promissio. -Co^^/o// 

beuedixit   Deus  Isaae   filio  ejus.  Abraliaiu  ohedieril  Ahrahatn   vori  mecv,  id  est  jus- 

vero  vi.xit  quindecim  annis  posl  uativila-  sioni  quam  ei  loquendo  prsefixi.  Verumla- 

tem  filiorum  Isaac.  ut  in  expositione  pra^-  D  nien  (»1  est  dictnm)  obedienlia  Ahrahfe 

cedeufis   capifuli    esf    probaium  :  sieque  non   promeruif  de  coudigno,  sed  de  con- 

obifus  AbraluT'  non  praecessif  piv-etaefam  gruo.  exhihitionem  promissiouis  illius  de 

primogenitur;e  veniiudationem.   nisi    per  Chrisfo,  videlieet  Christi  iucarnationem. 

quinque  auuos,  si  filii  Isaae  uou  erant  iii-  ef   omninm   genlium  benedicfioucm    pe.' 

si  viginti  auuorum  tempore  venditiouis  il*-  eum.  El  euslodieril  prwcepla,  ea  videli- 

lius.  Pofius  ergo  rcor  ista  recifari  secun-  cef,  qngp  suuf  de  dielamine  natuialis  ra- 

dum  ordinem  femporis  quo  sunf  facta.  tionis,   ut   suut    praecepfa   Decalogi,   quse 

Ifaque  ahiil  Isaac  ad  Abimelech  regem  omnes  respieiebant,e/  mandala  mea,(\vns 

Pahvslinoruni  in  Gerara,  id   est   in   loco  ei   specialiter  jnssi.  el  cwrimonias,  leges- 

sen  oppido  sic  vocafo.  Nam  proptcr  aniiei-  que  sen-averit.   Cffrimonia^  illse   fueruut 

tiam  qua'  fiiif   inter  Abraham  atque  Ahi-  cerfi  rilus  seu  modi  coleudi  Deum.  ef  sa- 


314 


K>AHHATl()    I.N    CAl».    XXVI   UKMiJil».    —    AHT.    LXIX 


crificandi    ••idem.    I*»t    I«-(<i*s    vcio    nunp  A 

|JU^Mllll   tllU-lll^M  (|llU*r(lllll|U('   lllilllUlUUIf^ 

tuiu'  fuclui  t^t  uljsfivuiKlu',  (juu^  judiciulcs 
vucuiitui',  quu^  (l(H'i*buiit  iiitxluiii  scivuiidi 
justitiuiii  iiit(*i'  huiiiiii(*s.K\  his  coiiji(-ilui , 
qutid  uiitf  tt*>{('iii  .Vlii>.ui('aiii  iiiidlu  |ii'aH'(*- 
|ttu  iiiuruliu  ct  cuM'iiiit)iiiuliu  uc  jutliciuliu 
uhMTN  uhuiitur  u  Dci  iiiiiiistris,  (|iui*  |>iist- 
iiioduiii  III  lc^c  .MoNsis  suiit  c()lisci'i|)lu  cl 
uiii|)liutu.  l'ci-  lurc  qu()(|uc  iiisiiiuutui'  c.v- 
ccllciilia  suiictitatis  Al)i'ahu\  luoptci'  cujus 
justiliuiii  ik)iiiiiius  dicit  sc  tuiitu  hi)iia  li- 
liu  suu  lucluiuiii.  M 

Muttsit  iluijuc  Isdur  in  (ii-ruris,u[  csl  iii 
loco  sic  dicto.  Qui  t/uuin  iutcrroyurctur  u 
viris  loci  illius  supcr  itworc  sua,  rcs/jon- 
(lif :  Soror  mca  est,  ctc.lslud  oiiiuiiio  eoii- 
Can.  w.i.  cordut  cuiu  his,  (|ua>  siipia  dc  .\l)ialiaiii 
dicla  suiit,  c.x  i|U()i-uiii  c.vposilioiu*  |)ulcl 
et  sensus  islius  j)assus.  Quuiik/iw  /ler- 
trausissctit  dics  jiluritni,  /trfispiricns  Ahi- 
inclcch  rcju  Paltvstinorutn  jtcr  fenestram, 
vidit  euiti  jocantetti  cum  Rchccca  u:rorc 
sua.  Si*cuuduiii  Lyiaiii.  vcrhiiiii  llchiai- 
cuin,  pio  quo  ilicronyiiius  Iraiisliilil  hic,  C 
jocantcm,  a^quivocum  cst  ud  ludiiin  cl  co- 
ituni,maf,'is(|uc  propric  accipiliir  modo  pro 
coilu.  Vcruiii  (ul  in  c.xpositionc  viccsimi 
|»rinii  capiluli  dictuni  csl^Habhi  l'aiilus  af- 
ririiial,quod  vcrhiim  islud  niiiKjiiam  signi- 
licat  coitum,  ct  sccunduin  cumdcm,  nunc 
propric  signat  jocum  scii  ludiim  :  iil  sil 
sensus,  quod  Abimolech  vidit  ipsuin  isaac 
deosculanlem  et  amplcxanl«*m  suam  u.xo- 
r(*m,  (piod  viri  boni  non  facicbanl  nisi 
u.xoribus  j)ro|)i'iis.  Allamcn  vcrha  scqucn- 
tia  ad  ulramque  significalionem  possunl  D 
aplari. 

Et  accersito  eo,  id  est,  Isaac  ad  se  voca- 
Xo,  ait : Perspicuum  est  quod  uxor  tua  sit. 
Cur  mottitus  cs  eam  snrorcm  inam  esse  ? 
Sccundum  quod  Ahimclcch  sumpsit  hoc 
nomen,  soror,  falsum  eral  Rebeccam  esse 
sororem  ipsius  Isaac  :  non  autem  secun- 
dum  quod  Isaac  sumpsit  sororem,  utpo- 
te  pro  cognafa.  Respondit  Isaac  :  Timui 
ne  morerer  propter  eam,  id  cst,  ex  timore 
hoc  dixi,et  ista  sum  usus  cautela,nePala)- 


stini  mc  trucidarcnt,  (piatcnus  iixore  mea 

llhcrills  pONSCIll  llli.  t)i.ith/uc  Ahinirlcch  : 
(Jiiurc  iin/iosuisti  tioliisf  id  cst,  ciir  iiidii- 
xisli  siipcr  iios  laiiluiii  pcriciiluiiiMii  Scho- 
lasticu  uiilciii  fcilur  hisloriu  :  ImpoiK^rc 
cst  liic  vci'i)uiii  uiisolutuiii,  (*l  dcsigiiut  iiii- 
posliiruin  scii  frau(l(*m,  iil  sit  seiisus  :  Cur 
iiiipoMii^li  iiohis^  id  csl,  cur  iios  deccpi- 
sli^  lliiic  iniposlor  vocaliir  (lc('c|)l()i',  vcl 
s(*cuiiduiii  Uciiiigium,  is  cpii  viliora  iniscet 
iiiclalla  prcliosis.  Potuit  coire  (/uis/riam 
ilr  /io/)itlo  rttin  nu-orc  ///«,  dcceplus  ex  vcr- 
bis  liiis,  pulaiido  (|iiod  esscl  soror  tua, 
iion  iixor  ;  ct  induxerus  sti/tcr  ttos  ijrandc 
/irrriihtm,  hoc  cst,  quanluiii  fiiil  i'.\  parlc 
tiii,  d(*(lisli  iiohis  occasioncni  adullcrii  cum 
conjiigc  liia.  Vcriiiiiluiiicn  Isaac  iioii  dixit 
cam  esse  suaiii  sororcin  lali  inlcnlioiK*,  (*l 
i\v  Dci  providcnlia  spt^rans,  (d  commisil 
exitum  rei,  sicul  de  hoc  plenius  dicliim 
(*st  iii  cxponendo  vcrha  (*t  gesla  Ahrahaf 
iii  i'(*  [)aii.  Prtcrciiitf/tic  otnni  pojnilo  sui 
doininii,  ilicens  :  Qui  tetifjerit  hominis 
hujus  nxorein,  morte  morietur.  Sive  hoc 
exponaliir  dc  laclu  (Miain  osculi  cA  anqilc- 
xus,  sive  dc  taclu  concubilus,  palel  (|uan- 
tum  gcnlilcs  illi  adiiilciiiim  ahhorrcbanl  : 
(|tiaiilum  crgo  (Ihristiani  id  mcrilo  ahlior- 
rereiil '. 

Seminavit  autem  Isaac  in  terra  illa,  et 
invenit  in  ipso  anno  centuplum,  id  est  in- 
iisilah*  fruclum  copiosiim,  ex  speciali  mu- 
nere  IJei,  qui  inlerdum  unam  terram  ul- 
tra  aliarn  mulliirn  fccundat.  .\ec  oportet 
ul  ('cnliipliiiii  dcsignel  hic  numerum  de- 
l(*i'niinaluni  ac  certum  ;  sed  sensus  est, 
quod  multo  plus  accepit  de  fruclu  quam 
consuevit,  aut  se  receplurum  pulavil  :  al- 
que  ut  in  Scholastica  habetur  historia,  il- 
lud  potest  inlelligi  non  solum  de  una  spe- 
cie  opum.  sed  forle  in  omni  genere  opum 
esl  centuplicalus.  Ideo  quasi  expositorie 
suhdilur  :  Benedixitfjice  ei  Dominus,  au- 
gendo  in  eo  spirilualia  ac  temporalia  hona; 
et  locupletatus  est  homo,  et  ihat  proficiens 
ntfjue  succrescenSfdonec  magnus  vehemen- 
fer  clfectus  est,  elc.  :  per  quod  potissimum 
designatur  in  spiritualibus  profccissc;  per 


lAAUUAIIii    IN    t  .VI'.     WM    (.I.NKSIS. 


Alir.    I.XIX 


»1» 


(|iioil  ilnn  iiiiiniliii'.  i|iiiiil  lcinporiilis  prii 
spnitas   (li)iiiiin   sit    llci,  cl    iili  cd  (>lc('lis 
iili(|iianilo  (•(iiiccilaliir.   0/<  hiu-  iiniili-nlf.s 
(•/  1'iilifsliiii ,  oiiiiirs  fiiilriis  ijiiihs  fiii/rriiiil 
srrri  iuilris   illiiis    .[liriihii  m ,    illn   Iriii/in 
;•(•  iilislni.rrrniil,  iiii/ilriilrs  /iiiniii :  \i\\\i\\n 
iiaiiu|iic  c^l  (luliii  ilc  |ii()S|)crilalc  allcriiis: 
///    liiiiliiiii    iil   i/isr  Aliiiiirlrr/i   ilirrrrl  inl 
Isiiiir  :  lu-rrilr  ii  iinliis,  ifiiiiii iitiii  /iitlnil iiir 
iiiiliis  fiirliis  rs  riililr.  Miriiin  \  idctiir,  ipia 
lilcr  pcr('^M'inns  in  iilicna   haliilans  lcrra. 
[lolciiil   cssc   rorlioi'  ici^c  ac   popiilo  lcrra' 
illiiis.  Polcsl  lioc  vcilinm  inlcllij^i  pcr  iiio 
(liiiii  liypcrholica'  lociilionis.   (|na  aliipiiil 
sinc  mcntlacio  dicitnr  pcr  cxccssnm,  ad  iii 
siiinandiim  insolilam  ma^iiilndincm  cjns. 
Vcl  idco  (li\il   isliid    Miiiiiclccli.  (pioniam 
vidil  Isaac  divino  nn(li(|nc  snrrnllnm  aii- 
xilio,  ciii  sc  scivil  iioii  poss(>  n^sislcrc, 

iiV  ///('  (lisrril('i/s,  laiKpiam  ol)lcm|)('rans 
rcgi  in  propria  lcrra,  i/i  rri/irrl  <i(l  lor- 
rriilrni  (irntra',  lnthilarrlinir  //>/.•  rcccssil 
cniin  a  civilatc  in  (]iia  habilavil  cnin  rc- 
gc,  cl  liabitavit  non  loiiiic  in  vallc.  (pio- 
niain  pnlavil  sc  ibi  aiinam  cl  pascna  pro 
snis  roporluruni  pccoribus;  n/rs/mi  foilii 
alios  pnlcos,  i/nos  fodrrant  servi  palris 
sid  Ahrahaiii.rl  ijuos  illo  nwrliio  olini  oh- 
stnidvrai/t Phi/islii)ii,id  esl  Pakrslini,otc. 
Illos  elonim  puloos,  oo  jubonte,  servi  sni 
pnrfiabant,  ojiciondo  liuinuin  injcotam  : 
quos  IMiilistivi  rorsitan  idco  iinplov(M'unl, 
no  quis  ox  posloris  Abrahsp  dicorol  so  ad 
illos  puloos  jus  habcro.  Fo(/cn///li///r  i// 
torrriilr,  id  csl  in  vallc  Jnxta  lorronloin, 
vol  ubi  lorrons  currorc  cousuovit.  Undc 
in  Scholastica  historia  dicitur  :  llabilavit 
Isaac  juxla  alveuin,  por  quom  lorrens  ali- 
quando  inriuobat.  Porro  torrons  vocatur 
aqua,  qna>  ox  inundatioiK^  iinbriuni  reso- 
lulioiKMO  nivium  aut  glaciei  docurrit,  noc 
jugitcr  riuit  :  idco  ibi  todorunf,  quatenits 
hujusniodi  aquain  in  fovois  illis  collige- 
rent  ac  servarent.  Et  repererunt  aquani 
vivain,  id  est  saliontem,  quse  instar  rerum 
vivcntiuin  so  movero  vidotur.  Deinde  in 
litlcra  scribitur,  qualiter  paslores  Gerarge 
conlonderunl  contra  paslores  Isaac,  pro- 


.V  plcr  piilcnni  illniii,  (^t  Hiinililci'  pi'(i|ilcr 
aliiim  piilcniii  :  idcirco,  sciiiiidiiiii  Josc- 
pliiim.  Isaac  illos  piilcos  iiiipci  rcclov.  rcji* 
(|iiil,  iiolciis  ciiiii  indi^cnis  lcrriecoiilciido- 
i'c.al(|iic  cxspcclaiis  ralioiiciii  ac  liccliliiiiii 
boiia-  volnnlalis  coiiim  :  c\  (|niliiis  piilcl 
iiiiif^MiJi  liiimililiis,  palicnlia,  cl  miiiisiiclii- 
do  Piilriarcliii'  isliiis.  /'riifrrlns  imlr,  fi- 
ilil,  \i\  csl,  sci'\(is  siios  rorloro  U'v\\,  aliiiin 
/iiilriiiii,  jirn  ifiin  iioii  rnntriiilrrn nl .  Itii- 
ijiir  rornril  nniiirn  rjns  l.alilinlo.  ilirriis: 
\ II nr  il ilalii ril   nns  iJnniinns,  \i\   csl.  iim- 

H  plia\il  in  bonis.  rl  f-ril  rrrsrrrr,  u\  osl 
diliiri,  sii/irr  Irrrani.  ilii  ipiod  pccora  iio- 
sliii  possiinl  iiiinc  lon^M-  cl  bilc  liic  pasci. 

.[srnnlil  ai/lrni  Isiiiic  r.r  islo  h  ro  in 
Hrrsahrr,  iibi  ct  .Miraliiim  jam  iintc  biibi-  (,,-n.  x» 
tii\  ('rat.  iil  siipiii  dicllim  esl  :  nhi  aii/iarnil  "" 
(■/  Doniiniis  in  i/isa  nortr,  per  angcliiin  in 
soinno  scii  in  vigiliii.  ilicrns  :  Kijn  siim 
Driis  Ahraliam  /talris  Ini.  Kx  (pio  (iil  iiit 
Salvalor) probiilnr  rosiirroclio  morlnornm. 
ct  immortiililiis  iinimio  riitioiialis.  Dcns 
naiuquc  esl  Doiis  eornin  (|ni  siint  iinl   vi- 

C  vniit,  crgo  Abraliam  corporo  suo  oxsliii- 
clo,  secundum  aiiimam  su;im  tnit  cl  \i\il. 
i\'o//  tiinrrr.  Ha^c  cousolalio  congruo  laclii 
cst  huic  Isaac.  quando  iii  lerra  aliena  tan- 
lain  ruif  jiassus  injuriam,  et  a  rogo  lcrra' 
dcpulsus.  Itaque.  Noli  limero  limore  car- 
nali.  mundano,  immodoralo,  (/uia  ego  te- 
rinn  sinn.  Jicnedicani  tibi  ct  midfip/icabo 
scnien  tuuni  propter  servum  meum  Abra- 
hani,  id  ost  propter  merita  ejus  :  per  quod 
rursus  eximia  sanclitas  Abrahae  dosigna- 
lur.  Principaliler  lamon  fecif  hoc  Deus  ex 

I)  propria  misoricordia  sua,  ef  ad  sui  ipsius 
honorem  ac  gloriam,  imo  ef  aliquo  modo 
propfor  merita  Isaac,  qui  fuit  magni  meri- 
fi  apud  Altissimum.Nam  ef  hoc  piissimum 
esf.quod  Dous  propfor  morita  unius.alfcri 
misorefur  ac  bonedicit.  Itarjnc  (vdificavii 
ibi  a/tarc,  gratias  agens  Deo,  qui  tanla 
bona  sibi  jam  dedit,  et  majora  promisit ; 
et  invocato  nomine  Domini,  quem  assidue 
invocavit,  et  orando,  laudando,  obediendo 
ac  immolando  venerabatur,f^'/t^//<;///  taber- 
nacu/um  ;  prceccjntquc  servis  suis  ut  fo- 


31» 


K.MAHHAilO    IM    CAP.    XXVI    GKNKHIti. 


AKI.    I.XIX 


dcrent  pufi-uiu.  Juiii  ciiiiii  ruciat  itiiiiiiatus  A  cx  fo  (jikxI  a(|ua  ihi  iiivciila  csl,  haac  al- 


II  Htg.xM 
Itt,  17. 
!ll/i«(/.v,l 


c.\  i'(>ii>>t)l(ili()iic  ct  |)roiiii<isi()iic  (liMiia,  m 
bi   ihiilciii  Jaiii  taila.   K.\lciMlil(|iic  ihi   ia- 
htM-iiaculiiiii   :   hahilavil   ciiiiii   iii   lahciiia 
culis,  lciiloriis  scu  |)U|)ilii)iiihus,  siciil  (lc 
Ahraliuiii  (licliiin  csl,  ti\.  ilu  lacililcr  polc- 
rut  liH-uiii  iiiulai-c. 

Ail  ijtici/i  liiiiiiH  i^iiiiin  lu-nisscnl  ilf  Hr- 
rnris  ^{himflcrh  rt  ()i/niziitti  itiniiHlS  il- 
lius  :  1'c^cs  iiaui(|uc  solciil  liahcrc  uiiiliu 
speeialeiii  aiiiicuiii,qui  uiitoiioiuaslicc  rcr- 
lui-  aiiiicus    rc^'is  siii,   iit   |)ulct   dc  l)a\i(l. 


liiilcii^  piioii  iioiiiiiii  civilulis,  (lccliiiuvit 
puiiliiluiii  litlcruiii ;  ct  pro  slridiilo  llchra'- 
oriiiii  siN,  u  tpio  sAiiKK  iu(-i|)il.  pD^iiil  (ira^ 
cillll  si;jniii.'u\  cst  llchra^olUIII  SAMKCII.IIillc 
iii  Scholaslica  hisloria  apcrliiis  dicilur :  In 
in(idi(-()  v()(-is  slridiilo  cl  iii  scripltira,  lioc 
iioiiicii  (|U()(I  iiiiiic  iinpo^iliiiii  lc^ilur,  dii- 
rcrl  a  iioiiiiiic  (|Uod  Ahialiuiii  oliiii  iiiipo- 
siicrat  ci  :  saiikk  ciiiiii,  scripluiii  pcr  sin 
llchraMiiii,  si};uil°icul  iiiiiiincntiiiii  v(d  siqi- 
lciii.cl  as|)crius  slridcl;  scripluiii  V(M'0  pcr 


Suloiiioiic  aealiis;  vcruiiiluincn,  sccuiidiiin  U  v//////// (iryeuiu,  suliclalciii  dcsigual,(;l  inol- 

(licrouyiuuiu.  iii  llchiico  liuhclnr  lulccoiii-  liiis  sonut.  I)cni(|iic  islnd  \  i(l(Hnr  iiia^'istra- 

plc.\nin,(|Uo(l  si<<nii'ical  (-oIIc^miiiu  scu  eoti-  liiis  di(-luiii,  qiiain  qiiod  scrihil  alins  (pii- 

fjrcgalioiiciii  aiuieoiniu  rc},'is  :  iit  sil  scn-  daiii,   dicciis   :   iiKH   iii   llchra^o  signilicul 

sus,quod  lurha  ainieoruiii  r('}<isvenil  cniii  piiiciini,  sahkk  aulcin  signiiieat  septem  ct 

co    proj)lcr   rcvcrciiliuni   cjiis,    <•/  Phiinl  juriiiuciilniii  ae  saliclalcin.  Kx  qnihiis  Iri- 

dux  inilitunt;  lurutus  est  ei.s  /suur  :  (\[u  hiis  si<,'niricatiouibus  loeus  islc  uhi  eral  pu- 


laiiicii  [)rinio  loculi  sunl  ei ;  el  inler  ee- 
lcra  ipsc  (li.\it  cconvcrso  ad  i[)sos  :  (Ji/id 
ve/iistis  lul  nic  liutnijtcm  ijtirm  iidistis,  rl 
expulistis  u  vubis  .<*  Inlerduin  cniiii  iiic- 
ruiil  hcncvoli  cirea  Isaac,  intcrdiiin  inaic 


lciis,  voeatus  esl  Hersahcc.  Piiiiio,  [irojiler 
sc|)lciii  a};nas  quas  ibi  slalnil  Ahraiiain. 
Sceiiiido,  [)ro()lcr  jnraincnluin  ihi  raeliim 
iiiter  i[)suin  el  Aliiinelecli  regem.  Tertio, 
[)ro[)ter  aqua>  ahnndaiiliam  ihi  invenlain. 


voli,  ul  dieit  Hici-onymiis,  et  niinc  consliil  (]  (Juniii  eiiim  textus  hic  dieal,  quod  nomcn 


ex  lexlu.  Qui  responderunt  :  Vidiiniis  tr- 
cuin  esse  Domimim,  et  idcirco  f  nunc  di- 
cimus  :  Sit  Juramrntum  intcr  nus,  quod 
amiciliam  siinul  scrvahimus,  ct  incamus 
/cedus  paeis.etc.  Historia  ista  quasi  cadem 
est  euin  ea,  qua?  eapitulo  vicesimo  pri- 
mo  hahctur  de  juramenlo  et  ltt'dere  paeis 
ae  amicilicE  inito  inler  Abialiam  ct  Abi- 
meleeli. 

JiJrcc  autein  venerunt  in  ijjsu  dic  scrvi 
Isaac,  etc,  dicentes  :  Invenimus  aquam  : 


urbi  iinpositum  est  Bersabee,vi(lelicel  pro- 
[)ler  ahundantiam  seu  satielalcm  pra;fa- 
tam,  vidctiir  ([iiod  nomen  istud  aliquali- 
tcr  dii'i'c'-at  a  nomine  illo  priori. 

Deinde  describitur  ineonsullum  connn- 
hinm  Ksau.  Esau  vero  quadragenarius 
duxil  uj-ores  :  Judith  filiam  Beeri  Jlr- 
thcei,  et  Bascmalh  filiam  Elun  cjusdem 
loci.  Hi  duo  viri,  quorum  filias  Ksau  sum- 
[)sit  uxorcs,  fueiunt  [)olenles  llethaei  seii 
(]hanana'i,quas  duxit  sine  consilio  suorum 


ideirco  piileum.  in  quo  aqua  illa  inventa  D  parentum,  quasi  potens  et  sapiens  per  se: 


est,  vocavit  Almndantiam,  et  nomen  urbi 
impositum  est  Bcrsabee.he  hoc  nomine  et 
interpretatione,  ac  rationibus  sua'  inipo- 
sitionis.  diclum  cst  supra  in  fine  cxposi- 
tionis  capiluli  viccsimi  primi.  Unde  aliqui 
dicunt,  quod  ista  de  qua  nune  legitur,  impo- 
sitio  nominis.  non  fuit  nova  institulio,  sed 
piioris  impositionis  innovatioet  confirma- 
tio.  Verumlamen,  secundum  Hieronymum, 


propler  quod,  secundum  Josephum,  fecif 
se  ipsum  dominum  in  potestate  uxorum. 
(Jn(c  ambce  olfcndcranl  animum  Isanc  ct 
Bcbccca'  :  quia  forlassis  more  (^iiananse- 
orum  fuerunl  pompatic»,  curiosae,  im- 
morigeratse,  idololatrae.  Displicuit  quoque 
Isaac,  quod  posteritas  sua  miscebalur  pro- 
vincialibus  :  melius  tamen  putavit  inde 
silere. 


KNAUIIAHO    I.N    CAl'.     \\\l    (iK.NKSI.S. 


AIIT.    I.X.V 


:tl7 


AKIK  ILIS    \\\ 


in:   si'iiiiii\ii    im'KI.i.K(;tii   whsih  m   (.\niiii    \iii.si.mi   hkxti. 


SIC.IT   Uiuxc   iii;,M'('ssiis   (»sl   Palicsliiinm 
(iiiii  iloiiii)  Mia.  oila  ranic  iii  (iliaiiaaii, 
sif  Sviia^'(>j;a  iiidiiiala,  cl  (tiiiiii  spiiiliia-- 
liuiii  aliincnloiiiiii  i  ('rcilioiic  |h  i\  ala,(".liii- 
sliis   pci'   Aposloloriiiii    |ira<(licalioii('iii   ad 
^ciililinni  coincrsioncm  |>i'occssil,at(|iic  in 
coinm  (lcmoiains  csl  conlihns,  i|ni  cvaii- 
^'clicam  ainplc^ati  snnt  lc^cm  :  cl  raclnin 
csl  islnd  posl  slcrililalcni,  i\\\iv  in  dicbns 
.\brahji>  conlij^il,  lioc  (>sl  spiritnalcm  illam 
inopiani  (ina*  IV^Mpicnlcr  Inil   iii  cordihus 
JiKhooinm.  (|naii(lo   l)(>ns  Palcr   iii   vclcri 
Tcslamcuto   dicclialni    Dcns   ac    Dominns 
Synai;()i;a'.   PiaMcrca   (pia'ritni',   cni'  jiixla 
mysticnm  scnsum  Dcns  [^roliibuit  Isaac  in- 
traic  :Kgypliiin,(iiu)(l  lamcn  Abralur  patii 
cjus  nou  nci^avil.  U(Vspoiulclnr,  ad  insinu- 
anduni  (|uod  fidelcs  non  dcbcnt  per  vana 
vagaci,  sed  in  mcdilalione  ccpicslis  paliiu' 
sunni  cor  cohihcrc,  oinncnuinc  sa^cnlarcm 
vilarc  atrcclioiicni.  Uursus  per  Ahrahain 
innllarum  gcntinin  pati'ein,signanlur  pric- 
lati  :  pcr  .lacoh   laboriosnm,  aclivi  :   pcr 
Isaac  conlinenleni,  el   miilto  lempore   in 
thalamo  (|uicsccntcin,  clauslrales  cl  con- 
lcmplalivi.  Abrahani  crgo  et  .lacoh    Kgy- 
pliuii   ingredi   snul   pcrinissi,  ad  innuen- 
diini  quod   praihvli   atque   activi  possunl 
saHHilares  accedere,  et  per  mundum  trans- 
irc:  Isaac  vero  .Ei>yi)luin  introire  prohihi- 
tus  est,quouiain  contemplativi  claustrales 
el  religiosi,  debent   pro  posse  vitare  dis- 
cursus,  et  in  abscondilo  vultus  Dei  persi- 
sterc,nec  sa^cularium  conversationi  miscc»- 
ri  :  quia  (ut  magnus  dixit  Antonius)  sicnt 
pisces  si  extra  aquam  lardenl,  mox  mori- 
untur,  sic  monachi  inrrigidanlur.  si  inter 
suDculares  tardaverint . 

Sctiiinavit  auton  Imac  in  tcrra  iUa.ct  in- 
oenitin  ipso  anno  ccntuplum.Vvi\\\o{l\\v\- 


\  sjiis  pcr  sc  ipsiini  scmiiiavil   \i'ihnm  Dci 
111  poiinlo  Jnda-ornin.  I  iidc  cl  di.vil  :  .Noii    i/'Wf/'  >«, 

•  •     •  14 

siim  missiis  nisi  ad  o\cs,  (|iia<  pciicriinl, 
doiiins  Isracl.  Dciiidc  |>ci'  sanclos  .\|)()sl(il()S 
cl  cclcios  i^raMlicatoriN  elcclos  evangcli/u- 
\il  gcntilihns  in  lcmporc  gi-alin>,  (jiiod  csl 
aiinus  hciiignilalis.  (>|  aiiiins  acccptabilis 
Doinino  :  iii  (luo  invcnil  ccnluplnm,  (pio- 
iiiaiii  c(Milies,  imo  innumcrahilitcr  pliircs 
c\  genlilihus  siinl  conversi.  ctiam  stalim 
iii  (ixordio  |)raMlicali(>nis  Apostolonim  pcr 
tolnm  mundiim,  aiil   paulo  posl.   Bcnedi- 
\\  .iift///t'  ci  Dniitinus  :  posl   (llirisli    asccn- 
sioncm  bencdixil  Dcus  Triuitas  (^hrislo  iii 
suis  mcmbris,  lux-  csl,  ipsis  lidelihus  co- 
piosissima  gratiarum  largilus  est   mune- 
ra.   Ilabuit  quotjue  possessiones  oviuni  et 
arnientoruni,  et  familice  plurimum  :   id 
est,  ex  oinni  genere  hominum  multi  cre- 
diderunl   iu  Salvatorem,  el  subjecli  sunt 
ei,  iucipienlcs,  prolicientes,  et  pcrlecli  : 
rudes,  siinplices,  ac  subtiles,activi  et  con- 
lcmplativi,  diversorumque  slatuum,  gra- 
dunm,  dignilatum  ac  ordinum  homines. 
(]      Proplcr  quod  inviderunt  ei  Palcjeslini, 
lioc  cst  omnes  inridcles  ac  reprobi,  pra>- 
sertim  indurati  Judtei  ac  tyranni  ac  multi 
philosophi;  et  omncs  puteos  tjuos  fodcratit 
scrvi  patris  illius  Abraham,  illo  tempore 
obstruxerunt,  implentes  humo.  Per  Abra- 
liam  inlelligilur  Deus  Pater,  cujus  servi 
ruerunt    Patriarcha?   et  Prophetae   veteris 
Testamenti.  qui  puteos  tot  foderunt,  quot 
libros  sacros  conscripserunt ;  inter  quos 
Moyses  fuit  prsecipuus.  Quumque  Salvator 
et  ejus  discipuli  c(Bpissent  ex  libris  legis 
D  et  Prophetarum  probare  Ghristi  adventum 
ac  ejus  mysteria,  et  ea  quse   christianae 
sunt  fidei  rohorarc,  pripfati  infideles  co- 
nati  sunt  omues  hujusmodi  libros  seu  pu- 


:l|H  KNAHhAllO    l>    (  Al*.     JtXVI  UKNttilH.    —    AHT.    I.\X 

teuii  ubturare,    Vel   eos   liltcruiiti-r   ^uluiii  A  (]ur    ('xuhcriiuliain    S|)iritus   Suiicli.   liidc 

ciiriialitcr(|uc  c\|iuitcii(|(),  ul  iiifidclcs  Jii-  dixit  Sulvutor  :  (Jiii  Itihciil  c.\  ii(|iia  i|iiaiii    joann.ts, 

ilu-i,  uiit  coiiiiii  vciituti^iii  iic^uuilu,  ut  |>u-  t->^o  (lul)u  ci,  iiuii  Mtict  iii  u'lcruiiiii.               '^ 

j^uiii  ct  ([utiluiii   hiiuctici  :  ({iii  crrurcs  ct  .SV</  et  ihi  jtiijjuiin  fuit  jinslnrtiin  (ifrii- 

lulsu'  cx|)usitiuncs  fucruiit  quusi  huiiius  cl  nr  lulvcrsiis  fiii.storr.t  Isanr,  (limilinin   : 

Huniiituiu  lutuin,  quu  lihrus  islus,  (|Uiiii  Nostra  rst  aijtia.  l*uslorcs  (icrura^  riicriiul 

tuiii  iii  ipsis  ruil,  surdiduruiit.  ///  innium  supiciilcs  su^ciili  ut(|U(' |)liilusu|)lii,(|ui  (lliri- 

iit  ipsr  Ahinwlfc/i  Uicrrft  ad  Isaac  :  Jic-  sti  c(Uitradi.vcruiil  doclriiiis,disci|)iiluriiiii- 

ccde  a  nohis,  ijiutniain  potcntinr  nohis  fa-  (jiic  cjus  lihrus  rcproharc  coiiuli  suiit,sic'ul 

cttiH  CH  caldc.  l*cr  Ahiiuclcch  iiitclli>^uiilur  PoipliM  iiis,  (lclsiis,  Juliuiius,  Avcrroi^s  ;  cl 

priiicipes  sa^cularcs  ac  pc;  lidi,  ipii  (Ihrisli  (]uid(|iiid  vcriiiii  ac  inoralc  scii  ulilc  iiivi'- 

Kcclcsiuiii  vidciiti'->  ({iiotidic  iiuiiici-o  ac  do-  iicruiit  iii  illis,  dixcruiit  {icrliiicrc  ad  sc, 
nis  Utu   iuulli|)licuri,   iiisi   siiiit  (ilirisliiin  |{  ^cii  siiiiipliiin  cssc  cx  ()liil()so{)liicis  libris  : 

excludcrc,  cl  lcgein  evauf^clicaiii  cradica-  iiiiu  iiiiilli  coriiiu  dixcruiil,  (llirisliiiii    iii 

rc..\l)  illuriiiii  crf^D  obstiiialoruiu  cordihiis  .K^'yj)lo  lihros  didicissc  IMiitoiiis,  ct  ({uid- 

(Ihristiis  disccssit,  ct  jiixla  turrciitciii  (ic-  ({iiid  iii  Kvaiij,'('lio  miriiiiliii  (llii  isliaiii  tuii- 

ruric  liahiluvil  iii  vallc  hoc  cst,  iii  liiiiiii-  ({uaiii  subliiiic,  cx  lihiis  IMaloiiis  ('ss('  ac- 

liuin  iiiciitihus,.aU{iic  iii  his  ({ui  gruliaruiii  cc()luiii.  Talis  crgo   ()iil(nis  vocaii    ()Olcsl 

riuciila  f^ratautcr  suiit  am[)lcxati,  digualus  (laliiiniiia.  Fodenmt  et  aliiim  (uilciim  ;  /y/v> 

est  cominorari. .  ido  ijnoquc  rixaii  8unl .  .Miiis  (uitciis  islc, 

ihi  rursuin  fodit  alios  juitcos  :  hoc  est,  est  supciTialiiralis  Kvaiif^clislariim  cl  A[)0- 

pcr  A()Oslolos  ct  Kvuiigi-listas  lihros  novi  sfoloiiiiu  doclriiia,  ({iiam  coiislal   iii  lihris 

cdidil  Tc^iamculi,  dc  ({iiihiis  isiiias  (uaMli-  [)liiloso()lioiuiii  iioii  coiiliiicri  :  idcirco  (la- 

y«.  xii,i:i.  xil  :  llauriclis  aquus  iii  fjuiidio  dc  lontihiis  storcs  illi  iiicrcduli  rixati  sunl,  assercMulo 
Salvatoris.Hos  aulein  ()uteos  fodei  unt  jain  C  lalcm  doctriiiam  (!sse  mendosam.  Profc- 

ante  servi  Abrahie :  quia  quod  sancti  iCvan-  cltis  indc,  fodit  alium  puteum,  jiro  ijno 

gelista?  et  Apostoli  scri()seruul,  ct  docuc-  non  contendcrunt.hyc,  pulims  fuil  illa  do- 

ruut  esse  impl('tum,Pro()hetie  pra'dixcruiit  ctrina  aposlolica  alqiic  evaiigelica,  natu- 

im[)lenduin.  Iii  miillis  qiio({iic  convciiiiiiil  ralcin  ralioiicm  noii  Iranscendcns,  iil  qiiod 

Ezech.i.  documcutis,  ad  quod  iiinuciidum  Kzccliicl  uiius  csl  suinmus  Dcus,  et  coiisimilia  quie 

'"■           vidil  rotam  in  medio  rotae,  videlicet  no-  ex  naturali  ratione  prohanlur   :   i(U;o  in 

vum  Testamentum  in  veteri.  Foderunt  in  eo  convenerunt  et  consens(Tunl,  {)ropler 

torrente,et  repererunt  aquam  vivam.lov-  qiiod  apte  vocatur  liic    puleiis  i^alitudo. 

Co/<M4.ii,3.  rens  est  cor  Christi,  in  quo  siint  omnes  Prcecepitque  servis  suis  ut  foderent  pu- 

thcsauri  sapiciiliie  el  sciciitiio  i)('i  abscon-  tcum.  isti  scrvi  fuerunt  posteriores  i)octo- 

diti  :  in  qiio  tonciilc  roderuiit  Kvangelistie  rcs  et  Palres  Kcclesia;,  qui  ()ost  Apostolos 
et  Apostoli.quia  cx  loutedoiuinici  pectoris  D  composuerunl    libros   catholicos.   Insuper 

hauserunl,  quid((uid  rite  inlellexerunt  ct  quid  designet,  quod  Abimelech  rex  cum 

conscripserunt.  idcirco  in  illo  torrente  in-  suis  venit  ad  isaac  iiiire  amicitiaj  foedus, 

venerunt  aquam  vivain,hoc  est  evangelic»  constat  ex  dictis  iii  ex()ositione  vicesimi 

legis  doctrinam,  gratiamque  coelestem,  at-  primi  capituli. 


KNAIkllAII*)    IN    (  Al*.    WMI    liK>KSIS.  Alll  .    I.XXI  319 


MMir.lLlS    IA\I 


Ki,iii'.iit\iin   iniiiiM.is  (.AiMri  1.1  vic.i.siMi   si;i'iiMi  :  skmii    miim    is.vac, 

I  r    MDI.Ill.    NON     l'(lll;llAI. 


i  \r.\Lrri''.H  Isaiic   itulriarcliM   l)ciicili\il  .\  Imiii:),  voliiil   |iriiii(i  al)  co  aliijiiid   lcinpo- 

\   "  liliis  suis,   |Hii>sciis  (loccl  capiliiliiin.  lalc,  pra'sciliin  rcrcclioiicni,  siiscipcrc. 

St-iiitit  (iiif('iti  /sitar.t'/  fti/ii/tiri'ntiif  twiili  fjiitnl  iiiiiiui  iiinli.sst-l  Ixfticfin ,il  illr  uli- 

fjtts,  cl  vitffVt^ itoii  i)otfiutf.\\\  nalnrali  cl-  iissft  in  iti/niin  tif  /nssiDiifni  /iiif/-is  iin/iff- 

cniin  caiisa  ca>cilalcin  incniril.  cl   pailiin  if f ,  ili.rif  filit)  snn  Jnftth,  i^wvm  spccialiiis 

riiil  c.\  scnio.  Vcrninlaincn  diii  \i\il   pi»sl  (lilii;cl»al  proplcr  caiisas  in  c.vposilioiic  ca- 

ca  (nnr  nnnc  lacla  l(>i,Minlnr:  (iiiia  nt  inrra  piliili  viccsiini  (piinli  iiilrodnclas  :  ,l/////r/    f„.„.x«v, 

liabclnr,   \i\it   adhiic  post    r(>ditiiiii  .lacob  jtiifi-fni   fiiiiui   Itu/iifiiffin  fiini  Ksmt,  ctc.  '"■ 

a   M(>s()|)olainia.    VnfavifiiHc  Esau  filiitm  Xttiic  crf/d, /ili  iiti^acf/uie.sfe consi/iis  )iu'is, 

sttifin  nuijorciii,  id  (^sl   primogcnilnin   s<^-  ff  pcrgciis  tul  (jrc(/C)n,a(fer  mi/ii  iIuds  htj;- 

cunduin  nalurain,<7  t/i.cif  ci,  clc.  :  \'i(/fs.  i/os  ojjfimDs.  iif  faciaui  c.c  cis  cscns  /talri 

iiii/uif.  (Ittoi/  stiiitcrim .  cf   ic/iiorcm  (/iciii  fuo  (/iii/jus  /i/joitcr  vescitur  :  (/iias  (/uum 

mortis  mca\(^\\'\i\  dicat :  Onuin  sene.x  sini,  B  attulcris  cl  couici/o-it,  boicdical  ii/n,  otc. 

\()lo  adhuc  sanus  c\    incntc  coin|)Os  por-  Islud    consuliiil    Kcbccca,   (pioniain    sicul 

agcrc.  (lua»  antc  inortom  racturus  sum.  no  pradiabitum  ost.  e.x  revolationo  divina  co- 

mortoaut  soiisusdoroclu  pi'a?occnpatus,n(^-  gnovi'   Jaeob  esse  praeelectuin  a  Doo.  ot 

(picam  id  oxploro.  Siimc  arma  tiia,  id  ost  ipsi  Ksau  prierorondmn    in   boncdictiono, 

voiuilionis  tiue  instrumonta,  p/iarctram  ct  atquo  ad  ipsuin  piimogoniluriD  jiis  porli- 

arcu)u.ct  c(/rci/crc  foras.Quumtjue  vcnatu  nero.  Cui  i/lc  rcspondif :  Xosti  t/uod  Esau 

a/i(/uid  apprc/ioideris,  fac  nii/ii  inde  pul-  frater  meus  /lomo  pHosus  sit  :  fuit  enim 

mcnfuin.  id  ost  coctionom.  siciif  vcl/e  me  poi"  totam  corporis  sui  pollom  hispidus  seu 

tiosti :  quia  iroquontor  talem  cibum  mihi  crinitus  ;  ct  ego  lenis,  id  est  corpore  tener 

parasti,  adjnvanto  te  matre  tua  aut  ramu-  et  tactu  mollis.  *S'/  aftrectaverit  me  pater 

la:  ct  uffcr  cibum  sic  pra?paratum,  uf  co-  tneiis,  cf  scnserit,  timeo  )ie  putet  )ne  sibi 

mc(/am,  et  boiedicat  tibi  anima  niea.  id  G  voluisse  H/udere,et  i)iducat  super  )ne  ma- 

est  ego  ipse  ex  dosiderio  animae  et  cordis  /edictio)ienip)'obe)iedictio)ie.Adque)n))ia- 

alfoctu.  antexjuam  nioriar.  Gur  Isaac   fi-  tcr  :  In  nie  sit,  ait,  ista  )na/edictio,elc.,id 

lium  suum  benodicoro  cupiens,  primo  ipsi  est,  maledictionis  illius  periculum  accipio 

istud  injnnxit  ?  Non  utiquo  ox  carnali  al'-  supor  me.Quasi  dicat  :Gerta  sum  quod  non 

foctu  aut  intomporanliio  appotitu.sod  ut  fi-  maledicot  tibi.sed  bonodicot:  ot  si  maledi- 

lius  suus  sibi  in  isto  oblemporans.por  olx^-  coret  tibi.  imputandum  osset  mihi  magis 

diontiam  istam  magis  idonous  rodderotui»  quam  tibi,  quia  induco  to  ad  ista  agenda. 

ad  benedictionis  suscoplionem,  et  item  ut  Abiit  iaiCoh,et  attulit,deditque  matri  d\ios 

ipsemet  Isaac  ex  beneficio  atque  obsoquio  optimos  hcKdos.  Paravit  il/a  cibos,  et  ve- 

sibi  a  filio  oxhibitis,  magis  bonevolus  offi-  sfibiis  Esau  valdc  bonis  i)iduit  eu)n,\d  est 

cerotur  ad  filii  sui  benodictionom.Rursus.  vestibus  sacerdotalibus.  quia  (ut  habitum 
qnoniam   intondobat    filio   bonedictionom  D  est)  in  logo  naturee  primogeniti   fuerunt 

conferre,  otiam  quantum  ad  temporalia  sacerdotes,  habebantque  vestes  speciales 


m 


KMAHHATIU    I.N    CAl*.    XXVIl   UK.NEtilti.    —    AKI      I.WI 


ctc  |)rotio!ias,  quibii->  iiulut;huiiUii'  iliiiii  su 
crifiiiu  uflVn'1'haiil,  t;l  i|umiilu  u  [lulrt^  miu 
btMitnlictiuiitMii  uci-epuiuiit  fiiiultMii  ;  jirlli- 
tiiUt)S4jue  httilu/Uiin  ciiuuinitfdit  inanitnin 
Jai'uh,  i't  culii  nuilii  inuteuiit  :  ut  vidore- 
tur  hutiiM'*;  iiiuiius  [iilusus,  ut  culluiii  Jut-Dh 
t>|R;i'uit,  iiH  iiuttu  itilli  t^jus  cuio  luii^'t;rt;tur 
uh  Nuuc,  ct  sic  coj^iiu-scurtilui'  uh  tni. 

Quihus  ittatia,  i(i  esl,  cibis  u  Uttheccu 
paratis,  ipsi  Isuut-  ullulis  u  Jut;ub,  dij-it  : 
J*ater  ini.  At  iilt'  rcspundit  :  Aiidiu.  Qiiis 
es  tu,  fili  ini f  Dijoitinw  Jaiut»  :  Kiju  sum 
priinuyenitus  tiins  Ksau.  Feri  siiut  itru'- 
icjuisti  inihi.  Vidciitur  iii  Vfihis  istis  tluu 
iiieiitjui-iu  cuuliiicri,  iiiiiu  iioii  liiit  l'lsuu, 
iicc  fecit  quutl  Isuuc  jussit,  suiiit'ii(lu  ur- 
cuin  et  |jhai-etruiii  ud  veuuiidiiiu,  etc.  Ue- 
spoiidetiir  ud  |)riiiuiiii,  quud  sicul  (^lirislus 
i/a///..  iii  Kvuiigeliu  ait,  Joaiincs  ipse  est  Klius, 
x\vii!ii,u.  "*^"  utique  iii  persuua,  sed  iii  siiiiililutli- 
iie  seu  (-uiifoiiiiitute  suuctitutis  alque  tdfi- 
cii ;  sic  Jacuh  tli.vit  v('racitt;r  se  esse  Ksuu 
priiiiugeiiituiii,  iiuii  suhstaiitialiler,  sed  si- 
iiiililiKhuarie,  iilputu  tli^;iiilate  priiuo^eiii- 
tursB  :  ju.\ta  qiieiii  inoduin,  quuiii  Christus 
iuterrogassel  Apostolos,  Qiiein  me  dicuiit 
/6i£/. XVI,  hoiniues  ^  di.verunl  :  Alii  JoauntMii  Hapli- 
staiii,  alii  Jereiniain,  etc.  Ad  aliud  respon- 
delur,  quod  Jaeoh  in  inullis  fecerat  sic- 
ul  Isauc  sihi  priecepit,  et  ita  verificanlur 
verba  inducla.  Kt  laineii  si  Jacoh  aperte 
di.xisset,  Suinpsi  arcuni  et  ivi  venaliim  : 
intelligendiiin  esset,  Kgo,  id  esl  is  ciijiis 
peisonain  repraisento,  et  ciijus  simililudi- 
nein  gero,  jusque  possideo,  feci  hoc,  at- 
que  tantuindein  est  quasi  personaliler  hoc 
fecissem.  Surge,  sede,  et  comede  de  vena- 
tione  mea,  etc,  id  est  cibum  coctum  ex 
hoedis,  quos  per  modum  venanlis  tuli  de 
grege,  ut  coquerenlur.  Volu/itas  Dei  fuit, 
id  est  effectus  divinte  volunlatis,  ul  cito 
mihi  occurreret  quod  quwrebam  :  nam,  Deo 
volente,  invenil  repente  hoedos  in  grege. 
Dixitque  Isaac  :  Accede  huc,  iit  tan- 
gam  te,  fili  mi,  et  probem  ufrum  tu  sis 
filius  lueus  Esau,an  «on.  Yidebatur  quip- 
pe  ipsi  Isaac  ex  auditu,  quod  non  esset 
Esau,  ideo  voluit  certificari  per  tactum,  et 


i:i,  II. 


A  e.^periri  pulpumlo  uii  Ksuu  essel.  Accessit 
itle  ad  jjutrcin,  ct  jjatjiutu  cu  di.cit  Isaac  : 
Vui:  quidcin,  oo.v  Jaiub  cst  ;  scd  inanus, 
inanuH  sunt  lCsau.  Kx  ipiu  j)ulel,(|uud  te- 
ligit  Keii  |)al|)aNil  iiiaiiiis  ipsiiis  Jacuh,(|uas 
tlixit  esse  maniH  Ksaii,  id  est  siinilt^s  iiia- 
nihus  trjiis  iii  pilusitate,  vel  realiter  inaiius 
fjiis,  (piiu  liuc  u'stimuvil.  Kt  nun  cugnucit 
cuin,  quutl  essel  personalittM'  Jacuh,  quia 
jjilusiv  inanus  siinititudinciii  iiiiijuris  c.r- 
jjrcsscranl ,  id  est,  inaniis  Jaeoh  pelliculis 
coopiM-tu5,  ostiMideruiil  euin  esse  KimihMu, 

H  imo  (!)  eumdeiii  filio  primugeiiilo.  Primo 
iiuinipit;  pra;ttMidi;l)aiil  simililiiilintMii,  t;l  ex 
ea  Isaac  argiiit  c.\  conclusil  idciililuleiii,  et 
iii  lioc  uliipiu  iiiotlo  erravil,  non  lanuMi 
peccavil,  qiiia  iion  oiiinis  error  esl  culpa. 
.\liquo  etiain  inodo  iioii  (Miavit,  tpiia  Ja- 
cuh  fiiit  ille,  ail  (piem  juri!  diviuu  el  spi^- 
ciali  Dei  donu  piimujieiiilma  ac  hiMiediclio 
pei'linehant,et  illiim  Isaac  (^xipiirehal,  jiruf- 
siMilemque  esse  voltdial  ac  u^slimahal,  et 
euindem  IxMiediceie  intendehal  :  qiiod  lo- 
luiii  sic   fiiil   seu   facluin   est.   liencdicens 

C  crgo  ilti, id  est,  henedicere  i)roponens  ipse 
Isaac  filio  suo  Jacob,  ait  :  Tu  es  fiiius 
incus  Esaii  ^  lloc  j)i-o  majori  certificatione 
quffisivil.  liesijondit  Jacoh  :  Ego  surn,  il- 
le  qiii  jusle  ac  merito  fuit  henedicendus, 
ijuein  et  Isaac  benedicere  proponebat.  At 
ille  :  Affer  mihi,  inquit,  cUms  de  venatio- 
ne  tua,  ut  benedicat  tibi  anima  mea.  Quos 
quum  ohlatos  comedisset,  ohtulit  ci  etiam 
vinum.  Quo  hausto,  dixit  ad  eurn  :  Ac- 
cede  ad  me,  et  da  mihi  osculum,  fiii  mi, 
iil  majori  carilate   lui  accensus,    le  affe- 

\)  cluosius  benedicam.  Accessit  el  osculatus 
est  eum. 

Stalijiique  ut  sensit  vestimentorum  il- 
lius  fragrantiam  :  vestes  enim  sacerdola- 
les  consuevtMunt  odoriferie  esse,  quia  cuin 
spcciebus  honi  odoris  reponebanlur,  sive 
ex  alia  causa,  et  hoc  propter  proprii  officii 
dignitatem  :  fjenedicens  illi,  ait :  Ecce  odor 
filii  mei,  sicul  odor  ogri  pleni,  cui  bene- 
di.rAt  Dominns.  iuxVd  superficicm  litterae, 
litteralemque  sensuin  primo  oecurrentem, 
isle  est  sensus,  quod  Isaac  percepto  odore 


KN.VIIH  V  Ihi    IS    I   \l'.     \\\ll  i.l  M  s|»,    —    Alll      I  \\l  '.\H 

snii\  i  vrslimi-iilonmi  Hnct'i'ilt»liiliiim.(|iiil»iis  A       fjm'  miifit/i.i  ii  i/  liln,sil  illr  nnilii/n  Iuh  ; 

Jaci)!)  iTiil  iinllllils,  i'I  (lclrcliilils  illi)  ihIiiii'  c/  i/iiI  liinnli  irrll  llhl,  ln-nnlli  llunllnis  /•(•- 

i'\  1(1!  |ii)i'iili  alliiclii  ipsiiis  Jaciil),  ciiiiimcii  iilrnlnr.  Vvv  Iia'c  \c|-|ia   viilcliir  Kaac  filid 

(la\il  riliiiin  siiiim  c\  illo  (iilnfc.  \cl  |i(iliiis  siio  Jacoli  jiona  s|iiriliialia  im|iii'ciitiis,  iit 

c\  (li.uiiil'il<'   |)i  iini)^'cniliii'a'.  i|iiani   \(>sli'-i  sil  sciisiis  :  Taiilis  virtiitiim  ac  ^'latia'  do- 

ill;c  !n(iiislial)aiil  :  nndc   cl  odorcm    illiim  nis  rcplcaris   lii   d    poslcrilas   liia  a   |)co, 

dixil  cssc  odorcin   lilii   siii.  i|iiia   rcdunda  iil  jnslo /clo  \alcat  malcdici  ci.  (|iii   iiialc- 

l)al  iil  ciini  :  (|iicm  cliain  odorcm  c()iii|ia  (li\cril    lihi  :   cl    hcncdici,  (|iii   hciicdi.vcril 

ra\il   a^ro   plcno   rrnclihiis  Ix-nc   icdolcii  lil>i.  Iliiic  Ualihi  i'auliis  ail  :  .Malidici-rc  ali- 

lihiis,  cui  cl   homiuiis  |)cucili\il.  ina;,'uam  (iii.  communitcr  iinportal   iiialum  ci  opla 

ac  dulccin  rccnndilalcm  ci  |)ia'slan(lo.  Ih  i  i'c.  (piod  scm|icr  pcccalntn  cst,  iiisi  pro.xi- 

llhl   /),-iis  ,/,•   niiv  iir/l  i'l  i/,'  plni/nri/lnc  liuis  sjt  [icccalor, aiil  sallciii  pcccahilis,  ila 

trriur.  ii/niniltin/liini   /'riinirnll  rl    rlnl  rl  \\  nl  oplcliir  ci  ali(|U()(l  malniii  p(i'na',  (piatc- 

()/(•/.  Iioc  csl  copiosuiu  rrumculnm,  almii-  uiis  c\  ca  consiMpi.iliir  aliipiod  houiiiii  :  c\ 

dans(]iic  viniiiu.  cl  olciim  miilliim.  (|iia' c\  (pio  coiislat.  (piod   lioni  cl  jiisti  uiiiHpiaiii 

i'01'c  (jui  ycucraliir  iii   c(clo  acico,  cl    |)iu-  sunl  inalcdiccudi.  \',\  lioc  ci'f,'o  (piod  lsaa(3 

jjncdiiic  lcrra' causaulur.  Vd  lioium  (piip|)c  nialcdi.xil    propliclicc    malcdiccnlibiis    Ja- 

produclioiiciu,  couciinuul  corpora   c(rlc-  col).  iiilcllifritiir  (jiiod  |)()slcritas  Jacol). jira-- 

slia  nioln.  luiuinc  ct   inriiiculia.  |)cr  iiio-  scrlini  spiriliialis.  ciii  ha'C  bciicdiclio  prin- 

(lum  causa»  ciricicnlis:  ros  ct  jjliivia,  j^cr  cij)alilcr  dirif^cbatii!',  ruliira  ciat   virtnosa 

luodiim  causaMlisj^onculis  :  tciia  i)ini,Miis.  cl  jusla.   ita  (jiiod  ci   malcdicenlcs.  dij:ui 

ul  causa  malcriaiis.  Solcl  (pKKjuc  j)cr  Iria  csscnl   malcdici.   Pra'tcrca,  iii  Scliolaslica 

Ikih'.  lota  lci'ra>  lcrtililas  dcsijiuaii  :  (jiiia  historia   lcgiliir   :   lii   licncdictiouc    ij)siiis 

j)cr  rrunuMituin   cibus.   |)ci'   viuuui  j^olus.  Jacob  (jualiioi-  conlincnlui'  :  Priinum   cst 

per  oleuin  coiuliincnluiu  sif^ualur.  E/  srr-  G  abundanlia  viclualiiini.  (juiiin  dicitui',  Dct 

vlanl  lll)l  /to/iii/l.rl  (u/orriil  /c.  adoraliouc  libi  Dcus  dc  rorc  ca'li.  ctc.  :  sccundiim  csl 

*.\\i\'\to,  lrl/)iis.  Eslo  (loinlnKs  fnilnini  liio-  cxccllcutia   j)OlcntiiCi.  quuin   additiir,  Scr- 

nini.  rl  Inriirvriiliir  anlr  Ir  fUil  inatris  vianl    libi   populi.  efc.  :   lcrliiiiu  cst   pr<T- 

//'(/•.  Quaudo  luec  dicebanlur.  nou   habuil  cmiuenlia  piiinogenifurfp.  quuin  suljditur. 

Jacob  nisi  iiuum  rralrcm.  nec  mafer  cjiis  Ksto  doininus  frafruin  luorum.F^t  isfasunf 

hal)uil  lilios  uisi  (luos.a  quoruin  uno  diiin-  l(>inj)oialia,   pra^senfisque   vifae.   Ouarlum 

laxat  .lacob  j)0lci'al  adorari.  a  (juo  lamcu  csl  spiriluaie.ef  circa  rulura.(juuin  dicitiir. 

uunquaiu  lci>ilur  adoialus,  scd  ij)se  potius  (Jui  inaledix(M'it  tibi,  etc.  Alii  dicunf.  quod 

suuin  Iratrein  seplies  adoravit   prouus  in  Isaac   iinprccatus  esf  Jacob   seu    posteiis 

terrain.  ul  iulra  habelur  :  ideo  verba  isfa  ejus  tria  :  Priinum  esf.  femporalium  opu- 

suuf  mysfica  vaide,  el  j)ioj)hclico    seusu  lcnlia  ;   secundum,   honor  ef  exceiienfia, 

plena,  nec  sunf  iinpiefa  in  Jacob  ef  Esau.  l)  quum  dicifnr.  Servianf  fibi  populi.  usque 

iino  l''.sau  fuit  ditior  el  poleulior  ac  do-  ibi.Qui  maledixeril  fibi :  ferfium  est.  alio- 

ininantior   fralre  suo  Jacob  :  sed    in    po-  rum  ad  euin  benevolenlia.  qnum  infertur, 

sleris  eorum  iinj)lela  sunl.  quia  ex  Jacob  (Jui  malcdixerif  tibi   :  sic   tamen.  ut   per 

descendif   fribus   regalis.   el   pofenfissimi  temporalia  ista  intelligantur  simul  ef  spi- 

reges.prseserfim  David  ef  Salomon.quibus  riiualia  ac  seterna.  fanquam  principalifer 

iifleff.viii,  servierunf   ceferi   filii  Israel  ac   Idumffi.  intenta.quoniam  exsensibilibusafque  ter- 

'*•  Maxiine  vero  isla  impleta  sunt  in  Chrisfo.  renis.homo  erigitur  ad  C(]elesfia  acdivina. 

/)n)i.v,i.u.  cui  omnis  populus.  tribus  et  lingua^  jam  Secundum  Josephum.  Rebecca  oravif  pro 

servieriint.  ac  servienf  :  ef  in  sanctisApo-  Jacob.  ut  opfafam  benedictionem  conse- 

Ps.xuv.iT.  sfolis.quosDeus  constifuit  principes  super  queretur  a  pafre.  Isaac  quoque  benedictu- 

oinnem  terram,  ut  infra  fangefur.  rus  filio  suo  Jacob,   orationem  pripmisit, 

T.  1.  21 


m 


ENAHIlAlKi    IN    i:aP.    XXVll   (iliNKMIti.    —    AIU.    I.XXI 


(tictMitlu  :  Ikjiiiiiir  oiniiiuiii  ^umiiIoiiiiii,  t-l 
ricittur  uni\«'i'>ia4  Mitt^Uiiliif,  lii  |mlii  iin-o 
rt  iiiihi  utiiiiiilitiitcr  bcnntixiKli,  (■uiisrrva 
|ii'o|)itiui  liuiu-  tiliuiii  iiii-iiiii,  t'l  ati  oiiiiii 
uiaiu  custodi,  ac  bfiKMlii-,  t;tc. 

yij}  Jnaac  Htriaunem  iinpleoefut,  iil  csl 
ViM'l)a  pru;fatai  hi-iirilictioiiis  cuiii  Jacoh. 
K\  t|uu  M't|iii  viili-tur,  i{uoil  1'oi'situu  pluru 
(lixissrt  uil  Jucol),  iiisi  Ksau  su|HMV(Mliss('t  ; 
attaiiiiii  Di-o  sic  ilispoiicatc,  bciicdictio- 
liiii  scriiioiiriii  coiiiplrvit.  El  eyressu  Jacuh 
furas ,  (le  tlialuiiio,  in  (|uo  ca^cus  patrr 
([uirvit  :  cl  torsuii  Jacol)  sriisit  advrntum 
Ksuii,  (iroptrr  (|uo<l  l'i'>>liiiuvit  rxirr  ;  alitrr 
iioii  u[)()airt  i(uo(l  laiii  rr()riilr,  ct  quasi 
al)ru[>tr  [>o>t  ()uli'is  sui  vrrbu  rxissel ;  venit 
Esau,  etc.  Jt^u-fjavit  huac  stupure  vehetnen- 
ti ;  et  ultru  quutn  crcdi,  id  cst  crodriido 
conjici  scu  (jrrci()i,  jjutcst  [)rr  naluraiii 
srcunduin  coiiiiniiiiriii  usuin  rt  cursuin ; 
aititiirans,  L[wod  sic  ilrci[>i  [>oluit  circu  no- 
titiain  Jacob,  vcl  potius  adinirans  dispcn- 
satioiiem  pietatis  diviiia%  rt  ordiiialionrin 
sapirntiai  Dri,  in  hoc  lacto,  ((uod  scilic(!t 
Ueus  voluit  et  pra-ordinavit  sic  lirri,  ul 
Jacob  brnrdicrrrlur.  Iloc  rtiain  in  adini- 
ralione  istu  cx  rcvrlalione  divina  co^Miovil 
quod  ante  nescivit.  Hinc  loquilur  Auj^usli- 
Aug.  in  nus  :  Kxpavit  Isaac  slupore  vehementi,  ita 
Genesim,   ^^j  tiuiedam  mrntis  suu?  alirnatio  sequere- 

q.  Lxxx.  »  .... 

tur,  quaj  raplus  aut  ecstasis  dicitur,  et  in 
magnarum  rerum  rrvelationibus  fieri  so- 
let.  Unde  inlrlligrndum  est,  ipsum  Isaac 
tunc  spiritualiter  admonitum  esse  a  Ueo, 
ut  confirmaret  benedictionem  suam  in  Ja- 
cob.  cui  alias  potius  potuisset  irasci  quod 
palrein  fefellerit.  Sic  rt  iuAdam  praecessit 
ecstasis  antequam  dixil.  Krunl  duo  in  car- 
ne  una  :  quod  est  magnum  sacrainrntuin 
in  Christo  alque  Kcclesia.  Ha;c  Augustiims. 
Itaque  Isaac  admirans,  ait  :  Quis  igitur 
ille  est,  qui  duclum  captatn  venationetn 
attulit  mihi  ?  Non  ex  ignorantia,  sed  ad- 
mirationis  abundantia,  dixit  :  Quis  igitur 
ille  est  i  Jam  quippe  sciebat  quod  Jacob 
fuit.  Porro  quod  addidit,  Qui  duduin  ca- 
ptam  venationem,  elc,  adjecit  secundum 
suam  sestimationem,  quia  sibi  revelatum 


\  iion  fiiil  quulilrr  Jucol)  ulliilil  niulrriam 
cibi  illiu<>,iioii  vriiando,  srd  r.\  ^rrgr  dlios 
llirdos  suinriido.  licncdi.ciqac  ci,  cl  crit 
ficiicdictus  :  ((uasi  dicrrrl,  Hriiriliclioiirni 
ri  colluluin  rrvocuir  noii  solo,  nrc  valro. 
((uoniuin  Driis  sic  ordinavit. 

Aiidilis  J'Jsaii  scrtnutil/nis  palris  sui 
Isaac,  irruijiil  clutnurc  tniuinu  :  hoc  cst, 
ex  iiiteiisissinio  cordis  dolorr  iiislar  Iroiiis 
trrribilitiM-  exclamavit.  ViM-uinlainrii  iioii 
r\  vrra  conqiiinclionc  aul  conlrilioiir,  nr- 
qur  rx  cai'ilatc,srd  (lolius  r\  ()i-ivato  aiiio- 

B  rr  rt  ciqiidilulis  uflrclii  (|iio  ud  Irrrrnain 
pi'os()ri'ilalriii  vulidr  ufficirbalur,  alqur  rx 
lioc  dr  rjiis  ainissionr  intrnsissiinr  trisla- 
bulur  :  idcirtio,  tcste  Apostolo,  iioii  iiivr-  iiebr.x» 
iiil  |)(j'nilrnliat  locuin,  quan({uaiii  cuiii  la- 
criinis  inquisissel  eam,  Etcuiisternatus,'n\ 
esl  immodrralo  iniri-orr  0[)()i'(!ssus,  ait  : 
Jiciicdic  cliiiin  cl  inl/ii,  jinlcr  inl  ;  ([Uasi 
diceret,  Sallnii  in  triii[)oialibus  brnrdic 
inihi.  Qui  ait,  se  quodammodo  excusando: 
\'ciill  (jertnanus  tuus  fraudulenter ,  hoc 
est  per  moduiii   frauduliMili,  ulpole  cuin 

C  vrrbisrt  faclis  obscuris,  el  pie  circumven- 
livis,  ct  iicccpll  hcncdictioncm  liiam,  id 
est,  ([uam  lu  habuisses,  secundiiin  coin- 
inunrin  legrm,  in  quantum  primog(Miitus, 
nisi  Deus  aliler  dis[)Osuiss(U  ;  imo  et  nisi 
tu  [)romeruisses  ea  privari,  primiliva  tua 
fratri  tuo  vendendo.  Circa  hoc  scribil  Ly- 
ra  :  Hrbrtei  dicunl,  Veiiit  germanus  luus 
priidrnlrr.  Naiii  diclio  Hebraica,  interdum 
doluin,  int(M'dum  prudentiam  seu  bonam 
cautelam  significat,  pro  qua  nunc  accipi 
debel.  Jam   namque  Isaac  noverat,  quod 

D  Jacob  ex  ordinalione  divina  benedictio- 
ncin  obtiimil  :  pioplcr  quod  factum  suum 
non  potuit  j)i'0[)i'ie  fraudi  adscribi.  Ha?c 
Lyra.  Sed  liabbi  Paulus  his  contradicit, 
asserens  dictionem  illam  Hebraicam  non 
esse  aequivocam,  sed  fraudem  seu  doluin 
tanlummodo  significare.  Sed  quia  fraus 
quffi  proprie  in  malo  accipitur,  quandoquc 
in  bono  sumilur  abusive,  juxta  illud  Apo- 
stoli,  Quum  essem  astutus,  dolo  vos  cepi  :  wcor.xw 
idcirco  ha)c  dictio  fraudulenter,  nunc  ab-  "*■ 
usive  in  bono  acceplata  est. 


KNAHUMI"    |N    CAI'.     WMI  i.l  NK.SIS.  \lll      IWI  'M'A 

.1/    ///<■   ,sii/>/iiii,ii/   :   Jiisti'    nniifiini  ist  \  \U'n\n\\\\n\\,  ifi.iit  iii/  iiim  :  //1  /luii/iiii/nii' 

;/(i//fi-;/  (7'/rv  .Aric/',  (|||(mI  iliiiTprrlallir  sil|i  tfiiir   rt    in    rnrr   iir/i   t/rsii/irr    M-ilifiilr, 

|)llllllaU)r;  .v///////(////(/C(7  (■//////  ///(•  c//  ultrrii  rrit  /iriin/ir/iii  tiiii,  iil  (•■.!,  iii  lciii|ioialMllll 

('/■(•(■.  /'riiiioi/1'tiitii    iiirn  nii/r  tii/it,  idcsl.  .iliiiiKliiiiliii,  (|ii.'i'   r\    |tiii;.'iici||iic   lcrrji»,  cl 

sciiicl  iiic   Mi|i|iliiiil.i\  il.  |iri\aiiili)  nic  jn  i  khc  scii  plinia  iniliii,  l.ciiciliclio  liia  ciiii- 

iiioffciiiliiia  pcr  ciiiplidiiciii  ahrcplaiii ;  lioc  sislcl  :  (piiMJ   l.ini  in  l.s.m  ipi.nn  in  pu^ir 

laiiicii     c^l     lalMiiii,    tiiiii    ipiiiiiiaiii    l'!saii  tis  cjiis  iiiiplcliiiii  csl.  .Naiii  cl  liliiiiiasi  sihi 

spoiilc   cl    c\   pioposili»  \ciiiliilil    ca.    Iiiiii  ac  poslcris  Miis  a  jlci)  coiiccssa.  pasciialis 

ipiia   c\    pricilcsliiialioiic   (li\iiia    pciliiic  ac  lcrlilis  pci  liilicliir.  \'lrrs  in  i//iii/iii,  id 

haill  ad  Jacol)  ;  (•/  iiiiiir  srrnui/n  sii/>ri/niit  csl,  \ii'  licllaloi   cris.  Iii-llicosaipic  ciil  po- 

/triiii/ir/ii>ii<'iii    iiirniii,    id    csl     iiiilii    dclii-  slcrilas   liia  ;    rt  frntri  tini  srrrirs    :  ipiia 

laiii  :  ipiod  cliain  ralsiiiii  csl.  ipioiiiaiii  lic-  ldiiiiia'i  riiciiiiil  siiltjcrli  Ium;:ii  liiiipoic  ic-  u /ieg.\ui. 

iicdiclioiiciii  illaiii  iioii  snhripiiil  J;icol)  in-  H  ^'ihiis  ac  popnio  Jiula-ji'.  7'riii/>u.sijiir  miii  /,  "' 

jiislc  iil  aliciKiiii.  scd  iit  sihi  dcliilani.  hiiii  1//111111  r.niitiiis  rl  sn/rus Jiii/iiiii,  id  csl  do- 

cx  (li\ina    |)i'a'ordinalionc,  ipiaiii   c\   jnrc  iiiininiii,(7//v  (/(•(•(•/•(•//•/////v  ////.v.  Iloc  (piai  lo     iv  //.■</. 

priim^f^cnilnra'  in  i|)simi  Iranslala'.  Vcriiin  Uc^miiii  lc^'iliir  iidiin|)lcliiiii  siil)  Joiaiii  ,,..*'"•-"-— 

csl    lanicii.    ipiod   sn|)planla\  il    Msan    Ira-  }?c  Isiacl.  ciii  i'cl)clla\ciiiiil  Idiiinjci,  ipiain- 

Irciii  siinni,  id  csl.ci  |)r;c\;iliiil  iii  iiliiupic  \is  sciiicl  pciciisscril  cos. 
Ii;»c  \  icc,  prjcscrliiu  (piniii  scriptiiiii  sil  iii  0</(va/('yy/(/.s-('/«yxv,  id  cst  diiict  contini;e 

r).«.r  \ii,:t.  Oscc  :  In  iilcro  snpplaiit;i\  il  ri;itrciii  sniini.  jicr  aliqiiod   lcnipiis,  Esnn  Jnru/i  rratrcm 

lioc  csl.  iii  ntcro  ;ili(piid  lccil  sn;i  collisio-  siiniii. ///•(/ A('//('(//'<'//(///(',  id  csl  proplcr  lioc. 

iic.  pcr  (piod  lulura  luiu'  supplantalio  li-  ciuod   licucdiclioncm    luimogciiilurjp    riiit 

j^urabalur.  conseculus  a  patrc.  Dl.rltijiir  i/i  mn/r  sun: 

Kiirsniin/nr  <u/  jxi/mii  al/  Esau  :  Xinii-  Vriilru/  i/lcs  /ucfus  pufrls  mt'i,c/  occidam 

i/iil(/   iioii   rcscrvastl  r/   nil/ii   //(>//(■(//(•//'(/- (^,  ./(/co// //•(///•(•/// >//c/////.  Hoc  du|)licitcr  potcsf 

iioii  !*  (piasi   dical.  Adhuc   polcs  cl    mihi  cxponi  :  Vcnicnt  dies,  etc,  id  csl,  fraliem 

henediolioncm    aliquam   darc.   Rrsimudlt  mcuui   citius  cpio  polero   iiitcrficiam :   ct 

Isaar  :  Dnuilnum  tinnn    i/linu   roiistltul.  lunc  patcr  mcus.  qui  hcncdictioncm  iiicam 

juxta  scusum  iuduclum,  c/  nmurs  fratrrs  \\\\  donavil,  lugebil  diu  ac  veheinenler,  et 

cjus,  id  est  posteros.  scrvitufl  i/Zius  su/i-  ita  viudicabo  me  pariter  de  ulroque.  Se- 

juijavi.  id  esl   subjugaudos   propholavi  :  cundo  :  Venient  dies  hiclus  patris  mei,  id 

frumcnto  ct   vlno  ct  o/co  sfa/>l/lvl   cum,  est.  quum   venerit   mors   ipsius.  et  deplo- 

hoc  est,  slabiliter  locuplelandum  prjedi.xi.  ravcrimus  cum.   stalim   occidam  fralrem 

sicut  expositum  est :  cf  fl/)l  jjost  /iwc.  fdl  meum  :  quia  ut  aliqui  dicuut,nou  audebat 

mi.  ulfra  quid  faciam  ^  quasi  dicat,  Non  hoc  facere,  patre  suo  vivente,  ne  maledi- 

possuui  tibi  iniprccari  niajora.  pra?sertim  ceretur  seu  odio  haberetur  ab  eo.  Nuntia- 
intelligendo  sub  his  lemporalibus  ac  ter-  D  ta  sunf  /ia'c,  quee  Esau  cogilavit.  Rc/jcccw 

renis  spiritualia  ac  aMerna.   Cui  Esau  :  a  Spiritu  Sancto.  secundum  Glossam.  Unde 

Xum  unam.inqult.taiifum  l^cncdlrtloncm  iu  Scliolastica  hisloria  ferlur  :  Eodem  Spi- 

/laOcs,  patcr  ^  tanquam  dicat.  Phires  beue-  ritu  nuutiata  sunt   isla  Hebecc»,  quo  ipsa 

dictiones,  quamvis  non   leque   perfectas.  insligavit  filium  suum  Jacob,  fraudare  fra- 

potes  conferre.  J///// (///t)^//c  o6sctvo /// /x;-  trein  suum.   Alii  dicunt.  quod  Esau  per 

ncdicas,  etsi  non  benedictione  ad  primo-  verba  et  signa  ostendit.quod  contra  Jacob 

genilum  pertinenfe,  quam  jam  fratri  meo  concepil,  ef  ita  Rebecca  ab  homine  hoc 

dedisli,  sahcin  aliqua  inferiore.  Qmnnquc  audivit.  Qua'  miftcns,  cf  vocaus  Jacob  f- 
cjulafu  mayno  flcrcf  ex  causa  praitacta,  llum  suum,  qui  jam  recessit  a  praesentia 
inotus  Isaac,  id  est  compassione  tactus.ex  Esau  ex  timore,  dlxit  ad  eum  seorsum  et 
amore  ef  piefafe,  fam  nalurali  quani   su-      secrete  :  Ecce  Esau  minatur  ut  occidaf 


m 


K>iAitHArii)    IN    tAI'.    XXMI  (.KNKSIS.    —    Altl.    I.XXl 


fe.  Nunr  rnjn^fdi  iiii.aaih  iurcin  inrdin,  \  li  oporlcl  l)Oi)a  ot  iiiodciata  trislitia;  cx 
i't  cuiisaiijrn.s,  fuijc  ad  l.almn  fialrcin  i|uo  ?>r(|iu  |)oU'?>l  ratioiialiilr  linliiiiii,  i|ilo 
ineain   in    Haran,  ui  esl    uibciii   Mcsopu-      rl  (linisliis  passioiic  iiislaiilc  r(i'|)il   laMlc- 


taiiiiu)  sie  vucalaiii,  hahilahUifUi'  lam  co 
dien  liaurun.aic.  liu  iiiiiic  eoii^iiluil  Uc!)cc- 
va,  ut  filiiiiii  suuiii  tciiipoic  opporluiio  rc- 
VOeaic  propusuil.  .Vlitcr  laincii  |)io  pailc 
cvciiit,  (piia  Jacot>  iiiultis  aiiiiis  liabilavil 
cuiii  Lul)aii.  Cur  utiiii/ar  inlialnir  filiii  in 
u nu  die  ^  hoc  est,  si  tii  iioii  ru}<cris,  ipsc 
occidct  tc  ;  t*t  lc  occidciido,  occidi  iiicrc- 
bitiir,   aut  cxpcllcliii'  m-ii    fuj^ict    dc    liac 


rc  :  «'t  poliiis  appctciida  est  iiioi^  coi  pora- 
iis,  (piaiii  adiiiillciida  cul|)ii  iuoitalis;  -|-  si 
coiivciiiciilci  (picat  vitari  :  iiiio  ct  iiialiiiii 
p(i'iia'  polc>>t  c.isc  occasio  appclciidi  iiior- 
lciii,  iii  (piaitliiiii  csl  jaiiiia  vila'  lclicis, 
cl  Mil)  coiidilioiic,  \idcliccl  iii  (|uaiiluiii 
placuerit  Dco,  scu  (piaiiliini  csl  iii  ijiso 
appctciitc.  \(-i  iiiiilaiiicii  iiiciiiorata  v(M'l)a 
KelxTCu?  iiilclli;<i  possuiit  [Hiv  iiioduiii  iiy- 


hnvd,  vl  ita  vobis  ainbotjiis  siiiiul   priva-  H  pcriiolicu'  loculioiiis.  Naiii  cl  taiii  serioso 

rer  :  i{uod  totuiii  pcr  islud,  (|uod  lihi  tiiiiic       locula   csl    suo   tiiarilo,    (pialciiiis   iiidiicc- 

du,  coiisiliuiii  potcsl  vituri.  ret  ciiiii  ad  coiiiiiiiltciidiiiii  lilio  suo  Jacob 

Dijcitqar  Rchccra  ad  Isaac  :  Ta-dct  me      quod   ircl    ad   .Mcsopotaiiiiaiii    oIj    causaiii 


vitit  mcw  propter  filias  llclli ,  id  cst,  laii- 
tuiii  airiigor  dc  istis  u.voribus  Ksau  lilii 
nostii,tiuu;  suiit  dc  gciiere  llctliaioruiii  :de 
(piitjus  cl  causis  liujus  doloris  KebcccjB, 
(lictuiu  est  iu  expositioiie  prujcedciitis  ca- 
pituli ;  si  arcepcrit  Jacuh  ujcurem  de  stirpe 
hujus  lerne,  hoc  est  de  geneie  Ctiaiiauujo- 
\'\\m.,noluvioere,  id  est,  taiiluin  iiidc  liista- 


pru^ralaiii  :  taiiicn  iil  |)i(j|jaljileesl,  non  di- 
xit  viro  suo  dc  odio  et  coiiiiiiinalioiK;  lOsaii 
iii  Jacob,  ik;  ex  hoc  niinis  contristaretiir, 
pia-scilitii  (piia  jain  ca^cus  crat,  cl  (jiiodatti- 
iiiodo  (lc.Mjlaliis.  (]a'ci  aiilcni  iiiala  (pia:  aii- 
diuiit,  valdc  itiipriinuitl  suo  cordi,  (piia 
coiuiii  iniaginatio  noii  ila  dispcrgituf  cir- 
ca  iiiulta,  (|uuin  iion  sitit  occiipati  circa 
rer,quodquantuni  in  iiiccst,iiiallettt  iiioti.  (!  diversa,  sicul  videnles.  Augustinus  laincn 


Circa  qiiod  qua-tilur  :  Fritiio,  quarc  latttiitii 
abhorruit  liujc  Kctjccca  talc  conjitgiuni.  Uc- 
spotidclur,  tiuud  proplcr  incomjjusitiuncin, 
poinpain,  ct  alia  vitia  niulicruni  Cliananu'- 
aruin,  et  item  quia  sciebat  promissiones 
illas  magnilicas  Abrahu'  et  Isaac  laclas,  iti 
posteris  Jacob  implcndas  :  ideo  voluil  ut 
de  sua  cognationc  duccrct  conjiigcm  :  pro- 
pter  quod  cliani  Abtaham  adjutavil  scr- 
vum  suum,  ul  dc  sua  jjarcntcla  accijierel 
fitio  suo  Isaac  contoralem.  Secundo,  qua- 


ariiitnal  :  (Juod  Iiatjcnt  Lalini  codices,  Va- 
dc  itt  .Mc«.()j)olatiiiain  ;  (jia-ci  habeiit,  \h\^^it 
in  .Mcsopolamiam,  ut  inti.-lligalur  et  Isaac 
inlellexisse,  quod  Esau  cogilavit  de  inortc 
Jacob. 

Insuper  quseritur  circa  j)ru}habita,  ati 
Jacob  excusetur  a  culpa  mendacii,  el  a 
fraudc  in  verbis  et  laclis  pru'habitis.  Et 
vidclurquod  non,  quia  hatjctur  cx  verbis 
Isaac,  quod  vcnciit  fiaudulctiter.  Kxhiben- 
do  quoque  j)atri  suo  manus  proprias,  j)el- 


Auj;.   in 
(<<"i)i'Miiii, 

<|.    I.XXMI. 


liter  excusetur  Kebecca,  mulier  virluosa,  D  liculisque  coopertas,  videtur  egisse  dolose 
a  vitio  impatientiae,  in  eo  quod  dixit,  T*-  prujtendcndo  se  esse  quod  non  erat.  Item 
det  me  vitae  meu;  propter  filiasHelh;   et      diccndo,  Feci  sicut  prujcepisti   mihi,   et, 


rursus,  Si  acceperit  Jacol)  uxorcin  de  stir- 
pe  hujus  terrae,  nolo  viveie.  Ncmpe.  quum 
patientia  sit  virtus  moralis,  jiassioncin  tti- 
stitiee  moderans  ac  refrenans,  videtur  ad 
impatientiam  magnam  pertinere,  sic  con- 
tristari  de  adversitate,  ut  vita  vertatur  in 


Comede  de  venalione  filii  lui,  vidctui-  mcn- 
litus.  Ad  islud  quidam  respondent,  quod 
non  oportet  Patres  veteris  Testamenti  ex- 
cusare  a  veniali  peccato,  et  per  conse- 
quens,  nec  a  mendacio  officioso.  Hinc  in 
secundo  voluminc  Collalionum  Palrum,  in 


ta^dium,  morsque  opletur.  Dicendum,  quod  (^oUalione  abbalis  Juscph  asscritur,  quod 
de  nialo  culpa'  lain  proprio  (juam  proxi-  Jacot)  commisit  fraudcm  alquc  mcnda- 
morum,  praesertim  propriie  sobolis,  trista-      cium  :  ct  tamen  excusatur  ex  interiori  ra- 


IWUIlMin    IN    I  \1'.    \\\ll    (iK.NKHIH.    —    Alll      IWII  'M*'t 

i\'\{'i\  (jiiiii  piii  inlriiliiiiH'  rl  .jii^lii  i'X  ('iiiisii  A  iiiiiii(|iii'  (|iiiii|  iiilrinlil  iinliiiiirc  aiil  li<i|ili 

AiiK  i.ii..  iiiniiiH|iii'  |ii(i(i>ssil.  1'iiirii   .\ii;;iisliiiiis  jil'  /iiic  illiiiii.  (|iiriii  liiilicl  (•(iiaiii  sc.  \.\  i|iii 

niiiliiinioii     ,,.                                             .               ,           .    r       .       I             I  I                 ,     .                I    ,              1         ,     II              I                        I 

.Uciiiiii.r  \    liiiiiiit,  (|iiii(l  (iiiiiiia  Ncilia  cl  liK-la  liicc  Jii  liiis  |ialcl,  (|iialilcr  sil  iiiIcIIikcikIiiiii  (|ii(i(| 

coli,  iiiNslica  cniiil.  cl   c\  iicctilla   iiis|)ira'  iii  |ii'icrata    iiairaliir   liisldiia  :  liciic(|icliis 

tidiic   ili\iiiii,   iici-   |ic(-cii\il    iii    cis.   IMiiiic  csl  Jacdli,  scciiikIiiiii  vci  lia.  ikiii  scciiikIiimi 

luilciii  inciKlaciiiiii  csl  iicrcaliiiii,  siiiiilitci'  inlinliiiniin    Isaac   :   siciil  c|iisc(i|iiis  (irdi- 

(iiiiiiis    riiuis   |)i'()|)i'ic  iliclii.    Siil   istini    iji  iial  alicniitn.  i|iii'iii  |iiiliil  siiiiin,   d  csl  or- 

clis   Sanctdiiiiii   pliis   cunsdniil .  In  Sclidla  (liniitns. 

slica  \('i'd   liistdiiii   lcf^itiir  :  l'.\ciisiiliir  Jii  hciii(|nc  (liciliir  cssc  tii|ilcx  riiiiis  :  rn;i 

cdl)  (lc  inciKliicid   iii   palrcin.  cl    iiiiinlc   in  ci  inlilidiiis ,    (|iiii    Jdscjili    sc\|iliiiiii    siiiiiii 

rriiticin  |»ci'  jiissidiicin  niiitiis.  iiiiilcr  \ci'd  |idiii  |i!'ii'cc|iit  in  siiccii  IViilris.  ,Mia   irispi- 

pcr    riuiiiliiirc   coiisilinin    Spiritiis   Siincli.  ratioiiis,  (|iiii    liiii    Isiiicl    iniiliiariiiil    vasii 

.\lliiincn  iion  \i(lctiir.  (piod  c\  solii  niiilris  U  aiircii  ali  .K^'ypliis.  Tcrliii  iiociva' (lcccplio- 

siiic  jnssioiic  c.xciisiirctiir.  ciii  noii  dchcliiil  iiis,  (piii'  csl  viliosii,  iioii  aliii'  diiic.  Siiiiii- 

iii   illicitis  (iil   siiiil    incndiiciiiiii  ct    rriiiis)  liilio  (pi(i(|iic  (piadriiplc.x  assi^^iiittnr:  1'riinii 

ohcdirc,  nisi  iii  (piiintiiin  jiissio  ishi  vciiil  csl    pi'(i\  idcntiii'   cl   ciiiilcl;i'.  sic(pic  Joniic    yo»u-?viii, 

cx  iiisliiiclti  Spiriliis  Sancli.  l''-x  ciijtis  cliiiiii  cimi  siiis  siniiiliivil  riij,Miii.  Sccnndii  doclri-  '•''• 

iiisliiiclti,  (•rcdcndiis  csl  Jiicoli  in  liis  siijc  mv,    siciil    ('.liiislns   riiixil    sc   loii}.'ins  irc.    /.uc.xxi\, 

niiitri  obtcnipcrasso.  Tciliii  sif,Miiricalioiiis.  ipiii  iisus  csl  Jacob,  '*' 

.\mplins  (pucrilnr,   iui   Isaac   bcncdixil  siciit    jitm   paliiil.   niiiirla    dii|)licitatis    ct 

vcracitcr   ipsi   Jacob.    Vidcliir  (]iiod    iioii.  ciilliditatis.  cl  li;i>c  ccnsctiir  ciil|)abilis. 

quoniam  noii  inlcndcbat  bciicdiccrcci,sc(l  l'ostrcmo  (jiucrcndum,   (piomodo  dicat 

allcri,   iino  ncc  volnil   bcncdiccrc  Jacob.  Aposlolus  ad  llcbrspos,  quod  Ksau  non  in-  //«/>/-.  xn, 

Krror  quoquc  pcrson;i\  impcdil  malrimo-  venil  poenitenfia?  locum.  cl  bcnedictioncm  ''■ 

uitim .   ci\«:o  cl   bcncdictioncm.   Ad  istnd  G  cnpiens  heredilarc,  sit   rcprobatus.  qiium 

palcl   cx  diclis    rcsponsio.   Ostcnsiim   csl  jam  scripltim  sit,  qiiod  Isaac  molus  ct  mi- 

cquidcm.  qualilci-  Isaac  islud  voluil  ac  in-  scrlus  sil  cjus.  bcncdixilquc  ci.  Et  rcspon- 

lcndil.  ct  qualilcr  non.  \n  miilrimouio  ta-  dcndum.  quod  rcprobaliis  csl  qnantuin  ad 

mcn  cst  alitcr.  quia  iu  illo  cxiiriliir  ulri-  lioc,  quod   bcncdiclioncm  primogcnitura:' 

usquc  conscnsus  ;   in    spiritualibus   vcro  non  potuit  impetrare,  nec  quanluin  ad  hoc, 

non  senipor  esl  ila,  ut  si  quis  aliqucm  or-  invenil  pcenitentia;  locum.  Hcprobatus  est 

dinct  ant  baplizcl,  ille  cst  vcre  ordinalus  quoquc  a  Deo,  ncc  in  spiritualibus  exstilit 

aut   baptizalus.  quamvis  ordinans  aul  ba-  bcucdictus.  ncc  grafiam  finalcm  est  con- 

pfizans,  crcdat  illum  alium  cssc.aliumquc  sccutus.  de  quo   pcr  Malachiam   testatur  Maiach.,, 

ordinare  aut  baptizarc  intendat.  Sullicit  Dominus  :  Ksau  aufcm  odio  habui.               ^' 


ARTICULUS  LXXII 


DE    SPIRITUALI    UUJLS    CAPlTiyj    VICESLMI    SEPTIMI    LNTELLECTU. 


.»-.x,ii.  TUXTA  docfrinam  Apostoli.  omnia  in  li- D  gurativa.  Itaque  per  Isaac  filios  duos  ha- 
J  gtira  contigcruut  autiquis  :  potissimc  bentem,  intclligifur  Dcus  gefcrnus.  qui  pcr 
vcroPatriarcharum  vcrba  et  gcsla.fucrunl  cr(^ationcm  possedif  populum  Juda^orum 
mysteriorum  Christi  atque  Ecclcsiw  prwfi-      quasi  filium  seniorem,  unde  pcr  Jeremiain 


3i« 


KNAHHAIH)    IN    CAP.    XXVIl   (^RNKtilS. 


ART.    I.XXII 


y^r  »»..  j  If^latiir,  Kpliraiiii  |uiiii(ij,'ciiiliis  iiiciis  ;  po- 
|>iiliiiii(|U*-  Kfiitilciii,  laii(|iiaiii  |M)stci  iorciii. 
OiukI  autciii  Isaac  |>ra«ct>|)it  filio  siio  Ksau, 
ut  suiiiptis  suis  ai'iiiis  irct  vciiatiiin,  ci  dr 
vciiatioiic  sua  sihi  paiaicl  |>uliiiciitiiiii,  si- 
Kiiificat  quixl  popiilo  JiKliconiiu  pi-ii'cc|iil 
piifdicarc,  ct  pi°a'iliraii(l(>  lioiiiiiics  ail  sa 
lulciii   vciiaii   scu  capcrc,  siciil    |>ci'  Jcrc 

ibul.\\\,ui.  iiiiaiii  falclur  :  Kccc  ('{(O  iiiitlaiii  cx  cis 
vciialorcs,  ct  \ciialiUiiliir  cos.  K\  aiiiiiia- 
lius  aulciii  laiii  salubrilcr  captis,  fil  l)co 
quasi  suavis  rcfcc-tio,  cujiis  ^aiKliuin  al(|iic 
(lclicia'  siiiil  iiostra  coiivcrsio  ac  prolV 
clus.lla(|uc  piicdicalorihiis  Juilicoriiiii  Scri- 
bis  ac  IMiaiisicis  lalitcr  occiipiili*.,  Spiiiliis 
Saiictiis  (pii  pcr  Hcbcccaiii  cxpriiiiiliir,  scii 
(liviiia  itispiratio  sii^gcssit  plcbi  ^'ciililiiiiii, 
fi*:urato  pcr  Jacob,  iit  pcigciis  ad  ^'r('j,'ciii, 
id  cst,  ovibiis  (Ihrisli  pcr  fidciii  <c  sociaiis, 
ct  (Ihrisli  Kcclcsiaiii  cicdcndi)  opciiiiidixpic 
iiitraus,affcir('t  sihi  opliinos  liicdos,  id  c>l, 
taiii  cos  qui  idola  coiiicruiil,  violiila  lc^^c 
uaturali,(|uaiii  cos,qui  jiixta  natiiralciii  lc- 
gcm  vixeriiut,  [iricdicaiulo  convcrh^iol :  (jiii 
opliiiii  ciaiit,  id  cst  valdc  boiii  hoiiilalc 
iiatiiric,  scu  cj,'r('j;iu'  indolis  iinprcssioiic. 
cl  qiiia  insi^nili  crant  siipcrhcncdiclic  Tri- 
nilalis  ima}.'inc.  llx  (luoruin  coiivcrsioiic, 
coinpunclioiu',  salnlc,  fit  cibiis  quo  lihcn- 
ter  vescitur  Dciis  Paler,  qiiiii  dc  coriiiii 
emendatione  et    salvatione   la'taliir.    Non 

/jom.ii.ii.  enim  est  personariiiii  acceplio  a|)udl)cuin, 
Aci.\,-n,  gp(|  [^  oinni  gcnte.  (pii  tiiiicl  Deiiin  el  ope- 
ratur  jiisliliam,  acceptus  esl  illi. 

Insiiper  i)er  hoc  (piod  Jacob  respoiidit 
Rebeccse,  No.sfi  (juod  Esnu  frater  meus 
pilosus  sit,  ct  ofjo  lenis.  Si  attrectaverit 
mepatermeits,e\c.,  designalur  quod  plebs 
gentilis  aliqualiter  illumiiiala,  piO|)riam 
indignitatem .  luidilalem,  el  vitiosiialem 
allendeiis,  iiulignam  se  lalei)atiir  heiiedi- 
ctione  divina:  et  prspsumplionis  argui  me- 
ffebr.n,  tuebat,  si  ad  thronum  gralise  Dei  auderet 
""■  per  se  ipsam  accedere,  pensans  ac  confi- 

lens  quod  populus  Judaeorum,  cujus  frater 
fuit  per  conformitatem  natura».  et  ratione 
unius  omnium  Creatoris.  cwleslisque  Pa- 
tris,  et  propter  eosdem  primos  parentes, 


.V  cssct  pilosiis,  lioc  cst,  (!onsi(lcralionibiis 
ct  notiliis  Sciipliirariim  (juasi  |)ilis  icplc- 
tiis  ac  iiitus  '  o|)citiis;  ipsa  vcro  leiiis,  id  •  loiu» 
i>l  iiiida  ah  actihii^  \  iiluosis,  cl  lciiera, 
lioc  cst  iinpcrfccla,  ct  lciilalionihiis  cito 
ccdcus  :  idco  liiiiuit,  si  Paler  cddeslis  so 
iillrccliirct,  id  csl,  impcrfeclionem  cl  iiidi- 
giiiliilciii  cjii>>  diligciilcr  inspicercl,  piila- 
lcl  (piod  ipsii  voluissel  ci  illudere,  lioc  est 
siias  calamiiiilci  ipsi  Deo  abscoiidere,  sic- 
(|uc  pro  hcucdiclioiie  nialciliclioncm  iii- 
ciiricrcl.  Al    \crii  Uchcccii,  iil  csl  Sjiiriliis 

M  Siiiicliis  scii  jirovidciiliii  Dci,  liuniililalcm 
I)()I)iili  gciililis  j)crj)cni|ciis,  asseciiravil 
cuiii  dc  lali  jx-riculo,  (lumniodo  iii  Deo 
confidens,  cl  sihi  ac^jniescens,  fac(Mcl  (jiue 
suggessit.  IJiiiim  crgo  j)0j)iiliis  ille  ila  egis- 
sel,Sj)iriliis  J^anctiis  induil  el  ornavil  eiiin 
veslihiis  Ksaii  valdc  honis,qiias  seciim  do- 
mi  liiihehal.  id  esl  diversis  gratiariim  inii- 
ncrihiis,  iloiiis  ac  friiclihiis  sjiiriliiiilihiis, 
qiiie  anle  fueriint  in  Synagoga,  ct  semjicr 
fiieriiiil  iii  potestale  Sjiirilus  Sancli ;  y>c///- 
rula.ff/ue  iKvdoriim  circumdedit  manihus, 

C  id  est,  peccala  '  genlilium  conversoriim  *  i.riiiact 
adjunxit  ojieralionibus  pricdiciiloriim  siio- 
nim.  ilii  iit  |)ro  iilis  orarenl,  ial)orareiil, 
ac  salagerenl,  iil  el  j)ra'lerita  maia  di- 
milterenlur,  et  pracaverentur  fulura:  et 
colli  nuda  protexit,  id  est,  prislinam  gen- 
tiliiim  eiationem  virliile  humiiilatis  oj)e- 
ruit  ac  delevit ;  dedilque  pnlincntum,  et 
pancs  (/uos  co.rerat.  Omnia  noslra  opera 
hoiia  ac  meiitoria,doiia  siiiil  S[)iritus  San- 
cti  :  qute  tamen  quiiin  ipse  in  nobis  et  per 
nos  fecerit,  dat  et   impulat  ea  nohis,  in 

D  quanlum  per  liberum  arbitrium  acceplii- 
vimus  inspiraliones  suggestionesque  Dei, 
et  cnoperali  siimiis  eisdem,  et  viiit  iit  ea 
Deo  Piilri  quasi  per  iios  lacta,  ofleramiis 
aii  iaudem  el  gioriam  ejiis,  ut  ipse  quasi 
reficiatur  et  delecletur  in  ipsis. 

Praeterea,  per  hoc  quod  Isaac  dixit  ad  Ja- 
cob,  Quis  es  tii,  fHi  mi?  insinuatur  quod 
Deiis  universos  diligenler  examinal :  el  sic- 
ut  Jacoi)  dixil  se  Ksau  esse,  simiiiludine 
et  dignilale  juimogeniturie,  sic  conversa 
gentilitas  dixit  se  esse  Israeliticam  plebem. 


KNAIUlATIli    IN    I   \l'      \\\ll    iiKVKMIM.    --    AIH 


.Wll 


'm: 


iiniliilinnr    Tidri    iw    \ii'liilntn,   •■irrlionis  A 
ina^Miilnilini-   rl     pi  MMir-.liniilionr    irlriiiii 
UiHMis,    l';ilrc   irlcniM   (|iiiisi    |ici-    iniMlnin 
iiilinii  iiiil  is  lialinilr  sc  ilr  laiii  crlcii  ^cii 
lilinin   iiiiucisionc,  piiiMlicalorcs  cx  ^iMi 
lililalc   clccli,   Hco   cl    ^inliir   cjiis    pra»ri- 
piir  ailsrripsii  iiiil    Iiim-   ipsnni.  /■-'/  jKit/nifd 
(•().  ifi.rif  :  !(),<•  ifim/iiii ,   ('()./•   Jdfoli  rsl ,  iil 
csl,  |)opnliis  islc  ailliiir   iiiinin  Dcnni  ('oii 
rilcliii,  (|iiciiia(lin()(liiiii   iialiiralis  ralio  ili 
i'lal  ;  .V(y/   niainis,    iiiiiniis   sinil    F.siiii,   iil 
csl,  opcrc   Dciini   lionoral,  'rrinilalniKpic 
\(Micialiii'.    sicnl    ad    vcios    spcclahal    .lii    jt 
(la>os.  (^)iiniii    ilai|ii(>   Dcus   l'alcr   prii'liiclji 
op(Ma    lioiia   jiciiliiilalis  coiiv(Msh'  inis(Mi- 
cordiiiM'  acc('plass(M ,  cl  i.W  cjiis  coinpuiiclio- 
110  qiiasi  dc  viiio  iiansisscl,  di.xil  :  Armfr 
(tif  nir,  rf  ifa  iiiilii  osridinn,  fili  uii .  id  cst, 
pcr  conlcnipliilioiicin    rcrvidiiiiupu'  aino- 
rciii  ('Oiijiiniic  lc  iiiilii   iniiiicdialc  :  (jiiod 
coiivcrsa  fjcnlililas  rccil. 

Sfd/iiiiijiir  iil  srnsi/  vrs/inirtilofinn  rjns 
fraijran/ioni,  id  csl  spirilualoin  dulccdi- 
neni  ot  acccplahilitalcm  ac  carilalis  suavi- 
lalcin  converstp  gcnliiilatis,  l)rnediccns  ci.  C 
id  cst  dona  gratia>  ac  virlutum  aug:cns  ct 
complcns  in  ca,  ai/  :  Errr  oifor  /ilii  inri, 
sirnl  oifor  agri  pJrni ,  iioc  cst,  populus  is- 
lo  j;ontilis  convcrsus,  spirituaiilcr  rodoicl 
omui  suavilatc  virtulum,  rructuum,  ac  do- 
norum.ut  olim  aiiquando  Synagoga.  I^otissi- 
mc  qnoquoClirislus  omnium  solus  lial)ons 
pcrCcetioucs.  sccundum  ualuram  assum- 
plam.  suavissimum  lial)cl)at  coram  DcoTri- 
nitato  odorom:  sicul  odor  ost  agri  ploni,  id 
ost  univorsalis  Kcciosia%  donis  Dei  ropic- 
tse:  imo  ipse  solns  perfeclior  ac  dulciorea  D 

jonim. 111,  fuit.quia  non  ad  mousuram  Spirilum  San- 
clum  accepit.  Dc/  /it)i  Drns  dr  rorr  rwii 
rt  dr  piin/ncdine  /crrce,  ahnndan/iani  frn- 
mcn/i  c/  vini  c/  o/o/.  Abundantia  frumonli 
et  viui,  ost  copia  Sacramonli  corporis  vt 
sanguinis  Christi,  do  quibus  ioquitur  Za- 

Zach.  is.  charias  :  Quid  bonuin  Domini.  aul  quid 
puiclirum  cjus,  nisi  frumcntum  clcctorum 
ot  viuum  gorminans  virgincs  ?  Abundantia 
olci,  osl  o.xuhcranlia  spiriluaiium  consola- 
tionum  et  gratiarum,  qua>  in  Sacramenlo 


34 


conlinciiliir  iir  pcrcipiiiiilnr.  Uin  accipiiiii- 
liii  Ar  rorc  c(i'li,  id  csl  dc  iifriiicntia  lilic- 
liililalis  (ii\inii',  oiniiia  rccnndiiiilis  iic  rc- 
ficicnlis,  r\  dc  pin^ncdiiic  liMrir,  id  csl  «lc 
carilalc  cl  incrilis  linniaiiii'  iialiii'ii>CliriHli. 

Si'i'i'iiiii/  lilii  iiofiiili,  rl  iiilurrnl  Ir  Irilms, 
lliic  Liiii  iii  Clii  islo  (piiiiii  iii  cjiis  l'iccl('Hiii 
csl  iinplcliim,  (|noniiiin  oiiincs  f^cnlcs  coii- 
\crsn',  Clirislo  (dicdinnl  iilcpic  K('closia>. 
Clirislns  (pioipic  csl  ilo,iiiiiiis  fralriiin  siio- 
riiiii,  id  csl  lioininiiin  iinivcrsoriitii,  priP- 
scrliin  fidciinm.  Cl  inciirvanlnr  iiiilc  ciiin 
/////  niiiliis  siiic,  iil  csl  coiivcrsi  c,\  Sytia- 
gogii,  i\r  ipia  sccniidiim  ciirnctn  niitns  cst 
ipsc.  iii  iiominc  clciiim  Jcsii  oniiic  gciiii  i'hiii/,p.ii, 
flcclilur,  ('(olcslinm.  Icrrcslriiim  d  infcr- 
tioriim  :  ciii  (pii  inaicdi.xorit,  iiiaicdicetur : 
(pioniatn  jiixla  isaiio  oraciiium,  ad  cuiii  /f.xuit 
vonicnl,  ol  confundcntur  omiics  i|iii  rc- 
piignant  ci  :  qui  vero  iiciicdi.xcril  ci  c.v 
cariliilc,  bcnedicelur. 

r/.c  Isaac  srrnionrm  iniptrvrral ,rt  ri/rrs- 
so  .Jacof)  foras,  venit  Esan.  Qiium  oniin 
Dous  in  primitiva  Ecclesia  copiosissime 
bonedi.xisset  conversis  gentilibus,  et  opera 
miraculosa  operaretur  per  eos,  venit  et 
Syuagoga  offorens  Deo  sacrificia  et  obse- 
quiii  sua,  petons  ea  a  Domiuo  acceptari, 
ol  giorians  se  pra>Ialaii)  oliin  genlilibns: 
scd  Kvangoiio  divuigafo,  noiuit  ea  Deus 
am[)lius  accoptare,  dicens  eis  per  iMala- 
ciiiam  :  Non  est  mihi  ultra  voiuntas  in  vo-  j/a/«c/i.  i, 
bis,  el  munus  non  accipiam  do  manu  ve-  '"•  "• 
stra.  A  soiis  onim  ortu  usquo  ad  occasum. 
magnum  osl  nomen  moum  in  gontibus,  et 
ul)ique  sacrificatur et  offerlurnomini  meo 
oblatio  munda  :  ita  qnod  per  modum  ad- 
mirautis  so  habuit  de  tarditate  Synagog» 
ad  fidoni.  atquo  do  gcntium  ceieritate  ad 
oam.  Anditis  Esan  scrmonil)iis  pa/ris,  ir- 
rngii/  vehementer.Sicet  Synagoga  jam  tam 
diuturne  se  relictam  a  Deo  considerans, 
gravifor  ingomiscit  et  benedici  precatur, 
pro  adventu  Messise  clamans  ad  Creato- 
rem,  non  credens  venisse  qui  jam  venit. 
Porro  Deus  por  libros  Prophefarum,  por 
angclicas  inspirationos.  per  Chrisfianorum 
prj.Bdicationcm,assidue  loquitur  Synagoga>, 


.m 


K>AHHAriO    1%    CAP.    XXMII   UK.NKSIS. 


.\m.  i.wiii 


(|iit)(|  |)(>|)(tlo  Kciihliiiiii  hi-iic(li\il,  ('i(|iic 
i-oiitiilit  oiiiin-iii  cvccllciitiuiii,  Smiu^o^u^ 
olilii  i'oiii-c>i>aiii. 

<JiiUiiu/iii-  cjuUitu  inii(/ii(i  flci'ct ,  ctr. 
(Jiiciiiailiiiotluiii  huctc  uli(|(ii(l  t)ciic(iiclio- 
iiis  lurKilus  csl  Ksaii  cjiiluiiti,  sic  cl  Dciis 
(lcxiluti^^iiiuc  Syiiu^o;::!'  tciiipoialiu  i|iiii'- 
(iuiii  lui;{itui,  ct  roK-  cicii  coiupluil  cos, 
Ulpotf  (|UU(laiii  St:ii|)luiu!Uiu  vclcris  Tc- 
slaiiiciili  co^Miitioiic  :  (|ua^  \i.\il  ^ladio, 
Kci-icsiaiii  acrilcr  [icrscqiiciiilo,  cl  luiiicii 
d('iiict'|)s  scrvivit  ♦•itlciii ;  scd  vciiict  tciii- 
|)us,  (|uau(lo  (-olluiii  siiuiii  c.v  liai-  cjicicl 
scrvitulc,  (|uuiiilo  viilclicct  iiicril  ud  (^iiri- 
stUlii  coiivcrsa.  (hlcint  cn/o  scini^cr  Ksuii 
Jacoh.  Sic  Ju(iu'i  iiii|iia(-aliilc  odiuiii  lia 
bciit  coiilra  (^hrisliaiios,  proptcr  lioc  ipiod 
librus  legis  ac  Fropliclariiiii,  si<.Mia  ahpic 
iiiii-aciila  Dci,  vidciil  traiisiala  ad  ipsos, 
cl  iii  priiiiilivu  l-icclcsia  iiilcliaiilur  cos  oiii- 
iiiiio  c.vsliu^Mi('rc  :  iiroplcrca  Sj)iiilus  Saii- 
clus  pcrsuasil  Kccicsiu',  iit  sc  ad  lcmpus 
ab  iiiduralis  cloii^arct  Jiidu'is,  cl  tcrras 
gciitiliiiiii  iiigrcdicndo,  dissciiiiuai-cl  ver- 
buiii    Dci    ibidcin  ;   postca   aulciii   Judu)is 


.\  |)cr  itoiiiaiios  dclclis  a  lcrra  saiicla,  rcdu- 
(-ti  Miiil  illiic  lidclc.-).  Oiiciiiaduioduiii  aii- 
tciii  di^piicucriiiil  Itcliccca*  ii.Korcs  l']sau 
liiiu^  IJclliiCiii  uiii,  iic(;  Noliiil  riliiiiu  suiiiii 
Jacob  iiliabii^  (liiaiiaiiicoriiiii  sociari  coii- 
iiiil)io,sic  (iispliciicriiiil  Spirilui  Saiiclo  (mm'- 
liiiic  rciiiiiiic  iiiriiicliiiiu  Juilicoruiii,  iic(!  vo- 
luil  (Ihii^liiiilclcs  (-11111  iulidclibus  sociarc 
coiijiigia,  (|iiii'  iiiipcdil  dispar  ciillus.  Nein- 
pc,  (pia-  piiis  iiilcli  iiiMi  iiilidcli  ^ 

i'ii^lii-uiii  S.  liicioiiMiius  circa  istiiii  capi- 
liiiuiii,  coiiiiiiciiioral  vci-|)<i  liippoiyli  iiiar- 

|{  Isiis,  ipiic  cl  iii  (ilossii  tiiiliciiliir.  riub^ 
i^i(|i)iu>  :  \Ciliii,  iiii|uil,  lli|)p()lyli  iiiarly- 
ris  lioc  liici)  poiiciidii  siiiil,  siciit  ca  rc- 
plicavil  iiicroiiyiiius  vir  cx(;oliciilissiiiia! 
sciciiliu'  ac  doclriiuc  :  Isaac  porlat  iiiiii- 
giiiciii  Dci  1'aliis,  Itcliccca  Spiriliis  Saii- 
cli.  Ksaii  |)Opuli  prioris  cl  Ziitxili,  Jiicot) 
(lliri^li  iihpic  Kc(-lcsiift  :  s('iic(-liis  lsaa(- , 
couMiiuiiialioiiciu  iiiuiidi  :  ociili  caiigaii- 
(cs.  pcrisse  fidciu  dc  iiiundo,  ct  liiincn  Hc- 
ligionis  ncglcctiiin  esse,signiricaiit.  (jctcra 
tiujus  Sancli  verba  non  prosequor,  quo- 

(J  niain  scnlcnliaiiler  sunt  inducla. 


AUTICULUS  LXXIII 


DECLAI\.VTIO   CAPITLLI    VICESIMl   OCTAVI  :    VOCAVIT    ITA(,IUE   ISAAG   JACOB,    ET    HE.NEDIXIT   EUM. 


c 


46 


().NSh](^UKNTEl{  describitur  coniirma- 
tio  benediclionis  Jacob,ct  rcvclatio  at- 
que  promissio  ei  desuper  facla,et  qualitcr 
parcntibus  suis  obedivit,  Dcoque  gratus 
fuit  ac  votum  tccit.  Vucavit  ilaqae  Isaac 
Jacoh  filium  mum,  ct  henedixit  e«w,juxta 
formam  qusD  paulo  post  subditur  ;  prwce- 
pitque  ei,  dicens  :  Noli  accipere  conjugenx 
de  genere  Chanaan,  id  est  (^hauanseorum. 
Hujus  rei  causse,  prEehabitu'  sunt  in  cxpo- 
Cen.x.xvii,  sitione  prgeeedentis  capituli.  Sed  oade,  ct 

proficiscere  in  Mesopotainiam  Syrice,  ad  D 
domum  Bathuel,  etc.,  et  accipc  tibi  inde 
uxorem  de  filiabus  Laban  avunculi  tui.  Ba- 


thuel  autem  fuit  rilius  Xachor  fratris  Abra- 
h*,ct  jiatcr  Hebecca)  ac  Labau ;  fuitque  diu 
mortuus  dum  isla  locutus  est  Isaac.  Dein- 
de  forma  benedictionis  subjungitur,  qua? 
etiam  pcr  modum  orationis  profcrtur,quia 
a  Deo  cst  ouiuis  boni  collatio.  IJcus  autou 
omnipotens  henedicat  tibi,  etc,  confcren- 
do  et  augendo  tibi  spiritualia  ac  lempora- 
iia  bona;  et  det  tibi  benedictiones  Abraho', 
et  seinini  tuo  post  te,  etc,  id  est,  bona 
Abralia»  repromissa  aut  data,  largiatur  ti- 
bi  ac  postcris  tuis.   Quunique  dimisisset 
eum  Isaac,  profectus  pervenit  in  Mesopo- 
tamiam  ad  Laban  filium  Bathuel,  etc  Is- 


KNAIlUMHi    IN    I   \l'.    WMII    (iKNKSIS. 


\IU.    I.WIII 


m 


lihl  |)('t'  aiilicipiilioiiciii  liic  iliciliii',  (|iiiii 
iiirni  Mil)iiiii'.:iliir  (|iialili'i  |m'i  inlc!  iiicdiii 
locii  illiic  |ici'\ciiil.  Dciiiilc  t  cciIjiIiii'  iii  lil 
lcrii.(|iiiililct' h.sjiii  \  iilciis  (|iiiii|  Isaai  |ialci' 
smis  l»i'tic(|i\isscl  .laciili.  i'l  iiii->iss('l  i-iiiii 
ail  Mc>o|iotaiiiiiiiii.  iil  iinir  ai'ci|icii-l  ruii- 
jii^>ciii.ct  (]iio(l  Isiiac  iioii  liliciilcr  iiils|iic<*- 
rcl,  i(l  cst  iii\  ilc  liiilicicl  lilias  (lliiniaaii  iii 
coiijii^Mo  rilioiiiiii  siioniiii.  i\il  ipsc  hisiiii 
ail  Isiiiiiclciii  riiilfciii  piiliis  siii.  cl  riliiiin 
cins  ilii\il  iiMirctii,  \i)lcMs  pcf  lidc  p;ilii 
suo  Isiiiic  complaccic,  cl  pl;in:i  i's|  iilii-iii. 
Dciiidc  fcdiliir  iid  oiilincm   liisloiiic. 

/i/ifiir  Jiicoh  t'i/ri'ssiis  ilc  Jirrsu/xi'  :  ilii 
(Mnm  habiliivil  cuin  siiis  parciilihiis  iii  tcr- 
ni  Piilicslinotiim  ;  iirri/fhnt  ILiriin,  id  c>l 
viM'sus  iirhiMU  McsopotaiiiiiP  sic  \ociiliiin. 
Qttinni/Kt'  ri'/iisscl  ail  i/iiriinliini  lnriiiii.  Sc- 
(Mindiim  Isidoriiin.  islc  locus  rnii  nlii  Hcih- 
IcIkmu  nunc  vocalur.  uhi  iiiiliis  csl  Chri- 
stiis.  .\lii  (li(Minl.  (piod  luil  mons  .Moriii.  iii 
(]uo  .Vhrahiim  \()luil  Isaac  immohirc.  pro- 
pt(M'  cpiod  .lacoh  r(>piilavil  lo(Mim  illiim 
sacrum.  acc(*ssitquc  cum,  ul  orationi  ac 
dcvotioni  ibi  insisttMci,  cl  dormirct.  Iluic 
concordat  (]uod  in  Scholastiea  historia  lc- 
gilur.  locum  istum  fuissc  juxla  Luzam,  id 
[iV/i.\i.viu,  ost  Jcrusal(Mn.ut  inlra  .lacoh  lcstalur:  Dcmis 
oinni])Olcns  ap]>aruil  inihi  in  Luza,  (]iiii^ 
osl  iu  l(M'ra  (]hanaan.Ji7  rcl/rt  in  ro  rccjui- 
escerc  post  solis  occi(biti(in.  (^iiia  (ut  Josc- 
pluis  ait)  nolnit  urhcs  provincialium  ingro- 
di.ant  in  corum  domihus  hosj^ilari  pro])l(M" 
oornm  malii;uilalein,  ot  tiinuit  oos.  idcirco 
dormivit  snb  dio,  ef  int(M'dnin  in  cam])is. 
'riilit  ilc  lapidihxs  qui  jncebatit;  ct  siippo- 
nens  capiti  siio.  donnivit  in  codeni  loco. 
Ex  quo  palet,  qnod  corpns  suiini  rigido 
salis  traclavit,  pro  pulviuari  la])ido  ulons. 
Hefert  Lyra.qnod  socundum  llcbrioos  lulil 
tros  lapides:  et  f  tamon  a])paret  ox  texlu, 
quod  plures  acce|)erat.  Isidorus  vero  ef-« 
falur.  quod  supposuit  capiti  suo  la])i(lem 
magnuin  :  c\  hoc  probahilius  sonat.  quo- 
niain  saxo  ])ro  pulvinari  voluit  uli  :  pro 
tali  autem  reclinationo  inagis  coinpetebat 
unus  grandis  lapis.  (]uain  pliiros  parvi  : 
quod  et  textus  infra  insinuat,  dicens  :  Sur- 


\  K(Mis  maiir  Jacob,  tiilil  lii]ii«l(Mii,  clc.  Ilccilal 
ijiiiiijiic  L\i'a.i)iiiiil  scciiiidiim  llcbi.-i'os, Jit- 
ciili  c\  l^'ilillls  irpciil  lii",  hipidcs  illos  liiil- 
lalos  iii  lajiidiiii  iitiuin.  iii  si;.'iiiiiii  (pidd 
Diiiiiiiiiis  \oluil  ijtsiim  J.irnji  mIh  iiniri,  cl 
sc  ci  associarc  :  (jinid  si  conti^issct,  nii- 
ruin  qiiod  Scrijitiira  ista  liim  soliiiii)-  iiiiii 
tcti^MsNct  initiiciiliiiii. 

\  liliti/iir  lii  sniiinis  sra/inii  stantcni  sit- 
jirr  trrrani,  rt  rariinirn  c/iis  lani/cns  rn'- 
/iiiii.  Isiii  fnii  ima^^Mnaria  visio.  iii  simisii 
iutiMioti    \u'y  simililiidiiics   siMisibilcs    rc- 

H  ])r:i'S(Milala  :  ad  (jiiiiiii  visioncm  ct  rovela- 
liiiiMMii  sc(]uciilcm,  ijisc  Jaciib  fiiil  disjx)- 
siliis  jicr  siiiiin  dcvolioncm.  oriiliiinciiKjiic 
])i'ic\  iiiiii,  ])(M'  obcilictiliiim  i)iiiiqiic  (jiiaiii 
jianMilibus  siiis  cxhibiiil,  d  jM-r  rif,M)ro- 
sain  siii  cotjioris  ciisligiilioiicm,  al(]uc  ]M'r 
IrihuliilioiKMii,  iii  qiiii  liiiic  ciiil,  jirojirii 
fralris  fugious  iKMsccutioiicui.  Dcui()uc,s('-  aur.  <\c 
cuiKlum  Auiriistinuiii,|)cr  scaliim  islam  in- '"'* 

■  .\VI 


Ci»il.  Dei, 


38. 


tcllijiitur  (Ihrislus,  ()iii  oliam  iiit  :  Kgo  siiin  joann.xn, 
via.Kt,Ki»o  suin  osliuin.Ouio  coini)clunt  ei  '' 

'  Jl/iil.  X,  . . 

socundum  iialutiim  assiimjiliim.  ()uiii  ])or 
C  i])siim  lan(]uam  ])ci'  modialorem  ct  salva- 
tor(Mn  ascendunt  olccli  ad  rognuin  cado- 
ruiii.  lliiH'  scala  slotil  in  tcrra.  ct  fetiiiit 
codum  :  quoniam  (^hrislus  jior  humanilii- 
tom  ciiin  homiuibus  convenif,  et  torrain 
calcavif :  pcr  (livinilahMn  veroPafri  spfcrno 
in  coelis  regnanti  cominunical,  iino  con- 
subslantialis  coiisistil..4/^^o/oA'  (juoque  Dei 
a.sccndcnlcs  ct  dcscendenfes  per  eani.  Per 
(juod  significatuin  esf.  quod  omnia  ange- 
loruin  miuisfranlium  sacra  obsoquia,  ad 
insinnanda  sacratissima  Chrisii  mysferia 
D  principaliter  ordinanlur:  ol  iloni.quodper 
Chrisfum  ]>acificafa  sunt  terrena  cum  cce- 
lcstibus.  hominos  cum  angelis.  imo  cnm 
Doiuiuo  angolorum  :  of  rursus.  quod  pro- 
plor  (^hrislnm  angeli  sancti  Iib(Mitor  mini- 
strant  hominibus.Itomque.quod  angeli  ad 
Christi  obsoqnium  fuerunt  semper  parati. 
Hine  ipsemet  dixit  :  Videbitis  angelos  as-  /6irf.  1,51. 
c(Mideufes  et  doscendentes  superFilium  ho- 
miiiis.  £Jt  Doininion  i?ini.rani  sca/a\  Per 
quod  designatur,  quod  caput  Christi  Doiis,  icor.  m.s. 
vel  quod  deitas  unifa  sit  ejus  humanita- 


:j:jo 


K.MARHATIO   I.N    CAP.   XXVIII   GK.NKSIg. 


AKT.    I.XXIII 


li  (JiiKlitiii  |)<-i'  tcaliiiii  iitlaiii  iiilclli^iinl 
^iatlu".  «•!  succcssiuiit^s  ^(Mi«'iatioiiuiii,  jht 
quus  llhrisliis  sceiiiKliiiii  rariMMii  (lcsciMHlit 
ab  .Vilaiii  MMi  .Miiuhaiii  u>(|iii-  ad  Vir^iiKMii 
gloriusaiii ;  [wv  laliMa  (jikhiik'  scalm,  acci- 
|>iiiiit  iitriiisi|iK-  scxiis  |ifi'>oiias,  rx  (|ui- 
bus  (lcMciMKlit.  l'ol('il  (lciiiiiiii  |H'r  sculaiii 
istaiii  iiitclli^i  ordiiiutu  virliiliiiii  coiiiic- 
xio,  cl  s|»iritualis  |irol«'ctus,  ihm-  (jiios  ah 
iiiiis  ad  siiiiiiiiu  |H'rtiii^'itiir,  |hm'  (|iios  ct 
Jacob  ad   taiitaiii  ^'ratiut  cclsitiKliiKMii  c>l 

|H-|'(luctl|S. 

Itu(|uc  Jucob  aiidivit  iiitcriori  uiidilii  |)o- 

IllinUIII   (liirntfin   sihi    pcr  ail^'cllllli,  (lljlis 

obs('(|uio  roriiiubulur  ha'c  visio  in  iniu- 
giiiutiva  potciilia,  (|iiuin  cliuiii  visioniMii 
Jacub,  aiif,'«'lo  intiis  doccntc,  vcracitcr  iii- 
t«'ll«'xit  :  /sV/r>  sum  Duininus  Deus  Abra- 
huin ,  ctc.  JhJriff/itf  si-mcn  tiiinn  i/iiiisi  jiulois 
t('rrii\'u\  cst,  postcritas  tiiu  inslur  piilvcris 
crit  innuin«'raf)ilis.Kcc('  liic  lolu  cjus  poslc- 
ritas  pulviM-i  coinparulur.  Dildtuhcris  nd 
orientem  et  oeeidentem,  «*tc.  niiunivis  lioc 
uIi(|ualit(M' sit  iinplctnin  in  carnali  j)Oslci'i- 
tatc  ipsiiis  Jucol).  (piii'  non  soliiin  dilalala 
cst  vcrsus  (|uuluor  plujj.is  liMia'  proinis- 
sionis,  sed  cl  iii  (|iiulu()i-  innndi  purlibiis 
aucla  est  et  niajorala.  plcnius  taincii  iiii- 
plctiiin  cst  in  popiilo  christiuno,  (|iii  siint 
spirituulcs  lilii  Jacob,  siciil  cl  Abiahic.  pcr 
fid«M  ae  virlulum  scclatioiicin.  Apostoli 
nainipic  cx  Jacob  projr(Miili.  iiiiplcviMiint 
iiiundnin  spiritualibns  liliis  piM-  iniidcliiiin 
convcrsioiicin,  et  regciicrationcin  cx  aqiia 
ct  Spiritu.  Et  henedicentiir  in  te  et  in  se- 
mine  tuo  cuncta'  Irihns  fcrnr,  hoc  csl  in 
Christo,  ut  sa>pe  exposiluin  est  :  sicque 
proinissio  isla  facta  esl  non  solum  Abra- 
hse  et  Isaac,  sed  eliani  hiiic  Jacob.  Eroi/iw 
CHstos  tuus  f/uocvmqtie  perrexeris,  elc.  Ma- 
gna  promissio,  ex  qua  sequi  videtur  quod 
Deus  in  omnibns  prseservavit  eum  dein- 
ceps  a  culpa  nioitali.  forsan  ef  ante.maxi- 
me  quuin  credatur  sanctificatus  in  ulero, 
sicut  prtchabitum  est. 

Quumqve  evigilassel  Jacoh  de  somno, 
ait  :  Vere  Dominus  est  in  loco  is^o.Quam- 
vis  enim  dicatur  esse  ubique,  ibi  tamen 


.\  spccialiiis  «'ssc  ass«'rilui,ubi  sc  ipsiiiii  iiia- 
f,'is  gratiosc  ostcudit,  cl  sp«'cialiiis  opera- 
tiir  :  sic(|iic  spcciulit«'i-   fiiil    m   loro  lioc 
pcr  se,  cl   Miiini  cffccliini.    \i-l   di.xil   liuc, 
(|uoiiiaiii  i)cu  revclaiilc  (-o^nuvit  iiiyslcria 
(ihri^ti  ibi  cssc  compliMidii  pro  niii^iiii  piir- 
tc,  (|uiu  iii  iiionlc  illo,    lcinporc  Siilonio-   wfmwn 
nis  (-oii>.lriicliiiii  cst  lcnipliini  Suloinonis  ;  ' 
(|iio  pci'  Cliiildicos  dcstriiclo,  iiMlificaliiiii    [i^miiw 
cst  rursus  ihi  lciiipluni  posl  rcdiliiin  a  Hii-  " 
b\loiiica  caplivitalc,  in  (|uo  (Ihrisliis  iiiul- 
lolics  piicdicuvil,  iniiaciila  fccit,«'t  iii  c(i'- 

b  niii-iilo  (|iiod  cral  lcinplo  vicinum,  instiluit    /,uc.  xxi 
siii  corporis  el  san^uinis  Sai-ranKMiliim. /'yV  '"    '■ 
ei/o  nescicfnun,  id  est,  iiiysl«'ria  ista  qum 
«■X  rcvclalionc  hac  iioscu,  anlea  i^noravi. 
Piivensi/ue,  id  est  revercnlialiler  inetiiens 
U«'um,   «'t    inajcslalem   ejus  ac   pi«!lal«'m, 
myslcria  (|uo(|iic  Chrisli  adniirans  cx  re- 
vclalionc  cl    visioiic  pra'fiila.   V.\   llabiiciic 
ail    :   Doinine,   audivi   audiliini    luiini,   cl    //ahac.in 
tiniiii  ;   considi-ravi  opera  lua,  el  expavi.  '■ 
Quain  fcrrihilis,  iiu/uit,  csl  locus  iste /  QuSi- 
si  dical,  Valdc  nieluendus  esl  ac  veneran- 

C  diis  :  inelucndiis,  inquam,  adversariis  po- 
lcsliilibus,  ct  honorandiis  hominibiis,  iion 
propler  locuiii  seu  lerrain  islain  secunduin 
se  consideralam,  sed  propter  piaesentiam 
Dei  in  eo  exhibilam,  el  propter  opera  Dei 
hic  facta,  et  quoniain  lcmpliim  Dei  a^difi- 
candiim  est  hic,  polissiiiu'  autcm  propUM- 
piipsentiam  ct  opera  (Ihristi  fiiliira  iii  loco 
isto.  Ideo  siibdilur  :  Xon  cst  hic  aliud  nisi 
doinus  Dei,  hoc  est,  in  loco  isto  templum 
el  tabernaculum  Dei  eril,  in  quo  ipse  spe- 
cialiter  habitabit  percopiosum  atque  mul- 

D  tiplicem  suae  pietatis  effecliim  :  Dominus  />.?.  x, .;. 
enim  in  lemplo  sancto  suo.  El  /lorla  c(cli. 
Hoc  addit,  vcl  qiiia  ab  illo  loco  videbalur 
sibi  cadum  quasi  aperluin,  (|uan(lo  vidil 
Deum  c(Kli  innixum  scalsc  ca'lum  langcn- 
li ;  vcl  quia  per  cultum  Dei  qui  futurus 
tune  erat  in  templo,  meruerunl  fideles  vc- 
teris  Testamenti  felicitatem  copleslem  ;  vel 
quia  in  spiiitu  vidit  (]hrisli  passionem 
circa  locum  illum  futuram,  pci'  quain  ja- 
nua  regni  coelestis  est  aperla  credeulibus. 
Hinc  in  Seholaslica  historia  dicilur,  quod 


KNAHH.VIln    IN    tMV    WVIll    liKNKKIH.    —    AHT.    I.XXIII  '\'\\ 

Jacoli   |M>|-   vnlxi    Iiiim-   piophriiiN  it    ijr   Ir^c  \   ii-xrrjs.  Oitr  ciffd  lorilllis  csl  Jiirnli  ilr  jstii 

illlllilil,   Iniiplii   :nlll  ir;iiiilii,  rt  Clllisli    p;r  ('iiinlil  iiili;ilitrr,  i|lliisi  iiirrillls  i|i'  iri  i'\ril 

.sioiic.  til  '.    Hrspiiiiilrliii  .  i|iiiii|   roisitaii    roiiiiiila- 

iS'tiri/i-iis  riiji»  Jiiiiili  iiiiiin',  liillt  /ii/iiifrin  vil.    iir    prrratnlo    potirirt    oliirriii    ^rali.i' 

i/tirni  sti/t/insttt-nif  iiipi/i  siin,  i'/  rrr.iif,  iil  nr  liriirfiriis  |)ri.   Naiii    talrs    ploiiiissiMiir  i 

(vst,  slillllit  riini,///  fi/tttiiitt .\UH'  rsl   in  inr  ili\iii.i>.  rtripinitrt'  siili  rotnliliiinr   inlrjli 

lliorialr    luijlls    \isioilis    (>oiniiiriiilaliilr    rt  giiiitlll'.  l'.ril  niihi  Ihiiniittis  iii  /Jrtiiii .\s\n 

('otiilif^nnin.  atipir   iii  si<;niitn   iri   pi'a>trr~  viilrtiii'  inrpta  priitnissio.  (piia  ai|  Mri  riil- 

ilii'.   nlpntr    ir\rlali(Hiis    silii    oslrnsa'.    iti  tiiin  triirliatnt.rtiaiiisi  tioii  ilnlissrl  ri  tir- 

si^niiiii  ipiiKpir  iri  \rnliira'.  \  iilrlicrt  pas-  crssaiiiM  irtiti  atipir  vrstitni.N  iitntti  aiitrtn 

sioiiis  (loinitiica',  coiistniriKli^pir  Innpli  :  ilrlirl   rssr  ilr  npniliiis  snpri  ri-o^alioiiis. 

/'iinifi'iis  ii/, '11111  i/rsn/in-  :  i\[\{\{\  Dru  lili;i\  il  ;iil   ipi;i'  liuniii  ;il iitiiilr   iiiiii   nlili;.';ilni',   iinii 

ac  olilnlit  in  si<;nntn,  (piiul  ;ili  ipso  rsl  oin  H  ilr    nrcrssat-iis    ail   salntnn.    I(rspiitii|i'liir. 

tiis  nnctio  spiiitnalis.ri  (piiiniiiin  |;i|iis  illr  (pioil  nnti  soliitn  vovit  (piinl  Dotninits  rs- 

I  ror.  \,  1.  Cliiisti   ritiiiiii   liiil.  ipii  rst   prliii.  iinirnlii-  srl  silii  iii  hritiii.  snl  rl  (piinl  (•olnrl  riiiti 

l/'c'/r.  ii.ii.  risipir  hipis:  ilr  ipio  iiil   Psiilinislii  :  Itixit  |)ri'  iicliis  rl    hiistiiis  sprciiilis  lirvolioiiis, 

/'.t.\ii\,s.  l(>  Dnts.  Dnis  Iniis,  olco  liiMiliiiv  .[/i/ir//ii-  iilipir  pn- o|iri'ii  siipi>t-noj,Mtiimis.l(lro  siil;- 

rifi/ttr  iiiuitrii   ttr/ns,   juxta  (piain  ruil  hic  (litnr,  r/  /itjiis  is/r  i/tirin  crr.ri  in  /i/ti/nni, 

loeus.  lir/ltrl  :  (piod  iutn-pi-(>tiUiii-  (loiniis  rornhittir  (Iniittis  l)ri  :  id  osl,  iii  loco  islo 

Doi,  (]uia  jaiii  dixn-iil,  .Nou  csl   liic  aliiid  (piiiui  rrdicro.sacrificia  ct  hostias  ofrnain 

uisi  douius  Dci.  Poslca  (puKpic  aiicta  cst  Domiuo.  ut  piopouo.  tauipiiim  iii  loco  sa- 

civitas  isla,  ila  cpiod  lociis  islr  iii  ca  fuil  cro,   ila  ipiod   driticrps  doiiins  D(>i   voca- 

iuclusus  :  sicquc  tnu|)orc  Saloiuouis  iu  ca  bilur,  id   Osf   locus  diviuo  ciillui   drpiita- 

couslrucluiu  csl  tnuplmn.  (piod  Jacob  iu-  liis.  |ii'ii>sn-tim  quia  iii  co  tcmpluiu  Domini 
tcll(>xit  fiiliiruui,  (^/iiiv  /iriiis  Lii:.a  vora/ja-  C  couslruclur,    Cunc/orumqiic  qua^  dederis 

ti/r.  H;k»c  osI  Jnusalnn.  (piio  plura  uomiua  uii/ii.  (leciina.s  offcrain  /ibi.  lutclligrudum 

osl  sorlita.  Naiu  (iil  dictum  cst)  primo  a  osl  hoc  do  docimis.  qiuT  ullra  aiil  |irii'tcr 

.Molchisodoch  In-tiir  fiindala.  ol  Salom  vo-  dobilum  offoriiiitur,  iiou  de  liis  ad  (|uas(>x 

cala  :   posloa  dicla  (>st  J(>bus,  quia  in  oa  logo  uaturali  aiit  diviua  obligabalur,  qiias 

Jobusa:>i  habitavoruut  :  ox  (piibus  duobus  voluui  proprio  uoii  concornit. 

noniinibus  post  factuni  osl  uuum  uomon.  Juxta  spiritualom  iutolligouliam.  per  Ja-  Sensusspi- 

b  mutala  iu  r,  et  Jorusalom  est  vocata.Di-  eob  propria  ox  patris  jussiouo  roliuqucu-  '"''"'''''• 

cta  ost  quoquo  I.uza.  id  ost  nux  sivo  amy-  tcui,  ot  aliouam  tonam  iugrodionl(>ui.  ibi- 

gdalus,  quia  duin  ca^pit  fuiulari,  iuvouta  que  uxorom  acci[)iout(>m,  iutolligoudus  ost 

ost  ibi  radix  amygdaliua.  V(>I  quia  arbores  Christus.  qiii.  Doo  Patre  volonlo.  vonit  iu 

amygdalina^  abundabanl  ibidom.  Doiuceps  mundum.  (>t  taudein  Synagoga  rolicla,  ad 
a  Salomouo,  qui  t^am  ampliavit  (>l  robora-  D  gontililatem  s(>  vortit.ad  se  illam  trahens, 

vit,  appollala  est  Solyina :  alquo  per  com-  convcrlous.  et  spousam  accipiens.   sieut 

positiounu  prioris  nomiuis.JorosoIyma  di-  do  Aliraham  dictum  ost.  Insuper,  per  ojus 

cfa  osl.  Kst  otiam  ab  Adriano  imporatoro  somuum   mors  Christi  esl   figurata.  ejus- 

XAvA  vocata.  quia  ipse  .Elius  Adiiauus  ap-  quo  rosurrectio  por  Jacob  ovigilalionein. 

pellabatur.  lu  Scholastica  domum  historia  Quod  aulem  lapidom  capiti  suo  supposuit. 

fortur  :  A  Jobusa^is  qui  oam  condidorant.  hoc  dosignavit.quod  omnes  Sancti  Christo 

prius  vocata  esl  Luza.  et  ojus  gratia»  iuuituutur.  Por  scalam  vero 

Vovi/  etiain  i-o////>^  id  ost.  Deo  promisit.  quam  vidit.  ultra  pra^tacta.  mystice  desi- 

dicens  :  Si  fueri/  Deii.s  incrnrn,  ct  cnstu-  gnalur  gradus  ovaugolicarum  doctrinarum 

diei'it  me  in  via,  etc.  Jam  auto  Dous  dixit  ot  oclo  bealitudiuum.por  qiias  ad  rt^iruum 

ad  cum  :  Ero  custos  tuus  quocumquo  per-  ascenditur  sempiternum :  per  quam  scalam 


m 


KNAHHvriO    IN    CAP.    XXIX    (iK.NKHIS.    —    AHT.    LXXIV 


ttut,'fli,  i(|  rst  sai'«'i'(loteH  boiii  rl  loiilriii    A  riiUiiii,  iios(|iic  |)ic  lioi  laiilciii,  cl  ^iiiiidia 

pliitivi,  (>iiiiifM|iir  virtuosi  aM-rnduiit,  ail  |ii(»iiiitl(-iil(-iii.  Iwilcia   sciilii*  dici   iiossiiiil 

i-(i'lt'.stia  adspiraiKlo,  al(|uc  astiiduc  inorici-  Scii|iluiic  iiovi  iic  \clcris  Tcsliiiiicnli,  iiitiii 

ciido  ;  cl  dc-icciidiiul,  proxiiiiis  ».iu"curr(Mi-  (|uas  lit  ascciisus  m:  spiriliiiilis  iirolccluK, 

do,  ?iiiu  pcccala  dcflciido,  m-  ijisos  disciili-  diiiii  illis  iiiidi(|uc  adiiioiiciuiir.  Poslrciiio 

ciido,  ct  Mias  a>i'iiiiiiia>  ac  dcfcctiiosilalcs  pcr  lociiiu  iii  (|Uo  J.icoli  (|iiic\il,   iiilclli^i- 

pcii^audo.  .Viixcli  i|uo(|uc  suiit,  pra-dicato-  lur  iioii  soliiiii  uiiivcrsiilis  j^lcclcsia,  scd  cl 

vm  ct  |irudatt   virluosi  ai;  fcrvidi,  (jiii   iii  (|iuccuiii(|uc  Kcclcsiu  iiitrlicularJK,  iiiio  cl 

scala  (|ua<  Christus  cst,  ascciiduiit,  dcilalis  luiilcrialis  hasilicii  Doiiiiiio  coiisccrala,(jiiai 

sutiliiiiia  s|>cculaiido;  cl  dcsccuduiit,  suic  iiroplcr  siiiiiiiiic  Miijcsliitis  pra5sculiaiii,[)io- 

huiiiauitalis  iiiyslcria  rcvolvcudo.  Si('(|iic  pt(!r sacraiiicutoruiii (Ihrisli  iiicxsislcnliain, 

pci  Jiicol»  potcsf  iiilclli^M  (|uiciiiii(|uc  vilio-  proplcr  diviiii  (Hficii  (•clcliraiiouciii,  pro- 
ruiu  calcalor.  Iiifiiiiuiii  aulciii  scaUc,  polcsl  l{  plcr   ridcliiiiii    dcvoliiiii   (•(Hivciilioiiciii   cl 

iiitcllijji  piciiitciilia,  fidcs,  liiiior  Dci,  sivc  saiiclaiii  oralioiiciii,  lcriihilis  csl  iiialif^uls 

huiiiilitas.  (lacunicu  aiitcin  sciikc,  pcrCceta  spii'ilil>us,ac  vciiciiihilis  cliaiii  aiifi:(dis  san- 

dilcctio,  conlciiiplatio  piiiii,  mystica  thco-  ctis,  iicc  iiliiid  (!sl   iiisi  (loiiiiis  Dci,   porla- 

lof^ia    lii   liac  scala  hoiiio  hiijiisiiiodi  videl  qno  cudi  :  (|uiii  iii  ca  pcr  sacraiiiciilalciii 

Dcuiii  scalic  iuiiixiiiii,  id  csl  siipcr  oiiiuciii  coiilcssioiiciii  dclciiliii    pcccala,  ct  iufuii- 

viiluluiii  iilliludiiiciii  clcvaluiii.  ct  ad  siic-  duiiliir  viiliilcs,  pcr  (jiias  palcl    jiimia  rc- 

currcuduiii  iufiriuitali  humaiiu,'  sciiipci'  pa-  },'ui  cu'lcslis. 


AKTICULUS   LXXIV 

E.XPLA.NATIO    CAIMTLLI    VICKSIMl    .NO.M    :    PHOFKCTLS    KH(JO    JACOB,   VK.MT    I.N   TKHHA.M. 


RKC^lTATrK  pricscuti  capilulo.  quali-  interrogans  :  Numquid,  ait,nostis  Laban 

tcr  Jacob  ad  Labaii  [icivciiil,  cjiiscjuc  filiwn  Nachor?  Dixcruni  :  Novimus,  elc. 

filias  duxil  iixorcs.ct  cx  una  carimi  iiomi-  l.ahan  filiiis  cxslilil  Balhiiclis  filii  Nachor, 

nc  Lia,  (jualiioi'  filios  fjcncravil  :  iicc  csl  sicqiic  .Nachor  non  fuit  jjatcr  ipsius  Laban 
difficiiltas  in  tcxlu.idco  iininoranduni  non  (]  iniincdiatiis,   scd  avus  seu  pater   nicdia- 

rcor.  Profectus  ergo  Jacoh  a  loco  in  quo  tus.  Nominavit  autcm  Jacob  Nachor  magis 

vidit  scalam   in  somno,  venit  in  terram  qiiam  Hathuelcm,  quoniam  Nachor  fuit  ca- 

orientah'in,\\Qc  c^i  in  .Mcsopotamiam. qua?  put  cognationis  illius  in  loco  illo.  Dixit- 

rcspecfu  JudiPfp  seu  l^crsabcc  unde  vene-  (j ue  Jaeo/j  pas\or\buH:  Adhiic  mulitnn  diei 

rat,  sita  est  versus  oricntcm:  et  rldit  pu-  superest,ncc  esl  lcinpns  ut  reducantur gre- 

teum  in  agro,  etc,  non  remote  ab  urbe  ges  ad  catdas,  id  esl  ad  sua  ovilia  seu  lati- 

nomine  Haran   seu  (Jharan.  Dixitque  ad  buia,  in  quibus  dc  nocte  quiescunt ;  o?ate 

pastores,  qui  juxta  pufcum  pecora  sua  cu-  ante  potum  ovibus,  hoc  est,nunc  eas  pota- 

stodiebant  :  Fratres,  unde  estis?  Ex  hoc  \Q,et  sic  eas  ad  pastumTeducite,eic.,^\A. 

pafet  humililas  Jacob  et  caritas.  quod  i[)-  adhuc  longe  est  a  vespera. 

se  tanti  filius  Patriarcha>,  vocavit  pastoics  Ecce  Rachcl  veniehat  cumovibus  patris 
ovium  fratres.  Qui  respondernnf  :  Dc  Hn-  D  sui.  nam  gregem  ipsa  pascchat.  Haec  adhuc 

ran,  id  est  de  urbe  sic  appcllala,  in  qiia  apud  |)lures  est  consueludo,  quod  puellje 

cognati  ipsius  Jacob  commorabantur.  (^mos  et  filiaj  oves  pascunt  in  agris.  Ego  quoque 


KNAMIlMHi    IN    ( M'      \\l\    (iKNKSIH.    —     AIH.    I.\\l\ 


333 


iii  piii-rilia  inca  aiili-(|iiain  riPpi  ritMpicnla     \ 
I  (■  s(  liolas.i-iisl(Hli\  i  i'l  pa\  1  i)\('s  paD-iiliiin 
tncoiniii,  (-1  ciaiii   |ini'i'  Mildc  inaliiN,   pii 
f^naiis  ri'(-(pii-iilcr  III  a^i  ()  coiili  .1  alios  |hii- 
|-()S  itvillin   pasloiTS,  (Jiiniii   iiiiiini  rii/issrf 
Jiintti,   i'f   Si'ii'i'f  rimsdfiriiiiiiii    siiiini  oss»'. 
(,)ninii  ciiitii  lo(pi(Mrltii-  dc  Lalian  (-iiiti  pa 
sloiiltus,  pastorcs  (lixcninl  ad  ciitti   :  l'tt 
('llit  liiK-  \cttictts,  csl    lilia  Laltatt.  Amnrif 
/<iftiif<'iii  i/iiii  jiiifriis  r/iiiii/r/ntfiir  :  i\i\\    la 
pis  niaf^itiis  rttil.  1'lx  (pio  c\|)osiloi'cs  cli- 
('iiiitl,  (ptod  .lacol)  nott  vciiil  soltis,  scd  ad- 
jtiloiio  socioitiin  itiiiciis  siii  la|)idciii  illiiiii  H 
t'ctn()vil.  N  ('riitttlaiiK-ii  Uablti    l'aiilus  dicit 
cotilraiitini,  asscrctts  cxposiloics  llcl)ra'o- 
t-ttttt  airitttiarc.  (piod  soliis  lioc  lccil  divitta 
viilulc:  scd  priiniiiii  vcriiis  crcdiliir,  ik-c 
obslal  (ptod  Paiilns  allcgal  Scripliii-aiti  is- 
litd  siiimtlaiitcr  rcrcrrc  dc  Jacol»,  (pioniain 
ooitsitcliido  Scriittura»  cst,iil  ci  laclitni  ad- 
scril)al,(iiii  pi-iiici[)alis  caiisa  ipsiiis  csl.isV 
adiu/iMfo  grci/c.  solilo  inaiiiiis  ct   conlia 
consnctudinciii,  oscn/afius  csf  cam,  cx  naln- 
fali  ainorc,  laiupiaiii  propin(|iiain.  Ef  e/c- 
vafa  focc  /lcrif,  cx  natiirali  cordis  litjuc-  C 
faclionc.  anl  (juasi  pi';c  gandio.  ipiod  [)osl 
lain   longnin   ilcr  pcrvcnissct    tandcin  ad 
personam  sibi  lani  proxiniain  :  ct  indicavit 
ci  qiiod  fratcr,  id  csl   ncpos,  esset  patris 
sui,  utpotc  Laban.  l-^st   tainen  probabile, 
quod  hoc  dixil  Haclicli  antc  deosculalio- 
nein  ipsius.  imo  ct  antc  potalioncin  oviuin 
ejus.  ila  i[uod  staliin  accessit  caiii.  diccns 
se  esse  tiliuni  sororis  Laban :  alias  Hacliel 
fofsan  a^grc  Uilisset  osculuin  viri  ignoti  ac 
peregrini. 

Lyra  rctcrt  hic  fabulam  Judnporum,  di-  D 
centium  quod  Jacob  in  iliiicrc  fuit  captus 
et  spoliatus  ab  Eliphaz  primogcnito  Esau. 
quem  pater  suus  ad  hoc  misit  post  Jacob. 
qncin  tamcn  ipse  Eliphaz  non  occidit,  sed 
omnibus  bonis  suis  spoliatum.  dimisit  so- 
lum  ac  vacuuni  :  ideo  Jacob  flevit,  quod 
non  habuit  aliquod  clenodium  seu  jocale 
quod  darct  sua»  cognata\  Huic  rccitationi 
conlradicit  Habbi  Paulus,  asserens  ipsum 
Jacob  solum  abiisse  a  suis  parentibus  sine 
coniitiva  accopia  argenli  et  auri,tanquain 


rii^'ili\  iitn  nc  co^Miosccrclnr  ab  ali(|iio.  \  c- 
titiiitaiticn  vcriits  |iiilo.  ipiod  ciini  lioiic- 
sla  sct-voriitii  coinili\a  rcccsscrit  ;  iicc  oh- 
slat,(|iiod  lii^iliN  its  absccssil,  inio  [it'(i|ilci' 
vilanda  |)ci'iciila  sibi  iii  via  cvctiirc  potcii- 
lia,  tiilitts  rnil  i|nod  itbiil  coitiilaliis.  [)cni- 
(jiic  (jiium  [latcr  siiiis  iniscril  citin  ad  Mc-  Gtn.wM, 
so|iolainiaiii,  iil  (-\  rilialiits  Labaii  siiiiiciirl  *' 
coitiit;;ctit,  iic(|iia(|iiain  ^crisiniilc  aibiliur, 
([itod  lccciil  ciiiii  rci'(-d(-rc  siiK-  dcccnli  as- 
sociatiottc  al(|itc  iatnilia,  atil  siiic  co|>iosa 
[)i-cniiia,  |)i'('liosis(|itc  rcbiis.  (|iittiii  sn|)i'a 
liabiliim  sit.(|U(id  Miraliam  iiiillciis  |)ro(-ii- 
lalorcni  siiuiit  iii  .Mcso^iolaiiiiaiii.  |>ro  iixo- 
rc  filio  siio  iii(l(>  as[>oi'lattda.  itiisil  cntii 
cttttt  familia  cl  catttclis,  [ircliosisqttc  o|)i- 
biis,  ai-}icnlo.  atiro,  vcslimcnlis  ac  vasis. 
Af  il/a,  sciliccl  iiachel,  fcsfinans  ex 
atnorc  ct  gatidio,  iiniifiavif  jiafri  siw  La- 
baii.  vcnisst^  Jacob.  Anditis  aafcm  cau.sis 
ifiiicris,  rcsjumdif  :  (Js  meuin  ef  caro  inca 
c.s.ld  est :  postquam  l.,al)an  audivit  a  Jacob, 
qiiod  vcnisset  cx  commissione  parentiim 
snornin,  nc  laMlerclnr  a  fratre  suo,  et  itcm 
ul  tixorcm  accipcrcl  cx  filiabns  ipsius  La- 
bati,  Itiiic  ipsc  Laban  dixit  :  {loiisangui- 
iicus  mcus  cs,  idcirco  apud  inc  securc  la- 
tebis,  et  u.xorem  tibi  dabo,  unam  filiarum 
mearuin.  Ef  postquani  impleti  sunt  dies 
mensis  uniiis,  id  est,  postquam  Jacob  per 
unum  menscm  servivit  avunculo  suo  La- 
ban.  curam  grcgis  ejus  habciido,  diu-if  La- 
baii  ad  eum  :  Xiiin  qiiia  frafcr  meiis  es, 
gratis  servies  mi/ii ^  quasi  dicat.  Quamvis 
sis  filius  mea3  sororis,  non  tamen  decet,  ut 
sine  mercede  in  servitio  meo  labores.  Dic 
quid  merced is  accipies, \\oc  est,  tu  ipse  eli- 
ge  prffiiiium.Laban  iste  vir  astutus.consi- 
dcravit  fidclitatcm,  simplicitatem. virtuosi- 
tatcmque  Jacob  :  ideo  peroptavit  eum  diu 
secuin  tenere,  prsesertiin  quia  jain  ca?pit 
sentire  prosperationem  suam  ex  adventu 
Jacob. 

Hahebaf  vero  duas  fi/ias  :  nomen  majo- 
ris  Lia,  id  est,  senior  vocabatur  Lia,  mi- 
nor  appe//abafur  Rac/ie/.  Sed  Lia  /ippis 
erat  ocu/is  ;  Raclie/  vero  decora  facie  et  ve- 
nusto  adspectu  :  quam  di/igens  Jacob,  ait : 


334 


K.N.VHH.VIlii    1\    (Al'.     XM\    lit>fcSlS. 


-VHI.    I.WIV 


Sffciatfftihi  piu  liiuhiH  /ilia  tua  miimri',  A 
Hffttfiu  annin.  Jiti'ul>  vir  villuoMls,  itliihiii 
illas  k'\  inrusa  ciiiititlc  <lilt'.\it,  iii  i|iiuiiliiiii 
dil  1)«M  iiiiu^iiinii  )-Miitlitu'  riuiil  *-(  rtliiitu 
tls  i-u|tai'f:^ ;  uiiitius  i|iiu(|Ui'  (lllcxil  iialiuuli 
uiiiuii',  ul  ('uiisulii-iims  :  scd  sicul  Kuclicl 
|ici'i|uiiu  iiuturu^  uiiiuliiliur  crul  (|iiuiii  l.iu, 
ut|)oU«  |)ult'hi'iui'  cl  lurlc  iiiiif<is  laciMa,  vi- 
vax  ct  a^ilis  ;  sic  (;t  Jucuh  cuiii  aiii|iliiis 
ailuinuN  il  :  (|iiuil  liciliiiii  crul,  i|uiu  utl  s|ii- 
nluulrin  tiiiciii  cl  l)ci  tiuiiurciii  rctulil  lu- 
tiiiii.  Scil  (|uuiii  Jucut)  csscl  lilitis  ({uuiiiu|iii- 
lciitissiiiii  \iii,  cui  scivixit  |iiu  tlucliclis  H 
cuiiiiutiio,cl  iiuii  |)()lius  (lulciii  M-ii  tlivilias 
iiiullus  uhtiilit  |)i'u  cu  IiuIicikIu  '.  tlc>|)()ii(lciil 
(|iiiiluiii,(|iiu(l  Jii.Kla  |ii'ii'lu('ta  s|)i)liatus  ruil 
iii  \ia,  iicc  uiitlctiut  cuiii  atlliuc  uil  iluiiiiiiii 
patris  sui  uililuccrc  ;  scd  (|uuiiiuiii  l.utiuii 
pctiit  a  Jaiut),  quid  iiicrcfdis  pro  sua  scr- 
vitulc  accipcrct,  ct  ipsc  iiuii  |)i-liil  iiisi 
filiuiii  cjus  tantuiii,  vidctiii'  iiuii  cj,Miissi'. 
Ue.spundit  Lahau  .'  Alcliti.s  rst  til  ti/ji  ttcin 
ciiin,  (jiinin  altcri  viro  :  ct  tloe  prO[)lcr 
luas  virlulcs,ct  qiiia  prupinquiis  cs,  cl  di- 
lissinioruiii  |)i'ulcs  purcnluni :  tuiic  (piu({ii(' (] 
lioinim^s  tiljcntius  conlra.vcruiit  cunju^Ma 
cuni  cognalis. 

Servivil  eryo  Jactjb  pro  liacUel  septern 
annis,  et  vidchantnr  llfl  pttncl  tllcs  prtv 
aintirls  mngnitntllnc  tn  INovcrbiis  Salomo- 
Ptov.\M.  nis  scriptum  cst :  Ligiiiim  vilif.dcsidcriiim 
**•  veniens:  spes  autem  quae  diHcrtur,  alfli- 

git  animam.  Proptcr  quod  ail  vir  fervens  : 
/^s.cx.x.5.  Heu  milii  quia  incolatus  meus  prolongalus 
est.  (juomudo  crgo  lempus  scptcm  anno- 
rum,  videbalur  fcrventissimo  amalori  i)au- 
cum,  pio  oblincndo  dilcclie  amplc.vu,  c(  D 
non  polius  valde  longum ':  Ad  hoc  ex  ver- 
bis  Hicionymi  Scholastica  respondct  hislo- 
ria  :  Non  est  dictum,  Videbantur  ci  parvi 
dies,  sed  pauci  :  quia  desideianli  animo 
ista  velocitas  tarda  est ;  sed  dictum  es(, 
pauci :  quia  videbatur  ipsi  Jacob.quod  rcm 
tam  amabilem  paucis  emi(.  quia  multo  plu- 
ribus  annis  servisset  pro  Rachele.quam  ea 
careret.Vel  per  dies  intelligit  laborem  die- 
rum,  qui  ei  modicus  videbatur,  quia  amor 
eum  alleviabat.  Verumtamen  magnitudo 


uinuiis  Jacub  ud  Kacllcli-in,  iiuii  cial  aniur 
cariialis  pra'duiiiiiiuns,s('(|  iiuliiiulis  c(  i|Ui)- 
daiiimudi)  iiiui  italis,  (piamvis  iiuii  upurlciit 
ciiiii  c.\cusurc  ut)  udiiiissiuiic  \cniulis  cul- 

pit\  1)1.1  if(jnt'  lul  Lnltnn  :  hn  niilii  n.iiirciit 
nictiin  :  ydiu  ciiiiii  cuiijuiKli  cruiil  pcr  iiiu- 
luiiiii  cunscnsuin  Jucul)  d  liailicl  ;  i/nln 
lcinpns  itnplcl itin  c>il,  iil  I nijrcil Inr  ntl  II- 
Ittin,  id  cst,  jaiii  scjitciii  iiiiiii  implcli  siinl 
ipiitiiis  pru  ca  MMvivi.  Jaiub  (piiM|iic  jam 
ci  al  ^ruiitlicva'  a'tulis,  iilpulc  uiluginlii  qiiii- 
tiiur  aiinuriiin,  sccuiidiiiii  llcbra^us,  (piud  ct 
t..yi'a  hic  prubut ;  sic(pic  lcmpiis  fiiil  iil  gc- 
iicraliuni  vacarel,  (jiiutcnus  jii-omissiones 
(liviiiu',.\l)i'uliie  ct  tsuac  faclm.imiilciiiidir 
in  subutc  sua.  Qai,  sciliccl  t..al)aii,  vucatis 
iniiltis  ainictiritin  tarhis  ntl  coni)ivinin,f'c- 
cit  nnptiaSfCt  vcspere  Linin  filiam  introtln- 
a-it,  etc.  Facto  mane  Jacob  viiiit  Liam,  et 
dl.rit  ad  .soccrnni  sntiin,  etc.  (Jitnrc  linpo- 
suisli  mi/ii  ^  id  csl,  ciir  ila  iiic  deccjiisti? 
liespondit  Lahan  :  2s'un  esl  in  loco  noslro 
consacti/ftinis,  nt  minores  ante  trailanius 
ntl  iinptias.  tta  I.,at>aii  versulus  s<!  excusa- 
vil;  tanien  ex  alia  causa  t^iam  inlroduxit 
ad  Jacob,  videlicet  u(  facer(!t  euni  adhuc 
septem  annis  sibi  pro  Itachclc  servire,  quo- 
niam  cxperiebatur  oinnia  sua  prosperari 
cx  Jacob  jiiiftscntia.  Denique,  dalo  (jiiod 
cunsiicludo  fucrit  ibi,  scniores  filias  jiri- 
iiio  dari  ad  nuptias,  polerat  tamcn  aliter 
fieri. 

Circa  haec  qua;ri(ur,  an  Jacob  illa  nocte 
I^iam  cognovit  carnaliter.t'^1  dicun(  quidam, 
quod  non,  sed  ora(ionibus  vacabal,  sicut 
Tobias.Alii  probabilius  dicun(,quod  imo,  ToU.ww, 
j)i'irscr(im  (juia  putavit  cssc  liachelem,  ad  •*«'»«'/• 
cujus  amjilcxus  sic  adspiravit,  (amen  de- 
siderio  prolis  ad  Dei  obsequium  educan- 
dsB.  Joscphus  quoque  affirma(,  quod  bciie 
potatus  cognovit  eam.  Secundo  quferitur, 
an  peccavit  cognoscendo  IJam  carnaliter. 
l{csj)ondctur,  quod  non,  quia  ignorantia 
facti  excusat,  diligentia  boiia  adhibila.  Jii- 
cob  autem  vir  simplcx  non  habebat  Laban 
suspectum  de  hujusmodi  fraude,  idcirco 
non  tenebatur  multum  considerare  an  Ra- 
chel  esset.Sed  mirum  quod  lota  nocle  non 


KNAimATin    IN    I  \l'      N\IV    IIKNKSIH. 


AKI 


I  \\l\ 


xw 


p(>l'|)ci)(lil  t'\  t'(tlloi'uli(mr,  liiclil,  iml  sliinli  A  iiDinrn  rjii.s  Iiii/nn,  i/iifns  :  \'ii/il  ItnininuH 

liitMlo,  (|ll(i(|    liicill   l.iii.    \(l  (|ll(t(|  ,l(isc|illlls  liiiniilitiili',11   inrnm.  clc..   iil    csl  |iar\i|ictl- 

iiil,  t|Uiii|   liciic   |itiliiliis  criil,  cl  Nciisiiiiilc  sidiictii  iiic.iiii.  nl|Hilc  (|ii,i  |i,iiiiiii  .1  iiiaiild 

cst  (|ii(itl  l.iii  c\  |i,ili  is  sui  iiironniiliiiiic  (11  |ici  |icii(|iii  aiil  ciikii.  iliiic  riliiiiii  si  111 111  V(i- 

slodivil  sc  |)i'(i  |ioss(<,iic  lti(|iicii(lo  iiiil  iilio  ciivil  Kiilicii,  i|iioil  iiilci  |>i'claliii  riliiiH  vJHi- 

iiiodo  |)i-otli>i'cl  sctnclipsain,  Jacol)  ipKKpic  onis,  tiatn  ilivil  :  Vidil  honiiiiits,  dc.  .\lipic 


iistpic  .1(1  lciiipiis  isliiil  liicial  \  ii';:o.  ct  ila 

putliliiiiitlc  sc  liiiliiiil,  ncc  incrcti  iciilcs  (piii* 

sivil   lilaiidilias  in  uxoii'.  Tcilio  (piiciilitt'. 

iiu  l.iii  riiil  ii\oi'  siiii  poshpiiiui  cain  co^nio- 

vil.  Diccudiiui,  ipiod  luiiluus  coiiscusiis  iul 

tnalritnoniiiin  cxi^Mliti-.  Jacoli  aiilcni  iiou 

couscusil   iii  Liiiin  :  idciico  iioii   Inil   lci;i-  U  isfnni  /;/////.- Doniiitns  cnini  cousolaliii-  mi- 


(iil  Josc|)lius  uariiil)  l.iii  iissidiic  Dcniii  t'o- 
;^'a\  il  |iid  prolc,  ciipicns  siio  placcrc  tiiari- 
lo.  I\iirsnnii/ni'  m/irr/nf  rf  /ir/trrit  /i/inni,rt 
iiif  :  tjiiiin  iiiin  niii/irit  nir  I  hiiii  1  n  iis  lin/irri 
rnnfriniiliii .  id  cst,  ii  Hiicllclc  COtltcmtli.  i't 
ii  tnatilo  nott  liinliim  ciiiari.  i/n/il  rtinni 


litna  uxor  ipsiiis,  (pioiist|uc  iu  i|)Siiui  con- 
scnsil.  Laliiin  V''i'o\al(l(>  tuiilliplicilcripic 
pc('ca\  il,  ucc  l.iii  \  idcliir  possc  cxciisiiii  iii 
lolo,  (piamvis  cxciisclur  a  l;inlo. 

Jni/t/r  hr/n/onuu/ani  i/irnini  ro/ni/if  liii- 

Jiis,  id  csl.  pcf  lios  scptciu  dit^s  cxsiiccta. 

ct  uuplias  cclcbia.  scu  uu|)liai'um  coini- 

vium.ipiod  sc|)tcm  dichus  cousucvit  daii ; 

«7  liaiir  i/iio(jiir.  pula  Uacliclcm,  (/(t/)o  tibi 


scfos  ct  uiriiclos  ac  vilipctisos.  l'orurif- 
ifnr  noinrii  r/iis  .Siniron.  i|llod  ittlci'pi'('tu- 
liir  ainlilio,  (piiii  divil  :  Oiioiiiiiiii  iiiidivit 
iiic  Domiuiis.  clc.  Istiid  aiilcm  Dciis  in  s(; 
ipso  invarialiililcr  iiovil  :  scd  Lia  lo({iii- 
tiir  dc  Dco  uiorc  liumauo.  ct  lorsan  anjjc- 
liis  cjiis  oravit  |)ro  cjiis  rcciindiitionc.  (pia- 
si  compaliciis  conl('m|)tiii  cjus,  cjus^jnc 
aspornaliotUMU.  ipia  aspcrualiiitur  injuslc, 


dc  laolo.  quam  jam  dcdi  lihi  dc  jure,  ^/'o  cofam  Dco  commcmoravit,  iit   iiu[)cli'iii(t 

oprrr  (jiio  srrriturnji  e6  niilii  sr/)tciii  aiinis  {xnitiam  Dci.  Conrrpitijiie  fcrlio,  et  (jennit 
(i/iis  :  ita  (^uod  his  scplcm  dichus  rinilis,  C  (i/iniit  fi/iuin,  diu-itque  :  Xunc  fjuoijnr  co- 

intfabis  ad  cam.  Idco  (lcstc  lliciouymo)  cr-  /i/i/nhitnr   milii  niaritus   mcns,    vidclicct 

faut  (]ui  dicunl.  quod  post  scptcm  annos  tcmporc  oppofluno  posl  dics  puriricatio- 

alios  dofuiivit  cum  ea.  non  ante  :  quod  nis  me?p,  eo  quod  jiepererim  ei  tres  fi/ios. 

tamon  ct  Josc[)lius   dicil.   lujustuin  cuim  Mulicr  cuiiii  iit  inafito  amabilis  pcr  suam 

valdo  fnissot.  vifnin  ita  dcccptum.  lamdiu  prolilicationom .    et    frequentor   pafioudo 

dif lof fc  ah  u.xoro  ([uaiu  incfuit.  ot  qua>  si-  pra^stat   viro    fiduciam.   quod   non   iufru- 

bi  mox  dobohatuf  o.\  jufo.  Acijuirrii  p/a-  oluoso  eam  aecodel.  Ei  idcirro  ajijic//avii 

cito.  etc..  id  ost  ei  quod  Laban  proposuit  nomcn  cjus  Lcvi,  qnod  interpfotatuf  ad- 

sibi,consontiondo  in  Liani,ita  ut  post  sep-  junctio,seu  societatis  iivnvdho.  Quarto  con- 

teni  dios  accipofot  et  Raoholom.  Tandem-  cepit  et  peperit  fi/ium,  et  ait  :  Modo  con- 

(juc  potitus  optatis  uuptiis,  id  (>sl.  usus  fitebor  Domino,  id  est,   nunc  euin   };fata 
concupitis  Uaoholis  amploxihus,  amorcm  D  mente  valdo  laudabo  pro  tantis  bonofioiis 

st'(///('/^//6 /;/•/(>/•/ ///-<r^///^  olo..  hoo  ost.  Ra-  suis.  ot  quia  pugnat  pro  mo.  huniiliando 


cholom  nltimo  suniplain.  quautuin  ad  00- 
pulam  cafnalom.  plus  diloxit  quain  Liam, 
eui  priino  fuit  adiuixtus.  ]'idcns  autem 
Dominus  quod  despiceret  Liam,  id  est.  mi- 
nus  cufafot  do  oa  qnani  dc  Rachole,non  ta- 
men  vir  iiio  tam  bonus  absoluto  dospoxit 
eam.  ajicruit  vu/vam  cjus.  olc.  id  ost, 
apoftioni  ofgani  sexus  fominoi  dodit  ffu- 
etum,  ita  quod  prolos  sequehatuf  ex  ea. 


Raohelom  stofilom,  quae  mo  spofuit ;  ct  ob 
lioc  vocavit  eum  Judam,  quod  interpre- 
tatuf  confossio,  ot  intoUigendum  est  de 
oonfessione  laudis  divinse  seu  gratiarum 
aotione.  Ccssavitque  jmrere,  non  omnino. 
sod  ad  aliquantulum  tempus.  Nam  postea 
pepofit  filios  duos,  unamquo  filiam. 

Pfsetofea,  juxta  spiiitualom  intolligenti-  Sensusspi- 
am,  per  Jaoob  intelligituf  quicumque  Chri-  '■''"^'*- 


Quoi  conceplum  genuit  filium,  vocavitque      stifidelis,  qui  profectus  inde,  id  est,  profi- 


:m 


fc.N.vmiAuo  iN  I  vp.  XXIX  (;k.ne818.  —  aht.  i.xxiv 


ei»(.-tMi)i  ad  t^a  a^iMnla  (|iiai  Kpiritiiulis  imliT 
»uu>i  fi  i-i)iiiiiiittil,  viMiit  iii  li-naiii  oririi- 
lalriii,  i(l  csl,  rc^ioiiciii  t'U«li'strm,  nua»  csl 
(cria  vivciiliiiiii,  iii^rcili  iiioiiicrctiii',  iii 
(|uu  oiiciis  liuis  ii^tcriiu'  fiil},'ct  Hculis  pli- 
iiissiiiic.  Vciiit  i|iioi|iic  III  lci  ruiii  oiiciila 
lciii,  iil  cst,  iioiiiiiic  ct  ic  uil  iiiilituiilciii 
spcctal  KcL'lcsiaiii,scu  ud  iiioiiasticuiii  icli- 
gioiiciii,si  rclii^Mosuiii  prorc>sus  cst  vitaiii ; 
»'l  viil«U  putciiiii  iii  u^ro,  i(l  cst  foiitcin 
Buptisiiii,  scii  Miciiliuiii  Scri|)liiruruiii,f,Mu- 
tiur(iiiii{uc  fliiciitu  iii  ipsu  l'A-(-lcsia,  i|ii!i' 
csl  di^rv  uc  viiicu  l)ci,  (|iiiu  iii  cu  oiiiiiiiiiii 
fructus  virtutiiiii,  cl  spiriluuliiiiii  suuvilu- 
tuiii  sapor  iiuscuiiliif :  iii  ([uu  Ircs  uceubaiit 
gregfts,  id  (;st  iiiullitudo  iii(i[)iciiliuiii,  pro- 
ficiciitiuiii,  uc  pcrfcctoruiii  :  scu  coiijujiu- 
ti,  coiiliiiciilcs.  uc  pricsidciitcs,  in  Kcclcsiu 
s[)iriluulilcr  rcficiuiilur  ju.vlu  pulcuiii  juiii 
pru'luluiii,  c.\  (|Uo  ^(fcj^cs  hi  uduqiiaiiliir, 
vidclicct  juxta  profuiidilulciii  cl  fliiciitu 
Scripluiai,  cujus  os  graudi  lupidc  ciaudi- 
ipetr.n,6.  lur,  utp(jtc  (^liiislo,  (\u\  csl  lupis  aiif^uluris 
Apoc  III,:.  ct  cluvis  I)uvi(l,([ui  cluudil,  cf  iiciiio  apcril  ; 
a[)('ril,  ct  iiciiio  cluiidil  :  ([uoiiiuiii  ciii  viill, 
rcvclul  ulidilu  Scri[)liiruriiiii,  iicc  siuc  cjus 
illuiiiiiiatioiic  habclur  sululuiis  scicalia. 
(Iraiidis  ([ii()([U('  lu[)is  claudcus  Scriplu- 
ram,  cst  intclligcndi  difficultas,  vcrhoriiin 
sacroruin  ohscurilas.  varius  ac  mvslicus 
modus  lo([Ucndi.  Moftsr//(c'  erat,  nt  riinctis 
ori/jHs  (■uiifjri'f/<ttis,c'i:ij/rt'rc'/i/  /ajtidcni,  ctc. 
Ila  nunc  moris  cst,ut  fidclium  grc^^ihus  in 
ecelesia  adunalis,  pra?dicalorcs  ct  pradati 
exponant  cisdcin  Scripturas.amovcntcs  sa- 
xum  ohscuritatis ;  sicque  ovihus  Christi  re- 
feclis,  os  putei  rursus  claudatur.  id  est, 
Scriptura  in  sua  sinccrilale  et  inlcgritale 
relinquatui-  et  custodiatur,  ne  ei  pulveres 
falsitatum  valcant  commisccri,  sed  invio- 
lata  servetur. 

Amplius.quod  per  duas.Iacob  conjuges, 
vita  contemplaliva  et  activa  signenlur, 
commune  et  omnibus  notuin  est.  nec  opus 
est  inde  hic  plura  inserere.  Victorinus 
quoque  martyr  per  Rachelem  non  soluin 
contemplativam  vitam,  sed  et  Christi  Ec- 
clesiam,  sine  ruga  et  macula  exsistentem, 


A  ac  Salvulori  curissitiiuni ;  |i('i  Liuiii  vcio, 
laiii  activaiii  viluin  (|iiaiii  Smiu^mi^uiii,  iii 
([uihiis  fuH-cs  fucruiil  d  miiiI,  inlcllcxit. 
Jucol)  uulciu,  osciilulu  Uucliclc,  [iloruvil  : 
([iioiiiuiii  vir  dcNoliis  coiilcm[ilalivain  vi- 
laiii  iiitiiiic  dili^il,  cl  sihi  (-oiijiixcm  cu[>it, 
('jii^(|iic  diilccdinc  dc^uslulu,  [ira;  ^'uiidio 
uflcriia'([ii('  f,'loria'  dcsiderio  (ilorat.  Oves 
qu()(|U('  liucliclis  u(lu(|uuvit,([uiu  siiiil  ()[)('- 
lu  ([lucduiii  cx  coiitciii[)lulioiiis  perfeclioiie 
|)rof(r('diciiliu,  ([ii:e  vir  c()iilciii|)luliviis  diil- 
cilcr  aiii|ilc.\ulur,  cl  s|)ii'iliiali  coiisolalioiic 

M  iiiiiiif.;il.  |iiMi[)cr  sc[)tciii  aiiiiis  scrvivit  [iro 
Uachclc  Jucol),(|uoiiiuiii  (^hrislifiihdis  se|)- 
tciii  cor[)oruliu  miscricordiaf  o[)ci-a  lihcntiM' 
cxcrcel,  ({uatiMius  ad  conl('iii[)lativai  valcal 
vila*  dccorcm,  (lulccdiii(iii(|ii('  [^crdiici. 

Scd  ([iiid  csl  ([iiod  Jucoh  ad  Huchclis 
umplcxus  uiihcluiili,  Liu  occultc  su|)()osila 
cst,  nisi  ([uod  |)io  ac  sapicnlissiiiio  iiiodc- 
lamine  l)ci  frc([ucntcr  coiilinj^il,  ut  viri  d('- 
voli  ad  coiil('iii|)lalionis  sccreta  silentia  ad- 
s[)iraiilcs,siiic  suo  .scituac  iiisu,  imoquasi 
invili,  ad  alioriim   [)ra'sidciiliain  el  exle- 

G  riorum  cx[)('(lilioiicni  cligunlur  ac  promo- 
vcnlur?  (Jiiihus  su[)('r  hoc  coiKiucicnlihus 
corani  Dco,  divinitus  i'es()ondclui',  ul  iiii- 
[ilcanl  hchdomadam  dierum  copula^  hu- 
jus,  id  est,  ad  tcnq^us  et  congruis  horis 
cxleriora  (lis[)oiiuiil,  alionim(|iic  guheina- 
lioiii  inlciili  sinl ;  sicquc  Uachclcin  (|uo([iie 
adipisccnlur,  hoc  csl,  vicisson  ad  conl('m- 
(lialionis  sublimilatem  atque  dulcorem  in- 
liomittcntur  ac  erigentur,et  in  ahscondito 
vultus  Dei  haurient  ah  eodcm,  quod  sub- 
dilis  locoac  ternporc  opportuno  salubriter 

D  communicabunt  ac  ingercnt.  (juemadmo- 
(liim  aulcm  Jacol)  non  inultum  afficiehalur 
ad  Liain,  lainen  [)i'opter  cjus  fecuudilatem 
amavit  et  ample.xatus  est  ipsam  :sic  devo- 
tissimiviri,  ad  ()ra;lalionem,  externamque 
occupationem  non  afficiuntur  propter  (^as 
sccundum  se :  nihilo  minus  propter  fru- 
ctum,  qucin  Dominoopcrante  cxperiuntur 
se  facere  in  praefatis,  aDquanimitcr  tole- 
rant,  et  intcrdum  libenter  exercent  eas, 
propter  quod  Paulus  :  Goarctor.  inquit,  e  PhiUpp.i, 
duobus,   desiderium    habens   dissolvi,    et  "^'  '*• 


KNAUHATKt    IN    1  AIV    \\\    •iKM.HlH.     -      AUT.    I.XW  '.VM 

rsso  cum    (lliiislo  ;    pciinaiKMc  itiitrin   iii   \  uliriliinilo,  iniMriiini'  Kialidsins   coniiiii  ; 

«'anii'.  nciTssaiiiiin  r^l   |»iti|ilri'  \i»s.  I  inlr  i|nailo,  Jinlain.   ii|  rsl    coiirrssiiMiiMn,    ila 

cl    llciis    \  iilfns   sMncliiin  roiniii   inlcnlio  i|iioi|  snltjnlos   iniliicnnl  ;iil  assnln.iin  lli-i 

iiiMn.  |)alicnliain  cl  laliorcin.  ali|iic  IValrr  lanilationcin.fiialiai  niiii|nr  arlioinMn  :  i|iii- 

nain.   iiiio   cl    palrinain   caiilalriii    riiiiiin  lnis  |iri-a<'lis,  ail    lriii|>iis   pairrc  rcsHanl  ; 

ail  iiirrrioi-cs,  iiiiilliilir^  ros  iliilrissiiiir  \i  i|iiia    iliiiii    \  iilriit    siilnlilos    iii    liiijiisinoili 

silal,  illiiiniiial    rt   inriaininal.  conlciii|tla  actilnis    ln-iir   sianlr>.    iriiinnnl    ai|   con- 

ti(niisi|tir  liicr  ipsos  |)ririinilil  :  rt  lior  pro  Innplalionis  sna'  srcrrlnni  rl  ahilila  cxcr- 

oprir  ipio  sri  \  itnri  snnt  ri  in   aliornin  rr-  cilia\ila>  intcrna'.  illi  iiiii  ipioil  soliiin  prr 

f^iiniiir   rl    r\lri'iori    occiipalionr.    scptcm  sr  ac  siiniinr  iircrssariiiin  rsl.  lola  inrnlis 

aliis  aiiiiis,  lioc  csl,  •'osiiliio  Innpoir  ron  sinccrilalc  ac  <lili};cnlia  iiilcn(lriiti*s. 
V(M'sali()nis  srii  pi  jclatioiiis  ipsoriini.  Poslrrmo.  circa   illiid  ipioil  iliclniii   csl. 

PraMcrca,  Dominiis  viilnis  (|iioi|  \ir  lalis  |{  ipstim  Jacoli  rcmovissc  ah  oir  pnlri  lapi- 

vilam  aclivam  cl  occnpationnii  c\lcinam,  (lcm.assriit  Halilii  l'aiiliis,(jiio<l  <'X|tositorcs 

(piaiiliim  iii  sc  csl.ahliorrct.dal  ci  rnirlimi  llchra'!  dixniint,  pcr  lioc  cssc  pra'ri;;iira- 

c\  ca,  ita  ipiod  primo  ^M^Miit  c\  illa  UiiIkmi,  tiim.  (piod   ali(piis   dc  Jacoh   (l('sccn<l<'iis, 

s<Mi  riliiim  visionis,  hoc  csl  illnminalion<'iii  ^lchcrct   rniKtvcrc    lapidnn.  id   osl   conlis 

alioium  ii\  lidc:  scnmdo.  Simcan  scii  aii-  diiritiani.ct  adaipiarc  omiirs  grcf^rs  :  tpiod 

ditioiirm.  id   rsl   ohrdiniliaiii  cornmdiMn,  \idniiiis  in  (ilnislo  complcliim.  (pii  a  co;- 

ila  cpiod  anrihiis  cordis  aiidicndo  (pia'  Dci  dihiis  clccloium  altstulit   intcriorcm  <luri- 

sunl.  p(M'  ohcdinitiam  implcnl  audilaitcr-  tiam,  coscpic  adaipiavit  cx  aipia  cl  Spiritii 

lio,  l.,ovi  scu  coujuiuiioncm,  hoc  csl  iinio-  Sanclo.  scu  graliarnm    riucutis,  cl   imhic 

ncni  ipsorum  cum   Dco,  cui  crodondo  ot  sapiouliio  salutaris. 


ARTICULUS  LXXV 


EI.UCmATlO    CAIMTULI   TRIO.ESIMI    :    CERNENS    AUTE.U    RACHEL,    QUOD   INFECUNDA    ESSET. 


PUOLIFICATIO  Jacoh  cx  aliis  suis  uxo-  C  propria  potius  doluisso  sterilitalo:  noc  Scri- 

ribus.  cousoquoulor  doscribilur.   Civ-  plura  iiividiam  sic  solet  acciporo.  Deuique 

iiois  aKtcm  Rachcl  quod  infccxiHhi  csscf.  non  oportol  Hacholom.  imo  uoc  ojus  soro- 

invifUt  sorori  siiiv.  Aliqui   dicuut.   quod  rom,   a  solitis  muliorum  passionibus  ex- 

sumoudo  iuvidiam  proprie,  prout  esl  vi-  cusare.   quamvis    bcnc   fiuioriut    cursum 

lium  ol  tristitia  do  bouo  seu  prosperitalc  suum.   Jaiu   cuini   piioliabitum  est,  quod 

allorius,  uou  invidit  sorori,  quia  uou  do-  Hachcl  Liam  coutompsit.ot  infra  patobunt 

luit  do  lioc  quod  illa  filios  ijounavit  :  sod  coutouliouos  et  «mulationes  earum  ad  iu- 

invidit  oi.  sumcndo  cxtonso  invidiam  pro  vicom.  \am  ot  raro  bene  concordant  ejus- 

trislitia  do  proprio  defectu.  per  conipara^  dom  viri  uxores.  Potius  ergo  reor.  quod 

tionein  ad  alium.defectum  liujusmodi  non  Rachol   invidit  prosperitati    suae  sororis, 

habenlem.  Sed  istud  uon  videtur  litterse  quam  habuit  in  eoncipiendo  et  pariendo 

consonaro.  qute  absoluto    testatur.   quod  D  tot  filios.inquanfum  sororis  fecunditatem 

invidit  sorori  suce.  Talis  quoquo  tristitia  appendit,  ut  sui  minorativam  ac  confusi- 

laudabilis  est,  nec  propter  eam  dicta  fuis-  vani :  et  quod  sorori  suee  fuit  concessum, 

set  Rachel  suse  invidisse   sorori,  sed  de  doluit  non  potius  sibi  esse  collatum.  lusu- 

T.  1.  22 


338 


tNAHIlAIIO    l>    CAI*.    \X\   UK.NKltlH. 


Alti.    l.\\\ 


|>»M'  fx  itassiuiic  illiu>  iiivuliu^  iiruliutiui>i- 
liliu'  tlixil  lunrifii  sui)  :  iJu  luilu  lili,-,ii\,  l)i 
fst  filiu^),  iiM-  iiiipiit^KiiaiKiu,  iiul  sait)-iii  u*i 
ilir  |)iM'tiiieiileiii  iofu  iiu'i,  ulii>t/ui  min-iar 
\\vdf  tri^titia  :  quu  cuiislul,  i|uuiii  riM'V*'iil«*i' 
upluvit  prultMii  rx  \ii-u  suu  ;  iicc  fuil  lieii^ 
1'latiuiib  cuiiUMitu,  s)'ii  fructuiii  (|UU'sivil 
ruiijugii. 

Ciii  i/itfim  rfspo/ii/if  Jnfiili.  Atl  iiiai  ituiii 
iiuiinjim  sprctut,  u.\oi't'iii   iTruiitiMii  ruiii- 

y-./yAM.  V   |)tM'»*,  iiifuiinaii*  ac  nij(tM'f,  quiu  vir  LU|)Ut 
■'  )'«.!   iiiuii«'iis.    Viii  (|Ui>(iU)'  iiuiuruiitiM-   cl 

L'uiiiiiiuiiiti'i-  ^uiit  iiiuli)'!  it)iis  i-uiistuiitio- 
i'«fs,  ai;  iiiu^'is  piudtMitcs.  ilu)C  etiaiii  iru 
Jucul),  fuit  ira  p«M'  zciuiii.  Nu//t  i>rit  Ui-o 
fiju  sui/i,  i/iii  jiricarit  tc  frurtu  cc/itns 
tuif  quusi  dicat  :  Tu  ItHpuMis  iiiilii,  quasi 
cgo  iiislar  U«m,  pussciii  It^  iiuluraliter  ste- 
riliMn,  sup«M-iiulurulit«M-  iinpru;^'uar«',  aut 
tjuasi  e.v  |)arte  iiiei  esset  lua^  inlVcuiDlalio- 

iVfl«j/.v,  nis  defectus.  Sic  et  r«'.\  Isruel,  leclis  lit- 
teris  sibi  u  rej,'e  Syriu^  inissis.  ut  curarel 
.Nuaiiian  u  iepra,  scidit  vestiinentu  sua,  di- 
cens  :  Numquid  Deus  ego  sum.  qiiia  iste 
inisit  ad  me,  ut  curetii  liominetn  a  lepru 
sua  ? 

At  illa  :  Haheo,  iiujiiit,  fui/tula//i  no- 
mine  Bala//i  :  (juain  Laban  dedit  Kacheli 
quando  conjuncta  esl  Jacob;  i/irjredcrc  nil 
illatn,  id  est,  duc  eain  u.xorem,  et  maritali 
uffectu  eam  cognosce,  ut  pariat  super  tjc- 
nua  mea,  hoc  esl,  qualenus  filios  ex  ea 
generandos,  ponam  in  sinu  meo  et  super 
genua  mea,  quasi  nati  essent  ex  me.  Dc- 
diti/uc  llli  Bnlti/n  i/i  cn/iJKgiu/n,  non  in 
concubinatum.  Ex  quo  probalur,  quod  vc- 
raciter  fuit  conjux  ipsius  Jacob,  quamvis 
minus  principalis  :  alioqui  Jacob  jain  u.\o- 
ratus,  adulterium  perpetrasset  cum  Bala, 
ad  quod  u.xor  sua  principalis  non  poluit 
eum  licentiare.nec  liccnter  rogarc.  .\liqui 
tamen  dicunl,  quod  non  fuil  uxor  ipsius 
Jacob :  unde  in  Scholastica  historia  fertur: 
Dedit  ei  Balam  in  conjugium,  non  in  uxo- 
rem,  sed  ut  ei  jungerelur.  Et  isti  dicunt, 
quod  ex  dispensatione  divina  Jacob  hoc 
licite  fecit.  Verum  nec  textui  noc  rationi 
videlurhoc  consonare,quoniatn  manifeste 


.\  liubctur  III  li;.\tu,  ipiutl  dcdil  )'atn  Jucob  in 
)'t)iiju>,Miiiii.  .Nc)-  l))'ii^  l)'gilui'  iii  Scripliii-is 
u)lull)-riuni  ii(-cnlius<«c  uli({uu  (iis|)('iisutio- 
iie.  .Viiipiiiis,  .\iigiistiiius  ait  :  Pro  (M-iiiiine  Autt.coniru 
giaiidi  ))l)ji(-iiiiiliir  Jacob  (piutiioi-  nxores.  ,.^|,^,^„ 
(Jiio  cuiislul,  (piud  sccuiidiiin  .\ugustiiiuiii, 
liulu  istu  ct  alia  lainiila  numiiie  /«'Ipiiu,  )l«; 
ipia  iiifra  liabcliii'.  fiicruiit  iixurcs  Juiob. 
.\il  (pKxpic  .\it>^ustinus,({U()d  (-unjiiguli  jii- 
rc  scrvutu  ucccssit  ud  cas. 

(Jutf,  i/i(jrcssii  nil  sc  viro,  co/tccj/it  ct 
j,ij/c/it  /Hinitt.  /Ji.ritt/uc  litu-ficl  .'  Jutlica- 

\\  rit  nii/ii  l)o//ii/ius,  id  est,  |)ium  jiidicium 
fccit  inilii,  et  e.mudivit  vtwc/ti  inea/ti,  id 
cil  uralioncm.  da/ts  inilti  filitiin,  siiMll 
rugavi  citiii  :  filiiim.  iii({itaiii,  adt)|>livum, 
iiuii  naluraiciii,  (|uia  fiiios  uti('illa'  tiicu) 
decfcN  i  inilii  iiil()|)liirc  iii  filios.  /dcircn 
ti/ipcUacit  no/ncn  ejus  Dan,  (juod  inler- 
|)t'('lalui'  judicium,  ({itoniatn  dixcrat  :  Ju- 
dicavit  Domintts,  ctc.  Iiursti//tt/itc  /iala 
ciiiicijiic//s ,  jic/icrit  altcruin  filiutn,  jiro 
ijtto  ait  Rac/icl  :  ('oinjuiravit  ine  Doininus 
cttin   sororc  7nea,  et   invaltci,  id   est,  assi- 

(1  milavil  ttte  sorori  meu},  iii  hoc  qiiod  jam 
liiibco  filios  sicut  et  illa,  quatnvis  iioii  ta- 
les,  videlic(;t  natiirales,  nec  numero  jiares 
cittn  ttatis  illiiis.  Vocnvitfjne  eurn  Ncji/tt/tn- 
11,  ({ttod  intci'i)r(;lalur  coin[)aratio,  quoniain 
dixil  :  Cotnjiaravil  ine  Dominus,  etc.  Por- 
ro,  secundum  Lyram,  in  iicbrffio  habetur, 
Addilione  Dei  addita  sum  cum  sorore  mea : 
quasi  dicatur,  Deus  addidit  mihi  aliuin 
filiuin.  Sed  Habbi  Paulus  conlradicit,  In 
llcbrspo,  inqtticns,  non  habelui'  hic  dictio 
quu"  sonat  addilionetn,  sed  conlroversiam 

D  seu  contentionem  ;  et  est  littera,  Conten- 
tione  Dei  conlendi  cum  sorore  mea,  et 
invalui  :  ut  sit  sensus,  Contendi  cum  so- 
rore  mea  super  habendo  filios,  (!l  invalui, 
quia  jam  habeo.  Unde  quum  dicitur  in 
(jlossa  interIineari,quod  Ne{)hthali  dicitur 
a  conversione,  videtur  esse  error  scripto- 
ris,  debuissetque  scribere,  A  controversio- 
ne.  Hsec  Paulus. 

Sentiens  Lia  rjuod  parere  desiisset  per 
lompus  notabile.  ita  quod  tiinuit  non  con- 
cipere  amjilius,  Zelp/tani  ancillain  suani 


KNAHKMId    IN    t  M-      \\\    l.l.NKSIM.    —    Alll       l\\>  .'l.'l'.l 

inoritn  frii<fii/it  roiiiii^riii.  iiiiiliiiiN  iii  lior  A  mri  fnfrris,  i<l  i>l  iiiilii  altsliiliTiM  f  Kx  llor 

soroiis  sn;i>  r\rin|iliiiii,  r\  ilrMilci  iniii    liii  |iiili*l ,  i|iioi|  ri-niinii'  istii'  proiiii'  riKTiiiil  ml 

tiriis  soholis  aiiiplioiis,    (Jnn   /,rl|ilia   /«'s/  roiitcnlioiirs   ali|iir    ilisrMnlias,  rt    alii|iio 

i'(Hifi'/)tiiiti  (•(/.;//(•  /iliiim ,  (fi.rif   l.ia  :   /r  lics    passionalc  loipirliantiir   ad    iiiMrrin. 

firifrr.   Iiof   c^l,  pto^pcic   accidil    inilii    iii  U.iclicl  aiilciu  iiiin    piinipnit    propric   i|»si 

lioc,  ipioil  ancilla   nic.i   pcpci  il  niilii  liiinc  l.iip  inaritiiin  sniiin,  scil  Jacol*  piiiiio  ron- 

riliuni  iiilopli\  iiin   c\    inco  inaiito.    Ht  iif  scnscial  iii  Itacliclcin.cl  c\  iiiajorc  iul  caiii 

(•//•(•(»  roriirit  /loinrn  rjii.s  (iiiif,{\\nu\  iiilcr-  aircctionc.  lilicntiiis  ciiit  cniii  ca.  Niini  Hii 

prclaliir  rclicilas.  I*rfirrit  iiiiiUjnr  /rl iihii  clid  noliiil  inaniliii;ioiiis  illas  violcnlci  \c| 

iiltrriini  rilinin   ;    ili.rit,/iir    l.i,i,  (piia    do  iniiistc  anrciic,  scd  iirrcctiiusc  io^'a\it  ac- 

inina   inalris   pU(M'i,   cl    ila    ipioilaininoilo  ii|icii    pailcin   cainiii.   Iliiipic  ilixii   :  |'a- 

priucipalis   luatcr   ipsiiis  :    proptcr   (|iio(l.  ininnc.   clc..   iil   ol,  \iilcliirnc    lihi   ipiod 
|)Ucro  ualo,  locnla  cst.  ac   si   j)crsoualilcr  H  rcccris  luilii  |)arviuii  iiijiiriain.  |)ra'ripicii- 

pc|)crisscl,  c!  pucro  uoiucn   iinposnil.  Ila~  do  inilii  inariluiii.  uisi  <^t   islain  addiis.  nl 

(pic  ili.\il  :  //<»(•  cst   /»/•(»  lir,iiiiHili iir  III, •ii,  lollas  lilii  iiici  inauilra^oras  ^  Ait  l{ii,li,l  : 

iil  csi,  ad   l)caliricalionciu   incam  courcrcl  l),iriiiinl  trrniii  Imr  iiiulr  /irn  iiiiiiiifriii/n- 

parlus  islc.ila  ipiod  a  rcniinis  (|nasi  licala  ris  filii  tni,   lioc  cst.  proptcr  (loiialioiicin 

landabor.  Idci)  snl)dil  :  luiitiim  i/ni/i/tr  mr  hanc   la\cotihi    illnd. 

ifirrnf  iiiiifirrr.^i.l^ro/ttrrrn  n/t/irffiioit  riim  C.irca  lioc  aiiipii  ilicuut.  (piod  Jacoh  dc- 

.l.siv.  (pu)d  iutcrprclalur  hcalus.  Kccc  cpiau-  hnisscl   illa   noclc  cuiu   Uacliclc   doriiiirc, 

Inin  liicc  riMuina  apprctiavit  ninllilndinciu  sciiindnin  ciicnlnin  rcddcndi  dchituiu  siiis 

prolis.Scd  ipinin  sil  uon  lariiin.  nci' valdc  nxorihns  :  Uachcl  vcro  annnil  ul  doriuirct 

magnuni,  iil    nna   miilicr   liahcal   qualnor  cniii  Lia  :  (iiiod  (piaiuvis  lorsilan  ila  riiit, 

lilios  ualiiralcs  lcuitiiuos.  diios(pic  adopli-  csl  laiucn  iuccrtuui.  Kursus.  (|iiamvis  crc- 
vos,  imo  (Hiniii   uuiilic  pcssimic  mulicrcs  C  dcuduiu  sil.  (juod  Jacoh  vir  juslus  siuf,Mi- 

hah(\inl   lilios  lunllo   i^luros,  cui'  Lia  pro  lis   rxoribus  vicissim  rcddidcril  dcl)iluui. 

his  scx  liliis  di.xit  sc  a  mnlicrihus  hcalili-  iiou  lamcu  vidotur.ipiod  iii  hoc  servavcrit 

caudaiu  ?  Ucspoudctur.(pu)d  i|>sa  coi,Mio\  il  ccrlum  |)ar(MU(juc  circulum  :  alioipii   Lia 

viii  sui  viiiulcs.  cl  (pu)d  [)rimoi;t'uila  ruc-  nou   luisscl   couqucsla  \iium   suum    sihi 

ruut  (^i  collala.  heuediclioncsquc  Ahralur  esse  prsereptum  a  sua  sorore,  nec  mercede 

et  isaac  desuper  laclas.  iu  posteris  Jacoh  hac  condu.xisset  maritum.  nec  tam  impor- 

esse  impleudas  :  ideo  niaiiuum  valde  rc-  luuequodammodo  adspirasset  ad  ejus  am- 

pulavil  hahere  ex  eo  tol   lilios.  seque  oh  plexum.  Idcirco  apparet  dicenduni.  quod 

hoc  b(\Uincaudam  a  mulicrihus  ridclihus  ex  (pio  Jacoh  primo  et  directe  couseusit 

hoc  ipsuui  sciculihus.  iu   Uachclem,  nec  e.x  se  ipso  intendchat 

E(/re.^sus   autriii  Ruheu    tempore  nies-  accipere  alias,  ideo  Rachel   fuit  quodam- 
sis  trifieeie.  quando  Irilicum  metilur.  in  D  niodo  principalis  uxor  ipsius,  et   hahiiit 

agruiH,  sicut  pueruli  soleul  iiheuter  per-  quoddam  domiuium  iu  corpore  ejus  prse 

gere  ad  inessores  :  Ruhen  autem  primoire-  ceteris  :  ideo  Jacoh  frequentius  cum   ea 

nilus  Jacoh  ac  Lia^.   fuit  jam  aii([ualilcr  dormivil.pra^sertim  quia  et  pulchrior  fuit, 

giandiusculus  :  reperif  maudragoras,  qute  ct  carior  ci  ;  et  ita  quasi  locavit  corpus 

sunt  poma  pulchra  et  odorifera.sed  insifK-  sui  mariti.in  quo  hahuit  polestatem.  nocte 

ddi ;  quas  matri  sns^  Lia'  detulit.Dia-ifgue  ista  suae  sorori  pro  pomis    prgefatis.   De 

Raeliel :  Da  milii  partem  de  mandragoris  quibus  loquitur  Augustinus  :  De  hoc  ge- .\u-.contra 

filii  tui,  id  est  aliqua  ex  pomis  his  tibi  a  nere  pomi  scio  aliquos  opinari.   quod  si  ^»"*'>||"- 

Ruben  allatis.   Illa  respoudit  :  Paruinue  comedatur,  conferat  feminis  sterilibus  fc- 

tibi  vnfetur  quod  prwripueris  maritum  cunditatem,  et  ideo  Rachelem   pro   mau- 

meuni  mihi,  nisi  etiam  mandragoras  filii  dragoris   supplicasse  :  quod  veruni    non 


•»'. 


J'lO 


E.NAHHAIiO    IN    t:AP.    \X\   GKNKSI8.    —    AHT.    I.XXV 


ui-bitroi',  i|iiuiii>i>  vl  si  tuiic  coilL-episscU  ; 
iiuiu-  vtiro  i|uuiii  l)oiiiiiiu<)  «Itiiloiit  (U  pm- 
ItMii  |iost  ulioi  liuos  |mi-tus  Lia3,  iiullu  (;st 
rutio,  ut  lalt)  (|uiil  tU;  iiiuinlru^oris  suspice- 
iiiur.  (Juuiii  fiiiiii  viilisiiMii  tiu^c  poiiiu,  it 
|iii»|)ttM'  scriptuiuiii  liuiic  (^rutulurer  (|uod 
iiiilii  orcui-rissfiit,  iiuturuiii  ooriiiii,  quuii- 
tuiii  |)otui,  pi-rTtcrutuliH  suiii  ;  (;t  coiiipcri 
cu  (fsse  pulcliru,  suuvroliMiliu,  scd  suporo 
iiisipiilu.  i\\iv  (M-^t)  ou  tuiituiii  coiicupierit 
Huctiel,  iioii  vitluo,  iiisi  proptcr  eoruiii  ru- 
ritultMii  ct  oiloris  jucuiiililultMii.  tlujc  Au- 
^ustiiius. 

Jifdfitntii/uc  lul  oespera^iiJaioh  dc  aijro, 
tyressa  est  in  ocrursuin  ejus  Liu,  cl  ail  : 
Ad  me  intrahis,  quia  inn'cede  cDnduxi 
te,  etc.  Et  exaudivit  Deus  prcccs  ejus, 
vitltdict/t  I..iit"i,qua)  oruvit  iiittMile,  ut  iiocto 
illu  iiiiprii'j,'iiar(;tui-  a  coiitorali.  Sicqiic  aii- 
li-  actuiii  illuiii  iiialriiiioiiiajrni,  ail  tlcvo- 
tioiiciii  sf  ilcilil,  rrucluin  copiila'  u  tJco 
consequi  cupieiis  ;  iiec  e.\  lil>iiliiie,  sed 
prolis  cupiiliiit',  ad  t)ei  lionoiein  iiulriea- 
diB,  aiiiple.xutu  est  viruiu.  ('oncepiti/uc,  ct 
peperit  filiuin  f/uintuin,et  ait: Dedit  Deus 
tiicrccdein  meain  laih!  :  lioo  csl,  pro  pia 
iiitciilione  lial)ciidi  piolem  cl  humilitalc, 
quia  coiijuiixi  viro  mco  ramiilam  mcam, 
iiMiiuiieravit  iii('l)oiniiius,daiido  inihi  huiic 
filiiiin.  Appcllauitque  noinen  illius  Issa- 
e/frtr;qiiod  intei-prctalur  rnerces,videlicet 
quia  filiuin  ilkim  i-ej)utavit  sibi  a  f)eo  pro 
mercede  rei  prtprata.'  concessnm.et  ilcm 
quia  viri  ingressum  ad  se,  conduxil  mcr- 
cede.  Rursus  Lia  concipiens,  pepcrit  sex- 
tum  filiuin.  VA  quod  ait,  Rursus,  referen- 
dum  est  ad  verbum.peperit,  non  ad  filium 
sextum,  qucm  nunqiiam  anle  genuerat.^/ 
ait :  Dotavit  inc  Dcus  dolc  bona  etiain  Jinc 
vice  :  id  est,  pretiosuin  inunus  nunc  con- 
tulit  mihi,  utpote  filiuin  isliiin,  quoniam 
filios  prce  omnibus  muudi  diviliis  diligo. 
Hinc  inagnuin  el  amandum  est  matrimo- 
nium,  proptcr  frucfus  sui  preliosilalem, 
quamvis  virginitas  praeferenda  sit  ei.  Si 
enim  ager  aul  vinea  magni  rcputatur  va- 
loris  proplcr  blada  seu  uvas  quas  prolert, 
quanto  magis  conjugium  quo  homines  pro- 


A  duiUlilur  '.  Idiirco  ujijicllacif  nuincn  ejus 
/ahuliin,  tpioil  iiittM-|)rt;talur  liabituculum, 
iium  ili.Kit  :  inccuin  erit  inuritus  meas,  id 
est,  iiiilii  coliubilubit.  Tuineii  iii  libro  No- 
miiium  llcbruicorum,  /abiilon  iiiUM-prela- 
tur  violeiitiM-,  flu.xus  noctis.  l'ost  i/uem 
pc/icrit  fitiam  nominc  Dinam  :  el  illt(;i'- 
piclutiir  cuiisu ,  (iiue  i;lium  postmodum 
fiiit  cuusu  jurgioriiiii  iii  Sichiinis,  ut  pu- 
tebil. 

licciirdatas  i/iioi/uc  Dominus  liachelis, 
id  est,  pit;  o-ittMideiis  se  miMiiorem  ejus, 

B  i'.raudinlt  cam,  t!lc.,  (ju<e  ussidiic  |)reca- 
batur,  iit  DtMis  ilai-(!t  ei  fecundilalcm.  I)i- 
ilircral  qiiipj)!!  a  viro  suo,  (lualittM-  Deus 
concesseiul  Saru!  alquc  llebeccje  su[)(!i-iia- 
turalt'iii  piolificalionem  :  |)(!r  tpiod  aniina- 
la  fiiil  tta(-li(!l  ad  oranduiii  pn)  hac  rt!,  ad 
(|iiod  ci-t!dilur  (!tiain  ipse  Jacob  eam  ad- 
monuisse.  Quit'.  conccpit ,cf  /icjicrif  filiuin, 
diccns  :  Ahstulit  Dcus  o/iprohrium  ineum., 
id  esl  st(!rililalis  confusionem,  tpiia  luiic 
erul  confiisibile  vaide  iioii  actiuirere  fru- 
cluin  connubii,  propler  hominum  forsan 

G  puucilatem.  Creditur  quoque,  quod  Jacob 
()atriarcha  docuil  coiijuges  suas  cullum 
tinius  V(!!-i  Dei,  (!l  fulurum  Chiisli  adveii- 
tnm  ac  iiicarnatiouem  cx  semiiie  suo,  sicut 
jam  dicliim  fuit  ad  euin  :  idcirco  femina3 
ejus  vehemcnter  optabant  fecundari  ab  eo ; 
cl  iioii  fccundari  cx  eo,  rcpulabant  sibi 
grande  opprobrium.  jF^  vocavit  nomen  ejus 
./iiscph  :(\m)d  uno  modo  interprelalur, sine 
opprobrio,  sccundum  Chrysoslomum  su- 
per  .Mallha!um,  quoniam  dixcral,  Abstulit 
Ueus  opprobrium  ineuin  ;   dicens  :  Addat 

D  mihi  Dominus  filium  alterum  :  idcirco 
Joseph  alio  modo  inlcrpretalur  augmen- 
tum  seu  addilamenlum. 

Dcnique  in  Scholaslica  recitatur  histo- 
ria  :  llis  di(!bus  faclum  est  diluvium  par- 
ticulare  in  Achaia  ;  tuncque  apud  lacum 
Tritonidem  apparuit  virgo,  quain  Grseci 
Minervam  dixerunl.  Iltcc  multas  invenit 
artes,  el  inaxime  lanificium  ;  qucTC  etiain 
dicla  esl  Pallas  a  Pallene  insula  Thracia>, 
in  (jua  fuil  nulrita,  vel  a  Pailanlc  gigante, 
quem  inlerfecit. 


Iii'n.   XXI, 
1,2;  XXV, 21. 


KNAHHAIln    IN    lAI'.    \\X    liKNKHlS. 


\ltl      I  \\V 


m 


AuK     ili 
Clvil     l)<'i 

\M,     ]'«. 


r.irni  lin>i'  niiiPiiliii',  i|iiiilil<'r  i'vciiscliir  A 
i|liO(l  Jaroli  ilii\il  lol  foiijiigrs.  .\il  i|iioi| 
|)iil<*l  r(<s|)onsio  (>\  dictis  in  (Aiiositioiic 
riVd.vM.i.  circa  conjii^'iiini  .Miiali:i'  ciiiii  .\^ar,  \i 
vciilc  cjiis  conjii^'('  Sara.  Iliiic  .\ii^'iisliniis 
lo(|iiiliii'  :  \<l  iiiKiin  acci|iicn(iaiii  vciicial  : 
scd  i|iiiiiii  ci  allcia  liii^scl  sii|i|i(»ila,  iicc 
ipsain  (liinisil  (|iia  ncscicns  riicral  nsiis, 
iic  \i(lci'clnr  cain  Indiliiio  lialmissc  :  cl 
lioc,  lcinporc  illo  (pi.-iiido  iiiilla  lc\  prolii- 
bclial  |)lni'cs  lialicrc  ii\orcs  caiisa  |n)stcri- 
lalis.  Niillani  pctiil  iii^i  iiiiaiii,  iicc  iimis 
cst  pliirilnis  nisi  f,Mj,MUMida'  prolis  orriciu  :  \\ 
iKU'  ancillas  sninpsisscl.  iiisi  iixorcs  id  lla- 
j;ilass(Mil.  ipia'  polcslalcni  corporis  virisiii 
liabclianl  lci,Mliniain, 

S(>d   coiitra    isliid   objiciliir,    (piia   vidc- 
tiir  coiilra  naliirai(Mii  riiissc  l(»j,'ciii.(pia'  di- 
ctat,  iil   iiiiiciis  iiiiica'  nialriiiionialilcr  so- 
cicliir  :  cl  (piaMHMidiiiii  csl  circa  lioc.aii  t\c 
lciit'  iialiiraii  oxsislal   unilas  iila  conlora- 
lis.  .\d  lioc  siipcr  (piarluni  S(Milciiliaruiii 
sanclus 'riioiuas  rcspoudct  :  Naturalis  cou- 
coplio  hoiuiui  iudila.  qua  ad  oporauduiu 
oonvoniouliM-  dirii;:ilur.  iox  ualiiraiis  voca-  G 
lur  :  idoirco  quod  iacit  acliououi  liouiiuis 
suodohilo  fiui  iucouvouiouloui,ost  coulra 
lc^iroiu  iiatura\  Polost  auloui  aclio  osso  iu- 
couviMiious  taui  priucipali.  qiiain  socuiula- 
rio  fini  dupiicilor  :  priiuo.  fiuoin  oniuino 
impodiondo.  sicut  niiuia  conioslio  sanila- 
lciu,  qiuv  osl  fiuis  incdicinjip,  corruinpil  : 
socundo.    iudocoutiaui    aut    difficullalcin 
circa  fiiKMii  acquirouduui  causaudo.ul  co- 
mostio.  quautuni  ad   loiupus.   inordinata. 
Qiium  igilur  actio  finom  principalom  aut 
socundarium  directe  impedif  seu  corrum-  D 
pit.  luuc  proliibclur  por  prima  prjecepta 
logis  naluicT:   si  vero  hoc   facit  secundo 
modo.  tunc  prohiiiolur  per  socnuda  logis 
naturalis  praxn^pta.  qufp  derivantur  et  eli- 
ciunlur  ex  priniis.quemadmodum  couciu«- 
sionos  ex  prspmissis.  Principaiis  autem  fi- 
nis  niatrimonii,  est  procreatio  et  educatio 
proiis  :  et  h»c  actio  competil  homiui  ox 
natura  sui  generis.  quia  convenit  etiam 
brutis.  Socundarius  voro  matrimonii  finis. 
osl  communicatio  conjugum   in  operibus 


ad  doinc^licain  \ilain  pci  linciilibiiH  :  ct 
lia'c  c(in\ciiil  iKiiniiii  cx  iialiini  siia  h|)c- 
cifica  1'iii'rii  lciliiis  inalriuKiiiii  fiiiis,  csl 
significarc  (iliiisli  ahpic  j.cidcsia'  iinilii- 
liMii.  111  (pianliiiii  csl  saciitinciilnni  c\iiii 
^'clicii'  loffis  ac  ^raliii'  :  cl  coinpclil  hotiii 
iii.  iii  qiiaiitiiiii  csl  chrislianiis.  i'|iirulilas 
cr^o  nxoriiiii,  priiiiniii  iniilriinoiiii  riiicin 
non  lollil  oiiiniiKi.  rniis  clcniin  \ir  polcsl 
jilurcs  fciiiinas  iiMpiicgiiiirc,  cl  prolcs  cii- 
riini  iinlriro.  Sccundiiin  vcro  iiiiili  iiiionii 
riiicin  iiiiilliiiii  iiiipcdil,  (piiiiii\is  ikiii  pc 
iiiliis  loliiil  riiiii.  Niiiii  iiiiiis  vir  pliiribiis 
iixoribiis  salisfaccro  iicipiil  :  ol  comiiiiiiii- 
ciilio  pliiiiiiiii  iii  iiiio  officio,  paril  lilcin, 
ilii  ipiod  si(  iit  figiili.  ilii  iixorcs  iiuiiis  si- 
niiii  rixanlur.  'rcrliiiiii  aiiloin  malrimonii 
fiii(Mii,i|iii  csl  sigiiificaro  unitatoin  (Ihrisli 
aUpio  Kcclesia'.  pluralilas  u.vornin  pciiilns 
auferl.  Ex  qiiibus  palet.qiiod  nxoruiu  piii- 
raiilas  sil  qiiodanimodo  conlra  iogom  na- 
lurir.  ot  (juodammodo  uon.  ^od  quod  iiua 
muiior  iiiiboal  iiluros  luaritos.  esl  contra 
prima  naturaiis  legis  pr.Tcepla.quia  ox  hoc 
sequcretur  incertitudo  prolis.  quanlum  ad 
patrem  :  idcirco  nunquam  permissum  cst 
hoc  ulla  loge  aut  consueludine. 

Doiude  quforilur.  quare  et  qualilor  un- 
quam  licuit  piuralitas  iiia  uxorum.  Hospon- 
dclur.  quod  ex  quo  non  esl  contra  prima 
naluralis  legis  prsecepla.  idcirco  per  dis- 
pensationem  summi  .\uctoris  totius  natu- 
rae  ac  legis,  aliquando  licita  fuit,  duin 
sciiicet  multiplicatio  iiominum  neccssaria 
fuil  ad  consorvaudiim  cuilum  divinum. 
Socundaria  namque  iegis  prjccepta  opor- 
tet  aiiquando  variari.  secundum  diversita- 
tem  conditionum  hominum  in  personis.lo- 
cis,  temporibus,  seu  circumslantiis  aiiis.  Et 
quoniam  lex  de  nnitate  uxoris.  iion  est 
inslilula  humanitus.  sed  a  Deo,  qui  dixit 
per  Adani,  Eruut  duo  in  carne  una  :  id-  Ce».  n. 2*. 
circo  contra  eam  solus  Deus  potuit  dispeu- 
sare,  qui  in  Patribus  sanctis  hoc  fecit  per 
inspirationem  internam,  et  illorum  exem- 
plo  ost  ad  posteros  derivatum.HffcThomas. 
Hinc  ail  Magister  libro  quarfo.  distinctio- 
ne  33  :  Quieritur  de  antiquis  Patribus.  qui 


3^i  K.NAHHAIIO    IN    1  Al*.    XXV    GK.NKSI».    —    AUi.    I.XX\ 

|iliires  lcffuntur  sinuil  liahiiiss»'  iixorrs,  aii  A  impossihilc,  foiisidciah)  piincipali  inalii- 

prciuvt-i  unl.  .\il  (|no<l  iliriiiins,  (|U(i«l  \aiia  iiionii  linc  :  idcirco  pliiialilas  ii.xot  iiin  non 

iitMMiiliir   (li«.pcnsalio  (londiUnis   pro  \a-  fnil   coiilra   priina  naliiralis  lcgis  piaico- 

liclalc    lcinporuin.  Ab  «vxordio  ciiiin    lcin-  pla.  Il;cc   I  lioinas. 

poris  intcrdnos  lantiiin  .Vdaiii  clKvaiii  est  Nntit  ttiUciu  Joscii/i,  i/i.rit  Jiirn/t  sitm-it 

iiiclioaluin  coiijnj.'iuiii.  l*oslca  vero,  qiiuiii  sun,  scilicct   Lahan  :  Dimitti'  me,  nt  /v- 

pcnc  (Muncs  lioiiiinci  laUis  diis  scrvirciit,  rcrtai-  in   iiutrinm,  rf  ai/  trrrain   iiii-ani, 

paucis  iii   Dci  cullu  pciiiiaiiciililius,  a  Dco  iii  qua  iiatiis  siiiii.  l)a  inihi  a.ron-s  rt  li/ic- 

consulluin  csl,    plurcs  uni   viro  conjuiifii  ms  uirits,  hoc  csl,  pcriiiitlc  iil  cos  inccuni 

coiiiuihio,    nc    [laucis   Dci    cullorihus   jicr  |)crdiicain,  iim  i/ai/ias  uxoriljiis  scrvivi  ti- 

inortcin  (lclicicntiluis,cultus  ct  nolilia  Dci  />l.  I!x  |)raH-cdciitibus  coiisfat,  qiiod  Jacob 

iii  iiiundo  dcriccrct.  Ouuin  cnini  cclcris  in  acccpit  l.iain,  posl(|uain  scplcin  aniiis  scr- 

idololatria  dcrclictis,  Dcus  Abialiain  ct  po-  H  vivit  soccro  ;  dcindc  anlc(|uain   dorinivit 

slcr«)s  cjiis  pcr  Isaac  in   pcculiaiciii  popii-  cuiii  Hacliclc,  ol)lif,'avil  sc  ad  scrvicndiiin 

luin  clcf(isscl,i  itc  (pucrcbaliii  iiiiilti|>li('ali()  soccro  adliuc   sc|)lcin   aniiis  :  crf^o  (]iiiiin 

Exud.xxxw,  popitli   Dci   rccundilalc  niiiliciuin    iiiiilla-  iialus  csl  Joscpli,  linili  cranl  aiil  quasi  l'i- 

^,,  ,1        riiin  ;   quia  in  succ«ssionc  saiif,'uiiiis,  crat  nili,  (|naliiordcciin  aiiiu  scrvilii  ;  ct  itcm 

succcssio   rcli^'i()nis  :   idcirco  stcrilis  fuil  conslal  c\  liis,(|n()(l  Joscpli  nalus  csl  iii  li- 

inalcdicta  iii  lcffc  ;  ct  saccrdotcs  tunc  coii-  iic  sc[)liini  aiiiii,a  lcinporc  qno  Jacob  surn- 

juf^io  ulcbanliir,  (pioniain  in  siicccssionc  psil  Hacliclcrn.  Ait  ilii  La/ian  :  Invcniani. 

rainilia^,    siicccssio    fiiil    officii.    Ihcc   .Ma-  i/rafiani  ///  ro/^.s/yccV//  ///o,  hoc  csl,  piurn  ct 

gislcr.  favorabilcin  lc  cxhibc  iiiihi.  Ejpcriincnto 

Si  autcrn  rursiis  objicialiir   pra'dictis  :  ilidici,(/aia/)cne(/i.rcritmihil)ciisprnjder 

Coutra  lcf^cin  nalurajcst  absolutc  ac  pcni-  tc  Labaii  fiiil  idololalia  cl  iniqiiiis  :  idcir- 

tus, ul  hoinosc()blif,'cl  ad  iinpossibile,atquc  C  co  bonodictio  ista  fuil   iniilliplicalio  lcin- 

ul  altcri  dctur,  qiiod  uni  daluin  cst ;  scd  |)()raliiiin  bonornin  ipsiiis  Laban,  proptcr 

hoino  coiitrahons  ciiiii  uiia  iixorc.  Iransfcil  \iiliilcs  Jacob  ci  conccssa  :   idco  non  cx 

iii  cain  sui  corporis  polcslalciii.  ila  (piod  sinccio  ainorc,  scd   proprii  coinmodi  ap- 

tcnctur  ci  rcddcrc  dcbilum  (|iiaiido  pclic-  pctilii,  rogavil  Labaii  ipsiim  Jacob,  ut  in 

rit  :  crgo  cst  oinnino  contra  lcfrem  nalu-  siio  obsc(|uio  pcrrnancrct  diiitius.  Cansli- 

rae,  si   ca  vivcntc,  dct   allcri    niulicii  sui  tnc  mcrcedem  tuain  (juam  dem  ti/ii,  hoc 

corporis  potcstatcm,  qnia  iion   possct  si-  csl.  Iii  ipsc  cligc  qiiid  icmuncralionis  vc- 

mnl  iiliit|uc  rcddere  dcbilum,  si  pelerent.  lis  a  mc  pro  luo  haberc  obsequio,  quod  a 

Ad   hoc  Thomas  respondet,  qiiod  vir  per  le  ciipio.  At  iUc  rcspondil :  Ta  nosti  (juo- 

matrimonium  iioii  dat  siiip  uxori  siii  cor-  inudo  servierim  ti/)i,  et  (jvanta  in  mani- 

poris  polestatem  quanfiim  ad  omnia,  sed  /yaa  meia,  id  est  quam  parva  in  servitufc 

solum  quanfum  ad  ea  qiiae  matrimonium  D  ef  opere  manuum  mi^nvvim^fuei-itjtossessio 

exigit.  Non  autem  rcqniiil  mafrimoniiim.  fna,  qiiando  primo  ad  fe  veni.  Ideo  sub- 

ut  quolibet  temporc  reddat  debilum  uxori  dilnr  :  Modicam  ha/misti  ante(jvam  veni- 

pclenti,  nisi  qiiantnm  ad  id.  ad  quod  ma-  /7'///,cfc.,  videlicet  fanfiim.  qnanlnm  nafii- 

frimonium    est    princi[)aliler    inslifutum.  ra  seu  forfuna  concessit  fibi,  quod  famen 

quod  esf  bonum   prolis,  ufpote  quanfnm  ex  divina  providenfia  prodiit,  cui  tota  na- 

sufficit  ad  impraegnafionem  :   sed  mafri-  fura  subjacef  ac  forfuna;  6('«ef^/a;?7yMe/i7>'t 

monium,secundum  quod  insfifutum  est  in  Deus  ad  introilum  meum,  hoc  est,  tempo- 

remedium,  quod  est  secundarius  ejus  fi-  ralia  tua  auxif  mox  iit  ingressus  sum  ad 

nis,  requirit  uf  quolibet  fempore  debiliim  le,  et  hoc  proj^lcr  me  seu  merilis  meis, 

reddatur  petenti.  Per  ([uod  pafet,  quod  ac-  quia  aliquam  ainicitiam  et  [)ictatem  mihi 

cipicns  plures  uxores,  non  se  obligaf  ad  exhibuisfi,  pro  quibus  reddidif   tibi  Deus 


KNAiui.vTio  iN  t.Aiv   \\\  i.im:hih.         aht.  i.xxv  AVA 

hnhMliclioiinn  islam  lrri'i'iiain,(|ni  nnllnm  A  mi-  \t'\r  rriiirlirndcir  |(((lr>«  Mipcr  (iiniii- 

li(inmn   irtcnmncialnm   r(-lini|nil.  .fiisfiiin  Inis  (|n:c   nnn    rnciinl   \aii((riiin  ('(ildinin, 

i'st  iti/it  iif  ii/ii/iiiiiii/n,  i(|  csl  Jam  (l(*  cclc  sc(|  cdldi  is  nniiis,  si  ali(|ni(l  lalc  invciicriH 

n>,  />ri>i'ii/i'iiiii  i/oiiiiii  iiwir,  lidc  csl    raini  inlcr   lclns  (|iii  cninl   iiiciccs  inca.  Miiasi 

lia\  nl|)dlc  n\()i  ilms  ac  sdlidli,  inid  cl  milii  (iical   :    Si   (lc|iiilii\  cki   scii   a|i|ii'(i|(i'iav(M'(i 

siinnl   cnm   cis,  scciiikIiiiii   (|ii(I(I  ad  vciam  milii    ali(|ii('m    rcliiin    (i\is   aiit    cajira',  ic 

s|)(>ctat  prndcntiain  cl  sollicilndincin  ino-  Inin,  in(|iiaiii,  niiins   lanliiiii   (M»loris,  lioi; 

d(>ratain.  rnrlo  adscrilialnr. 

Di.rifi/iii'    l.ii/hlii   :    (Jiiii/    fi/)i    i/ii/ii)    pro  />i.rifi/iir  /,ii/iiiii  :  firitfiiiii  /iii/irn  r/iiiii/  /tr- 

nuMTcdc,  ul  (|n()(l  pclii  lacias?.!/  i//r  nit :  tis.  id  csl,  poslnlatio  Ina  |(lacct  iiiilii.  La- 

Sl/ii/  ('()/()  inihi  dari  a  tc.(,)nasi  dicat :  .Non  haii  cniin  vir  vcrsuliis,  naturalciii  ciirsniii 

(piaM'o  mnnus  a  lc.  \cl   iil   aliipiid   Irilnias  iii,'i;4is  (|iiaiii  disposilioncm  prov  idcnti.c  di- 

inilli    jiratis.  Sn/  si   frivris   i/iuu/  /y(),s7//A»  H  \  iiia' cousidcraiis.  pnt.iliat  ipiod  solilo  ino- 

pro  praMuio  iikm  \i\hov\f',  ilrrnin  pitsrani  rt  do  ovcs  ct   capra'  nnins  coloris.  parcrcMil 

riistoiliiiin  /irront  tiiit  ad   t(Mnpns.  Dciiidc  lctns   nnicolorcs  :   sic^pic   sp(M'avil    ipsiiiii 

postulatio   isla  cxpriinitiir  :   (ii/rn  niiiiirs  ,Iacol)  |)ai'nin  ant  niliil  adcpturuin  a  sc  pro 

///•<y/(',s'  fiins,  id  cst,  circnuKMindo  (lilij,MMitcr  suo  obsccpiio  ac  laborc.  7sV  sr/mravit  ipsc 

iuspicc  atijuc  consid(M'a  cOs;  t't  .'ir/titnt  ntn-  Labau  dolosus  in  ilir  il/a  rit/n-ns  rt  iwcs, 

rfiis  orrs   nirins  rt  s/xtr.^io  vrl/rrr,  hoc  csl.  piita    lcmcllas,   rf  /lirros  rt  arir/rs,   ulpo- 

ovcs  [\\VkV  iu  vcll(M'c  sno  scn  lana  hahiMit  tc  marcs  illarum,  rarios  ati/iic  niaculosos, 

div(Msos  colorcs.  dividc  ah  ovihus  unins  id  cst  div^M-sorum  coloruiu  :  cl  omncs  hos 

coloris  :   ct  committc  ovcs  illas  (livcrs(V  utrius(]uc  scxns  animantcs  divcrsicolorcs, 

rniu  colorum,  aliis,  sciliccl  liliis  simi  piu^-  dcdit  in  mamis  riliornm  cl  [)nci'()riim  suo- 

ris  Inis,  alcndas  ct  custodi(Mulas,  ita  ipiod  rnm  :  nt  patct  cx  dictis,  qnoniain  gregcs 
ovcs  unius  coloris  sub  mca  p^Minaucaut  C  unius  coloris  mauseruut  sub  mauii  .lacoh. 

inauu  :  rt  i/iioi/ri(iiii/iir  fiirrinn  rt  uitirii-  Scd  liis  coulrariari  vidctur  quod  suhditur : 

lositni    variuniijuc  fucrit,  tain   iii  ovHjus  Cunctuni  autcni grcgcni  unicolorcmjd  est 

t/uani  in  ca/iris,  id  cst  omucs  fetus  vario-  a/lii  aut  nigri  vcllcris.  hoc  cst,  qui  crant 

ruin  colorum,  nascituri  cx  ovibus  ct  ca-  omuino  albi  vcl   ouiniuo  uigri,   tradidif 

pris  unius  coloris,qu»  maucbuut  sub  mea  in  nianu  filioruni  s?/o/-?«>«.  Videtur  itaquc 

custodia.  crit  incrces  mea.  RespondebiUjuc  sensus  csse,  quod  greges  hos  unicolores 

mi/ti  cras  justitia  mea,  hoc  est.  in  proxi-  dcdit   in  manus  .hicob  ct  filiorum  ipsius, 

mo  seu  futuro  rccipiam.  Deo  ordinantc,  quorum  aliqui  jam  ccepcrunf  cum   palrc 

quod  mcrui:  i/uando  /ilacifi  fcin/nis  adcc-  suo  exire  in  agrum.  et  officium  illud  ad- 

ncrit  corani  fc,  hoc  csl,  duni  hora  disce-  discere.  Ncc  exprimitur  Jacob.  quia  jam 

ptandi  dc  eo  quod  eveniet.an  scilicet  juste  satis  cxpressus  fuif  pcr  vcrba  prsehahita  ; 
vd  injustc  cvenerit.  prspscns  tiuMJI  iuter  D  nec  hi  qui   suh  .lacoh  fuerunt   pastores, 

te  et  me.  Quasi  dicat  :  Si  res  ipsa  meam  quoniam   filii  Jacob  quamvis  adhuc  par- 

ostenderit  justitiam.  per  hoc  quod  contra  vnli.tamcn  principaliorcs  illis  reputaban- 

consuefum  natura^  cursinr.  orti  fncrint  fc-  tur.  Et  posuit  s/m(iuni  itineris  inter  se  cf 

tus  (liversorum  colorum  cx  fcmcllis  unius  gcnernm  suum,  triuni  dierum:  id  est,  La- 

coioris,  tunc  scies  quod  veraciter  juste  eg*'-  ban  pcr  trium  dicrum  viam  sivc  distan- 

rim  tecum,  ita  quod  mirabilis  ille  effectns  tiam  scparavit  greges  unicolores  a  gregi- 

erit  signum  et  argumentum  jnstitiae  mcse,  hus  divcrsorum  colorum,  ne  ex  vicinitatc 

cui  nondum  retrihuisfi  merccdem  condi-  lociaut  dolo  miscerentur  ad  invicem,et  ifa 

gnani.ii/  omnia  quic  non  fucrint  varia  et  generarenf  fetus  diversicolores:  ct  spatium 

maculo.sa  ct  furva,  tam  in  ovibus  qnam  istud  etiam  fuit   inler  Laban  ejusque   fi- 

'  arguetu    iii  capris,  furti  mc  argucs*  id  est,dc  furto  lios,  et  inter  Jacob  ac  pueros  ejus,  sub  co 


:jU 


ENARHATIO    IN    tlAl».    X\X    UK.NKHIK.    —    AHI .    I.XXV 


Kit*K»*m  |»asi-«Mit»'?».  tiiiUiut'  Jmol»  ).'rmT  ip- 
tiu:)  Lal)<iii,  itl  vA  iiiaiilu^  liliaiuiii  ip^iii^. 
Qui  fuiHivfHif  n'(iijuit.H  i/rftfes  fjus.  Ilur  n- 
ft^mitluiii  vidrlur  ad  illilil  (|iitMl  ilit-lilin 
t^l,  Kiliuruiii  suoiuiii  :  (|ui  alehaiii  |»»(t»- 
la  alia  a  jna^falis.  Sit(|iii'  jn.xla  liaiii-  »'.\- 
|iusiti()iii'!ii,  lilii  Jacot»  (liiniiitui'  lilii  l.it 
liaii,  (lui  luil  a\us  coiuiii,  (luia  luciuiit 
iif|i(>lcs  ijisius,  ju.vta  iiioicm  Sciipluiii'  ; 
iiinif  M'(|uciiti  tiipitiilu  Liiltuii  lu(|uiliir  ili- 
tnsdcin  :  Ouiil  |>(»s>uiii  laciM-c  liliis  ac  \M'- 
potihus  iiieis  t 

S«'(l  liuic  e.xpositioni  ohjicifur,  (jiunl  pii- 
inoj^cnitus  Jucul),  scilicd  Uultcn,  tini|»iiic 
liujus  cunvcnliunis  inlcr  Labuii  cl  Jati»!» 
faeta^  vix  <M-at  septcin  unuuriiin  :  (|uiu  (-un- 
vciiliu  ha^c  lacta  cst  mo.\  iit  niiliis  cst  Jo- 
scpli,i|ui  natus  cst  ciica  rincm  scj)lcnnii  u 
tcinporc  (jiio  pulcr  siius  Jucuhucccpil  Liiiiii 
atipic  Uucliclcm  :  ci-f,'u  HuIjcii  ct  Iralrcs 
cjiis  co  juniuics,  nundiim  pulcrant  esse 
pastorcs.  Ad  quod  dicondum  vidclur,  qiiod 
ulii[uc  sicut  C'xpcrienliadocct,ali(jui  j»ucii 
ante  septennium  suuin  incijiiiml  ov(5S  et 
pecora  custodirc.  Diclum  est  quo^jue  in  is- 
to  capitulo,  quud  Uiibcn  de  agro  rcgres- 
sus,  allulil  inatri  sua>  mandragorus.  (jiiod 
fuit  antc  nalivilatcm  Issuchar  uc  Zuhulon 
filiorum  Liap,  ila  (jiiod  Uiihcii  non  ruil 
tunc  mullum  j)lusquain  quinqucnnis  :  id- 
circo  post  duos  annos  ipse  et  Siineon  ac 
Levi  poleranl  patri  suo  aliqnaliler  de.ser- 
vire  in  pecorum  j>aslu,  j)i'a'scrliin  (|iio- 
niam  credi  polest  qiiod  piieri  eraiit  tunc 
infra  tot  annos  majoris  (juunlilatis  ac  ro- 
horis,  quain  sint  modo  :  et  forte  hoe  spe- 
cialiler  fuit  in  filiis  Jacoh,  qui  fiiil  ro- 
buslus  vir  quando  j^cnuit  eos,  et  ali^juid 
spccialis  doni  ac  indolis  fuit  fortassis  iii 
eis,  meritis  sui  palris,  quatenus  ei  inagis 
possent  in  necessariis  deservire.  Deniquo 
dictum  est,  quod  non  ideo  dicitnr  Lahaii 
Iradidisse  pecora  ista  in  manu  filioruin 
Jacoh,  quia  ipsi  tunc  erant  principales  il- 
lornm  paslores,  sed  oh  causam  pi-felactam. 

Verumlamen  Lyra  islud  quod  de  filiis 
Jacoh  dietum  est,  reprohans,  dicit  quod 
littera  nostra  hic  multum  discrepat  ah  Ile- 


A  hraica  litlcra,  i|ua' (iil  dicil^Mih  iinicu  cuii- 
lc\lu  ct  vcrsii  »'X|)iiiiiil  luliim  iih  illu  lucu, 
Kt  sc|)aiavil  iii  illu  dic,  ustjiic  ud  id,  Tra- 
ilidil  III  iiiiiiiii  filiurum  suuriim  ;  cl  iihi 
nuslia  Iraiisluliu  liulx^l,  (]uiicliiiii  iiiilcm 
f^rcjicm  unicoloiciii,  assciil  iii  llchiico  liu- 
hci'i,l)miic  (juod  liiiltchiil  alhiiin  in  sc  ijisu, 
i-l  uiiiiie  rufum  in  aiiclihiis,  Itiididil,  elc, 
(jiiud,  secunduin  i-iiiii,  ilii  c.\j)onuiil  lU;- 
hrii'i,Omn('(jiiod  liuhchul  alhuin  in  se,  lioc 
esl,  alham  maculiiiii,  (jiiaiitumlihct  jiar- 
vaiii,cl  oinnc  rufiiin,  qiiiiiiliiiiicunujiK;  mo- 

B  diciim  liah(Mis  dc  rufo,  (jiiiinnis  lolum  rc- 
sidiium  Nfllciis  cssct  iiniiis  colorisjlradidit 
iii  muiius  filiorum  siioruin,i(l  est  filiorum 
siii  ijisius.  Kt  veruin  esl,  (juod  liltera  ista 
j)lani()i-  csl  (jiiaiii  iioslra  ;  sed  secundiiiii 
cam  iioii  fil  liic  mciilio,  nisi  de  jiecorihus 
divcisuiiim  (olui  iiiii. 

Lst  di-iiium  loliis  liic  jiassus  iih  illo  lo- 
co,  (iyra  oiniics  y^n^^^as  tuos,  us(jii(!  ad  ver- 
ha  infra  sequentia,  scilicel,  Tollens  ergo 
Jiicuh  virj^iis,  iillra  iiiudum  inlricalus  at- 
que  difficilis,  non  j)roj)ler  maleria)  allitudi- 

C  nem,(jua!  si  verhis  j)lanis  recilala  fiiissct, 
nullaiii  |)rorsus  difficiiltutcin  halKMct  ;  scd 
(jiiia  liicc  ijisa  liistoriu,  est  liic  inulluiii 
succincle,  obscure,  brevilerque  nairala,  in 
lanlum  qiiod  aliqua  suhaudire  oj)ortet.Pr()- 
jderquod  circa  hunc  locum  scribit  S.  Hie- 
ronymus  :  Mulluin  confusus  est  sensus 
horuin  vcrhoriiiii  aj^ud  Septiiaginla,  et  ns- 
que  hodic  nullum  iioslroriim  potui  inve- 
nire.qui  luinc  locuin  jilant;  exponerel.  Ila- 
que  Jacoh  loquens  ad  Lahan  :  Vis,  inquit, 
ut  serviam  lihi  alios  seplem  annos?  fac 

D  qnffi  poslulo  :  scpara  omnes  discolores  et 
varias  lam  oves  quain  capras,  et  trade  eas 
iii  nianus  filiorum  hioriim  ;  et  ex  utro^jue 
}4i'cgcalha  et  nigra  pecora  unius  coloris  da 
mihi.  Si  quid  crgo  ex  alhis  et  nigris,qua; 
luiius  coloris  sunt,  variuin  fuerit  natum, 
erit  meum;  si  quid  unius  coloris,  hoc  erit 
tuum.tjuasi  dical :  Difficilem  rein  non  pelo. 
Tecuin  facit  natura  pccorum,ul  alha  ex  al- 
his,  et  nigra  nascanlur  cx  nigris  :  mecum 
jusliliainca,  dum  Deus  liuinilitatein  ineam 
respicit  et  laborem.  Hsec  Hieronymus. 


ivNAiiiiMio  iN  t  Ai'.  \\\  (ii:M;sis.  —  AHT.  i.xxv 


m 


hciiiilr   tlfsfiiliitiii'  intliisjiiii   Jai-oli    iii 
islo   ii(>j;(ilio  :    l\>lli'iis  t-ri/n  Jtimti  fiiijiis 

f)ii/iii/i'iis    rii'iifi's,    i'f    iiiii  i/i/ifiifiii<is ,   rf    i'.r 

/iftifiiiiis,  i(l  (>sl  vii^iis  plalaiiiiias  scii  c^ 
arluMc  |ilalaiio,  <•.»■  fxirfi'  ilfftwfltuiiuf  rn.s. 
corliccs  iii  ccilis  locis  s(>ii  parliliiis  xiif^Ni- 
nnn  ahsliahcndo.  l>i'friiifisi/iii'  fnrfirifnis, 
iii  fiis  ifiiti'  siiitfitifii  fiirrmif,  lioc  (>sl  in 
parlihiis  viryaniin  (l(>corlicalis,  rtintftir,  u\ 
(>sl  claia  all)(>ilo,  ii/ipiiriiif ;  iffti  rt'rii  i/nir 
iiift'i/rti  fiwrtiiif,  ririifiii  /ii'riiiii/istriiiif,  \(\ 
csl.  parlcs  \  iii^iinini  noii  (lccdil  ic,il;i>.  vi- 
ii(l(>s  |)crst>\  ('riihaiil  ;  tifi/iir  iii  liiinr  iiiti 
ifiiiii  roftir  rjfrrfiis  rsf  rnriiis  in  his  vir- 
}j[is,  (ina'  Iriplicis  spccici  fii(>niiil,  scn  (>\ 
Irihns  arhoiihiis  spccilicc  dislinclis,  tpia- 
lcniis  color  in;ii,Ms  di\  (>rsiric;ii'cliir  in  cis, 
cl  in  rclihiis  pitxliicciitlis.  I\isiiifi/iir  rns 
iii  rniiotifnis.  Iioc  csl  lij^nis  scu  saxis  c;i- 
\'A\\s.iifiir/fniiilt'fitifiiriii/iiii,'\^\  csl  iii  (pi;c 
atpia  hausla  rundch^iliir,  ul  pccor;i  hihc- 
rcnl  :  cl  arKjui  dicuul.  (piod  iiii  rucrunl 
Ircs  caiudcs,  cl  (piod  in  tpiolihcl  caiuili 
posuil  virpis  nnins  spocioi :  alii  pulanl. 
tpiod  in  siuijulis  caualihus  posuil  Irijiii- 
ccs  viriias  illas.  cl  tpiod  virj?a>  cranl  lanhv 
louiiiludiuis,  sicul  ct>ncavilalos  caiialiuni. 
(]ualcuus  tpunllihcl  pecus  polaus,  oas  ad- 
spioorol  ;  iif  qmon  rcnissrnt  (jrrycs  luf  t>i- 
firniliini,  anfc  ociifos  habcrcnf  virgas,  cf 
in  aifs/wrfii  caniiii  conripcrcnt,  olo.  I(/i- 
fiir  t/nando  primo  tcmporc  asccmlcbantur 
ooo.s;,  id  osl,t]uautlo  ariolos  ascond(^hanl  su- 
porovos  voruo  loniporo  ad  hoc  apliorcyyo- 
nrbat  Jacob  rirgas  in  canalibas  ai/iiarnni 
anfe  oculos  arictiini  ctovium,ut  in  earum 
confcmplationc  conciperent  ipsae  oves  ex 
connnixliono  arioluni;  qiiando  vero  seroti- 
na  adinissiira  craf,  id  est.in  ea  commixlio- 
no  qu;r  liohat  in  finc  voris,  qua>  tardior 
fuit  quam  prima.  ct  conccptus  cxtrcnni^s, 
id  cst  ullimus  anni,  non  ponebat  eas,  sci* 
licet  virgas,  in  canaiibus.  Factaque  sunt 
ea  quw  crant  serotina,  Laban,  etc,  hoc 
est,  fetus  ovium  et  caprarnm  nati  ex  com- 
mixtiono  oxtroma  sou  ullima.porlinuorunl 
ad  Laban,  quoniam  orant  uuius  coloris. 
sicut  et  malres  eorum,  quee  eos  concipi- 


\  ciidd.  iiiiii  iidspcxcriinl  vir^^aH  divcrHonim 
(-(doniiii  :  cl  fctiis  illi  scrolini,  ciiinl  aliiH 
viliorcs  ;  (piia  in  iip|iclciitihiis  ciiitiiin  lar- 
t.\t\  iiiinus  \  i^'cl  iiiiliiiit.  1'ono  lcliis  priiiii 
l(>iiiporis,  ciiiiil  incliorcs  ;  ipioniam  c\  iiii 
liit;i>  lortiludino  pi-oM-iiil.  ipiod  iiiiiinaliu 
ciliiis  ac  Ni^orosins  fccnndanl  ct  Kcncrant 
sivc  (-oni-ipiiiiil .  riidc  nc  doliis  vcl  po- 
liiis  indiisli  iii  ipsiiis  .liicoh  dcprchciidcrc- 
tiir,  sic  tcnipciiivit  pr;ii  liciiiii  suaiii,  (piod 
iii  iiiiii  iiniiiiiiliiiiii  ctiiiiiiiivlioiic  vir^as  po- 
iK-hiit.  cl  iioii  iii  iiliii:  piiiii-liiil  liiiiirii  c:is  in 

It  (-onimixliono.  o\  (piii  inclioics  h-liis  imsco- 
hiintiir.  (piiii  pcrlinchiinl  ;td  ciiin.  d  varii 
ci-;int.  Vcl  ( iit  iii  Scholiislic;i  hislori;i  li;ihc- 
liir)  s(>!'olin;i  ;itlinissiir;i  si>ii  mi\tio  ;i|)|icl- 
hiliir.  ipuc  fil  in  ;iiiluiuuo  ;  (piia  n<itiir;i 
o\  iiim  Mi>sopotamia>  cl  ll;ili;c,  ciidcm  »>ssc 
rcrlur.  ilii  iil  iii  iiini  iinini  his  |i;ii  iiiiil .  jiixlii 
illiitl  1'oola'  :  itis  },'i'iivitl;i'  Iflii. 

.\tl  horiiin  iulcHi^'cnli;iiii  advortcudiim, 
tpiod  islud  t>sl  ii;iliir;ilt>.  ul  liiin  in  liomiiii- 
hus  t[iiiiin  in  pccorihus  niiilrcs  coiK-ipiiinl 
folum  similom  roi,  cujus  formani,  dispo- 

(]  silionom  sou  simililudiuciii  iiilonsius  ima- 
fliuanlur  tomporo  ooitus.Hauc  tpii|)p('  vii- 
lulciii  hahol  vis  imafjiualiva  siipra  corpiis 
altpic  malcri;im  cx  tpui  fit  concoplus.tpiod 
similos  concipiuulur  folus  illis.tpios  in  ox- 
Iremo  coitus  calore  inlente  imaginantnr 
sivo  iuspiciunl.  Iloc  .lacob  islo  oognosccns 
ox  naturali  scientia,  vol  ut  infra  tangolur, 
polius  ox  iuslruoliono  angeiica,  sic  usus 
ost  sua  industria.  quod  in  ipso  forvorc 
dioi.  dum  ovos  ol  oapra^  slabant,  ot  cum 
magna  avitiilalo  bihohanl,  fooit  arietes  el 

D  caprarum  masculos,  scilicel  hircos.  supor 
oves  ef  capras  ascendere,  ut  ex  tluplici  dt^- 
sidorio,  dum  et  avide  bibebant.et  ascendo- 
banlur  a  maribus,  taies  fetus  concipcrcnt, 
quales  umbras  sou  simiiitudines  ariotum 
ot  hircorum  supor  se  ascentientium,  con- 
templabantur  in  aquis  canalium,  utpoto 
fetus  diversorum  colorum,  quia  ox  virgis 
in  aquis  positis,  varius  apparebat  imagi- 
num  coior. 

Girca  lioc  ait  Hieronymus  :  Ncc  mirum 
hanc  esse  naturam  in  conceptu  femina- 


m 


KN.VRHAilO    l\    i.AV.    \\\    UENKHIH. 


AHI.    I.XXV 


rtiiii,  ut  qiiaiuiii  >iiiiiililiiiliiii'Mi  coiispcxi'- 
iiiit,  dut  d|i|ti*-li)'iiiici  iiit  III  f.vlifint»  ^rii 
iiiaxiiiio  voluplatis  u^slu,  rx  i|iii)  ri>iit-i|tiiiiit, 
liilrlii  1-1  |iai'i(iiit  subol('lii,(|iMiin  liin-  i|isiiin 
Ht^rvari  dii-atur  iii  {^i-f^ihus  ('(111(1111111  a|iuii 
llispaiios,  viih^iici^t  (|ii(Mi  iiuU-liros  ('i|uos 
poiiuiil  aiilc  ociilos  t-(|uai'uiii  tfiii|tt)i'i'  t-it- 
ilus.niinililiaiius  i|uo(|Uf  f\i-usavil  iiialio- 
iiaiii  (|uaiiiiiaiii  ({iia-  .Klliiopc  111  |tfpfi'il,i)f r 
hoc  quod  coiisidcravit  id  accidisst*  cx  iii- 
spccla  iiiia|{iiic.  Iiisiipfr  sfiipluiii  csl  iii 
lihris  Hippocratis,  ipiod  iiiiilifr  (|iui>iiaiii 
riiissft  puiiifiida  c.x  siispicioiic  adullfiii, 
fit  (|iiod  pfpfiil  piilf hfiriiiiiiiu  piifiuiii, 
laiii  silti  (piuiii  \ii'(i  siio  at-  loli  siia*  parcii- 
Ifliit  dissiinilfiii,  iiisi  ipsc  liippocralfs  iiif- 
dicus  imtiiuissct  iiiipiiri,  ati  talis  iiiia^'o 
scii  pictura  iii  ctilticulo  ossct  :  qua  inveii- 
ta,  liiit  iiiulifr  lilifiala. 

Iliiic  Alf.xaiiilcr  lic  llales  iii  scri|)to  suo 
sii[K'r  sfcuiiiliim  Sfiitfnliartim,  (pia-slio- 
iif  qtia  qua'iil,  ulruiii  in  slalii  innocfu- 
lito  a  primis  parcnlihus  ac  cflcris  luissfiil 
^cniti  tot  lilii,  (piot  lilia',  ail  :  .Miilliplf.x 
fsl  ratio,  cur  varialtir  Nis  f^fncraliva  iii 
actu  generandi.  Ina  sumilur  e.\  parle  aiii- 
nia'.  Vis  naiiMpif  f,'fneraliva  miilliim  cttn- 
rormaltir  aci-idf ntiltiis  ct  ima^Miialiitiiiltiis 
anima'.  iil  fxpfiiiiif nlalilfr  palft.  .\am  cx 
niemoria  delectationis  freqtienter  excilaliii' 
pruritus  carnis,  atque  ex  1'orti  imagiiialio- 
ne  in  somiiis,  lit  i- ITusio  seminis,  (piemad- 
inoduni  ad  pravsenliam  mulieris.  Vis  qtio- 
qiif  lorinati\a.  tpia'  fst  pra'cipua  vis  in 
semiiif.  iiiullum  adjiivattir  al)  iiiiaj,'inati()- 
ne,ut  patel  in  ovibtis  .lacob.  .\on  solum  att- 
tem  variatio  generationis  aecidit  ex  parte 
virtutis  animalis  moventis  et  imaginantis 
in  statu  naturte  lapsa»,  sed  etiam  in  statu 
natursp  inslifula'  ac  integra^.imo  el  polius. 
Tempore  enim  naltira>  inslituljp,  in  quo 
corpus  subjecttim  Itiil  animie,  quuin  vir 
vellet  et  intenderet  generare  virum,  imagi- 
naretur  virum  ;  et  ex  hoc  vigoraretur  vir- 
ttis  naluralis  in  agendo.  ut  essot  semen 
majoris  virtiitis,  sicque  generaretur  sexus 
vigorosus  et  niascuiinus.  Porro  dum  vel- 
let  et  imaginaretur  gencrare  sexum  femi- 


.\  iifum,  liiiif  iiii|)rfssioiif  miniis  forli  age- 
ifl  III  iialuiani  (-(tr|t(tialfin  inrfiiorfiii,  ct 
liiiif  sfiiifii  cssel  iiiiniis  forlf,  el  gcinMU- 
rcliir  scxiis  fcmiiiciis.  Idi-irt-o  iii  slalii  iia- 
liiru'  inslitiila',  ^fiifi-atio  iiiaris  il  ifiniiue 
siibessft  Mtliiiitati  rationali  :  it  (pioiiiain 
ratio  liiiK-  iliflai-fl  (tiiinia  fssc  facifiida 
(trdinalf,  el  lol  prodiK-crf  miilifrfs  (piol 
viros,  ut  (|iiilibfl  habfifl  adjiiloriuni  si- 
iiiile  sibi,  seciiiidiiiii  fxigfiitiam  legis  iiia- 
Irimonii  ;  idco  Iiiik-  |)rodiiC(M'fl  viros  i-l 
iniiliei-fs  iii  numero  pai'i..\uiK;  aiiteni  qiiia 

H  \is  gencrativa  iion  subesl  oninino  virluli 
aiiimali  scii  iniagiiialiva>,  nei;  etiaiii  ratio- 
iiali,  iicet  eis  aliipio  inodo  conforiiKtlur, 
scd  <'x  causis  aliis  vaiialiir  ;  liinc  iiiodo 
iioii  (;st  certa  delerminalio  iiiiiiifri  iii  vi- 
ris  aiil  ninlifriltiis  gfiKMandis  :  (;t  hicc  (;sl 
qiioriiindain  opinio.  iia>c  Aiexandfr  dc 
llalfs. 

i*ra'lfrfa  (pia-iiliir,  (-iir  aiil  (jiialilfr  sine 
peccaltt  iistis  fst  .lacob  pra^lala  circuin- 
\fiilioiif  seii  praclica.  Ad  Iioc  respondet 
Aiigiistinus,  (piod  lccit  hoc  iit  prophela,(;t     Aur.  in 

(;  non  siiie  spiriluali  i-eveialione,qiia  pi'i«co-  ''""J|,^"" 
gnovit  qualiler  esset  fiiliirum.  Alii  quoque 
adjiciiinl  jiisle  id  acltim  esse,(pioniam  La- 
baii  sa'pf  (lohtsf  cgil  ciim  .lacob,  fl  lene- 
baturei  iii  miiltis;  sic^iiie  .lacob  prudenter 
rctraxit  ad  se,  quod  sutiin  eral  de  jtire,  el 
Deo  inspiranle  Iioc  fecil  :  (pifmadmodiim 
filii  Israel  egressuri  J<2gy[)tiim,  accommo- 
(labanl  ab  .Kgy[)tiis  aliqiia  [^retiosa.  Non    /-Jxod.x,, 
enim   remunerati   eranl   ab  .Egypliis  pro  ^' 
siiis    laboribtts  alque   obsecjuiis  iilis  im- 
pensis.  Postremo  Ilieronymus  circa  hsec 

D  scribit  :  Jacob  novam  stropham  comm(m- 
talus  est,  et  conlra  naluram  nalurali  ar- 
te  pugnavil.  Altamen  in  hac  arte  nova 
servavil  jiistiliam,  quia  si  omnes  agni  et 
hiedi  fuissent  varii  nati,  fuisset  sttspicio 
doli,  et  Laban  apte  occurrisset.  Sic  ergo 
Jacob  temperavit,  ut  el  laborum  suorum 
percipercl  fructum  seu  pramium,  et  La- 
ban  non  penilus  exspoliaretur.  IIa>c  llie- 
ronymus. 

Difafit-sr/uc  cst  liomo,  scilicet  Jacob,  qui 
in  facto  prascripto  rationabiliter  ac  pru- 


KNAllUMlt»    IN    i.Al*.     \\\    l.K.NKHIH.    -        AIU.    I.\\\l  347 

(Inilrr  st>  \u\\n\\\,  nffiii  iiiiKfuiii.\i\  rsl  \iil     \  ri-iri-(iniin  |ic(-oriirii  Krc^cM.  .Vd  (jikmI  non 

(l(>  r\  iillni  soliliiiii.  rniiiiiiiiii<-iiii|iif  iniiii  \iilctin  (-\  lillcia  liiilicti  ciTla  (*l  nianircHla 

slroi-iiiii  cvcnliiin,  nini  laiiicn  iinniodcialc  rcs|ioiisio  ;  sol   i|noiiiaiii  inriu  lc^iliir  Ja- 

pcr  (-iil|iM<  c\(-cssnni.(|iiia  jnslc  sic  accidil.  (-ol»  cilnxissc  dc  .Mcso|)olaiiiia  lanlain  niiil- 

h'f  /idfniif  i/riyrs  iiiiiffi>\,iiiii  ifftis  rf  srrrii.s.  Iilndiiicin   iKni  s(dnin  oviiiiii  (-1  ca|iiariiin, 

ranii-fiis  rt  nsinDs.  (Jnocirca  (|iia>ri  [ioIcnI,  scd  cl  \a(-cariini,  asinornni  cl  cani(-l(M-iiiii, 

an  Ja(-ol)  iisns  sil  inicdicla   indiisliia  circa  vidcri  polcsl  uli(-iii,  (|iiod  (-liani  dc  illiH  sic 

o\('s  cl   (-a[>ras  diiinla\al.  aii  cliani  ciica  jccciil. 


VKTICIMS    lAWI 


ni.  siMiiin  Ai.i   i.Jisi)i.M  (AiMiii.i   iuu;i.si.\ii   i.mki.i.kcti- 


(^EIiXEXS   iiiitriii    Hiiihrf   i/noit    iufr-  \\  \  icMdiiin  orrciliii .  jii\la  illiid  .\posloli.  Kx-  flom.xn.i. 

Ariiiiilii  rssrf.  inriilif  soritri  siur.  rf  iiif  hihcalis  cor|)ora  vcslra  hosliain  saiu-lain, 

tnarifo  siid  :  Du  ini/ii  lilH-ros,  alioi/iti  ino-  viv(Mil(Mn.  l)co  |)lac(Mil(Mn  :  sic(pi(-  (Ihrislus 

/vV(/-.  IVr  liach(d(Mn  inhdliirilnr  aninia  con-  pci(-ainis  hiijiisobscipiiiiin  spirilnales  fj^c- 

tcniplaliva.  (jua^  coiiliMnplalionis  siia*  rin-  iKM-al  lilios.  Srrificns  Liu  t/iiail  piirrrr  dr- 

clu  inl(M-iio  ct  proprijo  saliilis  prolcetilms  siissrf,   Zrf/t/iani   aiuiffani   snaut    marifo 

non  conliMila.  invidcl  sua»  sorori  IVcnnda»:  fradiilit  :  hoc  est,  aniina  viri  aclivi,  (|ui 

id  est.  per  nioduin  invidenlis  se  habcl  circa  pra' dcbililalc  opera  non  \alct  inisericor- 

aniinam  viri  aclivi.  iii  alioruin  conversi(V  dia^  anipliiis  cxercere,  aliain  quamcuiii(]ue 

ne  el  prirdicationibiis  rrucluosi.  conqne-  personam  ei  subservienleni,  Chrislo  loco 

rens  Sponso  codcsti.et  rojians  eumdein  iil  sui  assiirnat.  ul  per  illaiii  rianl  hujiismodi, 

sibi  del  liberos,  id  esl,  per  se  alios  con-  et  op(Ma  producantur  virliiliim. 

verlat.  reformet  ac  salvet.Cui  Chrislus  rc-  C      -\mj)lius.  j)er  lioc  quod  Hachel  desidera- 

spondel.  ex  parte  sui  non  essc  dcreclum.  vit  mandrajjoras  Lijp,  ei  a  filio  suo  Ruben 

Cui  rursus  Iutc  Haclud  scu  coiihMuplalrix  allatas,  signalur  quod  anima  conlemplati- 

anima  dicil,  Hahco  fatnttlain,  etc.  id  est,  vaquandoque  appetit  bon»  famseodorem, 

carnem  istain  moi-lal(Mn  cui  conjuncla  siim.  quam  anima  habet  acliva  per  opera  fidei 

illam  recuuda.  dando  inihi  iiratiain  ac  vir-  coram  aliis  lacta.qiUT  desiijnanlur  per  Ru- 

tulem.  ul  corpus  meum  ila  afficiam  fla-  bcn  piiinogenitum  Lia>.  qui  filius  visionis 

gellis.  vigiliis,  abslinentiis,  fletibus.  atque  interpretatur,  per  quem  opera  fidei  (quEP 

oralionum  instantiis.  quatenus  merilis  ho-  est  spiritualis  oculus  anima')  intelliguntur. 

rum  corporalinm  exercitiorum  meorum  ob-  Lia  autem  respondet  Racheli  :  Parumne 

tineam  aliorum  conversionem.eos  quoque  tibi   videfur  quod  pnvripueris  marituni 

qui  interdum  nic  visitant,  tam  cfficacilw  nieum  )ni/ii,  elc.  :  quoniam  anima  viri  ac- 

horter  et  alloquar,  ul  convertautur  atque  D  tivi  forinsecus  occupata,  frequeuter  con- 

salvenlur.  Dcdifque  ilU  Balam  iti  coujn-  querifur  se  a  coplestis  Sponsi  amplexibus 

ffium.  Hala  inlerpretatur  invelerata.  Tunc  impediri,  et  se  potius  quam  proximi  sui 

ergo  Bala  Iradilur  in  conjugium  .lacob.dum  animam  ad  (^xleriora  officia  applicari.  Cui 

caro  e\  anliquo  fomite  viliisque  infecla.  tamen  inlerdum  animacontemplativacon- 

ralioni  subjicilur.et  Sponso  coelesti  ad  ser-  descendens,  favet  ut  ad  tempus  contempla- 


348 


K.MARHAHO    l>    CAP.    XXX    tiK.MKSIS.    —    AHI.    I.XXVI 


tionis  vacet  quieti,  iii  Sponsi  ainplrxihiis 
t|uic>it'i-iiilu  :  siri|U)-  aiiiiitu  ui-tiNi  Mi|i<-i- 
iiutiiiuliliM'  f(H-iiii<lutu  i-t  ii)t)oi'utu,  riirsii^ 
mMifiar»'  «'t  |>risliiiu  virluliiiii  »'X<Mrititt  ex- 
s«-<{iii  iiK-i|»it.  TuikIimii  i«-(-iti)luliis  Dtiiiii- 
iiiis  hurhfiis,  a|)(M-it  viihuiii  t-jus,  ilu  (|uoil 
purit  Joscpli  :  huc  cst,  iiitMitiMii  ('oiil<Mii|)la- 
li\aiii  luiito  iiii|)li-t  /vUt  ri-uliMiiic  saliitis, 
((uoil  iiiiMito  utlfctioiiis  luiii  suiiclu^  ol)ti- 
nct  aliciijus  i-oiiv<M-sioiiiMii,  |km-  qiioil  ai- 
bitratiir  sc  ub  iiilVciiiulilatis  suu>  (M'<-[)laiii 
opprohriu,  nee  taiinMi  conltMitaliii-  t)iniii- 
110,  8(*(l  all<M-iiis  (iiio(|ii<;  a<lhiii'  silit  salii 

tiMn,  (li<'<MIS  :  Adiliit  mihi  Ihnniinis  /^iliKni 
allirnm. 

l*i-a'ttM-ca,  nato  Joscph,  voliiit  Jacol)  ad 
patiiain  suaiii  rcv^Mti  :  ({iiia  iliiiii  (Ihrisliis 
iiiullos  (^x  Syiia<;<)^a  tain  activos  (piaiii  <-oii- 
tiMiiplativos  suo  (liscipiilatiii  coiijiiiixiss<-l, 
ac  rcfjrnasset,  voluit  rcv<M-li  ad  l*ali'(Mii.  pa- 
triaiiu|ii<'  c(rl<'sl(Mn.    Vir-    (|iio(pi('   ridcjis, 
contciiiplaliva'  \ihe   Iruclii  {,Mislalo,  ciipit 
extcrioiihus  i-<'si<i;nare,  ct  inlcrioi-ihiis  [iii- 
re  insislere;  (|ii<-iii  Lahaii  <-ii|)il  adliiK-  iii 
exteriorihus  cl  [)i-isliiio  suo  (lelinere  obs(v 
quio.  Vir  aiilein  conleinplativiis,  pensaiis 
([iianlum  ex  hoc  Jacoh  possil  friictiln-arc. 
co  [)aclo  conscntil.  ul  ovcs  et  capru'  divcr- 
soruni  coloruin,  sinl  sua,  id  esl,  quatcnus 
eos  possit  eonvertere,  et  s[)iriluales  suos 
effieere  l'ilios,qui  du[)licilalis  vilio  et  ina- 
culis  pravilatuin  sunl  respersi.  (]ui  Doiiii- 
nus  in  hoc  aliquaiido  ac([uiescil,  ita  quod 
oralionihus.cxliortationihus.  incritis  et  c.\- 
einplis  viri  lalis,  pcccatorcs  talcs  conver- 
tit :  alios  vero  grcges,  scilicet  justos,  aliis 
coniinittil  pastoribus.  Itaque  Jacoh  ovibus 
sihi  creditis  virgas  decorticatas  et  niulti- 
foriniler  coloratas,  tempore  spiritualis  fc- 


\  cuiidationis  [)ro[)()nil,  hoc  (^sl  [)ra'ccpla 
jiislilia-,  uut-toi  ilulcin  c('('lcsiusticaiii,  |)o- 
lcslalein  v(M'hi  c<i'l<'slis,  |)cr  (|ua' ([iiasi  [icr 
\ii^'as  (-orii^iinlur  iiii(|ui  ct  icforniaiitiir 
ac  dirip^uiiliii ,  ijiia-  cliaiii  \ii-(^a'  iiiiilti[)lici 
siinl  decort)  recliludiiiis  ac  ^raliu'  dccora- 
lu'.  rndc  cl  lcxdhrisli  vir},'a  vocaliir,  jiixla 
illiid  iNalini  :  Nir^ain  virlutis  tiue  eiiiiltct  /'«.<:iK,i. 
Doiiiiiiiis  cx  Sioii.  Ilciiiquc  :  Virga  aH[iiila-  /'».m.iv,7. 
tis,  scii  \\\\i,iV  diio-lionis,  vir{,'a  re^iii  liii. 
I'i'a'lei-ea  in  canalihiis  a<[uai'Uin  [Hinniitiir 
hu'  virgu',  id  esl,  in  lihris  sacra*  Scri[)liii-a' 

H  (([iii  a(|iiis  sa|)icnli:i'  salutaris  (;t  graliaruin 
fliiciitis  i'c[)lcli  siiiil)  conliMciitiii-  dcsiM-i- 
[)la'.  (lortcx  vcro  a  virj^is  dclraliilur,  duiii 
siqicificialis  cl  indiscrelus  iiilcllc(;tiis,  aiit 
cliain  rij,'or  (lislortus,  a  pi'a?ce[)tis  (M  docii- 
iiiciitis  al(|iie  ecch^siaslicis  aiictoiilalihiis 
reinovclui'.  iic  (|uis  voliinlate  [iro  le^t;  iita- 
liir,  aiit  [)i'a'(-('[)ta  al)S([iic  (lis[)(Misalioii(;  i'.\ 
v(M'a  iiilci'[)i'clalioiic  jiixta  ni(Mitciii  l('f,'isla- 
toiis  jiihcal  ohscivari.  llaqiie  [)cr  ha-c  oves 
cl  ca[)ra',  id  est,  fi<leles  qiii  aiite  fueriint 
diversilali!  vilioiiim  [)erfusi,  fiunt  varielal(! 

(]  virtuliiin  oiiiali,  per  qiiod  homo  qiii  [irsn- 
sidcl  cis,  scu  ila  cosdein  convcrlil,  iiltra 
iiiodiim  ditatiir  sohole  s[)ii-ituali  ac  incritis 
iii  |)i-a'scnli.  pi'a'Miiis([iic  in  fuluio  :  quo- 
niaiii  omiiiuni  iliorimi  opera  bona  el  salus 
in  ipsuiii  redundanl,  el  ipse  cum  slngulis 
al([ue  pro  singulis  coronatiir:  liabet([ueasi- 
nos  et  camelos,  utpote  eos  qui  onus  pra;- 
cc[)lorum  co^lcstium  promple  ac  obcdien- 
lialilcr  porlant.  Altoriitriim  qiioque  onera 
sua  [)ie  supporlanl.quatcnus  omnes  simul 
a  Deo  portari  ct  misericordiam  consequi 

D  mereanlur,  quemadmodum  monet  Aposlo- 

liis  :  Alter  alterius  onera  porlate,  et  sic  Gaiat.siX 
adimplehitis  legem  Christi. 


KNAIlUAIIii    IN    CAI'.    XWI    i;KNKS|H.    —    AHT.    I. XXVII 


:m 


Mnicm  s  i.\\\  II 


Kl.rr.ii)  \  iiii  rviMiiii    iiiiiisiMi   1'iiiMi  ;   imisiih  \m    miim    \iiii\ii    \iiiii\   i  ii  imu  \i   i  \iia.n. 


nl'.(!l  r  \  ITIl  iii  islo  capiliilt)  siiiirli  .\a 
t(il>  tiiiii  siiis  ifvcrsit»  ail  Ifiiaiii  iia 
lalciii.  /\)sfi/itititi  tinftin  iiiii/irif  iiU'o\)  ri-r- 
fiii  fitionnn  Liifuiii .iliiwiifin ni :  Tiilif  Jiii-ol> 
oniiiiii  i/iur  /'iicri.iif  /nifris  nosfri.  ctf..  itl 
i'sl,  Dnmcs  tlivilias  cjus  alislnli!  ci  t'l  iuh 
bis  pcr  piaiiicus  suas.  Ml  csl  li\pcrl»itlicus 
scruu)  stMi  |)tM'  sYncctit)chtMi  tlititis.  (|nasi 
(licaiil  :  'ranla  ahslulil.  (pit)tl  panini  111)- 
his  rcinansit.  .[iiiniiulrcrfif  i/iioi/ni'  /'nrit-in 
/jiilia/i,  i/iioil  iioii  c.f.srf  cirrit  .sc  .sirut  /irri 
rf  iniiliii.s/rrfiii.s.  itl  csl.  consitl(M'avil  (jiioil 
Lahan  non  hahiiil  s(>  circa  i|)suin  ainicahi- 
lilor  cl  ravorahililcr,  sicul  prai(M'ilo  lcin- 
porc  consuovil,  iino  sigiia  indii^Mialionis^i 
avorsionis  atl  sc,  porpoiulit  iii  vullu  La- 
han  :  nuta^inw  dicento  sibi  Doniiito  por  iii- 
spiralionoin  iiilornam,  vol  revolatioiUMn 
antjcliciun  :  Ixrrrrtcrr  iii  fcrrain  patriiui 
tiionnn,  ele.,  iil  ost  ad  tcrrain  Chanaaii, 
in  qua  Abraham  ot  Isaac  hahitaverunt,  ot 
Isaac  tunc  atUiuc  hal)itabat,  croqiic  tccinn 
pcr  gratiam  specialem. 

Mi.sit  nnnUum,  cf  per  istum  vocavit  Ba- 
c/tcl  cf  Liain  in  agnnn  al/i pascchaf  grcf/cs. 
Yocavit  quoque  tunc  aut  paulo  post  alias 
duasuxores;  sed  ist»  non  exprimuntur. 
laiupiam  minus  principales,qu8e  et  famu- 
1»  erant  principalium  conjuyum.  scilicct 
Racholis  ac  Lia\  earumquc  volunlatem  so- 
qui  hal)chant.Vocavit  aulcm  cas  iuagrum, 
ut  ibi  cum  ois  traclarot  liberius.  Dixif- 
qnc  cis  :  Vidco  facieni  patris  vestri,  qiiod 
non  sit  erga  nie  sicut  /teri  et  niidiK^tertini. 
Dciis  auteni  patris  niei  ftiit  tnecum;  et  ip- 
sce  nosfis  qtiod  totis  viribus  servierini  pa- 
tri  vcstro.  Littera  pro  majori  parte  plana 
est  valde.  Scd  ct  pafcr  vc.sfcr  circinnccnif 
me,  id  est,  fraudulenter  egit  mecum,  me- 
quc  fofellit  quantum  in  se  fuit,  et  mutavit 


\  iiicrri-ilriti  inriiin  ilrrrnt  rirllnis.  IIih'  Ifcit 
Laliaii  iiilra  ipiiinpif  iilliiiiiis  aiiiios,  (pii- 
biis  Jattih  sihi  s(M'vi\il.  ()\cs  (miIiii  (iit  di- 
tiiiiii  f  sl )  iii  .Mi^sopolamia  pariiinl  bis  iii 
aiiiio.  Jacoh  aiiliMn  siMvivil  i|isi  Labaii  {xm- 
sc\  annos.  post  tpiatiioitlciMiii  anntts  ipii- 
hiis  ci  pro  tliiahiis  siiis  s(m\  iiMal  liliahiis  :  r\ 
iii  priino  illoriim  sox  annoriim,  noii  miila- 
\it  iiitMccdom  ipsius  Jacob,  iil  dicilur  : 
(piia  nonduiii  adviM  lit  (|uoil  hius  priini  simi 
viMiii  t(Mii|)oris,  ossonl  ipsiiis  Jacob :  el  fo- 
tiis  s(M'otiiii,  siii.  Scd  hoc  coiiqxMio,  iniilavil 

B  in  soipitMilibus  (piiiupic  annis  iiKMccdtMii 
Jacob.  bis  quolibii  aniio,  ut  iiifra  in  liltc- 
ra  continetur.  Et  famcn  non  ilimisif  ciim 
Dciis  II f  noceret  mi/ii,  id  cst.  jxm-  siiam 
fraudultMitiam  nocumenlum  milii  infiMrti. 
^/  qiiando,  id  est  duin  alitpiando,  di.rif, 
Varicv.  hoc  est  fotus  ovium  ot  caprariim 
divorsicolores,  nati  ex  ovibus  et  capris 
unicoloribus,  erunt  mercedes  tuce,  parie- 
bant  omnes  oves,  quse  sub  mea  eraut  custo- 
dia,  varios  fetus,  id  est  diversicoloros. 
Quando  vero  econtrario  ait,  Alba  quceque 

G  accipies  pro  mercede,  id  est  fetus  unicolo- 
res,  omncs  yreges  alba  pepercrunt.  Si  hoc 
accipiatur  de  omnibus  gregibus  pecorum 
specie  distinctorum,  sequetur  quod  pactio 
illa  mercenaria.  intelligenda  sit,  non  solum 
de  ovibus  et  capris,sed  et  de  camelis.vac- 
cis  et  asinis.  Tulitque  Deus  substantiam 
patris  rcstri,  qua  ipse  indignus  fuit.  vel 
quam  ipse  habuisset  nisi  hoc  demeruisset : 
nou  enim  habuit  unquam  hos  fetus,  qui 
devenerunt  in  partem  Jacob,  tanquam  de 
jure  pertinentes  ad  se  ;  et  dedit  nii/ii. 

D  Et  modus  illius  dationis  subjungitur  : 
Postquam  c/iim  conccptu^s  ovium  tcmpus 
advencrat,  id  est,  statim  quando  iilstabat 
tempus   quo   oves   concipere  debueruut, 


m 


KKAHItAllO    IN    «Al*.    XXXI    liKNKSIS.    —    Alll.    I.WVII 


aiite  ipsaiii  aiiftuiii  uvi(iiiu|ui*  i-oiiiiiiixlio- 
iirin,  L-caiH  iiiufim  mi-ns  iiilfiioifs,  i|uiu 
>ulijuil}<ilui',  if  i'iili  in  snntnis  :  uiidf  atl 
illaiii  oruliiruiii  «*l<'\ulioiifiii  iiiciluhalui 
iiilui  ub  aii;(«*lo.  \  nli  ir^i»  iii  >.oiiiiii«>  ns- 
ceiuleittfH  niitiWH  suijef  femiints ,  iuui'<*s, 
iu(|uuiii,  variun  et  muculusos  et  (iiverso- 
ruin  culoruiii.  Dijiittjue  antjelus  I)ci  ail  me 
in  soinnis  :  Jacoh.  Kt  ei/o  rcsjjo/nli  :  .lif- 
sum.    Ista    luit   iiitciior   eollo<-ulio,    juxlu 

iTuf/i  .1, 1  quo<l  lo^iuitiir  Zachurias  :  Aiigelus  qui  lo- 

«|u«-t)alui'   iii   iiii*,  <*gr«*ili<'hulur.   Sic   «'1    iii 

Uatth.u  Kvuiigelio  seiipluiii  (*sl  :  .\ii^rlus  Doiiiiiii 

'*■  u|i|)uruil  iii  soiiiuis  Jos«!|)li,  <lieeiis:  Aeeipe 

|)Ui-ruiii,  i*te.  Iii  soiuiiis  (|uip|)i;  «■xtcriorcs 
M'u^u>  suiit  eluusi  1*1  quieluli,  rl  ilu  (*st 
lioiiio  tuiie  uptioi'  uil  irv<*luti()ii('S,tuii(|uaiu 
iiiiuus  eirea  (*xl('ri(>ia  <lis|)ersus,  cl  pcr 
eouscquciis  luiiius  ub  iiitciioribus  iiiipcili- 
tus  ;  tuiieipic  uudit   iul(*riuri  auditu,  qiiiil 

/•t.itxMv,  lu([uulur  iii  sc  Doiiiiuus  Dcus  s(*u  uu^«*lus 

"'  <'JU'^  ■•  ••"'(■  (jnoipic  rutio  vij,'cl  polissiiiiiiin 

iii  l*roph«*tis,  cl  iii  cis  qiii  ilcsupcr  illu- 
slraiitur,  (puiin  taincii  iii  aliis  (lurini«>iiti- 
bus  pruptcr  extcrioruin  scusuuin  lij^ulio- 
noin  usus  seu  judieiuui  raliunis  supiluin 
sit.  Qui  aif  :  Leca  oculos  tuos  intcriurcs, 
vim  seiliect  iinaj^inalivain  ct  inlcllcetivain, 
(piiu  luce  visio  iina},'inai'ia  luil  cl  cliuin 
iutcllcelualis,  quuniain  anj^clo  cduecnlc, 
inlcll(;xit  ipse  Jaeob  liane  visiunein  ;  et 
vide  universos  rnasculos  ascendentes  su- 
jjcr  feminas,  adspersos,  vnrios,  etc.  Quasi 
dicat :  Sicut  nunc  vides  in  somnis,  sic  fiet 
in  rc.  Vcruinlamcn  visio  isla  rccitatur  hic 
incomplete  ct  bieviter,  et  subinl(*llif,'cn(la 
sunt  multa.Gredilur  namque,  quod  in  hae 
appariliune  anj^elus  doeuit  Jaeob  tutuin 
(piod  fceit  de  virgarum  dccortieatione  et 
positiune  in  aquis  canalium,  etc,  praedi- 
xitquc  ei  quid  eveniret.  Vcrumtamen  in 
prima  ascensionc  masculorum  siiper  fe- 
mellas.masculi  perlincntes  ad  Jacob  crant 
unicolores,  non  varii ;  sed  mulata  nier- 
cede,  masculi  diversicolores  eraiit  ipsius 
interdum.  Ego  sum  reprsesentative,  non 
substantialiter,  JDeus  Bethel,  etc.  :  hoc 
est,  in  persona  Dei  qui  tibi  juxta  Bethel 


A  p(*r  subjeetaiii  eri^uluram  upparuit,  «^liain 
uuiie  loquor  cl  upparco  libi. 

Iii-^liijiiilcruiit(/uc  liarlii-f  ct  Lin,  siiic 
ipiaruiii  «'Oiiseiisu  ct  eoinilulionc  Jaeob  no- 
lcbat  iice  dcbcbat  r«*e«'«lcrc,  «piiu  iiiariliis 
cl  eoiijux  dcbciit  eoliabilarc,  (picinadmu- 
diiiii  .\ilaiii  pricdixil,  Hclinquct  hoinu  pa- 6'«».  ii,;!i. 
Irciii  Miuin  cl  inalrcm,  cl  adlucrcbil  iixori 
siuc  :  S umijiiid  lutljcjiuts  rcsiilui  i/uid- 
ijuam  in  facuftafiljus  ct  licrcdifafc  domus 
patris  «o.v//'/ .''quasi  dicaiil  :  .Niliil  Ac  cclcro 
cxsj)«'elar«'   liab«'mus  a   palrc    iioslro,   iice 

|{  ali(piiil  r<*slat  nobi^  iii  opibiis  «*Jus,  «pio- 
iiiuui  filiis  suis  (l(;puluvil  cl  «labil  (piid- 
(piid  adliiie  habcl  :  idco  noii  csl  nobis 
eaiisa  maiwndi  euin  co  (piaiido  tu  vis  ab- 
irc.  Sonne  ijuasi  aficnas  reijutanit  nos,  ct 
vendidit  :  id  est,  uliipic  ita  nos  Iradidil 
libi  in  eonjiifics,  «piasi  fuisscmus  ei  ali(r- 
lUi',  cjus(pi«;  aneilhe,  dando  nos  libi  iiudas 
scii  abs(pic  iiolabili  dotc  uiil  pussessio- 
11«',  cl  vcndidil  tibi  nos  pio  obsccpiio  qiia- 
luordecim  aniioruiii  ;  cijmcdlli/uc  prctium 
nostrum,  ctc.  :  id  esl,   possessione.s  seu 

G  pccora,  (piu*  (*x  liio  obscipiio  aetpiisivit, 
fiii'1'unl  vietualia  (;jus,  (piod  obsequiuiii 
fuil  piclium,  pro  quo  dedit  nos  tibi  qua- 
si  i'(!in  vcndilam. 

Snrr('.j'lf  ifatjiic  ./acolj,  ct  imjjosifis  lifjc- 
rls,  scilicct  undecini  filiis  et  una  filia,  ac 
conjuyihus  .mis  (pialuor,  .super  camelos, 
ahiit.  In  textu  aulcin  non  exprimilur,  an 
uxores  suae  attulerunt  secum  pueros  suos 
quando  vocavit  eas  in  agrum  :  cl  vcrius 
piito,  quod  non,  ct  quod  posl  priefatam 
colloeulioncm  rcdierunl  ad  doinum,et  pue- 

I)  ros  suos  ac  aliaquaMlam  secum  portarunl, 
[)ropter  verba  scquentia,  praesertim  quia 
paulo  post  subditur  quod  Racliel  furala 
est  idola  patris  sui  ;  nisi  forte  dicatur, 
quod  Jacob  in  illa  vocatione  inlimavit  eis 
oeculle  cum  nuntio  suum  propositum.7'/<- 
flffjue  omncin  subsfantiani  suam,  et  gre- 
yes,et  quidquid  in  Mesojiotatma  acquisie- 
raf,  etc,  scilicet  lectos,  utensilia,  victualia, 
pecora,  pccunias,  servos  ac  famulas.  Eo 
tempjore  ieraf  Lahan  ad  tonde julas  oves  : 
in  quarum  tonsione  fuit  occupatio  longa, 


INAmiMlii    IN    I   \r      \\\l    tlKNK.SIH. 


Alll       I  WVII 


m 


o\  rcinoli*  ili><laliiit  lociis  illr  a  Ja(-(ili.i|iiiiiii 
(lit-tniii  sit  |)i'iiM-i-il('nti  (-a|iitiil(i,  (|ii(iil  l.a 
liaii  |i(isiiil  spaliiiin  tiiiiin  (ln-inin  inlcr  sc 
r\  ^cncinin  snniii  :  cl  ita  nactiis  csl  Jacoli 
lcin|iiis  nia^is  (ipiioilnnnin  aij  lii^ain.  h'f 
/iVic//!'/  fiirnfd  fsf  i(/i>f<i  jititris  siii,  nt  o(-- 
cilltc  colci'(>l  ca.nt  alii|ni  ti|iinantiii' :  (|iioil 
non  \  iilcliir,(|iiia  (nl  patiiit)  assitlnc  iino 
caxit  Dcnin  Ncinin  |)i'o  sna  rccnnilaliiiiic : 
nalii(|iic  Josc|ili,  hci  liciicricinni  i'c('o<:iio- 
\il.(-l  ^THlias  (>^il  Dco.  .\li(|ni  piilanl,  i|iiiiil 
c\  cnpiditalc  ahslnlil  ca,(|iioniaiii  pidiosa 
rncriinl,  cl  ipsa  patri  in(li;..:nal)aliir,  (piod 
(|iiasi  alicnain  Ncndidciat  cain  :  cl  iii  tcxlii 
liabclni' ipiod  lurala  sil  ca,  scd  non  \  idc- 
Inr  (piod  rnciil  laiii  injiisla.  lliitc  in  Sclio- 
lastica  liistoiia  lc;j:itiir.  (|iiO(l  cx  Joscplio 
siimplnin  csl,  (piod  Inlit  ca  sccnin  non  ad 
colciuluin.  (piia  a  \ii-o  suo  didic(Mal  ca  iion 
ossc  colcnda  :  scd  ul  conriiiricndo  ad  ca. 
V(Muain  iinpclrarcl  a  patrc  siio.  si  dcprc- 
liciulcrclur  ali  co  in  via.  Alii  diciinl.  ipiod 
tiilit  ca  scciiin.  (pialciuis  palrcin  sniiin  ab 
idololatria  rcvocarol. 

Circa  lioc  scribit  l^yra,  (luod  ubi  noslra 
translalio  habct.Idola.  in  Hcbra?o  liabcfur, 
Thcraphiin  :  ct  dicunl  alitjui.  (luod  sunl 
iniajiincs  faohv  parliin  pcr  aslrononiiain, 
parlini  por  nccroinantiain.  qiuo  dant  rc- 
sponsa.  Hobra>i  dicunt.ijuod  sil  caput  ali- 
cujus  pucri  prinu)gcniti  intcrfecti.diabolo 
iminolali.ciuod  praKMsum  salsatur,  aroma- 
tibusquc  coiulitur.ul  valoal  diu  duraro.su- 
por  cujus  linguani  ponitur  noincn  diaboli 
in  aurca  lamina.  sioiiuc  donat  rosponsa. 
Certuin  osl  lamon.quod  talia  non  habonl 
virtutom  daiuli  responsa.  nisi  in  quantum 
Deus  pormitlit,  ut  scilicet  por  oa  diabolus 
ipso  rcspondcal  :  quod  proplor  incrodu- 
litatom  ot  vitia  honiinuiii  Dous  quando- 
quc  pcrmittit.Hioronymus  quoquc  tatolur, 
quod  in  Hebr»o  Thcra[)him  habealur.  quori 
Aquila  figurasvel  imaginesinterpretatur: 
sed  Kabbi  Paulus  atTirmat,  quod  Thera- 
phim  in  Hobrteo  non  somper  significat  si- 
mulacra  facta  ad  idololatrandum,  vol  ad 
rcsponsa  daMuonum  roquirenda.  Nani  pri- 
iney.^K,  ntio  Reguni  quo  logitur,  Accepit  Michol  sta- 


\  tnam  cl  posiiil  in  lccto,  Hciliccl  proD.Hid, 
111  lli'lii'ii'11  Iialii'liir.  .\cccpil  Tlii-iiipliiiii  ; 
iKT  rsl  pntandnni  ipiod  in  doiiio  Daxiij 
tiiciil  Tliiiiipliini  iid  iiMis  illos  tiiiii  vi- 
tiosos,  scd  iid  iiliipias  licitas  rcprifsciilu- 
lioiics. 

XofnififiicJiirnf/  Cinififrri  sinwro  siin  i/innl 
fiii/rrrf.  \'.\  hiic  ap|)aicl,  qiiod  Labiiii  lia 
bllil  Jacob  siispcctuiii  Ar  fiiKa.  d  qnud 
sciscitaliis  csl  ciim  indc,  cni  Jacob  mdiiil 
siiniii  riiiirilcii  pri)|)i)sitiiiii,  nc  inipcdiii'- 
tnr  ii   Liibiin.  {^ini iin/iir  nliHssif    fnin    i/)\r 

|{  i/iiiiin  niiiiiiii  i/iiii'  jiiris  siii  rntiif,  rt  iiiii- 
iir  friiiisiui.s.sn,  jd  osl  fliivio  Mcsopotaiiiia^ 
pcrlransilo,  /irn/rrrt  i-nntrn  iiinnfrin  (in- 
liiiiil.  Iioc  csl  vcrsus  inontom  isliim,  (|ni 
liiincn  posl  htpc  vocalus  osl  (lalaad.  ul  in 
islo  hiibclnr  capilulo.  iiiiiitintuin  rsl  La- 
hiiii  ilir  trrtin,  i/iiml  f'ii(/rn't  .Inmli.  Vj\  (pio 
(diciliir.  (piod  |)riino  di(>  qiio  Jacob  iiiiit 
fugiuii,  (piidain  c(i'pil  iro  ad  Labiiii  ad  an- 
nuntiaiuluin  hoc  oi,  (piia  (iil  dicliiin  cst) 
locus  ubi  filii  I>aban  pccora  sua  j)asco- 
banl,  distabal   ilinoro  trium  diorum  a  Ja- 

C  cob  :  et  forsilan  Laban  fecit  observari  an 
fugof^l.  Qui  assuiiipds  fratribus  suis.  id 
cst  filiis  of  cognatis,  prrserulus  cst  euni, 
ctc.  Viditque  in  soiiinis  dicenteni  sibi  Do- 
niinuni  :  Cave  ne  quidquani  asperuni  lo- 
quaris  contra  Jacob,  etc.  Hoc  Dous  dixit 
pcr  angolum.  qucm  Laban  in  somno  vi- 
sione  imaginaria  vidit  in  similitudino  qua- 
dam  humana.  Vol  sumitur  hic,  vidore.  pro 
audiro.  sicul  in  Apocalypsi  :  Conversus  Ai,oc.\,\i. 
sum  ul  vidorem  vocem. 

Et  dixit  ad  Jacob  :  Quare  ita  egisti,  ut 

D  clani  me  abigeres,  id  est  me  ignoranle  tam 
pra^cipitanter  auferres,  et  tecum  assume- 
res,/ilia.s  nicas  quasi  captivas  gladio  .''etc., 
id  est  violenter  :  quod  falsum  erat.  quia 
filiae  Laban  sponte  ac  libenter  abierunt 
cum  suo  marito.  Sfulte  operatus  es,  etc, 
taliter  fugiendo.  Hoc  non  est  verum,  quo- 
niam  Deo  prsecipiente  hoc  fecit,  qui  et 
protoctionem  suam  ei  promisit  :  quod  fe- 
cit  in  tantum.  quod  prohibuit  ipsi  Laban. 
non  solum  la^dore  aut  tangere.  sod  etiam 
dure  affari  pium  Jacob.  Esto,  id  est,  sit  ita, 


m 


ENAnRAili)    IN    i.W.    XXXI    liHNKSIH. 


Altr.    I.XXMI 


seu  cuiicedatui'  HUO«l  ilicaiu  ;  dd  (uom  iiv 
vupifhuH,  et  (lexidfrin  tihi  eiuit  iltnnwi  [ni- 
trin  tui,  id  etit,  \\\Mi^  |)ui-i'UtiS  tuo^,  coruiu- 

(|U<?  (loillUIU  irl  tiMTUIII  0|)tu>>li   vii|lM-i;,({U(J(l 

\ul(li?  1'ucrut  uutuiule,i)i-u^!»citiiu  po^t  uuiios 
\i;,'iuti.  t'nr  luiiihis  cv  ilfn.s  //(co.v  .-^  Lubuii 
|)«M-  |)i-(i|)i'iu  vci  bu  puiiilit  Miuiii  sliiltitiuiii. 
Ktouiiii  i|iiuli">  ilii  fu(-riiiil,i|ui  tuilo  polc- 
luiit  tolli  '.  i'X  (|uoiiioilo  [lotciuut  custodiic 
suos  cultorcs,  (|ui  uc(|uil)uiil  custodire  s(^ 
ipsosf  licsitiinilit  Jaidh^i-Xi:.  :  Srriifnif,  vW . 
ILer  iliiens  .ifinnnihat  i/nntl  Untlti-l  furtita 
e.s.si't  itlula.  (jaunniut'  inlrusset  tfnttiriuin 
Rtuhelis  :  (|uu;lil)ct  ciiiiii  ti.xoruiii  Jucoh 
liuhiiit  |iro|)i'iiiiii  luhcriiuculuiii  ,  iii  i|iii) 
cuiu  sua  sobole  erul  ct  o|)crul)ulur ;  i//a 
fe.stinans,  ah.stt>n(lit  itltila  sahtcr  stramcn- 
ta  canifli,  ft  sftlit  th-sujjfr.  Hoc  verhiiin, 
ubscoiidit,  C-.1  hic  |)ra'le!ili  lciiiporis.  .Num 
iutcriiii  qtiod  l..ubuu  scrulubuliir  lciiloiiu 
Jucoh  ct  uliuruiu  u.voruiu  ipsius,  Huclicl 
Fcstiuuiitcr  ()C(-iilluvit  idolu  sub  strumcii- 
tis,  per  qiiu;  quiduiii  iiitclliguut  sclluiii  cu- 
lucli:  scd  iiicerluiu  vidclur  quod  sub  sella 
potcruiit  t(?^i,  qiiuinvis  ct  ipsa  dcsupor  sc- 
dit  :  idi^^o  per  slruineutu  cuineli,  possiiiit 
iiilcllif,'i  liinus  et  aliu  qute  sub  eainelo  po- 
nuntur.  Scrutantique  oinne  tentoriuin  ft 
nihil  invenienti,ait  Rachel  :  Ne  irascatnr 
domimis  rneus  t/uod  coram  te  assuryerf 
neriiwi),  fjula  jn.vta  cons\ietudincin  fcmi- 
naruni  nunc  accitfif  nxHii,  id  e.sl,  impi-0- 
visa  alque  feminea  debilitas  seu  fluxus 
menstrualis  non  permittit  me  surgere.Un- 
de  seeundiiin  Josc[)luiin.  dixit  naturalein 
purgationem  sibimet  iinminere,  et  hoc  fnit 
mendacium  ad  ininus  officiosum.  Sic  dc- 
lusa  st>Ulcitudi>  ijuit;rcnfis  csf  :  (jiiia  pci- 
tam  cnrialom  ot  apparcntein  loculioncni 
fuit  deceptus. 

Tumensque  Jacoh,  cuin  jurr/io,  id  ost 
juste  iudignans,aut  etiam  motuin  ali([ucni 
venialiter  culpabilem  animositafis  ct  irae 
atque  iinpatientise  habcns.  quoniam  con- 
tumeliosum  fuit  ita  dc  furto  impeli,  rc- 
preheudi  et  exaininari,  ait  :  Quam  ob 
culpam  meam,  etc,  sic  scrutatus  es,  etc.  ? 
quid  invenisti  de  cuncta  substantia    do- 


A  inus  tmef'\v\  esl,Hi  ali([uid  i\f  tiiu  subsluii- 
liu  iiivtMiisti  iii  lulxM-uuciilis  iiicis  :  imnc 
curtiin  fratrihas  meis  ct  fratrihiis  Inis, 
elc,  huc  est  coruiii  fijiis  <;t  co^iiutis  iio- 
slris  hic  conf,'i'ej^utis.  lilcirct>  pcr  rliflntl 
nnniis  fal  tfctiin  f  (rlc.  Ouusi  dicut  :  lli^iu- 
lils  cs  biMieficiis  lueis.  Eiju  tlatnnuni  uninc 
rctldfliiiin ,  (^lc,  id  csl,  j)ccora  linlo  ablu- 
la,  cl  a  bestiis  dinoruta  exig(!bas  u  iii(5,  (?t 
sulislcci  libi,  ui-  solvi  hiijiisniodi  daiiinu. 
1)1  f  iiticfnqnf  irsfu  nrfhiir  fl  i/clu,  etc,  id 
csl,  iiuiK-  urdori!  solis,  uuiic  frij^oi-c  iioclis 

B  uc  hiciiiis  uffligcbur,  (-ircu  [xicoru  occiqiu- 
lus.  Xisi  JJcus  /jatris,'u\  est  uvi  nicl  Ahra- 
linm,  cl  tlinur  Isauc,  hoc  csl  I)(MIS  (|U(MI1 
su[)iM'  oiiiuiu  tiiiict  Isuac,  de  qiio  lo(|iiiliir 
Isuius,  Doiiiinuin  (;x(M'ciluuiii  saii(Mifical<;,  /».  Mii,t:i. 
i|)s(!  liinor  vcslitr,  <•!  ips(!  Ircinor  voslcr  : 
iiiidc  ad  iiisinuandtini  qiiuiii  suiiiiiu;  iiic- 
lucndus  sil  l)cus,cl  (jiium  s[)ccialil(M-  tiniuit 
(Mim  isuac,  dicluin  csl  quusi  in  abslraclo, 
.Nisi  liiiior  Isuuc  ;  alfulssct  inilil ,  fursilun 
inodo  nuduin  me  dimisisses,  hoc  est  titi- 
([ue  satis  [irobubilo. 

G  (]ii-(-a  hoc  ([uaMil  Kabbi  Paulus,  cur  Ja- 
cob  (lisliucto  ail  dc  iJeo  ol  de  Abrahaiii  ac 
Isaac,  Nisi  Ueus  Abraham  ot  tiinor  Isaac 
Ad  quod  (ut  refert  quidain)  Hebraei  re- 
s[)ondeiil,  quod  Deus  non  vocatur  Deus 
aliciijus  singularis  pcrsona;,  quamdiu  vi- 
vil  in  sKculo  islo,  ([iiia  potcst  inulari  dc 
bono  in  inaluin  ;  ct  Abrahain  jain  obieiat, 
ot  Isaac  adhuc  vixerat,  quando  Jacob  hsec 
[)i'0lulit,  ideo  ita  locutus  cst.  Sed  respon- 
sio  ista  non  valet,quum  supra  legatur  Elio- 
zer  AbrahtP  procurator,  quuin  ivissct  pro 

D  Hobecca,  dixisse  :   Doinino,  Dcus  doinini  r.en  xxw, 
inoi  Abrahain,  occurro  liodi(!  inihi.  Deus  ''' 
quoquc  dixit  Abralia?  adlmc  vivonli,ut  siin 
Deus  tuus,  et  Deus  scminis  tui.  Elias  quo- 
que  in  saculo  isto  frequenler  loculus  est,     iii  iiei/. 
Domine,  Dous  meus  :  imo  capilulo  immc-  "^"'^^ -'• 
diate  sequente  ait  Jacob,  Dcus  patris  mei  Gen.xxxu, 
Isaac. 

Respondit  Laban  :  Filios  mece,  scilicet 
tuae  uxores,  et  filii,  et  (jreges  tui,et  omnia 
quce  cernis  hic  perlinere  ad  te,  mea  sunt. 
Si  voluit  dicere  Laban,  quod  crant  sui  ju- 


i;\\llH\llw    IN    I  \|'.    \\\1    i.KNKSIS. 


Alll.    lAWII 


m 


ris  ali|iir(l()iiiiiiii,  riilsiiin  cral  ;  si  aiiliiii. 
(|iiO(l  (<i'aiit  silii  |ir(>|)iii(|ui,  simi  a  si>  cl  a 
pccoiiliiis  siiis  c^rcssa,  Nciiiin  liiil.  (Jnii/ 
/iiiSMHii  /'iiri't'i'  filils  cl  iii'jn>lil>ii'^  nii'is  f  V\- 

lios  Jacnl)  vocal  filios  siios  cl  iic|iiilcs,i|iia- 
si  \al(lc  |)t()|)ini|iios,  lani|iiain  liical.  Nnii 
possiiin  I  alioiial)ililct'  cis  nocci'c.(|iinin  sil 
contra  jns  naliiralc,  cl  i|iiia  a  hco  inilii 
|)l'ollil)illlin  csl.    \  iiii  ityn.rl  iiifiiiiins  lir- 

iliis,\{\  cst  pacis  cl  aiiiiciliii'  |)acliiin. /'////7 
iliti/iir  Jiiroh  lii/)iilt'i)i ,  rl  rrr.ril  illiiin  i n 
liliiltnii  .Uor  rs\.\[\  sij^nnin  cl  lcsliinoiiiiiiii 
conrcvdcrationis  ahjnc  coticordia'.  slatnil 
lapi(l(Mn  illiiin.  Di.rili/iir  frnlrihns  siiis, 
id  csl  liliis  cl  consant;nincis  :  A//rrlr  ln- 
/lii/rs.  Qiii  ro/ii/rr!/iitil('s  la[)i(lcs,  /rrrrntil 
liiiiiiiliiiii  ina^tiiiin,  roiiirilrrinili/iir  s/i/wr 
riitii.iw  prolcstalioiicin  (|nod  cssciit  coii- 
roMlcrati.  Vidil  cniin  Laban  Dciim  cssc  pro 
Jacol),  pro|)liM'  (piod  non  audchal  ci  rcsi- 
stcrc,  ct  (Miain  cinollilns  ruit  c.\  coinmc- 
inoratioiu"  hcncliciorum  ct  ol)sc(iuiorum, 
i[ua'  Jacol)  rctulit  sc  illi  cxhibuissc.  Qiirni 
nocaril  Ltihait  Ttonttltitii  leslis,  id  ost  lu- 
muhiin  qui  cst  teslis  initu»  pacis,  ri  ./nroh 
Arrrriiiti  Irsll nioiiii .  iilrriiur  jn.rlu  /tro- 
/jrirlalcin  lini/inc  siiic.  Jacoh  cnim  im[)0- 
suit  nomcn  Hchranim.  Lahan  Syrum  :  ct 
amho  nomina  idoin  signilicanl.Circa  (|uod 
ait  llicronymus  :  Aoorvus,  lingua  Hchr;i>a 
c.Ai,  dicilur;  a.vd  voro,  tostimonium.  Horio 
lin^ua  Syra  accr\us  dicilur  jki^au:  lcsli- 
moninm.  sY.Nrn.v.  Jacoh  orgo  acorvuni  il- 
him  vocavit  Hchraico  (lalaad.  Lal)an  voro 
Jogarsyntha. 

Dl.rllijtic  Lahatt  :  Tiinitiltts  Islc  crll  lc- 
slls.  id  ost  rcalo  ot  mulum  teslimonium. 
Itilcr  nic  cl  tc  /todic.  id  ost  pacli  quod 
modo  inivimus,  imo  et  de  cetero  erit  si- 
iiuum  roHloris  hiijus  ;  ct  Idclrco  appcUa- 
linn  cst  tioincti  cjns  Galaad.  otc  quia 
Jacoh  tunc  nomon  istud  imposuit  illiac(*r- 
vo.  Kt  adjecit  Lahan  :  Tnttiealtir  el  judlcel 
Doniintis  Inter  nos,  id  est,  per  eirectum 
suse  justitise  pandat  so  inspectorem  ope- 
rum  nostrorum,  si  unquam  post  hanc  ho- 
ram  violaverimus  pactum  istud,  gnattdo 
reccsscrinitis  a  nohls,  id  est  unus  ab  alio, 

T.  1. 


.\  s/  ii//li icris  flliiis  iiirns  ilijl|stc,i7  mI  inlrn- 
dii  rrris  alias  ii.rurrs  Hii/icr  cas,  pnffcrcil- 
do  illas  liliahns  mcis,  cl  cns  o[)|iriincii(l(i 
[icr  illas  ;  tiiil/ns  srrinitnls  inislil  Irs/i^  <s/ 
iihsi/iir  /)i'i),  i/iii  /iriCHcns  rrs/tlcil  :  linc 
csl,  c^o  ah  ()l)lif;alioiic  liac  cro  iminiiniK, 
iicc  ali([iiis  lioniiniiin  |)()lciil  iiic  liiijiis  |m 
tli  trans<{rcssorciii  ostcndcrc,  sc(|  oinninm 
coidium  ins[)ccti)r  Dciis,  inrallihilis  jiidc.x 
ac  lcslis,  |)niiicl  t'ciiin.(|ni  nhi([iic  cst  [)ra<- 
s(<iis,cl  oiiinia  [)i'a<sciitialilcr  intiictiir.  /Ji- 
.rlh/iir  riirsiis  ad  .liiroh,  rc[)ct(<ii(lo  [)i'olala 

li  [iro  ('onririnationc  dicloriim  :  /'>'//  liitiinliis 
Itir,  rl  lii/iis  i/iiriii  rt'rfi  iii  sli/niitii  \'i'\ 
f^CShc  Ittlrr  tnr  rl  Ir,  trslis  rril ,  i'\c.;  c.X 
(|ii()  [)i'()haliii'.  (|iioil  cliain  Lah.-in  staliiit 
ihi  la[)idcm  ali([uciii  ^Mandcm,  iii  [)i'olcsla 
lioiicm  ct  si<;num  V(M'l)ot'Uiii  cl  opcrum  ihi 
iiiiilno  liahilortim  :  si  iinl  n/o  Iriinsirri) 
111 11 111  /)rt'i/rtis  iid  /(■.  Iioc  csl,  si  intcntionc 
nocondi  tihi  [^crtransioro  locutn  istiim  \c\- 
siis  lc,  anl  lit  /jrictrrirrls  illiim,  tnaliitti 
inilil  coyllans,  id  est,  ciiin  [)ro[)Osil()  no- 
cendi  milii,  veneris  idtra  hunc  locum  ad- 

C  vcrsus  me  ;  Dciis  A/jra/iani  et  Detis  Nac/tor 
\'\"a\.v'\s  A.hva.hse.,Jtcdlcct  intcr  //o.s,casli{j:an- 
do  ini([uum.  Dcns patris  eorittn,  id  esl  Dous 
Tharc.  qui  1'uit  palcr  Ahrah.T  ot  Nachor. 
Dicitur  autom  Dcus  omnium,  Dcus  Xachor 
ot  Thare,  vel  quia  coluorunt  eum,  sicut 
et  Abraham.  vol  saltem  rationc  creationis. 
./iiravit  cri/o  ./acoh  se  servaturum  hoc 
pactum,yjt?>*  llmorcni  patris  stil  Isaac,\\x\- 
la  scnsum  o.xposifum,  vel  ut  aliqui  di- 
cunt,  et  Habbi  Paulus  tangit,  por  timorem 
ciucm  hahuit  Isaac,  quando  putavit  se  of- 

D  rciondum  Doo  in  holocaustum.  Gonsueve- 
runt  ctonim  homines  por  torrihilia  quae- 
dam  juraro,  sicut  per  horam  mortis  susp, 
aut  [JOr  diom  sui  judicii.  Iintno/atisrjtie 
rictliiils  In  montc  (lalaad.  quas  obtulit 
Jacob  Doo  pro  gratiarum  aclione,  quod  ita 
protexit  se,  et  de  mutua  pace  providit, 
poteratque  Jacob  tanquam  sacerdos  offer- 
re  privilegio  et  jure  priniogeniturae  ad  se 
dovolulee,  vocavlt  fratres  suos,'\^  est  filios 
et  propinquos,  ut  coniederenl  panem,  id 
est  cibos  ihi  paratos,  cum  gaudio  epulan- 

23 


;i.Vi 


e.NAHHATIO    |\    C\V.    XXXII    (^E.NKiilM.    —    AltT.    I.XXVIIl 


Um  proplfi  l)ouu  niim iiccniiiiiinl  (Ju t  tj uum 
vonieUisscitl ,  iniinscfUtit  ihi  iioflo  illu.  Lii- 
Inin  ocru  ilc  nucte  cunsurifcns,  u.scutafiis 
est  filiu.%  ct  filias  «««.«;  vi(ltilicol  Uaelii-liMii 
rt  Liaiii,eai-uiiii|ur  lilios.siMl  i-t  lilios  ulia- 
ruiii  iluuruiii  uxoiuiii  Jut-oh,  uc  iliiiaiii  li- 
liaiu  <'JU!»,  vaknluTiitlo  fis  i-uiii  om-uIo.  //<- 
ncili.riti^uc  <7/M,tilt-.,  iiiijiitu-autlo  eis  boiia 
ju.vla  riluiii  suuiii,  vcl  a  Dto  veio,  (|UC'iii 
Jacot),  ejus(|Ui*  tilii  ac  coiiju^i;s  colutMuiil. 
Kt  «rcct!  iiilcli.x  l.ahaii  islt:,  t|uaiuvis  co^uo- 
vit  esse  uiiuiii  veruiii  ac  suiiiiiiiiiii  Dcuiii, 
oiiitiia  iiilufiitciii  ac  jutlit;aiili-iii,  cl  at) 
•  -otlt-iu  atliuoiiitus  l'uit,iiitiilo  iiiiiiu-.  t-oluil 
itlola  sua  ac  ptn-iit,  siiiiilis  Saiiiaiitaiiis, 
IV  Heij.  qui  Doiiiiuuiu  (iiiiut-i-iiiil,  t>t  uiliilt)  luiiiiis 
*^"'  suis  iliis  scu  itlolis  S(M-viei-iiiil,  iil  (liiiliir 

Num.  xxu.  quarto   Ke^uiii  ;   cl   Halaaiii,  (jiii    visioucs 


A  Uiiiiii|)oltMitis  coiis{)(;.vit,  t^l  aii^M-luiii  saii- 
cluiii  rrin|ui'iiltM-  corporalilcr  vitlil,  et  lu- 
iiieii  liiialiliM-  iiiveuliis  (^sl  iiii|)ius. 

1'osti-eiuo  (le  seiiio  tiiijus  Lal)au  iiiiuc 
iiiotlicuiii  laiij^aiii,  tle  (|uo  probahilC'  est, 
(|Uot|  erat  hiMiir  vigiiili  (|uiiii|ue  aiiiioruiii 
aul  circiter,  (;l  rorsilau  pliis,  (|uaii(lt)  VX\c- 
zer  veiiit  pro  sorore  tijus  Ut!l)('(ca,  tjiia! 
|)er  vi^iiili  aiiiios  luit  cuiii  jsaac,uiite({iiaiii 
;;t'iiuil  Jat-ot)  ;  (|iii  tliiiii  v(Hii(  a  suis  {)ai-eii- 
tit)us  ad  Lattaii,  luit  se()tua^'iiila  se{)l(riii 
aiiiioriiiii,  ut  couslal  ex  dictis  ;  (leiiidt;  |)er 

It  aiiiios  vi^iiiti  liahilavit  cuiu  Lal)aii :  et  i{)S(; 
Labaii,  ({uaiido  iiiliiiio  rtu;essit  a  Jacol)  iii 
iiioutt;  (ialaad,  vidt;tui-  adtiuc  luisst*  roiiu- 
stiis  vir,  ila  ({uod  {)0s(  Ikx-  (loliiit  viv(!i-e 
diii,  ((iiaiiivis  i<^iioi-eiiius  ({uamdiii  {)0stea 
vixerit,  sic({U('  ()i-ol)atur  diu  vixisst;. 


ARTICULUS   LXXVIH 


EXPLANATIO    CAPITUU    TRICKSI.MI    SKCU.M)!    :    JACOB    AUTEM    ABIIT    ITI.NKUK    (JUO    COEPKRAT. 


PU()St:(:rTl()  reversionisJacob  ad  ter-  G 
raiii  uatatein,  et  sotatia  sibi  a  Ueo  eot- 
lata,ct  qualitcr  ipsc  se  tiat)uit  circa  fi-atrein 
suuin,  recitantur  pra'sen(i  capiluto.  .Idcoh 
autein  ahiit  itincre  quo  caeperat  a  inoii- 
te  Galaad  die  sequenti,  cum  omnibus  ad 
se  pertinentibus  ibi  ;  fueruutquc  ei  ol>- 
viam  angeli  Dei  :  qui  sibi  obviaveruiil  in 
assuinptis  corporibus.itaquod  sensibililer 
eos  vidit  iii  iliis  corporibus.  Qmo.s  quurn 
vidisset,  ait  :  Castra  Dei  sunt  hcec,  id  est 
fortissimi  militcs  Doi,  instar  castrorum 
pr8evalidi,afque  ad  protegendum  me  prae-  D 
\idi\'di{\.Et  appcllavit  nomen  loci  illius  Ma- 
hanaim,  id  est  castra,  ab  effeclu  :  quia 
videlicet  angeti  apparuerunt  sibi  ibidem, 
qui  adversariis  potestatibus  lerribiles  sunt 
nt  caslrornm  acies  ordinala.  Girca  lioc  re- 
fert  Lyra  :  iJieuiil  Hel)i'a'i,qnod  angeli  qui 
cuslodiebant  pioviuciain  Syria',  condu.xo 
runt  Jacob  usque  ad  finem  provinciee  suse. 


Deinde  obviaverunt  ei    angeli   piovinciu' 

qiiam  consequenter  inlravit   :   quod  noii 

videtur  congrue  dictum,  quia  uni  provin- 

ciiB  non  praeest  nisi  unus  angelus,  genera- 

lein  lolius  provincife  curain  tiabens.  Uiide 

iii  Danicte  tiabetui(te  principeGraecorum,   zjan.x,  20 

(irincipe  quoque  Persarum,  qui   fuerunt  *-"' *^- 

angeli  prtesidentes  toti  regno  Gra>corum 

et  toti   regno  Persarum,   quemadmodum 

tunc  Mictiaet   prjjefuit  Synagoga?,  qui   est /4irf.  xn,  1. 

nunc  princeps  Ecclesiae  :  et  angeli  tales 

sunt  de  tertio  ordine  angelorum,  qui  dici- 

tur  Principalus.  Ipsi  aulem  Jacob  multitu- 

do  angetorum  occurrit,  ut  Scliolastica  ait 

tiistoria.  Et  si  ei  occurrerunt  angeli  custo- 

dientes  provinciam,  quam  post  Syriam  in- 

troivit.  quare  scriplura  ista  non  exprimit 

de  occursu  angetorum  custodientium  Sy- 

riam,  sicut  de  atiorum  angelorum  occur- 

su  ?  Verius  eigo  est  (juod  diciint  doclores 

catholici,  quod  angeti   ilti  fuerunt  missi 


:lo 


KNAIUlArm    l^    <  VI'      XWII    i.lMM^  AHr.    I.XXVIII                                    .'l.V> 

u<l  n)iir()i'laii(liiin  Jai  ul)  roiiliii   lialii^  mii  \  liibiilaii,  i|mii(I   iIciii  (liviiiii*  |iniiiiiHsiiiiiim 

ini(|iii  liiiioiiMii.  lliiit- ail  llicioiivnnis  :  Ja  vaiiis   inoilis   |ii)ssniil    iiili-llip;i  :   (|naniviH 

col)  ail    rialtciii    iiii(|iiMni    itniiis,  pnlrliic  ir^'i)   iion    roiiniilav  il    i|c    linali   ailjiilorio 

c\ci|)iliii'  an^cloniin  i'oiiiilatiliiiiii  clioiis.  |)ci.  tininil  laiiicn  ad  lcinpns  a  rialrc  pcr- 

(Jlossa  (in()(|nc   lc>tatnr  :    MhIiiIikIo   aii;:('  \ciso   aUlifii.    Iilco    loi|iiihii     \ii;;iistiniis  : 

loriiin  (|iia' inilitia  cicli  vocaliir,  occnnil  :  IJiucri    |)()tcst,  (iiioinodo   Jacol)   lidciii    lia-   AukihIm- 

(|iiil)tis   coiiloilatiis.    iioii    iiictiial    lialtciii  liiiil    iii   |)roinisMs  |)ci  :  scit   licii   |>oliiissct 

sniiiii,  s(U-iinis  illoriitii  anxilio.  iit  1'isaii  laiicrnacnla  cjiis  cvcrtcict,  cl   la- 

Misif  ititft-iii  i'f  iiiiiifins  itiifi'  sf  iiif  Esitii  iiicii  post  illaiii  cNcrsioncin  Dciis  ci  nirsiis 

/hifiYni  siiiiiii.{\{i\  cral  in  [rvvix  Si'ir.  in  rr-  adcssct.  cl  sii;i  iin|)lcrct  proinissa.  <,)no  cx- 

///()//(' /'<'(/()//«,  ctc.  Oiicinadiiiodiini  iii  cvposi-  cin|tli)  iiiDtiiiinii .  iit  (piainvis  crciiaiiius  iii 

liiHic  capitiili  \iccsinii  (piinti  liahilniii  cst,  Dctiiii.  taincii  raciainns  ipia>  racicnda  siiiit, 
(,,■,1  \\\,  Issau  cliaiii  appcllatus  csl  Scir  cl  i''.ili)iii,  cl   It  in  saliilis  iioslra'  pricsidiiiin. 

Iiicc    iioiniiia  Scir  ac   ImIoiii,  intcrdiini  sii-  7iV  jicrfcrrifns,  dirisif  iioinilinii  ijni  st'- 

iminliir  |)fo  iila  piov  iiiciii  in  (pi;i  dciiiorii-  iiiin  rnif.  ///-iv/c.s-  i/iiniint'  pcconiin.  vidcli- 

tuscsl  l.saii.cl  ita  uuuc  accipiuiitui',cst(pic  ccl  iisiiioruiii  cl  caprariiiii,  rf  nrrs  rf  Imrrs 

idciii  iii  rc.  tcrra  Scir  ct  rc^io  i^ldoni. /»'('C(r-  rf  i-iinirlos,  iii  i/iiits  fiirnifi.s,  ita  (piod  diiif 

.v/y//c  siiiif  iiiiiifii  iiii  .liiioli.  iliiviifrs  :  \'r-  criiut  tiiriiitr  lioiiiiniiiii.  d  diiic  pcconiin  : 

iiiiiiiis  lul  Ksiiii  friifrriii  fiiuni.rf  rrrr  iiro-  iihpic  iii  priiiia  Itiniia  ciiiiil  llalii  cl  Zdpliii 

pcntt  iii  orriirsiiiii  fiiiiui  IValcr  tuus  rinii  cuiii   liliis  siiis  :  in  sccuiida  cl    poslcriori 

i/iKu/riiif/rufis   riris.  Jacol)  inisil    uiintios  tutiiiii  ciiuit  I.iii  cuni  liliis  siiis  ct  filia  siia 

ad  i'lsau.  ad  cxploranduiu  auiimiiii  cjtis,  iit-  Diiiii.  cl    Uiulicl   ciiin   Joscpli.  sic   liiincii, 

(luo  ad  ciiplatuluin  bcucvolctiliiiiu  ciiis  ;  cl  ([uod   liiiclic!  cl  Joscpli  tiiii(|iiain  ciiriorcs 

ut  iii  Scliolastica  liahclur  liistotia,  nuiitii  ipsi  Jacoi),  ructiiiil  iti  cxlrciuilalo  sccundie 
rcdcuiitcs  (lixoiuut  itd  Jacoi),  (itiod   iValci' (',  \\\\\n\v  -.  iliivus:  Si  venerit  Esau  ad  unani 

suus  occurrorcl  sibi  pacilico.  Tiuuiif  Jacob  ti(r:nam,  et  percusserit  eam,  vidclicct  pri- 

ralffc.  Miruiii  ipiod  vir  islo  laiii  virtuosus.  luain  lurniam,  rr////  tiirrna  quiv  reliqua  csf , 

post  proniissiouom  ractain  sibi  a  Doo.  I-lro  sulrahifur.  (juasi  dical,  Ksau  satialus  san- 

tocnin.olc.ot  posl  iutuilum  aujiclonim  ad  },niiiio  priinff   turina>.  parcct  sccundffi  :  et 

ipsius  auxiliuin  paratoruin.  timuit  tantum  ista  ex  causa  Jacob  focit   has  turmas,  ne 

liomiuom  pravum.  Ad  (]uod  ali(]ni  dicuut,  omnos  simul  occiderentur  ab  Esau.  Itaquc 

quod  tiinuit,  non  do  Doi  promissiono  ot  an-  quamvis  Jacob  speravit  in  Doinino.  fecit 

golorum  opodiffidons.sod  iiiore  honiiuum  tainon  quidqnid  potuit  por  hnmanam  in- 

porlurbalus:  quibus  objici  potost,  quod  ta-  dustriam.  Propter  quod  dicittjlossa  interli- 

lom  porturbalionom  dobuit  virtulum  con-  ncaris  :  Immiuonte  poriculo,  faciamus  quod 

stantia,  fidoi  robur.cortitudoque  spoi  pra?-  habot  humana  ratio.  ne  totnm  Doo  com- 
venire  atquo  oxcludoro.  Alii  dicunt,  quod  D  mittentes,  ipsum  videamur  tentare. 

Jiicob  formidavit  se  Doum  offendisse.  diu  Di.vitque  Jacob :  Deus  patris  )nei  Abra- 

iiabitaudo  cnm  I.,aban  idololatra  :  quibus  hain.ct  Deus  patris  mei Isaac,Dominequi 

rursus  objicitur.  quod  post  iliam  habitalio-  dixisti  inihi,  Rccertere  in  terram  tuam, 

nom  I)ous  dixit  oi,  nt  redirot  ad   tcrram  e\c.,cf  benefaciam  fibi:  minor  ,sum,\d  es[ 

nativitatis  su«p.  et  quod  esset  cum  ipso,«ot  indignus. c/(//c^/s  miserationibus  tuis  mihi 

post  omnia  illa  apparueruut  ei  angeli  jam  impensis  seu  impendendis,  et  veritate  tua 

pnefati.  Arbitror  orgo  dicondum,  quod  Jii-  quam  e.xpfevisti  servo  tuo,  hoc  est  vera  et 

cob  vir  a  Deo  sublimiter  illuminatus.  sci-  reali  exhibitione  beneficiorum  tuorum.  His 

Rom.w.n.  vit  qnod  judicia  Dei  sunt  iucomprohensi-  quippe  erat  Jacob  indignus.  cousideraudo 

i)ilia  ot  occulta,  ot  quod  Dous  ponnittit  oum  secundum  naturalia  sua  tantuin.  per 

justos  ab  impiis  in  hac  vita  multipliciter  quae  iion  meruit  eadein  de  condigno.  In 


:j5*i  K.NAHHAIIU    IN    CAl».     Jt.XMI    liKNKSI».    —    AHI.    I.XVMM 

haculu   nieu  tranaioi  Junlanc m   istum,    iil  A  i|ilit)(is  it>;ilui',  >>us|)(M'Iuiii  sn  l"a«'«5re.  lliU|U(i 

uit  cuiii  liaiulo,  ulpolu  siiK^  u.\t>i'e  vX  lilx'-  Jaciili  ili.xil   istuil   iii  conlr  suu,  rl  v,\  co- 

riH,  ({uoiluiitiiioilo  sulus,  siiu)  i!o^uali8,  so-  gilatioiu;  hac   lccil   liiiin'   iiiuuim'UIu    pra*- 

lo  liUH)  haculo  susluiilalus  :  (iu  cujus  vmlti  liiissiou(;iii.  /y>.vi'  rcru  ntansit  uurtc  illa  iii 

iiitcllcLlu  liiituiii  i-st  iii  c\|tosilioii(;  ca|)ilu-  rastris,\{\  cst  iii  uiio  liMiloiioiuiii  suoiniii. 

li  viccsiiiii  iioiii;i'^  lumr  rum  ilualius  tur-  (Juuinijur  inaturr,  id  csl  aiilc  ililuciiliiui, 

/'(('«  hoiiiiiiuiu  ct  pccoruiii  rri/rri{iurJJuds\  cl  cuiii  iiigciili  [novisioiic,  iiil  raciciiK  si- 

(licat  :  'lii  t|iii  liiiil.i  Itttiia  iiiihi  lccisli,  iio-  iic  ctiiisilio,  surrcurisnct,  lulit  tluus  u.rurrs 

ii  iiic  iiiotio  Ucrcliiiqucro.  Krac  mc  dr  mu-  suus  rt  tutiih-m  famulas,  qua«  oliam  «!i'aiil 

au  Enau,  olc.  Miiuiii  vitlctur,  quoil  Jacoi>  (gus   uxorcs,  cum  undcclm  filiis  ol   cuiii 

sciciis  sihi   |ii'oiiii>>iiiii  a  l)co  totiiiii  (|Ut)il  lilia  iiiia,  rt  transirit  iHulum  Jalioc,  id  (!sl 

iii  tc.xtu  ir^to  ('oiiiiiiciiioiat,  laiii  rcrvciili-i'  IttiriMilcin  s(mi  riuiiioii  sic  ilicluiii,  (ic  quo 
oiavil  pio  iiiiplctioiK;  (uiruui.  l'^t   n^spoii-  li  iiiiiiui  pulaiil   (|uoil  riiit  Jorilaiiis,  cX  vilio 

ilcuiiuiii,  quotl  iiicrilo  sic  oiavit,  (|Uoiiiaiii  scriploiis   pm  Jiicoi)   sciipluin    sil   Jaljoc. 

Dfus    sic   piicoriiiiiavil  elcctis  suis   boiia  Alii   proliahiliiis  tlicuiil,   (jiioil    luil  alius 

coulcrrc,  ut  tauicu  veiil  cos  taiia  oraiitlo  Huvius.  iiilia  ciiiiii   hahclui',  quoii  Jacol) 

ct  laltoiautio  aciiuirerc,  ila  quoti  luctiia  oh-  posl  hu!c  vciiit  iii  iMiaiiiii^l  cl  So(;olli,  (juje 

liiifiitli  •^Matiain  in  jiiicsciiti,  tU  •.'Itiiiain  iii  suiil  Itica  iillra  Jortlanciii,  itl  rcrlui,  (juaiii- 

iuluio,  catiuut  suh  j)io\ iilciitia  i)ci.  ilinc  vis  islud  iiou  niiilluni  convincal.  Sed  aii- 

dicitui',  quod   pi'U'iicstiiiatio  l)(!i   juecibus  ctoritas  (jiwdain  tcstatur,  secuudo  inilliiiii 

eiectoruiii  juvatur,  quia  pra'(iesliiialioiiis  a  Joitlanc  iii  rinihiis  Iiiuiuajaj  esse  Jal)oc, 

(dlectus  oraudo  ohlinelur.    itaquc  Jacoh,  tjiKMii  liaiisvadavit  Jacob. 

iie  lotuin  opus  suuiii  huiiiano  coiisilio  lii-  Traductisque  umnihas,  etc.,   reinaiisil 

buat,  oiationcin   adjiiiij,Ml  :  iii   cujns  ora-  soius  iii  ripa  riiiminis,  ut  orationi  medila- 
tioiic  apj)ai'ctit  huiiiaiia  iiiririuilas  cl  lidci  C  lioniquc  jiitiius  slahiiiusquc  vacaret,  cl  de 

pietas  ;   sicque  oravit,  quod  spcui   suaiii  d^amWs  i\i'A\Ui'.vdV(i\..  Et  eccc  vir  luctahalur 

modcrabatur  lirnore,et  tiniorein  suuiii  spe  cum  eo  usque  rnane.  Ex  iioc  constal,  quod 

consolabatur,  suo  iios  docens  exemjiio,  ut  luctatio  isla  fnit  in  nocle,  el  quod  Jacoh 

nobis    ipsis   ac    domesticis    lalioiiahililcr  maiisil   in  lipa  illa  per  dieiii  seu  partein 

consuiamus,  et  lainen  Dei  auxilium  iiivo-  diei  et  noclcni.  Dcniqne,  secundum  Augu- 

ccnius.  slinum,  vir  isle  luctans  cum  Jacoh,  id  est 

Quamquc  donnis.wf   ihi  noctc  illa,  sc-  contra  Jacoh,  luit  angelus  hoaus  in  speeic 

paravit  de  his  qace  habehat,  hoc  est  de  viri  aj)j)arens,  qui  cum  Jacob  de  Mesojjo- 

suis  pecorihus,  munera  E-uui  fratri  sno,  lamia  venit  ;  et  aliqui  dicunt,  quod   iiiit 

ut  eum  piacarel  per  ea,  capras  ducentas,  augclus  luiic  a  iJeo  specialiter  niissus  ad 

etc. :  non  viiiora,  sed  puicliriora  et  cario-  conrortandum  et  consolandum  Jacoh,  qui 
ra  pecora  divcrsorum  geneium,  abstraxil  D  IValrein  suuin  valdc  cxtimuil.  Scd  cur  an- 

dc  gregihus.  Ef  misii  pcr  inanus  scroo-  gelus  isle  luclahatur  cum  Jacob  MJiciint 

rum,e\.c.,  ununiquemquc  gregem  ejusdem  quidain  quod  ideo,  quoniam  Jacoh  alicjiia- 

speciei  seorsum,  ita  quod  luil  spalium  in-  liter  immoderate  timuit  fratrem  suum,  non 

ter  gregem  et  gregem,  quatenus  Esau  ex  satis  confidens  in  Doinino,  qui  adsislcn- 

munerum  obialionihus  magis  et  inagis  nii-  liam  suam  ei  promisit,  nequc  iii  adjuloiio 

I igaretQr.  i><j.'<7  t?/zim  ipse  Jacob  :  yVar«/yo  angelorum  quos  vidit :  ideo  angclus  iste 

illum  munerihus  quw  ijra'ccdunf,ct  post-  finxit  sc  velle  a  Jacoh  recederc,  ipse  vero 

ea  videho  iUuni,  etc.  Secundum  Giossam,  oiationis  sua>  inslanlia  ac  lervore  conaba- 

istud  interpositum  est  a  scriptore,  id  est  lur  eum  secum  tenere  :  qui  conatus  voca- 

iibri  hujus  auctore.Non  est  enim  viri  jnu-  lur  Inctatio.  In  fictionc  autem  ilia  angciica 

dentissua  secrctadctegerc,sicque  hiscuin  non  fuit  falsilas  aliqua,  quia  vere  signili- 


IWIIHATKI    l\    (AP.    XXXII    (IKNK.HIH.  AHT.    I. XXVIII  '\^1 

(•li\il    (|iiih|    iiirns  .liifi)|>   iilii|ii;ilili-i    icccs    A  |h»sIc|iis  rNaii.  iil  Iciii|mii  c  |l.i\  nl  iiii|>lcliim      II   /f*/. 

sil    pcr  tliriidcMliaiii  muiiu  ii  Kcn.  riidc  cl  csl.  lliiiMis  »liciliir  iiii|,'cliis   iniii    |H»liiiHHi' *'"* 

(llirislns   |)osl    r(>siirrci*liiiii(Mii    siiiini    cnin  snpciarr  Jaciili,  (|iiiii  noii  |Hiliiil  ci  [mthiki- 

/.Kcwiv,  (|isci|)iilis    iiiiihiilaiis.    Iin\il    sc    \r||r    lnii  ilcrc,    iil    ali    iii\  iiciiliuiif   cl    |iclilii)iic    lic- 

^nns  irc.  Alii  iliciinl .  (|UimI  liictiilio  islii  noii  ncdiclioiiis  (■(iHHarcl,  cl   |i(*i'  iikhIiiiii  iiiipo- 

rnil    proplcr  ciilpani  .lacol),  scd  ipii.i   ipsc  lcnlis  ad    siipcniiKliiiii   si«    liiilinil.   7'rfi//if 

.lacol)  dcsidcriiN  it  iiliipiid  spirilnalis  firatin*  nrrruni    /'minris  c///v,  nlpolf*   lalniii    iicr- 

ol)lincr(<,  in  (pio  aii,t.;cliis  noliiil   ciiiii   liici  \ntii.  s(*ii    lociiiii   ncivosnin   illiiis,  c\  (pio 

lilcr  (»xiuidir(Mid  innncndiiin  ipiod  inaiora  \  is  inoliva  cl  pro/,'r(»ssiva  aliipKi  iiiddo  dfv 

firaliarnin   (*liarisiiiala  (piiiiido(pic  dilTici-  p(*iidcl  ;  c/ .s7//////<  (■///a/vv//7,  viiii  siiam  pcr- 

liiis  ohliiicnlnr  a  Doinino.  dciido.^M  arnil.  DicnnhpK*  ali(pii.(piod  iiii- 

l*raM(>r(M    (|iiaMitiir,    (pialis    riicrit    isla  ^(*liis   inliilil   ,lac()l)  illiini  pniiilioiK*m   pro 

liiclii.   ct    diciiiit    (|iii(lani.   ipiod    spiriliia-  H  ciilpa  nimiic  iormidinis  ct  aliipiiilis  dilTi- 

lis  (InmtaMil,  Ail  ciiim  llicron^miis  sn|)cr  dcntiic  siiic..\lii  diciinl,  (piod  iioii  pro  cnl- 

iii.Moii.    Isiiiam  :  Oralionc,   non   miinilms,  liiclaha-  pa  aliipia  ipsins  ,lacol)  rc(*il  lio(r  anff(*liis. 

siij.  iNimiii,  1,1,.  |;,,.,,|)  ,.,,,,,  aiiLTclo.  (ini  (*iim  (•iislodicrat  scd  iirootcr  ri''iiiati\aiii  ct  m\sticiim  ralio- 

Mll,    I','.  O  1  I  I  r- 

in   porcjiriiialioiic.  (M    volchiit   (>iini   rcliii-  iieni.  piilii  iid  iiisiimaiKliim.qnod  poslcrilas 

(piciH^  ad  codiim  volando.  scd  ,lacol)  ora-  ,la('ob  cx  lcmorc  cjns  (^f,'rossiii*a,  essol  ali- 

li()ii(>  l)(MKMli(*tioii(>m  ohliiuiil.  .Mii  diciinl,  (piaiido  licdi^iidii  cl  dc|)rimeiKla  a  posleris 

(piod  Inil  noii  soliim  spirilualis.  scd  oliam  Msiui,    iioii   olislaiit^*  (piod   primof,'eniliira 

corporalis  soii  niaiiiiiilis,  (juia  panlo  posl  Inii  ,Iacol)  oollala  :  (*t  istiid  (iit  Hiibbi  Paii- 

siibditur.  (piod  aujicliis  \c\\ii\\  uorvum  \o-  lus  roferl)  dieiinl   (piidam   llebra>i  doclo- 

luoris  ojus.  Sod  ipiidipiid   sit   do  verilalo  res.  quod  probaiil  por  hoe,  quoniam  iiirra 

liiijiis  opiniouis,  arfj;iimoulum   lioo  raeili-  habelur,  quod   lilii  Israel   non  comediinl 

lor  solvoriMur,  diooudo  qiiod   illo  fuil   la-  {]  uorvum   qui    oinareiiit    in    femore  .lacob. 

elus  \irtutis,  non  inanus  aul  oorporis  :  so-  Nenipe  si  pcrna  illa  accidisset  Jacob  pro 

lo  ouiin  virtuali  influxu  ol  polostatis  sikt  culpa  sua,  pertinuisscl  solum  ad  personam 

oonlaolu  potnil  angolus  hoc,  iino  et  multo  ij^sius,  et  ita  propter  oam  non  abstinuis- 

niajora  offioero.  scnt  posteri  ejus  a  nervi  comestiono. 

Qiii  (^iiKiii  r idrrc f  qiiod  eum,  sciMccl  IT^-  Dixitque  arl  cnin  :  Dimitte  me,  jam 

sum  Jaooi),  sKprnuv  iio/i  possrf,  loquoudo  euiin  nsccnclif  aurorn  ;  quasi  dicat  :  Hora 

do  potoulia  ordinala.  id  esl.  quod  non  do-  jam  imminet,  in  qua  oportcl  lo  circa  lem- 

corol,  ul  ipsum  Jaoob  lam  fervenlor  orau-  poraiia  occupari,  ot  mc  insistere  laudibus 

t(Mn  abjicerot  sive  rolinquerol.  juxla  quem  Dei.   Aliqui  aulem  dicunl,  quod  angelus 

(ien.\i\.ii.  modum   supra  Dominus  ait  ad  Lot :  Non  ideo  dixit  hoc.  quia  alii  non  fuerunt  digni 

potoro  facoro  quidquam  quousque  ingre-  eum  in  humana  illa  effigie  sensibililer  in- 

diaris  illuo.  De  Chrislo  quoquo  in  Kvan- D  lueri.  Sod  dicondum.quod  angeli  in  assum- 

Miiiih.Mii.  golio  scriplnm  esl,  quod  non  poterat  ibi  plis  corporibus  oxhii)ont  se  visil)iles  qui- 

^^"  virtulom  aliqiiam  facore,  proplor  incrodu-  bus  volunt,  ita  quod  etiam  a  praesenlibus 

lilatem   illorum.   Vnde  quidam  exponunt  videri  non  queunt,  nisi  a  quibus  volunt. 

sic  :  Qui  quum  \  iderel  quod  eum  superare  Respondit :  Non  dimittam  te,  nisi  henedi- 

non  posset,  id  est  uon  vellof.  ol  ita  in  Iioc  oceris  mihi,  imprecando  et  ministerialiter 

fuit  rursus  fictio  ipurdam.  non  falsa,  scd  impendendo  mihi  dona  gratise  et  subven- 

dispensaliva  et  figurativa  :  quia  per  hoc  tionis  optata.  Xec  Jacob  ila  loquendo  fuit 

quod  angelus  finxit  so  non  posse  vincere  inobedions  angelo.  sed  ex  caritatis  fervo- 

Jacob,  insinuavit  quod  Esau    fraler  ejus  re  et  sancta  devotione  hoc  dixit.  Nec  ange- 

eum  superare  non  posset.  imo  quod  popu-  lus  prjecipiendo  dicebat.  Dimitfe  mo:  sed 

lus  nascilurus  ex  Jacob,  suporaturus  ossct  hortando,  et  hoc  sccundum  unam  consi- 


.15« 


KNAHHAIIU    IN    CAF.    XXXIi    UIC.M!:i»l8. 


AKI.    I.XWIII 


<li*i'atiuneiii  ratioiiahiliter  tioiiutialiii',  i|iiia 
aiiruia  iiistabat.  Jai't)tj  vi'ru  cx  ulia  (uiisi- 
tlrrutioiir  rutioiiuliililfr  ilixit,  Niiii  iliiiiit 
taiii  tr,  rtr.  .Snl  (iir  uii^'rlii<«  uil,  Diiiiilli- 
iiK^  qiii  iiivilu  Jacut)  Mtlrtmt  ubiri*,  aiit 
qiiasi  li(<atus  s«mi  ilciiMitii^  fiiissci  uJacuhf 
Koipuiulctur,  (|iiu<l  Jucot)  suu  liiiiiiililulc, 
uaritate,  (levuliuiie  ut  uruliuiic  iliiiniiil  uii 
^uluin  :  idcircu  nuii  dcciiit  uii^'cliiiii  iii\ilo 
Jucoli  ili^purcrc.  l-!l  qiiiil  iiiiriiiii  istiiil  ilc 
aii;;clo,  qiiiiiii  Doiniiiiis  lociiliis  sit  .Vluysi, 
Exod.     lliinittc  ino,  ut  irascatur  riiror  iiiciin  coiI' 

«ttll,  lu.         .  ,       .) 

tra  e08  l 

Ait  erytt  an^cliis  uil  Jacol) :  (JihkI  nttnwu 
est  tifji ^  Sou  ox  imioruiilia  lioc  (|iiaisivil, 
scil  iit  ox  rcsponsioiic  Jucot)  i|iiaiii  pricsci- 
vit,  aplius  inlcrrcl  (pioil  iiiti-inlcbut.  /A'- 
spOHflit  :  Jafiih  inilii  cst  iioiiicii.  At  i/lr  : 
Nf/jHii'/tiafn,  inifuit,  Jaroh  apitrUahitur 
nomen  tiium,  iil  csl,  iioii  soliiiii  vocalic- 
ris  Jacol),  iit  Ijuclcnus,  sril  Israrl ,  tiuc 
est,  ctiam  Isracl  ap[)cllal)cris.  (liijiis  iio- 
ininatioiiis  ratio  scu  iiilcrprctalio  suhili- 
tur  :  i/Hi)niani  si  rttntra  Drnni  fortis  f'n- 
isti,  id  est,  quia  unf^cluin  in  Dci  p(;rsona 
tit)i  apparcnlcin  vicisti,  juxla  cxposilio- 
nein  \)VJd\\<i\n\'dn\,qua)ito  nuu/is  ronlrn  lui- 
mines  pnevalrhis  f  tioc  est,  a  IVatrc  luo 
non  snpcraberis,  uequc  ah  aliis  :  imo  po- 
tius  in  postcris  liiis  viclurus  cs  Muina-os 
ac  alios.  Dc  hujus  nomiiiis  Isracl  inWM'- 
prctatione  scribit  Hicronyiniis  :  Joscplius 
putat  Jacoh  ideo  Isracl  appcllalum,  ipio- 
niam  contra  Dcum  stctit,  ila  cpiod  isracl 
inl(M'prctalur  stans  coutra  Dcum,  scu  rc- 
luctans  contra  angclum.  Ej^o  autem  Iioc 
in  Hcbitco  invcnirc  non  potui;  scd  ctymo- 
logiam  hujus  nominis  angclus  posuif,  di- 
cens  :  Quoniam  si  contra  Dominum  fortis 
1'uisti,  ctc.  ;  sicquc  Israel  interprtdalur, 
princeps  cum  Dco.  (Juasi  angclus  dicat  : 
Sicut  cgo  sum  princeps.  ita  ct  tu.  (Juod  au- 
tcm  in  libro  Nominum  Hebraicorum  Isracl 
intcrpretatur,  vir  videns  Dcum,  non  tam 
vere  quam  violenter  interpretatum  vide- 
tur.  Hsec  Hieronymus. 

Interrogavit  eum  Jacob  :  Dic  mihi,  quo 
appellaris  nomine? Hoc  Jacob  quaesivit.  ul 


A  iti  divinoiuiii  cogiiilioiic  proriccrct,  atqiio 
iit  uiigcliitii  isliitii  proprio  iiominc  invoca- 
rcl  iic  tioiioiurcl.  (  iidc  iii  Judiciiin  lihro, 
piilcr  Suiiisonis  uit  ud  iiiigclutn  :  IJiiod  lihi  ju,iic.\m, 
iioiiiiMi  cst  ^  iit  si  siMiiio  liiiis  liicril  cxplc-  " 
lus,  lionorciniis  lc.  lirsponillt ;  diir  quirris 
nonirn  inr ii in  ^ i\y\\is\  (lical  :  .Nilltis  atluill  cst 
lihi,  (piiii  uiigcloriiiii  naliirutn,  (piaiiliim 
ud  ^pcciciii  s|)cciulissiiiium,  iiiil  noii,  uiit 
\iildc  diH'i(  iillcr  polc^l  lioino  iii  liac  vilii 
cogiiosccrc  :  itiio  juxlii  IMiilosopliiim,  siciil 
ociiliis  ikkHiuc  sc  IiuIicI  ad  Iiiiikmi  solis,ila 

li  inlcllccliis  liuiiiaiiiis  ad  miiiiircstissinia  iiii- 
tiirat,  lioc  csl  iid  iiilcllig(Miliiirum  notiliam. 
Aliipii  vcro  dicunl,  ipiod  id(ro  angelus  di- 
xil,  (!iii'  (piiiMMs  iioiiicn  iiicitm  '.  (pioniam 
nomiiia  iiiigcloriiiii  ipii  loris  mitlunliir, 
miitiiiiliir  jiixla  diviMsu  ohscipiia  ad  (piu; 
cxpliMida  milluiiliir  :  sicul  iingcliis  missiis 
ad  purgandiiiii  lahia  Isaiic,  vocalus  csl  So  /,.vi,  0,7. 
liipli,  cx  circcln  iiiriiimmalioiiis,  (|uiiiii  la- 
iiicn  iioii  cssct  d(;  ordinc  S(Mii[)liim,  jiixla 
doclriiiiim  diviiii  Dioiiysii  dc  l']c('lcsiaslica 
liicrarchia  :  ([iiod  ([iiamvis  sil  v(M'um,alla- 

(]  nuMi  angcli  salUMii  noiinulli,ali([ua  hiihcni 
noinina  lixa,  ut  .Michaid,  (liahricl,  etc. 

Et  hrneilixit  ri  in  roilrrn  loco.  l*"ormii 
aulcm  hujiis  hcncdiidionis  iion  cxi)rimiliir 
in  hoc  lcxtii;  scd  ali([ui  dicunl,([n()d  [)ric- 
lacla  mulalio  nominis  Jacol),  cl  inlci[)rc- 
talio  cui'  Isiacl  diccrclur,  luit  bcni;diclio 
qua  angelus  ipsuin  Jacob  bcncdixit,  con- 
lcrendo  ci  dona  optata  dispositive  seu  im- 
[)i'(;cative.  Voravitque  Jacoh  nomen  loci  il- 
lius,  in  quo  contigit  islud,  PJiannel,  qiiod 
intcr[)rctatur  lacics  Dci,  quoniam  vidil  ibi 

D  facicm  cjus.  Proplcr  quod  subditur  :  di- 
cens  :  Vidi  Dominurn  facie  ad  faciem,  id 
cst  clarc  ac  facialiter,  non  in  ipsa  dcita- 
lis   incom[)rchensibili   invisihilique  nalu- 
ra,  quum  scriptum  sit  :  Non  videbit  mc     /j>oj/ 
hoino,  ct  vivct.  Kt.  Dcum  ncmo  vidit  un-  ''^'""-  -^- 
quam.  Sed  idco  dixit  hoc  Jacob,  quoniam    """"•'•'*• 
oculo  cxtcriori  vidit  clare  angclum  in  for- 
ma  humana.  qui  sibi  in  pcrsona  Dei  ap- 
paruit  atquc  locutus  cst.  Et  salva  facta 
est  anima  mea,  id  est,  a  pristino  timore 
humano  erepta,  et  confortata  in  Domino, 


KwniuTiii  iN  I  \r    wxii  i.iNrsiH,  -     aht    i\\i\ 


:m 


iliu»  rl  iii  s|H'  ;i>lfl  TlJi'  Millllls  rilTllllla.  fhfns 
i/Hi'  i'\f  (•/  stiitlin  sit/  fiDstifHiini  ti'iinsi/i'i's 
siis  tsf  /'/iiiiiiiil.UiU'  (>sl,iiiu\  iil  irccssil  a 
loco,  i|iii-in  IMiiiiiiifl  iiiiiiiMiav  il,  racla  r>l 
i'lai'a  (lics.  //isi'  rrio  i  liiiiiliiiilnit  /tnli',  cx 
arclaclioiic  iicrvi  piTrlali.  Mxpcilila  iiaiii 
(|ii('  aiiilMilalio  ilcpciiilcl  c\  iiiiillis,  \iilcli 
ccl  \i  iiiolna.  iccliliKliiic  lil)ia>,  \  i\acilalc 
llci'\ormii,  clc.  (^iiiini  ul>  riiiisnni  nnn  m- 
nu'i/tiiit  /irrriiiii  filii  Isriirl ,  i/iii  riiuirritit 
III  /riiiorr  ./itroli.  id  csl  iici\iiin  rcinoiis, 
siinilcin  ncrvo  (]iii  iii  rcinoiT^  Jacolt  oltslii 
piiil.  cl  insciisihilis  lacliis  csl  :  siinilcin, 
in(|iiain.  (|iianliiin  ail  lioc  (|iioil  csl  css(* 
ncr\iiin  rcinoiis,  (|nainvis  alinndc  ab  illo 
diircral.  iioii  iinnicio  lanliiin.  scd  spccic 
(|iiO(|nc:  aliornin  vcro  nsiiin  ncrvornin  ikmi 
vilanl.  Poiro  iii  Scliolaslica  Iiisloria  Ic^m- 
tiir.  (]iiod  jtriino  i])scincl  Jacol)  pi-o])osnil 
non  ooincdcrc  dc  cclcro  n(M'vnni,  cl  id  ij)- 
suni  poslcrilas  ij)siiis  obscr\at  :  cl  lorlc 
Jacob  |)roi)osnil  lioc  iii  incinoriain  rci  go- 
sla\  cl  proj^lcr  inyslicain  signiricalioncin 
cjns  ])i;claclaiii ;  jioslcrilas  vcro  Jacob  lioc 
obscrvavil.  s(>claiido  iialris  siii  cxciiiiilniii. 
cunuiiic  honoiando.  cl  iii  rci  gcshc  inc- 
inoriani. 


\  l'ia'lcrca  i\r  lioc  sancli  Jacob  liictaiiii- 
III-  ciiiii  ;iii^clii.  sci-i|itiiiii  ol  in  Ohcc  :  lii  o««<-iii.i. 
rorlitiidiiic  Mia  dircctiis  csl  ciiin  aii^cjo,  * 
ct  invalnit  ad  aiiKclnin  ;  ric\il.  cl  td^^avil 
ciiin  l:v  i|iiilins  cjiciliii,  i|noi|  J;icob  ciiin 
riclii  i|c)ircc;iliis  csl  aii;;cliini.i]iiaiii\  is  ||c- 
bi'ii'i  jiixtii  coiisnclndiiicin  r;ibiil;ii  iiiii  sii- 
ariiin  inaiiinin,  diciinl  i]iiod  <iii|;cliis  (jni 
liicliibiiliii  ciiin  Jacob.  riiil  iiii^'cliis  l'isaii, 
rii])icns  Jacob  iiiijicdirc  iib  ingrcssii  lcrni* 
])roii)issii)nis,  cl  c(ins(*('iitioiic  ]iriiiiogciii- 
lii!;c  :i('  bciicdiclionniii  sibi  :ib  |s;i;ic  jira'- 

|{  scil;irnin.  cl  (jiiod  jtcns  (-onliilil  liinluiii 
rorlilndincin  i))si  Jacob,  (]iiO(l  angclinii  il- 
luiii  vicil.  iii  tiiiiliiiii  (]U()d  aiif^clns  victiiK 
ricvil,  cl  flcndo  rogavil  i])suin  Jiicob  dila- 
lioucni  dc  obliiicndo  doniinio,  seii  ])rimo- 
^ciiiliiiii  cl  ciiiiiicnliii  sujicr  Msaii.  Oiioriini 
oiniiiuni  lalsiliis  innolcscil  c\  lioc,  quod 
aiifxcliis  Ksau  cx  divina  icvclalioiu!  ct  ox 
rcbus  gcstis  cogiiovil,quod  Jacob  liiil  a  Dco 
ad  priniogonilurain  oloctus,  cl  (]uod  Ksau 
liiil  iniiiuiis,  ac  prinialii  su])or  Jacob  in- 
digiius  :  idcirco  noliiil  di\iii;p  ])r;r'orilina- 

(]  lioni  lalitcr  rchiclari.  Pcrtccla  qiioqiic  an- 
gcloruni  bcaliludo.  cxcliidit  ab  cis  oiiiiicin 
niiscjjani,  poenam,  moerorcm,  ac  flelum. 


ARTICILUS  LXXIX 


DE   INTELLECTU    SPIRITUALI    EJUSDEM    CAPITULI   TRICESIMI    SECUNDI. 


J 


ACOB  aiftr»!   nhiit  itiucrc  quo  cirpc-  D 

rot.  Pcr  Jacob  vir  christifidolis  dosi- 

gnalur,  qui  dum  in  via  virtutum  slabili- 

tor  porsevorat  ac  proficit,  abil  ilinero  quo 

coppit.   cui  obviam   sunf  angoli  Dei,  qui 

ad  ojus  auxilium  sunt  parati.  de  quibus 

loquifur  Eliseiis  :  Plures  nobiscum  sunt 

qiiam  cum  illis,  puta  iniquis.  Hos  angelos 

homo  fidclis  fide  infuens,  nominat  caslra 

Doi.  do  quibus  spirilualiter  accipi  potest 

joeii\.\i.  illud  Jool  :Miilla  sunf  nimis  castraDei  for- 

tia,  et  facicntia  verbum  ejus.3//.s/7  aiitciii 


WHeij.s 
16. 


iiuntios  ante  sc  ad  Esau  fratrcm  suum.  Per 
hoc  insinualur,  quod  homo  virtuosus  co- 
nafur  in  bono  vincore  malum,  et  non  so- 
lum  oosquos  ipse  injustooffendit.sed  hos  -' 
quoque  qui  prorsus  injuste  contra  eum 
movenfur,  nitifur  mifigare,  reconciliare- 
que  sibi  :  quod  si  non  pofest  per  se  ip- 
sum  peragere.  sfudef  hoc  per  alios  facere. 
Timuif  autem  Jacob  Esau  valde.  quoniam 
boni  mefuunt  improbifatem  pravorum.  ma- 
gis  ne  ipsi  sua  improbitate  Deum  offen- 
dant.  seipsosque  perdant.  ac  alios  scanda- 


Hom.  sii. 


:m 


K.NAHIi.VIU)    l\    i.Kif.    -KXXII    (iKNKSIS. 


AIIT.    I.XXIX 


Prov.  »11, 
i\. 


h/iut,(|(miii  iic  iioccuiii  ip^i^  liitiii^,  (iuibiis 
iKillu  iitni-i  uilv)-i>iiu->,  iiiio  i-t  |)liii iiiiiiiii 
|iii)ili-^i  illdtu  iiijiiriu,  iliiiiiiiiuilu  i-i^  iiuii 
iluiiiiiirtdr  |)i'u|ii'ia  iiii(|iiitas,  ira,iin|)n(Mni- 
tiu,  uul  ^iiiiilis  i-iil|)u.  \  i-ruiiilaiiii-ii  iiiillii^ 
ili'tM'1  viribus  suis  ila  i()iil'i(leic,  ul  cifsscl 
(livimt^  piiilatis  upcm  iiiccssabilcm  iiivoca- 
ic,  iic  a  rrulrc  suu  scii  pruximu  siiu  l.cda 
tur,  huc  (•■^l,  iic  cx  liis  (|iui'  vitlcl  iii  alii^, 
aut  i|uu^  suriVrt  al)  cis.atl  iilliim  muM-ulur 
pcccalum,  iic  ali(juciii  lciiKMaric  jiidiccl 
aiit  ruiilcmiial,  atit  irraliuiiahililcr  iiidi- 
gnctur  vtd  contrislolur;  sed  in  umni  cvcii- 
tu  rirmilcr  stct  Tixiis  iii  Dumiiiu,  i|iiia  noii 
coiilri^lal)it  ncc  pcrliit  Italiil  iii^liim  ([itid- 
(juid  ci  accidcril. 

l)cnit|uc  Jacob  fccit  duas  turmas,hoc  esl, 
acicin  virtuliim  moralium,  aciciiKiiic  vir- 
tiiltini  Ihcolo^icarum  paral  iidclis  conlra 
iiialitias  perversorum,  ut  si  lapsus  fuerit  in 
ali(|iia  virlule  morali,  [)cccaiido  pcr  iram, 
impaliciitiam,atil  mtLM-orcm,  rcli(|iia  lurma 
salv('lur,id  cst,  fi(les,spes,caritas  maneanl 
inviolata^  et  per  eas  damnum  aniina  sua* 
recuperet,  ad  Deuin  per  eas  conftigicndo, 
veniani  poslulando,  seque  deinceps  dili- 
gentius  custodicndo.  ///  baculo  meo  tran.s- 
ivi  Jordaneiu  tstinn,  et  ninic  rirm  (/nafjii.i 
tiirmis  reyredior.  Per  Jordancm,  fltimen  la- 
erimarum  el  saluberrimarum  comptinclio- 
num  accii)itur  :  (luod  Chrislifidelis  in  ba- 
culo  suo  pertiansit,  quando  divinie  pietali 
per  spei  suae  suslenlationem  innilendo,  ad 
spiritttalem  profcclum  ct  complcmciitiim 
pradalariim  virtuttim  pcr  cumptimliuncm 
el  fletum  perducilur.  xVmplius,  (luod  Ju- 
cob  per  munera  nisus  est  iram  fratris  siii 
exslinguere,  docet  nos,  quod  orando  ef 
spiriltialia  aut  etiam  corpoialia  beneficia 
impendendo,deb('mus  iiascenlium  cl  invi- 
denlium  ac  advcrsantiiiin  passioncs,  a^ci'- 
siones,ac  vilia  pro  viribiis  c.\sliipare..Mu- 
nus  enim  absconditum  exstinguit  iras,  et 
donuin  in  sinu  iiKlignationem  maximam  : 
Jbid.xvi,-;.  atque  ut  iterum  Salomon  protestatur,Quum 
plaeuerint  Domino  vise  hominis,  inimicos 
ejus  convertet  ad  pacem. 
Per  hoc  demum  quod  Jacob  uxores  suas 


Ibid.  XXI. 
14. 


A  ac  filios  transdiixit  pcr  vadtim,  innuitiir 
(|Uod  vir  buiiiis  pci  tiiiciilcs  ud  sc,scu  stib- 
dilus  sibi,(>ci'  cv(-iiiciilcs  advcrsitali^s,  lcii- 
lutiuiics  cl  |)cisc(iiliuiics,  slii(l(^t  ad  trail- 
(|uillilalciii,  pucciii  ct  dcvutioncm  suavciii 
pei'diicei-e.  Ipsc  vei-o  periiiaiicl  soltis,  ul 
Dco  simplicissimo  expcdiliiis  vacet ;  el  ibi 
liiclatur  ciiiii  Dco  ac  ungclo.dum  op|)()i-lii- 
iic  cl  impuituiic  uruiidu  ait  laburando,  co- 
iiatiir  aliipiid  siiigiilaris  gralia)  ae  virlulis 
a  Doinino  cxl()i-(|ii(-i'c,  (piamvis  fi'e(|(iciitcr 
ac  diii  vidcatiir  rcpelli,  s(;u  iiuii  ('xaiidiri. 

H  UtiuiiKiuc  f rctpiciilcr  pcr  coiiWuiiplal  ioncm 
ad  Dciim  sc  clcval,  ct  riirsiis  cx  liiiiiiaiia 
fragilitali^  cvagaiidu  iiifra  dilabilur,  lubu- 
riusiim  exei-cet  liictamcii  ;  iicc  Dciim  di- 
iiiitlil,  iiisi  beiiedicattir  ab  eo,  con(-ii|)ilaiii 
mciilis  iii  l)cu  stabililutcm  u(lipisccndo,ila 
iil  digniis  sil,  Israel,  hoc  est  vir  Deuin  per 
fideni  el  sapienlia!  donum  conlemplans, 
vucari  :  (|ii()  faclo,  coiisolaltir  ciim  .Mlis- 
simiis,  qiiod  non  siipciubil  ciim  hiimaiia 
malilia,  seu  alioriiin  iiii|)robilas.  Taiigit 
qtioque  nervuiii  fcmoris  ejus,  dum  concu- 

C  piscentias  carnis,  ct  pronilalem  ad  vilio- 
riim  ilinera  iii  ipso  morlificat.  Loctiin  au- 
tem  iii  (pio  \ir  coiilcmplali\'iis  laiila  a  Deo 
conse(|iiitiii'  buiiu,  vidclicct  ('cclesiain,  cel- 
lain,  aut  aliiid  (juodcumque  secrclum,  no- 
minat  Phantiel  :  (juia  in  eo  conlemplalus 
est  faciein  Dei,  hoc  est  graliosam  praisen- 
liain  ejus.  vidilque  euin  facie  ad  faciem, 
non  per  sj)eciein,  sicut  in  palria,  sed  per 
mysticam  llieologiam  aul  aiiagogicam  visi- 
onem,sicul  leslalus  est  Puiilus:Xos  aiilem  ucor.m, 
revelala   facie  gloriam   Doinini  speculan-  '**■ 

D  tes,  in  eamdem  imaginem  tiansformamur 
a  clarilale  in  clarilalem,  tanqtiam  a  Doinini 
Spiritu.El  luncsalva  fil  anima  aprioribus 
malis.  et  Deo  familiaris  al(|ue  carissima 
rcddilur:  oriliirqiie  in  ea  Sol  juslilia';  at- 
qtie  ad  ea  quic  carnis  el  muiidi  sunl,clau- 
(licat,sed  in  via  jusliti»  recte  progrcditur. 

Postremo,  secundum  Auguslinum,  et  ut    au^.  dc 
pleiiius  tangil  Isidorus,  per  virtim  qui  lu-  ^['"''^y"*''' 
clabalur  ctim  Jacob,el  se  ab  eo  vinci  spon- 
le  permisit.  inlcUigitur  Chrisltis,  qui  se  a 
posteritale  Jacob,  qua;  nunc  per  Jacob  si- 


K.NAIlllAIIt»    IN    < M'      TWIil    i.K.Nr.HIS.    -      AMT.    I.XXX 


m 


fjiuricaliir,  |  sivil  voliiiiliirir  tiiiririKi,  iil-  ,\  iiiniiil.  |i(i'iiilriililiiis(|ii<'  laiKilnH  '''*•.  ••« 
i|iir  pcr  siiii'  iiicriliiiii  imssionis  rliiiin  liis  (|ii<)tl  1'acli  siiiil  \rri  ac  spiiilniilo  iHiacli- 
a  t|iiiluis  occisus  csl.  Itciicilicliniicm   |iio        lic  ipii  iiiilc  riiciiiiil  ciiniiilcs  JndM-i 


AKTHliLlS    lAW 


i;\i'osriii>  t  M-m  1 1   luicisnii   ii.iiiii  :  ki.kvans  aiiim  j  ai.oii  oi;i  i.os  mos, 

MltlT    MMKMIM    KSAl  . 


OC.C.rUSrS   .lacol»    clccti   cl    Msiui    rc-  IJ  ipioqiic  siiiil  liicc  dc  atloralioiic  tliiliic.cpup 

prohi.  luiiic  nairaliir.  K/cr<nis  <iufi/ii  c.\ccllciilil>iis   c\liil>cliir    pcrsoiiis,   iiiialis 

Jticoh  (uiilos  siios,  rldit    rr/i irtifriii  Esnii.  Iiiil  cl  llsiui.  laiilo  vallaliis  cxcrcilii.  iiiiil- 

i^Wwilirisifiiiic  filios  l.ia' ct  Rurlnl .iiiiilni-  listpic   piicsitlciis.  I']l  (piod  iliciliir   proiuis 

niini/iic  fiiniiilaniiii  :  cf  posiiif  iifnniif/iic  iii    lcrraiii    adorasso,    (piidain    cxpoiiiiiil. 

aiicilliiiii   cf   lihcros  cdnnii    iii   /)riii<-i/iii>.  ipiod  ciipilc  iindiiialo  hoc  lccit.  Illossa  ;ui- 

/.iaiii  rcro  cf  filios  cjiis  lii  scciiinlo  lix-o.  tcni  intcilinciuis  dicit,  (jiiod  frciiiia  llcxil. 

in  (iiio  cliani   Diiiii   liliii  Li;r  ruil  :  Ruclnl  Lillcr;i'  lanicii  niaf,Ms  consoiiuin   rcor.  iit 

autcin  cf  ./osc/t/i   /lorissi/nos.  Oucmiidmo-  loto  cor|)orc  in  tciram   proslralo.  Iioc  lc- 

diiin  cnim  prjidiiibilum  csl.  .lacoh  di\  isil  cissc  (iiciitur,  pr;cscrliiii  cpiia  coiisucliido 

istos  iii  duas  tiinnas,  ila  (piod  liiilii  cl  Zcl-  Sciiplur;T'  cst,   ul    pcr  lioc   quod   dicitiir 

l)liii   ciim   liliis   suis  craiit    in    priiiia.  Lia  iihsolutc.  Prouus  iii  tciiiun.  dcsi^Mictui-  t;i- 

aulcm  ol  Uachol  cuiii  sobolo  sua  iu  lurma  (i  lis  prostratio,  ol   (piouiam  .lacob  volchal 

socunda,  sic  lamoii,quod  Uachol  ol  .losoph  so  iiiaximo  humiliaro. 
orant  in  cxlromitatc  tuniuo  socuiuhivVndo  (^ii/-n'/is  itaijne  Esan  ohria/n  f'/-af/-i  suo, 

iu  Scholastica   rorlur  hisloria.  cos  orraro  a/n/)lc.ratiis  csf  cinn .'>,q\\\qq\  ^AQoh  U-^\vq\w 

qui  dicuiit  .lacol)  rocissc  Iros  lurmas.Porro  siiuin.  Dicunt  quidani,  quod  ordinantc  co- 

do  causa  hujus  divisionis  ot  collocationis,  oporantoquc  Doo.  cor  Esau  de  ira  et  indi- 

dictum  ost   prspcedenli  capitulo.  Et  Ipse  gnalione  ad  piotatoni  et  IVaternuin  aino- 

Jacob  pfoffn^ifleiis ,  u\  ost .   duas    turnias  rom  mutatum  sit.  Gor  enim  hominum  in    /vor.xx.. 

pr;efatas  prircedoiis,  iit  Iratrcm  orronsum  manii  Dei  est:et  quocumque  voluerit,ver-  '■ 

placarot,  no  uxoribus  suis  ac  filiis  inlli-  tct  illud  :  estquo  proiirium  Doo,  in  ipsam 

goret  maluni,  a-dorarit  p/v/ius  l/i  te/-/-a/n  hominis  volunlalom   immediato  agore,  et 

septles,  (lo/iec  appfoplnquaret  frater  ejus.  illud  ad   libitum   immutare.   Alii  dicunt, 

Ccrpit  olcniin  oum  adorare  a  remotis  :   et  D  quod  Esau  jam  antc  oblitus  fuit  iujuriae, 

quiim   somol    adorasset    illum.   surrexit  :  quam  aliquando  reputavit  sibi  a  Jacob  il- 

paululumquo  progrcdicns.  adoravit  secun-  latam,  et  quod  venit  obviam  non  ad  lae- 

do  ;  ac  dcnuo  surgons,  et   parum   proce-  dondum,sed  ad  suscipiendum  ipsum  Jacob 

dons,  adoravit  torlio  :  sicquo  usquo  ad  se-  pacifice  ac  honoste.  Et  app/-opi/iqua/ifcs 

ptimam  adorationem,  quam  oxhibuit  jifxta  a/icllhv  et  filll  earurn,lncurratl  si/nt,e\c.. 

Esan  fratrem  snum,quatenus  tam  frequen-  id  est,  profunde  inclinaverunt  ipsi  Esau  : 

ti  et    magna  huiniliatione   fratrem   suum  extre/ni  Josep/i  et  I?ac/ieladoraveruut,a.(\o- 

provocaret  ad  piotatem.Xam  quamvis  Deus  ratione  duliae.  Sed  quaeri  potest.  qualiter 

promisit  ipsi  Jacob  protectionom.  ipso  ta-  Joseph  adhuc  infantulus  potuit  adoraro.Et 

men    focit  quod  in    se  fuit.   Intelligenda  respondendum.quod  Joseph  jam  erat  qua- 


K.MAHHAriO    l>    CAF.    XXXIII   (iKNKMH. 


AHT.    I.XXX 


81  septpnnts,  (|U()iuaiii  iiatiis  cst  (|iiiiil(i(|c-  A  s«M|iif|)aliir  ('iim  iis(|iin  iii  Si^ir,  vftl  (piia  ox 


i-iiiiu  aiiiio  sciMtii  i{iio  Jaiob  s«'i  \  iMt  La- 
haii,  pust  (|iios  ailtiiK-  sd-vivit  ridciii  scx 
aiiiiis  ;  ((iiitxii  i-lci|isis,  rcccssit  :  si('(((ii- 
potcrat  Joscpli  a  |)arciilit)ii>  inroriiiari,  iit 
iiicliiiarcl  ^iio  aMiiu-ulo  l'lsau.  J)i.ii/t/iu- 
Ksua  :  Qiuvnam  sant  i.sfii'  titinur,  i/nas 
uhiunin  luitini  f  hoc  iiitcrrojjavit  (lc  scrvis 
cl  pccoril)Us  (|uos  Jaiol)  pra'iiiisit  per  or- 
diliciu.  /ifsjjunifit  Jacut)  :  f't  iniwnirem 
tjratiam  mram  iluminu  ////o.ctc,  lioc  cst, 
Hil   iiu^   p(M-tiiiciil,   cl  prauiiisi  cas,  iit  di- 


liiclioii  ilclihcratioiic  iiiiilav  it  proposituiii, 
vcl  occiirril  ci  aliiiudi^  oljstaculuiii.  Polcsl 
laiiicii  a  iiuuidacio  (^xciisari,  diciMido  ipiod 
iiitciidctiat  iiiiii  s('(pii,(|iiaiido  |)i'otulil  V(M'- 
l)a  llicc.  //ur  itnu  tantitm  ini/it/cu,  id  cst, 
iiiliM'  ca  (piic  tii  iiiilii  iiiipiuidiirc  poiits,  (;t 
(pia*  cgo  a  tc  cu|)io,  iioc  solo  iiidi^iM),  nt 
inVfniiim  i/inliiim  in  lonsiicctn  tiiii,  ilu- 
inine  mi.  (Jiiasi  di('«M'(;l  :  .Noii  ciipio  liias 
divitias,  ii«!«pic  lioiionMii,  iuupic  coiiiila- 
tiitii,  sc<l  liotiiiiii  riivorcin. 


^iiar«'ris  pccora  ista  pi-o  iiiuiicrc  «lc  iiica  B      /{crcrsascst  itai/nf  illu  ilir  /H.snu  ilintm' 


niauii  accipcrc,  (piatciiits  |)«'r  tioc  lit)i  a«'- 
ccpliis  tiaiii,  ct  piclalciii  tuaiii  protiicrcar, 
cui  (.piasi  doiiiiuo  titc  spoiilc  Mtt)jicio. 

Sic  i-nim  viili  fticicm  tiiiim ,  i/aasi  vi- 
ilcrim  valtam  J)ci.  Circa  tioc  loipiititi- 
.\u^usliuus  :  rtruiu  vcrba  atiitiii  Jacol)  pa- 
vcntis  ac  [icrtttrhali  us(ptc  ad  tiaiic  aduta- 
tioiictii  |)i-oru|icruiit  :  ati  sitic  pccciito  «tici 
potuciuul  '.  VA  rorsiui.  (piod  iiiio  :  «ptia  ct 
/>i.  .tcv, 5.  dii  ^cutiuiit  «ticti  suut,(pii  dicinoiiiii  ap- 
I6'ur.  viH.  pcllautur,  ct  Ap«)st«)lus  ait,  Sitpiidctti  sunl 


5. 


i/iiu  rciicrat  in  Seir,\i\  csl  iti  tcrraiu  K«lotit 
scit  Idttiiticain,  a  noinin«'  sito  sic  ap|)«r||a- 
taiit ;  tatti«'n  alitpii  dicnnt,  «piod  S«;ir  sit 
tiic  notii«'ti  villic,  iii  (^ua  lOsaii  tiai)ilavit,cl 
eain  siio  iioiniiKr  tiiincu|)avil.  Et  Jac.uh  vc- 
nit  iii  Surufh,  a«l  iti'l)Cin  sic  diclaiii.  llii«l«' 
Hicrouyiuiis  scritiit  :  Socotti  usijite  tiodic 
«ivilas  cst  trans  Jonlau«'tn,  «1«;  ((iia  in  lii)ro 
Judicnin  l«'j,Mtni- :  L«)«-iitns  «st  (i«idcoii  ad  vi-  JikIic. 
t'«)s  Soc«)ttt.  Dicit  «|ii«)(pic  llicr()nyiiius,((nod  '' 
Socotti   inlcr()i<'lalui'  labcrnaculitni.  Iliuc 


Vlll, 


«lii   tuulti  ct  <loiuini  niulti  :  iiia.\iinc  «(uia  C  Jacob  iiii[)Osiiit   uoiitctt  itoc  iirbi  ilii,  quo- 


in  (ira^co  ilictiiin  est  sine  articitlo,  ((iio 
evidcutissiinc  solct  vcriis  Deiis  si};nilicii- 
ri  :  ((iiod  lai-iic  ca[)iunt  ((iti  (iia^cuin  iiitci- 
lij^unt.  Esl  ila((nc  sensus  :  Vidi  tc  ciini 
itijfenti  reverenlia,  qiiasl  ((nciudain  dcuin. 
eo  mo«to  quo  judices  et  pra'iati  dii  vocan- 
Exod.ww,  lur,  jn.xla  iilud  :  Diis  non  «l«;lraties.  ¥a 
Moysi  dictum  est  :  (^onstitui  te  deum  Pha- 
raonis.  Esto  mihi  prujjitius,  ct  suscipc  be- 
netlictioncm,  elc,  id  est  dona  et  encaenia 


28 

lb\d.  VII,  1 


niatti  i[)sc  lixil  ibi  labertiaciila  sua,  siciit 
sntijunjfitur.  Ubi  wdifatila  tlomo  el  fixAs 
lcntoriis,  appeUavit  riomen  illivs  Socoth , 
lil  est  tabernaeula.  Sed  quarc  aedilicavit 
il)i  doiniim,  quuin  soteret  in  tabernaciilis 
scii  t(!iitoriis  et  pa[)iiionii)us  commorari  ? 
Ad  iioc,  ut  Lyra  relert,  respondent  Ju- 
dtei,quod  perannumcum  inedio  hai)itavit 
ibidcm,  ideo  fccit  eliam  domum  ibi.  Trans- 
ivitquc  in  SaJem  arbem  Sirhimorurn,  etc. 


quae  atluii.  Vix  a  fratre  comjieUente  sus-  (^irca  hoc  qugerit  Hieronymus,  qusR  fuerit 
cipiens,  etc.,  id  est,  Esau  dona  ista  vix  D  ista  urbs  nomine  Salem,  ad  Sichimos  per- 
capiens  ex  instantissima  et  quodammodo  tincns,  quum  Jerusalem,  in  qua  r(!gnavit 
iinportuua  prcce  ipsius  Jacol).   Di.xittjtie      Mclchiscdech,  ante  vocala  sit  Saiein.  Ad 


Jacob,  etc.  Ser/uar  paulatim  vestigia  ejus, 
scilicet  Esau,  sicut  videro  /mrvulos  meos 
posse,  donec  veniam  ad  dominum  rneum 
in  Seir,  etc.  Hoc  dixit  Jacob,  ut  pcrsuade- 
ret  fratri  suo  Esau,  quod  prspcederet  eum. 
asserens  se  velle  eum  sequi  morose.  Non 


quod  respondet,  quod  vcl  utraquc  civilas 
idcm  nomen  sorfila  est  :  quod  de  atiis 
muitis  Juda?»  iocis  ct  oppidis  invenitur, 
quod  scilicet  idem  nomen  loci  et  urbis,  in 
alia  et  alia  tribu  est.  Aut  Salem,  de  qua 
nunc    sermo,  inlerprelatur   perfecta   seu 


enim  fuit  libenler  diu  cum  Esau.  ne  forte  consummata  :  aiia  vero,  puta  Jerusatem. 
Esau  inciperet  recordari  prjpteritoruin  qu»  inlerpretatur  pacifica.  Tradunt  eniin  He- 
Jacob  fecerat  ei.  Yerumtamen  Jacob  non      braei,  quod  fcinur  claudicantis  Jacob,  in 


INMlHMln    IN    (VI'.    \\M\    (.KNK8W,    —     AIU.    I.WM 


303 


Salcin  iirl)*' Sicliiiuoniin  Minahiin  siliidfo 
(|ti(<  nilM-in  illini  (>ssi<  Salcin  vtii'alani.(|ii:i> 
ctiain  (licla  cst  Siclicin,  ilii  (jikkI  cial  lii 
7iiiiiiM.  (II.  iioinia.  Kl  apiid  .liianncin  (licilni'  Salini.ct 
islnil  vcriiis  a'stiinaliii'.  i|naiii  (|iI(mI  Lvia 
1'crcil.  (liccntld  ;  Sccnntlnin  IIcI»I'»mis,  Sii- 
lciii  noii  csj  jiic  iiiiiiicn  pi'()|)i'iiini  ci\i 
lalis,  scd  iiiiincn  coininnnc,  si^niricaiis 
inlc},'rilalciii  scii  pacciii.  nl  sit  scnMis  : 
Tiansiv  il  .lacol)  salcin,  lioc  csl  iiitc},'cr  al 
(|iic  pacilicns,  in  nrlicin  Siclicin,  (|iiia  \  i 
(lcliccl  niliil  dc  rcbiis  siiis  ainisil  iii  via. 
El  /tdfiifdrif  /N.rfii  (i/i/iit/inn  illnd.Kl  tlicil 
(piidaiii,  (piotl  iiolnil  lialtilaic  in  iirhc  illa. 
(piia  id(dolali'a'  liahilahant  in  ca.  NCiiiin- 
lanicii  ccilnin  cst.  (|nod  .lacoh  cl  ctiaiii 
Alnaliain  ct  Isaac.  sa'pins  coinmorali  siiiil 
in  iii'l)il)ns  idolt)lali'ai'iiin  :  iiiio  .lacoh  vi- 
^inti  annis  hahilavit  ciiin  Lahan  itiolola- 
Ira.  Forlassis  aiiloni  ina},'is  ct)ii\ ciiichal  ipsi 
Jncob,  Juxta  urhcni  illaiii  (piaiii  in  ca  ino- 
rari,  proplcr  pccora  sna.  Eiiiift/iir  iKirfcni 
atjfi  iii  i/iKi  ^i.rcfitf  tiilirriiiiciihi ,  id  csl  lcn- 
loria  sua  juxla  urhein  pi'a'ralain,  a  filiis 
/femor  i)iifris  Sir/icni  .•qui  llemor  luil  rex 
Sichimorum.ct  i^alcr  viri  nomine  Siclicm. 
a  quo  Sichimi  seu  Sichimit;r  vocali  sunl  ; 
ccnfinn  agiiis.  Circa  hoe  dicit  Lyra  :  Hc- 
hr.Ti  dicunt,  cenlum  obolis  :  ex  quo  con- 
cludil.  Ideo  nostra  translatio  delicit,  anl 
diclio  Hebraica  esl  a^quivoca.  Ad  quod  di- 
cenduin,  qiiod  conclusio  illa.  quanlum  ad 
primam  ejus  parlem,  non  valet  :  quoniam 
niagis  credendum  est  sanclo  Hieronymo. 
quani  Hebrsfis.  Tamen  si  verhum  illudHe- 


\  hi'11'iiiii  a'(|niv()('nni  csl  ad  a|/nniii  cl  oIk>- 
Inin,  iioii  ina^is  liahcliir  in  lichraMi,  ccntniii 
ohtdis,  (|nain  cciitnm  a|.'nis.  Ihv  ilia'  antcm 
antiipioi  niii  pccora  craiit  ;  idcirco  ri'c(|iicii- 
lcr  cnicninl  pcr  piM-ora.  siciil  iiiiiic  pcr 
p(M'niiias  :  proplcr  (|nod  a  pcciis  pcciiiiia 
noincii  snin|isit.  nl  assiMit  .AiifjiiHliniiH,  (•! 
iii  Hccrclo  Imhcliir.  /0  rrrrtn,  id  csl  (■on- 
slniclo,  ilii  iilttiri,  iii riirtirif  sit/icr  illinl 
f'i>rtissi iiiiiiii  Ihiiiii  Isrnrl,  id  csl.onindo 
ohlnlil  siipcr  altarc  Ikic  lioslias  oinnipo- 
lciili  Dco  jsraclis,  vi<lt'liccl  siii  i|)siiis.  (|iti 

|{  Isracl  csl  vocaliis.son  sini'  poslcrilalis.ipia' 
sa'pc  lioc  noininc  dcsij^Mialiii'.  I.l  icclc  iiiiiic 
(licitni°,Koi'lissiinniii  hciiin  Isracl,  (pioiiiam 
Dciis  oiniii|)otcntiaiii  snaiii  dcmoiislravil 
in  .lacoh,  protc;4cii(lo  ciiiii  a  Lahaii  cl  Lsaii, 
cclcrisipic  advcrsis  :  (piod  ct  .lacoh  rcco- 
gnosccns.sacriricav  it  ci  ihi  cnin  graliaruin 
aclione  devola. 

Ihupie  sancli  hiijiis  Palriarcha'  exeniplo 
discamus  nos  ipsos  inomnihns  hiimiliare, 
ncc  arnpiis  dc  siia  quasi  virtnosilalc.  sa- 
picutia  el  eleclionc  [)i'a'siiinens.  alleri  se 
C  pra'ponal,aiil  offensnm  placare  ac  veiiiam 
pclere  dedignetur.  (luuin  .lacob.  tpii  lot 
hahiiit  revelaliones,  cui  et  factfe  erant  tot 
el  lantiP  a  Deo  promissiones,  quam  pro- 
lundissime  atque  sirpissime  humiliaveril 
se  coram  reproho  fialre  :  nec  hono  carila- 
tis  et  pacis  aliqnid  pia>feramus.imo  oh  ea 
lihenter  despiciamus  seu  aliis  condivida- 
inus  Iransitoria  l)ona.qua>  el  Jacol)  qiiam  li- 
heralissime  ac  promptissime  pra^stitit  suo 
fratri  desiderio  amiciti»  atque  concordia'. 


ARTICULUS  LXXXI 


Kxposnio  i.nrKiiALis  c.vpmu  tiucksimi  (^harti  :  kghkssa  kst  autkm  dina  filia  li.e. 


CAPITULO  niinc  elucidando  describitur.  D  vidcret  miiliercs  regionis  illii(.s.  Mulieres 
quid  conligerit  ipsi  Jacob.  ac  soholi  quippe  naturaliter  leves  sunt  auimo  et  cu- 
ejus  circa  Sichimitas.  Egrcssa  esf  aiifcm  riosee.  Unde  lihenter  vident  aliquid  novi, 
Dina  filia  Liw  et  ultima  proles  ejus,  ut      qiium  tamen  deceat  esseeas  valdepudicas 


m 


K.NAHHAUU    IN    CAV.    XXXIV    GK>KS18.    —    AIU.    I,.\XXI 


ol  tai'ituriias,  ai-  ilomi   iiiaticrt',  <|uaiiliiiii  \ 
coiiKrue  firri   |»«)lest,   |tru^s<M'liiii   vii^iiirs 
ati|ur  jiivfiinilui.  Kjjn-ssa  <'st   ila(|iif  l)iii;t 
cx  iloiiiii   paii-iitiiiii,  fl  iiiti'iM\il  |tiifraliiiii 
u|t|tiiliiiii  Sii-hiiiiitruiii,  juxta  i|uoil  lialtita- 
vit  ;   ali|ut'  ut  Josc|ihiis  n-lrii,    liiiir   nat 
Hulfiiiiitas  illa  iii  iiilu',  el  iJiiiu  sola  tiaiis- 
i\il    illuc  ail  tMiiciiiliiiii  itriiaiiK-uta  iiiulie- 
riiiii  lcrra^  illiiis,  ct  lorsitaii  ail  \  i<l<Miiliiiii 
itriiatiiM  rl  iiiitics,  lcsla  ae  ^(;stus  civiuiii 
loci   illius.  Quain   tjuufn   vidis/iet  Sichein 
filiu.s  Jleiinrr  Ilfiufi /prinrepH  terrie  illiu.s. 
SichiMii  iste  riiit  |triiii<t^<'uitiis  ipsius  llc-  U 
inor,  ((iii  |tro  liiiic  1'uit  r<*x  el  priiici^ps  ur- 
Itis  illius,et  (|uoriiiii(laiii  circuiiijacciitiniii 
locoriiiii   :  sici|uc  Sicliciii   iioii   riiit   adtiiic 
|triiicc|ts  tcrra*  illius,  iiisi  iii  (|iiaiiluiii  lii;- 
n-ilitario  jure  succcssurus   riiit  patri  suo 
iii  priiici|)atii.  \  i'l  r<trsilau  jtalcr  suus  jaiii 
ei  coiiiiiiisit  (|ua><laiii  <loiniuia.  Dicitur  aii- 
Cen.\,\i  tciii  llciiKtr  Hcva>us,  (|ii()iiiain  fuit  <l<*  stir- 
pc  ll<'va'i,  (|ui  init  riliiis  (Ihaiii  lilii  .Noc.iit 
(lictiiiii   csl   siipra.  Adnninoil  cnin  ainorc 
libiilinosit  ac  pra-doniinaiili',*'^  rnjiuit  i'A\\\ 
violenter.  adjutorio  suoruin  servoruin,  ct  C 
forl<'   per   eos  ;  ct  dorinirit  cnin  llla,  co- 
gnoscen<lo  ipsam  carnaliter,  cl oppriincns 
viryincin,'\i\  est  eain  (pia' virgo  luit  an- 
tequain   talifer  cofrnosocrelur   :   et   ita  in 
fornicalione  illa   riiil    raplus  ct   sliipiiiiii, 
utpole  vi<tlenlia    <i    violalio  virginis.    /sV 
conylntinata  cst  (inlinn  cjus  cuin  ca,  id 
est,ainore  inlensissiino((pii  amor  zom^  ap- 
pellatur)  ei  adhffsil  :  (jui  amor  est  pessi- 
mus,  snbjicicns  hoiiiincm  carni  lotalitcr, 
ita  iit  vix  valcal  aliiid  cofiitare.  nisi  (juod 
taliler  amat,  niullaque  iiiala  sequunlur  cx  D 
eo  ;   tristemqne  delinivit  blanditils,  etc, 
hocest.blandis  ac  dulcibus  verbis  conalus 
est   consolari  ac  niiti<>:are  Dinam,  de  sua 
injuriatione  et  consliipralione  inaM-entem, 
qiiia  et  parentum  ac  rratrum  siiorum  me- 
tuebat  indifrnalionem  alque  oifcnsam: do- 
luit  quoqiie  de  hoc.quod  a  juvene  idolola- 
tra  et  incircumciso  cognita  fuit.  Denique 
probabile  est,  quod  Sichem  dixit  ad  eam  : 
Ego  sum  primogenitus  patris  mei,  et  ero 
rex  hujus  loci.ct  accipiam  te  uxorem,cro- 


(|ii(?  libi  boiiiis  inariliis,  iiec  parentes  tiii 
potiiissiMit  tc  laliler  subliiiiare. 

(Jnnd  (/nnni  iindissct  ,/nc<)/i,i',{v..,  si'ilic<'l 
tiliaiii  suaiu  cssi;  raptaiu  et  corrupliiiii,  si- 
luit  doncc  filii  sui  rcdlrcnt,  etc,  qiii  tiinc 
craiit  11!  paslii  |tccoriiiii  occupali.  Siliiil 
aiiliMii  (lissiinulando  iiijiiriain,  iioii  iit  fi- 
lioK  Kuos  incitarel  ad  inordinalani  viiidi- 
<laiii,  ^<'d  iit  coiifcrr<'t  cuiii  <'is  <|iii<l  <'ss<'l 
a^'(Mi(liim  :  (|uia  ii<u-  r<'gi  ll<Miior  aiidcltat 
iicj,'ar<'  i|uo(|  |tcliil,  iiec  filio  ejus  ali<Miif,M'- 
iia>  libi-ntcr  Iradidit  filiain  suain,  iil  Josc- 
phiis  rcb-ii.  Locutus  cst  itiu/uc  Ileinor  nd 
eos,  vidclicet  ad  Ja<'oit  ac  filios  (^jiis  :  Sl- 
chcin  fdli  inei  anlmn  nd/nrslt  filia;  vestric, 
etc  i.O(|iiitur  aiifcin  pliiialiter,  V'\\\[i\  ve- 
slra',qiiaiiivis  filia  csscl  ipsius  Ja(;(tb,  non 
filiorum  i'jiis,co  inodo  (|iio  ali(|iiid  adscri- 
biliir  loli  niiilliludini  proptcr  paiiein  ip- 
silis.  Scd  ct  Sichcin  itd  '[intrrni  ct  fratrcs 
cjus,  id  esl  ad  Jacoit  ct  filios  cjus,  nll  : 
Invenlain  f/ratitini,  (;lc.  Auijctc  dotcni ,  id 
est,exigile  a  ine  jtro  dolequantum  viillis; 
cl  innncra  poslu/atc,  etc,  lloc  csl,  iioil  so- 
liiiii  paratus  sum  huic  piiidia;  assignare 
pro  dofe  (luod  vullis,  sed  vobis  (pioqiie 
iiiuiKMa  volo  largiri  ad  lil)ilum  v(;slruin. 
lics/ionderiml  filii  Jaco/j,  Sichem  cl  patri 
cjns  In  (/olo,sa;vicntcs  n/)  stuprnm  .sororis, 
clc,  id  esl.  pacalos  sc  finxerunl  cx  vcrbis 
Hemor  el  filii  ejus,  et  velle  facere  quod 
postulabant.dummodo  ipsi  circumcideren- 
lui-.  (iiiiiiii  tamcii  corde  sa;virenl  iii  illos, 
el  sororis  sua;  violalionem  proponerenl 
ferocifer  vindicare,alqu(;  ut  aliqiii  dicunl, 
proposuciunt  ipsos  invadcre,  quando  jain 
essenl  circumcisi,  quatenus  lunc  non  [)os- 
sent  resislereex  circumcisionisdolore.  Vel 
dixerunl  hoc,  ut  sic  evaderent  quod  lle- 
mor  el  Sichem  ipsis  proposuerunt,  quos 
putabant  non  consensuros  circumcisionis 
conditioni  ac  i^acio.  Placnlt  o/j/alln  cnrnm, 
etc.  id  est,  conditio  isla,  quam  filii  Jacob 
oblulerunt  Hemor  el  filio  ejus.placuif  eis, 
qiiamvis  videretur  inultum  difficilis.  Sed 
mirum  quod  hic  non  ponitur  responsio 
Jacob  :  ef  forte  id  quod  filii  sui  responde- 
runt,  venit  cx  ejus  consilio ;  non  tamcn 


KNAItllATIO    IN    •  Al'.    WXIV    tiKNKMIS. 


Alir.    I.WXl 


:m 


ipsr  iiil('ii(l(*liitl   (li)liiiii   i|iiiiii    lilii    iiilfii 
(lcliant. 

hciiiilc  in  lcxlii  ilcsii  iluliii .  (jiiiililci 
llciiioi'  cl  lilii  cjiis  |icrsiiiisci  iint  |it)|)iilo 
fiviliitis  ciicminisioiicni   accipcic.  .S'  <  '/■ 

t'l(tlllll/(ll>lltS     lltttMftttltS     //»m7/'(>.V,    ill     CnI,     III 

riinllllos  jiitii  n.iliis  cl  cliaiii  iiasciliiids, 
iino  cl  iios  ipsi  jain  riiciiinriilaiiiin  , /'7"/// 
t/i'iifis  iitiifiiittrs,  lioc  csl.  ohscivalioiii  cl 
consiicliKlini  Jlchricoriiin  isloriiin  noscnii 
loiinanlcs  [)cr  ciiciiincisionis  assiim|)lio- 
ncm  :  sn/tsftinfid  ctiriiitt  ff  //(■(•<»/•</,  c/  fiin- 
ffii  (///(<'  possit((-iif,  iiiisfni  frtiiif,  id  csl,  |tci 
miiliia  maliimoiiia  inlcr  nos  c!  cos  dcvol- 
vcnliii'  ail  nos,  siciil  cl  ocoiiv(M'so,  bona 
noslia  ad  cos  pcr  miiluam  ussocialioncin. 
TiuifHDi  iii  Itof  iif(/iiifsf(niiiis,  ff  siiniil 
hiihiftiiiffs,  II II II in  fffifiainns  popnlinn  |)cr 
obsorvanliam  cjusdcm  rilus  e{  conjuj,'alis 
conjiinclionis  cl  co},Mialioiiis  ac  airiiiilatis. 
Assfnsit/iif  s/////  oiniifs,  otc.  jiixla  aiili- 
quam  lii-ammaticam,  id  osl,  omiK^s  civos 
uil)is  illius  consous(>ruut  coiiditioiii  ol  pa- 
clioni  i)i'0[)osil;o. 

Prictcioa,  ut  locilal  Lyra,  Hobriroruiii 
doclorcs  alilor  [)assuiii  istum  c.xpoiiuul. 
dicoulos  quod  lilii  .lacob  siiicora  iulculiono 
dixorunl  ad  llcmor  cl  Siclicm.  Si  circum- 
cidamiui.  dahilur  soror  noslra  iii  coujii- 
gcmSicliom,  ul  potilis  ;  ol  quod  diclio  llc- 
braica,quam  Hiorouymus  iulcrprctatus  cst 
dolum.  sil  icquivoca  ad  Iraudom,  ct  ad 
bonam  cautclam  :  sicquc  tilii  .lacob  inloii- 
dcruiil  Sichiinilas  ad  circumcisioncm  ro- 
cta  intculiono  iuducoro  :  sod  Hcmor  ol 
Sichom  dolum  lccerunt,  diccntcs  civihus 
suis.  Si  circumcidamus  masculos  nostros, 
omiiia  quit?  possident,  erunt  noslra,  id  est, 
iiabchimus  eos  nobis  omnino  subjectos,  et 
crunt.  scrvilis  coudilionis  sub  nobis  :  quo 
dolo  pcrcopto.  lilii  .lacob  ru|)crunt  pactuin : 
quoniam  violanlibus  fidom.  nou  ost  lidos 
servanda;ct  intorrcccrunt  Sieliimilas.Micc 
auleni  expositio  falsa  censetur,  quoniani 
dato  quod  dictio  illa  Hcbraica  interdum 
siguificcl  bouam  cautelam,  quod  tamen 
Uabbi  Paulus  ncgal.  attamon  lioc  loco  non 
possct  sic  accipi.  quia  immcdialo  suhjun- 


/\  Kiliir,  Sa<\i('nlcH  ob  nIiijiiiiim  HororJH.  Si 
atilciii  filii  Jacol»  (lixissciil  Itoiia  iiilciilliH 
iic  cl  [itndcnli  caiilcla,  Si  ciiciiincidaiiiiiii, 
iioii  di.visscnl  vciba  (|iia'  iii  trxlii  liahciitiir 
sa'\  icnlc^,  srd  jilacali  d  i;,'iios('ciilcs.  I)i'- 
niijnc  |i.iiilii  |insl  in  isln  h.ihiliit  r.qnlii 
1(1.  ijttiiil  ilntii  .hiriih  ii'|>i'('licndisscl  filioH 
siios  ilc  iiilit  lcclidiic  Sicliimilat  iim.  iiiil 
lain  aliam  cxciisatidiicm  laii>:chanl.  qiiaiii 
sororis  siiii'  violalioncm,  diccndo  :  .Niiiii- 
([iiid  ill  scoilo  ahiili  dchiiciiiiil  sororc  iio- 
slra  '.   Si    aiilctn    Sichimila'   ciiiiimisi>M-nt 

H  iliihini  |)rii>la('luiii,<illcg<iss('iil  i'iiiii  [iio  siiu 
cxcusuliotic.  Infia  (|n()(|iio  haboliir.  i[iiciii- 
iidinodiim  .lacoh  mox  inoriliirus,  lociiliis 
sit  :  Simoon  ol  Lcvi  vasa  ini([uit;ilis  bcl- 
lautia,  clc.  :  uhi  rc[)rclicnilit  cos  dc  fruii- 
dulouta  ot  alroci  intcrfcctionc  Sicliimila- 
riim  :  iiir  [lossunl  verba  illa  c\|)()iii  dc 
[)ccc;il()  corum  iii  Joscpli  commisso,  ul 
in  ox[)()silioii(^  c<i[)iluli  quadragcsimi  noiii 
ostcndcltir. 

Vciumliimcu   Kiihhi   Pauliis  dicil.  ([iiod 
[)r;cindiicla   llchr;coruin    oxpositio    [)olcsl 

C  salvari,  quia  (iit  asserit)  Sichimila'  noii 
[)cticrunt  vouiam  aliquam  de  lanta  iiijuria 
illa!a  Jiicoh  ac  filiis  ejus,  nec  filii  Jacob 
promiscruut  [)acem  Sichimitis,  sed  con- 
ccsscrunt  solum  quod  posscnt  confaHlora- 
ri,  si  circuinciderentur  :  ideo  uon  videntur 
peccasse,  abscondendo  suum  proposilum 
Sichimilis,quoniani  licitum  estcontia  ini- 
micos  uti  insidiis.  Sed  omnia  ista  istius 
Pauli  vorha,  suiil  valdo  iniperilc  prolata. 
()uod  oniin  affirniat  Sichimitas  nullam  vc- 
niam  postuhisse,   est  contra   tcxtum  quo 

D  dicitur  :  Sicheni  ad  patrem  ejus,  scilicot 
Diuic,  et  ad  fratres  ejus  ait  :  Inveniani 
gratiam  corani  vohis  ;  et  qua?cunique  sta- 
tucritis,  dabo  ;  munera  postulate,  libens 
tribuam  quod  pcticritis.  Insuper  quamvis 
filii  Jacoh  non  promiserunt  Sichimitis  pa- 
cem  absoIute,promiserunt  tamen  eam  suh 
conditione,  dicentes  :  Iii  hoc  valebimus 
foederari,  si  similes  nostri  esse  volueritis, 
et  circumcidatur  invobis  omnis  niasculini 
sexus:  lunc  dabimus  et  accipiemus  mutuo 
filias  nostras  ac  vcstras,  et  hahitabimus 


Jrttt  K.NAHMAliO    IN    i:aP.    XXXIV    CiK.MdSIH.    —   AHT.    I.XXXI 

Vul>isfUiii,  tM-iiiiiis(|ii<'  uiius  |>o|>uliis.  Itlrii  .\  liuliutMuiit.  l'i-o|)liM-  (|uo<l  Jacoh  ilixil  |iost- 

|>ii<>li|uuiii  SirhiinituM-oiiililioiirni  liaiu- iiii-  i-u   ili*  i-isilrui    ;    MuIi-iIkMus    luroi'  i-oiiiiii,  ^Vn.xnx.T. 

|)l(-V(M'uut,  tilii  Ju(-ol)  oltli^i^uli  fui-ruiil   |iu-  i|iiiu  |)iM-liiiu\ ;  rl  iiiili};uulio,  i|uiu  iliiia.  Iii 

etMii  st;i'vai>*  luiii  (Ms,  ac  si  ulisoliiU^  pi-o-  coiisiliuiii  coi  uiii  iioii  vruiut  uuiiiiu  iiicu,     Jbid.  o. 

iiiisisstMit   liuiu-   illis  ;   sluiilc  (|uo(|iic   illu  cl  iu  ciflii  ooriiui   iiou  sit  ^luiiu  iiicu.  h'l 

cun(lilioiu\  (^t   |>i'a<s«M-lilu   ca   iiupli^la,  iiou  iuliitsnm    fcristis    inc,    ctc,    hahilattn-ilnis 

|>utucruiil    filii  Jacoti   uti   iiisidiis  coutia  lenw  hujus,i\\\Kn\\A\\\  ractuiii  vcstiuiii  iiii- 

Sicliiiiiilus,  iicc  hahuciiiut  coiitru  cos  |)i-ii'-  hi    iiiipouclui-  al»  illis.  Nos  pauri  suiuus 

liiiiii  ju>luiii,  iii  (|iio  suli)  lii-cl  iiisiiliis  iili.  (-oiiiparalioiic  illuiiiiu  \Hli  coiKjiuyati  iivr- 

l'i'a'lcicu   laUuiii  i->)l,  (jiioil  1'aiilus  istc  af-  ititicnt  inc,  iil  (;sl  occiilcut,  ct  (li-li-hiir  ctjit 

lii-iiiat,  Jacob  patiiaicliaiu  iioii  iiicrepassn  i't  ilinnus  ini-a ,  hoc  csl,  <*{^o  et  soholcs  at- 

filius  suus  (lc  iujustilia  iii  lioc  faclo.  Naiii  (|U(;  faiiiilia  iiica,  aulci-ciuui-  dc  supcrficic 

(ul  paulo  pusl  iuiluc(*tur)  dixit  ad  «U)S,Tui  -  n  tcna'   pcr  iiitiM-fcctiuiuMU    ah  illis.    Vide- 

tiastis  liic  :  pci-  (|uod  iusiiiuavit,  eus  iiiju-  tui-  Jacub  ita  dici*iidu  esso  lucutitiis,  (jiiia 

ste  e^isse.  iiou  (-oiili};it  ila,  et  d(;  veritali;  diviiiariitii 

iiV   cicf  ilic  tcrtiu  ijuanilii  (jrncissimas  pi-oiuissiouuiii  c\   sa^pe  fucluiuiu    duhilus- 

vulncruin  dolnr  c.v^  id  est,   quaiido  eir-  se.  Kicipiciiter  et(Miiiii  Deiis  ci  pioiuisit  co- 

cumcisi  inu^is  ufflif^uiilur  cx  vuliicie  i-ii-  piosissiiuaiii   [loslerilatis  siia*   luulliplica- 

cuincisionis,  quia  (ut   dicitur)   tet-tio   dic  tioiuMii.   iJicetidutii.   qiiod   Jucob    pt'olulit 

indc  aiuplius  ctuciuutut-,  siciit  el  vulneia  vciba  illa,  iiou  situj)licit(M-  assetetido,  sed 

(|ua'dain  iiia^is  affliKuut  post  certuin  teiii-  avisatido  ac  foittiidaiido,  secittidutii  <-ousi- 

pus,  quaiii  duin  t-cccutia  i-xslant  ;  Simciiii  di-ratioueiii  iufetioiuiii  causaniiu,  sei-iin- 

ct  Lcvi,/'ra(rcs  Diiuv  \x[cii\\i,arrcjitis  (j/a-  <|iiin  ([uas  sic   facluiii   fiiissct,   nisi   iJeus 

dii.s,  inyrcssi  sunt  urbein  confidentcr,  i<l  oiiiiii[)Otens  aliter  subviMlisset.  Responde- 

esl  audaeter,  inter/cctisfjue  umnihus  ma-  (]  riint  :  Xumfjuid    iil  scorta,  id    est   quasi 

sculis  ailultip  a;tatis,  quia  (ut  slatiiu  di-  meretricc,  ahuti  dehuere  sorore  nostra  { 

cetur)[)arviilos  du.xerunt  captivos;  Ilcmur  .\on  utiqiie  ;  imo  gravitcr  peccaverunt  ca 

et  Siehcm  jmritcr  nccarcruiit ,  etc.  Quihus  abiiletido,  lioc  est   t-a[)icndo  et   illicite  co- 

eyressis  de  domo  Hemor,  irruerunt  snjicr  j,Mi()sceiido.  qua'  lameti  catnalis  cognitio  a 

ueeisos  eeteri  filii  Jacoh,ct  (lcjiujiulati  sant  solo  Siclieiu  [)et-acta  esl  :  et  quamvis  Si- 

urbein  in  ultionem  stupri, elc.,non  in  viii-  chitiiitjB  non  debuetunt  sic  agere,  iste  ta- 

dictain  prsBlatiB  fraudis  confictiP.  men  non  fuit  justus  uUionis  ttiodus  ac  or- 

Quihus  patrafis  audarlcr,  audacia  e.x-  do,  praesertim  quoniam  Hemor  et  Sichem 

eessiva,  quse  fortiludini  ct  rationi  contra-  cmendationem  prtebuerunt  lam  magnam, 

riatur :  fortitudo  nainque  est  virtus  mora-  et  propler  alias  causas  pt-tehabitas. 

lis  et  cardinalis.  inedia  inter  duo  vitiosa  Pra'lerea  objici   [)olesl    pt-anlictis,  qiiod 

extrema,  quae  sunt  timor  atque  audacia,  I)  hisloria  ista  incredibilitcr  sonat  :quomodo 

quamvis  timor  et  audacia  interdum  acci-  eniin  tam  pauci  qui  ad  sobolem  ac  fami- 

piantur  extense  in  bouo  :  .Faroh  dixit  ad  liam  Jacob  pcrtinuerunt,  potcraut  nuilti- 

Simeon  et  Levi :  Turhastis  rae,  id  est,  per  tudinem  occidere  tantam  ?  pra>sertim  quia 

hsec  opera  vestra  mala  ad  magnam  me  in-  soiiior  filius  Jacob,  adhuc  vix  erat  vigitili 

duxistis  tristitiam.inquieludiuem  ac  tiino-  quinque  annorum.  vel  [)arum  plus.  Jacob 

rem.  Fuerunt  enim  in  gestis  his  filioniin  cnim  habilavit  iu  .Mcsopolamia  solum  vi- 

Jacob  violalio  pacti,  crudelitas,  furor,  im-  giuti  annis,  et  septem  annis  moratus  est 

mansivus  dolus,  et  indignatio  gravis,  ho-  ibi  antequam  genuil  Kuben  primogenitum 

micidium  et   injustitia  prorsus  enormis  ;  suum,  imo  quasi  octo  annis,  ita  quod  Ru- 

quoniam  et  multos  occidisse  censentur,  qui  ben  in  exitu  a  .Mesopotamia  erat  duodecim 

in  raptu  violationeque  Dinse,  culpam  non  annorum  aut  circiter  :  propter  quod  Jacob 


liNAHHAiH»    IN    •  Al'      NVX^    i.l.M-.HIH. 


Altr.    I.XXXil 


:W7 


iiMliiMis,  (lc  liliis  siiis  11(1  l",s,iu  (li\it  :  l'iii    \ 
viili    siiiil      \(l    ishiii    \ii^'iislimis    i('s|iiiii 
(l(*l,  (|ii()(l  iiiiilli   riicniiil    cuiii   Siiiicdiic   cl 
Lc\  i    adjiiv  aiilcs    c(»s(|ciii.    cl    (|ii(i(|    Jactil» 
(liil  lial)ila\il  iii  lciia    illa   posl    rcdiliiiii   a 
\l()Sii|Milaiiiia,  anl(M|iiain   lilii  sni   islnil  lc 
ciM'niil.   Ilaltiiil    aiilciii  .lacdli  ^iandcin    la- 
iniliain,  siciil  Ar  Ahialiain  cl  Isuac  iliclnin 
(»sl.Sicliiniila«  (|no(|nc  rncinnl  ad  rcsislcii 
dnin   iinpaiati,  inio  cl   c\   doloic   (•ircniii- 
fisionis  inlirini.  l'orro  Joscphiis  prolcsla- 
Inr  :  Ommi  «^ssiM  in  nrbc  illa  lcslivilas,  cl 
Sicliimila»  r(>(Hiic  ac  cpnlis  iilciciitiir.  lilii  U 
Jacol»  primis  cuslodiis   inciinctaiilcr  adsi- 
slenlcs,  occidcrnnl  dormicnlcs. 

Uursns  conlra  pra'dicla  ohjicilnr.  (jiiod 
Jiidiih.w,  sancla  vidua  Jndilh  ail  :  Dominc.  Dcns 
palris  mci  Siincon,  qui  dcdisti  ci  j^la- 
dinm  in  (lcrciisioncin,id  csl  ullioiicm  alic- 
nifjcnarum,  (ini  viohilores  e^xslitcrunl  iii 
coiu(piinaliou(>,  ct  dcnudaveruut  lcmnr 
virfjinis, cl  dcdisti  mulicrcs  corum  in  pra»- 
dam.  cl  parvulos  corum  in  caplivitalcm, 
el  omucm  [)ricdaiu  iu  divisioncm  scrvis 
luis  qui  zclaveruut  zclnm  luuin.  K.\  qui-  C 
bus  vidclur,  quod  lilii  Jacob  juslo  ac  di- 
viuo  zclo  id  pcrcijcrnul,  et  lactum  illud 
Deo  sit  adscribciKhim,  (\jusquc  adjutorio 
factuin.  Ad  hoc  hrcvitcr  aliqiii  dicuut, 
quod  liber  Judith  non  cst  iu  cauouc  sacrie 
Scriplura\  ct  ah  llcbruMs  iutcr  apocrypha 
coiuputatur,  idcirco  uou  liabet  auetorila- 
lem  eontra  Scriptnram  cauouicam.  lu  Scho- 


,  3. 


laslica    \ci()    liiHloria    re>poiidclni  .   i|ii(i(l 

Jiidilli    iioii   ( (iiiimciidavil    hicliim    Siiiico- 

iiis,  (|iiiid   dctcslalilH   cst   Jacoh.  sc(|    iiltio 

iicin    llomini    iaclain    |>cr   inannm   iiii(|ni. 

Iliii   solntioni   ohjii-itni-.  (|iiod  Jiidith  dicil 

dcpi'a<(latorcs  Sicliimilarnm  /do  l)i-i  pcr- 

molos.  .\(l   ipiod   dici    polcsl,  sicnl    dc  Jii 

ihcis  ail  .\posliilns,  i|nii(l  habucrnnl  /cliiiii    /i<,m. t.t. 

Dci.  scd  noii  sccundnm  scicnliam. 

Poslrcmo  moralilcr  pcr  Dinam  loris  •-.•iiwi. mn. 
c^'rc>sam  ac  \iolataiii.  iiitclli>;ilni'  aniiiia 
cnriosa,  (|na'  sni  ipsins  disciissionc  cl  cii- 
sloilia  dcrcliclis.  pcr  inuiiia  cvaj^alnr.  alio- 
iiiinqnc  \ilaiii  ct  dclcciiis  scrntiitur  :  idco 
ii  iliaholo  consln|)ratur,  ritqnc  illins  adnl- 
lcra.  corrncndo  in  mortiilia  pcccalii.  (ii'a\ c 
(jnippc  cnriositatis  csl  vitinin.  (piod  dnm 
liomincm  iiliornm  obscrvalioni  lacil  in- 
lcutuin,  rcddit  cum  ad  considcrandum  pro- 
prias  culpas  c;ecum.  Qnum(|nc  aniina  lalis 
ad  horam  dc  suis  dolel  peccatis,  diabolns 
trislcm  dclinil  blanditiis,  pcrsnadcns  ci  ad 
pristiua  mala  rcdirc  :  cjus  quoij nc  prudalo 
coualur  snggcrcrc,  ut  cnm  uou  iiicrc|)cl 
iudc,  sed  sibi  cohserere  permittat.  Honi 
aulcin  pr;i^lati  nou  cUHinicscnnt  snggcstio- 
ui  Inijusinodi,  sed  arreptis  gladiis  verbo- 
rnin  ccelestinin  ac  virlutum.  iinpujruant 
dia!)oluin,  ct  dc  cjus  domo.  qiue  cst  ec- 
clesia  inali<j;noruin,  aniinam  ita  deceptain 
ac  eis  coinmissam.  reducunt.  convertcndo 
camdcm,  Satanamquc  sub  pcdibus  suis 
vclociter  conterunt. 


ARTICULUS  LXXXII 


EXPOSITIO   CAPITULI  TRICESIMI   QUINTI  I    INTEREA  LOCUTUS   EST   DEUS  AD  JACOB. 


R 


ECITANTUR  in   isto  capitulo  adtus  D  tuli  expressam,  et  consulendo  ei  quid  agc- 

rct.  Snrc/ede  loco  isto,  et  a  tua  lorinidine, 
et  ascende  Beihel,  id  est  ad  locum  in  quo 
vidisti  scalam  in  somnis,  puta  ad  montem 
Moria  propc  Jerusalem,  et  habita  ibi  cum 
tuis  domesticis,  facque  ibi  altare  Deo  qui 


quidain  et  pcri^griuationes  sancti  Ja- 
cob,  et  beneficia  ei  a  Dco  collata.  Interea 
locutus  esf  Dcus  ad  Javob  per  angelum, 
consolando  cuin  iii  timorc  qucm  habuit 
propler  causain  in  finc  prsecedentis  capi- 


nfw 


K.NAHIiAIH)    IN    I.Al'.    X.\.\\    liK.NKKIh. 


Altl.    I.WMI 


iifjpiiiuii  tibi  ifaandu  fiu/ithas  Ksa u ,^\mii\-  A 
«io  viiii>(i  Doiiiiiiuin  si-ala*  iiiiiixuiii,  ut  lii- 
clum  e»t  suprd.  LiK|uilui'  uutnii  llrus  \n'\ 
aiiKfiiiiu  ile  si-  ipM),  i|iiu>i  lii*  uiio,  \i-|  mt 
iii>iiiiiuiiiluiii  |)lui'uliluiriii  IVrsoiiariiiii  iii 
siiiiplu-i  ilinlutf  sii-  loi|uitur.  Kst  tuiiirii 
foiisurluilo  Stiiptuiii^  vrti'i-is  T«'Staiiiriiti 
sir  loi|iii.  Jaiith  tuv-o  mttiutiuta  tmiiti  ilit- 
mo,  iii  esl  sobolr  ac-  faiiiilia  suk,  ait :  Ahji- 
fitt'  i(i'u,s  ulictiit.s  ijui  i/i  iin-iliii  icstri  siiiit, 
iii  esl  iiiola  i|iia'  liahrtis.  Probabilc  rst, 
i|Uoil  iii  iloiiio  Jut-ol)  iiriiio  aprilr  coluit 
iiiola,  t;t  fortr  iire  rlaiii  :  qiiod  ilr  rjus  H 
uxoribus  et  filiis  ac  filia  cfrtluscsl.  Sni  rx 
iiibr  Siehiiiioiuiii  as|ioi-tariiiit  iilola  c|uu'- 
ilaiii,  ut  iliL-itiir.  Josrptiiis  i{uoi|ue  fateliii', 
quoil  iluiii  Jacol)  pur^Mirt  suos  itoiiiesti- 
cos,  iiivniit  iilolu  Luhuii.  AV  laiutiluininl  a 
vrslris  prccalis  quu'  coiiiiiiisistis  iii  Sictii- 
iiiilas,  rt  a  celeiis  vitiis  veslris  per  pu'iii- 
teiiliaiii  veraiii,  ar  inutate.  vcstitiwnta  ve- 
stru  saiiguiiie  ailspei'su,  uut  u  Sii-tiiiiiilis 
iiijiislr  sul)lala,  (jiiulriius  per  exleiioiis  ve- 
>ililus  iiiiilulioiiriii  uilinoiiruiiiiiii,  rt  cui-e- 
lis  iiilriioieiii  coiilis  veslii  liisposilionein  C 
inuluie  in  inrlius. /'V«-mw*/A-  ihi  altare  Du- 
tni/io,  ail  offrreniiuin  ei  sacrificia  tauilis 
et  gi-atiaruin  <n:['un\h,rjui  exaudivit  me  in 
die  tribulationis  tnew,  et  socius  fuit  itine- 
ris  tnei,  id  est,  graliose  ac  familiariler  ail- 
fuil  mitii  in  perrffiinalionihiis  iiiris,  in 
quibus  rliain  per  angelos  visibililrr  comi- 
talus  est  ine.  At  ille,  sciticel  Jacob,  info- 
dit  t'os,utpote  iteos  alienos  cum  inauribus 
el  armillis.iilolorum  illorum  ornamrnlis, 
suhter  terehinthutn.E^i  aulein  lerebinltms 
quercus  quroilam  nifjra.  Quuini/iH'  jiroferti  D 
essciif,  \d  est,  quum  Jacoh  el  ejus  ilomesti- 
ci  recessisseut  a  loco  propc  Sichem  sru 
Satem,  ferror  Dei  invasit  otnnes  per  cir- 
cuitum  civitates,  hoc  est,  Deus  omnipolens 
perterruit  habitatores  iirbium  qux'  erant 
in  gyro  Sicliem  ;  et  non  sutif  ausi  ijcrsequi 
reredentes :  el  hoc  fecil  Deus  merilis  Ja- 
cob.qui  idola  illa  tanquam  spurcilias  fodil 
sub  lerra,  et  quia  domeslici  ejus  jam  pur- 
gaverunt  se,  ut  divina  protectione  essent 
condigni.Qualiter  veroDeus  perterruit  ur- 


hiiiiii  illaruiii  liahilutorrs,  uii  scilicrl  |)ri- 
uliqiiu  rxlrrioia  visa  sive  ainlita,  uii  conla 
eoruiii  atlrrando  at)  audacia  ad  pavoreiii, 
Scriptura  iioii  rx|)riiiiil. 

Irnit  iijitiir  Juruh  Liizitin,  rlc.,  ro- 
ifiioinento  Itrthrl,  rtc,  iil  rsl  ad  lllhein 
Jrriisalein,i|uu^  his  aliisi|iir  iiominihiis  ap- 
peltaliir,  iil  dicliiiii  esl.  ICf  ajtjjellavit  tio- 
iiieti  lori  illius,  iJotnus  I)rl ,v\c,  lioc  riiiiii 
significal  Urllirt,  rl  ila  vocavit  tociiiii  il- 
liiiii  ({iiaiido  fii^il  ad  .VIrso|)()lamiaiii ;  iitiiic 
q(io({tir  ila  voiavil,  iioiiiiii  {)riiis  a  sr  iiii- 
(lositum  confirmaiido.  Tiinc  eliaiii  adim- 
(ilrvit  quoit  Domiiio  vovil  iii  visione  {ira',- 
fala,  sibi  iii  iiionle  .Moria  facla,  diciuido  : 
tiiincloriimque  quu'  dederis  mitii,  deeimas  (ien.xww, 
offeram  lihi.  Eodetn  auletn  temjjore  inor-^'" 
fuu  est  iJrhura  nutri.r  Reherriv,  et  sejiulta 
est  (ul  radires  liethrl ,  id  esl  {iropr  lir- 
hriii  iltain  sru  in  {)ede  nionlis  .Moria,  siih- 
frr  i/uercum,  ({ualenus  ex  arhore  itta  l'a- 
mosioresset  sepullura  \\ts\wii\  vocatunujue 
est  nomen  loci  illius,  Quercus  flelus  :  et 
lioc  (iropter  magniludinem  tristitijr,  ac  plo- 
ratiis,  ({uos  Jacoh  el  ejtis  domestici  habue- 
riiiit  de  morle  Dehorai,  quuj  fuit  matrona 
valde  anliqua,  et  (sicut  ex  verbis  tiis  con- 
jicilur)  virtuosa.  Apparet  quoque  ex  his, 
quod  Debora  obiit  in  doino  Jacot).  Dicunl- 
qiie  aliqui,  qtiod  tiebecca  diu  ante  ha^c 
misil  eam  ciim  aliis  in  .Mesopolamiam,  iit 
iiide  reduceret  Jacob,et  quod  exinde  inan- 
sit  cum  Jacob :  quod  si  verum  esset,  pro- 
babile  esl  quod  Jacob  non  mansisset  tot 
annis  cum  l^aban  ;  vel  quando  exposuit 
uxoribus  suis  causas  sutB  reversionis  ad 
lerram  natalcm.  expressisset  et  causam 
hanc,  quod  scilicel  mater  sua  ila  misisset 
{)ro  eo.  Ideo  dici  polest,  quod  ex  domo 
tsaac  ivit  ad  visilaiidtim  Jacoh,  queiii  \al- 
de  (lil(!xil ;  et  mancns  cuin  eo,  defuncla  sit. 
Apparuit  autem  iterum  Deus  Jacoh,  etc, 
henedixitque  ei,  dicens  :  Non  vocaheris 
ultra  Jaroh,  id  est,non  solum  nec  princi- 
{jaliter  Jacoh  vocaheris,  .vtW  Israel  erif  no- 
men  tuu)n,quod  nomen  competit  tibi  tan- 
quam  viro  conlemplalivo  el  perfeclo.  Et 
appellavit  eum  Israel :  et  ita  nomen  istud 


I.NVllltMln    |N    (  \l'      \\\V    t.KNKSlS. 


Alll      I  \  \  \ll 


'.m 


(ien.\x\u\. 


rsl  <>i  iiMitlo  iin|M)siliiiii,  i|iiim|  iiiilr  pni'  \ 
iiiiiilialiiiii  riirnil  iiii|M>iit'iiiliiin.  /h.rifi/Hi' 
i'i  .'  I''.iji>  hriis  iiiiiiii/iiitrns  :  iiliiifi)  ili'  liifis 
proiiiissittiiilin^  iidii  rsl  iiinlii^cinlnin  i|niii 
|M»ssiiii  ras  iiii|»lt'it'.  r/-,M  ,  m  viilnliltiis. 
(»1  iii  stiholflna  af  [Mtsloris.f/ ///^/////'//'(//f 
iii  sncffssoi  iliiis  Ina'  |ii'ti|iaf;alii>iiis  :  Jai-oli 
(|iio(|nf  |)osl  lia>f  j,M'iinil  Hfnjainin.  (Irnli-s 
li  pojiiili  iiii/ioiiiliii  <•'■  /(•  rriiii/,  v  iilf  llff I 
(luoilffini  Irilins  Israfl.  (Uiiiifs  (|iitit|iif  li- 
(lolosfrniil  lilii  iiii  |<fi  litlfi  iinilalioiifin  : 
rt';/i's  //(•  liiinhis  liiis  i'ifi'1'ilii'iiliir,  iil  csl, 
c.x  sciiiiiK*  poslf rorniii  Inoriiin  iiasfcnlnr.  W 
(|iiia  tlc  Irilin  .linla  riifrnnl  rf,i,'fs,  cx  Irilni 
cliain  llpliraiin  riifriiiil  iiiiilli  (lccciii  Iri- 
iiitiin)  rf^cs.  7\'rriiiiii/i(t'  i/innii  ili'i/i  Al>ri(~ 
liain  (7  /siiiir.  itl  fsl.  (piaiii  fis  pro  fornm 
poslcris  suo  lciu|)Oic  darc  proiuisi.  ilulu) 
tihi,  t'l.  pro  i(l  osl,  anniiii  Iko  /josI  tt'.  Kl 
rt'rrssit  ah  t'o,  hoc  csl,  Dcus  piM'  auir<>luiu 
loquous  ol  apparous  ipsi  Jacoli,  disparuil. 
///(■  rcro  crrril  tiliilKiu  Idiiii/cKiii ,  id  csl, 
lapidciu  slaliiii  pio  si^iu)  ci  lufiuoiiali  ic- 
vclatioiiis  diviiuo  sihi  iacla',  ///  loro  1/110 
/ockIks  ci  fKcral  Dcks  ;  lihidis  siijicr  ciiiii  C 
lihi(iui)ii(,  id  osl,  supor  la[)idciu  illiiiu  i)co 
olTorous  ohlaliouos  do  lualcriis  liipiidis.c/ 
clfKinlciis  olcKiii,  tpiod  oliaiu  Doiuiuo  iiu- 
molavil,  cocansqiie  iiomen  loci  i/lias,  id 
cst  urbis  situatio  propo  huuc  montein  scu 
lituluui,  licl/ic/.  Ista  ipioquo  rocil  quaudo 
ad  Mosopotaiuiaiu  rugit,ot  soalaiu  iu  som- 
uo  couspc.xil.  l'ude  capilulo  vioosimo  oc- 
tavo  scriptuiu  osl :  Suigous  luauo,  tulit  la- 
pidoiu  ct  oroxit  iu  titulum,  rundous  oleum 
dosupor,  appollavitquo  nomeii  urbis  Be- 
fhcl,  quifi  prius  Luza  vooabatur.  D 

E(/rcssKs  antem  inde  Jacob  cum  suis 
domosticis.  rcnil  vcrno  tciiiporc,  scilicot 
tompore  veris,  quod  ad  ambulauduui  est 
uplum,  ad  tcrrain  rjna^  ducit  Epliratam, 
hoc  est  ad  Holhlohem  ;  in  (jkk  torra  seu 
via.  uou  ipsa  iirbe,  (jUKm  parturirel,  id 
est,  cum  vehemeuti  dolore  iuciperet  pare- 
ro  Raclicl,  oh  di/fcKltatem  partus  pcricli- 
tari  c(rpil,  hoc  est  morti  appropiuquare. 
Dixitque  ci  obstelria'  :  Noli  timcrc.  qiiiii 
et  hunc  hahehis  filium,  id  est,  post  hujus 

T.  1. 


iuranliili  iialiv  ilalf  111  ailliiif  vivcH  ;  qiia- 
si  diffiil,  .Niin  nioiifii^  :  qnod  di:tit  ad 
foiilorlaudniii  il  cousoliiniliini  Kailiflfiii. 
Ei/rcdiciilc  iiiilciii  nniiiiii  Kiif lic Ijs  dc  cor- 
poif  siio  jirir  iloliirr,  liuf  fsl,  dispdiK  iilc 
sf  ad  cf;rodifndiiiii.  ila  (|n(id  vila  aiiiiiia- 
lis  iii  ali(|iiilitis  iiifiiilu  is  i|ii.i^i  ijcrffil,  cl 
iiiorlr  /iiiii  I III iiii iiriilr ,  roiii lu I  iioinrii  filii 
siti    /Iriioiii,  id  rsl  filiiis  dolorls   mri ,   lioc 

csl  lilins  (|nfni  fuin  lanlo  doloif  pfpc- 
li,  fl  (|iii  inilii  offasio  fsl  linjus  doloris 
inorlilcri.  Palcr  rrro  d/i/irllnril  riini  Itcn- 
/iiiiiiii,  id  csl  filiKs  dcrlnr,  hoc  fsl  coii- 
stautia^  scti  virlnlis.  i|uaiii  Jai-oli  in  cjus 
^'fiKMaliouf  a(-  uominaliouf  iiioiislravit. 
MorlKii  csl  rrijo  l\iir/irl ,  rl  sc/iiiIIk  csI  /// 
/•///  '///(/•  diiril  K/dirnlii III ,  liicr  rsl  lirllilc- 
/iciii  :  (|ua'  priiiio  vocalu  cst  liphrala  c.x 
uoiuinf  iixoris  (]alfl),  i|iuf  l'!plirata  voca- 
lialiir.  fl  ilii  sfpiilta  csl,  iil  priiiio  Para- 1 /-,1, n.  10. 
li|)oiiifut)u  fl  iii  Sfht)lasli(-a  rfilnr  liislo- 
ria  :  posliiiotluiu  vcro  difta  cst  Itt- llilc lic m, 
(piod  iutorprotalur  tloiniis  paiiis.cpiia  posl 
giaudoiu  (-aristiam  ihi  taclaiii  Ifiiiporc  i'^li- 
uifloch,  liiit  il)i  abuudaiitia  victuulium  ina- 
},nia.  Erc.ritqiic  .Jacoh  lilulum,  hoc  esl  110- 
lahilc.  momoriulcquo  siguum  sepultur:p 
l\achflis,  sKpcr  scpnlrrKin  cjns.  il('bru'i 
autoin  scmper  ruoruut  specialilor  diligou- 
tos  do  houorifica  sepultura  suorum,  tun- 
(|uaui  ridciu  liaboutcs  vita?  sequentis  ot 
rosurroctiouis  lutura'.  atquo  ul  vivi  hal)e- 
r(Mit  luortuorum  momoriam,  ad  soquou- 
dum  bouorum  oxompla.  ot  ad  oraudum 
pro  ipsis,  imo  et  pro  houoratiouo  ipso- 
rum.  liic  esl  titulus  monumenti  Kachel 
usquc  in  prtesentem  diem  :  quia  duravit 
usque  ad  lempus  quoMoyses  scripsit  haec, 
diuquo  postea. 

EijrcssKs  inde  Jacob  cum  suis,  fi.ril  la- 
bernacKlKm  trans  lurrem  Grcgis.  Circa 
hoc  dicit  Hierouymus  :  Huuc  locuin  dicunt 
Hebraei,  ubi  postea  sedificatum  est  tem- 
plum,  et  per  turrim  Gregis  significari  tur- 
rim  Ador.  id  ost  congrogationis  ot  coetus, 
de  qua  uit  Michseas  :  Et  tu  turris  Gregis  Michxx 
nebulosa  filia^  Sion  ;  et  Jacob  fixisse  ten-  '^^  *' 
toria  illo  tempore  trans  locuin,  ubi  post- 

24 


:i70  K.MAHHAIIU    IN    tAl».    XXXV  GKNMIS.    —    AHI.   I.XXXII 

t'a  aHlifu-utuiu  rst  t«-iii|)liiiii.  S<m|  si  sr(|iii-  A  «li.Kil  ud  llul)«*ii :  lilTusus  (^s  sicul  a(|ua,uoi)  610/1. xm\, 4. 

iiiur  Diiliiifiii  viut  pasturuiii,  lucus  cst  jux-  frescus,  i|uiu  usi'«-ii«listi  (Mihilf  |)ahis  liii, 

luu  it.u  lu  licttili^litMu,  ubi  vt^l  uii^clt)ruiu  k>'<'^  >'■  <''  luaculasli  slraluiii  «^jus.lliiic  l(al)l)i  l'aii 

(itniiti    uulivilutc  ci^ciiiit  ;   \cl   Jucut)   siiu  lii^  rclcrl,  i|Ui)il   alii  «liciiiil    i|)Miiii  Jacoli 

|>ecuru  ()a\  il,  uoiiicii   l«)co  illi   iiiipoiieiis  :  iii  laiiluiii  altliorriiissi;  laiii  «-1101  iikuii   lilii 

cl  (|uu«l  vcrius  cst,  tuiii'  i|iio<laiii  vuliciiiiu  sui  iiiccsluiii,  i|iio<l  i|)sc  «1«'  c(flero  ul)  uchi 

|iruMuuiistrut)utur,  i|uoil  luliiruiu  «muI  iiiy-  geiierutiuiiis  cessavil. 

Htcriu.  Ilui|u«f  secuiKluiii   llchriuus,    tiirris  i)ciii<lc  iii  lill<;ra   iioiiiiuaiilur  iliiu(l(utiin 

(irc^is   si^Miilicut    locuiii    ut)i    |)osl(;u   cuii-  lilii  Jacoli,(|uia  posl  liciiiaiiiiii  iiuii  gcniiii 

strucluiii  cst  tciiipluiii,  (|ui   loiiis  vucaliis  aliijiiaiii  prolciii  ;  «-1  aiMiliir  :  ///  stni/  /ilii 

est   lurris   (irej^is,    ({uoiiiaiii    l«-iiipluiii    la-  Jm  i,h,  i^iii  nuli  sn/if  ci  in   Mi-.so/xtftitnid, 

eluiii  tuit  iiislar  tiirris,  illucijuc  cuii^re^u-  ijiia'  i'sl   pars  ac  i'«!}^iu  Si/riw.  Scil  uhjiei 

lialur  |)upulus,  et  pecuru  uililucct)uiilui  ail  l{  pulcsl,  «|uo<l  ticiijaiiiiii  iioii  (!Sl  iii  .Mesopo- 

iiiiiiioluiKluiii.    l'orro    secuii(iiiiii    lliiMoiiy-  taiiiia,    scil    iii    lcrra   (^liatiaaii    iialus.    Ad 

iiiuiii,  lucus  est  iioii  i-einute  u  Hi^llihdieiii,  (juod  .\u({usliiius   respuuiiiU,   (piod  eliaiii 

ihid.  14.   iil)i  (llirislu  iiatu  aii^'eli  ccciiicruiil,  (iluiia  Hciiiainiii   pru  laiilu  «liciliir  iii   .Mcsopola- 

iii  c.xcelsis   l)«^u  :  «|uciii   lucuiii  vucuv«muiiI  inia   iialiis.  (pioiiiaiii    iiiilc   lial)uil  causain 

pustea   (.Itiristiaiii,   .Vii-iclus    a«l    pustorcs.  siia-  iiali\  ilalis.  Ihi  «'iiiiii  iiiuUm'  siiu  palri 

Sieque  seeuiulu.in  iiil«'ulioiiein   liculi  llie-  suo  c>>l   iiialriiiiuiiiu  juiicla.  AddilipK;  Aii- 

ronyini,  locus  illc  vuculus  esl  lurris  (ire-  },'usliiius  :  Niilla  aiilcin  csl   racilior  liiijiis 

gis  (luodain  vaticiniu  ruluroruni.  «nuesliunis  sululio,  (piain   ut   verba  iMoy- 

Qntiiti./iiu' haljitarcf  iii  illa  ri'(jiune,ahiit  sis,  dic(Milis  lios  diiodcciin  lilius  Jacol)  iii 

liahcii,  pcr  enorinein   incnlis  siia'  a  Dco  .Mcsopotainia  ^«-nilos,  pcr  syiKMMloclicn  ac- 

aveisionein,  et  a  luco  iii  quo  iniquilulein  cipiaiiliii',siiiiiciido  videlicet  niujorein  |)ar- 

concepit,<^<  dunnioit  ciiin  Bala  concnhina  G  ItMn  pro  toto. 

patri.s  siii.  Halu  iliu,  aiicilia  riiil  Haclielis,  Venit   etiaia    Jacob    nd    Isaar   jtafreia 

et  u.xor  icgiliina  Jacot) :  attainen  ejus  con-  samn.  An  iiic  servelur  ordo  iiisloria;,  ne- 

cubina  vocalur,quia  erat  uxor  ininus  prin-  scio.  Non  eniin  videlur,  quod  Jacob   [)0sl 

cipaiis.ut  diclum  csl  plouius  ;  (jaad  illaiu  rediliiin  siiuin  a  .Mijsopotainia.  noii  visila- 

miiiiiae  latait,  quiu  vcl  uiigelo  revclanle,  veril  palrciii  suuiii,  seiiein,  ca;cuin,  alquc 

vel  liomine  recitanle  peicepil  :  et  iioc  cri-  carissimum,  aiite  ea  qua?  inodo  suiil  reci- 

iiit-n  Kuben  fuit  detestabilis  prorsus  inc(;-  lala,  sed  fortc  diu  anle  ipiaidam  eoruin  ac 

stus.  Hecitat  tamcn  Lyra.  quod  secundum  stepius  ;  sed  nunc  describilur  suuin   pa- 

Hebrseorum  doctores  lUiben  non  coguovil  Irein  visilasse,quia  .Moyses  voluil  hic  mor- 

Halain  carnaliter ;  sed  morlua  iiaclicle  duin  tem  et  sepulturam  isaac  enarrare.  Venit 

Jacol)  Iranstulisset  ieclum  Halie  de  labcr-  ergo  ad  palrein  suuin  in  Mandne  civita- 

naculo  iiachelis,  in  quo  Hala  jacere  sole-  D  teai  Arhee.  Civilas  Arbee  seii  Arbea  no- 

bat,  tanquain  liachelis  ancilla,  ad  labcrna-  mine,  ipsa  est  quie  alio  nomine  vocala  est 

culum  Lice,Huben  ejecil  lectum  indc,quia  Hebrun,  atque  ut  scribit  Hieronymus,  ea- 

displicuit    sibi  quod  lectus  Balae  jaceret  dem  urbs  anliquilus  dicta  est  Mambro,  ab 

in  tabernaculo  Lia)  matris  suae.  Sed  istud  amico  Abrah»  nomine  Mambre,de  quo  su-    ihid.xiy, 

fabulosum  censetur,   nec  consonat    littc-  pra  diclum  est.  Ideo  non  apparet  verum,  '"^'  ^*' 

ra?,  nec  ob  talem  ejectionem  aut  culpam  quod  quidam  hic  scribil,  Mambre  nonien 

sanctus  .Moyses  scripsisset  ipsum   liuben  esse  regionis  in  qua  erat  Hebron.  ///  /jua 

dormivisse  cum  concubina  patris  sui,  nec  peregrinatus  est  Abraham  et  Isaac,\d  est, 

soiet  Scriptura  peccata  hominum   minora  in  civitate  illa  habilaverunl  tanquam  alie- 

ita  exaggerare.   Denique  fabula    illa,   est  ni  el   peregrini  ac  advense.   Et  complefi 

contra  id  quod  Jacob  in  extremis  positus  sant  dies  Isaac  centum  octoyinfa   anno- 


K.NAHUAIH"    IN    I   M"      \\\^     t.lNKSlS.  Mll       l\\\|||  .'171 

nini  :  sic(|iii'  <|iiiiii|iii'  .iniiis  iliiiliiiN  \i\il  A  liiil    iiilrir^M'.  I.iiii|ii.iiii   jiiiii   miMi-   hi'||i>x 

i|lliiiii  .Miniliaiii  .l<iM'|iliiis  laiinii  iliril  iiiiii  i'l    niM'llH.    1'iMill   i|iloi|iir    ilihMrHsc    iinliiit, 

\i\isM'   ('<'iiliiiii  iM'l<i^iiila  i|iiiii<|iii'  aiiiiis.  (|ii<iiiiaiii    iiialci'    |)ii\a\il    1-11111   (siia    iiisli- 

iil  alii|iii  rcr<'i'iiiil,  i|iiii<l  liiincii  ikhi  iinciii  ^iilioiic)  hciicdiclidiic  |ialciiiii',  Jiicoli  \ci'(i 

iii   .l<isc|i|i<i,    scil    siciil    iii    lcxlii    liahcliii'.  ikiikIiiiii  cral  i'c\ci°siis.  Isla   rcciljilio  vidc- 

('niisinti/ifii\i/iiftrf(ifi\\\i\  (|ii<i<l  iialiiralcin  liii'  inccrla  cl  rahiilnsii.  |'<ilciiil  cniin  illiic 

pciiodiini  snaiii  iiii|ilc\  il,  cl  liiiiiii<liiiii  lii  Isiiiic   ilc<|iici.  |iol<'iiil    i|ii<m|iic    iiiiiIIo>    lio- 

(licalc  (*onsiiin|itiiiii  riiit  iii  co  ii  c:ilii|o  11. 1  noiiihilcs  viros  illiK'  <lii'i^'ci<' ;    iicc  (MmIuiii 

liirali  :   iiiortiins  r\f,  ,f  (ip/)n\ifii\  c.v/  /m  i^sl  (|iio(l   hlsaii   laiii   |i(M'liiiii.\   iiiaiisiMil   iii 

/iii/n  \iin,  clc.,  i(|  i>sl,  in   liniho  piilniiii  cl  siia  conliii    niiili-cin    pid|ii'iiiiii    iiKli;.Miiilii>- 

siiui  .Ahiithic  cis  coiijiincliis,  (|iiiinlnni  inl  nc,   (|iio<l    noliiil    cjiis    scpclilioni    inlcssc, 

uniiniiin  ;   i'f  sc/ic/ii-riinf  ciiin   ICsnn  cf  Jn-  i|II<mI  cliiiin  propliM'  lniiiiiiiiiiiiMlc(|c(Mls  (lll 
cnh  filii  siii ,  (|ni  iiKMiinl  principalcs   intcr  H  pnlo)  vilasscl   :  iiiKi  <|iiiiiii   lialnMii   siinm 

(H)s  (|ui   scpiillniic    inlci  riKMiinl.    .VdiM-anl  liiiii   iiinorosc    siisccpiMit  .    potiiit    inliMini 

auhMU  cl  alii  iiinlli,  cl  cliiiiii  rorsan  iniilti  pi(Miil<>  <-t  h(Micriciis  siuc  iiiiiliis   (Miiolliii. 

rilioniin  Jacoh  (M  l-.sitii.  cl    ci    placiiii.    l)(Mii(|iic.    (piiinivis    liihiila 

PosliiMno,  (|uoniiiin    non   lil    liic  iiKMitio  illa  c>scl  V(M'a,  oh  iioc  liiiii<-n  ikmi  opoitnil 

(1(-  Uci)C{'(^i,  dicnnl  c.xposilorcs  eoiu-ordi-  Scriptniiini  siicriiin  iil)  cnariiilionc  niorlis 

l(-r.  (jnod    liiit    <icl"un('lii    iiiilcipiiun   Jiu-oh  iu;  s(-puilurii'  Ui-iicccii-  silcic  :  iino  ahsolu- 

vcnil    iid    Isiiiu-  :    i-t    Uiihhi    1'iiiiius    dicil.  Ic   io(|U(-ndo,    liiisuin    i-sl    (IuimI    Scriplura 

(juod  sccunduin  llt-lua-os  riiit  dcrunctit  iui-  indc  coulicuil.  (piia  (|uod  hoc  loco  non  re- 

W  rtviittuti  Jiu-oi)  a  .M('so|)()tiuuia.  Scd  liiiic  lcrl,    iuiVa   iiiuritl,  (|ucinadinodum    inoris 

(luavstio   orilur,   cur   Scri|)tui-it   uou    lacit  t-sl    Scripluriu-iim ,    pcr    i-(-cit|)ituiali()nciii 

utcutioucm  Ac  itutrlc  ct   scpuilur;t  Kchcc-  muilit  autc   oiuissa   dcsciil)crc.   Scriplum 
c;c,(iuuin  laiiicu  taiu  soicuucin  facial  incn- C  cst  c(]uidcm  iulra,  j)i-auill(^^Mlo  capitulo  :    r.fn.w.xx 

lioncm   di-   morlc.    sc[)iiilura(iuc    l)chi)r;c  Ihi,  vidcliccl   iu  spclunca  dupiici,  sepul- '"' 

nulricis  Kchccert>.  Ad  (iuod(ul  rccilal  Uah-  lus  csl  Isaac  cuin  Rebccca,  ibi  et  Lia  con- 

hi  l'aiilus)  r(v>[)()U(lcul  HchiiiM,  ([uod  Isaac  dila  jacet  :  e.\  quo  ilidcm   couslal,  vcruin 

lccit  U(-bcccain  k\c  uoctc  sc[)cliri  occuilc,  nou   cssc,   qiiod  diciint    Sciipturam    non 

(luouiaiu  (^jus  sc[)(-iilio  uon   poluil   liono-  raccrc    incnlioncm    de  Lia»  scpulUira    ac 

rilicc   licri,   co  quod   ipse  Isaac  non   po-  inorlc. 


ARTICILUS   LXXXIII 


SPlRnT.\I.IS    EXPL.\NATIO    RJUSUKM    C.\Prn  I.l    TRICESLMI    (Jl'I>Tl. 


1)KU  Jacob  piiim  ct  simplicem  dcsigna-  U  surgenlcs.   ascendamus    mente  per  spem 

lur  quicumquc  ndclis.  Qucmadmodiim  ct  orationcm  ad  domum  Dei.  ad  sanctam 

igitur  Jacob  formidanti  invasionem  GhAiui-  matrem  Ecclesiam  seu  congregationem  vi- 

nteorum.  locutus  est  Dominus.  ut  surgens  rorum  ferventium,  audiendo  ipsorum  con- 

ascenderet  Bethel.   habitaretque  ibi  :   sic  silia,  et  sequendo  Sanctorum  exempla,  fa- 

unicuiquc  nostrum  invisibilium   hostium  ciamusque  ihi  altare.hocest.aramcaritatis 

ccrlamina  metuenti.  Dcus  injungit.  ut  ah  ac  fidei  construamus  in  cordibus  nostris, 

immodcrata  formidinc  atque  ignavia  ex-  quatcnus  omnia  nostra  ex  fide  procedant, 


m 


KNARRATIU    l\    I  Al'.    X\XV    (^KNKSIS. 


AKI.    I.XXXIII 


3,» 


Coloai.  III 
1»,  II». 

Eplust,  IV 
44 


Zach.  111,4 


/'S.    X.XIV 


15. 


et  ptii'  eitriUltMii  Duiitiiiu  otftTaiilui',  quiii 
lioc  sacrifieiuiii  l)«*u<)  soluiii  ui-replut,  ([Uitil 
iii  aia  curdis  flaiiiiiici  caritatis  actoiKJit. 

Jiwtih  vci\>  funvuciltu  untiii  ttuini}  silil, 
ilit  :  Attjicite  ilfun  tilit'tai.s,ct  initntltiinini , 
ac  inutate  oeHtimeuta  yfV^rrt.Sic  uiiiist|uis- 
i[iif  [iiielatu^  ac  |»ra'>i(l(Mis  sil)i  ci('tlilus 
iltibet  utl  caritatuiii,  |iuct;iii  t't  pruluctuni 
assiduuiii  convucare,  et  su^po  eoi  |>uialil(;r 
t'uii^'i(^^ai(%uiiiiitfS(|ue  lerveiitcr  hurturi,  ut 
tlett^  ubjiciuiil  ulleitus,  ut|>ul(;  uvuritiuiii, 
(|ua'  iiluluriiiii  tvst  st'rvitu>,sup('rl>iuiii,  iiii- 
uiiiinlitiuiii,  et  uiiiiie  id  per  (|uuil,  scii  ciii 
iitu^is  udliaMet  liuiiio  (|Uuiit  Deu  ;  se  (|uu- 
([ue  per  cuitlritiuiteiit,  cuitfessiuiKMn  el 
sulisfactioneiit  eiimiideiit,  v(;sliiiieiilu(jue 
ntuleiil,  exueiidu  vetei-eiit  tiuiiiiiiiMii  ctiitt 
actibus  suis,  el  iiidueittlu  ituviiiii.  (|ui  se- 
cuitduiit  Ueuia  creatus  est,  in  suiiclilute. 
1'ruvu  uc  sordiilu  vesliinentu,  miiiI  aiiiiiiu' 
vitioscB  consuetudines,  hulMlus  inali.  iiiu- 
res  et  uctus  perversi,  de  quilms  iii  Zucha- 
riu  habetur  :  .ViitVrte  ub  eo  vesliineiitu 
surdiila.  Ila^c  vesliinenlu  suiit  cuininiitunda 
iit  vestiinentu  pulchra,  prtUiu.^u  uliiiie  fra- 
}^rantia,qua)  sunt  virtutes  et  dunaSpiritus 
Sancti,  fructus  et  bculiliidines,  ferventes 
ad  Deuiit  uffecliunes,  sincera;  inedilulio- 
nes,  virtuosaijue  vita,  quibus  aniinu  opli- 
me  decorutur,uc  suavissiine  redolel  corain 
Deo,  eique  grutissiina  reddilur.  Insiiper  .la- 
cob  convocat  domuin  suain,  duiii  vir  timo- 
ratus  omnia  interioru  sua  exaininat,  et 
oinnes  aninia;  sua)  vircs,  in  quibus  vilia 
et  virtutes  exsistere  queunt,scrulatur  quid 
inali  insit,  quid  boni  desit  :  sicque  pas- 
siunes  anima;  reforinare,  universos  quo- 
que  sensus  suos  interiores  et  cxteriores 
rite  custodire  conatur,  ne  in  aliqiio  Ueuin 
majcstatis  offendat :  et  vana  ac  fceda  phaii- 
tasmata  tanquam  diaboJica  simulacra  de- 
testatur,  et  ita  coram  AUissimo  mundum 
cor  gerere  elaborat,  cum  Psalmisla  decan- 
tans  :  Uculi  mei  seinper  ad  Domiuum.  Deni- 
que,quando  homo  sic  agil,  el  ita  ad  eccle- 
siasticse  unitatis  ac  caritatis  perfectionem 
progreditur,  omnes  invisibilium  hostium 
acies  per  circuilum  couterrentur,  in  tan- 


A  tiiin,  iil  a  luliter  pridicientf  diffiigiunt. 
Tunc  (Uiaiii  lalis  vir  leclius  appellaliir 
iMuid,  lanqiiaiii  diviiiuruiii  siui-erus  ev|)('^ 
ilililM|iir  lunliMiiplalui ,  quaiii  Jacub  :  i|Ui>- 
iiiuiii  \iliu,  pia-M'i'liiii  muiluliu  uc  maju- 
ra,  jaiii  piMiitus  sitp[)lantavil,  t^l  cadiiiil  a 
lulere  suu  iiiillt!,  uc  decein  inilliu  u  dexlris  /'i.x.,?. 
ijii^. 

.\iii[)liiis,  exeni[>li>  illiiis  v(m(Mal>ilis  De- 
huiu',  tuiii  curitulivi',  hiiinililer  ul(|ue  cun- 
rurdiler  iiilfi-  jiiuxiinus  cunverstMiiur,  iit 
dffiincti  sic  dfflfumiir  ub  i[>sis,  (jiiud  et 

H  luciis  nuslrai  se[>ultiiras  lucus  fleliis  digne 
vuctMur.  Absil,  iil  alitjiiis  ila  se  hubeul, 
qiiud  eo  inorluo,  ulii  qiiusi  a  gravi  onere 
exuneralus  se  glurif  ittur.  Iiisu|)ei-  jiixla  hur- 
lamenta  diviiia,  iiuii  cesstMiius  ciiin  saiiilu 
.lat-ub  s[)iriliialili'i- crescere  ac  sanclis  u|)i'- 
ribiis  niulti[)licari,  quatenus  et  ex  nubis 
nascanliir  gentes  ac  [topuli,  hoc  est,  nu- 
slris  verbis,  aclibiis,  merilis  el  exem[)lis 
convertanlur  ac  regenerenlur  [)er  super- 
noriim  iiifiisiunem  chaiismaliim.  sii'(|iie 
nuslii  filii   fiaiil.  Ueges  quuqiie  de  liimbis 

C  nuslris  egredianlur,  liuc  esl,  aliorum  re- 
clores  ita  gignantur  ex  iiobis,  et  ita  iiunc 
habeamus  locuin  ac  parlein  iii  Ecclesia 
mililaiile,deiiid(!  iii  Ecclesia  triiim[)hante. 
J'J(jressuH  inde,  venil  ad  lerram  iiuu'  dti- 
cil  Ephralaiii.  Kphrala  qua;  inlerprelalur 
fiugifera,designat  religionem  monaslicam, 
in  qua  est  spirilualium  abundanlia  fru- 
cluiiin  :  ad  quam  pergit  Chrislifidelis,  durn 
is  qui  exeinj)lariler  ac  honeste  inter  sa;cu- 
lares  se  habuit,  claustrum  ingredilur,  ut 
sicut   per  viam  mandatorum   cucurrit  in   p«.,xvii!, 

D  sa)Culo,sic  per  viam  evangelicorum  consi-  "*-• 
liorum  in  ij)so  volcl  coenobio.  Verumlamen 
sicul  Kachel  uxor  .lacob,  iii  via  illa  peri- 
clitata  esl  ex  partus  difficultate,  ila  inter- 
dum  contingit  in  homine  religioso,ut  caro 
ejus  ex  sua  fragililale  et  difficullate  exse- 
quendi  quae  fervor  spiritus  suggerit,  cadat 
sub  oiiere.  Ecjrcssus  irule,  fixil  tabernacti- 
lum  trans  turrem  Gregis.  Per  turrem  Gre- 
gis  polest  praelalica  polestas  intelligi,quae 
est  altitudo,  qua  quis  gregi  Chrisli  praeest 
cl   pra;cij)ere  j)Otesl.  Hoc  ergo  implelur, 


KNAIlHVrin    IN    I  \lv    \\\M    i.l.%KSIH. 


Alll.    IWMV 


:m 


(liiin  \irliiii^ns  iliiiislralis  lul  iilinniin   ii- 
^iiiiri)  pnMiinvcliir.  pnlissiiiinin  .nl  rpisrn 
ptiliis  rasli^'iniii.  Pnli'^1  ipitxpn'  pi>i' liirriMii 
(Irrjjis,  (»ri'iiiilii'a  ac  iiiiacliniflira  vila  si 
^Miari.  (pia'  csl    iii   ^rc;,'c    Inliiis    llcclcsiii' 
(|iiaNi  (pKcdaiii  |)ia'clarissiiiia  cclsiliidn,  c! 
cniiviMsalin  aiiK<"lis  pioxiina  ac  ramiliaris- 
siina   \)co.   Tiiiic  i'i^'n   lidclis   ri^;il    lahcr 
iiaciiliiiii    Irjiiis  liirrcin   (ircf^is,  cl   lialiilal 
il)i.tliiin  \criis  cn'iinl»ila  crriciliir  siiiccriis 
aiiaclinrcla.  cl    solilariain    vilaiii  diviiiain 
pnliiis  (piaiii   luiinanain  iiidcrosns  prnsc 
(|iiiliir,  ila  assidiic  iii   Dciiiii  ahsnrpliis.  nl 
oniiiiiiiii  lcrrcnormn  prorsiis  oliliviscalnr. 
Pra'lcrca  c\   hoc  ipiod   Uiihcn   priinoirc- 
niliis  Jacoh  ciiin  palris  siii  iixnrc  dnrmivil. 


\  dnccmiir.  inl  i|niiin  hiirrcndii  \ilia  lihido 
iiih'liccm  pra'cipilcl  lioinincm,  d  (|iiaiila 
sil  linmana  rra^'ilila><,  dnm  laiili  1'aliiur- 
cliii'  priinM^'cniliis.  in  l:im  ahoiiiin:ihih'ni 
i^'nninini:i'  hi-diliili-in   sr  ipsiim  dcincrsil. 

Id pii  sliil,  \iili-iil  III-  (-iidal.  .Ncmo  dc  k(> 

ipsn  pra'siinial,  alicmupic  diimna  ruciaiil 
nns  pcrilns.  luiitif  iiiiiiin  /lHi  Jtirnli  ilim- 
i/fcini  :  pcr  (pios  diiodccim  .Xposhdi  dc- 
si<;iiiinliii-.  Ml  siciil  inlcr  diiodccim  rilios 
.liit-oh.  iinns  Itcniiiinin  iiominc.  pnipriiini 
m:ilrcm  |icr  diHiciill:iti-iii  p:iiliis  pcrcinil  : 

H  si(-  iiiiiis  .\|)nslnlnrum  cx  hcnjiimin  liihii 
icitiis.  noiniiii-  Pauliis.  niiilrcm  siiiiiii  pri- 
miliviim  l';ccli'siaiii  ad  lcmpiis  vaslavil.  cl 
ciun  iii  incml)ris  snis  nci-idil. 


AUTirULlIS   LXXXTV 


Kxposirio  cAiMri  1,1   rHic.Ksnn  skxti  :  ii  k  .vitkm  sknt  c.KNKnATioNKs  esau. 


Gen.  wvi 
34. 


MaltU.w 
IS:  XVI.  i: 
Jonnn. i 
4i. 


Mri/riPMCATIO  posterilatis  Esau.  cl  C 
dominatio  postoronim  suoriim,  hoc 
looo  describitur.  lln' aiifeni siint generatio- 
ties  E.^iaii.  /yAsc  esf  Eilom,  id  esf,  alio  no- 
niine  vocalus  est  Kdom.  Esau  aecepit  iijco- 
res  (le  filiabiis  Clianaan  :  Ada  /iliani  Elon 
Hetluri.  et  Oolihama  filiam  Aniv  /ilii  Se- 
heoi)  Heiwi.  Supra  lejjitur  l'-sau  accepis- 
sc  duas  uxores  ex  stirpe  Chauau;roruni, 
quaMhi  aliis  expriiuuntur  uoininibus:ideo 
alitiui  putaut.  quod  hic  supideatur  quod 
ibi  oinissum  est,  atque  quod  leniiiue  istie 
fueruut  ab  illis  diversa».  Aliqui  verisimi-  D 
lius  dicuut.  quod  fuerunl  ea^^dein.  e\  tpiod 
plura  noniina  habueruut,  sicut  el  Esaii. 
atque  in  Kvangelio  idem  vocatur  Petrns  et 
Simon  acCephas.iJrr.vo/ym^A  qiioqne  fHiam 
Ismael,  elc.  Supra  capitulo  vicesimo  octa- 
vo  scribitur  accepisse  Maheleth  filiam  Is- 
maelis.  Si  ergo  ista  fuit  eadem  quse  illa. 
dicendum  est  quod  hinomia  fnit.  Peperit 
autem  Ada  uxor  Esau  Elipliaz,  etc,  qui 
(secundum  Hieronvmuni^esf  primus  trium 


virorum.  (lui  in  libro  .lob  inducuntnr  dis-  job».\\. 
pulasse  cnm  .lob  :  unde  et  Glossa  interli- 
nearis  hoc  iunnit. 

Tulit  autem  Esau  uxores  suas  et  filios 
et  /ilias,  et  cuncta  quce  habere  poterat  in 
terra  Chanaan,  et  abiit  in  alteram  regio- 
nem,  recessitque  a  fratre  suo  Jacoh.  Diri- 
tes  enim  erant  valde,  et  simul  habitare 
non  poterant  ;  nec  sustinebat  eos  terra 
peregrinationis  eorum  prce  multitudine 
gregiim.  Non  quod  ipsi  duo  soli  occupave- 
rinl  universam  terram  Chanaan.  in  qua 
peregre  habitabant,  sed  quia  in  illa  terra 
aliunde  populosa.  nou  invenerunt  suffi- 
cientia  pascua  pro  suis  pecorihus.  Hahita- 
vitque  Esaii  in  monte  Seir,ipse  est  Eklom. 
Nomina  ista  Seir  et  Edom.  quandoque 
accipiuntur  prout  sunt  propria  nomina 
Esan:  quandoque  sumuntur  pro  terra  seu 
regione  in  qua  commoratus  est.  puta  pro 
Idum.Ta:  quandoque  Seir  pro  villa  acci- 
pitur.  et  ita  nunc  accipi  potest  Seir  pro 
villa  seu  terra  ilia.  et  Edom  similiter,  vel 


M\  K>ARnAllM    IN    lAl'.    \\\M   (;knksis.    —   AIU.    I.\\.\IV 

|>ro  i|tM>  Ksaii,  u  (|iiu  iiioiis  illc  iioiikmi  soi-  A  /i-r,  u  i|iim  iiali  d   it|>|)(-llitti   miiiI    \iiiiiliH'i- 

lilus  fs\  li^;  midc  cl  popiiliis  ijj»*  li<n|ii(iil(i  iioiiii- 

Setl  istiM  ubjiritiir,  (|(iici  sup«M-i(is  «lictiiiii  iw  Ainalcc  (lesi^Mialiir.  Si  itiihMii  liliplia/. 

6>rt»»»iu,  <"*•,  M'""l  '1'"»'»  Ji**'"'»  «■<  ^l*"*'<'|'*'''*'"'"  ^''"''  '"''*'  *''*^   •'*»  *l"'   <li^pnla\il   (•iiiii   Juh,  crc- 

'*■*''        eiitc,  K>au  lii(t>itahat   iii  Scir  scii  idiiiiiaui,  (|(MI(Iiiiii  cst,  ipiod  non  liahiiit  (-oiu-iil)iiiani 

t^t   c.\   ca   vciiil  oh\iaiii   Jacoh,  «m-^o  aiil<^  po^Upiaiii   (lii\il    ii.voicni    |(->{iliiiiaiii,    iiisi 

iiiorl(Mii  Isaac  rccessit  a  tcria  (^hanaaii,  cl  miiihmkIo  coiu-uhinain  pro  iixurc  scciiiida- 

liahila\it  iii  Scir  :  sici|iic  iiiiiltitiido  ^rc-  lia  iniiiiis  priiii-i|)ali.  .Naiii  l'!li|)lia/  ilh    liiil 

KUin  ipsius  ac  Jacob,  nuii  ruil  (-aiisa  scpa  \  ir  iiia^Mia*  pru(l<Mitia\  niu^Miani  (puxpic  ha- 

rationis  uoruni  ah  inviciMii.  Ad  lioc  Slra-  huil  iioliliaiii  diviiioriiiii,  <■!  saiiclus  (irc- 

hus  rcspoii(l«'l   :   Fi(M-i  poliiit  iit  Jiu-oh  in  muiiis  rrcipiciilci-  tcstaliii-  trcs  aiiiicos  Joh 

.M«*so|>(>laiiiiaiii    rii^^icnlc,    K^au   «-.\   dolorc  jiislos  rui>>c.(piaiii\  is  dispiititiido  (miiii  Jol), 
pra*rcpla*  Ix-ncdictionis  a  pai«*iilihus  siiis  B  «!.\c(*ss<*ruiit,cl  lia'i<*tic()iiiiii  IciiiumiiiiI  spc- 

recesscril,  el  hahitaril  in  S«*ir  |>«*r  aiinos  ci<*iii,  jii.xta  niysticum  iiitcliccliiiii. /.sV/.s/o// 

vit,'inli,  (|(iihus  abfuit  Jacoh  ;  «-iii  rtjverso  filii  Adauxoris  Esfoi.Ww  iion  (!st  relVM-(*ii- 

ipsc  Ksaii  reconciliatus,  de  Seir  rcversiis,  duni  iul  oimi(*s  pi-jclalos,  (piuniaiii  Aiiial(*c 

hahitavit  cmn  [lalre  siiu  (juanuliu  vi.\il  :  noii  riiit  rilius  Ada,s<r(|  Tliaimia ;  s(*d  [(de- 

tpio  niorliiu,  ic(-cssil  ii  Ja(-oh  c.\  (-aiisa  pia*-  ii-iidmii  csl  lioc  ad  s(*.\  illos,  ipii  iii  lilt(M'a 

lata.   Alii   dicmil,  (piod   ciicii  riiicni  vilii*  iinlc  .Vinalcc  c.\pi-iiiiunlui-.  V(*l  si  ri^ieiatur 

isaac,  r(*diil  Ksau  ad  ipsiini,  ul   hoiia  cjus  cliaiii  ad  Anialcc^dici  pol(*sl  (piud  ipse  luil 

perci[>ci'ct,  «'unu^uc  s(*pelir(*l  :  ac  d(*indc  itd()|)li\  iis  liliiis  .\da.  Dciiidc  iioininaiilur 

iiiansit  ad  tenipus  in  terra  illa  :  jiuslmo-  duces  Idmna*orum    nati   (*.\  seinine  Ksau, 

duin  vero  ad  Seir  reversus  esl,  iioii  (|iiod  |)er  [>rinu)f;(*iiiluiii  ejus  nomine  Kli[)liaz. 

c.\  hmiiililalc  cesserit  fialii  siio  Jacoh.s(*d  Ki  ///,([11!  infiii  noininatim  c.xprimmiliir, 
Dt*o  inspirantc  sic  facluin  csl,  iil  Jacuh  iii  (^  fii«*riiiit  ilnccs  IHioru  m  Esaii, wow  filioiiim 

teria  seinini  suo  [)ioinis>a  manci(*t.  Ksaii  ejus   immcdiatorum  el    proximoi  uiii,    sed 

quoquemagisaffici(*balurad  lerrain  Kdoin.  rcmotorum  ac  i^osterorum.  Filii  Eliphaz 

quia  jam  diii  fuit  dcmoralus  in  ca.  prlinofjenili  Esan  qiii  diices  fiicninl,  siip- 

Poslquam  in  islocapitulo  descri[)ta'siinl  |)l"'.  siint  lii  :  /////■  Tlicinan  nomine,  r^Ma- 

generationes  Ksau  seu  filiorum  (*jiis  ([uos  ()iiiar,dax  .SV/V///,  elc.  Isli  sc[)tcin  fuerunl 

gcneravit  in  terra  Chanaan.  qiioriim  miilli  imin(*diati  filii  Kli[)haz.  ut  in  te.xlu  hahc- 

1  Par.x.  crant  hinomii.  ct  in  lihru  l*aiali[)Oincnon  Im'  :  idco  non  fiiciiinl  diiccs  tolius  plebis 

ss./»?'/.    p,.inio  alitcr  nominantm- quain  Iiic  :  iiunc  Idmna'orum,s(*d  muisqiiis([ue  in  Irihu  sua, 

describitur  generalio  ejus,  seu  polius  ge-  sicut  siiperius  iJominus  dixit  de  Ismaele, 

neralio  poslerorum  ipsius  in  Idum;ea  :  el  Duodecim  duces  generabil,  duces  duode- 

personse  nunc  nominandcp.ctiam  in  primo  cim  Irihmiin  suarum.Deinde  [)onunlur  nali 
lif)ro  Paiali[)omcnon.aliis  exprimmitm'  no-  D  ex  secundo  filio  Ksau.  ///  fjuofjai'  filii  Ra- 

uuwihu^. /la'  aiifc/a  sanf  f/rnerah'o,ii\s  Esaa  hneJ  fdii  Esaa  cx  secunda  cunjuge  sua, 

patris  Edont,  id  esl  Idum»orum,  qui  ibi  quam  lamen  simul  lemporc  habcbat  cum 

ex  ejus  semine  nati  sunt,  in  monte  Seir,  prima  :  diix  Nahafh,  dax  Zara,  etc.  Si- 

cXc.Fueruntqiie  filii  Eliphaz  primogeniti  mili   modo  exprimunliir   in   lillcra  duces 

Esau,  Theman ,  Omar,  Sepho ,  etc.  The-  nati  ex  tertio  filio  Ksau,  et  intelligendum 

man  quandoque  esl  propriiim  nomen  viri,  est  dc  ducibus  istis,  quod  fucrunt  duces, 

sicut  hic.  Intcrdum  vero  accipilur  pro  ci-  unusquis([ue  in  tribu  sua.  iil  laclum  esl. 

vitate.  qugp  fuit  melro[)olis  Iduma*»,  et  ab  (^onsequenler  pominlur  duces,  qui  ante 

illa  Kliphaz  iste  vocatus  cst  Kliphaz  Thc-  Ksau  in  terra  Iduma^»  fucrunt.  Isti  filii 

manifes.  Erat  autem  Thamna  concubina  Seir  Horrcei,  habitalores  terra'.  Isti,  in- 

EJiphaz  filii  Esau,  quxe  peperit  ei  Ama-  quam,  Lotan  et  Sobal  et  Sebeon,  elc.  Iste 


lA.MlllMKt    IN    (.Al'.     WWI    l.l.M.SIS. 


.VHI.    I.\\\l\ 


37« 


Scii'  nuii  riiil  l'!sail,  scil  ilni  aiilr  riiiii  :  liiil    A 
(|iii-  Scit'  islc  llornfiis,  fiiiiis  lilii   riicniiil 
lialiilaloics  lciia*  illiiis,('t  iKiiiiincs  illi  co 
giKiiiiinalianliii'  lloi  ra<i.(|ii()s  poslca  |iosl('i'i 
Ksau  cxpii^nav ciiinl.  cl   |»oN>c(lcriiiil  lcr 
nniiMM,  rain  ('oniin,  |ii°oiit  iii  |)('iit('i'(uioiiiio  lialx' 
'"  liii     lliiii'  aii  lliciiniMiiils  :  l*osli|iiaiii  cnn 

inciavil  lilios  Msaii.  altiiis  i'c|m'|iI  (|iii  aiilc 
Ksan  in  lcria  Kdoiii  |n'iiK-i|)(<s  c.vslilcriiiit 
«'.\  ^ciicic  lloiiaMiinm.  ///  t/nci-s  //nrriri 
filll  Srlr,  iioii  Ksaii.  scd  allciiiis  jain  piii'- 
dicli,  (pii  lial)italial  in  lciia  l!doin.  (|na' 
laincii  tiinc  nondiiin  sic  ^ocabatiir.  (piia  H 
al)  Ksnii  vocala  cst  lcira  Kdoin.  /'.'raf  ii/i- 
frni  .'iiiror  /jodi/i,  '/'lunniiii .  (lirca  lioc  scri- 
hit  llicronyiniis  :  Ihcc  cst  Thainna,  nt  di- 
ctiiiii  csl,  coiiciil>ina  Kliplia/  |)i'iino^'cnili 
Ksau.  Idco  Scriptura  liaH-  lotpiitur  dc  llor 
raMs,  (pioniaiu  priuiof^cuitus  Ksaii  c\  lilia- 
biis  coiiiiii  acccpit  concuhinain.  lianc  sci- 
liccl  Thaniua. 

1/i  filli  Srhroii.Aiii  c(  Aiin.  Istc  c.sf  Atni 
i/iil  uivriiif  ai/iia.^i  ca/ldn.^^  iii  sollfiiillnc, 
i/iiinn  pa.-ict^rcf  nshios  Sc/icoti  jiafris  sni.  Pro 
co  quod  trauslatio  uoslra  hahel,  Aquas  ca-  G 
•  jiimmim  Hdas,  iii  llcbiwo  hahctur,  .lauiuuiu* :  quod 
plura  sij^uiricat.ludc  bcatus  lliorouyiuus: 
Varia,  iiupiit.  apud  llcbran)s  do  vcrbo  hoc 
disputaiilur.  Naiu  quidain  coruiu  putanl. 
pcr  jaiuuuui.  luaria  dcsiguari,  diccntcs 
huuc  Aua.  diiiu  pasccret  asinos  patris  sui, 
eonji;regalioues  iuvenisse  aquaruiu.  (pue 
juxta  idioina  llcbniHim  maria  appcllantur, 
quoniain  rcperil  slagnuni  scu  lacuin  iu  ere- 
nio.  quod  ibi  dilTicilc  reperitur.  (juidaui 
pulaut  hoc  iioiniuc  aquas  caliihis  siijuiti- 
cari  liugna  Punica.  qua^  llcbranr  contiiiua  [) 
est  seu  artiuis.  (juidaui  arbitrantur  eum 
primo  commiscuisse  onagros  asinabus,  el 
invenisse  hujusmodi  coucubitum,  ut  ex  eo 
velocissimi  asini  nascerentur  qui  muli  vo- 
cantur.  Alii  pulant  quod  equas  primus  lecit 
asceudi  ab  asinis.  ut  muli  contra  natrtraui 
nascerentur:  et  istud  est  melius  ac  pleuius 
diclum.quam  quod  circa  hunc  passum  Ly- 
ra  conscribit.  quasi  omnes  llehra^i  idem 
sentirent  de  verbo  hoc  :  Hehra^i.  inquiens, 
dicunt  quod  invenit  mulas  in  solitudine  ; 


M'd  diriiM  llihiiiica  si^niricat  caloiciii 
aipiainni.  (piaiii  Ni^iiiricationciii  Hcciilii  chI 
nosliii  traiislatio,  sicipic  c.xponiliii'  <!<•  cu 
lidis  aipiis,  (piic  pcr  niodtini  roiiliH  iiasciin 
tiir,  cl  llniinl  c\  tcira,  iibi  sinil  vciiii'  siil 
riirca',  ct  calorcin  talciii  contiahil  a(|na, 
cujiisiiiodi  lontcs  rcpci  iiiiiliii  iii  pliiiibiis 
locis.  Ilchrici  aulriii  diriinl.  ipiod  ahinoK 
lccil  asccndcrc  siipci' ('(piiis.sicipic  invcnil 
inodiiin  ^'cncriitionis  iniiliiruin.  lliiM-  Kyiii. 
ipii  cliiiin  dicil  :  .\li(pii  libii  liiihciil  Asi- 
iiiis,  scd  liilsa  esl  littera.  (lirca  (piod  dico, 
(piod  scciinduin  cjiis  cxposilionciii,  textns 
dcbct  hiihcrc  .\sinos.  (|iioniiini  luiili  ^cne- 
ranlnr  c\  (Mpiii  cl  asino  ;  simI  scciindiiin 
aliiis  (piiisdiiiu  cxpositioncs,  indirh-rcntcr 
lci;i  potcsl  .\sinas.  cl  .\siii()s.  Porro.  sccun- 
duni  cxpositionciii  ipia  per  janiniiiii  in- 
tcllijiunlnr  asiiii  Mlocissimi.  cx  onagris 
asinabnscpic  nati.  meliiis  le},Mtur  Asinas  : 
idcirco  illa  sua  correctio  littergp,  inconsi- 
derala  iiisuiricicnscpie  probatiir. 

Deineeps  descrihiinlur  i'cf,'cs  dc  seniinc 
Ksau.qui  regnaverunl  in  Idunuea  post  du- 
ces  prteralos  ejusdem  stirpis.  Reffcs  autem 
qui  rcffiiaverunt  in  terra  Edoia,antcquam 
/lubucriint  regem  filii  Isracl,  scilicct  anto 
Saiil  priiuiim  regem  Israelitici  populi :  nam    /,,rf,c.vMi 
et  quamvis  Abiiuelech  lilius  (ledeonis  je- '■"•'"'«•<='"'• 
gatur  rcirnasse  super  quosdam  de  Israel, 
non  laincu   fuit   rex  divinitus  instilutus, 
nec  cuuctis  pra^luit  Israelitis,  sed  paucis ; 
fiicrunf  />i  :  Balac  filius  Beor,  et  ceteri 
qni  exprimunlur  in  liltera,  quse  expositio 
ne  non  indigel.  Verumtamen  pro  pleniori 
horum  inlelligentia,  adverteudum  est  pri- 
mo  quod  ait  Glossa  :  Sciendum,  quod  scri- 
ptnra  isla  non  commemorat  omnes  reges 
qui  fueruut  in  Edom  ante  primum  regeui 
Israel,sed  hos  tantum,qui  reguaverunt  ibi 
ante  Moysis  mortem.  Secundo  pensandum, 
quod  etiam  fertur  in  Glossa,  quod  isle  Ba- 
lac  non  est  ille  qui  in  libro  Xumerorum 
legitur  conduxisse  Balaam  contra  filios  Is- 
rael.  Ille  enim  regnavit  in  Moab,  et  fuit  fi- 
lius  Seplior :  iste  in  Idumeea,  et  filius  fuit 
Beor.  Tertio  intuendum.quod  sicut  filii  Is- 
rael  primo  regebantur  per  judiccs  usquc 


:i7« 


KN.VHMVIU»    IN    iW.    XXXVll    tiKNKSIH.    —    AHI.    I,.\X\V 


ail  Saul,  ilfiiMl»'  \U'i  iv^vs  UM|ilr  a<l  liaiis- 
iiil^ialioiii-iii  Italtvloiiis,  «■(  |)(»^l  tiiir  iuimis 
|(«-i-  piiiii-iitf^  t|UUMlaiii  seu  durus,  ({uoruiii 
iiiulli  furruiit  |MHitiri(-f.s  ;  >i(-  |(luiiia'i  cx 
Ksau  iiali,  |tiiiiii)  liatiiicruiil  (lu(-i-s,  «lciii(l(- 
re^i^s,  (|uoruiii  |tiiiiius  liiil  |iru'latus  Halac, 
|H)stt'a  rtHlifruiil  ad  (liu-utuiii,  |)osliiio(luiii 
taiiicu  rursus  rc^ciii  sit)i  (■oiislitucriiiit  lciii 
poru  Joraiii  i-c^'is  Jutla,  ut  |c^'itiir  (|uui  lo  li- 
IV  /<<;./  |)ro  Heguiii.  Morluus  cst  tiutcm  Jiula-,  i-t 
i'f)/iiniHt  /iro  fi>  Jiifxtl,  clc,  (|uciii  ali(|ui  vo- 
caiil  Jottab;  ct  >ci-iiuiluiii  .\u>,'ii>liiiuui  cii- 
la  huiic  passuiii,  uttiut-  .Viiit>i-osiiiiii  supcr 
cpistolaiii  ad  l\iiiiiaiios,  istc  tiiil  Jol).  liicro- 
ii>iiius({U()(|uc  rcl'ert,i{uoil({iii(luiii  sus|)icu- 
ti  suiit  liliuiii  liiijus  J()t)ul,  iioiiiiiic  llusuiii, 
fuissc  Jol).  iict)raM  vcio  (liciiiil  Jot)  iialiiin 
«en. »xii,  dt!  stir{)c  .Nuctior,  iioii  .Xhiuliic,  iit  ilii-liiiii 

*"'*'         est  iii  cX{)osilioiicc-u{)iliili  \  itcsiiiii  sccuiidi. 

(loiiscquentcr  {)Oiuiiilur  iii  liltcru  diicc^ 

liluiiia'oruiii,  ({iii  {irielutis  regil)us  succes- 

•  Aiiar     scruiit '.  quoiuin  rcjiuin  ullimus  fuit  Adad,' 

ut  lial)elur  iu  tcxlii.rndc  scri()tuin  cst  pri- 

i/»«r.i,5i.  iiio  l*aruli{)()in('iion  :  .Vdad  auteiii  iiioiliio, 
duces  pro  rc}<iljus  csse  c(i'{)('i-uiil  in  l-^doin. 
Ideo  duces  iiic  positi,  non  {)i-jecessei-uiit 
tempore  reges  pra;diclos.  IIwc  cryo  ncnnl- 
na  clucurn,  id  esl  Iduin«oruin  ex  Esau  ge- 
nitoruin  :  dux  Thamna,  etc.  Kx  hoc  eli- 
citur,  quod  Tlianina  quando({ue  si};iiifical 
propric  viiuiii.  intciduni  vero  {)i-0{)riurn 
noiiicn  est  inulieris,  uiide  pra-habiliiiii  e-.l. 
quod  Tliainna  fuit  filii  i^sau  concubina. 
Sunt  ctcniin  qua^dam  pro{)ria  noinina  ad 
viruin  et  inuliereni  a^quivoca.  Hic  ergo  ac- 
cipilur  Thainna  pro  viro,  sicut  cl  Ooliba- 


A  iiia.qillliii  Mlbdillir, ////'  ( hililiuiiin  ;  ({llllin 
laiiicii  {ira'iliflum  sil,  ({iiotl  Molibaiiia  fiiil 
V.hnw  uxor.  i)c  tliu'it)iis  uutem  liit;  |>ositis 
lcnctiir,  t|uo(l  fiicriinl  ^'cncialilcr  {iriiici- 
{)cs  idiiiiueoi  iiin,  iioii  uiiiu^  laiitiiiii  Iribiis, 
siciil  dc  aliis  (;()riiiii  diK-ibiis  lacliiiii  csl. 

Scd  (irca  tuec  difficilis  oritiir  ((lucslio. 
Si  eniiii  .Moyses  cxpriniit  reges  iMlom.  qiii 
us({uc  ad  tein{)us  suiim  fueriinl,  cl  duccs 
iiiiiic  {lositi  iii  litlcra  iiiidccim  iiiiiiicro,  fii- 
criiiit  {)i)sl  rcjics  illos.  ({iialilcr  {lotiiit  .Moy- 
ses  diiccs  illos  (■of^iiosfcrc  alqiic  dcscrib(!- 

H  r(;Miisii{)cr  diflum  cst,t{U()d  iion  cx()riinil 
rc^es  Iduiiwcoriim,  iiisi  t(iii  fiiciiiiit  iisqiie 
ud  lciii[)iis  siiuiii ;  scd  o()()osit(iin  liujiis  a()- 
()ai-el,  ((iiiu  iii  lcxlii  habclur,  ((iiod  iiirimus 
rcx  Iduiiwcoriiiii  fiiil  Adud,  ((ui  fiiit  l(;m- 
()i)re  David,  cl  fuj^il  a  facie  Joab,  ((iiundo 
iiitcrfefil  oiiint;  musciiliiiiim  in  Idiinuca, 
iit  (uiiiio  i'aiali()oiiiciioii  ct  WMlio  Hegiim 
libris  describitiir.  Ad  {irinium  horiiin  ({ui- 
liaiii  dixfi-iiiit,  qiiod  .Moyses  ex  revelalioiK! 
diviiia  {)fi-  s()iriliiiii  {)ro()lieli;i'  diices  illos 
{)ra'(-()f^ii()vit  at((ii('  ex^ircssit.  Alii  o()inan- 

C  tur,ul  in  S(-li()luslifa  historiu  lan^ilui-,  quod 
i']sdras  a(){)0siiil,  lexlui({ue  inseruil  enu- 
meralionem  ducuin  illorum.Ad  secundiim 
([uidam  absolub!  respondenl,  quod  Glossa 
()ia'allc},'ala.  ((tia  dicluin  est,  Moyscn  non 
describere  reges  Edom  nisi  usque  ad  lein- 
pus  siium.sit  falsa.({iium  lamen  ex  vcrbis 
Au|-'ustini  sit  sunipla  :  idcirco  (ul  vidclur) 
nioderanlius  dici  {)0ssel,  juxfa  praetacta  ex 
llisloria  scholastica,  quod  enumeratio  eo- 
luiii  ((ui  ()Osl  .Moysen  exsliterunt,ab  Esdra 
ap()Osila  sil. 


I  /'«;•.  Wlll, 

II.  i:). 
111 /<(•«/.  .\l, 

15,  11). 


ARTICULUS  LXXXV 


ELUCID.\T10    LITTERALIS    C.\PITULI   TRICESIMI    SKPTI.MI    :    JOSKPII    (JUUM    SEDECIM    ESSET 
A.N.NORUM.    PASCEBAT   GREGEM   CUM    FRATRIHUS    SUIS. 


OUALITER  venditus  sit  Joseph  a  fratri- D  pra?sens   narrat  capituluni.  Jo.$epIt  guum 
bus  suis,  alqiieab  emptoribus  in  .Egy-      sedecira  e.Hset  annorum,  pascehat  gregem 
ptum  perductus,  ibiqiic  denuo  vcnditus,      ciim  fratrihus  suisculhuc puer.k^\x\.\'\{  '\\!i- 


l.,\AimAlin    IN    (..VP.    WWII    t.KNKHIS. 


Mll.    I.WW 


377 


(Hl(<   ciis    iii    |>.islil    |(riiii  iiiii      \lli|ili    iliciiiil 
ill    llclii.id    li.iltni,    (Jllimi    cssfl    ilcrcin    cl 

S(<|il('in  aimmimi  :  i|iiimI  cmicDi  ilaliii .  i|iiiji 
(nl  (liciml)  lialiclial  scilcciin  aiinns  |ilciic, 
cl  scplmminilccinmiii  annimi  inccpit  ;  sic 
(pi(»  Iraiislalii)  iinslra  cmnpiilal  plcims.ipms 
limc  lialniil.aniios.  /vV  crot  riini  filiis  /{n/ir 
i't  Xii/i/nr  ii.nninn  /nifris  siii.  1'oni)  lilii 
Uala<  liicninl  l»an  d  Nc|)lilliali :  lilii  aiilcin 
Zclplia'.('ia(l  cl  .\scr.lli  ipialiior  lial»iici  iiiil 
niajorciii  conmmnicalioncin  cl  sociclalcni 
ail  iiniccni.  iilpolc  iii  plniilnis  sil»i  coii 
siniilcs,  ipiia  lilii  aiicillaniin  :  miiiiIiIihI«» 
iianupic  csl  caiisa  ainoiis  cl  coiimmiiioiiis; 
cl  iil  aliipii  (liciinl,  rilii  l^ia'  sprcvcnml 
cos,  ipiasi  scrvos  ac  lilios  ranmlanim.  .Ic- 
ritsiirift/iir  frnfrrs  siius  u/iinl  /xifrriii  00- 
nnn  o\  siiiim  rriiiii/ir  /wssinio  :  (piod  ipii- 
(lam  cxpoiiiml  dr  coilii  conmi  iii  licslias. 
Nco  cxpriniil  l(»xliis  an  dc  crimiiic  possiino 
aoousavoril  IValros  suos  oiimcs,  ipii  oranl 
cuin  firofjilMis,  an  Tilios  Haho  cl  Zciplia' 
(liimlnxa  :  inaiiis  laincn  vidoliir  inlclli- 
fj:ciidmn  do  ois,  (iiiia  Scii|)(iira  immcdialc 
praMnisil  (]U0(1  orat  oiiiii  illis..\lii  por  pos- 
siuuim  oriinon,  iiitoHi,miiil  odiimi  rralruin 
(pio  odoranl  ipsinii  .losopli ;  (piidain  vero 
(lo  mulua  rratriiin  suoriiin  ooiilonliono  sou 
rixa,  (\\ui\  (iil  dioluni  ost)  filii  lihcrjo  con- 
toiiii)sonint  lilios  HaUo  ol  Zol[)Iuo.  rndo  ut 
rolort  Lyra,  iu  Hobr;vo  haboliir.  Koliilit  pa- 
tri  rixani  coruin  possiniain.  Veruinlamou 
Habl)i  Paiihis  contradioil  his  vorbis  Lyrio. 
Cui  vidolicot  Lyvie  iudeeens  esse  videtur, 
ul  Palriarchis  imponalur  conimixtio  la- 
lis  oum  brulis.  Ad  ciuod  dici  potest.  non 
osse  incredibile  eos  sic  corruisse,  quuin 
priinogeuitus  intor  i^os  proprii  patris  ac- 
eesserit  conjugem,  lani  incestuosuni  adul- 
teriuin  porpotrans.  Hinc  Glossa  ratetur  : 
Crimou  pessiinuin  est  tratornum  odium. 
vol  (]uod  cuin  pecoribus  iniscebautur;  vel 
solum  Uuben  accusavit  de  incestu,  ut  f)ar- 
tein  a  toto  accipiamus  :  non  enim  omnes 
accusavit.  Sod  huie  iiltimo  vorbo  Glossa^ 
objicitur.  quod  Rubcn  potissime  restitit 
vondilioni  Josoph.  Ad  quod  dici  posset. 
quod  forsan  eo  ig^norante  accusabatur  a 


\  .loscph.  \cl  accusaliolioni  siiain  :i-(pian 

Icr  Inlil. 

l.ln:criliii .  ipuirc  Joscpli  iiuiK'i'' ii*<*«>oia\  il 

sc    llllls    Hilhc    cl    ZclplUO.   DlCI    polcsl.  (pKKJ 

c\  c:iril:ilc  cl  lininililalc  ac  picliilc  lioo  fc- 
cil,  pio  corniii  solatio.  (pii:i  \idil  cns  i on 
lciiiiii  ab  :iliis.  1'otins  l:iiiii'ii  piilo.  ipiod 
lilii  l,i;c  iii;i|iis  n>ii\r  b-rcbaiil.  (plod  p;ilcr 
coniiii  liiiii  spccialilcr  dilcxil  Joscpli.  cl 
idco  diiriorcs  ci  riicruiil.  (piaiin  is  Miibcn 
\  cndilioiii  cpis  inii|;is  icslili  ril  :  pioplcr 
ipiod  dcclinavil  ab  ois. 

|{  lsriii'1  luifi-iii,  sciliccl  .liiciib.  il ilii/rlinl 
.liis('/ili  sii/ii-r  iiiiinrs  /ilins  siins,  id  csl  pr;c 
uiioipioipic  cornin  soorsiiin  aocc|ilo.  noii 
pbis  omnibiis  iiliis  siniiil  snniptis  :  sic^pic 
llinnos,  iu-cipilnr  liio  (livisim.  iioii  collo- 
ctivo;  rn  i/iiDil  in  sriirrfiifr  sita  (/rniiissrf 
c/////.  (loiitra  lioo  objici  |)olcsl.  ipiiii  si  illa 
ox  oiuisa  inaximc  ciim  iiiiiiivit,  iiiii^is  arj- 
Inic  iiuiiissot  llciiiiimin.  (pioin  post  Josopli 
i,'ciiiicriit..\li(pii  (pio(pic  cx  filiis  Jiicob.  vix 
iino  diiobiisvc  ;muis  cr;inl  ipso  Joscpli  so- 
niorcs.  Ucspondctur.  cpiod   im:i  c;ius;i,  ob 

C  (puiin  inaf^is  amavil  Josopli,  fiiii.  (|iiod  in 
senectute  gonuit  ciiiii:scd  iii  haccaiisain- 
siiuiantur  ot  aliio  inajoris  diloctioiiis  il- 
liiis  causa».  vidolicot  qiiod  iu  sonoctnlo  siia 
geniicrit  filiuin  tam  olofrantom  pr;o  aliis 
in  bouitalc  indolis  ingouita'.  hoiicstatoqiio 
inoruin  et  oorporis  forma,  imo  ot  gralia 
copiosa  :  solout  quippe  in  senectuto  geno- 
rari  pucri  inag:is  dofectuosi,  |)roptcr  ii:i- 
turalom  (hdVoliim  virtutis  gonorativa>  iii 
sciiibus.  Honjamiii  vcro  oral  adhuc  iiifan- 
lulus,  nec  potcraul  in  oo  t;ilcs  ;im;il)ilita- 

D  tes  porpondi  :  iino  secundimi  Joscphum 
(ut  infra  tangetur)  necduni  fueral  natus. 
Prffterea  Rabbi  Paulus  tostatur.  in  Hebrao 
non  haberi,  Eo  quod  in  senoctute  genuis- 
set  eum.  sed.  Eo  quod  filius  senoctutis  es- 
set  sibi.  Quod  oxponens  translatio  Chal- 
daica.ait  :  Israel  diligebat  Josoph.oo  quod 
esset  filius  sapiens  :  siquidom  conside- 
ravit,  quod  filiiis  suus  Jos(^ph  prae  ceteris 
esset  zelator  justitise  contra  vitia  fratrum. 
et  amator  virtutum.  Et  istud  his  quse  di- 
xi,  satis  concordat. 


378 


E.NARRATin    IN    (  AP      WXVII   CKNKSIS. 


ART.    LXXXV 


Feritifue  c/  hiniiuun  pnUfinilam,  '\i\  <»sl  A 
siMifraiii,  ii(  III  llihiiiM)  liahfliir,  (|iiia  ciiil 
tlc  |miiiio  iniillis  coloi-ihiis  |H'i-oi'iialo  :  iil- 
i-iiio  votaUir  polyiiiila,  a  />"///,  (|iio<l  i->\ 
|>lui-alitas,  rl  [  mitus,  (|iioil  c^t  j^iilla  colo- 
iaii>  :  \«*l  iil  iii  St-liola^liia  hi^loria  lial)c- 
liir,  |M»lMiiilaiii,  i(|  (•'.t  pliii  iiiiii  iiiiloriiiii.  a 
/jo///,  (|uo(l  c>t  |)luiulila>,  ct  //(<Vo.v,  (|Uo«l  li 
ciiiiii  cst  lcxtoruiii.  llicroiiMiius  v(M-()  circa 
ha-c  serihil  :  Pro  luiiica  varia,  id  cst  poly- 
iiiila,  .V(|iiila  inlci|)rclaliis  «^st  iiTpxYiXetov, 
i<l  c^t  tuiiicaiii  lalai-ciii,  utpotc  iisqiic  ad 
lalos  pcrliii^M-ulciii -.  SNiiiiiiailius  vcio,  ma-  H 
iiicalaiii,  iil  cst  iiiaiiihus  artiiicis  iiiira  va- 
riclatc  (lisliiictaiii,  scii  iiiaiii(-a>  huhciitiMii. 
.\iiti(|ui  ciiiiii  ina^is  colohiis,  id  astvcslihiis 
siiie  iiianicis  iitchaiilur.  Ihcc  iiicroiiyiuiis. 
Hiiu;  alii  di(-uut.  (|iiod  cct(>ri  rratrcs  Jacoh 
ulchaiitur  (olohiis,  id  csl  Ncslihiis  hrcvihiis 
siiic  luaiiicis,  ut  c.vpcdiliorcs  cssciil  ad 
opcra.  \  iilcntes- (lufftn  fratres  cjus,  (/iiixl 
II  jiitfre  plus  runrfis  /iliis  amarrfiir  iialii- 
rali  ct  patcrno  aiiiorc.  ct  ctiaiii  caritali-  in- 
fusa  :  hoc  cniin  vidcriiiii  pci  si^na  divcr- 
sa,  ct  pcr  sinfjiilarilatciii  ac  prcliosilalcin  C 
pradati  vcslitiis  ;  lulcranl  ruin.  In\idchaiil 
ciiiin  ciniucnlia'  ejiis  in  hoc,  in  ((uanluin 
coriini  judicio  rcdundahat  in  cornin  daiii- 
nuin  ac  dcdccus  :  liinucrunt  naiiKpic  (piod 
palcr  coriiin  hcncdiccrcl  ci  pi-ic  ipsis,  ct 
pradcrrcl  cuin  oninihus  cis,  siciil  cl  Isaac 
hcncdixciat  ipsi  Ja(-ol).  ct  priPtnlit  ciiin 
Ksau  [)rins  nato.  Hc[)ulahant  (jii()(juc  coii- 
fusihilc  ois  esse,  (|uod  patcr  coruin  sic 
ainavil  filiuin  juniorcin.  Xer  poteranl,  id 
e.st  non  valcbanl.  difficulterqne  poterant 
ei  (juidquain  parifice  Io(jui.  Hahitus  eniin  D 
csf  (juasi  altera  natiira  :  idcircn  qiii  odio 
anl  alio  vitioso  hahitu  sunt  rc[)lcti.  valde 
difficulter  se  vincunl. 

Quseritur.an  Jacob  recteegit  tam  specia- 
liter  diligcndo  Jose[)h.  Ad  hoc  Augustinus 
rcspondet.  quod  tiuainvis  poterat  tam  pra"- 
elcotum  a  Dco  puerum  ac  ceteris  virtuosi- 
oi-cm.  s[)ccialitcr  valde  diligere,  e.xcessif 
tainen  ct  aliquo  inodo  peccavit,  quod  amo- 
rem  illum  specialem  tam  evidenler  mon- 
stravit  per  signa  ;  quia  per  hoc  dedit  aliis 


filiis  Miis  occusioiiciu  inulliplicium  vilio- 
luin,  vidtdicct  indi^Mialioiiis,  ira*,  Iristitia^ 
ct  raiicoris,  iino  cl  lauilcin  Mclcriilic  vcn- 
dilionis  :  jiroplcr  (|uod  ctiaiii  llciis  jMM-ini- 
sil  ij)Mini  Jacoh  iii  liiic  vila  laiii  dirc  iiffligi 
occa^ioni-  Josc|)li,  scii  c.x  cjtis  vciidilionc, 
ila  (|Uod  ciiiii  pulavil  a  hcslia  d(*\()iiiluin  ; 
(juoniaiii  pii  ijiiie  quis  |)<*ccut,  [x-r  lia*c  (;l 
|)Uiiilui-. 

Arriilil  f/iioipir  iil  risiiiit  soiiiiii uiii  rc- 
fcrret  fratrihus  suis  ;  (juiv  ratisa,  id  ost 
([ua'  soinnii  illiiis  rcliitio,  iiiujorisoilii  sr- 
iiiiiiiiriiiiii  fiiii,  clc.  Odcriint  aiilcm  euin 
friiti-(*s  sui  :  1'iimo,  (|ii()niaiii  acciisiivit  eo- 
riiiii  \ilia  a[)ud  |)atr(*in  ,  in  (|uo  hciic  i*l 
carilalive  (>gil.  (|uia  ad  |)alrciii  |)crliu(*i)at 
filiorum  suoruin  correclio,  intc  correplio- 
ncin  ipsius  Jos(*[)h  volu(*ruiif  ad  [larleni 
a(-ci[)(*rc.  Secundo,  [)r()|)lci-  s[)ccialciii  [)rc- 
tiosiiiii([uc  v(^st(*in,  ([uaiii  tiilit  :  (*x  cujiis 
iiiluilii.  tan([iiam  ex  scnsihili  sigiio  illiiis 
taiii  s|)ccialis  arnoris  patris  ad  euin,  inci- 
tiihiiiiliir  iid  [)assioii(*s  diversas,  quasi  ()a- 
t(*r  (*oruin  jam  translulisscl  aut  transferri! 
iul(*nd(*i-(!l  jus  [iriinogciiitura'  ad  Jos(*ph. 
T(*rtio,  ((uia  (latcr  lani  fcrvidc  dilcxil  cum 
[)i-{e  celeris.  (Jiiarto,  ()ro[)ter  soinniorum 
niirrationcm  qna*  rctulit  i()sis,  ((Uie  i[)si 
adscri[)serunt  gravi  amhitioni  at((uc  su- 
[)(*rbia'  Joseph,  qiiasi  jam  (^x  somniis  suis 
[)ra»suineret  vaticinari,  eos  siia:  jurisdicli- 
oni  ac  dominalioni  esse  subdcndos.  Nain 
dixit  :  Piititbaiu  nos  lifjarc  inaiiipulos  in 
iiijro,  id  est,  istud  in  somno  a[)[)aruit  ini- 
lii  per  somnium,  seu  visionem  somnial(*in 
iii  somno  per  imaginarias  forinas  osten- 
sam  :  nempe  ut  Josephus  refert,  missus 
fiiif  a  patre  ciim  fratribus  ad  colligcndum 
messem;  cl  (juasi  ronsiirgcrc  rnani piilnui, 
inc.um  et  slare:  recteque  dixit,  Quasi ;  quia 
visio  fuit.  non  res;  vestrosque  manijmlos 
circicmstantes  adorare  manipulum  meurn. 
Rcsponderunt  fratres  ejus :  Nunujuid  rex 
noster  cris,  aut  suhjiciemur  dilioni,  id 
est  jussioni  Ivw  ?  quasi  dicanf  :  Nequa- 
qiiain  :  quod  tamen  somnium  tuuin  vidc- 
tur  evidenter  pratendere :  idcirco  omnino 
phantasficum  cst,aut  superbeconfictum  a 


KNAUIlVlin    IN    I.AI'.    WWII    i.l.NKHIH.    -       .\IU  .    I.\.\\V 


370 


\v.  Ihrr  i-ff/n  (tiusii  snniiiiofinn   nfi/iii-  srr 
nioiiiini .'u\  rs\  iiilroiliiclio  stiiiiliii  jiiiii  iiitr 
rali  iir  riianiiiiili,  rt  rDi-tiiinlrin  irliilio.  \  il 
caiisii  liiiM-  sottitiijilis  ('!  stMttio   |mi«liiliis, 
Inrliliif.  y\\\\y  esl  Irislilia   ilr   |)ios|iriilali' 
rl  ^:raliii  scii  \  ii  liilr  allriiiis.  rl  infll,  rlr  , 
(|llO(l    liiirrii'   o|)|ioilitilt'   caiilali    :    r>li|iii' 
iniililiosa    Nolilio.   i|iia   alii|iiis    \nll    iillcii 
inaliiin.  (lirrclc  odiciido  pcrsoiiaiii  cjits  sc- 
('ttttilnitt   sc  :   i|tioil   sccittKlitiii   iiitaitt  coii' 
siilciationctn  csl  pcccatnin  ^n'iivissiintttn. 
(|iiia  (liicclc  coitltariatni-  stttnina>  \iitnli. 
(|iia<  cai-itas  a|)|>cllatiii- :  ct  siciil  odiiiin  Dci 
csl  absoliilc  •;i-avissitntiin  \  iliiiin.sic  odittitt 
|)t-o\iiiti  ;,M-a\  issitnmii   |»('rliil»clttr  intcr  \i 
tia  ()tta>  coiitfa  proxiiittttn  siint. 

Allnil  i/no(/ni'  c/r/(7.  visioiic  iiita;4:iiiai-ia. 
non  intcllcctliali.  .^onininni.  i/inul  nnrrnns 
/'rnfri/iiis,  alf  :  ]'ii/i  jirr  .soninlnm  i/nnsl 
solcni  i'f  Iniinin  rf  stcllns  nnilrrlni  nilorn- 
rc  ;//('.  Iloc  somnititn  idctn  sii^Mulicat,  (inod 
prinititn.  cl  (^tiodatn  tnodo  ali(]nid  pliis  : 
rttilqttc  conrinnatio  soinnii  ptavcdcntis. 
Vci-iitttlaincn  i|)S(>in(>l  .loscpli  iton  inlclic- 
xil  pro  C(M-t()  sijjniricationcnt  soinnioniin 
(>t  visionnin  istanini  :  idcirco  non  riiil  ad- 
hnc  prophcta.sicul  poslt\u\uaiulo  (^xj^osuit 
soninia  IMiaraonis.  (pioniain  inttdliircntia 
/>(iii.x.i.  (^st  opus  in  visionc  :  altamcn  conjicicbal 
ipsc  sapicns  pucr.  (|uid  luoc  somiiia  pru'- 
l(>itdcbant  :  scd  C(M'Ius  non  ruil.an  cssciil 
(>x  causa  \mvo  uaturali.  auf  fortuita  ct  il- 
hisiva.  au  cx  opcratiouc  supcrua  cl  admi- 
nislratiouc  angclica.  (^//or/  i/nnm  /latrisiw 
cf  frafrihiis  rcfii/is.^icf.  .lam  dictum  csl, 
quod  somuium  istud  rcfulit  Iratribus  suis: 
cl  niinc  dcuuo  lcrtur  cum  addilionc,  quod 
rctulit  illud  patri  suo  ac  fratribus.  Auf  or- 
go  primo  rctulit  iliud  fratribus  lantum,et 
posl(ni  simul  lani  patri  quam  ipsis  ;  auf 
jam  supplclur  quod  ante  omissum  fuit. 
vidolicct  qnod  a  principio  r(Mulil  illud  oni- 
uibus  cis  sinuil.  Potius  laincn  pulo.  q'uod 
postquam  rclnloral  somnia  sua  frafribus. 
ipsi  indiguautes  recifavorunt  ea  palri.  ut 
provocaronf  eum  confra  Josoph.  quasi  con- 
tra  phaufaslicum  of  suporbum  :  idooquo 
pafcr  intorrogavit  oum  do  somniis  suis.  of 


.\  liiiic  (orain  cd  d  rialribiis  rcprliil  rii. 
\i>l  siillrm  iilliiniiiii  islnd  :  nrc  taiiirn  r\ 
Irvilalr  aiit  \anilalr  ircila\il  ra  fralnbiiH 
siiis,  sr(|  r\  iiispiraliiinr  di\ina.  qiialr 
niis  sjiii  Irinpoirad  innnoi  iaiii  ii-\ocairn 
liii'.  rt  scirrliir  i|nod  r\  diviiiii  providriilia 
c\  ciiciiiiil  ca,  qua>  coiili^^crnnl  Josrpli  rt 
rralriliiis  silis.  /nirr/inrlf  rnm  /infrr,  rt 
ill.ilf  :  (jnlil  sllil  rnll  linr  soni iil ii nt  i/iioi/ 
rliHsfl  t  '\k\  rsl.  ipiid  (|rsi;:iial  *.  (|iiasi  di- 
cat  :  Ft-i\(iliim  rssr  ^idrtnr.  Idro  Kiibdit  : 
Snm  ri/o  rf  miifrr  fnn  rt   jrnfrrs  tnl  ni/o- 

M  rn/ilinns  tr  sn/irr  frrrnm  f  (|iiasi  dical  : 
Somniiiiit  litiiin  \i(lrliir  iiisinnarr.  qnod 
rgo  patrr  tiitis  drsignrr  prr  soIimii.  rl  iiia- 
trr  liia  prr  Initain.  fratrrsipir  titi  prr  slrl- 
las.rl  (piod  adoralionr  diilia>sinins  Ir  ado- 
raliiri  in  vila  pra>s(>nli,  qnod  apparrtifiu 
car(>l. 

l n rlilrhn nl  rri/o  rl  frntrrs  sni.  /'nfrr 
rcro  rcm  tnrllns  ronslilrrnhnt ,  id  osl.  SC- 
crcto  (lili},'(>nl(>i-  p(>nsavil.  (|iiid  soiniiia  isla 
sijjnificarcnl.  Oiiamvis  citiin  sic  loqnoba- 
ttir,  (piasi  Jos(>ph  ca  pi-a>suinpliiosr  iiarra- 

C  rct,  (>t  qiiasi  inania  ossont.  ad  jilacandiim 
filios  suos  coiitia  Joscph  acconsos  :  qtiia 
inlcrduin  licot.  cx  ralionabili  caiisa.  uli 
tali  indtistria,  el  verilalem  colarc.  ol  por 
inodnin  incropantis  ad  inciilpabilom  se 
habcrc:  niliilo  miuus  inlra  so  cogitavit. 
somnia  illa  aliipiid  srcrolum  pr;olond(>rc. 
pr;esorlim  qtiia  jam  miram  probitafom  ct 
supornaturalom  diroctionom  \idil  iii  Jo- 
scph :  imo  socundum  Joscpluun.  Jacob  ox- 
posuif  ipsiJos(>ph  hoc  somnitim.ot  Josoph 
])roposuit    illud   patri.  uf   ox])oucr(>tur  (>i 

U  ab  i])so.  Pra>torca  intiioiKlum,  qtiod  ha^c 
somuia  causabautur  iu  eo  ex  oporationo 
angeli  sancti.qui  similitudinos  illas  in  iu- 
foriori  sonsu  .losoph  formavit  :  nec  famen 
adhuc  rovolavit  oidom  significafionoin  vi- 
sionum  illanim.  quanquam  otiam  possout 
alicui  naturalil(>r  falia  somnia  ai)])aicro. 
C.irca  ha^c  quaM-ifur.  qualitor  vorifica- 
tum  fuorit  ultimum  somnium  Josoph.  Auf 
ouim  habiiit  illud  anto  morfom  matris 
suae.  aut  posfea  :  Si  ante,  ergo  Benjamin 
nondum   exsfitif  natus,   ergo   non   debuit 


^^  KNARRATIO    |>    CAP.    XXXVII    (IK.NKSIS.    —    AHT.    I.XXXV 

iiM|ui   t|(t   iiiMlrtiiii   >lrllis,   ^i-il   ili-  i|i'Cfiii  A  vcruiil   riiiii  i*o  iiovciii   lilii   iii-tijainiii,  iil 

•iuiiildxul.Si  |iu^U'a,t^i'^o  iioii  ilrhuit  li)i|iii  iiirra   ('oiiliiictiir,   vi'l   poliiis   lilii   iliTriii. 

•  Ii'  luiitt,  |»tM-  (|uaiii  siia  iiialiM-  cx|>riiiiilui ,  Si  uuti-in  Ki-iijainiii  iialii^   luissel  posl  Jo- 

({uia   jaiii    iiioiTua   fiiil,  ii«'(-    cuiii  uiit|uaiii  srpli    Vfiiililioiiciii,    iiou    potuissct    lialicn^ 

ailoiaMl.    hiiiMi^,  rl   ^i    uilliiii-    vi.vil,  iiuii-  iiovciii   rilio>>  t|iiaiiilo  Jat-ol)  iutiii\it  jKiiy- 

quaiii  taiiicii  If^^Mlui'  cuiii  ailoiuNsc,  iicc  iii'  |)tiiiii,  |>iii'm-i  liiii  i|iiia  iioii  liahiiil  iiisi  i-oii- 

travil  .K^\|)luiii,  scil  aiilc  iii^Tcssiiin  Jarol)  Ju}^'ciii  uiiuiii,  cl  iiil(M-  vciiililioiiciii  Joscpil 

iii  .Kg\|iliiiii,  riiit  ilcluiiclu.  .Ncc  Ju(-ot)  iiii-  (l(;sceiisiiiii(|uc  puliis  siii  iii  ;K(;ypliiiii.  iioii 

i|uaiii  ic^itiir   siiuiii   liliiiiii   ailoiassc,    iiin)  riuxciiiiit    iiisi  vi^iiili  iliio  aiiiii  :  cl    ila  si 

iicc  liuiiiiiis  Joscpli  lioc  pciiiiisissct.  iiciijaiiiiii,  (pii   iiiutic  suu  iiioriciiti-  iiatiis 

<]ii-('U   hoc   (|Uii'i  itur.   uii    iiiatcr  Joscpli  cst,  post  Joscpli   vcuilitioiiciii   iiiitiis  (lica- 

fuit  aiilc  liiiiii-  fjiis  \  isioiiciii  ac  vcinlitio-  liir,  iioii  nat  iiilliiii'   plfiic  \  i}^iiili  tluoruiii 
iiciii  ilcriiii(-la.  Viilftur  (|iio(l  sic,  cx  oriiiiic  H  uuiioriiiii.ipiainlo  palcr  siius  iiitra\it  A\.y;\- 

1'ccitutioiiis  liistoricu',  (pioiiiuiii  aiitc  liu'c  |)liiiii,  iicf  iii  ca  icliitc  |)otuil  cx  iiiiii  uxorc 

(icscril)itur  inors  ipsius,  ct  si  ipsa  ailiiut-  lilios  iiovciii  haiicrc,  pi'ii;s(M-tiiii  cpiia  lunc 

vixisscl,  ipsc  rctulissct  ct  (;i  hutassis  som-  lioiiiiiics  iioii  coiitrahchaiil  taiii  iiiaiK;. 
nia  sua.  liirru  (pio(|U(;  in  isto  liut)r;tur  cu-  .Vil  istuil  iliccii(luin,  (piod  Josi;|)hus  scri- 

pilult),  (|uoi|  Josfpli   niissiis   fuit  ii   piilif  liil  Joscpli   vfii(lituiii   cssc  iiachcjc   nialrc 

suo  (lc  vallc  llfhroii  ud  fralifs  suos  :  cv^o  suu  vivciilf ,  proplcr  iiiotiva  pru'hahita  :  fl 

Jucoh  hahitavit   timc   iii  lifhroii,  aut   cir-  isliid  uuctor  Scholuslica;  histoiia;  vidctiir 

ca,  post  rcdiliiin  suuin  a  .Mcsopolaniia  :  cl  iiiiij)liiis  approharc.  Alii  vcro  proplcr  ra- 

hoe  fuit  [)ost(|uain  visitavit  Isaac  patrcin  tioiics  pra'tactas  dicunt  opposituni.  ItiupK! 

suiini,  (piffi  visitulio  factu  cst  Hachclc  dc-  in  Scholastica  hisloria  lcf^iliir  Joscph  duo- 

fuiutii,  iit  cx  prichahitis  cliiccscil.  dccim  uiinis  vcndilus  anlc  ohituin  Isaac, 

np|)osituiii  taiiicii  hiijiis  vidctiir.  (piiii  in  (Wjiioniiim   Isaac  soxaf,'ciiarius  crat  (juando    (irn.w^., 

Icxtu  cx  vcrhis  Jiicoh  hahctiir  :  .Niiimjiiid  ualiis  csl  Jacoh,  ut  j)aliiil  caj)itiiIo  viccsi- -"'■ 

pgo  et  matcr  tua,  ctc.  ?  Itom  (juoniam  J(j-  mo  quiiito.  Isaac  aulcm  \  i.xil   iii  tolo  cen-  jhid.ww, 

scph   vidit    solcni   it    hiiiiiin  iic    undccini  tiiin  octoginla  annis,  ut  diclum  csl  capilu- -*• 

stcllas,  atijuc   j)ci'   hiiiam   cjus  inalcr  dc-  lo  liiccsimo  quiuto  :  crgo  iu  mortc  Isaac 

sifjnahatur  :  ci'};o  vixit  adhuc.  Iiisu[)cr,  sc-  Jacoh  fuit  ccnluin  viginti  aunorum.  In  vcn- 

cundiiiii    cxpositorcs  concorditcr.   Joscph  ditioiic  aulcm  filii  sui  Joscph.  fiiit  ccntuin 

vciiditiis  fiiit  thiodcciin  \('l(ut  alii  diciiiilj  ct  octo  aiiiiorum.  (Juum  ciiiiii  \ciiil  ad  io- 

Ircdecim  aunis  anlc  mortcm  Isaac  avi  sui :  scph  in  .Egyptum,   fiiit   cenlum    Iriginla 

imo,  secunduni  .Viifiustinum.  et  hahclur  iu  annorum  ;   sed   inler  descensum   cjus  in 

(llossa,  vivente  Isaac,  Joseph  cwpit  esse  iEgyj)tum   ct   venditionem  Joseph,    fluxe- 

decem  et  septem  annorum   :   hoc   tamcn  runl  vi^'iiiti  duo  anni.  Joscj)h  enim  decem 
loquilur  .\u<ruslinus  sccundum  translatio-  D  et  septcm  annorum  eral,  quando  vcnditus 

nem  Scpliia<;inla,  ciii  in  hac  partc  ucc  no-  esl  :  et  Iriginta  novem,  quando  palcr  ejus 

stra  translatio,  ncc  Hcbraica  vcritas  con-  venit  ad  cum  iii  yEfiypluin.  Duin  crgo  rc- 

sonat.  Rachel  aulem  non  videlur  tot  annis  diret  Jacob  de  Mcsopotamia,  et   nondum 

anlc  Isaac  mortua.  Postrcmo,  quando  Jo-  vcnisset  ad  Isaac  patrem  suum,  adhuc  vi- 

seph  dominabatur  in  .Egypto,  suisque  fra-  vcntc  Rachel,  secundum  Joscphum,  vendi- 

Iribus  loquebalur,  videtur  primo  ignorassc  tus  esl   Joseph,   et  congrue  Jacob  dicerc 

se  fratrem  utcrinum  habere,  ut  infra  pa-  poluil  :  Numquid  ego  et  maler  tua  adora- 

tebit :  ergo  antc  obilum  suff  matris  vendi-  bimus   te  ?  quia  mater  cjus  adhuc  vivc- 

tus  fuit.  bat.  Tamen  nec  mater  ejus  adoravit  eum, 

Rursus  in  contrarium  est,  quia  quando  quia  non  descendit  iniEgyplum:nec  pater 

r,en. \L\i.  Jacob  cum  suis  intravit  ^Egyptum,  intra-  cum  legitur  adorasse,quia  nec  Joseph  sus- 

21. 


KNAIlllAlln    IN    I  \l'      WWII    (.KNKMIM. 


AUI.    I.WW 


:mi 


liiuiisstM  ;  s)'(l  IValrc^s  adornvcniiil  cl  jni    A 

rciih^s  iii  liliis.  IIhm-  il>i. 

VcriiinlaiiKMi  iittii  (iltsliiiitiltiis  liis,  iiia^'is 

appaicl  (|II(hI  Uaclicl  (lcriiiicla  sil  aiilc  Jo 

scpli  \cii(lili(iiiciii.  pitpsciliiii  proplci'  iilli 

iiiaiii  lalioiictii  ail  lioc  iii(|iiclaiii  (li>  liiMija- 

iiiiii  :   ciii  adjici    polcsl,  ipiod  Joscpli  (pii 

laiii  (lili;4:ciil<M- iiiliM-ro^avil  a  rralrihits  siiis 

iii  .K^\plo.  aii  \i\(>rcl   piilcr  coriini.  iiiliil 

iiilcrro^M\  il  dc  \ila  aiil   inorlc  iixoiiiin   ip 

siiis,  ipiasi  (-(mIiis  dc  (d)ilii  |)ropria>  iiialris. 

1'orro  ad  ohjccla   rcspondcliir.  (piod   idcd 

J()sc|)h  \idil  sol(-ni  cl    liiiiain.  (piia    parcii    H 

U>s  (^jiis  a(loi-aV(M-iiiil  (-iini  noii  iii  [iropriis 

p(M-si>nis,  s(>d   iii   liliis  siiis,  nl  Ua(  licl  pcr 

n,-hi:  \<.  |{(Miiainin.  .\poslohis  laiiKMi  lcslalnr.  (iiiod 
»1  -  ....  . 

Jacoh  adoravil    raslij^inin   \irua'  ''.jus.  ^  i- 

(hdiccl  Joscph.  .Ncc  ahsiirdiim   vidcliir,  si 

di(-alur  Jacoh  inh-rdiiin  aii^piain  diiliio  ado- 

ralionciu  oxliihuissc  suo  lilio  iii  .Kiryplo. 

laiupiain  suprcmo  illius  principi  lcrra'  post 

INiaraoiUMii.  iic(-  ad  hujiismodi  adoratioucm 

r(\[uirilur  in  hM-ram  prostralio  aul  y(MUi- 

Ihwio.  Poiro  (piod  Jacoh  di.xit,  Nuiuquid 

(^go  cl  malcr  lua  adorahimus  lc'.  uou  di.vil  C 

ad  iuuucudum  (piod  hoc  licri  possct.  aut 

luatcr  adhuc  vivcrcl,  scd  ad  iusiuuaudum 

(juod  hoc  licri  uou  valcrct.  (piasi  pcr  ho(- 

iusiuuans,   visiouciu   Joscpli    rcputandam 

non  esse,  ad  placandum   rilios  suos  pcr 

uuxlum   [)r;ctacUuu.  Ad  aliud  quoquc  di- 

ccndum,  quod  Josc[)h  iu  .Kgv[)lo  fralrihus 

suis  primo  loqucns,  scivil  sc  fralrein  ulc- 

rinuiu  aulc  suam  V(Mulitioneiu  habuissc  : 

scd  an  adhuc  vivcrct.  ignorahal,  [)ra>scrlim 

quia  non  vidit  eum  cuiu  suis  rralrihus  ad- 

venissc  :  idcirco  ([uiesivit  an  adhuc  aliuni  D 

fratrem  habcrent. 

Qaumque  fratres  illius  in  pascendis  gre- 

gibus  patris  sui  Jacob  /uorarentur  i/i  Si- 

c/iein/id  csl  iu  loco  sic  dicto  prope  urbcm 

sie.appcllatam  :  ct  torlc  iulcrdum  cranl  iu 

urbe  illa,  iutcrdum  in  campo  et  pasci>is  : 

dixit  ad  eum  Israel,  etc. ,  id  est  Jacoh  pater 

suus,  qui  alio  nominc  Israel  nuncu[)atur. 

Vade,  et  vide  si  cuncta  prospera  sint  erga 

fratres  tuos,  etc.  Missus  de  ral/e  Hel)ro/i. 

etc.,  iu  qua  Jacoh  tunc  habitavit,  sicut  ct 


Isaac  anlc  ciiiii  :  cx  ipio  vid<Mur,  slun*  non 
[lossc  (|ii()(l  Josc|)hus  scrihil,  Jos<'pli  \)'iidi 
liim  c^s<',  anl('(|niiiii  [lalcr  cjiis  v<miihsi'(  u<I 
Isaac  (jiii  liahilaMl  iii  llchroii. /'/•m'./-*V  «'/•- 
//()  .IdsijiIi  fiiist  fratres  suns,  cl  inrcnit  cun 
iii  /hifliiii II,  \t[\\ii  iii  lococl  plaiiilii!  M<Mi  |iu- 
scuis  Uirni^  sic  dichi'.  IsckiiiI  <niiii  IralicM 
cjiis  dc  loco  ad  lo(  iiiii,  sccniidiiiii  i|iiod 
con^Miichal  cis.  ad  imciiiciidiiin  lciras  aji- 
liorcs  [iro  siiornin  |iccoriiin  |)asUi.  ([iiii' 
|)liii-iiiia  craiil  valdi*.  aUjiic  iiiiiiis  uf;ri  ^iu- 
iiiina  (-ilo  (-arjx-haiil 

(Ji/i  i/iiiiiii  riilisscnt  ciii/i  jirnri/l,  a/iti- 
i/iiiiiii  arcrilcrct  tid  cos,cogiliii)crunt  illin/i 
i)r,'idrrr.c\  vchcinciili  iuvidia.  cl  ad  oslcii- 
dciiduiii  vaiiilal(-iii  cl  hilsitiitcm  soiiiiiio- 
ruiii  i|)sius,  cl  iic  iin([iiaiii  aliijua  occu- 
sioiu-  cis  |)i'icric(-rcliii .  Vcrumlaiiicn  luin 
oiiiues,  scd  luajor  ;iiil  iiiii^iiia  coi  iiin  |);ii'^ 
illud  concc[)il  cl  iiii|)lci'c  |)ro|)osuil.  /•.'/ 
i/iiituo  loi/iieha//liir  :  Ecce  so//i//iatijr  rc- 
nit.  ]'ei/itc,  occidainus  ciim,  ct  mitt(i//iiis 
i/i  cistcrnam  rctcrcm,e\c..  id  esl,  cadavcr 
cjus  cxsliucluiu  projiciaiuus  in  hiiiic  la- 
cuiu  scu  puleuiu  cxsiccalum,  lu-  iiiuiu;im 
iuv(Miialur  ah  ali([uo.  Audiens  aule//i  lioc 
lint/en,  elc,  dicetmt  :  Non  i/itcrficia//ius 
(inlmam  cjus,  clc,  id  est  ipsum.  parlcin 
pro  tolo  accipieudo,  ut  moris  cst  Sci'i[)tu- 
raruin,  vel  aniiuam,  id  est  aniiualein  cl 
sensitivam  vilam  ipsius.  Uude  ex  hoc  loco 
[)robari  non  [jotest,  aniiuaiu  hoininis  esse 
morlalcm,  ut  Sadduca^i  dixcruul  :  imo  in  ac/. xxm,8. 
Prophctis  iutcrdum  invcnilur  hic  luodus 
lo([ucndi,  juxta  illud  iu  Jcrcmia.Nc  vcniat  Jer.wjs. 
Ismacl  ct  iulerficiat  animam  tuaiu:  quum 
laineu  certissimum  sit,  Prophclas  sanctos 
[)osuisse  quod  immorlalis  sit  anima  ratio- 
nalis.  Ideo  Sadductei  mendaciter  imposuc- 
runt  Moysi  sancto,  quod  docucrit  auimaiu 
iiominio  esse  morlalcm.  Sed  projicite  cum 
in  cisternani  tvte/-c'/«,  etc  Ruben  voluit  ut 
projiceretur  vivus  iu  eam,  quatenus  [)aulo 
post  fratribus  absentibus  eum  extraheret ; 
idcirco  subjungitur  :  Hoc  autem  dicebat, 
volens  eripere  eum  de  manibus  eorum,  et 
reddere  patri  suo  :\mo  magis  optabat  eum 
criperc  absque  projectione  in  cistcraiam  i 


38t  K.MAHHAHI)    IN    lAl'.    WWU    liKNKSIK.    —    AIU.    I.WXV 

>lftl    ({1111111     IIOIl     pUhhUt     llOf,    fOllhuluit     Ut  A         I'Jt   jJfWlf/WU/lti/utS   Mlllliuititis    /ll'(Jitti(l- 

iii  cibttMiiain  projii-nrt^tur.  (ioiiiiiifiiiioiii^  il  tu/Hms,  iw/ulidmi/tt  i-tt//i  Isinitclitls  nitji/t- 

(|uiK|ur  Uuhfii   liutiiltus   Miis,  i|uuiii  \i,{ii-  li  ui(jcntcis.  .Miqiii  lihri  lialiciil,  Tiijiinla 

VI-  rariuu^  ftirl   iutci  ricrir   piupililiii    \VA.-  ul^i'liti*is,<M  Nrilm  licali  llirrtHiMiii  lii  (ilos- 

lifiii,rt  t|iiuuluiii  |)utfi' «-0111111  utlli^'i;n-lui-  sa  sic  (■oiitiuciil,  si  laiiicii  coirccla  csl  (ilos- 

ilc  iiioitc  Jo:>c|ili.  ^a.  iMiiaciila-  aillciii  i-l   MailiatiiUc  liir  |ii'o 

Cu/ifestii/i,  i-/-(ju   nl  iif/-reiiit  nil  fintics,  ciNtlciii  U(-ci|)iliiitui'.  \i'l  iiiiia   Isiiiuclilat  ill 

niiiliice/-uiit  cui/i  ta/iicu  tiilu/-i  ct  i/Dlifnii-  lcria   .Vladiaii    lialiilavcruiil,    vcl    (|uia    |)ci' 

tii,  ute.,  i\i:  (|ua   tlicliiiii   cst.   (lircu   (|Uiiil  i-oiijii^iiiiii  aiil   alio   iiioilo   lacli    siiiil    po- 

liicit  Lvra  :  lii   lli^hru-o  lialicliir,  K.xspolia-  |iiilii>   iiiius,  aiil   ijiiia  A^^ar  dc  (jiia   iialiis 

xtMUiit  cuiii   luuica  siia  cl    tuiiica  scrica  :  c^l  iMiiacl  cl  (j-liiia,  dc  i|iia  .Mailiaii  ^'ciii- 

cx  ((iio  \  idctur,  ({uoil  Jo^(;{)li  iiiiliitus  riiil  liis   csl,  liiit   chiUmii  Ahialia-   ii.xor,   iil    la- 
tuiiicu  ilu()lici,  uiiu  siiii{)lici  <^l  uliu  serica.  iSriiiui   i-^l    siijira.   Iliiic   .\ii^iisliii(is   :   (liir 

His  eoiitruilicit  Hubbi  Fuiilus  :  lii  llchra^o,  sci-i{)tiii'u  liutc  Isniac-lilas  voeul  .Mailiaiiilas, 

iii({uiciis,  liubclur,  S{)oliuvcruiit  cuiii  luiii-  ({iiuiii   Isiiiucl   sil    liliiis  Ahruliu;  (;x  A^ar, 

ea  sua  liiiiieu  scriea  ;  ae  si  dical,  'ruiiica  .Vladiaii  vcro  cx  (icliira  ^  .\ii  (|iioniaiii  lcs'c 

suu  ({ua'  scrica  luil  :  iiiidc  cx  lnx-  iioii  lia-  S(-ri|)tiira,  .\l)i'aliaiii  dcdit  liliis  Af^ar  cl  (]c- 

belur,  t^uod  liuhiiit  du()lieciu  luiiicuiii.  AV  inia-  iiiiiiicra,  ilivisil((uc  cos  ah  Isaait,  idco 

st^limtes ,  iiW . ,  vi(le/unt   Isi/uielitus  viatn-  uiia  fi^cns  laeti  sunl  ?  Aii  \('i-a  cs\  llchrau)- 

res  venirc  ilc  (iuluiul ,  id  csl  dc  l(!ri'U  sic  riiiii  o()iiii(),  ({iiod  A};ur  cl  (^<!liira  iiiia  luc- 

■A[t[ic\\A\A,et  ca//j,elos  ei//-tiin  in//-tu/ites  u/-i>-  riiiil  Mlinc  ({ii()({iic  crraiil   JiidaM,  ({ui   di- 

inatu  et  /esi/iu/n,  qu£B  est  s{)cei(!S  odorilc-  eunt  qiiod  Josiqih  lcr  viMidilus  sil,  (iriiiio 

ri  j^uinnii,  et  sttu-tcn,  id  csl   iiiyrrliain,  ///  Isinaclilis  a  Iralrilius  siiis,  s<!eiiiido  .Madia- 

^iLijijptuin,  ad  vciKlenduin   ibidciii.  bi.i  il  \\\\\s  ab  Isiiiaclilis,  lcrlio  iiiaf^islro  inililiu! 
e/-yo  Jtulus  f/ut/-ilnis  suis:  Qaid  i/roderit  C  IMiuraoiiis  a  .Madiaiiilis,  ()i'a's<'i'lini  qiiuni 

/u/his si occideri/nus  fralre/n  nostru/n,e{c.i  \\\\'\-d  lrie<'sinio  noiio  ea()ilulo  sei'i{)luni  sil, 

quasi  ilieal,  Knorinc  eiiinea  essel.  Mclius,  (juod  .Kf,'y()liiis  ill<'  cniil  Joscpli  ab  lsnia(!-  Cen.xww, 

id  <'st  ininus   inuluin,  <'.s<   ut   venandetur  \\\\^.  Qui  du.xerunt  eu/n  in  yfJji/jjtum.ln- ^' 

h//uu'litis,  ete.  Acfjuicrcru/tt  frutrcs  sc/-  li-a  habclur.({iiod  Miibcn  in  ;Kgyplo  locnlus 

/no/tihus  illlus:  qiii  aliquiil  ralioiiabilila-  cst  rratribus  snis  :  .Vlcrilo  luce  {^atininr  ({iiia    jhi<i.\u,, 

tis  eonliucbanl  in  sc,  ideireo  dicnnUir  sci-  [jceeaviiiius  iii  rralrcni  noslrnin,  vidciilcs  "'• 

mon<'s  :  inio  eoniparaliv<'  loqucndo,  iiiullo  an}.;;usliain  aniinae  <*jus  duni  deprecan^lur 

sapicntius  loqucbalur,  qnaiii   illi  qui   vo-  nos.  K.x  quibus  verbis  aliqualilcr  eliei  va- 

lucrunt  Jo.seph  oeeidere.  Fuit  autem  Judas  let,  qnaiita  aiif^ustia,   lormido,  desolatio, 

inter  fratres  suos  lortior  eorporeatque  pru-  moeror,  penelravil  aniinam  pii,  innoeentis, 

dentior  verbis,  dcmpto  (juod  Joscph  co  sa-  adolesccntisqne  Jose()h,quan(lo  a  IVatribus 
pientior  Inil.  Vcinin  ut  Saloinon  loquitui':  D  suis  sie  nudabalur,  el  iii  loveam  millcba- 

p»-oi-.  XXI.  >on  est  sapieiilia,  iion  cst  prudciilia,  non  lur,  seque  ab  cis  niox  oeeidendum  pulavit, 

^yo6v  13.  ^st  consilium  contra  Dominum,qui  apprc-  ct  qnando  deinde  illis  duris  atque  ignotis 

hendit  sapientes  in  astutia  eorum,  et  eon-  vendebalur  hominibus,  ct  in  lerram  duco 

silium  pravorum  dissipat.  Judas  quippe  ct  balur  remolam,  scparalus  a  siio  carissimo 

fratres  ejus  vendiderunl  .loscpli.  ul  ducc-  palrc,  quem  {)ntavit  s<'  amplius  non  visu- 

retur  in  .Egyptum,  qualenus  elongatus  ab  rum.  0  quam  laciimosc  et  afl'ecluosissim<' 

eis,  nequaquam  posset  eis  pra^ferri ;  sed  fralres  suos  rogabat,  ut  sui  misererenlur  ! 

quod  putaverunt  esse  obstaculum  praesi-  Vere  multae  tribulationcs  eleclorum  Allis-  />.?. xxmh, 

dentise  ipsius  Joseph   super  eos,  factum  simi.  "*^" 

est  occasio  et  adminiculum   prsesidentiae         Reversusque  Ruben  ad  cisternam,  non 

hujus.  m«em7  ^iMerwm.  Ait  Josephus,  quod  in  uo- 


KNAmiMiii   iN   iM'     wwii  i.i.m:sis.  AHT.   I.XXXV  .IM.'! 

clo   ivil  ail  lariiin.  niiiiiii(|ii*-  ri  clainaiili  \  |ialiiiiii.  (|iii  liiil  iii  sii|MMiiiri  parlc  iiiriM- 

Joscpli  noii  rcspondcicl,  (|ncin  iiilciiilcl>at  iii.  .\r  si   dicil  :  Kilinin    iiicnin    iis(|n(-   h«I 

occiillc  cNlralicrc  ac  rcddcrc  palri,  dc  iiia-  iiiorlcin  (IcIIcIki.  riciido((iic  iiioriiir,  nl   sic 

nc  xciiil  ad  Iralrcs. /vV  .Nc/,s\s/,\- «'«•.\7/7///.v.  jiix-  lilio   iiico  in    l.ili    loco   iiifcriii   scciiiidiiin 

la  ('(nisiiclndincni  llclii  icot  iiiii.  (pii  iii  pi)i<-  aniinain  jniifjar.  Taiiicii  (scciiiidniii  Aiikii 

ci|Miis    adNcrsilaliltiis    siia^    coiisiiovoi-iiiil  sliniini)  Ncilia    lia-c   .l.ic(di    luisini    riicinnl 

sciiidcrc  \cslcs,  in   sif^nnin   inlcrni   cl   c\-  Ncrha  pcrliirliali  dolcnlisipic  aiiiiin.  cl  pro- 

ccssivi   doloris,   /n^ri/iiis  m/  /iuhis  siius,  piins  cnlpas  c,va>,'^cranlis. 
(///.'  /'//(•/•  //(<//  iiniifiiirrf,  i'/  (•////   i/iin   ilnt  f  J'Jf  ,'//(,  /tirsirrrniifr  in  f/rfii.  iii  llcl)ia'() 

ipiasi    dical    :    Non    iiivciiio    Josc|di,    idco  (nl  rcrcrl  Lyra)  lialicliir  sic.  Kl  l'|c\  il  ciiin 

iicscio  (pio    pia'   doloic   Iransilio.  1'nlalial  palcr  siiiis.^piod  l|ctiia'i  cxpoiiniil  dc  Isaac, 

iiaiiupic  Josc|di  a  Irali  ihiis  cssc  occisuiii  :  tnnc   adlinc    \i\ciilc,   (|nciii   diciiiil    simnl 

scd  cof^Miilo  (piod  adlinc  \i\crcl,  arKpiali-  H  (iiiii  Jacol»  ipsiiin  Joscpli  Hcxissc.  Mniliit- 

lcr   ic(iiiic\  il.  riidc   conslat,  (piod   Kiilicii  ////«/•,  id  csl  Isinaclila'. /'('///////<'/•///// y(>.s«-y>// 

\cii(lilioiii    Joscpli    pia'sciis    iioii    rnil.  1\  il  ///   .l'^i/i/iifn   piifi/,liiiri  riiniirhn  /'/iuriin- 

ciiini.  iil  dicil  Scliolaslica  liisloria,  ad  ipia'-  /lis,  inui/isfri)   nii/ifitni  :  scd    |»ro   (piaiilo 

r(Midiini  pasciia  incliora,  aUpic  (iil  alii  di-  prclio.  Scri|)lura  iioii  c.\|)riiiiil.  Scciindniii 

ciint)   idco   rcvcrlcbaliir,    iil    rralrcs   suos  Hicroiiyiiiiiin.  (piidaiii  di.vcrniil.  .\rcliiiiia- 

iiidiiccrcl  ad  acccdciidiiiii  pascua  jaiii  iii-  ^'iro.  id  csl  priiicipi  coipioriiin.  .Nain  apiid 

vcula,  ipiatciiiis  cis  ahsciililiiis  c.vlralicrcl  iioiiiiiillos.  da|)ircr  rcf^is  hoiiorahilior  csl 

ipsuiii  Joscpli.  ac  rcddorcl  ciiiii  palri.  7'//-  niiiiistcr,    piiiicc|)s(pic   inilituin.    rndc   cl 

/cniiif  (Xiilriii    tiiiiirijni   rjiis.  cl    lac(M'avc-  Joscplius  ail  liic,  Priiicipi  co(pioriiin.(;irca 

ruul,   sccuudum  Joscphiiiii.   ul    pularelur  lucc  (puciil   llicroiiyiiius,  (pioiiiodo   l*iili- 

dilaiiiata  a   hcslia,   rf  in  snngninr  luviH  pliar   islc   voccliir  ciiiiuchiis   rc^is,  (piiiiii 

////('///    orridrnnil.   lin.verunt,   elc.   Qitain  (\  iiirra  lcgalur  hahcrc  uxor(Mii.  Ad  quod  re- 

tpiitin  rot/nocisset  pntcr,  ait :  Tnnica  filii  spondel  :  Tradiiiit  llchra'i,  (piod   Puliphar 

mei cst.  Fcra  pcssiina  ro.ncilil einn^oW.Woc  ciui'    ipsuin    Joseph,   oh    piilchriliidinciii 

pulaviU  nec  roruialiler  menliebalur.  Scis-  cjus,  in  turpc  ohscqiiium,  hoc  esl,  ut  iiii- 

sisijac  vcsli/)its,  indidas  esf  ci/icio,  /itycns  scciclur  ci  conlra  naluram  :  proplcr  quod 

/i/iitm  sititin  iiia/fo  fcinporc.^^ed  cur  auxit  Deus  cuslodiens  Joseph,  iurrigidavil  -Kgy- 

sibi  ariliclioncm  inducndo  cilicium  '.   An  ptiuin.  Ideo  tspoiivra-.,  id  esl  sacerdoles  ido- 

ul    lilio  carissimo  oslenderel   se  uimium  loruin,  elcgcruul  eum  ad  pontificalum  Hc- 

condolere?  vel  pro  relevamincaninupejus,  liopoleos,  hoc  est  civitatis  solis,  ul  iiifra 

aul   ul    impclrarct   misericordiain   Dci,   si  hahchitur:  fuitque  tunc  honorabilior  au- 

fortc  aliqua  spcs  esset    superstes  de  re-  ctoritatc.  quain  ante  in  principatu.  Itaquc 

cuperatione  filii   pr*dilecti  l  Congregatis  vocalur  eunuchus.  non  sicut  (pii  parvuli 

aatcni  cunctis  liberis  ejtt^,  elc. ,  noluit  con-  D  castrabanlur,  sed  qnoniam  instar  illoruin 

so/ationem  acciperc :  quum  tamen  de  irre-  impotens  fuit  :  vel  ut  alii  dicunt.  eunu- 

mediabilibus    malis    non    sit    ita    tristan-  chi  regum  ac  principum  saepe  vocanlur. 

dnm,   sed  contra  ea  valeat  oblivio  :  sed  servi  eorum  honesti  et  casti:  quia  et  infra 

ait  :  Descendani  ad  fi/ium   ineuin  /in/ens  princcps  pincernarum  et  princeps  pisto- 

in  infernum,  id  est  ad  sinum  ac  limhum  rum  Pharaonis,  appeilantur  ejus  eunuchi. 


:\s\ 


K^lAhlUlli)    IS    «Al'.    XXWIl    tiKNKHIS.    —    AIU.    I.X.KWI 


AKiiriLUS    l\\\\  I 


UK     UI^IHM    I.AI*HLLI     rilli;K.SlMI    SKITIJII    MVSTICO    SK.NSt. 


D 


K  allf^MM-ia  rl  lr(»|)oluj,'ia  |)i'a's«'i»tis  ea-  A  l«'s,  Scribas  rl  IMiaiisa'os,  lU',  pcssiiiio  liy- 


piUili,  a  (-atlioliri^  viiis  SL-ripla  siiiil 
iiiulla.  Ksl  ciiiiii  sj)c(-ialis  \ii-liis  iii  vcrhis 
hiijiis  iiiat(*ria%  bcatissiiiiiiiii  Josc|)li  pa- 
triarcliaiii  concurneiilis ;  cl  iiii()lics(-iiiii(|ii(^ 
lc^atiir,  ((uaiilii!iu-uiii(|uc  quo(|Uc  sciatur, 
sciii[)cr  laincii  cuiii  spceiali  avidilate  aii- 
(litur,  cl  lcKciitiutii  a(-  audiciitiiiiii  iiiovct 
ct  aci-ciidil  art'c(-luiii.  Kst  ciiuidt-iii  isla 
iiiatcria  valdc  iiiyslcrialis  cl  spirilualihus 
plciia  sciitciiliis,  ({ua;  iiiiiic  suL-ciiictiin 
duiiita.Yal,  l)rcvilcr(|uc  taii<;ciida  suiit,  iii 


poerisis  vitio,  Af  amhilioiic,  ciipidilalc  ae 
coiisiiiiilihus.  Jaeol)  ililitjchdt  Jiisijth  sujjct' 
i)nini:s  filios  sii(/s,ct)  t/ni)il  in  se/Wfintc  sna 
tjcnnissot  cnin.  Sie   cl   Dcus   l*at(;r  Jesuiii    Hchi:i,>). 
(llirisluiii  pra;  oiiiiiihiis  partieipibus  igu.s 
iiicoiujiarabililcr  dili^'il,  (piia  iii  siia  adcr- 
iiilalc  •;ciiiiil   ciiiii,  iii  i|uaiiliiiii   csl    Dciis, 
jiixla  illiid,  \'.\  iilcro  aiilc  luciicriiiii  ^ciiiii    /'«.,.,x,;i. 
Ic;  al(|U(;  iii  ulliina  iiitiiidi  atlaic,  proct-ca- 
vit  cuiii  secuiiduiii  assuiiiplain  liuiiiaiiila- 
lcin  c.v  Virgiiie  j^loriosa.  liidc  iii  baplisino 


vilclur  [uoli.xiUis,  cl  ipuc  alihi   plciiiiis  di-  B  ct  lt'atisri<;ui-ali()ii(*  (^lirisli  loeulus  (;sl  ci 


eta  suiit,  noii  rcpclaului-  su|)ci-l'luc.  Itaiiuc 
Joscph  pciic  in  oiiiiiibiis  liguia  csl  Clirisli. 
Joseph  tjunm  sctlccini  cssct  utiiutrutn ,  jiti- 
scchat  tjrcijcni  cuin  fratrihus  suis.  Sie  cl 
(Ihristus  Kilius  Dci,  in  juvenlute  sua  pra'- 
dieaiido,   iniraeula    raeieiido,   saiielissiinc 


Tu  cs  Filius  iiicus  dilcelus,  iti  ipto  tiiilii  /.,«.„i,ii, 
bcnc  eotnplaciii.  Jacoh  lccil   lilio  suo  Jo- '"^  ■ytaiu,. 

'  XVII,  ;». 

scpli  lutii(-.atii  polyiiiitatii  ae  lalarciii  :  cl 
Dciis  Palcr  ornavil  (^iiristi  liuinanilalctii 
ainielu  spictididissiino  iiniver.saruni  viilu- 
tiiiii.oiiiiiiipie  ornalu  ac  vari(!laledonoruiii 


eonvcrsatido,  [)asecbal  i)o|)uiuin  Synaf^o-  v\  Irueluiitn  Spiriliis  Saticli,  a  suinina  vi 
^•Jd,  non  soluiii  euiii  suis  Aposlolis,  (jiios  aiiinia'  ('jiis  iisquc  ad  itiritiiain,  [)t-oul  ea- 
pcr  divcrsa  Juda'a'  loca  ad  [)t-a'di(-atiduiii  [)crc  [lotciat.  Polcsl  qu()([uc  [)ct-  luiiieain 
dirc.vif,scd  itcin  euni  saeci-dotibus,  Seiibis  islatti  utiivcrsilas  elceloruni  signari,  qua 
ac  Fharisa»is,  ex  scinin«r  Paltiareliaruin,  sie-  (>iiristus  tanquain  salvator  ae  capul  coruni 
ul  ct  Christus,  natis.Denique,sieut  Josepli  G  vcnustissiniedeeoralur,juxla  illud  iii  Isaia, 


ex  pielate  ct  iiuinililatc  luit  cutti  liliis  Ba- 
Ije  ae  Zelphse  :  sic  Chrislus  Saddueajos, 
pubiicanos.  ac  pcccator(s  adinisil  piissi- 
inc :  itiio  incoinprchcnsibili  huniililatc  cutn 
illis  conversari  ac  vesci  dij^iialus  est,  ut 
eos  sie  traheret  ad  salutcin. 

Jos«'[)h   accusavit  fratres  suos  crimine 


llis  oninibus  quasi  vesliinento  ornabci-is.  /.?.xi.ivjs. 

bisupcr,  sicul  li-ati-es  Josepli  inviderunl 
cidcm,co  «[uod  a  palrc  [)ius  oinnibus  atna- 
tcluf,  cl  ([uia  sic  aceusavit  eos  ;  sie  im- 
[)iissiini  saecrdotcs,  SeribEe  ac  Pliaris*i,    j„nnn.\\, 
videntes  quod  Jcsus  eos  in  oiniii  sapicti- '" '''""/• 
tia,  cloquenlia,  vita,   laina,  tniracuiisquc 
pessimo  apud  Jacob  :  sic  et  Ghristus  co-      cxcedercl,   tanquain  carissinius  Dco,   im- 
t-am  Patre  a>tcrno  accusavit  induratos  Jii-      [liacabilcni  eontra  ipsum  conecpcrunl  iii- 
daeos  dc  inl'idciitatc.quie  pcssimutn  ciiiiicii      vidiatn,  ita  ([uod  gravis  eis  exstilit  ad  vi-  .fa/^.n.is. 
./oann. \v,  est,  diccns  :  Si  noti  vcnissem,  ct  ioeulus      dcndum. Xec potcrantcif/uit/t/uampaci^cc 

eis  non  fuissem,  peccatum  non  haberent  :  D  loqui,  nisi  forsan  ex  simuiatione,  ut  euin     Mnui,. 
iiunc  autem  excusationem  non  habcnt  dc      caperent  in  scrmonc.  Uursus,  sicut  Josepli 
peccato  suo.Muitipiiciterquoque  et  acritcr      vidit  somnia  prujsaga  tulut-orum,  quibus 
reprehendit  Judifios,  potissimum  sacerdo-      suam  super  fratres  suos  prajsidentiam  prse- 


XXII,    15. 


KNMIIIMIM    IN    I  M'      WWII    i.lAKHIH. 


Mll      I  \\\\  I 


:iM.'t 


l/.in/i. 

\M\.    I  \. 

Jllllllll  Mll 

as. 


/.IICAIV.I  i 

yiXIIIII.MV, 
l.^i. 


\l,ltlh. 
WVI,    (i|. 

//)(./. (■.'i.C.tl 


Joiinii.  X. 
iO;  VII,  li 
ot  XI,  ,'>:?. 


sif(iiii\il.  i>isi|iii'  irliilil  :   sii-   (lliiisliis  uiii 
iiiiiiii  r\t'i'llciilissiiiinN  l*i'M|ilii'lai'iiiii,  |ii'ii> 
('(i};ii(i\  il   iii   S|)ii  ilii  i|iiiilil<'i    |ii'ii<ri'i')'iiiliis 
rss«'l    iiiiivrrsir  Krclcslir.  iil(|ii('  ii   cimclis 
.IikIiims  i<lr(*lis  (■olciiiliii  ac  a(loi'iiii(liis,(|iiu(l 
cl   cisdciii  sicpc    |>ra'iiiiiitia\  il .  I'i'ii-(li('iilii 
liii'.  in(|uicns,  huc  l'!\  iin;;cliiiiii   in  nni\ci' 
so  innnilo.  I'!l,  nniitn  c\alla\ ciilis  {''iliniii 
lioniinis,  Innc  coj^noscclis  (|iiia  c;,,'o  snni. 
Ml.  .Nciiio  vciiil  ad  Piiticiii  nisi  pci'  inc. 

.Vinpliiis,  siciit  liiitics  (li\crniil  iul  .lu 
sc|)li,  \ii iiiijiiiil  rc.r  iKtslcr  rris  :"  sic  pcr- 
vcisi  .Indici  di.vcninl  ^W  C.lirislo,  .Nolniiiiis 
linnc  icgiiiirc  siipci'  n()s.l'",l,  .Non  liahcmns 
rcficin  nisi  ('icsiircin.  (Jnmniiiic  SiiKiilor 
di.xisscl  sc  cssc  Ohrislnin  Dci  clcctnni:  cl, 
Vidchilis  Kiliuin  hoiniiiis  scdciiU^n  u  dcx- 
Iris  virtnlis  Dci,  iic  vcnicnlcin  in  mihihiis 
ciidi;  ponlilcx  insania  iiuiliilns,  scidil  \csli- 
incnla  sn;i,  ct  ;iit  iid  siios  :  (Jnid  vohis  \  i- 
dclur  ?  Ucspondcrunhpic  omiics.  Ilcns  csl 
morlis.  Scd  Cdirislo  ;i  moituis  suscitiito, 
adoravil  cuin  sol,  hoc  csl  uni\crs;ilis  V.c- 
olosia,  cl  hiiia,  id  t>sl  t[u;ocumipio  l'lcclosia 
parlicularis,coni,M'oi;;ilionuo  dovola.ol  slol- 
ho.  utpoto  occlcsiastic;o  porsoiue.  Jaoob 
iiiisit  .losoph  ad  rralros  suos  pocora  cuslo- 
dientes,  ad  vidou(him  (juid  agorenl  :  ct 
Palor  misit  Cdiristum  ad  Synjigogam,  ad 
inslruondum.  considorandum.  spirilnali- 
loripio  aloudum  tam  ipsos.lu(Uoorum  pasto- 
ros  ol  suporiorcs.  quam  ooruin  subjcclos. 
Uursus,  siout  rralres  vlso  a  longe  Josoph 
ad  eos  venienle.  locnli  suut,  Eecc  som- 
uiator  venit;  cenife,  occidainus  eiim  :  sic 
indurati  Jud;vorum  snporioros  de  Cliristo 
dixoruut,  Insanil.  d;vmonium  hab(M.sedu- 
cit  lurbam  :  ot  coi;itavci-unt  intcrrioore 
eum.  Quemadmodum  aulom  llubon  nile- 


.\  balui  ciipcic  Josc|»li  :  sic  Nicodciiin^  «'l 
iiliipii  liiini  Jndici  iiilcbaiiliir  (ihrisluiii  dc 
miiiiibns  criicic  Jiidiniinm. 

Iiilcrim.  siciil  Joscpli  ii  riiiliibiiH  veiidi- 
liis  csl  IsmacliliH;  sic  (ilirisliis  a  discipiilo 
Jiidicis  sicvissimis.  pro  lri;.'inla  iir^cnlcis  : 
(piciuiidmodnm  ctiiiin  Jo^cph  \  ciidiliis,  dii- 
cliis  c^l  in  .K^'\pluiii  :  ita  Jiidici  (ilirisliiin 
cni|)liim  iiio\  triididcrnnl  ^'cntilibns  iid  iii 
tcrricioiidiiin  :  cl  siciil  Iriilrcs  iiii.vcriiiil 
tiiuicam  Joscpli  iii  siin;^'iiiiic  li(i'di.  cl  iib 
cjiis  vcnditiunc  volucriinl   iiiiiniincs  vidc- 

\\  li  :  sic  (diidcinniili  Jndici.  pidcniincriiiil 
corpns  (Ihrisli  proprio  cruoic  |ici'ruiidi.  cl 
;ib  cjiis  inlcrrccliinic  Mdiicriinl  rcpiiliiii 
immnncs.  dicciiles  siinclis  A|)oslolis  :  \  nl 
lis  su|)ci'  nos  induoore  san<.Miiiicin  homiiiis 
hujiis.  Ilinc  (Ihristnm  sciscitiili  siinl  iii 
iisccnsiuiic  su;i  ^loiiosi  iin^'cli  :  (Jii.irc  rii- 
briim  osl  indiiincnlum  liiiim.  ct  \cslimcn- 
l;i  tii;i  siciit  c;ilcanlium  iii  luiciiliiri  '  Pia-- 
tcrca.  sicut  Juscpli  bis  vendilns  esl  :  ita  ct 
(Ihrislns  :  sciiicl  ;i  prodilorc.  dcindc  posl 
rosiirrcclionoin  suam  a  [)i'incipil)iis  siicci- 

(',  doiiiin  cl  scnioril)us.  qiii  pccuni;im  copio- 
sam  dodorunt  militibus  (Ihristum  rosurre- 
xisso  narranlibns,  ul  dicerent  corpus  ejus 
;i  discipulis  snis  rurto  sublatum.  ([uatc- 
iiiis  per  hoc  auferrent  Ghristum  de  cordi- 
bus  hominum.  atquo  perpetua?  Iraderont 
eum  oblivioni.  Postromo.  sicut  Jacob  in- 
cousolabilitor  llovit  rilium  suum:  sic  Pa- 
Iri  a^lerno  quasi  implacabiliter  dispiicnil 
interfeclio  Unigeniti  sni  ex  parle  odii, 
crudelitalis,  et  malitiositatis  occidentium 
oum.  Unde  porvonit  super  Juda>os  ira  Dei 

D  usquo  in  fincm.  et  finis  oorum  vastitas, 
et  usquo  in  finom  (Xirum  dosolatio  perse- 
vorat. 


Miiith. 

>«»i  u.r*. 


J  iiinn. 
>«iii,  .li. 


Acl.\.  2H. 


I».  i.xiii.  i. 


yjnllh. 
xvviii.     li, 
i:'.. 


I  Thess.  it. 
16. 
Dan.   IX, 

26,  ±~ 


T.  1. 


:m 


tNAHKAllO    l>    i.\y.    WWm    i.KNKSIS. 


AHT.    I.X.XXVII 


Ainici  Lis  iwwn 


ICI.l(:il)AriO    (.AIMIII.I    TIIICKSIUI    OCTAVl    :    KUDKM    TKMI'OltK    DKSCKNDK.NS   JIJDAS 

A    IU  ATHIIll  S    Sl  IS. 


1.\  islo  lapiliilo  (lcsiMil)itui-  },'(Mi('ralio  Ju-  A 
(lic,  (|uiu  n.\  ejus  propagiiK!  (llirislus 
liKMut  iiusciturus.  Eodfm  letnporc  descen- 
tlens  Judns  a  frntrihns  stiis,  (Uveftit  ml 
iHruia  Oditllniiiitnu,  id  cst  (lc  civitatc  iio- 
iiiine  Odolla  iialuiii,  vcl  civ(Mii  il)i<l(Mn,  hd- 
niinc  Iliruin.  UdVit  Lvru  :  l)i(Mliil  llclilici, 
quod  lilii  Jacol)  videiitcs  palrciii  suuin 
iiicousolubiliter  luiiKMituri,  ({uiu  crcdehal 
inoituuiii  Joscph,  cu'p(Miiiit  cssc  iiiolesti 
Judu*,  eo  quod  d(Mleril  coiisiliuiii  v(Midili- 
onis  Joscph,  idcirco  iXTcssil  ub  cis.  Isliid 
rcor  iuc(Mluin  uut  rabulosuin.  l'oliiiss(M  H 
(Miiin  sc  Judas  excusarc,  diceiido  :  Idcirco 
consuliii  ul  venderetur,  quia  vos  voluislis 
•  MiMi  occidere,  ideo  inaf^is  rci  estis  qiiaiii 
ego.  Viditque  ihi  filiani  hominis  Chana- 
ncei,  );orahn,lo  Sue.  Circu  hoc  scribit  Lyru  : 
Sue  non  est  noiiKMi  ii.xoiis  Juda',  scd  pa- 
tris  uxoris  illius.lliiic  aulein  diclo  coiilia- 
riaturquod  infra  in  istocapilulo  scripliiiii 
cst  :  Evolutis  inullis  diebus,  moiliia  csl 
Sue  uxor  Judte.  Et  accepta  uxore,  inyres- 
sus  est  ad  eam.  Qua'  concepit  et  peperit, 
etc,  suceessive  tres  filios,  ut  patet  in  lil-  G 
fera  quaj  plana  est.  Quo,  scilieet  tertio 
filio,  nato,  parere  iiltra  cessavit. 

Dedit  autem  Judas  primoyenito  suo  uxo- 
rem  nomine  Thamar.  Fuitque  Her,  pri- 
mogenitus  Judx,  nequam  in  conspectu 
Domini,  id  est,  abutons  vasculo  su«  u.\o- 
ris,  et  extra  iUud  scinen  fundens.  Quidain 
vero  assignat  causain  hujus  nequilia)  scu 
abusus,  quee  causa  videtur  apparentiam 
non  habere  :  quod  propter  foeditatem  ma- 
terige  probare  omitto.  .^Mdeo  aheo  occisus 
est,  id  est,  Deus  repente  occidit  hunc  ne-  D 
quam  pro  tanla  sua  neqiiitia  :  el  fecil  Deus 
hanc   ultioiKMU   per  angelum   vel   bonuin 


aiil  iiialum  ;  at(|uc  (iit  iii  Scholastica  hi- 
sloria  le^ilur)  iiiV(Milus  csl  inortuus  iii  le- 
cto  juxtu  uxoreiii.  (Jiio  cxiMnplo  l(Mi(Mi  di!- 
l)(Mit  immuiidi  e\  inolhrs.  Lnormitas  quo(]ue 
liujiis  1  riminis  iiidicibilis  palcl,  (jiiod  elsi 
c\sci  labililci'  fial  ( iim  m(M(!tri(M',  cxsccru- 
biliiis  laiiKMi  fil  (Mim  u.xorc;  ^ravius  ipio 
(jiicc^l  (piaiii  iialurulis  cuiii  propria  malrc 
concubitus,  iil  asseril  .\ugusliiius.  hi.rit 
rri/i)  Jndas  aii  Otian  filium  siimn  :  Irujre- 
ilcre  ad  ujoreni  fratris  tui,et  sociare  illi. 
Ordo  verboriim  pripposterus  csl  :  priino 
iMiiin  prii'(M'|)it  filio  suo  Dnun,  ul  illain  ac- 
cipcrcl  conjugem  ;  quo  fucto,  cognosciMel 
ipMim.  ('t  suscites  sernen  fratri  Ino,  id  est 
riliiim  gi};nas  ex  Tliamur,  qui  fralri  liio 
moiluo  udscribalur,  ct  ejus  filius  sit  lef^a- 
lis.  \'\\  hoc  cliciliir,  cssc  aliqua  observala 
at)  llcbiicis  aiilc  .Moysis  tempora,  (juie  ipsc 
dciiic(q)s  scripsil  in  legc.  VA  quieri  posset, 
a  qiio  istud  praeceptuin  accedendi  uxorem 
fratris  defuncti,  i)rimo  dalum  sit  cl  iiice- 
perit.  De  hoc  forsilaii  post  dicelur.  llle, 
scilicel  ^h\di\\,sciens  non  sihi  nasri  filios,  id 
esl,  quod  piimus  filius  quein  ex  Thamar 
proci'ear(;l,  non  sibi,  sed  defuncto  frutri 
suo  adscriberetur,  introiens  ad  uxoron 
fratris  sui,  semen  fundehat  in  terram,  id 
esl.  inulililer  et  innaturaliter  u.xorem  co- 
gnovit, sicul  de  fratre  cjus  pra)dictuin  est. 
Idcirco  perruHsit  enni  Doininns,  ctc,  id 
est  occidit,  quemadmodum  fratrcm  suum, 
Evolutis  aulem  tnullis  diehus,  morlna 
est  Sue  uxor  Judai.  Secundum  Lyrain,  in 
Hebra?o  habetur,  Mortua  est  filia  Sue  :  ex 
quo  inferl,  (|uod  Sue  fuit  nomen  patris 
uxoris  Judii'.  Kj^o  aulein  credo  llicronymo 
seepc  dicenti,nihil  se  mulasse  de  llebraica 
verilale.   Hebiu'i    vero    pcrfidi,   qui    post 


I..\AIIH\IIH    IN    t.AI'.     WWIII    i.l.MMS. 


Alll.    I.WWII 


W7 


l/;;/.\VX 

:tti. 

II  /<«•;/. \iii 
j~ 

1  ttfij.  \\n 
I. 
.l/ic/..i,i;. 


Jiiilic.  \i\ 
1. 


Judilli  X,  2 


(llirisli  liiiriiiii  ii<l\ iiiiiiiii.  \ rniiiiiiii  liiir 
rir  iii  loii^  alii|iiiliii  >  rm  i  ii|ii-riiiil  rnliiil 
i|UiM|iit<  tii-cidrr*-,  i|iiihl  iiMir  .liiilii>  liiiliin-ril 
nniiirii  iniiltiiiii  Minilr  noiiiini  piilris  siii. 
ilii  iil  |iiitrr  \iii'iilii>  mI  Siiii,  i'[  i|isa  lillii 
Siir.  i|iirniiiiliiioiliini  in  l.iitinn  iilii|nis  pii 
li'r  \oi'iiltii  Joiinnrs  anl  .larolnis.  rl  rilia 
rjiis  Joiiiiiia  aiil  Jaroli.i  I  inlr  i\  llalilii 
1'iiiilits  iiisiiiiiiil ,  i|noil  |iiilrr  iiMHis  Jiiilir 
ilirtiis  csl  Siia.  Ila,  si  llrliraica  \rriliis  Ita 
lirl,  .Mortiia  rsl  riliii  Siiir,  polrst  ilii  iiitrl 
li<;:i,  Morliia  rsl  Siir,  i|nii'  liiit  liliii  \iit 
noniiiir  Sttii.  Qni.  scilirrl  Jinlas.  fm.sf  ln- 
itiini  (|iio  iivorriii  siiaiii  ilrllr^criil,  ron- 
stttiifiDtif  iinrfifii,  iifiii-iiili'liiif  iiil  fiuisoi'1's 
oriiiin  siinriiiii,  i/isr  cf  llinis  o/iilio,  jd 
csl  paslor  «jrrjjis.  qni  rorlr  Ncnil  proJiida, 
nl  oviuni  siiaruiii  inlrrrssrl  loiisioni,  ac 
niorr  Innc  solilo  racrrrl  siiis  jiianilr  con- 
viviuni,  pronl  iu  libris  Hrjiuin  narralnr  ilr 
Nabal  rl  .Vbsalonr  :  (hlolliiuiifcs.  iil  rsl  ilr 
url)r  Odolla.  do  qua  in  primo  Uriiuin  li- 
bro  habrlnr,  .Xscrudil  David  ad  sprluiicaiii 
OdoUam  :  rl  .Micdiicas  ait,  Istpu'  ad  Odol- 
lani  vcnicl  fjloria  Israrl  :  ///  Tlinnvias,  id 
osl  ad  locuiu  circa  oppiduui  sic  vocalnui. 
dc  (|iu>  illiid  Jiidicuu)  (piidaui  oxponunl, 
l)('sc(Mulil  Sanison  iu  Thaniuatha. 

Xniitiafii iiuiiic  t'sf  ipsi  'rhuiiuir.  qiioil 
sot't'r  /////^s-.vidoliccl  Judas.cujus  lilios  ha- 
huit  uiarilos,  asccndcrtH  in  Thnninas  ad 
fondcndas  ovcs.pov  niauus  sorvorum  suo- 
n\m.  Qua',di'positis  vidiiifatis  vestibii.s.  Kx 
quo  vorho  porponditur,  quod  illis  lempo- 
rihus  viduio  porlahaul  spocialia  voslimon- 
la,  ulpolo  htuuilitaloin  simplicitatoinipio 
praMoudoiitia.  Hiuc  iiuoquo  lortur  do  Jii- 
dilh.  cpiod  oxuil  so  vostimontis  viduita- 
tis.  Multnm  orgo  corripiondye  sunt  viduiv 
chrisliana\  quae  curiose  aul  pompatico  vo- 
stiuntur.  Assiinipsit  thcrisfrnni.  id  est  al- 
bum  volameu.  seu  a>stivalem  ac  linoam 
vostem,  ct  niufato  habifu,  utpote  more'tii- 
culari  veste  assumpla,  sedit  in  bivio  iti- 
neris  quod  ducit  Thamnani ,  id  est  iu 
compito  seu  capite  duarum  viarum.  ubi 
viator  diligentius  debel  considerare  quo 
pergat  ;  eo  quod  crevisset  Sela,  videlicot 


II   vl  »r  f 


\  Iri  liiis  rilills  Jiidic  rrsidnilH.i/  cnin  nnn  ili  • 
rc/iisscf  iihirifiiiii.  rlr  lloc  rsl,  jdcirco  ila 
ornii\  il  sr.rl  liinqiiain  iiirrrlrix  sr  c.xposnil 
Jiidii'.  lioli  r\  libidinr.srd  drsidrrio  prolis 
liiiliriidii',(|nain  piiliiluil  sr  iiiiii  iidrpliintlii 
r\  lilio  Jiida>,  qiiia  Jiid.is  iiiiii  drdil  oi  fi- 
Ititiii  illiiiii  niariluni  :  idro  r\  Jiidii  inipni'- 
;;nari  oplavil  :  alipir  (nt  aliqiii  opinanliir) 
idcirco  poliiis  concu|>ivil  Ircnndaii  rx  Jii- 
da.ipiiii  c(i;^'iio\il  (Ihrislniii  r\  rjiis  srniinr 
iiiisriliitiini  :  sirqiir  aliqiiiililrr  r\ciisaliir 
hii'1'   riiiiiiiiit   dr    incotn.  siciil   dr   rilialtiis 

II  l.ol  diclitiii,  I ni/rcdiciisqiir  inl  rnin  Jlldas, 
iiif  :  lii miffi'  nir  nf  roniiii  trrii m  ,c\{' .  Kf  II- 
lii  diccnfc :  l'iitiar  qnod  ris,  si  dcdcns  iiii- 
hi  urrhiiboncni,  id  osl  pigiins  prrlii  (|no(l 
pro  coucubiln  |)romisisli.  .Xrrlia  ([uippc 
vociilnr  |)ars  prrlii  :  iiidr  diritnr  arrliiibo, 
ipiasi  arrlia  bona.rt  rsl  id  ipiod  daliir  post 
taxalioiiritt  ptrtii  loco  daiidi  :  sic(pir  Jit- 
das  dedit  ri  pto  piguorr  annnlum  rl  ar- 
iiiilliiiii.  scilicrl  auriuin  oriiamriiliiiii.  el 
bacilhlill  SUIIIU.  Ad  nninn  iijifnr  roifiini 
rinircitit  niulier  geminos.otc.  Misif  aufeni 

V.  .fiidas  ei  luvduni,  sicut  proinisil,  ^.(o/*  ^rt- 
sfoi'Cin  suuin,  olc.  (.)ui  qii u ni  noii  invenis- 
sct  eani,  olc.  reversus  est  ud  ./udu m ,  cli'. 
Aif  Jiidas  :  Ifabeaf  sibi,  id  esl,  pignus 
illud  leneat  sibi  pro  hirdo:  certe  tnenda- 
rii  arifiicre  nos  nou  jioferif,  elc.  Kx  hoc 
verbo  Thomas  coucludil,  quod  hominos  Tiiom.su- 
inlordnm   raciunt   sibi  conscientiam   uiii-  i"'"'^  ^"]' 

lcnt..   disl. 

joroui  ilo  culpa  miuori.  quam  graviori  :  3.i,q.i,art. 
(piemadmodum  Judas  de  mendacio.  quod 
non  osl  sompor  morlalo.  quam  do  lornica- 
tiouo  qiup  sompor  uiortalo  |)('ccatum  ost, 
I)  loquondo  do  oa  iormalitor.  Porro.  ut  roci- 
lal  Lyra.  iii  Hobrspo  habelur.  Habi^at  sibi,  ut 
uon  simus  despeclui  :  quod  sic  exponunt 
Hebrgei.  Sit  suum  quod  habet  de  meo,  nec 
amplius  illam  qujpras.ue  hoc  factum  meum 
divuigetur  ad  meam  confusionem. 

£cce  auteni  post  tres  menses  nuntiave- 
runt  Jiidce,  dicentes  :  Fornicata  est  Tha- 
niar,  etc.  Dixitque  Judas  :  Producite  eam 
uf  comburatur.  Evidentia  etenim  facti. 
probationem  majorem  non  exigit.Sed  quce- 
ri  potest.  undo  Judje  ista  auctoritas.  ut  oo 


:\HH  KNAUUATUt    IN    IIAI*.    WWIH    t.K.NKSIS.    —    AIM  .    L\.\.VVII 

julxiittf  tluita  !>it  iiii  uuuibuitiiiiluiii  ;  tU  vo  A  «iiiiu,  smi  fiiius  lequiioiulu  ijoccuvit.  Aliis 

jiibi-iitt),  iliiiii»it  sil.  Uuriius,  vi(l<*liii-  Jii-  Iuiiumi  u|i|mi'i't,   quiiil    uli^ululi'   lui|uiiiilu 

ilu'^  iiiju>t«i  jus^i^sr  ut  cuiiibuiiMiilui ,  i|uia  'lliiiinai  iiiaj,'i>.  |n'ii'a\il,  (|iii)iiiaiii  siiriilcr 

ailulli;i  iiuii  iiiHi  (■uiiiiiiisit.  .Niiii  ('iiiiii   [n*>  rDiiiiiiisil    iiu-i-sluiii,  ct  si   Juilus   sci\iss(?t 

luiiL  liabebal  iiiuriluiii :  cl  ilulu  i|iiimI  ailiil-  i|iiitil  iiuiiis  siiu  cxsisl(;ret,  iiuii  ucccssisscl 

lcriuiii    pcrpelrasset,    iiuii   tuiiicii   ul»    liuc  cuiiiilciii,  iiiuli!  iici-   puslcu  cuiii  cu{<iiu\il, 

cuuibuii,  scij  lcviuii   iiiuilc  |tiiiiiii  |)ruiiic-  scil  iii^c  Duviil  uxuri^s   suus  ub  Absuluii  cu-  ii //'</. ^m, 

luit.  Aii  islud  (ut  llubbi  l'uuliis  ciiuiiul)  ;,'iiitus. 

iiuiiluiii  llcbi-aii  sulis  lutiuiiubililci-  (licuiil,  InslanU-  autein  partu,  ujtjjitrucrunf  f/c- 

(luud  Jmlas  liiil  illu  iii  lucu  (|iia>i  priiK-cps  uii/ii  in  ufcro  cjus,'n\  csl,(luu  rdiis  iiiviMili 

cl  jinlcx,  ct  nuutl  cx  orc  (;jus  licbaiil  jiidi-  suiil  iii  ulcru  Tliuiiiur  ;  ut(/uc  in  ij>su  c//'u- 

ciu,  utciuc  iii  islu  iic;;uliu  judicuvil  iiuii  se-  sionc,  id  «^sl  «{^ressiuno,  infantiuni,  unus 
ciliiduiii    lc;^cs  juiii  dulus,  scd  jlixlu  smilii   It  innlulil   inunum,  in   i/ua  iihslclri.r  lii/ucH 

|)i-u|)riuiii  ui-bilriuiii.  INisset  (|uui|iic  dici,  it)ccinuni,'u\  esl  riibcuiii  liliiiii,  ul  |)('i-  liuc 

(|uud  Judus  dicilur  id  lecisse,  quud  u  jii-  discci-iiei-clui-,quis  iiiler  duus  giriiiellus  vul- 

dice  luci  illius  ficri  prucuruvit  ;  S(-i-i|)liiru  d(?  cuiisiiiiilcs,  iiriiiiugeiiiliis  cssel,  f/Zrr-y/.s  .- 

vcru  ciirsurie   i-crcil   islaiii    liislui-iuiii.   .\l  Islc  ci/rcilidur  jiriur,   liuc   esl,    ubsleliix 

vcru  L\ru  i-crert,(|uud  licbra;i  diciiiil  liuiic  u-sliiiiuvil  qiiud  sic  lieri   solcl.   Illo  vcro 

Tliuiiiur  luisse  riliuiii   .Mclcliisedech   regis  rctrahcnle    niarium    siiiiul    cuin    cucciiiu, 

ac  sucerdolis,quuiiiuin  liliu  sucerdutis  lur-  ci/rcssus  cst  allcr,   inaiiuin  suuiii    pruleii- 

iiicaus  sive  adultcrans,  crut  cuiiiluirenda  :  dcns,  aliiiinqiie  nuscendu  prajcedens.  J)i- 

qiiod  dictuin  leprubut  l^yru,eu  quud  Jiidus  .cili/uc  inutier,'n\  esl  inuler  inranliiluriiiii, 

dixil  ud  Tliainar,  Mslu  vidiiu  iii  duinu  [)u-  udiiiiruns  de  hac  qiiasi  coiiUMiliunc  inrun- 

liis  tui :  .Mclcliiscdech  uuhMii  inurluiis  ruil  tuiii,ul  in  (jlussu  expunilur  :  Quarc  itirisu 
lcinpurc  illu.  Scd  quidquid  sil  de  V(M-ilule  (\  csl  pro/der  te  taaceria  ?  id  esl,  ob  quuin 

dicli   illius,   reprubatiu  isla    inririnu  esl.  cuusuin  fralcr  luus  qui  priniu  exlendiMul 

Nain  dicitur  aliquis  esse  et  hubilurc  iii  do-  maiiuni,  rupil  ineinbranulain  sive  pellicu- 

ino  palris  sui.palre  defuucto.  Dicil  quoqiie  luin,quu  inransin  inalrice  invoivilur.qua- 

i.,yi-a,  quod  Thamur  cummisil   udullciiiim  si  palcruciens  tibi  viain,  ul    lii  piimiis  ex- 

ciim  Juda  :  (jiiud  iiun   vidclur,   qiiuniam  ires  uc  nascereris  ^  Aller  (piipix;   maniim 

iiuiiduiii  crat  malrimuiiialiler  juncla  Selaj  suam  exlendendo,  rupit  pclliculam  illam, 

filio  Judifi,  quamvis  debebal  eum   accipo  quae  in  parlu  dividilur,  soletque  infanlein 

re,  et  forte  sponsalia  ei-anl  inter  Selain  et  sequi :  iino  si  post  egressum  pueri  maneat 

Thamar  contracta.  iiinc  alii  dicunl,  (|ii()(l  iii  utero  matris,  mater  ipsa  non  diu  vivit 

Judas  peccavit  adjudicando  lianc  Thamai-  iiiraiite  egresso.  El  ob  hanc  causam  voca- 

morli,  quia  non  ineruit  hoc.  ///   ipsa  Thamar  euta,  videlicet   pucrum 
QuiC  quum  duveretur  ad  poenam,  misit  D  primo  natuin,  Pharcs,  quod  inlcrpietalur 

ad  socerum  suum,  dicens  :  De  viro  cujus  divisio,  ob  hoc  quod  propter  euin    divi- 

hiec  sunt,  concepi,  etc  Qui  aynitis  mune-  sa  fuit  pellicula  illa  a  fralre  suo.  Postea 

ribus  ait  :  Justior  me  est,  quia  non  tradi-  egressus  est  frater  ejus,  in  cujus  manu 

di  eam  Selce  filio  meo,  etc.  Ex  hoc  proba-  erat  coccinum,  qui  exivit  cum  filo  illo, 

tur,  quod   nondiim   fuil  sociata  coiijiigio  (pietnappellavit  Zaram,{\\x(idi'\\\\ii\'\)ve['A\wv 

Selse.  Deniquc,  quainvis  Judas  loculus  sil,  orioiis,  et  ila  vocatus  esl,  quia  piiinus  coe- 

Juslior  ine  est,  ambj  lainen  peccaverunl  peral  apparere,  inanum   exlendeiulo;   vel 

mortaliter  in  hoc  facto.  Quod  si  qucera-  quodam  futurorum  pra3sagio,  quoniam  mul- 

tur  quis  eorum  magis  peccarit,  respondel  li  prtBcIaii  el  justi  ex  eo  sunt  nali,  proul 

Hieronymus  :  Comparalione  Judae,  Thainar  piiino  libro  l^aralipomenon  scribilur.  Qui-  i/'a;.ii,G. 

minus  male  fecit,  quia  non  vaga  lurpilu-  dam  dicil,  (luod  Zara  interprclalur  reful- 


i\\iii\\iiii  iN  (  \iv    \\\i\  i.iM.Ms.  \iri     iwwiii  '.\HU 

m 

^:(<iiliii,  <'i    )|ii(ii|   ilicliis   mI    /.iiiii.    |ii'<)pti-t    \  iiii' :  l,lii;i'i  iiiii  i|ii,iiiil<i  isla  ficri  |M)liici'uiit, 

n<riil^iMiliain  i-oii-iiii  iii  rjiis  iii.iiiii  li^'.'ili;  Si  i-iiiiii   |t<)sl    iii^i-cssiiiii  Josf|ili    in   .K^y- 

M>i|    |ii  iiii    iiiici  |)ii<liiti<i  <<t    laliii   iiiiiiiinis  |iliiiii.  i|nitiii<iilo  inri.i  vif;iiili  ilnos  aiiiioH 

liniiis  i'sl  aplioi .  (|iiaiii  i'l  sanrliis  assi^nal  lifii    |i<tlii('riiiil ,    iil    <•!    filii    linl.i-    ficn-iil 

lli<<t()nMniis  laiila'  a'lalis,  (|iiiii|  oiiiin-s   |iossriil  (litccrc 

(liica    lia'i'   i|iia't  itiii'.  i|tiai<-   <-l    i|ii.ililci  (■oiijti^'cs  !  iiisi  roilc  ilicalnr,  i|iio)l  Sci  i|ilii- 

(■oiilif;il.  (|iiiiil  illi<  <|ni   iitaitiitit   |iiinioc\  taNclil  pcr  i'('ca|iilii!.-ilioiictn  itilcllif^i  li:f'c 

posiiil.  catn   r(<li'a\il    cl   iilliittu   iialiis  cst.  I  tci  i   iitc(<piss(<  pcr  aliipios  atiiios  aiilc  Jo 

.Vil  (pioil  ai  Itilrot'  i'cspoii(lcn<liint,  (piod  Mco  scpli    \  (<ii(lilioiictii.    .Niliilo   iitiitiis    tnrrilo 

sic  inodcranlc  ac  iinpcranl(<  id  accidil.  ad  (pia<t'ilnr,  ipiol  atinorniti  poliiil  cssc  Jiidas 

pradi^Miiaiidiini   (piod  Ak^  IMiarcs  C.liiisius  ipiailns  filiiis  Jacolt.si  Joscpli  scdcciin  aii- 

rncial    ii.-isciliii-iis.    Ilciii(pi(<   ad   dcsi^nian-  itoiiiiii  csl   vcndiliis.  ipiiiin  cl   ipsc  itnhcii 
diiiii.  (ptod  iti  (llirislo  priiiii  suiil  facli  no-  W  pi  iiito^'ciiiliis  Jacoli  vi\   sc.x  aiiiiis  pi-a'c('- 

vissiini.  (<l    novissiini   priiiti  :  (piia  Jii(la<i  dcrc   |)oliiil    rratrcin  sniitii  Josc|ili  a'lulc. 

ipii  (<ranl    pi'itii.    racli    siiiil    c\ca<cali.   cl  Dirricilc    crj^o    (!sl    vidcrc.   (pialilcr    inlcr 

gcnlilcs  siiiit  iii  (llirislo  illniniiiali.  aniios   illos    ricri    politcriiiit   ointiia.   ipi.i' 

l\>slrtMiio.  circa  capiliilntn   isliid  iiioncI  narianliir  liic  dc  Juda  i-l   filiis  cjiis  ac  tiii- 

l)(>alus    .Viiijusliiiiis   (pia'slioiiciii   iioii   par-  rii.  iiisi  rorlc  ci'(<d;iiiiiis  Jiidani  iiicidissc  in 

vatn.  (jiialilcr  sciliccl  iii  lciiiporc  illo  hrc-  aiuorcni  (<jus,  (piaiii  dii.xil  u.xorcni,  slaliiii 

vi,  \  idcliccM  vii,Miili  (liiobus  aunis.  aiil  cii-  (luuui  adolcscere  cnppit.  nondiitit  vondilo 

cil('i'.(]uibiis  Jacob  luausil  iu  lcna  (Ihanaaii  Joscpli.  Ibcc  Aujjusliuiis.  Siiiiililcr  (puxpic 

posl  Joscjih  vcudiliouciu,  poliiciuul  oinnia  dicenduui   ^V^  priiuis  duohus   liliis  Jiidaj, 

ha»e  narrala   iuipleri.  ulpole  (juod  Judas  (]uo(l  slaliiuinadolesceuliasuasinl  uxorali. 
accepil   uxoreiu.  i;(<nuil(pie  ex  (\i  Ires  li-  Poslreiuo.  peusemus  in  pr;riu(luclis  oc- 

lios.  (]uoruui  s(Miiori  coujiiii(Mii  dedit.  illo- C  culta  Judicia  Dci.  et  rilioruiu  Juda<  viletnr 

que  niorluo  (<i(l(Mu   coujui^i    jiliuiu   suuui  ue^piitiii.  wi'  aliquis  conrormetnr  malitiae 

filiuui  (iedit  marilum  :  quo  ilem  defuucto.  (hiau.  (pii    maluit    fuudere  semeu  iii   ler- 

commisil  nurui  siuv  ul  iu  doiuo  patris  siii  raiii.  duclus  iuvidia.  indignalioneque  pes- 

vidua  permaneret,  quousqiie  cresceret  ju-  sima,  quam  suscitare  semen  fratri  suo  dc- 

nior  filius  suus,  qni  el   iuterim  crevit   iu  fuuclo  :  per  quem  (^uan  designantur  qui 

lantum.  quod  ad  conjugii   coutractioncm  aliis  prodesse  uon  volunl.  etiain  quando 

fuit  idoncus.  I)e  hoc  Auguslinus  sic  loqui-  absque  proprio  detrimenlo  hoc  possunl. 


ARTICULUS    LXXXVIII 


KXPOSITIO    CAPITULl   TRICKSLMI   NO.M    :    IGITLR    JOSEPH   DUCTUS   EST   LN     EGYPTU.M. 


H(^(^  capitulo  (lescribuntnv  virtutes  Jo- D  per  providentiam  specialemet  directionem 

sepli  patriarcha<.  el  quanta  pro  justi-  piissimam:  ct  cratvlr  >'/)  c/awtis  prosperc 

tia  loleravit.  quam  graliose  quoque  ac  dul-  (u/cns,  etc.  (.)uomodo  verum  est  hoc.quum 

citer  fuil  Deus  cum  eo  in  adversis.Rediens  fuerit    adolescens  sedecini  aut  decem  et 

itaque  Moyses  ad  inchoalam  de  Jcscph  hi-  septem  annorum,  et  tanta  adversa  incur- 

storiam.  ail  :  Igitnr  Joscph  ductus  cst  in  rerit  ?  Et  respondendum.   quod  paulalim 

yEgyptuvi.QXc.  Fidtque Dominus  cum  co,  crevit   in  virum   sapientia?  ac  virtutum  : 


:MN)                         K>.vnRvri(>  i>  i:vi"    \\\i\  (;k^ksis.         vni.  i.wwiii 

lliiu   tl    iii    mlnlr>>triiliii    MIH    \  ii     lilll,  lioii  \(iiiii.  I'i  uhaltilf  csl,  (|ll(i(l  |)l  iliio  |hi    \(||)U 

curiiUNf  fl    u-idU-,    srd    piDhilalc    iiKtiiim,  d    sijiiia    lialtiiil    sc    lilaiidc   piocacilcniuc 

ei>ii!«laiitia  mciilis,  aUjiic  piiidciilia.  Poin»  ad  .litM-pli.  niiiiiii(|iic  \idcicl  ^c  pci    lalia 

advtMsa  nua'  iiiL-uiiit,  noii  c.\  impiiidciilia  iioii  soiliii  iiilciiliiiii.laiidciii  coiiciipisccii- 

ac   dcfccluosilalc    propria    iiicidil,    ^cd   cl  liis  vicla,  dixil  a|)crlc,  Doiiiii  incciiiii.  (Jni 

H„m  VI. I    i()sa  coopcialu  suiil  ci  lii  hoiiiiiii,  ali|(ic  lii  nii/inKiinnn  nci/tiicsiciis  itjici-i  iir/afii),  ili- 

•*'•              maviliium    plo>[)crilalcm.  Kllll   (pio(pic    ili  .ril  inl  cain  :  Kni'  dinnliius  nwiis.oniiiihiis 

cuiudis   [)ms[)cn'  a^iMis,  qiiaiiliim  ad  uiii-  niihi  Irnilifis.ij/nurnl  ijniil  liiihcnl  iiidinnn 

niu^  suu'  sululcm,  quuj  siimmu  |)ros|)ciilas  sna,  id  c->l,  iioii  scil  oiiinia  illa  disliiiclc, 

est;   ft   qiiunliiin   ad    lciii|)(traliiim   rcriiin  ncc  ciirul,  iicc  advcilil  liiijiisiii()(li,si;d  coni- 

doinini   sui    ^Mih»^  nalioncin,    in    omniliiis  misil  oiniiiu  inilii.  Indc  uiilc  lucc  vcrhu  uil 

[irospcrc  c^mI.  Qni,  domiiius  siiiis,  oiilintr  <,{\\nUUii,\rr  i/niili/inint  nliml  niirrrnl.ni- 

niirrial    Ihnninuin  cs.sr  cuin  Josc|)li  :  lioc  H  si  /nincni  i/Ui)  rcsrchnlnr,  id  cst  [)roj)riiim 

enini  considciavit  c.\  actibiis  viiliiosis  cl  ciliiiin  ac  ()oliiiii,(|iiia  iiisiiiiiav  it  dis|)ciisa- 

[)rudciilissiniis  vcrhis  ac  |)ros[»cris  i[)siiis  lori  siio,  vidcliccl  Josc[)h,  qiiid  viilhil  muii- 

Joscph  o[)crihus,  ahpic  iil  tucluin  csl  c.\  ducarc  ac  hihcrc.  Vcriimlamcii  islu!  suiil 

vcrhis  llicronymi,  qiiia  :K}^y[)liiis  illc  coii-  liy()crl)olica'  lociilioiics,  iii  ((uihiis  ali({iii(l 

sidcravil  sc  siihito  inrri}.'idutiiin  u  Dco,  <m)  diciliir  sinc  mciiducio  [icr  (!\ccssum,iil  iiiu- 

quod  dccrt^vil  ahiili  Josc()li  ^cloninia  f/ua-  i^mimU)  rci  clariiis  c,\[)riinalur.  Acc  i/uid- 

i/cierct  ipse  Josc[>h,  nh  cd  dirit/i  in  niunu  i/uuni  csl  iii  doiiio  cjiis,  i/uod  nnii  in  mca 

iltius,  flc,  id  -est    virliilc    cl    o(>crati()Uc  sil  j)olcstatc,vcl  non  l/-adidcrit  lui/ii  &([  i^n- 

Dei  ad  pros[)criiiii  liiicin  tcndeic  ac  mo-  bcriiundnm,  noii  ud  ()ossidcndiini  :  cx  quo 

veri.  A  </mo,  domino  suo  .Kf,'yplio,  ips(^  Jo-  vidcliir,  ((iiod  ,Kj;y()liiis  illc  cliaiii  },Mihcr- 

seph  jn-a']H)silus  umnihus,  cctcris  t(ui  dc  iiulioiicin  sol^olis  suu'  comiiiiscril  Jos(!pli  ; 

familia  :K<;y[)lii  crant,  cl  tcmporulihiis  rc-  C  jira-lcr  lc  i/iuv  iu:orcjus  cs.  Qnoinodo  cri/o 

hus  ejusdcin, ///i"'A'/-//r</>r<^  crcditnni  sihi  do-  jtossuin  lior  inaluin,  vldcliccl  udiillcriiim, 

mum,\i\  est  doinesticos  et  ea  quaeeiunt  iii  fnccrc,  ct  jtcccarc  in  Deum,  vel  ut  alii  lc- 

domo,  ct  universa  i/uie  ci  tradita  fucrant  gmit.  Iii  domiiiiim  rncum?  id  est,  tam  vc- 

ad  custodiciidum,  (lis()cnsaiidiiin.  scii  cro-  iiim  Dcmii  dominiim  univcrsorum,  qiiani 

gandiim.   lienedijcitquc    Doininns    doniui  viriim   liiiiin  qiii  csl   dominiis  mcus  tcm- 

^i^ijl/ptii  jn-ojilcr  Joscjih ,  id  csl  i()si  ;Kgy-  [torulis.  olfciidcrc.  (jiiamvis  aiilcm  adiillc- 

ptio.  pcrlincntibiisqiic  ad  domiiin   i()siiis.  riiim  sil  dir(;clc  (leccaliiin  in  proximiim, 

in  tcinporulihiis,  duiido,  conscrvando,  ct  ciii  iiifcrt  hcsioncm  seii  nocumciiUirn,  csl 

mulliplicando  ea  lEgyptio  proplcr  Joscph,  lamcii  cliain  pcccalurn  iii  Dcum,  iii  qiiaii- 

sicut   hcncdixit   domui  Labaii  [)rop!cr  Ju-  timi  csl  contra  pra^ccptum  illius. //MyM.srr- 

cob,   ut  scilicct  ille  i'Egy()tius  esset  magis  modi  verhis  jjer  singulos  dics  loquehatur, 

gratiosus  et  favorabilis  ipsi  Josc()li.  D  ct  inulier  molcsla  crat  ndolcsrcnli ,  qnia 

Erat  autein  Joscjih  /mUhrn  faric,  cl  dr-  miilici'  nilchatiir  Joscph  ad  Jibidiiicm  (iro- 

rorus  adspccln.  In  qiiibiis  vcrbis  tangitiir  vocuic,et  ipsc  ccoiilraiio  horlabaliir  illam 

duplcx  piilcliritiido  Josc()h  :  iina  cor[)oi'a-  ad  pudiciliam,fidcmquc  coiijugalcm;  c/ /7- 

lis,  qu8P  prwcipuc  attcnditur  cl  ai)[)arct  in  le  recusahat  stuprum,  hoc  esl  adulterium. 

facie  ;  alia  inoralis,  qu;e  iii  composilionc  Accidil  autem  rjuadam  die,  ut  intraret 

apparatus   et  facetia   morum    actuum((uc  Joseph  domum,et  operis  quidpinm  ahsquc 

consistit.  Post  multos  itaque  dics  injccit  arhitris  faccrcl,  id  est  solus  nullo  praesen- 

domina  sua  oculos  in  Joseph,  id  est,  cu-  tc,  seu  absque  lestibus  qui  indicare  pos- 

riose  ct  libidinose  eum  adspexit,  quaiido  sent  et  protestari  quid  accidisset  :  ex  quo 

jam  fuit  virilis  setatis,  hoc  esl  viginti  an-  conjicitur,  quod  Joseph  sciens  improbain 

norum  aut  amplius  ;  et  ait  :  Dormi  mc-  consuctudinem  dominep  su8D,assumpsit  as- 


KNMiiiMKi  iN  (..vr.   \\\i\  i.i;m:his. 


Altl.    I.XWMII 


391 


sidiif  iili(|ii()s  Ncriiiii  iiiitiiinli)  (-1  i-\i'tiiii|ii  \ 
ac  (>|>(>niii<li).  III'  illa  ainlcrcl  Nilii  iiiliniiisiii 
|)l'(>|)(ill(<l'(' ;  i7  illii.  ii/i/n-ffirti.s<i  Ituiniii  iw- 
sliincnti  fjiis,  1(1  (<sl  oni  scii  riiiihiia,  ncI 
(iit  ait  Aiidrcas  (^xposiloi-)  (-oiiiiliiis  pallii 
scii  iiiaiilclli,  iliicrrl  :  Dmini  nininn.  IJni 
rrlirlo  in  nninii  r/ns  /inlliii,  fiii/if ,  rf  ri/rrs 
.'iii.s  ('.\7 /r»/'(j,s'.  Ilclci  I  J(>sc|)lliis,  ilic  illii  liiis 
s(>  |)raH'i|)iiaiii  solciiiiiialciii  .K^\|>liis.  iii 
(|na  oiniics  ad  lcinpla  (-oiiNciicraiil  iilulo 
inin.nil  (|ii)i' cliain  rciniiia'  liiiii- vcnciiinl : 
scil  rciiiiiia  isla  pcisiiasil  \  iro  sno  sc  cssc 
inririnatn,  (|iialcniis  soliliidincin.  opporlii  It 
nilatciiKpic  captai-cl  allicicndi  .loscpli  ini 
snmn  consciisiini.O«niiiitpic  sola  cssol  ciini 
co.  t'a»pil  blandiri  ac  dcpi-cciiri  cjns  con- 
cnhiliiin.  adjicicns  iniiias,  vidcliccl  (piod 
ciiin  acciisarcl  jipiid  iiiariliun,  si  sihi  iioii 
conscnlircl.  0"'iiiitpic  castissiinns  Joscph 
non  rioclcroliir.  illii  iipprcliciidil  cnni  ciini 
pallio.nl  \cl  sic  trahcrct  eiiiii  iid  sliiprnni: 
ipse  vero  iralns  c.xcussil  sc.  QuunKjue  vi- 
(fi.sscl  nii/lirr  iii  nuinihus  siiis  vc.slc)n,?.c'\- 
licct  pailiuni,  rt  sr  cssr  contcniptain  /.o\o 
juslissiino,  quia  ut  lalis,  crat  prorsus  cou-  C 
tcinptihilis,  vocavit  ad  se  homitws  domus 
,s'/^(r  .•  fortc  ciiiin  aliipii  do  raniilia  oranl  iii 
donio,  ct  alii  cito  rodieruut  i\c  lauo:  ct  ait 
ad  cos  :  En  introdu.vit  virum  Jlchrwum  iit 
illiidcrct  nohis,  olc,  id  est.  maritus  inous 
adtlu.xit  istuui  Josoph,  qui  conatus  ost  tlo- 
luiuuiu  suuiu  luaxiiuo  inhouorare.  violaii- 
do  ct  oppriiuoudo  me  coujufjciu  ojus,  por 
hoc  quod  nou  solum  mihi.  sed  et  viro  meo 
ac  soholi  nostnc  ac  cunctis  ad  uos  porti- 
noutihus  rocissot  illusiouom  atquo  oppro- 
hrium.  In  arijumcntuni  cri/o  fidci,  ot  iu  D 
sifinum  ot  in  probatiouom  susp  accusalio- 
uis,  quod  vera  essef  et  fido  digua  :  argu- 
montum  quippe  ost  ratio  roi  (lul)ia>  facieus 
fidem  ;  rcfcnfiini  palliuni  ostcndit  marito 
revertenti  domum ,  ct  ait  :  Ingrcssus  cst  ad 
mc  servu^  Hebrwus  quem  adduxisti,  uf 
illudcrcf  mihi  :  quasi  dicat,  Ingratus  cst 
tibi  cl  pra^sumptuosissime  egit.  El  recte, 
illicilus  adultorinusquo  coitus,  sou  con- 
cupiscontia  pricdoniinans.  vocatur  illusio, 
quia  por  oum  ralio  ponitus  suporatur,  ot 


llitlini    Im'nIiiiIiIci    a|.'il.  iii-  confilHiVfi  (^l  <l(«- 
risivo. 

Ilis  iinditis  doniinns.rf  niniiiiin  crrdii- 
liis  rrrhis  rnn/niiis,  irnfiis  rst  vnldr.  ^)\\',v 
ri  polcst.an  Joscpli  so  cxciisnvit,  cl  piilaiil 
(piidaiii  (piod  iion,  iic  doiiiinani  siiaiii  Ar 
liDiicsliiic.   dilliuiiarcipic    liii|)ilcr    vidcrc 
Itii     N 11  tiiiiliiiiiiii.   qtiiii    iti    li'\lii   iMhcliii'. 
tpiod  \ir  fiiil  niiiiitiiii  cicdiiiiis  vcrhis  siiic 
iixoris,  vidctnr  (piod  Joscpli  inodcstc  ac  dc 
(•ciilcr  sc  c\(-ii>a\il   sallcin  scoisiiiii  apiid 
doiiiiiiiiiii  stiiiin,  aiit  cliaiii  coiiiiii  pra^scii 
lihiis  ad  lollcndiiin  scandaliini  o.\  parlo  sni 
iiiiii  iiisliiiis.  Joscphns  lainoii  taii^'il,  ipiod 
cansain  stiaiii  Dco  coinniisit.  iictpio  ad  sa- 
lisfactioiiciii.  n('(pio  ad  iiilo};r<im  factoriiin 
inanifcstationcni  coiivorsus  osl,  scd  iicccs- 
silalcin   ol   viiiciila   tacitus  ac  inansuctus 
siistinnit.  Tradiditi/uc  Jo.scph  in  carcerevi , 
nhi    rincli   rcf/is   custodichanfnr,    hoc    osl 
(pii  peccaverunl  iii  rogem,ut  roi  laesa;  ma- 
jostatis  :  (lui  carcer  erat  (iit  fertur)  into- 
lorahilior  carcorihiis  coleris  :  cf  craf  ihi 
clausus. 

Fiiit  autem  Dominus  cum  Joscph .\)ov(\'\- 
nus  onim  consolatur  eos  tpii  pioplor  justi- 
tiam  affligunlur,  nec  permitlit  homiuem  i  Cor.  x, 
ullra  viros  tenlari,  sed  facit  cum  tentatio-  '^" 
uc  provontum.  ot  sporautos  in  se  refocil- 
lal  :  ot  quoniam  sauctiis  Joscph  castitalis 
auiore  ac  Dei  intuitii  carnalcs  contempsit 
dolicias,  quas  tam  ahundanter  poterat  ha- 
bere  ad  libitum.  moruit  consolalionum  af- 
fluontiam  divinaruni.  El  misertus  illius 
in  tantis  advorsitatibus.  diffamiis,  irrisio- 
niiuis.  dojoclionihus.  calonalionihus.  seu 
coinpoditiouihus,  quas  iuuocentissime  te- 
ner  et  virgineus  juvenis  toleravit,  dedit 
ei  gratiam  in  conspectu  principis  carceris. 
Fecif  enim  ipsumJoseph  suaprobitate.vo- 
recundia,  morigerationo,  accoptum  prin- 
cipi  carceris,  monlomquo  principis  illius 
iucliuavit  ad  eompatieudum  ac  diligendum 
Joseph,  ita  quod  credidit  eum  (ut  aesfimo) 
inuocentem  :  et  forsan  jam  aute  noverat 
eum.  quia  famosus  erat  et  omnibus  ante 
carus:  fueruutquo  ejus  prudenfia  et  boni- 
tas  divulgafse,  quia  tam  diu  rexit  domuni 


:m 


KNAHUVIKI    l>    I  \l'.    \\\l\    (iKNKSIS.    —    AHI 


A\\l\ 


|u-iiu'i|)i<>  iiiililuiii  IMiitrauiii^.  A(t|iMt  (iil  as- 
si^ril  Jo>i'[tliiis)  Mihtraxit  villi-iila  a  Ji»sc|tli 
i'Ustos  i'are»i-iti,  Juliuiis  (miii  nu^lioii  vosci 
cilKt,  (luaiii  viiutis  coiiHM^Irhat.  (jiti,  |n  iii- 

crps   caiCfris,   hniliilit  in  mnnu,  ii|  rsl  ill 

ili>pusitioue  ct  luiiiistratioiM'  <7/«'/<v  Jos(^|>li, 
uiiityersoH  vinctuH  iii  carcrre  illo  ;  cl  iiniil- 
ifuiil  fichiit  iii  carcci'(%  suh  ijjno  erut.  Net- 
tiuct-rut  uli(/uiil,rUfirtiH  ei  rreditis,  ii|  (!Sl, 
priiiccpscarctMis  iioii  iii(|uisivit  ucc  scivil 
(|iiiil  a^'ci('lur  iii  carc('i-(!  circa  viiiclos, (|uo 
uiuiii  tMiiiiia  illa  ('oiiiiiiis(M'al  ipsi  Joscpli 
plciiissiiiic,  c<'rlus  dc  lidclilah;  ipsiiis;  sic 
(pi(;  Joscpli  viiiclis  illis  (lili>;('iilci-  cl  pi(; 
s(*rvivil,  ciiikIo  di;  uiio  a<l  aliuiii,  cl  iic- 
cessuria  apportaudo  ;  siccpio  vidcliir  (|Uod 
priiiccps  caic(iris  aiiiovit  a  pcdilms  Josc()li 
rcrramcula,  (|uil)us  aiilca  crHl  lijialus  :  dc 


A  (piihiis  caulaiiiiis   iii   iSaliiiu,   lliiiiiiliavt!' /'«.  (.iv,  ih. 
Miiil   III  i'uiiipcdil)us  pcdcs  cjiis;  iil  ('X|)<;- 
dilc  li'ausii-<'l  dc  iiiiu  ad  aliiiiii. 

l'i'a<l<M-<'a,si  <|ua'ialur,<-iii-  piissiiiiiis  l)<',us 
p<M'uiisit  iuu<)cciil<'Ui  Jos<'pli  lul  cl  laiita 
susliu<*rc  a<lv<'i-sa  :  n^spuiidciidiiin,  i|iiud 
i<l(;u,  (|iiia  vol<'l)at  <'iiiu  l<Mup<)i'<'  pi'a'Oi'<li- 
iiato  sut)liiuai'<'  a<l  iiiaxiina  :  i<l<-ii-<-<)  priiiiu 
i^xcrcilavil  (-iiin  adv<;rsis,  iil  iii  illis  cX  p<'r 
illa  a<-<|uit-<'i'<-t  ^M-atiaiu  a<'  virliilcs,  [xm-  cpias 
ui<'i-<M-<itiii- <'<)usci'vai'i  a  l)<'U  iii  allis  ac  |)i'()- 
sp<'i'is,  iic  <ad<'i<'l  <-l  p<-i-ii<'l  iii  illis  :  <'t  si- 

li  iiiili  iiiudu  <'ad<'iii(|iic  laliuiu;  <;x(M'citavit 
saiK-tiiiii  David  p<M-  Saiil,  aul<'(|iiaiii  pio- 
iiiovil  euiii  ad  i'c<;uiiiii.  Nou  (;uiiu  esl  liiiis 
sapi<'iilia'  Dci,  ct  pruv  id(;iilia  (;jus  iiiiiv(;i'- 
sa  coiiiplcclitiir.  at(|iic  iiiriiiiiu;  pei'i'c(;lio- 
iiis  coiisislil. 


AKTICLLLS   LWXIX 


|)K    SlMHrrLALl    lltJUS    CAITILIJ     riUCK.sl.Vll     .NU.M     SK.NSL. 


\latth.\i\ 
li 


OrK.MAD.MODlM  Joscph  cx  tcrra  pro- 
Miissiuiiis  iii  ;E|4:\ptuiu  [)orductus  est 
al)  Isuiaclitis  iicfjotiaturihus  ;  sic  Christus, 
Syuagoga  rclicta.pcr  Apustoloniin  [)i-icdi(-a- 
tioiiciu  ad  gculilcs  in  iiiiivcrsiiiii  iniindiiin 
portatus  esl  :  et  siciit  1'nliphai'  cnnnciiiis 
emil  Josoph;  sic  gentos  castse  effecta^,se([ne 
pi-o[)lcr  regnum  Dei  caslrantes,  Doiniunni 
Salvatorem  emerunt,  proprinm  intellectuni 
ii6'o;-.x,3.  in  captivitatem  rodif.^ondu  in  obso([ninin 
Chrisli.hoc  ost  snpornaluialihns  fidoi  vcri- 
tatibus  sincere  credeudo,  ad  ohodiondnin 
divinis  prseceplis.  Kmeiunt  ita([uo  Filinm 
Dei  fidei  sancta>  comniercio  et  ohodienlife 
nnmmo.  seque  ipsos  ahnegando,  ut  lucri- 
facerent  Chrislum.  Emornnt  oum  creden- 
do.  orando  el  supoiando  se  ipsos,  de  ([ua 
emptione  ipse  in  Apocalypsi  festatnr:  Sna- 
deo  tibi  emero  aurum  ignitum.  probatnrn, 
ut  locuples  fias.  Et  Isaias  :  Emite,  inc[nil, 
absque  argento,  et  ahsqne  ulla  cominuta- 


Apoc.  iii 
18. 

/S.  LV.   I. 


C  tiuno  viniiiii  cl  \i\v.  Fnili/iic  Dominus  rum 
ro,  rf  eral  vir  in  riinrtis  prospcrc  aycns. 
Sic  et  incom|)ai-iihilitor  plns  fuit  Deus  Pa- 
toi'  ciiin  (^lirislu  honiiiH;  ah  incarnalionis 
sna'  oxordio,  ojiis  huinanilahMn  in  oiiini- 
bus  incessal)ilil(;i-,  infallihililer  el  siiper- 
graliosissime  <lii-igens;el  fiiil  Christus  vir 
iii  imiversis  prosperrime  agons,  de  spi- 
litiiiili  [)i-osperilale  lo([n(;ndo  :  qnoniam 
([uid([nid  ogil  aut  porlulit,  salnhorrininm 
of  iiu-ossahililor  moritorinm  moinhris  i|)- 
sius  fiiit;  sihi  ipsi  qno([uo  accidonlalo  pro- 

D  mei-uit  pra;mium.  Et  hfihifavif  In  domo 
domini  sui  :  ([iiia  primo  hahifavit  in  me- 
dio  Synagog»  seu  Israelitici  populi,  ([ua^ 
fuil  lunc  doniiis  Dei,qiii  ost  l)ominus(]hri- 
sli,  secnndnm  ojus  assum[)liim  hnniani- 
tafom  ;  hahitavitquc  in  niodio  olectissi- 
morum  Jnd{poi-iim.  videlicot  discipnlornm 
suorum,  quorum  unns  fatotur  :  Verbnm  ,foa»i;i.i,u, 
caro  facfnm  osf.  et  hahifavif  in  nohis.  ol 


KNMIIlMin    IN    (  \f      \\\l\    t.r.NKHIS. 


\UI      I  \\\l\ 


■.m 


Joiinn 

.Mll 

/fiiil. 
31. 

\1\ 

\i(liiniis  ^loriitiii  cJMs,  ^loiiaiii  i|iiaM  riii 
^(Miili  ti   1'alii-. 

I'i)i>lrrra  (niiila  (|iia<  m'ssil  ('.liriHlns  in 
l(M'  li(iiniii(<s  (■(in\(<i'san(l(>.  (liii^clianlnr  in 
iiiaiiii  illiiis,  lioc  csl  c(Mi|)ciati()iic  cl  \irlii 
lc  Spii  iliis  Saiicli,  iiiio  loliiis  sii|i(>rliciic(li 
clissiiiiic  Tiinilalis.  Si(|iiiilcin  aiiiiiia  C.liri 
sli   a   siiic  (1  (■aliiiiiis  |ii'iiiiiiiiliii   liiil    siiiii 
iiic  i(>|ilcta  DiMiii  Spirilns  Sancti  ddiKi,  |tci' 
(phxl  snninic  ac    |icrrcclissiitic  diii^iliilis 
cial  a  Spiiilii  Saiiclo  ;  proplci'  (|iio(l  dc  co 
/v  iM,  I   cl   iii  cjiis  pcrsoiia  Isaias  pra'di\il  :  Spiii 
liis  Doiiiini  siipcr  iiic.  co  ipiod  niivcril  nic. 

/^i/./.  \i. .'.  Ilcniipic  :  Uctpiic^ctl  siipcr  ciiiii  Spiriliis 
Doitiini,  spiri!iis  sapiciili;c  cl  iiilcllc(lii>>, 
clc.  I/iri'ni(i/ui'  Ji>st'ft/i  ijiitliani  ritnitn  ilo- 
itiiiio  .s'//(».  Sic  cl  ('liiisliis  acccplissimns  riiil 
l*alri  sm>.(picniadiiiodiiiii  in  Mvaii.uclio  pro- 
rilcliir  :  Palcr  iioii  rciiipiit  iiic  soliini.ipiia 
cjj:o  (|Ikc  placila  siiiil  (>i,  lacio  scinpcr.  FJ 
itiiiiislfiiltiil  (•/,  iii  (piaiitiiiii  liomo,  (piciii- 
adinodum  prolcslaliir  :  Siciil  mamlaliim 
dcdil  mihi  Palcr.sic  racio.rndo  pcr  l.saiam 

/.f.  \iii.  I.  Patcr  ait  ilc  Filio  incarnalo  :  Kcce  servus 
nuMis,  siiscipiam  cum:  clcctus  nieus,  coni- 
placuit  sibi  iu  illo  anima  mea.^  quo pnv- 
posiliis  otiuiiltiis.i/ii/tcf/Kilxil  silti  c/-cilitatti 
(foitiittii.  Sic  rihrislus  a  Dco  uuivcrsis  .lii- 
diris  pradalus,  lancpiam  verus  rex  Israel, 
el  summus  saccrdos  secundum  ordiuem 
Mclchisedech,  direxil  .Imhvos  ad  veram  sa- 
liilein.  pr.Tdieando.  corripieudo.  miracula 
faciendo,  evauiielicam  iegem  Iradeudo  : 
speeialiter  quoque  gubernavil  sibi  credi- 
lani  domum,  pula  electos  e.\  Israel  bealos 
suos  discipulos,  de  quibiis  faletur  :  Patei". 
qiios  dedisti  mihi,  ejio  servaham  eos,  el 
non  perdidi  ([ueniquain  eorum.7jV/?e(f/.r//- 
ijU('  Dotni/ins  domui  ^fliji/plii  pt-oplcr  Jo- 
scph.  Sic  merilis  Salvaloris  Deus  Trinilas 
bencdixil  eouirregalioni  ipsius.  quibus  iii 

-if^ii.i-t.  die  Peutecostes  misil  iu  siijno  visibili  Spi- 
rilum  Sanctum.  qui  corda  iliorum  copio- 
sissime  ac  ferventissime  adimpievit. 

Kral  aulem  Joseph  pulchra  facie,  el  dc- 
eoriis  adspeclu.  Sic  Christus,  in  quanlum 
Deus.  essentialiter  et  incircumscriplibili- 
ter    pulcher,  seciindum    naturam  assum- 


Ps.ckA. 


Jonnn.ww. 

II.  I.:. 


\  plaiii     riiil     iiiiilli|ilici     piilclii  ilndiiic    i>X- 
ccllcnlissinic   (lccoiiilns  ;  iicc  dcciiil    cjiih 
liiiiiianilalcni.   iiisi  oiiini  \  ii  (iilinii,  doiio- 
iiiiii.    fi  iicliiiini.   bcaliliidiiiiiin    ac   ^ialia 
I  iini  piilchi  iliidinc  vcniislissiniaiii,  a^^sniiii 
a  NCrlio  iclcrno.  Kilil  cl  coiporc  s|icciosiis  /•«  ,,i,  i. 
loriiia  pia*  filiis  liominiim.  cl  oiiini  iiioia 
li  \cniislalc  siiniinc  coiispiciiiis  :   ncc  inil 
iis(piaiit  in  co  iiila  iiiaciila  ciil|ta-.  Ar  (pio 
Spoiisa  dicil   iit  (laiilicis  :  l'!ccc  lii  |iiiIcIhm'  /'nnr.  i.  d. 
(■>.  dilcclc  mi,  cl   riibiciindiis.   Poiiti,   pc: 
dtiniinam   ipia-   injccil   ociiios  siios  iii  Jo 

H  scpli,  cl   dixil,  Dointi  iiiccniit  :  accipiliii 

SMiago^M.   ipNc  aliipiando   fiiit   spoiisa   cl 

ii\oi  lici.  lic  tpio  .lcrcmias  disscriiil  :  ,\oii   Jtr.u.,. 

fiiil  Isracl  vidiialiis  a  Dco  siio:  ipii  ail  pc:' 

Isaiani  :  (jnis  esl   islc  libciliis  rcpndii  (|iio     /..  i,  i. 

i'eii(pii  inatrcm  vesliam  '.  Ihcc  tiomina.  Iciii- 

pore  proccdcnlc.  facla  esl  spii  iliialilcr  itic- 

rctiix.cui  ait  Proplicla  :  Mt  niinc,  inerelrix.  i::>-rh.w<, 

autii  vcrinim  Domini.  Kl  Isaias  :  (juoinotlo,    ': 

^-  /».  I.  ji. 

iiupiil,  facla  cst  nicrclrix  civilas  fidelis  f 
Ihcc  voiuil  (^Jirisliiin  siiis  adulleriis,  id  est 
erroribus,  falsilalibusipie  involverc.nl  si- 

C  bi  in  iilicilis  cons(>ulirel,  cl  se  essc  regcni 
Messiam  ac  Dei  Filiiim  denegaret.  nec  no- 
\am  trath^^rct  icgcm  ^ipuT  landem  suis  pas- 
siouibus  ebria.apprehendil  Christum  ciim 
vestibns:  ipse  aulcm  reliclo  in  manibus 
aduilera^  [laiiio,  fiigil  et  egressus  esl  fo- 
ras  :  quia  corpus  suum  permisil  ab  iila 
capi,  fiagcllari.  el  crucifigi.  ac  eo  ab  aui- 
lua  sua  reliclo.  descendil  iu  liniitmn  pa- 
Iruin.  eodemque  die  fuit  in  paradiso.  In- 
super  Synagoira  dixit  Domiuum  Jesiim  ad 
se  ingressum,  ut  sibi  iiludcrcl.  id  est,  pcr 

D  faisas   docfrinas  deciperct,  clamilaus  co- 
ram  domiuo  suo  Pilalo  :  Seducil  lurbas.   yonii».vii. 
doceus  per  uuiversam  Juda^am.  Itemque  :  '-ei^'"^- 

.  ^  xxiii.  5. 

Domine,   recordali   sunius  qnia   seduclor    Matth. 
ilie    adhiic    viveus  dixil,   Post    tres   dies '^'•"'- ^"^- 
resnrgam.   Hinc  piocuravil  Christum  se- 
pullum  iii  scpuicro.  quasi  in  carcere  cu-  itmi.m. 
stodiri.   ct    iapidcm  supeipositum   sigillo 
signari. 

Postremo  ad  Omnipotentis  landein  ac 
gloriam,  a^dificationenique  nostrani.  vigi- 
lantissima  mente  consideremus  omnipo- 


:m 


K.NAHHAllO    1>    l.Al'.     .\1.    liK.M^.MS. 


Altl.    .\i; 


l»iittaiii  K''ii(iii'  l^'><  **'   tM*alissiiiii  Josr|tti  A  biiiiiii  iiirii-\il)ili-iii  a*i|iiilalfiii  iiijiihlissiini 


|tatriiii'ehu<!   \irtutrs,  (|ualiln'   att    iiifaiilia 
iiiaiisit  iii  saiirlit  vila,  rt  /i-latoi'  liiil  jiisti- 
lia*,  ac  raiilativus  ilrliiii|iiiMiliiiiii  ai-i-iisa~ 
Uii-.  hfiiiili-  iii  li*i-i-a  ali*-iia  iiltilulati  li^  |)l<* 
iia,   iiiausit  iiiiintitiili^  iii  l)i-i  liiiiiin*,  iii*i- 
ati  iiii|iii>i  |H)t«'i'at  iiiii|iiaiii  prrvtTti.  niiiiin 
i|in'  |»iilt-li»*i-riuiu>  juvciiis  fsset,  rt  i-i't»iis 
t)iiiiiit»ii>,   tit>iii»i-t'  (|iiiii|iit'  t'l  f^liiiia  aliiiii 
ilari*l,  at(|iii'  a  tlt>iiiiiia  Mia,  iiiiilicn'  uli(|iii- 
sci-uiitliiiii  saH-iiliiiii  iiiaj^Mia,  laiii  iliii  ai-  sa'- 
[»'  iiititai-fliir  ail  \(»lu|»lali-iii.  iii>ii|>i*i-at»i- 


lili*!'  ae  viiilissiinc  rcstitit  ci.  l)cin(c|)s  ul)  U  cuiicinui . 


K-arcciatiis,  iic(|ua(|iiaiii  iiM-cssit  i-oitlc  u 
Doiiiiiio,  ncc  cuiilru  ipsiiis  proviilciiliaiii 
iiiiii  iiiiiiavil  ;  scil  li)ii^'aiiiiiiili'i-  cl  palicii- 
li^>>iiiii'  liilit,  t|(iiil(|iiiil  sapiciitia  (licaloris 
MipiTsc  cvciiiic  pciiiiisil.llaipic  i-oiiiparc- 
iiiiis  iios  ipsos  ail  viriiiii  laiiliitii,  ct  loiispi- 
t-iciiiiis  (piaiii  iiiriiiila  sil  iioslra  iiiiscria, 
iioslia  ilcrci-liiositas,  noslia  iiialilia  :  sicipic 
picnilcaiiiiis  i'\  iiiliiiio  iiii*iilis  arrcitlu,  ac 
^aiii-li  liiijii^  l*ati'iai'i-ltii'  vitlitlcs  ct  casli- 
iiioiiiatii   tiiiilari  alipic  atnplcrli  itiili-rcssi^ 


AUTICl  LLS    XC 


K.VfUSmo   i;AlMill.l   tjLAI)UAIiKSI\lt   :    llts    rt.Vi.ilK   liKSriS,    acciuit    ut   i^kccahk.nt 

t)li)    KLMi;ill. 


UKCIT.VTrU  in  isto  ('apiliili),  iptalilir 
cl  c.\  ipia  causa  i'U'pit  sapii-iitia  liitjiis 
pi'ii*incl\ti  Joscph  tnanilVslari  t-i'j;i  .Kf^vpti. 
Ilis,  (juje  in  prgpccdcnti  ca|)iliilo  sunl  iiat- 
lata,  itdt/iie  (/(•s(is,(iccif/it  ntpeccarent  (fno 
eunnchi,  vidclicet  pincerna  regis  ^fjji/iili , 
ct  jtistor,  (li)iniiio  sno,  viilclicct  Phat-aoiii. 
Taincn  ipiiil  niali  cfjctinl  cotttia  tcj^cin.aiil 
(piiil  oini^ciiiit  ilc  ajicnilis,  Sct-i[>tuta  non 
c.vpriinil,  ncc  certum  cst :  (pian(]uaiti  Jiidici 
jiixta  consuctudincni  siiatiitii  rabiilaittm. 
arrirmant  pcccattim  pinccrna»  fuissc.quod 
in  polu  tcgis  invcnta  cst  musca  ;  pisloris 
vcro,  tiuia  in  panc  rcgis  parviis  lapis  in- 
vcntus  cst.  Ciii'  autcm  isti  ministri  voccn- 
lur  cunuchi,  dictum  cst  in  e.xpositione  ca- 
pituli  triccsimi  scptimi.  Iratimjite  conlni 
eos  Pharao  :  nam  alter  pincernis  prceeral , 
alterjiistoribusroghAiUiP  fuerunt  duo  ma- 
gna  officia :  sicque  Pharao  tanto  acrius  fuit 
coiitra  cos  iraseens,  quanto  eos  ad  officia 
promovit  niajora,  aut  in  eisdem  servavil  ; 
misit  eos  in  carcerem  princtpis  militKni, 
in  quo  erat  vinctus  et  Joseph.  Itaque  carccr 
ille  fuit  sub  ditione  principis  militisD,  qui 


iii  ciimdcm  (-at-(-ct'('iii  fcoctal  Joscpli  rclru- 

di.  S<'d  (pia't'i  potcsl,  (pialil('t-  Joscph  dica- 

tiit-  ibi  nunc  vinclus,  quum  ex  prieccdcn- 

ti  (iipilulo  sil  [irobatum.  quod  comp(!des 

cianl  dcpositi.  Hcspondctur,  ipiod  vinctus 

niiiii-  fcilur,  vel  quia  jant  antf^a  erat  liga- 

liis  compcdibus,  vcl  ipiiii  ibidcm  clausus,  aen.wwx, 

vcl  (ptia  iidhiii-  liahrhal  iiliqttam  ligalutam  '"' 

in  ('rui-c,cum  qua  lamcn  polcrat  ainl)tilat-c 

in  carcere.  At  custos  carceris  tr(uli(lit  eos 

.Jdsciih,  etc.,  ut  eis  sei-virel. 

(^  Vlderuntque  amho  somnium  nocte  una, 
id  esl  visionem  noclurnam  imaginariam, 
qiuc  lamen  non  fuit  casiialis,  aiil  pure 
naluralis,  scd  angelico  miiiist(!rio  in  inte- 
rioribiis  sensibus  eorum  cxhibila  ac  for- 
mata  ;  ncc  proptcr  eorum  merita  fiebat 
illis  repra;sentatio  lalis  in  somno,  sed  ul 
per  occasionem  expositionis  somniorum 
illorum,  manifestarctur  siio  lcmpore  Pha- 
raoni  sapicntia  Joscph  propler  commune 
hominum  bonum.  Viderunt  ilaque  som- 
nium,  juocta  interpretationem  congruam 

D  sihl,  hoc  est  significativum  coriim  quae 
evenerunt  eis  ambobus.^^/  quos(juu7n  in- 


i..N.\iiu.viiti  iN  (.,vi'.   \i.  (.i;m;si.s. 


.\iu.   m: 


nm 


frniss<'f,cU',,.siisi-ifiifns  iwt  (iis,ifiii'iis:('iir  \ 
frisfiitr  rsf  hiutii'  snfifu  /'urirs  rrsfnt  f  lloc 
(*sl,  Oiii-  tiiiiic  iiiajoris  Irislilia*  nc  litnoiis 
si^Mia   iii   Miltiltiis  vcslris  a|i|)iii'ciil  ^  liilc 
rior  ciiiiii   (lis|i(isilio,  clariiis  cclci  iiis(|iic 
solrl  iii  lacic  apparcrc.  ^»//'/  rrsiiitiiilrnint : 
Sinntiiniii    riiliniiis,  juti"  c>l.  iiiiits(|itis(|iic 
noslriiin   intciioii   intiiitii  alii|iiiil   vidit    iii 
soiiino.    I.riiiil    antctii    ^(>titilcs    idololaliii' 
niiilliiin    intcnli    soinniis   siiis,   \isiotiil>ns 
al(|iic  oraciilis.  in  i|iiihiis  a  ihcinonihiis  \a 
riis  inodis   illnilchanliir,  cl  (jiiasi   v.ctn|)ci' 
putabatil  sibi   [tcr  lalia   aliipia  (lcsi<;iiai'i.  11 
Kf  ituii  rst  iiiii  i/ifrr/iri'frtiir  iiii/)i\.\\w  csl. 
niilliis  liic  csl   (|ni    noliis   ca   c\|)onal.  Ila 
bcbatit   aiilcin  .K},'yplii   (|nos(lam   aiij,Mirc> 
cl   inalclicos  ac  diviiios.  a  (|iiiliiis   laliittn 
cxpositioncs  (|na'rcl)aiil,  (|iii  Innc  tioii  riic- 
rutil   pra'sl()  incarccralis.  Di.ri/iiiir  m/  ms 
,/osrp/i  :  XiiitKiiiii/  iioii  l)ri  rsl  i iitrriir<'lii- 
tiof  quasi  (lical,  rii(|iic  a  vcro  Dco.  noti 
ah  idolis,  osl  soinnioruin  inlcrprclalio  rc- 
(piir(Mi(la,  ct  a  scrvis  ac  vatihus  Dci.  iiou 
ah  ausiurihus  aUiuc  ariolis  :  (jiiouiain  csl 
donuiu  Dci,  vcro  ct  ccrliliidinalilcr  c.xjkv  C 
ncrc  soinnia  ac  sccrcla;  pi"ipscrliin  (pioqiic 
futuroruui  purc  coulinijcntiuin  vcrilas  \\cv 
soiuniiiiu  pncsifinata.  non  polcsl  certiln- 
diualilcr,  uisi  cx  diviua  rcvclalionc.  prir- 
nosci.  Rrfrrtr  inilii  qiiid  vidrritis. 

Xarrarif  prior  privpositiis  piticcrnarinn 
aotnniiiin  siinin  :  Mdr/tain  rorani  nir  ri- 
tcin,  in  (//la  rrant  frrs  propaginrs.  id  cst 
frondcs  scu  \YA\\m\e'S.,rrcsccrc pa a/at i m  in 
ffonnias,  hoc  cst  hotros,  ct  posf  fforcs  vidi 
Kcas  inatiirrsrrrr :  ra/irrnn/nr  Plidraonis. 
id  est  scypluiiu  cx  quo  hibcrc  solct,  ///  D 
inaiiii  niea.  Tulicrgo,  hoc  est,  dc  vitc  dc- 
posui.  iicas,  ct  cxprcsai,  id  est,  humorem 
earuni  prcincudo  cffluerc  fcci.  iii  caUcem 
qiiciii  tciic/iam,  et  tradidi  pocii/iim  Pha- 
raoni.  Non  rcs  istas,  sed  earuni  siinilitu- 
dines  vidit  illc  in  soniuo,  cl  vidchatur  ci 
in  sonino  qnod  videret,  et  faceret  ea  qu?p 
dicla  sunt,  quia  in  somno  clausa  cst  ratio. 
el  anima  siniilitudincs  rcrum  accipit,  non 
nt  similitudincs,  sed  pro  rcbus  ipsis,  et  iu 
lioc  ipso  dccipitur:  qui  aiitcin  iu  somuo  ha- 


bcnl  prophilicas  \  isioiics,  HiipcriiatilialiUM' 
illntiiitiiiiilitr,  ad  iiilclliKcndiiiti  caitiiii  M- 
;;niricalioiics,  iicc  drcipiitntur.  nc^pn-  iiliiii- 
tnr  forinis  pro  rcbiis  [icr  cas  si^iitficiilis. 
scd  accipiiinl  cas  iil  siniililndino  rcniiii. 
/t'rsiiottdif  Josrpli  :  I/irr  rsf  iiifcrprrtnfio 
soinnii  :  /rcs  propiujiiirs,  trrs  iidlinr  dicH 
siint.  Itoc  csl,  Ircs  raiiii  illi  pia>si^naiil 
Ircs  dics,  fiosf  i/iios  rrrordidiif nr  /'/innio 
iiiinisfrrii  fni,  id  (>sl,  in  siia  rcfcclioiic 
incnior  cril.(piani  (l(>cciilcr  coiisiicvcras  ci 
porrijicrc  poluin  :  rf  rrstitnrt  fr  in  i/niditin 
pr isfi II II III  .i'\i'..  (pioniatii  inipiisilionc  dc  lc 
facla,  in\  inict,  \il  jain  in\cnil.  Ic  niortciii 
non  mcrilissc.  '/'iitifiim  nirinrnto  inri  .iinn m 

firnr  filii  fiicrif,  ctc.  I..itlcra  plaiia  csl. 

]'iili'iis  pisforiim  magisfcr,  i/iiod  /irii- 
drnfrr  somninm  dissofri.ssrf,  id  cst,  qiiod 
.loscph  sa|)i('nlcr  c.\|)osiiissct  soniiiiaI(>ni  ap- 
paritioncin  piuccrnff'.  aufcrcndo  ab  co  viti- 
culuin  ct  vclamcn  siia>  difficullalis,  qnod 
clausum  fucrat  cl  ohscuriim.  aif  :  E(  cgo 
ridi  somiil iini ,  i/iiod  tria  raniiifra  fari- 
iiic  hahcrcm  sujM.'r  capiit  inctiin  ;  rl  ln 
ranistro  f/iiod  craf  c.rccfsias  aliis  duobus. 
taiupiam  supcrpositiim  c'\s.  porfarc  mc  pu- 
taham  omiics  rilios  f/iii  piint  nrfr  /lis- 
toria  ,  avesijiic  comcderc  c.r  co.  Somnia 
horuiu  duornm  miuistrata  suut  cis  pcr 
siinililudincs  inalcriarum.  coruin  officiis 
satis  couirruculcs.  Sccmidum  (llossam  in 
Hchrieo  habctur.  Trcs  cophinos  farina».  Jo- 
scphus  aulcui  ait  :  Dno  canistra  plcna  pa- 
nihus.  tcrtium  vcro  plcnuin  obsonio,  hoc 
cst  cibo  delicato.  sicut  est  regius  cibus. 
rndc  in  Gra»co  habctnr.  tria  cauistra  /ov- 
oc-Tiov,  id  est  pauum  sccuudorum .  pula 
grossorum  ;  sieqne  datur  iutclligi.  quod  iu 
tertio  apparnit  esca  rc^alis.  Verum  de  di- 
versilate  parva  aut  uulla  est  vis,  quoniam 
significalio  nua  cst  qua^  subjungitur.  Be- 
spondif  .loscjili :  Hcvc  cst  iiitcrprctatio  som- 
nii  :  Tria  canistra,  tres  adliuc  dies  siiiif : 
j)osf  cjuos  auferct  Pharao  caput  tuum,  hoc 
est,  dccollari  tc  faciet.  Porro  audito  som- 
nio  hujus  pistoris.  Joscpli.  antcquam  illnd 
interpretarclur,  locutus  est.  Mallem  essc 
interprcs  bonorum.  ut  Josephus  dicit. 


30H 


K.NAHMAIiO    IN    (..vr.    XI.    liK.NKSIH.    —    ,AKI 


\C 


llivrwii. 
•u|i   Vl«llh 

C«().    «1«  ,  u 


i\ 


K.xinite  itiex  tertiun  nutalitius  }*hiiiiu>- 
/tin  erat,  iil  esi  tlies  aiiiiiviMsui  ia  iialiv  ilalit 
iTKiii  illiiis.  F!riiU|ut^  Hhariitt  iioiiumi  ruiii- 
iiiiiiir  rf^iiiii   .K^vpti,  iioii  |>i'o|ii'iiiiii :  >i<'- 

llt    l)ri[)lliiill<)   (-011111111111*  i*->t    lloiiM*ll   li*>(llill 
Fiaiiriu'.  ScciiikIiiiii  lliiToiiyiiiiiin,  iiiilliiiii 
iiivt'iiiiiiii>  «■«■Ifliia^si'  ili<*iii   siuo  iialivilH- 
tis,   iiisi  IMlaiaoiiriii   rl   lltioiliiii,  iil    i|iiii 
riiiii  |iai-  liiit   iiii|iit*tas,  iiiiu  ('SsiM  solciiiii 
tas.  V('i-iiiiitaiiit*ii,i|iiaiiiN  is  lioi-  iioii  lc^^atiii 
iii  Scii[itiii'is  «>aii('tis  tlt*   aliis   rt'j,Ml)iis,  ali 
qiii    taiiicii   (liciiiit    [iliiriuiii   ^^ciililiiiiii  rc- 
^iiiii  (■oiisucludiiiciii  liaiic  rtiissc.  At(|iic  iit 
taii^it  (ilossu,  IMiaiao  cl  llciodcs  iliciii  iia- 
tivilutis   suu'  fclcbruvciiiiil,  i|iiia  c.v  liora 
iialivitatis,  id  est  ex  lulo  seu  iiiriuciilia  lio- 
ra*  iHiiis,  sit  rcjjcs  facltis  [Mitaliant ;  vcl  ad 
dcnioiistraiitliiiii  hcatiliitlincni  (;.\(-cllcntiii* 
suu',    (|iiusi    [)ia'clai-iiiii    lioniiin   accidcril 
cis  ac  miintlo  in  liora  (|iia  iiuli  siint.   Qni 
farienn  ijraiiite  .coiivivium  puerin  stiis,  id 
cst  servis  ot  ctiain   liliis  cl  cognatis,  do- 
incsticis.  aliisciiic  nobilihiis  (|iios  vocavit, 
Voi-f. si,  siciit   Hcrodcs  [iriniis  lialilu-a',  reionlalns 
est   inter   e/)ulas    iniif/isfri  jjinreriinruin , 
cte.  ;  fecitque  eis  siciit  Jose[)li   [)i-a'di.\il. 
Forsan  invenit  iiniiin  illoi  iini  |iiii>  alio  e.x- 
(■iisabilcin  :    \t'l   ad   tlcinonstrandiini   siia' 
majestalis    uc    liberlatis   [)oteiiliam,    rccil 
talc  jiitliciiiin,  ostendciis  se  [)osse  e.valtaic 
<;t   humiliare.  ut  aiii[)liiis    timeretiii'.    f'f 
i-nnjerforis   vcritas  iirolHiretur,  id  esl.    iil 
Jose[)h  ostenderi+lur  verus  somniorum  iii- 
ter[)i'cs.  et  ([uod   evenif,  veraciter  prjrdi- 
xisse.  Veiuintamen  qiiod  ait,  Ut  conjecto- 
ris.etc,  iiitcllij^endiim  est  eonsecutive  seu 
concomitanlcr.  noii  directe  causaliter.  Non 
ciiim  Fliarao  lccit  illa.iit  veritas  inlerpre- 
lalionis  Josc[)h  oslendcrefur ;  sed  ad   l'a- 
ctum   Pharaonis,  consecuta  est  illa  osteii- 
sio  pra?ter  Phaiaonis  intenfionem,  sed  non 
sine   prspordinatione  divina.  Deniquc  Jo- 
seph   vocatur  conjecfor,   non   qnod  ([iiasi 
dubie  aut  forfuitu  vernm  praedi.verit.  aut 
absque  certifudine  visiones  illorum  e.xpo- 
suerit ;  sed  nomen  conjectoris  sumitur  hic 


.\  exteiise  ;  vel  idco  sic  voculiir,  ([iiiu  I\f\^\- 
|)tii  illi  [iiilaliaiit  iiiin  iiislar  conjicit-nliuni 
esse.  lociitiini. 

(lirca  ha'c  ([ineriliir,  t|iiaiidt)  rcvelavit 
Dciis  i|i>>i  Josc[ili  iiilt*lli;^'cnliaiii  soninio 
riiiii  illoiiiiii.  Ui*^[ioiidt*iit|iim,([uod  setnn- 
diiiii  tloclorcs.^ratia  [)i'o[ilit^lia'  esl  doniiin 
acliialc  iiia^'is  i[iiiiiii  liiibiliiah',  ([iiia  iioii 
iiicsl  Pi'0|ili<'tis  fixc  ad  <*t)i'iiiii  conqilaci- 
tum,  sctl  [)roul  acliialilcr  laiij^Minliir  (^l  il- 
liistriinliii'  ii  S|iirilii  Siiiiito  :  idco  fi(M'i 
[loliiil    iil  Josc[)li,   itudicntlo   ri*cilali()nciii 

H  somiiioriim  illornin,  ac(*e[)(M'it  d(;su[)er  uc- 
liiitlcm  illiiiiiiiiulioiit*in,  (|uu  seiisum  som- 
isioriim  illonim  cliirissime  inlellexit  ;  vcl 
forti;  Ueiis  Jiiiii  uiile  rcvelavil  sibi  liim 
soinnia  illa,  (|iiaiii  inler^^icliilionem  co- 
riim  :  v(*l  (*x  ins[)ii'alioii(*  divina  cognovil 
sibi  revelandam  somnioriim  illoriim  iiilcl- 
li<,M'nliam,quiim  ea  aiidiriHaul  [)aulo[)osl. 
Kt  tainen  succedenlihus  jn'osjjcris,  jjrir- 
jjositiis pincernariiin  ohlitus  est  interprefis 
sui.  Sic  miilfi  tciii[)or(!  [irosperifalis  obli- 
visciinlur   [irislinu'  adversilalis  seu   [laii- 

C  perlalis,  inio  ct   beneficioriim  qiia'  eis  iii 
adversis  exliibila  siinf,  ac  benefacforum 
siioriim.  Oiiocontia  in  Kcclesiaslico  scri- 
ptiim  csl  :  lii  (lie  bonorum  ne  immemor    Hccu.w, 
sis   malorum,  el   fi;raliam    fidejussoris   tiii  -'■'"'"''-''- 
iic  obliviscaris.  I)(mi(jue  sicul  vcxalio  dat    /».  xxvm, 
iiit(*ll(*(-liiin,  sic  [)ros()Ci'alio,  inflatio  ac  vo-  '^' 
lii|)tas  menlem   obscuraiil.  iJicunf  aufcin 
llcbraM  id  accidisse,  quoniam  Joseph  ni- 
mis  confidif  huinano  auxilio  :  quod  eliain 
asseruit  Augustinus  in  homilia  de  Joseph. 
Sed  potius  reor,  sinc  ipsius  culpa  hoc  eve- 

D  nisse  ex  dispositione  divina,  qiialenus  ipsc 
Joseph  diutius  carcerem  susfinendo,  gra- 
liam  mererefur  majorem  ;  ejnsque  paticn- 
tia  omnibus  nobis  in  excmplum  propo- 
neretur,  et  tempore  opporluno  desuper 
[)ra!stitnto,  mulfo  salubrius  ab  ergastulo 
eriperefur.  Ex  pra^ordiiialione  namquc  di- 
viiia  non  solum  conlingil  liibiilalio  cle- 
clorum,  sed  eliam  duratio  scu  diulurnifas 
ejus. 


KNAiiUA I in  iN  i.\i'.   \i  I  i.i.m:his.         AUI     \i  I  ■i^i' 


vinici  i.is  xci 


KMMISITKI    1.  VCmi.l    i.il  \ltU  Vi.l  NlMI    l'linil    :    l-nsl    lil  iis    WMis    Mlill     l'll\U\ii    siiMMMI. 


0 


rM.ITMIl  .liisrpli   |)()sl   ti'ilMilalii)ii<'iii  .\  (|iiiil)'iiiis   ^'(•iiiiiiatid  sdiiiiiii,  csscl   (■iiiiiir- 

,  .   lonuaiii   t'l    siiain   (•.\ti(>maiii   (lcjcrlin  iiiatid  ct  ccrtitiidd  vciilatis  [iricsaKii.  Si-ji- 

ncin,  sil  siililiinatus  (li\  itiis,  i  lcl  ic  i  i  s,  al(|  nc  fiun  \/)iiir  /)ii/h//it/iiuif  in  rn/  mn  unu  /i/nnr 

lionoiihns,  pia^sciis  r(>rcil  ('apitnlnin.  /'nv/  ^^iaiiis,  u/i/iu'  fonnitstv  ;  n/iir  i/nui/nr  /nfi- 

t/nits  it)i)n>\  ix  ilic  iiin»  .losc|)li  c\|i(iNiiil  soni  i/rm    s/iinr    /niitrs,    r/   /tr^-ntssir    Hi-ri/inr, 

iiiuiii    priiicipis   piiucinaruin,  scu   libcia-  lioc  c>l   \aciia'  cl    \ciilo   imiijc   l;c^;c,  it;i 

tionis  illins  (lc  ciirccrc,  ('/(/// /'//(//(/o  .so///-  (|iid<l  j^raiia  cdruiii  paiic;i  \  i<lcliiiiiliir  cdi 

)iitti)i,  i(l  cst  \  isioiicni  in  somiid,  vidclicct  riiptii  scii  cliipsii,  *//c/u»/vf///c.s ///////<■///  ///•///-    ' <>r,ai,an- 

imaf^inariain  ;ipp;ii'iliduciii,  sihi  pcr  aiif,M'-  //////  spiciiriim /////c///v7///////c///.  id  vs\  \\y\- 

Inin   hdiiuin  c\liihiliim   laiupiiim    iirincipi  ctiiiii  iic  cmincnliiim. 

Cdiiinumitatis.   cl    proplcr   cdmmunc    ho-  Kvit/iltois  Pltitntu  /lus/  i/itir/r)n,r/  far/n 

mim.non  propicr  rcfiis  idololalraMiicritiim.  utttitr,   /invnrr  /)rr/rrri/iis,   (jiiia    timchat 

Dciis   iiaiiuiuc  rrcijiiciitci'  o-itcndit    spccia-  W  (iiiod  somniii  illa  sif,Miiricar(Mit  lorrihilia  ct 

lilcr    |>rdvi(lcnliiim    suiiiii    circii    publicas  iidvcrsa  sihi    immincntiii.    ncc  coiisuctiis 

pcrsouas,  ct   aliiiiiii   h()na   (>is   liir^ilur,  iU'  crat   soinuia  liahci^!  hiijusinodi,  niisi/   tn/ 

rulura  pricmouslral,   pro[)lci'  commodiiin  rimjcctores  ^Ejjii/di,  id  cst  ariolos  ct  divi- 

politiiB  ol  ulililatcin   rcgui   totiiis,   cujus  nos  ac  magos,  qui  inlromiscrunt  se  dc  la- 

prosperilas  magna  c.v    partc  dcpendct    ;i  lihus  cxponcndis,  et  intcrdiiin  vcre  c.xpo- 

principc.  l^iUabat  sc  starc  siiper  fiuviuDi,  sueiunt  hominuin  soinnia  inagica  art(;  ct 

id  esl,  in  somno  sihi  apparuil  (]uod  slarcl  ope  diaboli,  [)riescrlim  tiuando  a  dajmoni- 

siipcr  Niluin,  videlicel   in  terra  seu  ripa  bus  soinnia  cranl  iininissa.  riinr/nst/iic  sa- 

ju.\la  Niluin,  //(•  t/uo  tisrciulebatU  septoa  /iiciitcs  sapiculia  .Egyptiorum,  (pKC  [)0tius 

l)oves,  secunduinap[)arcnliam  somnialein,  luit  slultitia,  quia  supcrstitionibus  [)lcna  : 

pulchrw  et  crasstv  )ii))iis  :  sicque  boves  potuerunt  tamen    philosopliicam    sapien- 

accipiunlur  hic   in  feminino  genere,  hoc  G  tiain  quamdain  habere.  ^/ accer««7/s,  id  esl 

yo'.  wi.io  cst  pro  vaccis,  sicut  in  libro  .loh,  Bos  eo-  eis  ad  se  adduclis,  narravit  somnium,  id 

rum  coucepil :  undc  ut  Lyra  ait,  in  Hebraeo  cst  ainho  soinnia  sua,  vel   forte   primuin 

hahclur,  Scplcm  vaccae;  et  pasrrt)aiUur  i)i  diimta.xat,  ila  quod  vidcns  illos  non  possc 

loris  pa/nsfril)us,\ioc  os[  in  paludibus  jux-  exponcre  somnium  priinum,  tacuit  de  se- 

{•a.  Xihnn. . Lli(je  quoque  septem  hoves  emer-  cundo  ;   nec  erat  qui  interpretaretur,   id 

(jebant  de  fiuinine^SWo  post  boves  crassas,  esl.  uullus  .Egyptiorum  potuit  ea  expone- 

feedce  confectceque  )nacie,\\oc  est  turpes  et  rc.  Uicunt  tamen  Hebraei,  ut  fertur.  quod 

iniicilcntiB.  ct  pasceba)itur  i)i  i/)sa  a)nnis,  dabant  regi  quasdam  cxpositiones,  videli- 

id  est  fluvii,  )'ipa  in  locis  virentibus ;  cie-  cet  (juod  in  brevi  septein  de  filiahus  suis 

voraccruiUque  eas,  tjuaru))i  mira  spetfies  essent   morituriB  ac  sepeliendae,  ef    aliae 

et  habitudo  corporum  e)'at,  hoc  est  boves  septein  ab  eo  gignendse  ;  sed  rex  non  con- 

priores,  valde  speciosas  ac  magnas.   E.r-  D  tentahatur  de  tali  expositione.  qua^    aut 

pergefactus  Pliarao,  ru>-su))i  doriiiivit  :  parvam  aut  nullam  apparcntiam   habuit. 

cogilando  quippc  de  soinnio  suo,  denuo  T idic  detnum  )-e))ii)iisce)is  eovmw  i\\\di  ■i^Wn 

obdorinivit  ;   et  oidif  alteruiu  soiuniiuu  :  acciderant,  pi^icernarnm   inagister,   ait  : 


m 


K.NAHHAilO    l\    CAP.    .\l.l    liKNKSIS. 


AHT.    XCI 


Cuiifiteur  pecratuin  mfuin,  id  »^sl  iii{<i'ali-  A 
UiiliiitMii,  t|uu  hiu-iiM{iif  fiii  iii(;i'utiis  iiilfi-- 
pifti  iiiiMj,  \v\  ciilpaiii  i|Uciiii  i;itiiiiiii->i  iii 
li*f(i*lii.  Irntns  i-f.r  sircis  muis,  i'tf.,  ii|  fil,  lll 
1'tiarao  iluiluiii  ii'UM*oiis  niilii  |)i'iiici|tii|Uf 
pistuiuiii,  fecisli  iio^  iiu-uietMuii,  "t)i  nna 
iiiM.'te  uten^ue  LHdiinus  soinniuni  /i/ufsat/uin 
futuforuin.  Krat  ilii  pucr  llcfnifus,  »;lc. 

/'rutinus   ail   rtyis   iinperiuin  ri/uctuin 
i/i-  lurrrrc  ./t).sc/)/i  tntnndcrUfit  .'  ill   carccrt* 

iiuiiiquc  pili  ct  builtu  ci  iii  loii^uiii  crcvo- 
ruiit;  «c  vcstc  miitatu,  iitjtulcrunt  ci,  iii 
cst  pru^sciitavcruiit  rt^^i  :  i{uiu  ('iiin  vcstc  H 
vili  uc  sonliilu  uiil  pciic  utttitu,  iioii  liniil 
cuiii  coruiii  rc^i;  ailduci,  iic  rcx  liorrori; 
iirrii^rrctiir,  aiit  i|iiasi  inhoiiorari  viilcrc- 
lur.  Cui  i/lc  rc.\  uit  :  \  iiti  .sinnniu,  ncr  cst 
//ui  ei/i.sscrut  :  i/uw  uui/ioi  tc  su/)ii'nti.ssiinc 
cDiiJiccrc,  iil  cst  iiilcrprclaii  :  cl  lioc  rcla- 
livuiii,  (^hiu',  iioii  irrciliii'  liic  ilctciiniiia- 
lc  ail  Miiiiiiia  qua>  IMiarau  sc  ili.vil  viilisse, 
scil  ad  soiiiiiia  in  coiiiiiiuiii.  .Naiii  piiiccriia 
di.xcrat  rc^i,  ipsiiin  Joscpli  cssc  pruilcii- 
tissiniuiii  soiiinioiuni  intcrpictcni./ic.vyyo/^- 
i/it  Josc/j/i  :  A/fsijuc  inc  rcspoiii/c/>it  /Jcus  C, 
/jros/jera  /^fiaraoni.  Quasi  dicat  :  Kliainsi 
cgo  noii  adcsscin,  scu  ahsipic  incis  nicrilis 
ct  sinc  inco  suhsidio.Dcus  c.\  sua  honilali! 
pcr  iiioduni  sihi  placcntcin  inanircslurcl 
tihi.  cl  niiiic  inanircslahil  cxposilioncin 
soinnioiuin  luoruin,  qutc  ciil  pio  lua  pro- 
sporilalc,  non  ad  tuuin  f^ravaincn,  ut  lor- 
inidasti.  \\\  lioc  ap|)arcl,  quod  jam  anlc 
haec  verba  Dcus  inanircstavil  ipsi  Joseph 
sallein  in  gonerali  sensum  somniorum  ro- 
gis:  alioqui  Josc[)h  incaulo  protulissct  htec 
verba,  vcl  vciha  isla  ciant  verha  honap  \) 
spci,  et  consolatoria  regis  porterrili,  quia 
consuolum  ost  rofjibus  dici  quse  libentcr 
audiiint.  In  Scholastica  quoquc  hisloria 
rcrtur.  quod  rox  apprehensa  manuJosopli, 
dixit  ad  euin  :  Vidi  somnium,  noc  timoas 
edissororc  (piidquid  sit  :  tuncquo  Josoph 
rcspondit  vorba  prsetacta.  Xarravit  erijo 
Pharao  quocl  viderat,  etc,  sicut  jam  reci- 
tatuin  est.  De  bobus  pulchris  nunc  dici- 
tur,  quod  erant  obesis  carnibus,  id  est 
carnosae  seu  carnibus  plonae,  quasi  dolicate 


nutritui  ob  t^suiii,  id  c^l  ud  lioi-  iil  cAwiiw- 
tiir  ;  ot  vircta  carpchunl,  id  csl,  viridcs 
hcibas  ac  (^ramina  ahrudciido  cdchaiil. 

licsjioiii/it  Josc/)/i  :  Soiiiiii u in  rcijis  iiiiiiiii 
cv/.hoc  csl.duplcx  soiiiiiiuni  scii  duo  som- 
iiia,  qiiaiiliini  ad  imaxinariaiii  apparilio- 
iiciii  disliiicta,iiiiuiii  cst,id  cst  iilcin  sigiii- 
lical.  Dcindc  in  lcxtu  cx|)osilio  somniorum 
cxpriiiiiliii'.  Sr/itrin  /jonrs  /tu/c/irir,  cl  sc/t- 
lcin  s/iiric  pulclira',  cl  /tlrna',  sr/itrni  iiltrr- 
tatis  aniii  siint,  clr.,  id  csl,  sif^liiricaill 
scpliiii  aiiiios  rcrlilissimos,  iiiinc  inslaii- 
lcs  :  cl  coiis  cniriilcr  hi  rrililcs  aniii,  pcr 
hovcs  piiij.;^ucs  ct  s|)icas  |)lcnas  signanlur  ; 
quoiiiam  paiiis,(pii  lit  cxgranis  spicariim, 
r!  laiiirs  hoviiiic  sprclaiil  |)i'a'cipiic  ad  rc- 
h-ctioncm  humauam ,  cl  ilciii  qiioiiiam 
lcrra  pcr  hovos  aralur  ac  coliliii'.  I'rr  lioc 
ipioqiic  quod  jiixta  .Niluin  visa^  siinl  ho- 
\cs,  oslcnsum  rsl,  qiiod  lcrtililas  cl  cliain 
stcrilitas  tcrru},  ex  divcrsa  disposiliono 
Nili  maxiiiic  nascilurai  fucruiil.  Niliis  qiiip- 
pc  lolaiii  .K;^y[)li  iri-igal  lciiaiii,  cx  cujiis 
convcnionli  iriigalionc  |)roccdil  lcrlilitas, 
sicut  alibiox  a[)to  [^luviaium  descensu.Kx 
iriigalionis  vcro  inconvonieiilia  seu  dc- 
rrilii,  orilui'  in  .Kgy[)lo  slorililas  lcrrai, 
(|Uciiiailinodum  alihi  cx  [)luviariim  iin- 
[torluna  ahundanlia,scu  vchcincnli  carcn- 
lia.  Scquculur  sc/tlcm  aiiiii  aiii  taiitic 
slcrilitalis,  iit  o/jlioioni  tradaliir  cuiicta 
rclro  almndantia  :  hoc  est,omnis  viclua- 
lium  copia  quae  praecessit  in  annis  forlili- 
lalis,  dicitur  ohlivioni  Iradila,  quia  sic 
[loriit  quasi  nunquam  fuissot,  vel  quia  ho- 
minos  sic  craiit  circa  acquironda  ncccssa- 
ria  occupati,  quod  non  cogitahant  dc  aliis 
rohus.  Consumptura  esl  eniin  famcs  oin- 
nem  terram,  id  ost  habilatores  yEgy[)ti,  cl 
aliaium  mullarum  hahilalorcs  tci'rarum, 
iiiquihus  fames  consumpsit  pinguodinom, 
([uain  praeccdcns  induxit  uborlas.  Ilaqiic 
fainos  oos  consumpsit,  hoe  ost  macoravit, 
afflixit,  ot  fortc  mullos  occidit. 

Gonsequenter  subjungilur  consilium  Jo-  * 
scph.  Nunc  ergo  provideat  rex,'\A  est  pru- 
donter  consideret,  et  eligat  sibi  virum  sa- 
picntem  in  divinis,  et  industrium,  id  esl 


INMlllAlln    IN    I  Al'.     Ml  lif.NKSIS.    -        AUT.     \(|  MM 

pnii|(Milrtii   III   irlni^  iMiiiiatiis,   iii  qnilius  A  nioiiis  liiil   ilr  riiliiiis  iii   |in>xiiii(i  :  iiioi 

(liiij,'iiliii'   a    !)('(»  ;   ,/  pnr^iinf  iinn   hrrii-  |ii  (Mpsiiis  Jd^cpli  (•xallali(»iic  siirf('cil.(|ii(M| 

.lyi/i/pfi.i/iiiiiuisfifniifpi-ir/nisifitsitrrrun-  cxp(»siiil  siiniiiiiiin.  Islnd  iiicinisiilcialc  di 

«7r/.s  rri/iiiiirs  :  (»ianl  cniiii  iti  iitiivciso  fr-  ('liiin  piolialnr.  I'i  iiiK»,  (pi(»iiiain  visio   Nji 

gno  .Kf,'vpli  (piii>(|;iiii  pjii  liciilaics   |»i()vin  liiiclioili^iiosoi ,   dc  ipia   l(»(piiliii-  illc,   non 

ciic.ad  ipsiiiii  i(';;iiiiin  lulalc  spcilanlcs.  in  soliiin  liiil  dc  riiliiiis  in    lonf^iiKpinin.  sc(l 

(piil»ii>  (iKliiiiili  riicninl  pricposili  ad  cincii-  cliaiii  lU-  rtiliiris   iii  pro.xitno.  iiiio   poliiis 

(liiiii  (piinlain  rnicliiiiiii   p;iilciii.  iil  siilidi  dc  tcliiis   iniir   |)r!i'sctilil>iis.  I'ilctiiiii  visio 

liir    :    if   i/iiiiifinii   /iiirfi-iii    friirfiiiini    /irr  \\\:i    liiil    dc   sliiliiii  ;,M'iiiidi.  Icrriliili.  (•iijiis 

sr/ifiin    iniiiits   frrfilifiifis,  i/iii  jiiiii    iiuiir  ciipiil    \idcl»iilili'  cssc  cx   opliliio   iiiiro,  iil 

fiifiiri siiiit,roiii/rri/rf  pcr  illos  piicposilos  liiilicliir  in  hiiniclc.  I'",t  siciil    iliidciii  li;ilic- 

iiliosijnc  minislros  ///  /lorrrn  pcr   siiifjiiliis  inr   in   lcvln.  c\p(»siloi'cs(|iic  addiinl.  pcr 

mlicscl  iiliii  loca  ;  rf  onnir  friiiiiriifinii  sw  \\  ciipnl   iiiirciiiii   iiil(dli;;ilnr  i|»sc  rcx  .Naliii- 

collccliiin.  iino  cl  juslc  ciii|)liiiii,  ipiatilnin  cli(»(|(»ii(»s(»r,  i'c<.,MiiiiiKpic  ojiis.  ipii  Innc  lc- 

iid   Idiidii  ;d»  iiliis  sniiiplii.  snli  riuiruoiiis  \\\\\\  nioniifcliiiiin.  |)r(iplcr  (piod  a  Daniclc  /Mn.  ii,j7. 

/lofrstdfr  rojiiliifiir,  r[r.  ;   rf  non  roiisiinir-  diccliiitiir  rc.\  rc^Mini.  Sccnndo.  ipiotiiain  iii 

fiir  frrra  inopin,  id  csl,  liiihilatorcs  tcrfii'  Daiiiidc  s(Mil»iliir  aliii  visio  .\iil)n(diod(»ni»-    //,../.  iv. 

c\  viclualiuin  pcnuria  iion  pcrihuut.si  ita  sor,  (pi;p  liiil  dc  riiliiris  in  l)i'c\  i.  (piiiiii  rcx 

riicrit  iir[nm. /'liiriiit  P/iiiriioiii  roiisiliinii  i||c  noii  liiil  obliliis.  scd  caiii  l)iiiii(di  iiar- 

iosr\)\\,  rt  rinirfis  niinisfris  rjiis.  linil   :  ipiam  (piuni   Daiiiid   rc{:i  cxposiiis- 

(lirca  lioc  (piiciiliii.  ciir  iion   potius  .lo-  scl.  mox  i'c\  Diiiiiidcm  lionofavit,aiitc(piam  //,!</.%.••». 

sc|)h   consuluit   rcscrvari   mcdijim,   (piam  implclioncm  oxpositionis  illius  vidit.    Si- 

c[uintam  rrucluum  pailcm.Kl  vidclur  ipiod  mililcr  quuin  Danicl  cxposuissct  halthasiir 

malc.  Si  (.Miim  rclicpuc  (pialuor  paitcs  fru-  rcgi  visioiKMU  i[)sius.  iiiox  hoiioiiivit  ciim 

cluum  ucccssai'i;o  c;'aiit  iii  aunis  f(M'lilita-C  lialthasar  valdc.  cl  c.xaltavit  aiilc([uaiii  cx- 

tis,  vidotuf  quod  i[uiula  [)ars  ncquaquain  p;»sitiouis  vidil  cffcctum.   ul    in   Dauiclc 

suffcccfit  pro  annis  stcfilitatis.  Hcspoiulc-  habctur.  Postfemo  alia  fuit  ratio.  cur  Na- 

tuf.  quod   iu  alii[uibus  auuis  slcfilitalis  buchodonosor  oblilus  fuit   [)riinuin  som- 

fuit  aliqualis  fructificatio  tefra\  ut  infia  uium  suum    majfis  quain    Pharao,    [)roiit 

[)alcbil.  lu  auuis  quoi[uc  fccundilalis.  iic-  supcr  DaniciiMn  cx[)0sui,  ct  nuiic  brcvihM' 

ccssaria   fuit    ma,iiua   [)ais    fiuctuum    [)i'o  taugam.  Visio  chMiiin  illa,  crat  .Nabiudiv 

copiosa  tcffa»  scmiualioncusuquc  jumcu-  donosor  teffibilior  valdc  quain  somuia  1'ha- 

torum  :   nec  sestimandum    quod  quatuof  faonis.Xabuchodonosof  equidein  vidit  sta- 

[)artcs  ffuctuum  nccessari» erant  in  annis  iiiam  allam.  tcffibilem,  cujus  caput  eiat 

feftilibus.Fofsitan  etiam  dici  potest,  quod  ex  aufo,  brachia  dc  argcnto,  venter  et  le- 

non    bene  potcrat    plus  scrvari    tamdiu,  nioia  ex  xve,  tibiae  fcffea',  pedum   vero 

quam  quinta  pars  fiucluum.  propter  cor-  D  qua»dam  pars  ex  aere,  ct  quaedam   fusilis 

ruptioucm  qua^  solct   frumcnto  accidere,  erat  :  sicque  ex  tam  monstruos»  statuse 

si  in  inagnis  cumulis  diu  servetuf.  apparitionc  fuit  rcx  ille  perterritus  ac  tur- 

lnsu[)ef.eifca  prfphabita  scribil  quidam  :  batus  magis  quam  Pharao  ex  somniis  suis, 

Pliarao  non  fuit  oblitus  somnium  quemad-  quse  erant  de  rebus  notis.  Vehemens  au- 

Dan.  u.    moduin  Nabuchodonosof :  quoniam  visio  tem  formido  causat    magnam  motionem 

Nabuchodonosor  fuit   rcspcctu  futurofum  humorum,   ex  qua  turbantur  phantasma- 

dc  lougc,  qiKT  post  ejus  mortem  implcta  ta,  et  causatur  oblivio.  Insuper  adverten- 

sunt  :  idcifco  quia  non  vidit  hujusmodi  dum.  quod  multiplieiter  atque  difformitcr 

implctionem,  non  fuit  motus  ad  honoran-  Spiritus  Sanctus  tangat  animas  Propheta- 

duiii   Danielem.   nisi   Danicl  rctulissct  ei  rum.  Xam  ut  in  Daniele  inducitur,  quum  yiid.iv.ie. 

somnium  suum  oblitum.  Visio  autem  Pha-  lex   Babylonis   ex[>osuisset    Danieli   som- 


m 


KNAMHATItt    l>    CAl*.    Xl.l    (ib;>KSlS.    —    AMI.    Xi;i 


Lnit.  \\% 
iti. 

Eecli. 
»»»!»,  i.  1 


Dan. 
10;  IV,  I." 


iiiuiii  .^uuiii  *li-  uibur»  visa  iii  s|>ii'i(u,  l)a^ 
iiifl  i-(t^(iit  (|U(tsi  uiia  hoiu  iiilia  se  (acilus 
cu^itart^  ile  suiiiiiiu  rti^is,  (U  iiifra  horuiii 
illdiu  ut-t'f|)it  u  l)fo  illuiiiiiialitMifiii  uil  iii- 

If  I  |M'tluilcluill  sOllllliuill  llluil   ;    |M  illllllll  v<*- 

rt)  soiiiiiMiiu  r«';<is  illius  i-x|iosUil  siiif  iiio- 
la,  iiiiu  i*t  aiit(\  l)i^'u  rcivolaiili;,  Hoiiitiiuin 
ejusiiue  si^iiil'ifu(ioiii*iii  co^iiovit.  Jos(;|)li 
Vfio  s(a(iiu  •^.xposuil  i'fj<i  ft  (^jus  fumu-liis 

SOUIIliu  (|U(t^   vi<l«M'Ullt  . 

liiii^iis  liif  oiiliii'  i|Uii>><lii),  fiii'  ft  i|uuli- 
Ifi'  Josfpli  luiitlfliii  (If  soiiiiiioiuiu  iulfi'- 
prftutiuiif,  (|uuiii  .MoNSfs  ulihi  tlicut  :  .Noii 
ot)^- rvahitis  soiiiiiiu:  iii  Kc(-l(;sius(ico  (|uo- 
quc  (licutiir  :  (Jiiusi  i|iii  a|)|M'fhfiiilil  iiiii- 
hruiii,  ft  |)frs(x{uilur  vculuin,  secuinluiii 
hoc  visio  suuiuioruiii.  I)f  hui-  uiilfiii  luu- 
(fria  iii  tlivfisi^  loi-is  alihi  (lifliiiii  f>l,  el 
uiiiu-  brfvitfr  tuiij<i  polcsl,  ([uotl  uuclori- 
(a(t^s  illa»  loquiiiitur  de  soinuiis  qui»  {^e- 
nfrantur  e.\  siq)frriua  vfiilris  rcph^lioiie, 
au(  niiiiia  cjus  iuuiiilate,  au(  (la'iiioiiuiii 
illusione,  au(  |)ra'viis  ac(il)us,  aut  curis, 
uiil  fogitutioiiihiis  iiii|)ortiiiiis.  Oiia'  aiitein 
u  Dfo  Vfl  uiii^flis  iiupiiiiiiiiitur,  suiit  at- 
Ifiiilfiiila.  Siiiiililer  f.\  soiiiiiiis.  (|ua3  ex 
dispusitiune  curporis  ejus  qui  soiiinial,V(d 
e.\  inriictiune  corporis  cojleslis  nascuiiliir, 
potes(  ([iiidquid  secreluin  au(  luluruni  |)ra'- 
no.sci.  iJe  his,  siiis  in  loi^is  plenius,  Ueo 
[ira^stante.  tractahilur. 

Adhuc  ([uo([Uf  [ifnsaiidiiin.  ([iiod  soiii- 
iiiuni  f  t  visio  at([U('  oraculuin  iiiter  se  dis- 
tingiiuiitur.  [)ro[)rie  inde  loquendo,  ([uain- 
vis  exlense  unuin  interdiun  suiiiati".r  pro 
alio.  Soniniuin  cniin  dicitur,  revelalio  vel 
apparilio  lacta  in  sonino  [)er  imaginarias 
forinas  obscure  ;  ct  inl(M'duin  ei  cui  fit 
soinniuin,  de.5uper  revelatiir  significatio 
seu  intelligentia  soinnii  :  tuncque  taiis 
vocatur  Prophela,  priesertim  quando  de 
futuris  est  soinnium.  Interduin  vero  iion 
ei,  sed  alteri  significatio  revelatiir,  ut  pa- 
tel  de  Joseph  et  Daniele  :  ideo  lales  sunt 
Prophf  tie,  non  illi  quibus  fit  soluin  imagi- 
naiia  apparitio,  ut  Nabuchodonosor  et  eu- 
nuchi  ac  Pharao.  Porro  visio  appellatur 
revelatio  occultorum,  sive  ostensio  futuro- 


A  ruiii  iiiagis  elara  et  iiilflhn-tiialis,  laiii  iii 
vigilia,  ({iiain  in  ra[)tii  i-l  ft-slasi  facla. 
Iliiic  Kubbi  Moyseti  ail,  i|iii)ii  MMiiniuin  csl 
casus  a  [)r()[)lif tia,  (|iiiMiiaiii  |)i()|)lielia  csl 
\isio  iii  liiiiiiuf  iiilflli^fiiliif  ;  siMiiiiiuni 
uulfin  fsl  iiianilfslatio  fiiliii oriiiii  iii  iiiia- 
\i\\u\  ubi  (^adit  luiiien  iiilfllig(;nliai  el 
i)(-i-iiiiibit.l)i'U(-iiluiii  vero,secuiidiiiii  Aib(;r- 
liiiii  su[)er  l)uiiielein,est  ex()r(;ssa  [)ia;iiuii- 
lialio  s(;u  [)ra;(-ogiiilio  i'(;ruiii  iii  soniiio  [)(;r- 
ff[)la  :  fl  ila  si-  liabfl  iikmMo  modo  iiilfi- 
\  isioiif III   vA    soiiiiiiiim  ,    parlici[)aiis   (-iiiii 

li  ulrai[iif  :  [)Uta  (-iiiii  visionc,  iii  ({iiaiiliiiii 
fsl  iiiaiiifesta  cogiiilio  ;  cl  cuiii  soiiinio,  iii 
i|iiaiiluiii  iii  soiniio  ()('rci{)ilui. 

I.ixutusi^iu'  c.sl  Pliarao,  ({iii  \aldf  iiiira- 
baliir  ulruinqui;,  hoc  est,  (ain  e.v[)fdilaiii 
fl  (duraiii  somnioriiin  suoriiiii  (;x[)()silio- 
iifiii,  alqiK;  (am  {Jiovidum  i()sius  Joseph 
consilium  :  Sum  invcnirc  pitlcritnus  Itt- 
lcin  lurtcrn,  (jui  Hpirilu  Dci,  \\w  esl  illii- 
minalione  et  gralia  Dei,  ([iii  s[)irilus  est, 
plenm  sit  f  Vel,  spiritu  Dei,  id  est  volun- 
tat(;  seu   divina'  voliiiilalis  cognitioiif  (h; 

(\  agcndis.  Pot(!sl  lam(;n  p(M-  s[)iriliiiii  D(!i, 
S[)irilus  Sanelus  intelligi,  ({uaiiquam  Plia- 
rao  per  luec  verba  iion  intellexeril  euin. 
liixit  eri/o  (ul  Jo.scith  :  Qiiia  us/endit  tihi 
Jjcus  umnia  (ju(c  locutus  cs  inlerpretando 
soninia  rnea,  et  eonsulendo  quid  mihi 
agendum  sit,  nurnfiuid  sapicntiorcm,  ct 
consl lailcin  tui  invenire  poljro  ?  id  est, 
iifc  majorem  (e  in  sapientia,  imo  nec  |)a- 
rem  libi  in  ea  valeo  re{)erire.  Tu  cris  su- 
pcr  (lumum  mearn,  id  est,  palalio  iiieo  el 
ejus  domesticis  prseeris,  el  ad  tui  uris  im- 

D  pcriiiia  cunctus  popiilus  ohedict  in  his  quse 
jurisdiclionem  tuain  concernunt;  uno  tun- 
tum  reyni  solio  te  pnecedam,  id  est,  se- 
cundus  eris  in  regno  meo,  et  priinus  post 
me,  ita  quod  sola  regia  dignitat(;  major 
te  ero. 

Dixitque  rursus  Pharao  ad  Joseph  :  Ec- 
ce  constitui  te  super  universam  terram 
M(jijpti,  hoc  est,  plenuin  et  generalem 
vicarium  potestatis  meae  le  facio,  praefe- 
rendo  omni  te  populo  meo.  Tulitque  an- 
nulum  de  manu  sua,et  dedit  eum  in  ma- 


r\  \lili  \  I  hi    is    t  Al'.    M.l   i.l.M.sls. 


\ltl.    \(  I 


'illt 


10;  VIII,  S 


iiii  cjiis.  .ViiiiiiIm  riiiiii  rr^iiin  si^illiiliiiiilin 
lill(>i'ii«  ('iiniiinlcni  :  iilcn  IMiiiiiki  (!('|iil  an- 
niiliiin  ili*  pi'o|u  III  niaiMi,  (<l  (lcilil  in  iniinii 
Jiiscpli  ;  iiil  inniiciiilnin.  (|iiu(l  i|iiiili|niil 
.l()S(>|)h  raccicl  anl  si^naici.  liilniii  cssct  cl 
cHicav.  Sic  cl  .Vssncriis  rc\  ilcilcral  aii- 
niilnin  sniiin  |)i'iiiiii  \inan,  ilciinic  M;irili) 
clia'»).  \\'stiriti/iu'  ciini  sfotii  hi/ssiiiii,  clc., 
i(l  csl  candidissiina  liiica  \('slc,  (|iia>  siili 
lilissiiiia  csl  iii  .Kj,'\pl().  l-Viiti/iu'  rinii 
iisi'i'tii/i'ri'  sii/)i'r  riirriiiii  siiinn  srnniilinn , 
id  csl  siipcr  prcliosiorcin  rc-^is  ciirriiin, 
lino  ciiiiii  c\icplo,  itupio  soliis  i'c\  scilil; 
\cl  iil  (piidain  c\|)()nnnl.  Sn|)ci-  ciinnin 
snuiii  socuiidiiiu,  id  csl  siipcr  priiuuin  ac 
rciiiniu  ciirnim,  ila  (piod  .loscph  scdchal 
iu  illo  ciirrn.  laiupiam  sccnudiis  a  rcgc, 
(|iii  inlcrdum  pcrmisil  c\  spcciali  ravoro 
illiiin  (|ui  luil  socuudus  a  sc,  asciMulcro 
curruiu  siuiiu  ;  clinnantc  /irivi-oiic  antc  ciir- 
ruiu  .loscph.  (pii  [)cr  rcf^ium  urbcin.  cl  |)ci' 
divorsas  .K^y[)li  urbos  sic  vohohalur.  ui 
oiiiiws  i-onnii  ('()  //rtii/  ffrrtrrrnf,  oU'.,  sioul 
Jt>id.m,-i.  ot  Assuorus  [)ra'copil,  lU  omnos  sorvi  sui 
corain  Aiuau  tloetoroul  genii.  Voruiulamou 
seounduui  llioronymuni  et  alios,  iu  llobra'0 
non  habotur.  V\  fleeteroul  corain  oo  go- 
nu  ;  sod  diclio  isla.  Abrocli.  sicut  et  Syin- 
inachus  trauslulit;(piod  lautum  valol  sicut, 
Pator  loucrrimus  :  quasi  dicatiir.  Quamvis 
.losophaMato  sit  touorriinus,  tamou  sapion- 
tiaot  virtuto  meretur  pater  omuiuni  appel- 
lari.  Itaque  prieco  hoc  nomen  clainando, 
iusinuavit  ut  genua  flecterent  ipsi  Joseph 
tauquam  palri  ac  princi[)i  terrnp.  Hinc 
Aquila  Iraustulit,  Clamavit  in  cons[)octu 
ejus  ad  geuiculationein. 

Di.rit  quoque  re.v  ad  Joseph  :  Ego  sinii 
P/iarao.  Qvxod  fuit  juramentum  regis:  qua- 
si  dicat,  Quam  verum  ost,  esse  me  Pha- 
raonom.  qui  possum  tibi  tantam  tradere 
potestatem.  tam  verum  erit  quod  dicam, 
videlicet  :  Absqiie  tuo  imperio  non  nlo- 
i)ebit  quisquam  praeter  me  qui  major  te 
sum,  manum  aut  pedem  in  omni  terra 
^:£y///p//.  Hyperbolica  locutio  esl :  tanquain 
dicat.  Magna  valde  erit  aucforifas  tua.  nec 
aliquis  in  .Egypfo  audebif  tibi  confradice- 

T.  1. 


\  ic  si\r  rosislorc,  ncc  (|iiii|ipiaiii  iiol.ilnlc 
coiilra  tnaiii  ordiiialioncin  |iciii^cr«'.  Poiro 
in  Scholaslica  hisloriH  c.xpoiiilnr  HJc  :  .Nu- 
(jiic  c^rrcdiclnr  liiiic  siiic  liio  iiiitii,  iioo 
Miic  co  |iulilicis  liiiigclui  officiis.  Vrrtil- 
i/iir  iiotiirn  r/iis,  id  csl  iniilaiido  srii  ali- 
ipiid  illl|)oll('ndo,  rl  lUirnrit  rinn  lliii/ini 
.  l\f/i//itiiira,  .Siilriifiirriii  iiiiniili  :  ipn.i  |)Ci 
siiaiii  intcr|)i'oliilioii('m  alijiic  coiisiliiiiii,  li 
licfiivil  jain  (|nasi  niiiiiduni  ii  fiiliiiu  liiniis 
|)ci'iculo.  .Noincii  anlcin  .Kg\|iliiiiii  cral; 
hoc  osl,  Zii|)lianalli,  ({iiod  (scciiiidiiin   llio- 

W  rouyinuiii)  llcbraico  soiiiil,  abscondiloriini 
iii\cnliii' :  cl  liiiMcn  i|iioiMam  iili  .Kgvplio 
iiu|)osiliim  esl.dcbol  haborc  riilioiMMii  liii- 
giiii'  illiiis.  Inlcr[)rclatnr  ciiiin  /it|iliiiiialh 
Pahanoach,  siilviilor  inundi,  iil  lcsliitiir 
llicroiiymus. //(■(//7///^c  ////  u.mrrtti  nomino 
Asriirtli.filiaiti  /'iifi/t/iaris  sarrrdotis  //<•- 
lio/)olros.  .\uguslinus  ([iuoril,  an  istc  sit 
Pnti[)liai'.  ^\r  (jiio  dictum  osl  ca[)ilulo  Iri- 
ccsiino  nono,  qui  fiiil  om|)tor  ac  domiuus 
J()sc[)li.  Ilioronymiis  voro  al^soliilc  ics[)()n- 
dct  c[uo(l  iino,  et  idom  diciinl  Hobiioi.  (liir 

C  aiitom  vocatus  sit  eunuchus,  et  cur  factus 
sit  sacerdos,  id  est  suminus  antistes,  He- 
liopoleos,  id  est  civitatis  solis,  de  qua  fer- 
tiir  in  Isaia,  Civitas  solis  f  vocabatur  una  :  /s.  xix,  is. 
dictum  ost  in  e.xpositioue  capituli  tricesimi 
soptimi.  Niilius  quippo  nisi  casfratus,  aut 
infrigidalus  ac  im[jofens,  [joteraf  esse  ar- 
chiflamiuus  faui  iilius.  forte  ob  hoc,  ut 
sacris  idolorum  illius  liberius  atque  inte- 
grius  esset  intentus. 

Egre.ssus  est   itaque  Joseph   ad  terram 
.Egi/jiti.^Son  qiiod  jam  extra  ferram  .Egy- 

I)  pfi  exstiteraf.scd  sedens  in  curru.  procos- 
sit  de  una  parte  terrae  illius  ad  aliam.  Tri- 
ginta  autem  erat  annorum  quando  stetit 
in  conspectu  Pharaonis  taliter  sublima- 
tus  :  et  ifa  fuif  circifer  tredecim  annis  in 
scrvifufe  ef  carcere  :  ef  quia  nescitur  quam- 
diu  in  carcere  fuif ,  ignoratur  quamdiu  ante 
servierat.  Venditus  est  autem  ef  coepit  ser- 
vire.  quando  erat  circiter  decem  et  sep- 
tem  diwwovwm.  Et  circuivit  omnes  regiones 
.Eggpti,  id  est  [jarticulares  provincias  qua? 
ad  dominium  Pharaonis  specfabanf.  ad  vi- 

26 


Mi-i 


»:>Aitit\iit)  i>  I  Ai'.   \i.i  (.KM>:sis. 


.\itr.    \i  I 


ilcliillliii   Ul't)tl-v  «^t   luL-il  (U  |IO|)Ullllll,   t|uil>US 

uritt  |ii'U)liii.us,  ut  ul  uj(uu!>eMi'etui'  ui*  iiu- 
iit>rui'etui'  uh  Diiiuibus  ;  iioii  taiinMi  >>i^'iiifi- 
cuvil  ulicui  c.tiituiii,  cur  itu  L-iilli^i-rfl  m-- 
l^ett^s,  ut  Ji»t^|>lius  uit.  K\  (|uil>us  oiiinihus 
1'Uii^tut,  (|uuiitu  ^rutiu  iiuli^uil  Josopli,  in- 
iii  tuiii  i(-|)tMiliiiu  i-i  iiiu\iiiiu  uti|uu  iiiul- 
tiplici  suu  «'\ullutioiit)  ut  lioiioiiiit-tMitiu, 
iiiuiii  rulleictui'  iu'litiu,  uut  uli(|uu  \uiii- 
lutf.  Vt: nili^ut'  suet-essivti  /'i'rti/itii.s  scfili-ni 
iinnui'Uin,i't  in  nianipuli>s  fCAlactie  styrtcs, 
1'onifrt'yatie  sunt  in  horrea  ^lilijiji^ti,  etc, 
[ti-i  iiiiuistius  u  Ju.strpii  uil  liOL-  depututos  : 
et  iiitelli^eiitiuiii  est  istud  de  (|uiiilu  puilt- 
iiuctuuiii, quu)  pei'  sepleiiiiiuiii  servul>utui'. 
Nati  sunt  aiiti-in  Juscplt  diii>  filii  iintc- 
i^nuin  oenirct  fiiincs,  «Uc.  Iloc  (ut  ({uidaiii 
sci-il>it)udjicilui',  ({uiu  llehriei  teiiipure  coiii- 
iiiuiiis  ti  ibulutipiiis,  ut  esl  iuiiies  illu,  ul> 
u.\oi'il>usaijsliuel>uiit;  sed  iioii  est  prohahi- 
le,  iiuod  per  seplciii  uiiiios  iaiiiis  ita  coii- 
tillllcruilt.  \\)vaviti/uc  ntiinen  priinuijcniti 
Manasscs,{\\\oA  iiilerpretalur  ol)livio,  ideo 
rutio  uppellulioiiis  suljjuiigilur  :  iliccns, 
Oblicisci  tne  fevit  Deus  umniurn  laborum 
nieuruin,  et  (lumus  patris  rnei,  iioc  est,  taii- 
tain  donavit  inilii  prosptMilateni.quod  lal)o- 
ruin  et  adversitatuin  quos  pertuli,  ac  pa- 
rcntehe  ineiB  reconlatio,  noii  iiifferit  inilii 
trisliliani,  ita  (juod  per  iiiodiiiii  ohlivisccn- 
tisseu  ol)liti  ine  liabeo. Veiuiiitaincn  consli- 
tutis  in  prosperilatc  soietesse  augmentnin 
solalii,  quod  inulla  sustinuerunt  adversa, 
p». Lxxxiv,  juxta  quod  scriptuin  esl  :  Ly?tati  suinus 
*^*  pro  diebus  quibus   nos   Immiliasti,  annis 

quibus  vidiinus  inala.  Xuincn  qd.uijuc  sc- 
cnndi  appcllacit  £jj/traiin,  qnod  inlerpre- 
tatur  Iructificatio  seu  creinentum,  ideo 
subditur  ratio  nominis  :  dicens,  Crescere 


A  //f  ?  fecit  Uiius  in  tcrra  paupcrtalis  inae,  id 
t)it  iii  teiru  .1<>.<y|)li,  iii  (|ua  iii  priin-ipio 
venditioiiis  nu^e  in  ea,  i^l  lcniporif  iiK-ur- 
t-eiulioiiis  |>aiipcr  fiii  ;  in  (|iia  iiuik-  cvv.w 
iii  spii  iliialibus  t^l  (-orporulibus  boiiis,  iii 
prolc  alqiic  faiiiilia,  iii  lionort;,  potestatt; 
el  ^loria. 

lijiliir  Iransactis  septiun  ultcrtatis  an- 
nis,i'j\\'..,cn'jtcrtint  iwnire  Hcptcin  anni  inu- 
piir,i/iius  iirtcdi.rcral  Juscph  ;cl  i n  uniccrsu 
urltc  fuincs  priccnluit.  lioc  |)(M'  liypiMbolcii 
uiit  syiiecdoclien  dictiim  videlur..\on  eniiii 

li  absoluh;  iii  lolu  torra  liabilabili  liiil  cari- 
slia,  s(;d  nl  iiifia  lialxMiii',  pra^sertiin  in 
.K^^yplo  lciraipic  (Mianaan,  iii  rtigionibus 
(pio(|U('  vicinis,  t|iiaiii\is  iioii  taiii  vclie- 
iiKMiler.  Imo  inlcidiiiii  iii  Sciiptiiiis  iiiia 
iirbs  inundus  voi^atiir,  iil  (piiiin  Doiiiiiiiis 
ail  iii  Isaia  :  Visitabo  siiper  orbis  iiiala  ;  /«.  xu/,  ii. 
iibi  scciiiidiim  llieroiiyiniim,  aliosijue  ex- 
posilorescommiiniler,  pei- orlxMn  ipsa  Ik- 
i)ylon  ad  lilftM-am  dcsij^nalur,  |)i-oplei-  ina- 
<(nilii(liiKMn  siiam.  I)e  popiilo  (|ii')i|ue  ipii 
venil  ciini  (lliristo  iii  dic  1'aimai'Uin,  dixe- 

C  runl  Scrii)ai  el  l^liarisaM  :  Kcce  lolus  niun-  Joaan.wx, 
iliis  abiil  post  eum.  ///  cunc.la  autem  terra 
/Ejiipli  fames  erat,  etc.,  id  esl  iii  aliqiii- 
biis,  imo  et  in  mullis  habilatoribus  singu- 
lariim  civilalum  .Kf^ypli.  Aliijui  niliilo  mi- 
niis  (livil(;s  ciant  ibid(Mn,  (|iii  in  |)i'iinis 
aniiis  scplem  compelenliam  liabiierunt  ex 
piopriis,  quac  sibi  reservaruni  de  frucli- 
bus  aniiorum  fertilium;  hi  priBscrlim,  qui 
cognoverunt  ea  quai  Joseph  de  sterilitate 
lerric  pra?(lixit.  Omnesquc  provincia',  id 
esl  habitatores  provinciariim  illius  clima- 

D  lis,  venicbant  in  ,h'(ji/ptiiin,  ut  cmerent 
c.scas,  etc,  id  est  frumenlum  et  blada  ex 
(luibus  fit  panis. 


\'j. 


I  \  MlllMKi    IN    I   \l'      M  I    i.lM.HIH. 


Mtl       \i  II 


io;t 


Ainicrii  s  \(:ii 


IH'.    MVSIKn     IHJI  s    iMMHII     i.il   \l»ll  \t.l  s|\||     |'lll\ll     IM I  l.l.l.l.ir 


1'\  \  laiiMi.  |)i'oplfi'  (|iiaiii  saiicla  lltflc 
'  siii  laiii  (lili^iMitci'  al(|iic  solcniiilcr  lc 
\i\\  Sciipliiias  \('lcris  'rcslaiiiciili,  csl,  iil 
iiiiiolcNcal  t|iiit(l  Dciis  oiniii|)olciis  ^cin- 
piM'  lialtiiil  pi()\  iilcnliain  acliiiiiii  lininano 
iiiin  :(|iio(l  cliaincx  liiijiis  capiliili  liisloria 
clarissiinc  (•oinproltatiir.  Itatpic  pci  1'liaiao- 
ncin.({iii  \i(lit  in  S()iiii)o  liitnra  iii  iiinndo. 
inlcllifiiliii'  (|nicnni(|nc  princcps  lcrrcniis 
licnlilis,  (pii  iii  cxonlio  liiil  primiliva'  l'"c- 
clcsia'.  cl  laincn  pra>ilcslinalns  Inil  a  l)t)- 
inino  :  ciii  (lcsnpcr  inonslrahaliir  inira  cl 
iiiaiidila  iiiniidi  nintatio:  ciii  Clirislns  pcr 
Aposloloruiii  pra»dicalioncm  c.vposnit.^iua- 
lilor  luiic  inslarol  jaiiKiuc  iucc|)luiii  cssct 
tcmpiis  i>i'alia\  iii  (pio  loti  humano  ^cncri 
c\liil)cii(la  csscl  iiicomparahilis  opulcntia 
S(>ptcm  tlouoruin  Spiritus  Sancti.cl  supcr- 
iioruin  charisinatnin  cis  jugilcr  amuworum. 
(pia>  pcr  s(^pltMn  bovcs  pingucs,  spicasquc 
plcnas  siiinantur  :  dciudc  lcmporc  procc- 
dcnlc,  ct  carilalc  icrrigcscenlc,  vcnlura 
csscl  in  niundo  spiritualis  slcrilitas.  hoc 
csl  dcrcctiis  virtutum.  ahuiidaiitia  vilio- 
rum,  qiKV  Ircquculcr  ac  diu  tuit  in  Chrisli 
Ecdcsia.  alquc  per  boves  macras,  cl  spi- 
cas  cxuslas  cxprimilur. 

Porro.  sicul  Joscph  consuluil  quintam 
frucluuin  parlcin  annoruin  rcrlilium  col- 
iijri  ac  rcpoiii  iu  horrca  ad  succurrcudum 
lcinporc  rainis:  sicChrislus  durautc  Kcclc- 
sia>  priiniliv;i>  fcrvorc.  fecit  pcr  quosdam 
viros  fideles  describi  virlutes.  sapicntiam, 
miracula,  martyria,  ac  diversa  charisinata. 
qua>  fucrunl  iu  primiliva  Kcclesia.quse  tot 
lanlaquc  fucre,  quod  vix  quinla  pars  qui- 
bal  dcscribi.  Dcscripta  vcro,  in  horreis, 
hoc  est  in  librariis,  est  condita.  in  quibus 
sunl  libri  cibaria  spirilualia  contincntes. 
ex  quibus   subvenitur  fidclibus    temporc 


.V  spiriliialis  inopi;i>.  (jiii  liinc  c\  rccilalioiic 
>cu  lcclionc  \  irliilum  aUpic  cliarismaliim, 
incfrabilistpic  fcrvoris  pritiioriim  fidcliiiin 
ac  |)ra>ccdcntiiim  palruiiKa-dificaiiliir  iii  fi 
dc.  accciidiiiitnr  iii  carilalc.  rohoraiitur  ad 
hcnc  a<;ciidiiiii,  sici|iic  saliihrilcr  rcficiun- 
liir.  iic  |)crcanl  prorsns  ino|iia. 

Aiiipliiis,  ipsius  Joscpli  incarccralio  cl 
lon;;a  afflictio.  fi^Mira  fuil  Doinini  Jcsit 
('.lirisii  passionis :  cl  siciil  Josc[)li  posl  ma- 
xiiiiain  Irihulalioucm  siihilo  vchciiicnlci' 
csl   clc\aliis.  .Kgyplo   pra-laliis.  ct   inuiidi 

\i  Salvalor  \ocalus  ;  sic  (^hrislus  posl  siiam 
accrhissimam  cl   i^Mioiiiiniosissiinaiii   pas- 
sioucin  ac  sc[)ullurain  slatimcsl  suscitatiis 
a  luortuis.crtdo  ac  lcrrie  |)i';ppositus.al(|uc     />,.  n.  o 
uhi([uc  t(M'raruin  vocatiis  niuiidi  Salvalor.  ^' ""''^ 
(lonslituitquc  Dcus  I'alcr  Christum  siipcr  Aci.x,ii. 
domiiin  suain.  videlicct   universalcm  Kc- 
clcsiain,  cujus  caput  cst  Chrislus,  ct  sub    Coioss.  i. 
co  Homauus  Anlisles.Domnus  apostolicus,  '*' 
gcncralis,  plcnus,  ac  suinmus  Chrisli  in 
lcrra  Vicarius,  in  quo  csl  potestatis  ecclc- 
siastica^  vcrtcx  ac  plcniludo. 

C  Insupcr.  aunulum  fidei  dcdil  Palcr  in 
manu  Chrisli,  ila  ul  Chrislus  omncs  voca- 
ret  ad  fidcin,  aniinasque  fidcles  sibi  pcr 
fidcm  sponsaret.  Vestivitque  eum  stola  by.s- 
siiia.  id  csl  caruis  immorlalilate,  darila- 
tc,  impassil)ililate,  ac  subtililate  in  sua 
rcsurrectione..4#//'m//«  quoque  torquem  cir- 
cumpasuit  collo  ejm,  hoc  est,  ardentissi- 
mam  caritatem,  et  splendidissimam  sapi- 
cutiam  radicavit  in  mente  ipsius.  Fecitque 
eum  ascendere  super  currum  suum  secun- 
dum,  id  cst  supra  corda  fidclium.  potissi- 

D  mc  Aposlolorum  cl  aliorum  prsedicatorum 
sanctorum  atque  pastorum.  qui  Deuin  in 
se  portant.  circumferunt,  retinent,  et  cum 
ad  aliorum  animas  vchunt.  ac  sibi  subjc- 


I» 


27;  III,  31. 


'i<>'i  KWRnATin  iN  1  \i'    VIII  (;knksis.  —  art.  xriii 

ituM  sust»iitaiit,  ({ui  suut  ciiri-u>  l)ei,  sicut  A  ruiii,  sctl  iii(i)iii|)ui-utiilitui-  pliiia  iiiilliu  pa- 

(1(1  Kliuiii  (li.ttMut  Klistnis,  lU  i-ivy  iMut^l  Kli-  «uiioiiiin 

iv/i«(/.ii,  seo  :  Fater  un,  |)ut(M-  iiii,  eui-ius  Isiuel  et  .Vdliuc  uiilciii  siciil  Joscpli  liiil  lri(<iulu 

'*'*'"'"  uuriga  »rjusl  Vlulti  suiit  tules  cunus  Altis-  uuiioi-iiiii  (|uaii<lo  circuivil  yKf^ypluiii ;  sic 

/•«.  i.ikv>i,  siiiii,  Klciiiiii  ciiri  ii>   l)ci   (|(tc(Mii    iiiillihiis  (!tii'i>>lii>i  cudcin  iii  ;clut(w;.voi-siis  cst  cir(;u- 

liiiillihUvv.  OutMiiudiiiodiiiii  cliuiii  uiiU;  Jo  ii  c  Jiida-aiii  ud  priiMlicuiidiiiii  iii  cu,(|iii  jKM-    .t(7.x,:i7, 

scpti   curntltut    pra-co   cluiiiuiis,  ul   oiiiiics  tiaiisivit   l)ciicru(!iciido,  (H  saiiaiido  oiiiik^s 

ci   llrrtcrciil  >,'ciiu,   ct   doiiiiiiuiii  (miiu   rc-  oppri^ssos  a  dial)oio  :  (^l  siciil  Joscpii  tciii- 

cofjfiiosctircut   .Kf,'y|)lioiuiii  ;  sii-   (Itiristmn  |»oi-(!  slcrililatis  apciiiil  liorr(iu,vciididil(|ii(« 

pim-cssit  ^loriosissiiiius   suiiclissiiinisijiir  IHiiikmiIu  ;  sic  (^tirislus  lciii|)or(!  (Udoriiiu- 

Joann.  I,  Juauiies  Huplislu,  (jiii  pra'dicuvil   so  (!sse  lioiiis  cl  coiK-iil(-alioiiis  l']cclcsiai   iiiis(;i-i- 

iiidi;,Miimi  solvcrc  i-orrixiaiii  cul(M!ain(!iito-  i-orditcr  aii.Kilialiir,    iicc   iiiKpiaiii    iti    lolo 
riiiii  (^tiristi  t'"ilii  l)ci,  ciiiiKpic  (^sse  ul)  oiii-  H  i-(diii(pi(;t  t'^c(-lcsiaiii,  S(!d  iiidcsiu(;iit(;r  slu- 

iiitius  udoruiiduiu,  (ticciido  :  (Jiii  de  cado  liiil  el  coiiserval  iii  ea  (piosduiii  etitclos  ac 

vcuit,  sup(M-  oiiiues  esl.  virliiosos.  ipii  inala  iiiiiiidi  a(;  ruiiium  (1(5- 

PraUerea,   sicut  Josepti  e.vultuliis  diivii  ploranl   l-]cclcsiije,  cluiiiuiil(;s  ad  (Itiristuiii 

u.voi-eiu  ^'ciiliteiu,  ^euuilque  e.v  ea  litios  pio  spiritiiati   rideclioiie  uc  relorinulioiK; 

duos  ;  sic  (Jtiiistiis  posl  siiaiii  resiirrccti-  popiili  ctii-istiaiii:(jiiit)iis  |)iiis  sii(;(;iii-i-it  Sal- 

oiiciii   cl   as(-(Misioiiciii,   Synugogu    reti(;la,  vutor,  cl  sjiiritiialia  Iritiiiil  aliiiK;iila,  (jiia; 

jjcntiliMU  plclicin  coiiV(;rlit,  (;l   (i.v  ea  sibi  orationcel  siit)jc(;tioiK;(jiiusi  cniiiiiliir.llor- 

collcgit  Kcctesiuin  quuin    du.vil    iii  sjioii-  rcu  vero  suiil  libri  Scrijituric,  sacrainenla 

sam,  ex  qua  geiiuil  quasi  duos  lilios,  tioc  Kcctesiaj,  coida  lervenlia,  iino  el  ipsa  ca- 

est  rcdigiosos  ac  sa^culares,  seu  coiit(;iii-  rilas,  pietus,  omiiipoleiilia,  ojKilcnlia,  li- 

jilativos  el  activos.  Kx  jirimiliva  (jiioijue  tjerulilas  Dei,  iii  (jiiitjus  oiiinia   tioiia  sii- 
Kcclcsia,  lioc    csl    per  sanclorum  .Vjiosto- (J  jiercojiiosissime  continentur ;  ct  tuiic  quasi 

lorum  pra'diculioiiciii,  g(;iiuil  lilios  duos,  aperiunlui-,  duin  uoliis  ex  eis  doiia  graliae 

convertendo  per  eos  mulla  iniltia  Judaso-  derivanlur. 


ARTICULUS   XCIII 


EXPLANATiO     CAPITLLI    QUADRACiESI.MI    SECU.NDl    :    AUDIE.NS    AUTEM    JACOB 
gUOD    ALIME.NTA    VENDEKENTUH. 


OFALtTKti  sinl  implclie  visiones  som-  D  jamin,  Nc  forte,  etc.  Quasi  dixissel  :  Non 

niales  ipsius  Josepli,  quibus  se  vidit  jicrmillo  eum  ire  vobiscum,  iie  aliquid  ad- 

adorari  a  sole  el  luna  ac  undecim  stellis,  versi  conlingal  sibi  in  via,  qucmadmodum 

incipitur  nunc  describi.  Audiem  autem  contigil  fralri  ejus  ulerino  ;  quia  (ut  infra 

Jacob  quod  alimenta  vcnderentur  in  ^fjy-  liabctur)  Jacob  valde  speciali ler  ipsum  lien- 

'pto,  dixil  filiis  suis  :  Quare  negligitis  ?  jamin  A\\\g(i\)di{ .  Quumque  adorassent  cum 

etc.  Quasi  dicat :  Cur  non  festinalis  ire  in  fratres  sui  adoratione  dulia?,  cum  profun- 

Jigyptum  ad  emendum  necessaria  nobis?  da  inclinalione,  aul  proslralione,  aut  ge- 

Descendentes  igitur  fratres  Josejjh  decem,  nuflexione,  e^  agnovisset  eos ,  quasi  ad  alie- 

elc,  Benjamin  domi  retento  a  Jacob,qui  nos  durius  loquebatur,non  lamen  ex  corde 

dixerat  fratribus  ejics,\d  esl  fratribus  Beii-  duro,  neque  ex  ira,  sed  ex  inagna  prudcu- 


|A\ni\\rin    |\    (  \lv    \lll    (.KNKSIH. 


Alll.    \(  II! 


W.\ 


SiUI 


liii  it    |iia   siiniiliititiiic,  iiiin  tl  t<\  /•■Iti  jii    A 
slilin'.(|iiia  vtilcliiil  (mis  pni  Miis  («Nccssiliiis 
(•iiiilc  iirrii^'(>i«' ;  intfrnuittnn  i'<t.s  ;  l/nde  iw- 
///.s7/\  /  clc.  Koilc  iicscivil  (HkkI  ikIIiiic  Iiii 
Itilarcnl  in  tciiii  ('.liiiiuiiin.  i|iiiiiiiiiiii  piilci 
coniiii   IVci|iiciilcr   iinitavil   locniii    lialutii 
lioiiis.  h'f  (iiinrii  fnihvs  ijisr  i-iK/iutsffiis, 
iinn  i'sf  i-o/jiiitns  iili  lis.  jpsc  ciiiiii   iiiliiiiii 
rnil  \iiltlc  iniilalns  iii  riicic,  (|nia  s(*(Io(Miii 
aiiimniin  cxsislciis  i«H'cssil   ali   ipsis.  (|iii 
Iniic  ctiiiil  in  iclalc  virili,  ncc  inlciiin  iniil 
Inin   in  ap|)iiriitn   innlali.   I''j'iili|nc  Jiisc|)li 
iii  tanto  conslilnliis  lioiioi-c,  iic  prctioso  cl   li 
ipiasi   rcf,Mli   \«'stiln,  ipiotl    liiitics   nc(pia- 
(piam   polcianl   cx   sc  ipsnin   cof^Miosccrc. 
Ju-rnnfiifusifKi'  sitiiiiiiorinn  </nir  <t/it/ii(i/i(/o 
(irn.      rii/cntf,  i\\w  capilnlo   Irieosiino  scpliiiio 
v\\vii,.t/  j^^.,.jp|,j  siinl,  itif  iti/  t'os :  Kiji/ontforrs  r.s- 
fis:  II f  rii/rnfis  infiriniora  frrnr  ri'/iisfis.'n\ 
csl  looa.K};\pli  niiiiiis  inniiil;i.  pciipuc  ic- 
^iinni  .Kf,'\pii  possil  riiciliiis  inoursari. 

Cjroa  lioc  (liuxnurninlnr :  Primuiiuqiia- 
ro  Joscpli  rocordiilns  soniniornm  suornin, 
proliiuis  i^rotnlil  vorha  isli».  Socundo.  iin 
mcMlilus  sit  ista  dioondo.  Uosi^oudclur  ad  C 
primum,  (piod  ox  (|uo  fratres  sui  injusle 
oonlempserunl  somniii  sna,  voluit  oos  in- 
duooi'o  ad  veriricaliononi  somniorum  illo- 
rum.  ul  soilioel  in  tribulalione  et  anfruslia 
posili.  oum  atlonlius  oxoraront  ao  adora- 
rcnl.  .\d  aliud  (luidam  rospondenl,  excu- 
sando  Josoph  a  inoudaoio  iu  his  ac  oeteris 
verbis  (^jus  so^iueutibus.  asserenles  quod 
Iratres  ejus  fuerunt  aliquo  modo  explorato- 
res.  qnia  oxploraverunt  veniendo  meliora 
ilinora.  ot  qualiter  se  haberent  acoodondo 
dominum  lorra\  qui  voudidit  Idada.  llano  D 
voro  oxousalionem  reprobal  quidam,  scri- 
hons  hoc  loco  et  alibi  ssepe.  non  oporlere 
Sauctos  veteris  Teslameuti  a  venialibus  ex- 
ousari,  a  quibus  neo  Christi  Apostoli  tue- 
runt  imniunes.  Ad  quod  dicondum.  quod 
Sancti  utriusque  Tostamonti  suul  a  peooa- 
lis  exousaudi,  quaulum  vere  ac  rationa- 
bililer  fieri  potest,  et  quod  licet  interdum 
uti  sublili  a^quivooatione.  el  iudustriosa 
verilatis  celatione  per  verba  obscura  :  noc 
hoc  est   aliuni  per  mendacia  faiiere,  sed 


poliiis  oi  siipicnici  pnMlcHsc.  Milii  (|iiim|iic 
iippiirct,  ipittd  piiclci  inodiiin  pni>iacliiiii 
cNciisiiii  \,i|ciiiii  \(*ilia  Jtiscpli  ab  (iiiiiii 
iiiciidaoio,  iit  dicainiis  cnm  pioinlissc  iiifc 
\ciliii  iiiinicc.  non  c\  iiiiiiiio  ;  itciii(|iic, 
cxcicitaiidii  cl  pftiliiiiiilu  fiiilics  siios,  ikiii 
iirfirinaiido,  siciil  frcipiciilcr  sniicli  l'uln*R 
imposiici  iiiii  silii  in\iccm  iilii|iuis  ciilpaH 
iiilciitioiic  cxcrcitaiidi. 

(Jiii  (/i,rrrii/it :  yioii  rsf  itn ,  i/iiiniiii\v\c., 
id  (^sl,  iioti  siiiiiiis  exploralores  maliliosj. 
()iiiiirs  fi/ii  iiiiiiis  riri  siiiiins,  clc.  ll(.,'l(M'l 
Uiibbi  l'aiiliis, (|ii(i(l  (piidaiii  ex[)Osilorcs  lie- 
bi'a'i  dioiinl.  fralrc^s  Joseph  ivissc  (lisp«>r- 
sos  per  eivilatcin.  iid  (puorondiiin  iiiiilii|iic 
friilrein  suuin  Josc|ih,  ul  cmpliim  rcdiine- 
rcnt,  ao  p.ilri  siio  rcdiiccronl,  cl  posloa 
oonvonisso  iti  domo  Josc[)li  iid  cmendum  : 
idciroo  imposiiit  cis.  qitod  ex  diversis  rc- 
};ionibus  cssenl  missi  ad  cxplorandum  : 
ideo  ad  exoiisandum  so  intlc,  dixerunl  se 
esse  filios  unius  viri.  (.ini/ms  il/r  rmpo/i- 
i/if  :  A/iter  rsf.  Iininu/iifa  trrrar  hiiJKs 
roiisi(/crarr  vritisfis,  juxla  seusnin  prae- 
laolum.  Al  il/i :  Duodecini,  iiiqitiitiit,  ser- 
vi  fni,  fratres  snmus,  etc.  Quomodo  dixe- 
runt  hoc.  quum  putarent  ipsum  Joscph 
jam  mortuuin  esse,  sicut  subjungitur,  Mi- 
/liinus  fraler  nosler  cuin  pat/-e  /iost/-o  est, 
alius  iio/i  csf  supcr,  id  esf,  non  vivit,  ut 
credimus,  quia  infra  tot  annos  nihil  de  eo 
percepimus  ?  Dicendum,  quod  dixerunt  se 
duodecim  fratres  esse,  id  est  fuisse,  vel 
por  synecdochen  dictum  est  hoc.  Hoc  est, 
(lil  Joseph,  (juod  locutus  sum,  Ea:plo/-ato/-es 
rstis  :  quasi  dicat.  Ex  quo  estis  lot  ger- 
maui,  estis  magis  audaces  et  pra:>suinptu- 
osi,  in  mutuo  confidentes  subsidio.  Ja/n 
nunc  expe^'tmentum  vestri  capia/n,  id  est, 
per  offectum  investigabo  an  sitis  inverbis 
veraces:  per  salutein  Pharaonis  non  egre- 
diemini  hinc,  id  est.vos  decem  non  exibi- 
tis  simul  .Egyptum,  t/onec  veniat  frafer 
vester  mi/ii/nus.  Mittite  ex  vohis  iinum 
qui  adducat  eum.  Ex  hoc  videtur,  quod  Jo- 
seph  quando  hsec  dixit.  inlendebat  novem 
fratres  suos  secum  tenere.  quousque  Ben- 
jamin  adduceretur  ad  se :  vos  aute/n  eri- 


\m 


KNAUUAIIu    l>    lAI'      \l  II    l.KNKSIS.    —    AHT.    XCIII 


tis  iii  vimulis,ilimi'c  ftnthcnluf  i^uti'  ili.ti- 
Hli»,  ulruin  iH-ra  un  futsu  siuf,  hcic  «'Ht,  aii 
liutiealis  adhui'  umiiii  fiatifiii  votiis  juitiii- 
reiii.diica  ((uoil  Au^usliiiiis,  rt  alii  (lii-util, 
i{Uiiil  JoM-pli  \  itli-lls  (liTciii  lialirs  siios  ad 
r>>r,  rl  liuliriii  MlUIii  ulrrillUlii  »lrrs>>r,  li 
iiiuit  iH-  loiic   liatres  siii  aliiiuiil  iiialilia' 
t^xercuisseiit  iii  illuiii  ^iciii  iii  m' :  idco  \o 
luit  L-eitificaii  dc  hoc  pcr  |iia'sciilialciii  ct 
persuiialciu  ailduclioiiciii  Iralris  Mii  ail  >c. 
Afiut/ui  fji'i-  sulatcin  l'h(ir(iinils,  c.rpluru- 
torcs  i'sfis,  hoc  cst,  iiisi   polucrilis  vcrili- 
care  verlia  vcslra  prolala  ilc  iiiiiiiiiio  tralrc 
vestro,  haliciidi  estis  pro  e.xploraldriliiis, 
ct  di^iii  |iuiiiri  iil  illi. 

(lirca  hoc  quu'ritui',aii  licuit  ipsi  Joscpli 
jiirare  per  salutciii  Pliaraoiiis,  (|iiuiii  uoii 
liccal   pcr  crcaliiias  jiirarc.  Ill  pci'  .Moyscii 

Deiii.MM  dicluiii  cst,  l'cr  iioiiicii  Doiuiiii  Dci  lui  ju- 
raliis.  Ad  huc  Tlioiiias  iii  sccuiida  secuii- 
(lai,  qua'stioiic  8'.),  rcspoudcl  :  Diiplcx  est 
juraincutuiii  :  riiuiii  (piod  lil  siiii|ilicilcr 
cuiilestaiido,  et  hoc  diviiia*  verilali  iiiiii- 
tilur,  sicut  ct  fidcs.  Uiidc  (|uciiiadiiioduiii 
lidcs  priiicipalitci'  cst  dc  Dco,  scciiiidario 
aulciii  de  crcatuiis,  in  quaiiluiii  \crilas  di- 
vina  in  eis  res[ilcndet  :  sic  juramcnluni 
principalilcr  ad  Deuin  rcrerlur,  ciijiis  ve- 
rilati  innititur  ;  sccundario  autein  assu- 
niuntur  creatura;  aliqua'  ad  juran(luni,non 
secundiiin  se,  sed  in  quanluni  divina  in 
eis  veritas  manirestalur  :  sic(pic  jiiralur 
per  Kvanfjelium,  id  est  per  Dcuin  cujus 
veritas  in  Kvangelio  conlinctur,cf  per  San- 
ctosqui  veritaleni  hanc  crediderunt.  Aliud 
est  juramenluin  quod  lit  exsecrando,  al- 
que  in  tali  juramenlo  inducilur  cieatura 
lanquam  id  in  quo  exercealurdivinum  jii- 
diciuin,  si  perjuietur  :  ut  quum  hoino  ju- 
rat  pcr  caput  suum,  aut  lilium,  aut  pcr 
aliam  rcm  quam  amat ;  sicque  juravit  Apo- 

iiCor.p,23.  stolus :  Ego,  inquiens,  testem  Deum  invo- 
co  in  animam  meam.  Et  ulroque  modo  in- 
telligi  potesf,  quod  Joseph  per  salutem 
Pharaonis  juravit,hoc  est  :per  modum  exse- 
cralionis,  sic  quod  salufcm  Pharaonis  obli- 
gaverit^Deo.  nisi Verum  esset  quod  dixit :  ef 
ifem  per  modum  simplicis  contesfafionis. 


A  eoiilolaiido  videlicet  verilalciii  dis  iiue  jii- 
slilia*,  ad  ciijus  exs(M'Ulioiiciii  priiicipes 
lerra^  (-(insliluiiiiliir. 

Tnuliilil  criin  illiis  rustiiiliir,  id  esl  in- 
carccraliuni,  Irihus  illchus  :{\\\\\\.  \wv  odiuin 
conlis,  p(;i-  Ncrha  (;uuspiralionis,  cl  pcr  i ca- 
lciii  \cndiliuiiciii,  jicccavcriint  iii  ciiiii  ;  cl 
cliaiii  ul  ipse  iiileiiiii  iiicliiis  delilxM-arel, 
(piid  lacerel  circa  eus.  I)ic  uiilcin  lcrliu 
cduciis  (lc  inrijere,  iiii.  (Jiiu  patet,  (piod 
iiuii  rucriinl  iii  carcci-(!  [Km-  Ires  inlcgrus 
dies,    iino   iioii    nisi    [icr   iinuiii    iiitcgriim 

H  dieiii,  et  [icr  alioriiin  diiorum  dicruiii  [lar- 
tes  :  (^odeiii  iiaiiiijiic  dic  (jiio  v(-i  lia  [ira-ha- 
liila  l(i(|iichalur  ciim  cis,  inisit  eos  in  carce- 
rciii.  l''iiiile  (/U(v  (li.vi,  adduceiidu  rralrcin 
veslriiiii,quaiiivis  iiuii  (;o  iiiudu  quo  lefigi, 
scd  iil  laiigam,  cl  inrclis,  id  csl,  iion  oc- 
cidain  vos  laiu|iiam  ex[iloral(ircs.  hcinii. 
1'iilin  lliiico:  ([iiasi  dical,  Dci  cultor  suiii, 
iioii  idololatra.  Si  pucifiel  eslls,  fruler  ve- 
slcr  uiins  lifjetur  ln  earccrc,  id  csl,  ligalus 
[lonaliir  iii  carcere  ;  ms-  autem  (ihllc,  el 
fcrtc  fruinenta  iiuun  einlslls,  in  domos  oc- 

(\  .s//-^/s, clc.tjiiamvis  enim  hahilaverunl  cum 
[lalrc  stiu  Jaculi,  tiihilu  ttiinus  unusijuisque 
eurum  hahiiil  haliilaculiim  speciale  pro  sc 
ac  siia  uxore,ac  soboleafque  l'amilia./'Wr- 
riint  utdixeralfx^  est,  acquieverunt  verbis 
Joseph,  ef  sic  facere  d(!crcvei-unf.  Veruin- 
lamcn  alia  mulla  verba  habuernnl  Joseph 
cl  fralrcs  cjits  ad  invicem,  ul  in  scqtien- 
tibiis  pafef  capiftilis,  ubi  habelur  :  In- 
fei-rogavit  nos  homo,  scilicet  Joscph,  pei' 
ordincm  nostratti  progenicm,  si  pafer  vi- 
verel,  si  haberemus  frafrem.  (JttumqtK!  Jo- 

D  seplt  dixissef  eis  uf  fratrem  illutn  adduce- 
rent,  dixeiunl :  Noti  pofcsf  pucr  rcliti(|ttei-c 
|)afretn  suum  ;  si  eiiim  jilum  dimisct-il,  ino- 
lielur,  etc.  Tttncquc  Joseph  dixil  eis  cum 
jtiramento,  quod  non  vidcrenf  faciem  suam, 
nisi  frafrem  illum  aflerrent. 

Et  locuti  sunt  ad  invicem  :  Merito  Juve 
patlniur,  f/nla  peccavimus  in  fratrem  iio- 
strum,  etc.  Eii  sanguls  ejus  crqulrllnr, 
id  est,  juslo  judicio  Dei  isfa  susfinemus. 
in  ulfioncin  morfis  fratris  nosfii.Pufabanl 
enim  quod  morfuus  esset :  et  quamvis  non 


KNAUIlMlii    IN    <   VI'      MII    r.lM  s|s. 


Aiir.  xi.iii 


W 


iiil(<i'ri>('i<niiil  ('iiin.liiiiicii  i'(iniii'icliiiiil,(|iiiNl  A 
<<\  siia  \<Mi(iili()ii('  iiicidisscl  tol  iiiivcisila 
tcs  iiti|iic  Iristilias,  (|ii(>ii  ilm  iiiijc  nltisscl. 
Inlcircccniiil  (|n(i(|iic  cninilcni  nnnli*  ci- 
\ili.  vcndcndd  cniii  in  scimiiii  :  sci^iliis 
anlcin  cst  iiiors  ciNilis.  .Wwin/niiit  iinfrin 
i/inul  iiitrlfii/irit  Jitsi'/i/i  vcilia  c(tiiliii  Hc 
braica,  |nilaiilcs  cnin  .K^:\|)liniii  iiali(nic. 
('(  iicscichanl  JKM-.iiiKi  (nnninii  :i'sliiiialiaiil 
qnod  non  inlcllif^crcl  cos  ;  iu  i/innl  /irr  iu- 
Irriiirfiiii  loi/iirrrtiir  iul  ros.  L()(|ncl)aliii' 
ciiiiii  .loscpli  linf.,'na  .Kf,'ypliaca.  ct  inlci- 
|)rcs  nariavil  scnsnin  \  ci  lioinni  .loscpli  jra  |{ 
trilnis  cjns  in  linf,Mia  ll(>l>i'a'a  :  ct  lioc  lccil 
Joscpll,  \\v  IViilrcs  ciiiii  c\  Mi;i  loi|iii'l;i  co 
f;iiosc«M'cnl.  c\  (|n;i  innlti  racililcr  cof^Mio- 
scnnlnr.  Dcniipic,  nl  icrcii  L\i'a.  Ilcl)i'a'i 
rcrcrnnt  iiitcrprclcm  islnin  Inissc  Man;i>- 
scn  rilinin  .losc|)li,  (|ncin  ipsc  .loscpli  do- 
cnil  idioiiia  llchraMiin.  Scd  iioc  ad  .Indai- 
cas  arbilror  rabnlas  pcrlincrc.  (inniii  cl 
Manasscs  liinc  rnciil  octo  ininoniin  anl  cir- 
cilcr  :  ncc  consiicludinis  sil  priiicipihns. 
ad  (pios  (livcrsarnm  pro\  inciarnm  at(]nc 
linirnarnm  liomincs  assidnc  vcninnt.  talcs  (] 
pucros  habcrc  inlcrprcles.qnos  oporlcl  cs- 
so  valdc  prudcntos  e(  eloquentes:quod  ad- 
lnic  longe  cral  a  pncro  octo  anuornin.  Ve- 
rnnilamen  illc  inlerpres  aliiqne  domestici 
Joseph,  imo  .Kijyptii  commnniter,  sciebanl 
Josepli  esse  ualione  nchranim.  ct  llebra^o- 
rnm  cognoscere  ac  eloqni  j^osse  linijnam  : 
ideo  beue  cousideraveruul  quod  Joseph  ex 
speciali  cansa  loqneretur  viris  illis  me- 
diaute  iuterprele.  uou  tanieu  sciehant  cau- 
sam  in  speciali. 

PrivUM-ca  qu;pri  potest.  cnr  interpres  non  |) 
iuterprela!)atnr  verha  ilhv  rratrnm  Josepli 
de  peccato  eorum.  Respondetur,  quod  in- 
terpres  non  cuia\  it  ea  interpretari,  qna> 
IVatres  iuter  se  loqnebantur.  et  uon  ad  Jo- 
seph.  Sed  tunc  rursus  est  qusQslio.  qnali- 
ter  audebaul  lam  capitale  crimen  snnm  in 
aUcna  lerra  coram  iulerprele  recitaie.  I)i- 
ci  potest,  quod  interprcs  lorsan  nou  audi- 
vit  ha^c  verba  circa  alia  occnpalns,  aut 
parnm  divertens  ;  et  taliter  ea  protulerunt. 
qnod  putabant  ea  ab  alio  nnllo  inlelligi. 


(piamvis  JoMpli  c\  sinKiilari  ad  coh  rrspc- 
clii  andiiMil  ca. 

.irrrtiti/iir  sr  /inruiii/irr,  i|iiasi  actiiriiH 
aliipiid  aliiid.  rt  flrrit,  cv  coiisidcralioiic 
pi  ()\  idcnlia'  hci.cl  iidinii  alioiic  ipsiiis  ;  cx 
dcvolionc  (|iKi(|iic  ;(il  llciiin.  considcran 
do  hcnciicia  cjiis  m  sr,  (miiii  iMiiollilionc 
li(picraclioiic(|iic  cordis  :  cl  i(ciii  cx  coiii- 
passioiic.  (jnii  rradihiis  siiis  pic  condoliiit. 
(pios  vidil  iii  iiKif^iLi  dcsol.itioiic  al(pic  an 
fsMistia  coiislilnlos.  (piihns  vc.xalio  coiilnlil 
inlcllccliiiii.  it.i  (piod  pcccatnm  illiid  inJo- 
scpli  ('oinmissnni,  sic  ad  incinoi  iiiiii  i'(mIii- 
\ciuiit.  7'iillr/isi/iir  Siiiirn/i  rt  lif/iitis,u\  v>\ 
lif,'iiri  scii  ciMiipcdiii  racicns  cimi.  illis  //rn- 
srnlihiis:  nl  sic  niiij,'is  rcstiiiarcnl  implcrc 
|)rii>(M'pliiin  i\r  iiddnclionc  Hcnjiiiniii  ;  lii- 
incn  (nl  credilnr)  posl  rr.itnmi  rcccssuin 
lccil  Simeoncm  dissolvi.  cl  pic  Iraclari  iii 
ipsa  cnstodia.  (jnod  si  (piicriilnr,  ciir  po- 
tiiis  Simeouem  lif,Mvil  ac  leniiil  :  respoii- 
detiir,  qiiod  mafris  pccca\  it  iii  Joscph  sua 
crndclitate,  el  alios  inciliivit  coulra  eum- 
i\r\\\.Jiissit  iniiiislris  ^ms  iif  implrrrnt  en- 
rimi  savcos  Irilico,  imo  ct  aliis  bladis,  u( 
patebil ,  ct  reponcrenl  pccnnias  sinynlnrmn 
in  sacris  sttis :  ct  in  hoc  fecit  gratiam  eis, 
vel  ideo  forsau  fccit  hoc,ut  ipsi  panlopost 
iuveuta  pecuuia.  rursus  affligercntur  ti- 
more.  formidantes  in  reditu  siio  accusari 
de  furto  :  voluit  euim  eos  pro  snis  exces- 
sihns  pie  ac  din  affligerc,  propter  eorum 
sahitem  cx  caritate  et  ffquitatc :  voluit  quo- 
qne  patri  sno  pecuuiam  suam  rcmitfcrc  : 
datis  supra  cibariis  in  viam,  id  est  quibus 
vescereutur  in  rcditu. 

Al  illi  portantes  frumenta.wow  Iriticnm 
tantnm.  in  asinis  .s-/^/.>>,  id  es(  snpra  asiuos, 
ila  quod  ipsi  fratres  portabant,  hoc  est 
portari  fccernnt  frumenta.  profecti  sunt. 
Apertoque  unus  sacco,  ut  daret  jumento 
pahulum,  cui  non  dedit  triticum  pro  pa- 
bnlo,  /;/  diversorio,  q\q..\(\  est  stabulo.  vel 
ut  qiiidam  exponunt,  in  hospitio  ad  quod 
diverternnt  in  Vxdixdixit  fratribus  suis : 
Redditaestmihi  pecuniaquam  pro  bladis 
exposui.  £n  habetur  in  sacco.  Et  obstupefa- 
cli  lurbatique  mutuo  dixerunt :  Quidnam 


'lOH 


F.NARRATKt    IN    CAI'      Xl.ll    CKNKSIS. 


AIIT.    Xl.lll 


e/tt  httc  ijuuit  ffcit  nuhis  JJeus  effticlivr  V<?l  A 
|HM'iiiistiivu^  SiquultMii  !>icut  oiitiiia  iii  tlivi- 
iia  piovitleiiliii  cuiiiprelit'iiiluiilui',sii-  diiiih- 
tthne  ut  uiiiiiis  actiu  ettt  a  Deo,  (|uaiiluiii  ail 
i<l  iMititutis  quo«l  coiisistil   iu  «ms.  S<'<I  <  ui 
('\  tuclo  isto  i|uo(l  Dco  u<hci  i|)s<'i'Uiil,  lur 
bati    suut  '.  (iur   cliaiii    plurulilci'   ^uiil    lo 
cuti,  (Jutxl    rccit    uol)is  Dcus,  <|iumii    miiu> 
coiuiii  solinu  iiiveiiisset  suuiu  |ic(-uiiiuiii  '. 
Uiceiuluiii  u<l  piiiiiuiii,  (|uo<l  iilco,  (|uiu  iii 
mlitii  (iiuucruiit  siispccti  hubcii  dc  fuito, 
qiiuiiivis  cssciit  iiiiio.xii ;  ct  (|uiu  juiii  sciiicl 
gi'u\ciu   tribiilutioiiciii  luulluiii  iiiiproN isc  li 
sustiiiueruiil,    lucilitcr   luctucbuiit    lursus 
siiiiiliu  pati,  ut  iiioris  (;st  iiifoituiiulis.  .\il 
secuiuluiii  (liceiuliiiii  cuiii  .Vii<li'cu,(pio<l  uu- 
ditis  verbis  |)i'a'falis  uiiius  de  inveiitioiic 
sua^  pecuiiia'.  ulii  oiiiiics  a|)<'iuciuut  suos 
saecus,  ul  viibMciil  (juid  facluiii  csscl  cuiii 
cis.tjuuiiiquc  uiius^iiiisquc  <'()iiiiu  iiivciiis- 
set  suain  pecuniain  forle  li^ulaiii  iii  bursu 
aut  pcplo  parvo,  exterriti  suiil,  (;t   lociili 
verba  inducla.  Tnde  sequenti  capiliilo  di- 
cuut :  (Juuin  venisseinns  ad  diviMsoriuiii, 
aperuiinus   saccos    noslros.   cl    invciiiinus  C 
pecuniaiu  in  ore  saccoruiu. 

Vtncruntijuc  atl  Jarob  pdlretn  suum,  cl. 
nurraverunt  ei  otntiia  qu(e  sihi  accidis- 
sent,  clc.  Hisdictis,(/uutti  friimenta  cffun- 
(lerent,  singuli  repererunt  in  orc  s(u-c(t- 
ruiii  ligatas  jtecutiias.Ex  hoc  vidclur.cpiod 
non  invenerunt  pecunias  suas  jain  anlciii 
via  ac  diversorio.  Ad  hoc  quidain  rcspoii- 
dent,  quod  istud  hic  dieitur  per  recapiUi- 
lationem,  quia  jam  anle  invenerunt  pecii- 
nias.  Sed  si  ordo  verborum  penselur,  non 
videtur  solutio  ista  aniinum  quietare.  quia  D 
apcrte  hic  dicilur,  His  dictis,  qufn  scili- 
cet  retulerunt   patri   suo,  (Juuin  fiuincnta 


(druiKlcrcntiir,  repcriMiinl.  Id<'()  arbilror 
respondciidiiiii,  <|uod  (|uainvis  inv(Mieriiiit 
pccunias  suas  iii  diversorio.tainen  ex  piu 
<l('nti  cantcla  diinisiMiint  eas  iii  saccis  snis, 
ul  >i  (piis  ('(»^  (|uusi  furcs  iiiscipKMi^tur,  pos- 
scill  m;  cXCUsurc  VciU(il(M',  p(M'  lioc,  (piod 
pccuniu;  noii  (^ssiMit  upud  corpus  iiec  in 
biirsis  eoriiin,  iicc  caiii  interiiu  altigisscnt. 
.Naiii  (;t  istud  pailiiii  posM^a  pro  siia  liMi^iv 
niiil  ('XciisatioiK;.  Dcniipic  diciliir  liic  (|Uod 
duiii  fiiiiiK-iila  ('ffun<l(M'eiit,  sin^Mili  rcp(;- 
rciuiil  |)<'(;iiiiias  iii  ()i(;  saccoruiii,  (iiyiu  (;l 
uiius  illc  qui  iii  <li\(;rsori()  caiii  iiivcnit  : 
ideiii  est  senticnduin  <l(;  aliisi|iK)il  de  iino; 
ii<'('  obslal  (piod  subdiliir,  ]<J.rtcrrilis(juc 
siinii/  oi/mihus,  {[yiiii  hoc  accipi  |)Otesl  ita, 
quod  luiic  liinor  prislinus  fuit  rcnovatus 
iii  cis,  M'l  (|iii)d  Jai'ol)  cl  alii  ibi  pi'a'S(;nles, 
cx  hoc  failo  fiiciuut  cxlcrrili,  ex  (;ad(;iii 
caiisa  qua  fratrcs.  lJi./;it  palcr  Jacolt :  Al>s- 
i/uc  lihc^ris  tne  esse  fccislis,  id  esl,  ali(|uos 
filiotuiii  incoruin  milii  abstulistis,  aul  mox 
aiiferclis.  iit  limeo.Vel  loquitur  Jacob  per 
niodiim  coriini  ipii  inlense  diliguiil  suas 
rcs,  iit|)0lc  sobolcm  sive  [)cciiiiiaiii,  qiia- 
riiiii  quuin  parlcm  amisciinl,  ila  coiiquc- 
luiiliir  ac  dolent,  quasi  tolum  perdide- 
riiit.  Kt  cst  hyperbolica  locnlio  quae  cx 
vclicmenlia  affeclionis  solct  proccdere.6'«< 
respondit  Ruljen  :  Duos  fiiios  rneos  interfi- 
ce,  si  noii  rcdu.rcro  illain,  videlicct  Henja- 
min.  ^/7»/.  Islud  non  fuit  prudoiilcr  dictiim, 
(|uia  iicquaquam  dccuit  avum  innoccnl(;s 
ncpotes  occidere.  At  ille :  Non  descendel, 
itKjuit,  filius  itieus  Benjamin  vobiscum 
adhuc,  vel  tam  cito  ul  vultis,  etc,  ad  ter- 
ram,  ad  (piani  pergitis,  id  est  pcrrecturi 
cslis:  tamen  .lacob  antc  jam  dixil,B(Mijamin 
aufcrelis, quia  limuil  finalitcr  sic  fuluium. 


I.NAIlllAllu    IN    (  Al'.     \l  III    i.l.M.MS. 


Alll.     \l.iV 


'i(V.> 


MnidMS    XCIV 


hKc.iAii  \  iin  (AiMnii  i}\  \iiiiA(.i:snii   ii.irm  :  imihim  i  xmi^  miM  m   iinftw 

\l  III.MI.MI.II    l'lll  MIIIAI. 


SI'!(!r.N'I).\  rilioriiin  .lacol)  prorn-lio  iii 
.Kf^'\|)liiin,  iii  islo  rccilaliir  capiliilo.  in 
(|iio  (|iiaiilo  hisloria  piilchrior.  laiilo  litlc- 
ra  |)lanior  csl.  Inliriin  (|ii()(l  (lisscnsio  is- 
la  inlci'.lacol)  ac  lilios  cjiis  (liiravil  dc  hoc, 
an  Hcnjainin  ircl  ciiin  cis,  ftniu-s  tniiiicin 
lt'rrtiiii.  i(l  csl  habilalorcs  loliiis  lcira'. 
pi'a'scrliin  .Kt^^^xpli  ct  (Ihanaaii.  r,/H'itifii- 
tt'r  iirciiwhiit ,  clc.  Di.fit  Jiifttli  titl  filitis 
siiDs :  Ixfrfrtiiiiiiii  iii  .Kffvplmn,  «V  finiti' 
iiohis  juiiLfilliiiii  fsftiriiiii.  i(l  csl  ali(piaii- 
Inlain  (]nantilatcin  tritici  ac  bladoriini. 
(Jiiarc  non  dixit.  Kinitc  nobis  innltiiin  cs- 
oarnin  '.  Diccndnni.  (jiiod  lanla  riiit  inopia 
vicliialinin  in  doino  .lacoh.  iil  inodicnin  rc- 
pntarct  (piid(Hiid  sccnin  poitarc  potcrant 
c.\  .Ki^ypto.  Vcl  idco  di.xit,  Pau.xiilum,  clc. 
quia  spcravil  (iiiod  Dous  cilo  iniponorel 
riiUMH  illi  carislitv.  Nt^spo/idit  Jiidtis :  l)f- 
mintiavit  iiohis  rir  illf  fiiin  iitfestatio/if 
Jiirisjiira/Hli .  id  ost  ouin  jurainonlo  assor- 
forio,f//<'(';^s-.-  Xon  vitlfhitis  fafifiii  infaiii . 
hoc  ost.  non  hahobilis  nio  vobis  gratiosuni 
ac  favorabiloin,  nec  porniillam  vos  coram 
nic  prosporo  oomparore.  iiisi  fralrfin  cc- 
striini  nn'niniitni,\d  osl  ullimo  nalnm.  <'r/- 
(iii.vfritis  vohiscian,  etc.  (juomadmoduin 
enim  primoironitus  dicobatur  inajor.  sic  ul- 
timo  nalus  minor  vocabalur  aul  minimus. 
(luando  multi  lilii  eranl.  Intfrroi/avif  nos 
lioiiio,  scilicel  ipsc  Josoph,  pielate  ralio- 
neque  plenus,  nosfram  p)-ogeniem,  si  pa- 
ffr  viveref,  si  haberemus  fratrem  aliuni 
pra>ter  eos  quos  inter  nos  vidit.  Non  dici- 
tur  hic  quod  intorrogavil,  an  maler  noslra 
aut  fratris  illius  vivorct  :  ex  quo  elicitur. 
matrem  ejus  obiisse  anle  snam  venditio- 
nem.  Sciebat  autem  ante  suam  venditio- 
nem  liabere  se  fratrem  uterinum :  sed  quid 
interim  accidisset  de  illo,  nescivit. 


\  Jiiilas  i/iioijiit'  tli.fit  jiafri  sn  t :  Mittf  fnn;- 
/-/////,  sciliccl  Itcnjamin, ///cr-/////,  (Mc,  iil  sil 
spccialilcr  in  mca  ciislodia.  I'!i/t)  sii\fi//io 
/iiifriiiii .  id  cst,  oi)li;.;o  iiic  ad  ciistodicndiim 
ac  rcdiiccndnm  ciim  sollicilc  alipic  fidcli- 
lcr.  Sisi  rftlii.ciro  rt  trinl itlfro,  \t\  csl  as- 
Slglia\'CI'0,  ('/////  /////,  (■/•(/  /ifcfi/li  rfns  in  li- 
oitini  tt'iii/iorf.  Isla  riicriml  \('i-ba  priidcn- 
tia\  (pioniam  filiiis  posl  Dci  offcnsam,  iii- 
hil  pliis  cvilaro,  aiil  cnormiiis  ropularc 
dcbcl,  quam  osso  roiim  pcccali  in  siios 
|>ai('iitcs.  (pios  posl  Doiiin    lam   s|>c(-ialilcr 

|{  diligcrc  cl  honorarc  tciicliii-.  Iliiic  ail  (ilos- 
sa  :  Uubcii  di.vit,  Diios  filios  nicos  iiilcrfi- 
cc.  si  iion  rcdiixcro  illiiin  libi.  iion  tamcn 
obliniiil.  .\t  .liidas  dicciis.  flio  icus  pcccali 
in  [)ali-cin  omni  lcmporc.  iin|)('lra\  it,  quia 
ei  commissus  esl  Bcuiamin.  IMus  ergo  est 
essc  reum  peccati,  (piain  corporaliler  occi- 
di.  Si  non  i/ifercessi.s.scf  ililafio,  hoc  est, 
nisi  mora  isla  ex  occasione  Benjamin  in- 
lorvonissot.  ,/(7;»  altfra  vifc  ??('// /.v.sc/// //.v,  id 
osl,  sccuudo  roversi  essemns  ex  .Kgypto. 
Si  autem  pra^diclis  objiciatur,  quod  obli- 

C  gatio  Juda^  |)rtpfala  vidotur  fuisse  valde 
incauta  ot  pcriculosa,  eo  quod  Benjamin 
potuissel  in  via  mori  aut  capi,  seu  aliis 
irromodiabilibus  modis  a  rodilu  impedi- 
ri  :  dicondum,  quod  paclio  Jiuke  fuil  ra- 
lionabilis.  considerala  angustia  famis.  et 
magnitudine  periculi  excaristia  imminen- 
lis.  Kratquo  intoUigenda,  nisi  inevitabile 
occurreret  impedimentum, 

Igitnr  Israel  pater  eoruni,  id  est  Jacob, 
dia:it  ad  eos:  Sisic  nece.sse  esf,  faeite  quixl 
viilfis,  eundo  illuc  cum  Benjamin.  Sumite 

D  de  opfimis  terra^  hujus  fructibus  in  vasis 
repositoriis  rH'.sfris,  ef  deferte  viro  mu/ie- 
ra,  ut  sic  obtineatis  ejus  gratiam  ac  favo- 
rem.  Modicutn  resince.  Secundum  Scliola- 


\U) 


E>\RRAriO    1\    I :.4P.    XLIII    tiE.NERIS.    —    Ani.    .\(  l\ 


slii-aiii  hisloriain,  i-«*siiia  ilii-ilur  i|iit)<llitirt 
f<fiiu<t  guniini  lii|uiiluiii  vcl  ariiluiii  si-ii 
sircaluiii,  a  isetv  iira^cts  (|uimI  i->I  i-iiiuiiit- 
re.  Fui'i'u,  >iiH'uiiiluiii  Isiiliiinni  m-  l'u|iiuui, 
i'1'sinu  ^(■ii«'iutili*i'  itirilui  ^^miIIu  m'U  tiiiniin 
lliii-n>  lii-  ail»uritMi>  uiiiiiialiri>,  i|Uii*  iinlii 
lulu,  uit  Uii^U«'ulu  vulrl  iir  niriliiiliu^.  I'.'f 
//«(■//<'.'(, quod  uliuiiilu\it  iii  li  ria  |)iiMiiiNsii> 
Ilis,  ff  stiifiwin  i'f  nfacfes  cf  tt'rcl»inllii .  hlii 
tria  >unt  noininu  ui't)oi'Uiii  uroiuaticuiuni : 
iiuiic  tuiiii-ii  Miinuiitur  |iri)  ^uttis  scii  lu- 
criiiiis  iic  IViiclilius  |irot'liicntil)U<.  c\  itlis 
uiboritiUN.  Iliuc  (|iio(|uc  |)()iiuntur  >>|)ccics 
slorucis.  .\uiii  iiiiu  cudit  iii  lcriuiii,  cl  niil- 
liii^  |>rctii  r«'|)ulatiir  ;  utiu  uillucrct  cortici, 
cl  |>rcliosa  ccnsclui' :  uli|ui'  (iil  ait  (itossu) 
sloiu.x  s|)«*cics  «'st  resiuii*.  Dnplcx  «*tiaiii 
ponilur  ^Mittu  t(*i'cl)inttii,  uiiu  csl  luascnli- 
nu,  cl  puruin  \iilcl  :  iiliii  ri*iiiitiiiia.  ipiic 
prclio^u  c.XNistil.  I*ci'  stactcii  \(*ro  (juiilaiii 
iiil«*llij,Mint  niNritiain.  Ef  nini/</il(itnriiiii , 
quct^  notu>  siiiit,  cx  i|iiit)us  Fil  (tcticaliiin 
|>iitiiiciiliiin.  cl  ictcclio  iiiriiiiioruiii.  At)iiii- 
(lat  autciii  iiiia  r(*^'ioiii  ali(|uit>us,iii  quit)iis 
(lcticit  alia.  Ideo  Jacol)  inisil  hwc  iiiunc- 
ra,  iil  taiito  acc('[)li()ia  ('sscnt  ei  ciii  iniltc- 
tiaiiliir,  (|iiiiiilo  lai  ioia  ct  carioia  suiil  iii 
.t!};ypto. /Vc/////////<  ////07//'  (Inplifcni  fcrlc 
r()bi.scHni,'ul  est  duplo  inajorcin  (jiiaiii  pri- 
1110  poitastis  vohiscuin  :  (juod  idco  di.vil 
Jacoh,  qiial(*nus  [)hira  ([iiain  anl(*a,  ciik*- 
rciit :  vcl  ([iiia  sus|)icahiiliir  l)lada  [liiiilalim 
carius  vcndi.  durantc  diu  carislia  :  vel  ad 
satisraeicndiim  viro,si  forte  imponcret  fur- 
ti  calumniam  filiis  suis;aut  si  aliaqua^vis 
adversitas  im[)i'ovisa  eis  accideret,  habc- 
rent  opem  [iccunia» ;  et  illam  quam  inve- 
nisfis  in  sacculis/rejtorfate,  ne  forte  errorc 
factntn  sif,  ctc.  id  cst  e.x  inadvertcntia. 
aut  alio  inodo  cironco.  qiiatemis  icddatis 
cam,  si  quis  eain  e.xe}j:erit.  Dens  autem 
nieus omnipofcns, quem  ego  tam  sin^Milaii- 
tercolo,  qui  solus  iminutarc  potest  omncin 
mcntem  crcatam  ad  libitum  siium,  faciat 
cuni  rotfis  jtlacal)ilcni ,  etc.  id  cst,  cor  viri 
illius  inclinet  ad  pietatem  circa  vos.  Eyo 
autem  quasi  orbatus  absque  liberis  ero, 
etc,  id  est,  interim  et  usque  ad  reditum 


A  vcstruiii  (M'o  siniitis  tioinini  lion  liiihcnti 
filioruin  M)lutiiiiii. 

lk-sccnilerunt(/itc  in  .  lu/ifiilii  111  ,clc.,  ([iiii* 
husNioi'  cst  tcrru  (llianaitii.  Ijnos  i/iiiiiu  iltc 
J()sc[>ll  iHilisscf,  cl  Hcnjaiitin  sitiiul,  /tru'- 
ifjnl  (lisjtctisatori  iloiitiis  siiic,  (liccns :  I n- 
Iriiiltic  ciros  iliimntn,  id  cst  ili  doinUiii 
liicaiii,  cl  ini  iilr  riiii  iiiiis,  id  i's\  aniniii- 
lia  ('oiiic>lil)ilii(  iiiiic  ofhTiinlur  [>i'o  vi- 
ctiiiiis,  cl  inslrnc,  id  «rst  [)rii'[>ai'ii  con- 
riritttn,  elc.  Ibii/ue  c.rterriti,  etc.  (Juiii 
coiili'!!  scii  [irictcr  coiisuctudinciii  itliornin 

H  (|iii  ad  (*iii(*ii(liiiii  \ciicruiil,  diicchiintnr  iii 
domuiii,  valdc  cxtiinuciunt  ([uod  ar^iic- 
icnlur  dc  fiirlo,  cl  iutci'  cctitia  (lis[>eii- 
salori  dixcriiiit  :  A'o/<  cst  in  ronsiictiiin 
nusira,  id  csl,  conscii  iiot)is  iioii  suiiiiis 
iicc  sciniiis,  (/iiis  cam  /losncrit  in  tnarsn- 
jiiis  noslris,\t\  cst,  (|iiis  [icciiniaiii  illum  in 
sitcciitis   nostris  i'e|)Osiiil.  Ai   iUc  rcsjton- 

(lil  :  Pa.r  ritbiscutu,  intlitc  liincrc.  l)ciis 
vcster  cf  I)cus  jialris  veslri  dcdil  cohis 
llirsiinros,  id  csl  [iccuiiias,  ///,  sacciH  re- 
.V///.S ;  ([iiasi  dicat,  1'ix  [irovidcnlia  c.\  b(Mic- 

C  ficcntia   Dci  v(!sli'i   id  accidit.  Natn  jtccn- 
iiiiini   t/nani    dcdislls  niilti  |)i'0    hladis   iii 
|)i'iiiia  ciii|)tioiic, ///'(//>'/■/ //^'//«  ('//(/  /tabco, elc, 
id  csl.  riilcor  iiiilii  satisfaclum  dc  ca,  ncc 
iiidc    ciil|)iiiii    vohis    imfiono.    Ei    allnlii 
(K/uam,  et  laveruat  ptedes  snos,  etc.  Ilanc 
[lielatcm   dociiil  sanclus  Jose[)li  siios  do- 
mesticos.  (|iioniani  scivit  ((ii<)d  .Xbraham, 
Isaac  ct  Jacoh.  ccteriqiie  hoiii  Itchraii  (ul    «c/i.xvui. 
Lot)  circa  opera  pietatis,  lotioncm([iie  pe- *•""''"■ 
diiin  advenarum  ac  hospiliim   fucrunl  iii 
lcnti. 

D  Ifjitur  ingressus  est  Joseph  domum  suam 
hoi'a  [)randii.  obtulcrunlque  ei  munera, 
elc.  (jua*  sccum  tnlerunt,  ct  adoraverunt 
ciiin  jtfitiii,  id  cst  |)i'0strati,  ///  terrarn, 
clc.,vcl  cuin  inclinalionc  profunda.ut  qiii- 
dam  exponunt  :  cl  puto  qiiod  ulroqiic  ino- 
do  humiliaverunt  se  ei,reverentiam  diiliic 
cxhihcndo  cidem.  Est  autcin  dulia  virlus, 
pcrquam  pcrsonis  subliniihus  dchilus  ho- 
nor  iin[)eiKlitur,  unde  paulo  posl  subditur: 
Et  incurvati,  adoraverunt  eum.  —  Attol- 
lens  autem  .Josepli  oculos,  vidtt  Benjamin 


i:N\mi\iiii  iN  (Ai'.   \i.iii  i.i..m;.ms. 


\i\\.    \I.IV 


iH 


/'rahi-iii  siniiii  iili-ri  nn  m ,  iil  csl  r\  (•(mIciii 
llliTii  liiaii-niii  (r\  i|iiit  rl  l|isr)  liallllii.  cl 
rialrciii  siiiiiii  c^  |iiirlc  |iali'is  ct  iiialiis,  fl 
iiit  :  Isli'  ist  /'nilrr  rrstrr  jnirriilns,  iil  csl 
jiinidr  cclcris,  clc.  '.  lustiniiviti/nr,  u\  csl, 
cclciilcr  s(>  avcilil  iih  adspcclii  rniliis  siii. 

ifiiiii  roiii iiinlii  sii iil  r isrrrii  r/ iis  siiiirr  /'rn 
Irr  siiii  :  i|iii)i|  ilc  \iMcril>iis  s|iii-iliialiliiis 
cl  C(ir|)(iraliliiis  accipi  pdlcsl.  Spiiiliialia 
chMiiiii  visccia.siinl  aiiior  cl  piclas.Juscpli 
anUMii  c\  IValris  sni  nlciiiii  adspcclii,  Inil 
circa  cninilcni  inicnsissiinc  niiilns  scii  iii- 
llaniinaliis  nalnrali.  inio  ct  spiritnali  aiiKi- 
rc,  (>l  (Miini  piclalc  inlcrna  :  alipic  c\  ic 
(Inndaiilia  nalMi-ali  ariVclioniiiii  aniiiia'  lain 
rorliiini.  rnil  inl(M'ior  corporalis  naliira  ac 
(lis|)osilio  allcrala  ii»  ipso  |)ia'\aliilc.  /'V 
rriuii iirliiiiil  /itrriiinr.  ctc.  IMiis  ciiiiii  al- 
riciohaliir  ad  Hciijainin.  (|nia  rraliM-  sinis 
oxslilit  ul(>rinns.  iicc  ^cndilioiii  sikc  iiilcr- 
ruit.  noipio  pi'cca\il  in  sc.ct  (juouiain  pa- 
ler  suiis  tani  spccialitiM-  illnin  dilcxil. 

RiirsiiiiKiKr,  clc,  ait  :  l\uiilr  jxr/irs,  id 
est  ciharia  super  niensani.  Qnih/is  itppo- 
silis.srorsiini  ./osrp/i.rt  ."irorsicm  /'ralrihiis, 
^"hlt/i/ptiis  i/itoi/iir.i/ni  siiiiul  rescchdiitiir. 
srorsiini.  lta(pio  (M'anl  ii)i  trcs  niensie,  una 
pro.loscpli.alia  pro  rratribus  ejus.  t(Mlia 
pro  -Eiiypliis  :  poncl)alnr(|uc  nionsa  sp(>- 
oialis  pro.loscpli.  laiupiain  |)ro  advona  :  ol 
s|)(>oialis  pro  rralrilms  (\jiis,  tan(]iiain  pro 
exlranois:  specialis  (|noquo  inonsa  pro 
^Eijvptiis.  taiu|nain  pro  indigenis.  Hinc 
(ilossa  :  Seorsuin  appositi  sunt  cibi  Josepli 
quasi  advonre,  ot  soorsnin  rratribus  quasi 
oxforis  nationo.  soorsiiin  (piO(|no  .Ejiyptiis 
qnasi  indiiionis.  (^ausa  voro  hiijns  diviMsi- 
tatis  suhjungitur  : ////c<7«</»  cniin  cst  .Eay- 
pfiis  comcdcre  cum  Hebr(V4s,'ct profantini , 
id  est  irroligiosuni  sive  sacrilegum,/v/?/fi'///' 
liujasniodi  convivium  :  et  hoc  forsan  pro- 
plor  disparom  culluni,  vol  (ut  diount  Ho- 
br;oi)  quoniam  ipsi  Hobri-ei  mactant  ot  co- 
modnnt  animalia  qua^dam,  vidolicol  ovcs 
ol  boves,  qu»  colunt  .Egyptii.  Undo  in 
Axorf.viii.  Exodo  Moyses  ait  ad  Pharaonem  :  Abomi- 
nationos  .Egyptiorum  immolabimus  Domi- 
no  Deo  nostro.  Qnod  si  vidorint  nos  .Egy- 


\  plii  r.i  niactaic  qiia<  ipsi  coliiiit,  lapidibilH 
iios  obruciil.  l'on)*batni'  ctiam  Hpc<MaliN 
inciisii  pro  Joscph,  taii(|iiaiii  pro  palrcraiiii- 
lias  i>|  pt  iiii-ipc.  |'!t  niii  iini  si  .K^'\ptii  cliaiii 
ipsiiis  Jiiscpli  \ilaliaiil  coiiimniiicalioiicm 
III  inciisa,  ipiniii  ipsc  s\v  ipsis  pnccHscl, 
.Srilrriiiit  mriini  m,  pri iiioi/riiitiis  jil.rtii 
pri nioiirnilit  siin.  id  csl  iinilsipiisipic  so- 
cniiduin  ordiiKMii  sna'  iclatis,  itn  ipiod  pii- 
niogciiilns  scdil  snpcriiis.  dcindc  jiixla 
ciiiii,  ipii  riiit  naliis  sccnndo.  ri  iiiini inns 
jnitii  irliilriii  siiiiiii.\^\  csl  ullilllo  nutlis  ili 

H  inrimo  loco.Kccil  naiiKpic  oos  sodore.  sic- 
iil  111  iluiiiii  paliis  siii  scd(M'i' cuiisiii'\  i'i  niil 
AV  iniralnintiir  niinis  (piod  Joscph  (piciii 
pnlabant  ois  cxtraiKMiin.  disposuil  oos  so- 
diMC.  siciit  solobanl  scdcrc  in  domo  paliM- 
na  :  siiuiiilis  /Ktrlilnis  </kks  nti  m  arrr/ir- 
rKiil ,  id  csl  porlionibns  ciboniiii  quas  cis 
rccit  appoiii  :  iiKtjiin/Kr  /ntrs  ciborum  rc- 
iiil  lirK/Kiiiin .  Iioc  cst,  oi  appoiic!)alni'. 
ila  iit  (juintjiic  /Ktrtihus  cxccdcrcl ,  id  csl. 
(iniiupiios  pliis  haborcl.qiiani  arupiis  niiiis 
(•('lcroiiim  rralrnm   in  sua   inoiisa  voscfMi- 

C  liuin.  Voluit  cnim  Jose[)h  ipsuin  ikMijamin 
l)r?p  ceteris  honoraro  in  apposilionc  csca- 
rimi  :  quod  ol  idoo  rocil.  iil  considerarct 
aii  rralros  invidcrent  in  hoc  ipsi  Benja- 
inin.  siout  invidorunt  sibi.  quod  a  patro 
suo  pr;e  ois  honoiabatnr  in  vestitn.  ac  aina- 
batiii'.  Hinc  (Jlossa  :  Aricctus  aiiimi  boni 
semper  proclivus  est  ad  pielatem.Unde  et 
inJosoph  possumns  virlutnm  copiam  con- 
sidorare  :  caslus  erat,qunin  sprevit  iinpii- 
dioiliam  domin»  sua? ;  sapiens,  dum  di- 
ligonti   iuvostigatione  explorabat  animos 

D  riatrum,  (pialiter  sontironl  do  fpafrc  sno 
utorino  :  justus.  in  abdicalione  delinqnon- 
libns:  pius,  in  convorsione  poenilentibus. 
Ha-o  (ilossa. 

Sod  indecons  videfur  fuisse,  quod  so- 
li  Hon,iamin  focit  qninquios  plus  apponi 
quam  cetoris.  Dicondum.  qnod  secundnm 
Josephnm.  Josoph  honoravif  BiMijamin  du- 
plicibus  partibns.  (^.irca  quod  aliqni  di- 
cunt,  quod  alii  fratres  comederunt  bini 
simul.et  Benjamin  solus,  et  tantum  ei  soli 
proponebalur.  quantum  aliis  duobus  :  ifa 


'iii  K.NAHHAIIO    I.N    l,AI'.    XI.IV  tifc.NKhlJ».       -    AHI.    XLV 

i|iiuiii  quiiu|ur  fueriiit  f»iTiilH,i|uiii(|iit)  |mi-  A  hiu-  Irsliinoiiiuiii  adliihiMc  propliM- Joseph, 

(ibiis  exieh.sit  pars  IttMiJuiiiiu  |mi'tes  ulio-  qui   valde   sa|)i(Mih    coiiiiiiciiilalur,   i-oiaiii 

ruiii.  lilcii-L-o  Schulastii-a  hisloiia  :  l  truiit-  (|Uo  Iratres  iiichiiati  lcj^uiilui",  snl  iin-ltii 

qiie,  iii(|uit,  siiiiul  -^lair  |i(*ti-st,  si  (|uiii(|uc  utio  [iro  suluiilutc  iii  Scripluiis  ai-cipilur. 
lucriiiit  cihoiiiiii  uppoMtioiics,  cl  tU-  (lua  l'ra*ler«;u    jii.vlu    iiiNslicuiii    si^iiiriculio-  .Seubusin;- 

lihcl    (lupluiii   (luluiii   )->l   l(«-iijuiiiiii.  (liii-a  iiciii,  p(jr  Josc|)li  iiitclli^itiiidliiisliis  ;  pcr 

qiui'    itcriiiii  (piuMitiir,  (|iiiu   vidctiii    (|iiimI  lialrcs  ejus,pia'luli  m'  iiricsiduiilcs.  (Juoiii- 

Joscpli   dcdil    liutiihiis   HuiK  iiiuKiiuiii    oc  udiiiodiiiii  cr^o  Joscpli   lociitus  (;st    rrulri- 

casioiioiii   cot^iioscciidi    ipsiiiii,    pra^stMtiiii  hiis  suis,  Nisi  uddii.viM-ilis  rrulriMii  vcstriiiii 

(|Uod    ila  disposiiil  (his  ad  siMl(Miduiii.  Ad  iiiiiiiiiiiiiii,    iioii    \id(d)itis    luciiMii    iiicuiii  ; 

lioc  di(-uiit  Jiida'i,  (juod  siiiiiiluvit  sc  scirc  si(;   (lliiistiis   siiis    pi()lcstuliii-   vicariis    ct 

ordiiiciii  ;;ciiitui'(i' coi  iiiii  pcr  div  iiiuloriuiii  pi  a'lulis,(pi(jd  iiisi  (pi(Miiciiiii(|iic  ctiaiii  iii- 
arlciii,  ila  (juod  (-oraiii  cis  piM-ciissil  scy-  B  riiiiiiin,  cis  (•omiiiissiiiii,  ci   rcducaiil,  s(Mi 

|>tiiiiii  siiiiiii  ai'^'ciitciiiii,ati|U(r  posl  priiiiaiii  ud    ipsiiiii   (-oiivcrtuiil,    (piaiitniii    iii    ipsis 

pcrcussiuiieiii  di.\it  :  llle  lulis  quiu  priiiio-  csl,  Sulvuloris  laciciii  pcr  hcatilicuiii  rrui- 

Kciiitus  est,  sedcut    priiiiiis,   sicqiic  dciii  tioiiciii  vidiMC  iicqiiihuiil,  scd  (lercuutiiiin 

ce[>s.  Potcst   etiuiii  dici,  ([iiod  sinqilii-iler  saiif<uis  iinpiitahiliir  cis.  Hiiisiis,  siciit  Jo- 

eis  [)i'a'cc()it,  iil  (loncrciit  sc  ud  scdciidiiiii  sc[)li  vcndidil,  iino  ct  f^rutis  (hidil  rrutiihns 

ju.xtu   siue  ordinciii   nulivilalis,  cl   iti  lioc  Miis  iic(M,'ssariu  vilu',  cl   siio  [lalri  co[)iaiii 

ubteiiqieraveruiit.  niisil  ;  sic  (^hrislus  suis  vlcariis  dona  gia- 

Bifjfi-u/ttt/iu-  -ff  inchriati  sunl ,  id   csl.  liuriiiii  inrundit,  [)ei- qiiaj  el  ipsi  s[)irilua- 

[Httii  conqictciitcr  relecli,  non  milose,  vcl  litci'  i'ericiuiitur,ac  suos  rericiunt  siihdilos. 

lorle  e.x  pros[)crilale  siia  huciis([uc  liahi-  ()iiiii(;(|iic   honniii  (^hrislus,    ut    hoino,   ad 

la  in  h(K-  laiii   1'clici  ilincrc,  ct  c.x  ^'uiidio  Patiis  u-tcriii   rcrcrt   hoiioicin.   Porro,  [)ci- 

de  [)i-a'sciilia  Siincoiiis,  hihcriiiit  ahiindc.  G  Henjainin  iiitcllifiitiir  l*aiiliis,cx  illius  scini- 

Vciuinlunicn  ()i'o[)i'ielus  csl  idioinutis  lle-  nc  iiatiis,([iicin  (Jliiisltis  tain  inlensc  raini- 

bra'orum,ebrielalcin  [)i'o  salielalc  ac(i[)c-  liatiletqne  dilexit,  qu(Mnadiiiodiim   Jacoh 

/•».  Lxi»,  rc,  jiixta  illiid  in  l'salino,Visilasti  tertain,el  (lalriarcha  Hcnjamin  filium  suuiii :  ipsiqu(! 

inehriasli  eam:  al([iic  in  (^anlicis.  Itiehria-  Puiilo  (^litisUis   lam   specialilcr  condoliiil 

mini.cai-issimi.  Hitic  lo(|uititr  Aujriistiniis  :  adliuc  crranli,  quod  vas  eleclionis  rahri- -u/.  ix.ia. 

Soleiil   chriosi    iti  situni  |)ali'0ciniiim  sihi  cavit  cx  co. 


10 

Canl.  V,  I 


ARTICULUS  XCV 


K.XPLA.NATIO  CAIMTUIJ  <JL ADUAIiKSl.Ml  (jLAHTl   :   IMI.KCKPIT  ALTK.M  JOSKPll  IJISPK.NSATOHI  UOMUS. 


PR(JSE(]UTI()    tribulationis.    qiia    pni-  U  singuloruin  pccuniam  poneret  in  sLimmi- 

dentissimus  Joseph  rratrcs  suos  indit-  lale  seu  oresacci  uniuscuJLisqueeorum.oh 

slriose,  pie.  acritefquc  ainixit,describitur  causas  in  prffcedentis  capiUili  expositionc 

iu  isto  capitulo.  Prwcepit  autem  Joscph  inductas.  Tertio,  ut  ultra  hoc  poneret  scy- 

dlspensatori  donnis  sua',  diccns  :  Iiivplc  [)liuin  suum  ai'genteum  in  ore  sacci  junio- 

saccos  eorum  frumento,e\Q.  Itaque  Joscpli  ris,  ut  ex  ejus  deprehensione  fratres  alii 

tria  prsecepit  dispensatori    :  Primum.   ut  magis  affligerentur.quia  sciehat  quam  in- 

saccos  eorum  bladis  impleret.  Secundo,ut  vite  sine  eo  redirent ;  vel  ut  experirelur, 


KNAUUAHO    IV    tM'      M  l\  i.K.MiMlS.  AUT.    X».V  '»1.1 

iiii  tiiiilalriiM^triilrliliilrin  (islrMiliTciil  I  II     Am,    i|iiimI    iiiiiticriili-in    jlt-iijiiiiiiii    iifriixil 

ni  rialrciii   siiiiiii    iiiiiitirriii.  iiii   |iiiIiiin  f\  tiiiii   aliis,    iioii  <'Kil  iiijiish',   simI    iil    |iaii- 

iiiviilia  niiii  soliiiii    iii    li  iliiil;ilitiiii*  irliii  ln  |itisl  riiiinlriii  ri>|)iiisiiis  rvliilai ai i-l ,  ili- 

i|iii>i'nil  .iiivit|fiii|iM>it|i'iii  |iro|)lfi' liiiiiiiiriii  i.irrl   ac   lioiioiairl   :    i'l  iii   lior  lialiiiit  t\- 

fi  pra'  i|)sis  iiii|)fiiMiiii  iii  iiifiisa,  sii-iil  iii  piiiii    !)"i.  i|iii   iii  sa^ciilo  islo  flcrlos  siiom 

\ii|ci-aiil   silii  co  (|iioil  a   |iali'c   |)liisi{iiaiii  iiilcnliiiii  alTli^il   iniii   |)i(i  coiuiii  <li-iiifi'i- 

i|isi  tlili^'f lialiir.  Jiiiiiijiir  iirln-in  r.rirrdiit ,  lis,  sfd   iil   ^'loiiosiiis  <-oi-oiif iiliii-.  iiiajori- 

flc.  Siiri/(\  iiK/iiit,  rt  /nrsiyiwri'  iu'rits,  «•/  (|uo  f;i'alia  iiiiiic  (lilciiliii  . 
ii/i/irr/irnsis  i/irifo  :  (^Hitri'  n'i/i/iifistis  nni-  (Jiii  rrs/Mim/rrioit  :  (jnnrr  \tr  liti/iitliir 

///////»/•(»/*()//(».'' Iioc  csl.  Mocuiiiciiluiii.  riaii-  iliniiiiiiis  //(».s'/i-;- <lis|i<'iisal<ii'.   ///  srrvi   tui 

(lciii.  iu;.fi-alilu(liuciii.  [u-o  caiilatc.  piclalc  tiiiiliini    flui/itii  rnniuiisrri/it  f  niiaic   Si- 

cl  liciif liciis  (jiKO  voliis  iiiipfiiiliiiiiis.  Snj-  iiuuiii  cl   Lcvi.   ({iii    laiii  aiiiiiiosc  cl    acri-     i;,n. 

p/ins   i/nrni  fin-iiti   rstis,   i/tsr  rst  i/i  i/uo  |{  lci- sa*vi(!riiiil  cl  iilli  siiiit  sIu|m-uiii  sororis  «'»"'•-'''• 

i/iiiiii/iii^  iihuis,  sciliccl  .losc|)li.  iiiii/iiriiri  iii  Sicliiiiiilas.  taiii   iiiollilfi'  t-l    toriiiidolo- 

.\-(>/('/.'/>('.s-.\-///t(»/u  n'/n /ff/.s'//.s-, lol  vilia  coiii-  s(^  lociili  suiil.  (|iiuiii  tlc  riirlo  lurpissinio 

iiiill(Mi(lo  iu  iino  raelo.  y'V('//  ///('.  vidcliccl  lain   cvidculcr,   al(|U('   iit    i|)si   sfuscriinl. 

(lis|)cusaloi-,  ///  JKssrrnt  Joscph.  cl    lainfii  lain    lucudacilcr    ariiucrcntur    '.    Idciu    tlc 

dispcnsator  scivil    oos  al)    hoc    laclo    in-  lliihcu  priniof^cnito  cl  Ju<la  viro  au<lac<'. 

no.vios.  (',onjici<>l)at  laiiicii.  (luoil  doininiis  polcsl  inipiiri.  Va  (ur  undceim  fralres  dis- 

suus  cx  aliiiua  spcciali  occulla  ac  ralioua-  |»cnsatoi-i  iioii  rostiteruiil   iii  cainpo  '.    Ke- 

Itili  causa,   taiu  insolite  ot  sccnnduin  a[)-  s|)on(lotur,   ([uod    Josc[)ii    seiens    fratrnni 

[>arcntiain  injusto,  so  habuit  circa  lios  vi-  siioruin  audai-iaiu   al(|iio   rcrociain.    iiiisil 

ros.  (|uia  do  honilale  ol  piudoutia  doiniui  (uui    (lis[)cusaloi'o    coinilivain    robuslaiii. 

sni  non  diibilavit.  imo  ut  aliiiui  [lutaut,  mulliludinciii  ariua- 

Sed  quiorilur.  cur  Josopli  qui  in  (llossa  C  loi'uni,secuiiduin  Joseplium  autem.mnltos 

vocalur   sanctissimus.   et   qnein    Deus    in  oquestres  :  ideo  Iratres  non  audebaut  re- 

cunctis  <iiro.\it.por  se  et  por  suum  dispon-  sistere  nec  loqui  superbe.  Deindo  immuni- 

satorom  locutus  est  vorba  luec  quie  vidon-  tatem  suam  a  rurto.  probant  por  locum  a 

tur  mondosa.  imo  men(iacia  porniciosa.  ul  inajori.vidolicet  quia  pecuniam  quam  abs- 

ost  iniusta  iiupulalio  lurli  :  cl  prcBsorlim  quo  proprio  scilu  reportaverant  ad  |)atroin 

cnr  rratrom  suum  priBceleris  innoconfem.  suum.jam  spoute  reporlaverunt  ad  ipsum 

et  qui  nuiuiuam  peccavit  in  se,  ita  voluit  (\\'>^e[\sdi\.ovc\n.El  quoi/iodo  consequetis  esl : 

tribulare.  Aliqui  dicant,  quod  non   opor-  quasi  dicant,  Nullalenus  sequitur,  nec  ap- 

tet  eum  do  mondacio  excusare,  et   quod  parentiam  aliquam  habet;  i</ /«>•«// s/mM.s- 

mondacium   istud  proprio   non    fuit    per-  dc  (/01/10  (loniini  tui  aurumvel  argentum, 

niciosum.   quia  non   iutoudobat    fiualitor  id  est  scyphum  argenteum  l  Apud  que/n- 

diffamaro  aut  liedere  eos.  Sed  juxta  i)rcB-  D  cunique  servorum  tuorum   fucrit  inven- 

habilaarbitror  verius  respondendum.quod  tum  quod  quceris ,  moriatur ,  id  est  mox 

praxlicta  verba  protulit,  proferrique  fecit  occidatur,  ct  nos  erimus  servi  domini  no- 

Josoph  non  affirmando,  sed  exercitaudo,  sfri,  id  est,  etiam  illi  ex  nobis  apud  quos 

probando.oxplorando.qualiter  fratres  cir-  uon  fuerit  scyphus  inventus,  redigentur  in 

ca  Bonjamin  so  haboreut.  et   itom  justo  servitutem  omnimodam  ejus.  cujus  tu  dis- 

oos  pro  suis  excessibus  expurgaudo,  pfo-  ponsator  exsistis.   Sicque  fratres  isti.   de 

[)I(M'  quod  ait  Glossa  :  Toties  objecta  fra-  conscientise  suse  siuceritate  quantum  ad 

tribus  accnsatio.  expiatio  est  venditionis  furtum  eis  objeclum  securi,  ad  graviorem 

fraternae  :  sicquo  in   verbis  his  non   fuit  obligabant  se  talionem  quam  furtum  sim- 

palliata  aut  artificialis  mentilio,  quia  non  plex  in  terra  illa  exegit,  ut  verba  pandunt 

intendebat  fratres  fallere  aut  nocere.  Por-  sequentia. 


\\\ 


KNAHHAIH»    l\    i  \V.    \I.IV    liKNKiilH.    -      AHI.    XtV 


(Jui  tiis|MiiisaltM°  (liu-it  cix  :  t'iut  jii.ilu 
oenti-ttni  Hfnlenlium,  hoc  «)>it,  iioil  Siu-Ull- 
ttlllll  totuill  juiluii   Vt1)it|-i   |-i^'tlllMU,MMt  ju\- 

\d  alii|uaiii  i-ju^  fDMtiiituiliuiii,  |)t;r  uii>iiuiii 
iJUl  ^>ubilllur  :  Aiuiil.  niiiuncuiniiui-  fiiciit 
iuuetituiii  ijUDtl  quuM-t>,  ifme  sit  servus  mcus, 
iioii  siiluiii  s|n»iiliiut^u,  M'il  uecHssaiia  suli- 
jectiuiit'  |ut)  sua  eulpa ;  t^oAf  uud-m  upinl 
t|UOs  ticy|)lius  iioii  iiivfiiititur,  «'/•<7<.s  inuo- 
,joii,  itt  ost,  iiiiit)ctiiiitt's  ul)  liDf  furtt)  appu- 
rebitis,  at-  lii)t'it;  rfctMlflis.  liai/iu-  fcsii- 
lutti),  iti  t^st  cflcriter,  tjuasi  iiiliil  tiiuftitfs 
tlf  sua  tlcprtjiieiisioiit?  iii  rurlo,  ^/(7>o«('/</f.s 
in  tfi'1'uin  suicos,  upcrufrunt  siuyuti  sac- 
COS  SUOS  ;  i^uos  scrututus,  incipiens  u  inu- 
.yr//r,sciiiccl  pi-iiu()f,'fuil(),ipiasi  iiiliil  scii-fl 
tif  t^xsislf  uliu  scN  plii  iu  safi-o  juiiioiis,  fl 
iic  viilfrflur  id  st-iif,  si  u  juuioitt  iiu-(*pis- 
set  scrulari  :  altpie ,  ul  Just!piius  rcfiful, 
rrati-fs  iucifpui)uul  servuiu  Jose|)li,  (|iio(l 
eos  u  piocessu  sjc  iiuptKlire I  ;  invenit  sci/- 
phiiin  in  sacco  lienjuinin.  At  illi  scissis 
vfstihus,  flc,  (piod  fousiiftudinis  1'iiit  aii- 
tiipiis,  iii  li-il)ululiouii)Us  udveisilutihusipif 
priiH-ipuis  :  rcrcrsi  sunt  in  oppiilum  ciilii 
veheiiifiili  coiiiusioiie,  (juasi  pul)lice  dc- 
preiieiisi  iii  furto,  tpii  juiu  cuiii  ^ruiidi 
exieruiit  hetiliu.tjuiu  huciistpie  eis  pi-ospc- 
re  successit  in  isto  itinere,  et  tjuia  cum 
Sirnfone  revertt^bantur  :  et  (luoniuin  ipsi 
fratrein  suuin  Joseph  pio  tuin  vili  prctio 
vendiderunt,  merilo  confusioiKun  lianc  to- 
leraverunt.  Josei)lius  refcrt,  quod  equiles 
sumpserunt  lif  njainin  secum,quem  fi-atres 
sequebantur. 

Priinusque  Judas  cum  fralrihus  inf/res- 
aus  est  n<l  Joseph  :  quia  fxcusalio  lifnja- 
min,  seu  etiam  poeiui  ipsi  hciijaiiiiii  iiifli- 
genda,inagis  pertinebat  adJudam.quoniam 
obligavit  se,et  fidejussit  pro  eo  ;  fuit  quo- 
que  inter  fratres  suos  prudentior,  fortior 
atque  facundior.  Necdum  enim  de  loco 
abierut,  id  est,  Joseph  nondum  recesserat 
de  loco.  in  quo  fratres  suos  licentiavit,  et 
a  quo  dispensatorem  suum  misit  post  eos. 
Sciebat  quippe  protinus  eos  cum  grandi 
nimis  moerore,  ruboreque  redituros.  Om- 
nesque,  scilicet  undecim  fratres,  ante  eum 


A  in  tcrrum  jturiler  corriuiiiiil,  iil  fltH;lei-('lll 
fiiiii  att  coiiipahsioiifiii  ci  graliaiii.  Quihus 
illc  uit  :  ('ur  sic  uijcrc  coliiislis  f  tpiusi 
tlicat  :  (IraviltM-  prorsus  pft-t-astis,  (piiu 
scitMitfrct  fx  pro|)osilo  hott  fecislis,(piiim 
egt)  laiii  Ix-iicsolii^  riiciiiii  vobis./l/i  /////(/- 
rulis,  ijiiDil  iiiiii  sil  similis  nici  in  uiuju- 
randi  scientiu  f  laiiipiuiii  dieat  :  l'ilsi  iioii 
ex  limorf  l)fi  fl  hoiifslalis  aiiion^  lamfii 
ex  (Miiisidfrulioiif  fxcfllf iilia*  iiieu^  iii  ayW. 
augiiria',  pfr  (|iiuiii  possiiiii  occulta  cogiio- 
scert;,  dfi)iiislis  rt;lralii  ai)  hot-  furlo. 

Vi  (^irca  hun-  quaMilur  priiiio  :  (^ur  piiis  (;t 
iiiitis  Jos(;|)li  fiati-fs  suos  Iribiilavil  laiiidiu 
ac  acriter.ipium  ptM-fectionis  vid(;alur  (;sse 
majoris,  pieiiam  fl  ciilpaiii  siiniil  dimiltt;- 
it;.  S(;ciiiido,  uii  vi;iacilfr  dixil,  noii  (;ss() 
simileiu  sibi  iii  uiigiiraiidi  sfifiilia.  T(M-- 
lio,  (|uid  sit  sci(;iilia  auguraiidi. 

Ufs|)()ndfiidiiiii  ad  primuin,  ipiod  iii  sin- 
giilari  ft  piivala  pcrsona  coiiini(;iidabi- 
lius  est,  ul  iiijuriatoribus  ignoscal  proptfi- 
Dfiiin  po-iium  fl  fiil|)aiii,  (piam  fulpaiii 
diiiiitaxal.  diiiniiiodo   fx   hoc    iioii  orialiir 

(]  nociim(;iiluiii  i(;i  piiblicu',  n(;c  jactura  seii 
(M)iifiilcalio  juslitia;,  nec  injurialorcs  fiaiil 
ad  injuriandum  juocliviores.  Alioqui  lau- 
dabilius  est  qua?rcre  iiltionem  ex  carilalis 
affcclu  et  zelo  jiislitia;.  i"'i-atres  aut(;ni  Jo- 
seph,  peccalum  siiiiin  iii  iiisuni  Josiiph 
commissum,  noii  satis  rccognoveruiil,  ii(;c 
digne  pdniituerunt :  ideo  melius  fuit  (piod 
eos  sic  fxpiirgavit.  Oenique  Joscpli  ruil 
judex  et  princeps  fralrum  suorum  ex  or- 
dinalione  divina,quod  scivit  exvisionibus 
sibi  a  Deo  oslensis  :  idcirco  non   dfbiiit 

D  iinpiiiiilum  leliiiqiieie  ipsorum  excessum, 
in  quaiiluin  graviter  offenderanl  Dcum  ; 
neque  iiijuiiam  sibi  illatam,  iii  qiiaiitum 
per  illam  fuerunt  causa  tam  diuturntc  ac 
moleslissiin»contristalionis  patris  eorum. 
Hinc  Thomas  in  secunda  secunda?,  qua- 
stione  (i7  :  (]irca  judicem,  iuquit,  duo 
pensanda  suiil  :  Priinum,  quod  inter  accu- 
satorem  et  reum  mediare  et  discernere  ha- 
bet;  secundum  est,  quod  non  propria,  sed 
publicaauctorilale  hociacil.  VA  cx  horum 
utroque  polest  impediri  a  pcen»  relaxatio- 


KNAHHMIi'    IN    •  Al'      XI.IV    IIKNKHIH. 


VIII.    \<  \ 


'»ir, 


iir  :  piiiDo  t>\  piirlr  iKM-iisiiloris,  ad  nijiis  A 
jlis  ali(|iitin(l<)   |)i'i'linrl    iil    \r\i\  |iiiniiiliit  . 
viilclicft  piMplri'  iniiinaiii  ai-tiisaloii  illa 
lain,  (-iijiis   iclaxalit)  iitin  slal    in   iirltilrii) 
Jtiiliris,  ipii    Inii-liii'   iiniriiiipir   Jiis   siiiiiii 
cimsn-vaiT  t-l  t-xhilirrc  ;  si-ciintlt)  r\  pai  li- 
piil)lir:i>  aiit  itiiiliilis,  ciijiis   riin^Mliir  virc. 
ail   ciijiis   liDiiiiin   spcclal   iil    iiiali-rici   pii 
nianliii'  :    sctl    Iidi-    iii   siiprcniti   Jiitlici-   ac 
prini-i|)c  lcrra*  Idcuiii  iidii  lialicl,  ciii  coni- 
inissa   csl    |)lcnaria   rci    piil)lica>   polcslas. 
Nain  Jinlcx   iiircrioi'  iidii   [ioIcsI   ri-iiiii  ah- 
solvcri^  coMlra  lcgcm  sihi  a  siio  siipcriorc  H 
praMixam,  sctl   prin(-c[)s   polcsl  absolvcic 
rciim.  si    [)laccl  injiiriato.  iliimmt)t|D    i|)sc 
[)riiu-c[)s  viilcril  hoc  r(-i   [)iil)lica'  iidii  cssc 
nociviim.  Ihcc  riiomas. 

Iiisiipcr  Josc[)li   c\    aliis   ralionahilihiis 
caiisis  sic  rralrcs  siios  airiixil,  ([iias  laiigil 
Aiijjiislinns  (licciulo  :  .Movct  iiiiid  sihi  vc- 
lil,  ([iiDil  .losc|)li  rralrcs  siios  lotics  liidiri- 
cavit.  antcquam  cis  a[)crirct  ([uis  csscl.  t-t 
laiila   cos  c\s[)ci-taliDii(i  suspcndil  :  ([iiod 
(liiamvis  lanto   siiavius    sil   diim    It-gitur. 
([uaulo  inopiualius   raetum   csl   illud  cum  (', 
([uihus  aiiitur.  tamcii  gravilalein  sapicnliie 
illius  noii  dccuissel.  iiisi  in  co  ([110(1  quasi 
iudo  cjjil.  maguum  aru^uid  siguiiicarctui'. 
1'ulo  crgo  uoii  ucglii^eutcr  cousiilcraudam 
lanlam  miscriam  in  [)erlurbalioiie  rratrum 
siionim.  (lualiter  .lose[)li  lenuit  eos  quain- 
diu  volel)al,el  quanta  voluil  mora  protra- 
xil,  laciens  eos  tanlo  plus  calamilosos. 
quanlo  plus  luluram  mox  eoniin  hetiliam 
attcndcbal.Quodquc  agebat  ul  corum  yau- 
diuiii  dirrerrelur.  ad   lioe  agcbal,  ut  dila- 
tioiie  enmularetur.   lanquam   non   essent  1) 
yiom"  viti,  eondigiue  [)assiones  lanlilli   temporis  ad 
'*•  lutnram  exsullalionemeorum.cognito  Ira- 

tre  quem  ase  perdituin  ipstiinabanl. 

Ad  secundumAugustiuus  respondet.quod 
Josepli  dixil  jocose,  non  seriose,  non  esse 
similem  sui  in  scientia  angurandi.  Vernm- 
tamen  potuit  esse  quod  luerit  valde  perilus 
in  ista  scientia,  ita  quod  scivit  qualiler 
exerceretur,  quod  sine  peccato  potuil  sci- 
ri.  non  tamen  exercuit  eain  :  quemadmo- 
Aci.Mi.ii.  duin  dcMoyse  ail  Scriplura,quod  erudilus 


est  oiiiiii  Hcieiilia  .KKyplioriini  :  hic  hih- 
qiiitl  [lolcsl  i|r  Jdsi'|i|i  srntiri.  qni  ah  aniiD 
siia-  \ila*  sr|iliiiiDi|rciino  ailhiii'  |ii'iilDti 
lis  |iiicr  inlrr  .K^'\|)lios  mansil.  S«'il  i|iiiid 
tlis|)i-nsalDi'  dicrhal,  qiiDil  iii  si-\|iIid  iIId 
dDiniiitis  siiiis  au^niari  soli-irl.  iiiil  iinn 
vi-ri*.  aiit  JocDsf  [iitilaliim  i-sl.  nisi  toi  h* 
qnaiidDqiii'  simiil.ilDi  ii*  r^cril  lioc.  Tiiiiu-n 
si-ciindiim  Kiihhi  l'iiiiliiiii.  in  lichrii-D  lia- 
ht-tiir  :  .\ii  ignoriilis  qiiod  liomo  similis 
nii-i   jiossil  [)i*r  iiiigiii'i*s  liilia  scire  f 

\tl  li-rliiim  Tlioniiis  ri's|)i)iiiit'l  iii  si-ciiii 
dii  s(Viinil:i\  <|iiii>slii)nr  '.)•'>.  <|iiod  si-i<*iiliii 
iiiigiiraiKli  csl  iirs  [)ra'i'ogiios<*<*nili  rnliira 
si\  ('  s<-i-r<*lii  [)(*r  iiidIiis,  giirriliisi^iu-  aviiiin. 
Moltis  iiiilcm  ct  giirrilus  ac  simii(;s  aviniii 
dis[)osilioii('s.  iiiiinih>slum  (>sl  iion  essi;  can- 
siis  luliirorum  <-vi*iiliiuin  :  idi-o  si  i-\  i>is 
riiltiiii  iilii|Uii  [iriecogiiosciiiitiii .  Iioi-  csl  se- 
cnnduin  qiiod  siinl  (-iicctiis  (|iiai'iiiiidiim 
caiisariim.  (|Uie  ciiiisaiit  aiil  |)i'ii'iiDsciiiit 
riitiiros  circi-tiis.  (liuisa  iiiiti-m  o^x-iiiliD- 
iiiim  hruloriim.  cst  (|iiidiim  iiislincliis  i|iid 
mD\t'iilur  |)t-i'  iiiDdiim  iialurie.  ([iiiii  iidii 
h;il)i'iil  actiis  siii  domiiiiiim.  Talis  aiilcm 
eoruin  instinclus  esl  duplcx  :  uiius.  (|iii 
[irocedil  c.x  eausa  cor[)oraii,  sciiicet  cor- 
|)Drc  codesti  aut  aere  continenle.  (jiioriim 
iiiriueiitiis  hrula  suhduiitiir.  quia  noii  lia- 
hent  nisi  sensilivain  aniinain  et  vires  or- 
ganicas.  Sicqne  actus  brutoriim  [)ossiiiit 
esse  signa  aliquorum  erfecluum  luturo- 
ruin.in  quantum  dispositioni  corporis  cce- 
lcstis  ac  aeris  contorinantnr.  Ha>c  autem 
coiisideralio  extendi  iioii  debel  ad  actus 
inlellectus  ac  voluntatis.  sed  solum  ad  ea 
qnae  ad  Imjnsmodi  bruta  aliquo  pertinent 
modo.  Gonsequuntur  eniin  brula  ex  cor- 
poribus  ca?lestibus  dispositioneque  aeris 
naluralem  cognitionem  et  instinclum  ad 
ca,  qua^  eorum  nalurae  necessaria  sunt,  ut 
sunt  immulationes  per  ventos  ac  pluvias. 
Propter  quod  scriptuin  est  in  Jeremia  : 
Milvus  in  coelo  cognovit  teinpus  suum.  Sic-  Jer.  vn^ 
qne  licitum  est  considerare  avium  garritus 
ac  motus  ad  talia  prsescienda,  ut  si  quis 
dicat.  pluviam  cito  futuram.  quia  audivit 
corniculam  ssepius  crocitantem.  Alio  mo- 


UO  K.NAHHAIIU    l\    i\V.   Xll\    (iK.NKtHli.    —    AHT.    XiW 

<lu  iiiHtiiu'liis  t>riiU)ruiii  uiit  a  i-au»a  spiii-  A  litas  cuiiscii^ntiii)  (!•■    iiniiiuiiilah*  ulijccli 

tuitli,  |iutuii  |)«M>,  iit  [lutiU  (li;  coluiiitiit  i|uu^  iuciiioiis.  .N(;iii|m;  ut  iii  lihru  Sa|ii(Miliui  le- 

su|HM'  (itirHtuiii  lia|)li/aliiiii   (luAcciKlil,  «M  ^'iliii,  Ihiuiii    >il    liiiiida   iic(|iiilia,   dut    lc-    Sap.x\ti, 

111   Hdij    (|c  corvi)  (|ui  |)u\il  liiiaiii  ;    \cl  u  (liciiioiii'  sliiiioiiiuiii  (■oiKiciiiiialioni^  :  M'iii|)cr  ciiiin  '"' 

**"'  ■        l)us  (jiii  l)co  jii«.lc  i)ciiiiillcnt(f  iiluiilui  1)111-  |)iii'Miniil  su-va,  pci  liirl^ala  coii^cicnlia.  I']! 

lin  u(l  iioinincs  (lcx-ipicndus.  Ita(|uc  liiijiis-  alilii  si-riptuin  (;sl  :  Jusliis  (|uusi  leu  (-uii-     /;uv. 

iiiodi   div  inutioni^   scii    aii^iirio   iili,    iillia  Hnlrus.  O/a,  i/imiific,  iiudi  nn',  nl  Itjt/uutKr  *'*"'"' ^' 

(|uuin  se  t).\t«ndit  secnnduin  cui>iiiii  nulu-  .si-rcu.s  tuas,  irlc.  Tu  i-h  eniiu  jtust  P/iaruo- 

vdd  uut  urdiiKMii  diviiui^   |)rovidciilia%  su-  iwin  doiainus  nwus.  Hiuruo  nun  crul  rex 

|)crstilio>uiii  c^l.  Ila-c  riioinus.  .\li(|ui  ta-  aiit  doniiniis  l(;rrii!  (lliaiiaun,  ncc  liahilalu- 

iiicii  diciiiil,  (|U()d   uu^uriiiiii   suiiiiliir  liic  riiiii  i|isiiis,  (;l  |)ci' coiis(;(|iiciis,  iicc  iralriini 

c.xtt^nsc,    pruut   se   e.YhMidil    ud   divinuliu-  Jusi^pli  ordiiiuria  jiirisdiclione,  s(;d  jioliiis 
ucin  ({uu;  iit  in  cnse  et  speculis,  iii  i|iiil)iis  W  (|uudaiii   sponlanca    aiil    cliaiii    iiecessuriu 

(liul)uliis  iin|)riiiiil  cl  u|)|)urere  lucit  iinugi-  iliuiuiii   sul>j(;cliune,   piu)serliin   quuindiii 

nos  reruin,  ipius  inonslrul  superslitiusis.  «5ruiit  iii  terru  duiiiinuliuiiis  ipsius.  Intcr- 

Cui  Judas  :  Qaid   resjjondi-hinius,    i/i-  ro;/usti  jjrius  servos  tuos  .//afjctis  patrem 

f/ait,doniino  mt'o,id  est  lil)i  IIUS  illipelen-  nut  fratrc/n  ^  ct  nos  rcs/jo/uli nius  tilji  do- 

t'i  i  ce/  (/uid  loi/ucinur,  aut  Justc  jjiitcriinns  mino  inco.  Luqiiitur  Judus  niultuin  liuiiii- 

oljtcnderc,  id  est  luiB  uccusutioni  uppuiic-  liler  uc  reveienter,  ud  cuplaiiduiii  beiKiVU- 

re^  quusi  dicut :  Uuainvis  iii  veritule  siiniis  l(Miliuin  doinini   siii,  (|ii(;iii  ali(jiiaiido    ila 

al)  liac  ciilpa  iunu.xii,  ilu  luineii  res  se  hu-  conleiiipsit,(piu(l  iioii  polcrut  ei  quid(|iiaiii 

bel,  et  sic  uiidiqu»;  sunius  conclusi,  quud  pacilice  loqui.   lilst  nohis  pater  senex,  et 

nou  tiahciiius  c.vciisutioiiciii  corain  hoiiii-  /lacr  ijurculus,  elc,  id  (!sl  juveiiis  fraler, 

iiihus  apparcnteiii.   ideo   suhdilur  :  Dcus  piicr  pulris  nuslri,  qui  coinpaiulioiic  iru- 
iiivcnit  inif/uitatem  servornin  suoruin,\ioc  (\  Iriiiii,  diciliir  purvulus  scu  niiniiniis,  quiu 

esl,  juslo  Dei  judicio  contiii};il  iiohis  vcxu-  iilliino    iiulus,  cujus  uterinus   frater  est 

tio  istu  propter  uliqua  peccatu  nostra  oc-  ntortuus,^Gtm\(\\xm  quod  jfisliinuinus  ;  ct 

cultu,   quoruin   punilioncin   DfMis   dislulil  ii>suni  solum  hahet  mater  sua,  etc.  (juo- 

usquc  luinc.  £Jn  omnes  servi  sumus  do-  inodo  vcriuii  est  lioc,  qiiiiin  Haclicl  inuler 

mini  mci,  et  nos  et  il/c  apnil  qucm  invcn-  ^(jnjainin  lueril  inorlua  qiiaiido  liicc  dice- 

tus  cst  .sc>/phus,\(\  est,  luin  ille,  quuin  nos  buntur^  Hespondetur,  quod   isle  est  sen- 

qui  iuiinus  in  ejus  socielate,  videinur  sub-  sus  :  Ipsuin  soluin  habel  inater  sua,   id 

jiciendi  servituli  luije  perpetua',   propter  est,  isle  lienjainin  est  solus  ex  inatre  sua 

lioc  lactuni.  llicc  est  eniin  consuetudo  et  superstes  ac  vivus.Potest  etiam  dici,quod 

lex,  quod  socii  iuris  siinul  puniuntur  cum  sicut  parenles  non  penitus  amiltunt  lilios 

eo,  prsBsertim  si  de  iurlo  ejus  sint  con-  honos  aiite  se  inoricntes,  quia  dc  Job  ait 
scii.  Respondit  ./oscpli  :  Ahsit  a  )iie  ut  sic  D  Scriptiira,  quod  Doiniiius  addidit  ei  omnia     job  xui, 

ayam,  id  est  tain  rigorose  ;  qui  furatus  duplicia,  et  lameii  post  suain  sanalionem  '"•'^' 

cstscyphutn,  ipse  sit  servus  meus.  Vos  au-  non  liahuit,  nisi  septem  filios  sicut  et  an- 

tem  abite,  etc.  Ex  his  apparet,  quod  fur-  te  :  sic.  parentes  boni  qui  ante  suam   so- 

tum  simplex  non   puniebatur  in  .Egy[)lo  holem  moriunlur,  non  i^erdunt,  sed  adhuc 

tunc  corporali  morte,  sed  servitute,  qute  liahenl  eamdein,quum  immorlalis  sit  aiii- 

est  mors  civilis.  Hsec  quoque  dixit  Joseph,  ma,  el  elecli  landem  sint  feliciter  congre- 

ut  experireUir  caritatem  el  fidelilatem  fra-  gandi  in  unum. 

trum  ad  Benjamin,  an  scilicet  dimitterent  Porro,  in  liac  recitatione  et  excusatione 

eum  solum  in  captivitate.  Juda,  multa  legunlur  verha  esse  pra?hahi- 

Accedens  autem  propius  Judas,   confi-  la  inter  Joseph  et  fratres  ejus  in  primo 

denter  atV.Confidentiam  illam  peperit  pu-  corum  ad  euin  ingressu,  quae  non  sunt  an- 


KNAmiMhi    |N    •  M'      MV    liKNKHlS.    -      Alll.    \* M 


Ml 


liMlrsri'i|>la,  s<<ii  f;iiilia  lii'i'\  ilalis  iiiiiissii, 
lli('i|iii<  siipplrla.  .Nrc  niiiii  Jinlas  iiinli-lial 
sciciiliM'  ('(iiaiii  Jusi'|ili  |(M|ui  iiifiiilariiiiii. 
(|U(til  Jiis('|ili  |iiiliiil  sciro  (^ssi-  iiiciiiiaiiiliii. 
Ijjitni'  si  iiitntiwrn  ml  scrriini  linini  fnifriiii 
iiosfriiin.  rf  /iiu-r.  sfiiiccl  liciijaiiiiii.  i/i'/'ii 

('/'//,   l/lllllll    llllilllll     illlllS    C.C    llllllllll     llllJIIS 

/ii-iiiliiif,rU'.,  iil  csl,  cofporalis  auiiiiaiisiiiic 
vila  paliis  iiostii  ili'|iciiili';it  c\  \ila  siii  ca 
rissiiui  licujaiiiiii,  ila  i|U(iil  c\  co  iii  ailM-i 
silalc  rciictoaut  iiioituo,  patcr  iiostci' \  i\  c 
i'c  (iiii  iKui  possct.  Ista  lalio  Jinla'  siiui|)ta 
iiiil  c.\  (iis|)osili()ii(^  siii  |)ali'is,(|ualcuus  Jo- 
scpli  lauta  caiilalc  paliis  ad  riliiiiu  coiisi- 
(iciala.  altcnta  (pioipic  iiia,i;:uituiiiiic  pcii- 
culi.  (piod  patri  laiii  aiuoroso  iiuiiiiuciial 
c\  (lciclicliouc  lilii  siii.  ac(piicsccrct  sua' 
pclilioiii  ipia  [)cli\it  pio  hciijaiuiu  iii  scr- 
viliito  lcncii.  Dciiidc  Jtiilas  ad  idciii  iudiicil 
diio  motiva  cx  paitc  sui  :  |)i'imuiu  cst.  (|iiia 
iidcjussit  pro  Hciijamiu.  cpiod  cuiu  icdii- 
ccrcl.  vcl  saitcm  rcduci  |)rocui'ai'ct,  (piaii- 
luiu  sil)i  possibilc  osscl.  Sccuudiim,  (piia 
maiobal  iu  captivitatc  tcucri.  (piam  pra'- 
scus  ac  lcslis  adsistci'c  calamitati  (puc  crat 
suum  [latiom  o[)[)rossura.si  Houjaiuiu  uoii 
rodiiol.itaipic  ii[\ :  Ju/o jiroprlcui  osl  solus 
pi'a>  aliis,  scrriis  fiiiis  slm,  qui  lii  laccun 
hunc  rccepi  fidcin,  etc.  Non  enim  possum 
licile  ac  iioneste  rcdirc  ad  patrem,  ahsente 
puero.  otc.  Littora  piana  osl. 

Sed  oiioa  luec  duo  dul)ia  oriuntnr.  Pri- 


,\  iiiiim  csl,  ciii'  IValrcH  vidciilos  ipsiim  \\*'\\- 
jaiiiiu  laiii  siii;.;ulai  ilcr  aiiiaii  a  |talrc,  iioii 
odciaiil  cum.siciil  odciaiil  J(isc|ili.  KcHpoii- 
dcildlim,  (jilod  soliiH  aiiior  pi'ii'ci|tililH  |ia- 
Iris  Hiii  .id  Jiisi'|ili,  iioii  riiii  tolalin  oaiisa 
odii  coiiim  III  JoM'|tli.  scd  cl  aliif  pliiros 
causa'  iii  c\[iosiliouc  ca|tiluli  liiccsimi  so-  ntn. 
|iliiiii  iiilntiliict.i'.  ([iia-  caus;r  iioii  lialtuc-  »«»*"•*•"• 
iiiiit  loiiiiii  iii  lictiiamiii.  Iiisii[tci .  \  idci  iliil 
|iaticiii  siiiiiii  liiiii  miscialiilitci  iiicoiisoia- 
l)ilil('ri|uc  ariiiitiim  c\  amissionc  Joscjili, 
i|iioi|    laiiili-iii    doliici  liiil    sc    ciim    c\    odio 

li  \('uiii(iisso,  iiim  ol  odisso.  Socuiidiim  dii- 
liiiiiii  csl,  cur  Jiidas  vir  iiidiislriosu^.  iioii 
dixil  jiro  siii  iialris  cxctisalioiic,  (piod  ali- 
([tiis  o\  iamilia  J()so|>li  [tosiiissol  iorsilaii 
s('\[)liiiiii  iu  saiciiio  Iralris  siii.  Diccndiim, 
(|iio(l  (|uaiu\is  [irolialtilc  sil  ciim  lioc  licnc 
('()j,'ilasso,  iioii  laiiioii  aiidclial  iioc  diccrc, 
(|tiia  timolial  [icr  lioc  causaui  siiaiu  [liiis 
|)cjoi'aro,  ct  dis[)ousalorcm  ('outra  sc  [tro- 
vooaro,  i[)suim[ue  |)alroiiiramilias  (l(;  sua 
iamilia  diiramare. 

Poslremo,  (piamvis   loliim   hoc  factuin 

(]  Josopli,  [)rudoulor  ac  [)io  <^\  divina  ins|)i- 
ratiouo  sil  ractiim,  [)Ossumus  lamcn  con- 
sidoraro  o.\  islo.^piam  mulla  mala  fianl  in 
muudo  pcr  oircuiuvouloios,simulatoros  ct 
callidos,  conlia  siinplices  atque  inno.\ios; 
ila  quod  innocentes,  quamvis  de  suae  con- 
scientiae  sinceritate  sinf  tuti,  nuliain  ta- 
men  evadendi  inveniant  viaiu. 


ARTICULUS  XCVi 


EXPOSITIO    CAPITULI    (,)UADRAGESIMI    QUINTI    :    NON    SK    POTERAT    ULTRA    COHIBERE    JOSEPH. 


M' 


ODO  describitur,  qualiter  praeelectus  D  que  eos  in  extremis  angustiis  positos,  ot 

de  suis  prseteritis  injuriis,  fratri  suo.  vi- 
delicet  sibi,  illatis,  valde  dolentes.  Exper- 
tus  demuni  fuif  jam  copiose  fidelifatem  et 
caritatem  eorum  ad  Benjamin  afquo  ad  pa- 
trem  eorum,quem  etiam  novit  in  maximis 
cm-is  ac  doloribus  constitutum.  Hinc  valde 


hic  Josoph  notificavit  se  fratuibus 
suis.  Non  se  poterat  ultra  cohibere  Joseph 
ab  ostensione  et  signis  affectionum  sua- 
rum.neque  adeclaratione  suje  nolifi.T.Jam 
eniin  satis  diu  ac  veheinenler,  imo  el  pru- 
dentissime  afflixerat  fratres  suos  :  vidit- 


T.  1. 


%iU  t>AHHAilU    l\    i:AP.    XI.N    t.KNKhlS.    -      AHI.    .V(  V I 

i-uiiilaluit  eis,|Mjtih>>iiiiuiii  |tdlil  <>uiiat-  li^-n  A  |taU-is  ^ui,  quatiMius  vcliiMiiiMiliaiii  inriaiii- 

jaiiiiii.   Vui'ba  (luuqiut  Jutla^   fu<M-uiil   laiii  iiiatioiii'>  ar  allnatioiiis  sui  conlis  I(!iii{m;- 

aiiittiiisa  ('\  ratiitiialtilia,  (iiiitil  (tiiiii<-s  (|iii  laict  lit(|iuMii|ii  ilc  |tati'c,  (|<>  (mijiis  vila  gau- 

ailf/aiil,  |iotei'aiit  ciiii>iitl(Maii^  ints  lutii  e>si;  dcltat.  .N(Mii|t('  i|iiiti|  ait,  .\illiiir  |iatiM'  iikmis 

luili  K^its,  iicc  i|u«Miii|uaiii  <-<tiuiii.  Mii/fis  \  i\  il  ^  ili.xit,  iiitii  i|iiasi  i^x  liiiliilatioiK;  (|uu^ 

romm  <i(/ji/<i///(7tu.v,  pula  .K;<\|iliis,  |M'u«sur-  i'«Mi(|tt,   scd    jtoliiis    \ilii'    |iali'is   cl    fiitiira' 

tiiii  (loiiiesticis  Josc|tli,i|ui  a(Klil<;i'Uiil  s|t<;-  coiisitlalioiii  i|isiiis  roii;,'ratiilaiiil(t.  O  (|iiaii- 

L-laiulo  illi.  Ki-ati|uc  laiii<Mitatjil<;  salis  cl  lus  slii|t(ti'  ct  |ta\oi',  (|uuiita  ailiiiiratio  cl 

iiiisci-ultile,  vi(l(;i-i;  uii(l<;(-iiii  rialics  cui-iia-  ulli^ialio  iiii|ilcv(;ruiit  conla  Pali-iui-(-liai-uiii 

lcs,  foilos  ai-  juvciics  viros,  iii  luiitis  uii-  c\  iiio|iiiiatissiiii(t  \crlt(t  riatiis,  (|U(;iii  vel 

^ustiis  coii^lituto^,  (|uoi'uiii  uiiiis  |tio  aliit  iii(ti-luuiii,  \('l  iii  M'i'\ilulc  vili  ui;  ^ruvi  vi- 

ro^ultat  |tuiiii'i  iii  tcriu  uli(;iiu,  iii  i|uu  (;t  vciit(;iii  |iiitaljaiit,  (licciilis  :   K^'o  siiiii  Jo- 

puliis  siii  ufflictioiies  iiiu^is  ({uuiii  |tropi'ius  B  M-pli  I  K^o,  iiK|uaiii,  i|iii-iii  iii  luiilo  lioiioic 

culaiiiilules  uc  tliffttiluiiiu  «loliicruul.  A^y/^/c  «;|  {^loria  c(;i'iiilis,  cui  vos  lolics  pioslruvi- 

pfiecepit  ul  cunctl  e(/redere/itu/-  /'ora.s,^c'{-  slis,  iiicliiiuslis,  liuiiiiliuslis,  iii  (-iijiis  po- 

lici^t  cxli-u  iloiniim  saix  utiiuin  iii  (|iio  istu  t(;stati;  niiiic  posili  (;stis,siiiii  Josc|ili  (|iiciii 

ficltant ;  «;t  pcr  (lunclos  islos,  iiil(;ili^uiilui-  ila  liaclaslis. 

.Kj{\ltlii.   Koit»;  ciiiiii   p(;riiiisit   filios  suos  \o/i /j()ti'/'a/it /•esj/o/iile/-i- -dil  'u\  (\\\i}i\  iii- 

aut  conjugein  i:eiiiaii<;i-e  iii  (loiiio,uut  eliuiii  terrofjuvit  scii  i'ciiK;inoi-avit,  dicendo,  Ad- 

esse  priBsentes.Nuni  siiltdilui-,c/ //<///«.s- //<-  huc  pal(;i'  inciis  vivit,  l'r(ii/-i:s  niinio  limo- 

teresset  alie/ius  atjnitio/ii  //lutuie.  .Nuiii  et  /-c  /icrlerriti.  .Ma;,Mia   iiuiiKjue   cL   ruru  uc 

ipse  Josepii  (ul  iiioris  esi  iiiu^Mialiiin)  eru-  pciiiliis  inspcrulu.  duiii  siibilo  senliiinlur, 

Ituit  coruiii  c.xlruncis  vehciiicnlci'  plorare,  tinKtrcin    inciitiiiiit.   .Nain   cl    liirltii'.    \isis   .y/iiih.ix, 

iiec  priiua  fucie  voluit  suu  sccrcla  panderc  (^lirisli  niiracuiis,  limuciiiiil.  Discipiili  (juo- 

eis,  prieserliiii  qualiter  venditus  fucrul  u  C  (pie,eo  posl  resurrtjctionem  ipsis  apparen-   /.uc.xxiv, 

fratrihus,  ne  et  frulres  sui  e.v  lioc  coruni  le, conturbaliantiir  ac  lciri^baiiliir  :  qiianlo  ' 

^Egyptiis  confunderenliir,   despicenMiliii ,  inaj^is  fralres  Joseph,  ([iii  lunlum  leceraiit 

aul  ve.xalionein  incurrerenl.  injurium  fralri,quein  iii  laiila  polestale  et 

Elevaintque  voce/n  suain  riim  /lein  alli;  <;minciilia  viderunt  ad  oculiim  ? 

el   lacrimose  loquendo,  quiim   laincii  (ul  .Ul  (jnos  ille,  voleiis  perlerrilos  conso- 

reor)  proposuerit  basse  loqiii  :  sed  repeii-  lari,  clemenler  :  Acceilile,  inquit,  ad  rne. 

tinu  ac  intensissima  inflammulio.  ultcra-  Voliiil  aulem  eis  aliqua  dicere,  quae  non 

tio,  liquefactio  sui  cordis,  et  pietalis  caii-  volebat  audiri  ab  aliis,  imo  nec  ab  uxore 

lalisque  inotus.  improvise  vicit  ac  impulil  ac  filiis.  Et  quum  accessissent  prope  :  Eyo 

eum  ad  loquendum  lam  lugubriter  et  sono-  su/n,  ait,  .loseph  frater  vester,  qucm  vcn- 

re  :  quat/i  vocem  (ladieru/ii  .Eijyi/lii,  qui  didistis  i/i  ^Efji/piinii .  Non  ait,  In  Xi%\'- 
quamvis  cssent  e.vpulsi,  tamen  e.\  curiosi- D  pto,  sed,  In  .'Ef^yplum,   id  est  ad  hoc  ut 

latc  maiiserunl  prope  januam  sive  parie-  longe  a  lerra  Chanaan  ducerer  in  TEgy- 

tem,  ita  quod  verba  Joseph  potuerunt  au-  plum.  Xolite  pavere  quod  injuriam  milii 

dire  ;  omnisque  domus  Pharaonis,  id  est  a  vobis  illalam  magis  ulciscar  ;  /lec  vobis 

cuncti  domcstici  regis  :  non  quod  slatim  duru/n,  id  est  eiiorme  et  affliclivum,  esse 

el   immediale  audi(;runt  vocem   hanc  Jo-  videalur,quod  re/ididistis  me  in  hisregio- 

scph,  sed  perccpcrunt  ab  eis,  qui  persona-  iuljus,'\(\.  esl  ad  hoc  quod  delinercr  in  .'Egy- 

liler  audierunl.  cl  forte  quidam  de  domo  plo,  in  qua  suiit  aliqujc  regiones  parlicu- 

regis  erant  ibidem  praesentes;  et  dixit  fra^  lares  contentffi  ac  ei  subjeclee  ;  vel,  In  his 

tribics  suis : Ego  sutn  Joseph.Adhuc  pater  regionibus,  id  est  in  una  harum  regionuin 

t/ieus  vivit?  Quum  dLxissct,  Ego  sum  Jo-  perlinenliuin  ad  posterosCham,sciIicet  in 

seph,   statim  convcrtit   se  ad  menioriam  lerra  Chanaan,  quae  sicut  et  ^Egyplus,  ad 


I  N  \llll  \  I  |n     IN     I    \IV      \l  \     I.I'.M;MH. 


Mll        \i  \  I 


'iWt 


|i()slri'i)S  (lliaiii  |M-rliiii-|i;il  I  mli' cl  ilr  l-!^\  A 
/•«  ci\.i:\.  |H()  rciliii'  111  l's;iliiii).  Kl  iiil|-a\il  Israrl  iii 
.K;.;\  pliiiii,  rl  .laiiili  ai'i*iila  riiil  iii  lciia 
Oliaiii.  hi>iiii|iic  Nciiililii)  .liiM'|)li  liiil  <'iimi-- 
inc  |)i'i-(-mIiiiii  cI  ^i'ii\  is  arilirlin  :  iilci)  Jo 
S(*|)|i  111)11  adiiiotiiiil  rnitrcs  |iar\  ipciiilcrc 
siiiiiii  pci-caliitii,  scil  iic  \ciiilili()ii(Mii  illaiii 
consiilci-arciil  siiliiin  iil  tciii  \iliosaiii  iic 
iltii-aiii  iti  sc.scii  iil  Di-casioticiti  iiia^tii  lio- 
lii  c\  ca  sccitli.  iic  piilarciil  i|iioil  i|)sc  .lo 
scpli  (liirc  cl  a';;rc  catii  ai-^ipcrci  :  idco 
Slthdiltti'.  /'/'(<  Sithilr  c/iiiii  rirsfid,  id  csl 
pro  cotisci'\alioitc  vcslia  iii  lciiipoic  liii-  H 
jlis  cai-islia',  misif  nn-  /)i'iis  nnfi'  rns  iii 
.Kj/i/fituiti/ul  (>sU  a  vobis  mc  vcndi.cl  anlc 
vos  iti  .Ki,'ypltttii  ditci  pcriuisil.  iiiio  cl  lc- 
i'il.  .Nam  aclio  illa  vctidiliotiis  cl  [)crdii- 
clioiiis,  (piatiliim  ad  stiam  ctililalcm.  Iiiil 
(d'l'('cliv(>  u  l)(N),  a  (jtK)  csl  oitiiic  css^^omiic 
possc.cl  ai,N'rc  tmivcrsiim :  ohliipiilas  v(M'0 
ol  porvct-silas  acliomim  illariim.  Iitil  a  vo- 
liititalc  hiimaii.)  iiiordiiiala.  Dctts  attlcm 
catisa\  il  acliis  illos  rccla  iitlciilioiio  ac  l'i- 
110  saltibri,  iil  sciliccl  .loscpli  iti  .Egvplo 
oxaltafoliu',  ol  por  oiim  aliis  siihvoiiiro-  C 
Ittr  :  tioc  Doiis  pormisissol  acliis  illos  lic- 
ri,  in  qiianliim  ruorant  mali,  iiisi  voluissot 
ao  potiiissol  ox  ois  olicoro  botia,  qiiomad- 
modiim  iti  l-Jiohiridiou  loiiuitur  Aii^nisli- 
nus  :  Tam  botius  ost  IJoiis,  (juod  iion  si- 
norot  liori  niala,  nisi  voliol  ex  eis  eiieere 
bona.  liicnninm  est  enim  quod  coepif  fames 
esse  iii  (erra,  hoc  esl  caristia.  qu»  caiisa 
est  lamis  in  pauporibus,  seii  non  habenti- 
bus  compototitiam  :  et  adliiie  qi/iiii/iie  an- 
ni  restant,  in  i/iiilms  iiee  arari  poterit,nee 
mf//,etc.  Vorumtamou  iutfa  habetur,quod  0 
intra  quiiiquotinium  istud  .Egyptii  arave- 
runt,  seminaveruut.  et  messuerunt  pro- 
prias  terras  :  idoo  vorba  ista  sunt  intolli- 
genda,  quod  inlra  qiiinquonnium  rostans 
iion  potorat  terra  ilia  couvonietiter  ac  so- 
lito  modo  coli.  imo  posl  magiuim  agriVul- 
turae  laborem  prolulit  rructum  parvum. 
Quod  autem  pormodicum  ost.  pro  niliilo 
reputatur. 

Xon  vestro  consilio,  supple,  tanlum  aut 
priucipaliter,.s«i?  Dei  coluntate  huc  inissus 


sinii.   Ili-iis   iiiiiii    liiil    caiisa    crrcclivu    il- 

liiis  pcrdiiclioiiis,(|iianliim  ad  siiiiin  ohm*  ; 

cl  caiisa  pcitiiissi\a  cjitsdcm.  i|iiaiiliiiii  ad 

siiatii  dcloi  inilalciii  :  liiio  c,\  \uldc  spciiali 

al(pic  iiiiilliplici  caitsa  hciis  sic  ordiiiavil, 

itixla  illiid  III  l'saltiio.  Misil  atilc  cos  \  iniin,  /'«  .iv,  I7. 

ill   sci\iiiii  \  iiiiiiiilatlls  csl  Joscph.   tjiii  fr- 

lil   iiir  i/iiiisi  /iiifiiiii  /'/iiirnoiiis,  rl  ilinni' 

iiiiiii    iliiiiiiis  e/iis,    iir  jiri iiri /inn    iii   iiniiii 

firru   . /•.'i/i//ifi  :  hoc  csl,  Dctts  pcr  (;rali:im 

piopliclia'  ittiiii  iiirttsam,  cl  pcr  s.ipiciiliam 

alipic  priidciitiam  milii  ilr^iipci   dalas.  ila 

lccil   iiic  rcpiilaii    ac  siihlitiiari   a  l'liai-ao- 

iic.ipiod  liahcl  ac  \ciicialiii' mc  qtiasi  pro- 

prittiii  pali-(Mn,ol  ac({uicscil  oiiiiii  consilio 

mco,  ac  sttis  domcsticis  pra-tttlit  mc  :   imo 

toli  rcgtio  stio  mc  ila  |)ra'|)osiiil   latKptam 

priticipcm    vicatialcm.   (|itod    iitio   lanliini 

solio  rcgtii  ttic  pra^ccdil.  \ir  lioc  siiblimius 

aliiiuid  catiit  Psalmista,  lo(|ucns  Ar  l'ltaia- 

ouo  ct  Josoph  :  (]oiistituit  oiim  domimim  ihid.u,ii. 

domus  siKo.ct  pritici|)cm  omnis  |)osscssio- 

tiis  stta',   iit  crtidirol   priticipcs  cjiis  sicttt 

somotipsuni,  ot  senes  cjus  prudctirtam  do- 

(U'i-ol.  L'nd(;  do  o.xaltatiouo  ipsius  Joscpli 

pot- sapiontiam.  iti  lihro  Sapiontiie  logittit-: 

Hac  (scilicct  sapientia)  venditum  jtisttim   .Snp.x.M. 

non  dct-oliquit.  dosccndit^pic  ciitti   illo  in  '*• 

lovcam.donoc  arrcrrol  illi  sc-optrum  rcgni. 

PraMcroa  quidam  dicunl.supoi  lluam  Ni- 
li  inundalionem  luisse  tantiB  sterilitatis 
.causam  in  Egypto.  Gontra  quod  objiciunt 
alii,  quod  etiain  in  terra  Chanaan  aliisquo 
provinciis  Tuit  storilitas:  idoo  dicunt.quod 
nimia  siccitas  luit  causa  tantto  stcrilitatis. 
lam  in  .Egyplo  (luam  alibi.  Scd  qui  vult 
primam  opiniouom  defonderc.  dicore  po- 
test  quod  sicut  in  .Egypto  inundatio  nimia 
Nili,  sic  alibi  inundatio  vehemons  pluvia- 
rum  sterilitatem  induxit. 

Festinate,  et  aseendite  ad  patrem  meum, 
quia  terra  Chanaan  situ  altior  est  .Egypto, 
et  dicetis  ei  :  Ha^c  mandat  filius  tuus  Jo- 
sepJi  :  Deus  fecit  me  dominum  universce 
terrce^gypti,dom\\\\m\  non  principalem, 
id  est,per  Pharaonem  me  fecit  prsefici  toti 
.Egypto,  juxta  sensum  pr»habitum.  De- 
scende  ad  nie,  ne  nwreris,  et  liabitabis  in 


Mi)  K.NAHIt.Vllu    IN    »Al'.    JtLV    (iKNKtilH.    —    Alll.    it.Vl 

terra   GeH.sfn   :  illu  iMiiiii  Uhvh.   iiiit   |mri>  A      l)«;iiiil<f  iii  lilt(;ru  i'i;i;ilu(iii',  (((luliliM-  IMiu- 

.Kgvpti   iiuilliiiii   ferlilis,  ut   \mi  ^i-e;^il)iis  ruu  ciiiiiiii^il  Jo^cpli,  (il  putrtuii  siiiiiii  ciiiii 

u|)lu  (mseeiulis,  iit  iiifru  hul>Mtur.  NuiituiU-  (iiiiiiihiii  ^iiis  fucon?!  iii  .Kj,'n|)Iiiiii  (lesccii- 

fnitri  itwo  antccrsiiia  (jliwiam  ini^am,  (^tc,  (l(;r(;.  Di.iutijiu'  iul  .A/vc/j/t  IMiaruo,   nt   Im- 

ul  cst  fuiiluiil,  »?,\C(^ll(Mlliuiii  uliJiKi  luttiliuiil.  jirran-t,    (ilc.    h'i/n   dahi)   luiltis  innnia    hit- 

Noii  vi\  vuiiitutc,  uul  juciuiiliu  (li.Kit   lior  na  .Ki/i/fiti,  id  cst  sufficiciitiuiii,  iiiio  cl 

suiictus  Josepti,  s(nl  ((uusi  ^rutus  Dco,  pro  ul)Uii<luiitiaiii  oiiiiiiiiiii  (liviliuruin  iKgyptiu- 

putris  sui  coiisolutioiK?,  ut  (|uo  iiiujor  (lu-  ruin,s<ni  ((iiuMlaiii  (h;  oiiiiiil)iis,i/^^-<j//trr/^</t« 

tris  sui  fuit  iiKHior   cx   Joi^rpli  aiiiissioiic,  mi-ilallain  tcrra',  clc,  iil   (^-.l    dolicutiorcs 

••o  inujor  essct  cjiis  coiisolutio  c.\   i|)-.ius  (!t  o()tiinos  fruclus  uc  cilios  .K^y()ti.  Sin- 

recu()cruti()iie.  i/alis  i/ani/ai'  ['nilrihas  jirofi^rri,  id  (ssl  (jx 

.luilitumi/ae  est,  et  i-elehri  sermnni'  ral-  boilis  suis  duri,//tv.s77  hinas  sti)las;  lii'n/a- 

i/atain  in  aula  rei/is,  id  ost,  ((uitlaiii  iiolu-  B  aiin  oeru  fiutii  suo  utcriiio  ac  (irasdiliicto, 

hilcs  solciiiiitcr  nuiitiuvcriiiil   rcgi  (M  (^jiis  iledil  tn-i-entos  ari/enteoH  iiumiiios,  ((uoruin 

tloiiiBSticis  :  Venerant  fratres  Jose/ih.  Et  vulor  nohis  i^iiolus  ost,  cuin  (/uimiue  slo- 

(jaoisas  est  Pharao,  aU/ue  oninis  familia  lis  ojitimis  :   tuntumdem  jjecuniie  et   ve- 

ejus.  Uc.x  cniiii  ct  ornncs  |)riiit-i|)(!s  uc  sub-  stiam  mittens  patri,  otc,  si  forsilan  indi- 

diti  (\jus,   tliri>(td)aiit    ip^iiiii   Jt)sc[)li,   tiiiii  ^'crct,  ({uia  [iro  hladis  jain  iniilta  (;x()0suil ; 

proplcr   uinahilitatciii,    [)i(;lalciii ,    sa[)icii-  inaj^is  laiiicii  in  si^'niiin  aiiioris  cl  opuloii- 

tiain,  ceterasqiio  virtuhrs  i()sius,  tiiiii  ({iiia  liai  suuj  creditur  hoc  focisso.  Slola  (ul  in 

(ler  euiii    luiitu  boiia  cvoiicriint   i[)sis  ex  Scholuslicu   hubolur   liisloriaj  dicitur  aTri 

(irovidcntia  Doi  :  idcirco  {^avisi  suiil,((UO(l  tc-j  t/|Xoj,  ({iiotl  (!sl    longiiiii,  ({uusi   voslis 

habuit  undeciin  frutres,  viros  beno  disposi-  lalaiis.  iJiinisit  enjo  fratres  suos,  id  est 

tos,  robustos  ac  [iccuniosos.  Iloc  ciiiiii  [icr-  abire  fecit,/.'^  profieiscentihus  ait :  Ne  ira- 

tiacbat  ud  hoiiorciii  Joscpli,cl  valdt;  lioiio-  (\  scainini  in  eia.  Iloc  dixit,  ne  inter  so  con- 

rificuiii  fuit  ei,  quod  fuil  a  fratribus  suis  londoreiil   do   vondilioiKj  Joso[)li,   iii  qiia 

in  tanta  gloria  ot  poteslate  invenlus.Circa  unus  habiiil  inajort^in  ciil()ain  ({iiain  alius, 

hocscribit  quidain  :Lic(!t  IMiarao  et  omiiis  vel  de  hoc  quod  qiiidain  coruiii   volobant 

fainilia  (3Jus  diligoret  Jose()h  proplor  boiia  eum  occidere,  sicque  so  invicoin  accusan- 

qu*  fecit  eis,  taincn  crat  cis  liii-[)c,  ({iiod  do  ot  oxcusando  in  lalibus,  liligaroiit. 

i()so  servus  ompliliiis  cl  oductiis  tlc  carccrc,  Qui,   ctc,   venerant,   olc,   ad  patrem 

habuit  tain  magiiiim  in  rt^gno  dominium.  suum,   etc,  (licenles  :  Josenh  filius   tuus 

Istud  non  videlur  idonoe  dictum  :  primo,  vivil  adhuc  in  carne,  qui  inLillo  salubrius 

quia  jain  perceperunl.  ({iiotl  Josc[)li  erat  per  graliam  el  virtutos  vixit  in  mcnle  ;  et 
injuste  incarceratus.  Secundo,  quia  nove-      ipse  dominaiur  in  ornni  terra  jEijijpti  : 

runt  eum  in  puerilia  vciiililum   iion  pro  dominationo  admiiiislrationis  et  ordinala^ 

cul[)a.   ncc  ex   parentum  suorum  iiiopia.  D  [)i"clalioiiis.qn;o  ordiiialiir  ad  boniim  com- 

Tertio,  quia  sciverunl  euni  ploiium  spiri-  muno  inlcriorum,  iion  tlomiiiulioiio  faslus 

tu  Dei,  et  per  dona  divina  digne  ac  juslo  atquc  tyrannidis,  quifi  ad  {)ro[)ria  commo- 

promotum  ad  princi{)alum  :  ideo  fuit  toti  da  relovq\ielar.  Quo  audito  ./acoh,  f/uasi  de 

regno  honor  praecipuus,  quod   post  regem  (jravi  somno  evigilans,  hoc  est,  de  pro- 

habuit    principom   in    omni   sapionlia   ac  fundo  invelerali  mceroris  parum()cr  respi- 

virtute  tam  eminontem  :  ot  aputl  aiiliquos  rans,  lamen  uon  cn-dehal  eis  prima  assor- 

talia  plus  repulabanlur  ac   hoiiorabantiir  tioiie.-Xompoquye  multum  Iffila  ac  prospei-a 

in  pra'sidentibus.  quam   nobilitas  carnis.  sunt,  si  aiilo  fu(!runt  ins()erala,  aul  ()aruin 

Filia  quoque  principis  militum,  et  pro  lunc  sperala,  non  aul  vix  crctluntur  qiiando  de- 

summi  antislilis  .Egyplioium.  fuil  ipsius  nunlianlur.  Primo,  quoniam  menti  inori- 

Joscph  u.xor.  lur  subito  subilanca  quajdam  formido,  nc 


I.NAIIIl  \  I  h'    IN    I    W.     \I.V  I    i.KNKKIH. 


\ltl       M  Ml 


Wl 


forlr  sil  alilcr.  sir(|iir  r.icilciii  ri  ri|iililnl(MM 
S(M|lliiliir  ii'n'iis  ;ir  miii|iii  .illliilin.  Sitiiii 
<l(),  (|ii(Mliiiiii  iMs|ii<iiita  iiiiii  ri  iiliiiiliii  la 
('ijilci',  iiisi  |H'f  ('rrcctiiMi  aiil  r\  iiliMtiiim 
racli.  Mciis  i|ii()i|Mc  liiiiiiaMa  iiiui  iiiiilatiii 
racililci'  (lc  i<\li'ciiiii  iM  i'\li'(Mniiiii.  iiiNi  |iri 
incdiiiiM.  ////  i-f(iiifnt  iiftu-clitiiil  niiiiirui 
01'tliiit'iii  rri  :  \\w  «»sl.  (|Malilci'  Joscpli  iii 
.K^:y|)liitii  |)ci-  vciKlilioMciM  ilcvciiil,  cl  (|Ma 
lilcr  ilii  c\slilil  siiliiiiiialiis,  cl  cclcia  (|Ma' 
\  idciiiiil  ac  passi  riiciiiiil  ;  al(|iic  iii  ar^Mi- 
incMlMMi  Nciilatis  osIcm(I(M-mmI  doiia  cis  da- 
la,  cl  i-cli(|iia  sil)i  a  .loscpli  iiiissa.  ijiiiiiiii/iii' 
Jacol)  rit/issct  /ilnitsfni,  clc.,  rrri.ril  s/iiri- 
Itis  i'Jiis,  id  csl,  dc  vclicincnli  Irislilia  ac 
d(Nolalioiic,  (|iia>  inoilis  iinairiiics  siiMl.ad 
vivacilatciM  ct    JMcimdilatcMi  rcvcisus  cst. 


A  if  iiif  :Sit//irif  iiiilii,  |iroC(Mlso|alioilc  loilJ{i 
iiiiiiiiiis  Mici.  cl  i|iioail  id  i|Mod  iii  liar  vi- 
ta  Ar  c\lci  lol  iliils  rcliMs  |ioliHsiiMiiiii  o|iti», 
s/   ilillilir  Jnsr/lli  filills   iiirits    »•;'/•//,  ctc ..  llOC 

csl.  vila  ipsiiis  lioiia  cl  |ii()s|icra,  ad  lufc 
iiiilii  siiHicicns  csl.  Uiiasi  dicat  :  iMjMii.iin 
silii  raclaiii.  cl  riiiiticiiliain  cjiis  laiii  liia- 
^'iiaiii  |icitraiisco. 

|'ni'tcica,  JM\ta  s|iiriliialilalciii ,  |m'i 
|)iclalciM  .  caiilatciii  d  liciicricia  Josc|ill 
iii  rialics  siios,  ctiaiii  tiaiisK'rcssorcs  ;  si- 
;.,'iiiricalMr  |»iclas,  dilcclio  ct  liciicriccMlia 
It  C.liiisii  iii  Clirislianos,  (|iiaiiivis  iiiKralos, 
diiinniodo  \  crc  picnitcaiil :  iiiio  cl  iiii|i(i'Mi- 
lciilcs  rrc(|iicnlcr  |)ci-  advcrsa  ad  siioinin 
rcco^MiilioiiciM  cxccsstiiini  iiidiislriosissi- 
nic  traliit. 


ARTICULUS  XCVII 


KLUCIDATIO   CAPITLILI   (Jl  ADRAr.KSlMl    Sl-.XTl  :    IMIOFECTUSyUE   ISRAEL  CUiM   OMMliUS 

QU/E   HAHEIJAT. 


1)' 


|KSCKNSUS  .lacob  palriaicha>  ac  suo-  C 
nun  iu  .Kgyplum.  in  capilulo  isto  dc- 
scrihitur.  Profrrl nstjit c  Isracl,  ^cxWccX  Ja- 
cob,  ctnn  onniilnis  tjinv  htihchttl,  scilicet 
domeslicis,  qui  in  islo  numeranlur  capi- 
lulo.  el  possessionibus  suis,  venit  ad  pu- 
tcinii  Jiiraiiiciili :  i\c  quo  puleo  dicluin  cst 
in  exposilione  capituli  viccsimi  primi.  Ibi 

oc/i.  \M,  namque  Abraham  alquc  Abimclcch  iuie- 
-'<■'«''/•  ,.j„^(  IVrdus  pacis  et  aniicilisp  cum  jura- 
menlo.  et  est  juxta  Bcrsabee,  iuilque  via 
Jacob  recfa  per  locum  illum.  Yoluit  quo- 
que  illiic  diverlere  ac  dormire,  ul  olTerret  D 
ibi  hostias  Deo.et  oratioui  iusisteret.  quo- 
niam  Abraham  diii  habitavit  ibidem,  et 

iiirf.  33.  iuvocavit  ibi  nomen  Dei  seterni.sicut  prse- 
allegalo  uarralur  capitulo :  quemadmodum 
etiam  dum  ivit  ad  Mesopotamiam,  divertit 
ad  moutcm  .Moria,  in  quo  Abraham  filium 
suum  Isaac  immolavil,  ul  illic  orationi  ac 
dc\olioni  vacarel.  Et  maclatis  ihi  victimis 


Dcn  palris  sui  Isaac,  id  esl,  poslquam  in 
loco  illoante  noclem  occidisset  el  obtulis- 
set  Deo  animalia  qu»dam  munda  ac  im- 
molatitia,  sicut  in  lege  naturae  fieri  con- 
suevit,  et  Abel,  Noe,  et  Abraham  cum 
aliis,  fecisse  legunlur,  audivit  eum  per 
visioiicm  noclc  vocanlcin  sc.  Istud  videlur 
de  inleriori  auditu  inlelligendum  :  qui  au- 
dilus  versatur  circa  iuternam  alloculio- 
nem,  cujus  intellectio  est  interior  visio. 
Sic  ergo  audivit  auditu  mentali  Deum.  vo- 
cantem  se  vocatione  interiori  per  visionem 
seu  apparitionem  infernam,  qua  ei  appa- 
rnit  per  angelum  sancfum.  per  cujus  mi- 
nisterium  omnia  isfa  in  persona  Dei  fie- 
banf  :  sicque  revelafio  ista  facta  est  in 
somno  per  visionem  imaginariam  aut  in- 
tellectualem.  Si  aiitem  facta  est  in  vigilia. 
exponi  hspc  possent  de  exteriori  auditu 
alque  sensibili  allocntione  facta  per  visio- 
nem   seu   appaiitionem   angelicam,  infus 


9  m  m 


L.NAUa.VMU    l\    (.Al'.     \l  M    «.K.NKSIS. 


AIU.    XCVU 


9. 


atit  ftiaiii  fuiis  t'.%hihiliiin.  Kl  iit  ftMiiii-  iii 
(ilu><ta:  Mt^rilu  l)«nis  ustfiitiit  m*  <'l  ullufii- 
tus  t*st  Jacub,  iii  hoc  lucu  pac-is  ac  ciiiiifitia- 

illitav    AV   ilticnU-in  sihi  :  hinth,  Jdiiih.  \Kv- 

(iftitiu  iiuiiiiiiis,  fst  sigiiuiii  (lilfctiiiiiis,  fl 
e.icitatiu  atteiiliuiiis,  Cui  /'e.sponili(  :  Efce 

iHeij.in,-!  iiilHuin,  i|uasi  luqiieiis  cuiii  Saiiiiiflf  :  Lu- 
([iifrf ,  Doiiiiiif ,  i|uia  aiidit  servus  tuus.  Kt 

/>i.L«aMv,  euiii  INaliiiisla  :  Audiaiii  «[uid  lt)(|iiului'  iii 
iiif  DuMiiiiiis  Dfiis. 

Ait  lUi  /JfiiM  \u'V  aii^'fluiii  :  I\i/ii  suin 
fortissimus,  (|iiiu  uiiiiiipolf ii>,  liiuis  imtris 
tui,  cujiis  lespectu  iiifiriiia  ac  iiiihfcillis 
est  uiiiiiis  crfaluiu.  Soli  tiinen-,  dcscen- 
dere  in  .KijfJittuin.  Diciiul  aliljui,  (|ilod 
Jacuh  liiiiuil  illiic  dfsccudtMc,  (|uoiiiaiii  sc 
iif.x  tMat  ac  (Ifl)ilis,  cl  iic  coiiliiij.MM(M  (miiii 
sf[)fliri  iii  .Kj,'N()lo,  (|uuiii  (U|)(M(I  iii  s|)f- 
liiiica  duplici  ciiiii  suis  palrihiis  scpfliii. 
Kgu  aulfin  puliiis  crcdo,  quod  cuin  (Miini 
aviditatc  el  jufundilah^  illuc  dcsciMidil , 
quasi  carissiiniiin  filiuin  ihi  visurus  in^lo- 
ria,  fl  suffifi(Miliuin  huhitiiiiis  ihidfiii  ( iiiii 
oiiiiii  soholf  siiu :  iifc  pi'opl(M'  dc hihluUMii 
aiil  s(Miiuiii  foiiniduvil  il(M'  illiid  p(Mag(Mc, 
qiiiu  in  curru  convonicnti  ac  molli  sede- 
bat.  Scivil  quo(|ue  se  posse  dis[)onfre  df 
reductione corporis  sui,et  sepclilioneejus 
in  spidunca  priefata.Sed  forsilun  idco  ma- 
fjis  liuifhut.qiiiu  scichul  (iiialilfr  Deiis  diu 
anle  (iricdi.xfrul  Ahrahu",  (jiialihM'  [)oslei'i 
essent  affligcndi  in  terra  .Egypli  :  ideo 
Domiiuis  consequenter  proinillil  ci  redii- 
etionein  suse  posteritalis  ad  lerram  pro- 
missionis.  Quia  in  gentem  magnam  fariam 
te  ihi,  id  est,  sobolem  Inam  mulfiplicabo 
in  -Egypto  copiosi.ssime.ifyo  ilcsrcnildm  tc- 
cum  illuc,\(\  est,  per  tolnin  iter  istiid  gra- 
tiose  adero  tibi,  tcque  custodiam,  cf  cgo 
inde  adducam  te  revertentem ,  id  est,  po- 
steros  tuos  inde  reducam  ad  terram  quam 
promisi  tibi  eis  daturum.  Joscph  quonuc 
ponct  manus  suas  supcr  oritlos  tuos,  id 
est,  superstitem  eum  relinques,  quoniam 
claudet  oculos  tuos  quum  ohieris. 

Surrexit  autem  Jacob  a  puteo  Jura- 
menti,  etc,  juxta  quem  iinmolavit,  dor- 
mivit,  visionemque  habuit  :  venitque  in 


\  .h'i/f/i>tiiin  riiin  iiinni  scininc  huo,\\m\  silll- 
|)li(Ml(M-  (-11111  oinni  seiniiK^  kiio,  ((iioniain 
Jo^fjih  fl  filii  fjiis  jaiM  antf  in  /Kgvjilo 
fiifiiiiil,  s(*d  fMiii  oiiiiii  sfiniiK*  siio,  (jiiod 
sfi-iiiii  iii  Ifiia  (^liuMuaii  usijuc  Iiiim-  liuhi- 
tavil  ;  fitii  cjus  ct  ncpotcs,  videlictfl  filii 
filioriiiM  MKiiiiiii;  flln'  :  Jui-oh  iinii  liuhiiil 
nisi  iini(-uiii  filiuin  u  s(*  iininfdiuU;  iialani, 
scilicft  Dinaiii  :  tjua^  (-iiiii  iifj^lihiis  j)atris 
siii,  Kilia*  (*jus  dicuntur  ;  d,  j^io   jd  csl, 

ciinrtit  siiniil  iirof/rn irs. 

Dfiiidf  f.xjiriiiiuntiir  iii  litlfia  diK)d(*ciiii 

It  lilii  Jacoh  ciim  filiis  suis,  (*l  jilaiia  (;sl  lil- 

tera,  dfiiij)lis  aliijiiihiis  vcrbis.  .Noininalis 

(jiii[)()e  sex  filiis  l.,ia',et  filiis  filioruin  illo- 

iiiiM,  siihjuiigiliir  hic  :  ///  /////  Liic,  ijuos 

f/riiiill  lii  Mrsojiolaiiila  ritiii  1)1  na  fUlti  sita. 

IJiiod  (jiiidaiM  (*.\ponuiil  iioii  soliiin  di;  iin- 

iiK*(lialis  filiis  IJu',  sed  eliaiii  de  filiis  fili- 

oruin  (jiii  iiomiManliir  iii  le.xlii,  (jiii  lamfii 

filii  filioruin  iioii  siinl  in  .M(;s()j)()lamia,sfd 

in  (llianuun  nati  :  qiiod  solviiiil,  di(-fiilfs 

qiiod  idfo  filii  filioriim  diciinliir  in  .M(*s()- 

j)()tuiiiiu  iiali,(jiiia  jialrcs  foruin  siinl  geni- 

(]  li  ihi.  (Jiiod  vidftiir  improjirie  diclum  :  sic 

(■Ifiiiin  di(-i  [)ossel,quod  cAVaiw  filii  Josepli 

esseiil  iii  Mesopolamia  generati,quia  pater 

eorum  generatus  est  ibi.  Idcirco  qiiod  di- 

cliim  esl,  ili  filii  [.,ia',a[)liiis  relVMcndum  vi- 

dftuiad  sex  filios  cjiis  pi-a'1'alos. —  insiiper 

in  vcrhis  lextus    frcquenter  ponitur  pais 

pro  toto,videlicel  anirna  pro  //omo.  Dicun- 

lurque  egressae  anima3  de  femore  Jacoh, 

quia  homines  ex  ipso  Jacob  [)er  genera- 

lionein  egressi  sunl,quanlum  ad  carnem ; 

nec  aiiima  ralionalis  ex  liaducc  est,  nec  . 

D  de  polcnlia  inatcriie  cdiicla,  scd  a  Deo  per 

creationem  iiiriiii(iilur.i'V///i?c/yV/w/«,elc. 

(Juocirca  nolandum,  quod  decem  fu(M-unt 

filii  Benjarnin,quamvis  in  textii  videantiir 

lantumniodo  novem  poni.  In  summa  enim 

concluditiir  :  ///  filii  Haclicl,  quos  yenuit 

Jacoh  :  oiiiiics  anlina'  quatuordcrlni ,\x\  qua 

summa  inclu(hiiilui-  Josej^h  ct  Bfiijainin. 

Quum  ergo  Joseph  iion  habucrit  nisi  duos 

filios,  oporlet  (jiiod  ibi  fuerinl  decem  fi- 

lii  Benjamiii :  aliler  summa  non  excresce- 

ret  usque  ad  qualuordecim.Porro,  quod  in 


KNAIIKAIIii    IN    I  Al*.    MM  ••lOKHIS.  M(l,    \I.MI  W3 

Irxtii  1)1)11  viilriiliii  iiisi  iiovctn  rilii  llfiiiii     \  (|iiiii(|iii>.  1'liiiri's  riliiis  Jiidii*  (Iikih,  isHuiliar 

niiii  iiiiiMiiiiii  I,  conlin^il  cx  Iidc.iiikmI  diKi  (|ii.itu(ii.  /iiluiloii  liits  :  n^ii  iii  IiIIim.i  hii- 

niiniiiiii   llcltiiiicii  s(  rilMinliii    iln   iit   iiniini  pci  llin'  ailililiir,  rt  fHinnim  ;  vcl  sninniit 

iHiincn.  \  idcliccl  ()|iliiiii    Siiiil  (|iii)(|iic  liic  cst  (Iiiniiiiitii,<|iiia  ciiiii  riliiilnis.  id  csl  ciiin 

l/'iii-.vii,  iioiiiiiiM   (|iiiiMliiiii,  (|ii;c   |)iiiiio  l'ai'iili|)()iiic  hitiii  iilill  l.ili<,  H('('i|iiciiiiii  |iliii.ili'  |)i(i  siii- 

'"''^'"•'     noii  lil)i'o  iililcr  c\|iriinnntiii'.  \cl  (|iii.i  |)i'i  ^iiliiii.    Iiicnint    iiiiiniii'  scii   |»cison;i'   ill;i' 

son;c  ctiinl    liinoiniic,   iiiit   ciKlctii   notninii  tri;^iiil;i  (|iiiitnoi',   \il    lioc  iliiwiiiliini  vidc 

(livcrsiinodc  tciininiinliii'  scii  inclioiiiitiii .  Ini'.   (|nod    iinincnis   iiiiijor   iioii   cM-liidit. 

iiiirsiis  in  litlciii  diciliii'  :  Fllil  Unn.  Iln-  scd  |ionit  ininoicin  :  iicc  litincn  Miiiitiiii  iii 

shii  .'  iibi    |)liii;ilc    poiiiliir   pro   sin^Miliiii.  litlciii    cxprcssii,  cst   diiiiiiinlii,  ipiiii  priii- 

i|Uoniiiiii   0:111    iiiin    iiisi    iiiiiiin    li;iliiiil    li  cipiilcs  pcrsoiiiis  ( id  csl   iniircs)  c.xprcssil. 

liiini,  ii  (pio  liiiiicii   in     l".L:\p!o   propiiiiiitii  l'!!  si  iliciiliir :  l"]rj{o  snpcrriiic  iiddcliiilnr.  I"it 
cst  nia^Miii  trihiis.                                              It  riliiiriitn  .   (piniii   soli   lilii   (•ssciil    IriKiiilu 

Cmicfif  iiuiniiv  </ii(i' hu/rrsscr  snnf  .h'i/;/-  [vcs  :   rcspoiidclnr,  ipiod   lioc   non  csl   sii- 

/ifinii  rii  III  Jtuitfi.rf  ri/rrssir  ili'  fcinorc  r/iis.  pcrlliic  iidditnin.  scd  cx  riitionaliili  ciinsa, 

.siimciido  partcm  pro  loto.  ul   taoliim  csl  :  nc  sciiicct  |)crsoiiii  riiiic  \i(lcicliii  oiiiiiino 

(fltsi/ii('  if.n)rl/>Hs  filii>ri/ 1)1 :  (]\\i.v  xwovos  iion  omissii  in  snmina, 

rucruiil    iiiiiic   c\    scininc   ,l;icol).    idcotiiic  Pnctcrcii.   ('oiii|)iil;il  ionis    diH  iciillnlciii 

cxccptio  isla  iion  cst  propria.  vcl  rcrcrtiir  au{,M't,  ipiod  in  lcxlii  Mil)Jiinj:ilur  :  (Jiihick 

ail  iil  diimlaxal   (]Uod   (lictnin   cst,  (InuoliO  (Uiiiiin'  (fuiiius  Jdcoh,  ijiur  iiigrcssie  suiit 

auimiv  (pi;c  iniiri^ssic  siiut   ciim  .liU'i)h  iu  in  .E(/i/])finii.   fncrinif  sc/ifnnf/infd.  hwn 

.l''i:yplimi  :   liiciuut  sc.cni/liifd  sc.r.  Istud,  euim  dictiim  osl.ijiioil  ciiucla'  anim;c  (pi;i' 

xidolicct  (luod  .lacoh   ingrossus  est  .¥.'^\-  ciim  Jacoh    in   .l-^gyplum    iugressm  suiil, 

ptuiti  oiim  soxaiiinla  sox  persouis  c\  suo  ogresssp  de  fomore  ejus,  fuerunt  scxagiiila 

somino  ualis.  iu  so  ipso  iacilc  csl.  iacili-  C  so\   :   quomodo  orgo   uiiuc   dicitur.  (piod 

lorquo  i^rohalur.  Jam  onim  iu  toxtu  pra^-  omiios  animsp  domtis  Jacob,  qiia!  iugiessa; 

hahiliim  osl.  quod  iilii  l.i;o  fiKMunl  Irigiu-  sumI    iu  /Egyptum.   fuoruut   septiiagiuta  ? 

ta  tros.uomiu(>  filioium  iulolligcudo  oli;Mii  Ad  hoc  aliqiii  diouiit.  hoc  ultiuio  loco  non 

nopolos  :   ol  simili  \\\oi.\<^  filii  Zclpluo  fiic-  dici.Omucs  animaMlomus  Jaooh  qu;p  egres- 

luut  sodecim,  filii  l\achol  qualuordecim,  sa>  suul  de  femore  ejus;  uoque  hic  dici- 

filii  liahe  seplom.  qui  simul  sunt  soplii;i-  lur.  (Jiuo  cum  eo  iutraverunl  iEgyptiirii, 

ginta.  qui  ox  Jacob  suut   geniti ;  sed  isli  sod  simpliciter.  Omnes  aniuia'  donius  Ja- 

omues  uon  iulr;ivoruul  cum  eo  .Egyplum.  cob  qiuT  ingressa'  siiut  .Egyplum.  fucrunt 

quoniam  duo  filii  Juda\  vidolicol  llor  cl  scpluagiula  :  idcirco  sub  numero  islo  in- 

Onaii.  jam  aulo  in   lerra  Chanaau  obio-  cluduut  cl  ipsum  Jacob,  qui  fuit  palorfa- 

runt  :  Josoph  quoqno  et  duo  filii  ejus  fii-  milias.  pars  et  caput  suae  domus,  hoc  est 

oruut  anl(>  Jacoh  iu  .Egyplo  :  sicque  de  1)  oorum   qui  habitaverunt  secum.  sive  in 

numoro  illo  sepluagouario  remauenl  soxa-  domo  sua,  quorum  ipse  exstitit  unus.  et 

ginta  qiiinquo,  qui  cum  Jacob  .Egyptum  oliam  filium  ejus  Joseph.qui  iutravit  .Egy- 

iugressi  siint.  dc  femore  ojus  :  quibus  si  ptum.  quamvis  aulo  patrem  suuin.  duos- 

Dina  filia  cjus  addalur.sunt  scxaginta  sex.  que  filios  Joseph.  qui  quamvis  iu  .Egypto 

Verumtamou  circa  ha^c  oritur  qiuostio,  sint  nati,  lamen  nasceudo  ihidem,  ipsam 

ut  videtur,  difficilis.  Dicitur  euim  in«tex-  .Egyptum  iugressi  sunt.  Aliqui  vero  pro 

tu,  Oiunes  anima>  filiorum  ejus,  videlicet  duobus  filiisJoseph  uumeranl  Zolpham  et 

Lia^,  el   filiarum   trigiuta  tros  :  et  tamen  Halam  uxores  Jacob,  do  quibus  tamen  in- 

soli  filii  Li;i\  sunl  Irigiuta  tres.  ut  compu-  ccrlum  est.  au  tunc  adhuc  vixerunt.  Liam 

lantibus  palct.  Uubon  namque  habuil    fi-  vero  et   Racholem  constat   morluas    tunc 

lios  quatuor,  Simeon  sex,  Levi  ties,  Judas  fuisse. 


M'i  K>AUIlAllt)   I.N   «;AP.    XI. \I  «;K.NK8I8.    —   Aur.    xcmi 

S*-»!   ailliiic   tlitficiilliitciii   liiijii^  rniii|»ii  A  .A'S(7>/i!   iinrii   s//o,  ((iiii  iiliis   iiiiiilis  (|iios 

talioiiis  aii^tit  potissiiiie.iiiiotl  S«'|)liia^iiita  scriiiii  pfnlii.xit,  ascfndil  ithviain  iinlri  ail 

liaiistiiltMHiiil    iiitcrpretes,   Oiiiiies  aiiiinut  vuimk-tn   lucam  ;  tuilenHi/ae  cani,    irrail 

«loinus,  i*tt-.,  fiKMiiiil  st'|)tiia^Miita  <|iiiiii|iir  ;  sii [trr  cnUinn  cjas,  et  intcr  iiiii/tfc.rns  flc- 

liftr  |iossiiiiius  iliftMtt   tiuiislalioiKMii    illain  ///.  tjiiiiin  ciiiin  a|)|)i'0|)iii<|iiarfiil,  (lcsccii- 

hoc   loco  cssc   coiruplaiii  sivc  iMront^aiii,  ilcruiil  aiiilx)  dc  cuiru  ;  cl  .l(isc|)li  (|ui  jiinioi' 

([iKiiiiiiiii    l.iitas   III    .\('toruin   lihro  ila   al-  ct    M-locior  cral,   ur^<'iilc   ainoris   ardorc, 

4«<.vii,u  lcf^at    :    Miih-ns  aiitcin  Joscpli,   acccrsivit  eiK^iirrit  a<l  palr<'iii  suiiin,  (|ui  cl  ipso  Im- 

patrciit    suiiiii    111    aniiiiahus    s<'ptiia^Miita  stinavit   inl  riliiiin :    inox<|ii<' Jos^qill  slriii- 

<|iiin(pic.  .\(|  tpiod  i'cs|)on<lct    hcatiis  lli<'-  ^<'rc  c<i'|)il   ac   osculari  coliiiin   (tarissiiiii 

roiiMiius,  [x-r  r.y,\i^\'.^t  s<'U    [)i'ico<'<'ii[)iilio-  [)atris  ac  \iilliiiii  :  i|iii  sc  inviccin  iiin[>lc- 

nciii  \(-l  aiilici[)ation(Mn  lioc  al)  illis  intcr-  clcntlo  iic  osculantlo,   llcvcruiit   pra-  ^aw- 

jiretibusesse  |)i't)latuin,ita  tpiod  miineriint  H  dio,f(ratias  Dco  devotissiiiK!  i'(d'ei'enlos,([iii 

ctiaiii  (|iiiiii|u<-  lilios  filioruin  Jos<'[)li  Iiiik'  taiii  [)i<'  ordinavit  ciiiii  i|)sis,  wc.  Iiilil<'i'  i|i 

iioikIiiiii  natos  :  (pioniain  duo  filii  J()se[)li,  sos  coiijiinxit.  1'it  iil  Jos(![)lius  rclV;i't,  Jacoh 

eraiit  diias  tribiis  facttiri.ct  [)i'()|)tcr  i[)sius  cx  iito|)iiiata  ct  inagita  helilia  pene  ad  d(;- 

Jt)s<'[)lt   honorcin,  Sc[)luiif,'inta  iiilci'[)rclcs  fccliini  ini-nlis  [)civcitit ;  s(mI  rccrcavil  ciiiii 

triin>tul<'i'Uiil  s<'|)lua<.,'ititii  i|iiiiK|uc  iiiiiniiis  Jos<'[)li.  ([iiatnvis  it(3c  i|)se  se  coiiliiiiicrit, 

doinus  Jacoh  iiitroiissi;  .K<,'\[)liiiii.    Liiciis  iil  noit  [iric  niiniii  lu>lilia  (|uasi  talc  quid 

autciit  secutiis  est  traiislalioiiciit  Se[)ltia-  s\\s\\\\\\cv\\.J)l.rili/itc  palcr  ad  Jitscph  :.Jiiiii 

fjinta  iitt(M'pretiiin.  Scri[)sil  eiiiiii  convcr-  laHus  moriar,  id  cst,  us(|U(!  ad  inorlcni  jii- 

sis  ex  geittilitatc,  ad  ([uos  translatio  isla  ciindc  \iviini,  cl  iii  i|)sii  iitorU!  consolalio- 

fttif  fainosa.  ncin    Itahcho,  //«/«   /j/V//  fiicicin,   twan,  cl 

.Mislt  aiitcin  Sncoh  Jiiiliiiii  iiiitc  sc  ail  Jo-  s,i/icrstilciii  tc  rclini/an,  id  csl,  posl  inor- 

scfth.  Fiiit  ci[uidciii  (itl   tactuin  cst  sicpc)  C  t(;iii  incain  siipcrslcs  inanchis,  [iro  ('oitso- 

Judas  iniillis  donis  ornatus  prje  fralrihiis  lafionet-l  [irorcctii  filiorum  tiioriim  ac  fra- 

suis  post  Joseph.Kraf  cnim  rohuslior.  [)ru-  Iriiiii  al([uc  loliiis   liiii'  [)r()sa[)iic  iii  lcriii 

dentior  et  clo(|ueittior  illis.    Ut  nuntiaret  hac  alieiia.  Jain  cnim  in  islo  capifulo  di- 

ei,  scilicef  Joseph  filio  suo  suum  adven-  cliirn  est,  quod  l)(!us  rcvelavil  i[)si  Jacoh, 

tiim.t?^  i7/c,  vidclicct  Joscph,  o/"r/</-r(vc/ ei  i|)sum  J()sc|)h  csse  victurum  post   [latnw 

///  Ges.sen,  id  est  in  illa  parte  rcgni  .Egy-  suuiii.  .Miilla  (|iioqiic  alia  verha  liahucrunf 

pfii.  Nain  Joseph  [ter  fratres  suos  insinua-  ad  inviccm  liiiic  Jacoh  el  Joscpli,  ({wai  non 

vit  jam  ante  palri  suo.  ut  primo  veniret  sunt  descripfa. 

ad    terram   Gessen,   el    ibi    pricstolaretur  Al  Hle  loculus,  eic.  Quumfjue  vocaveril 

siium   advcnfum.   VA   dicit   quidam,  qiiod  ^"'W  Pharao,  el  di.xerit,  Quod  est  opus  ve- 

ideo  Joseph  hoc  fecit.ul  ihi  inslriieret  pa-  stnnn,  id  est  exerciliiim   principale  sivc 

frem   smim  ac  frafrcs,   (lualiler  loqiicrcn-  I)  officium?  r/'.s'7/o«<'//'/v///',s-  ;  Viri  /lastorcs  su- 

tur  ad  rcgem  :  qua?  causa  vidctur  inepla.  nius  scrvi  tni,\(\  est  esse  coepimus,  atj  in- 

qiiia  de  hoc  poferaf  pafrem  ac  frafrcs  in  fantia,  hoc  est  a  pueritia  nostra,  eic.  Ifwc 

propria  domo  sua  facilifer  informare.  Po-  autem  dicetis,ut  hahitare  possitis  in  tcrra 

tius  ergo  reor,  quod  ideo  .loseph  sic  ordi-  Gessen,  quse,sicut  pra>habitum  est,pascua- 

navif.  quia  infi'itdcbaf   patrem   suum   ac  lis  est  et  fecunda ; //w/a  f/ftesto/^^Mr  ^V/y- 

fratrcs  constiluere  ad  hahilandurn  in  (les-  jtfii  nmncs  pastorcs  oviutn  :  ideo  cxpedit 

sen  :  ideo  voluif  uf  terrBe  illius  aplitudi-  vobis  liahitare  seorsum  ab  illis.Cur  aulcm 

nem  primo  viderent.  et  item   uf  exinde  iEjjyplii    defcslcntur   ovium    pastores,   si 

patrein  suum  cum  honoread  propriam  do-  qu»i'atur  :   dicendum,   quia  ^1i]gyptii  co- 

mum  deduceref.  Quo  quum  jyervenisset,  id  lueiiint  taurum  et  ovem,  qui  a  pasforibus 

est,quum  Jacoh  venisset  in  Gessen, ,y?mc/o  ssepc  pcrcutiuntur,  ef  ab  Hebr»is  macfa- 


KNAnUATH)    IN    TAP.    XI, VI    (iKNK.HIH.     -      AMT.    XCVII  M^ 

Imnhir  iw  i'ili<l)anliii'.  C.iicii   liii-f  iln-il   lli  \        \i    \<'ni  jiixia   irivslicimi   HciiMiini,    [ht  •««,„„„, 

sloiiii    silidliislica  :   Prn  Triiji   (irssril,  lllil  Jai  n|i  iItm  riiilriilciii  iii    K^\  |iliiMi  riiiii  (|iih-  *  "^'" 

lialxMil,    .\(l    niltciii    llcioiiiii    in    tcrra    Ita  (laiii   lni'iiii(lin<-,  (lcsi^Mialiii    \ii    \iilni»iis, 

iiicssi*,  i|ii{c  liiiir   (icsscn,  |)i)slca    Tlicliais  rcli^Mosiis  cl  conlciii|>lati\  iis. (|ni  iiilci-ilniii 

(liclacsl,  a  i|ii.i   riicniiil   Tliclia>i,  i|iii)tnni  ail  siccnlarcs  d    cxtcriora   nc^olia  ali  alli- 

lc^ioni    |>iii>riiit    S.    .Manricins.    In    riiiiliiis  tinlinc  s|iiritiialiiiin  cxrrcilioriiiii  siioriiiii 

anlcni    tci-ra>    illiiis    postca   iiMlirica^criint  (lcsccndil,  pro  liniiu  cmiiiiiiiiih   d   aliorniii 

llcl)ra<i.   CDf^ciitihiis   .K^'V|>tiis,    iiiliciii   Ta-  coincrsiuiic  :    taiiicn    ciiiii    piiipiii    dclii- 

IxMnacniornni,  (pia'  dicta  cst  Uaincssc.  incnti   timorc,  nc  lortc  carilatis   rci-\or  iii 

P()sti-cni(),('ii-('a  lia>c  scrihit  .\iif,Misliniis  :  sc  fii;,'cs('al,  aiit  ciiin   iinpiis  |)ci-vci-tatni   : 

(loinincndalnr  in   Patriarcliis.  (piod   pcco-  (picni  hoininiis  iniscriconlilcr  coiisolatnr. 

111111  niiiriliiics   liiciiitil    a   |iiici'itia  siia.  cl  siiaiii  ci  pi  oinittcns  ^'latiosain  [irifsciilinin, 

a  parcntihns  siiis  :  (piia  Ikcc  csl  jiisla  sci  li  atijiic   ipiinl    Juscpli    pinicl    niaiiiini    siiaiii 

viliis.  jnsta(pic   doniinatio,   (|iiiiin   pccoia  sn|>cr  ociilos  cjns,  lioc  cst.  (|no(l  (ilirislns 

scrvinnl    hoiiiiiii.  ct    liinno    pccoiihns   do-  sna  \  irtiilc  ac  sapicnlia  ilhiininahit  ac  con- 

ininatui'.    (pioniaiii    latio   ddininari    dchcl  hittahit  intcriorcs  ociilos  cjns  :  (piod  diiin 

irralionahili  vitavScrvnm  aiitcm  liomincm  vir  virliiosns  fiicril   inlor  sjpciilarcs  ct  cx- 

liomini.  fccit  ini(piilas  vc!  advorsitas.  Iiii-  lcriora  (*x|)crlns.  maf,Miifi('0  filorialiir.  pr.T- 

<;eii.i\,i;>.  (jnilas,  jiixta   ilhnl.    Malcdictiis  (lliaiiaan.  scilini   diiin  (lliristnm    rclimpiit   snpcrsli- 

S(M'viis  crit  fratrihiis  snis.  ,\dv(M'sitas,  si(Mit  t(Mii  incordibns  conv(M'soriim.(jiiando  ipsc 

Joscph  vcnditiis   a    ftatrihiis   siiis.    factiis  ah    illis  disccdit.  l*r;i't(M'ca.  p(M'  lioc  qiiod 

ost  s(M'viis  .Kgy[)tii.   Piiino  crf,'0   hclla   fc-  .Ki:y|)tii  dctcstahantnr  |)astorcs  ovinm.dc- 

ccrnnt  sorvos.  qnihns  Katina  lin-iua  dodit  sii,Mialiir.  ([iiod  ninndanict  ambitiosi  alqiio 

hoc  iioincn.  (Jui  cuiiu  siiporatns  jiiro  holli  vorsuli  dos[)iciuiil  juslos  ac  siin[)li('cs.iino 

jiossot  occidi.  a|)[)(>llatus  ost   sorviis.  quia  (',  cl  jnslos   pra^latos.  quomadmodiim   Sahv 

ad  vitam  sorvatus.   ludc  dicuntur  inanci-  inon  ait  :  .\bomiuatio  ost    iniquo  vir   ju-  pror.ixit, 

[)ia.  quia  suul   iuaiu'i[)ata.  Kst  oliain  ordo  slps.    Pcr   hoc   ([uo([U(\   ([iiod    filii    Isracl  ''" 

naturalis  iu   honiinihus.  iit  sorviaul  fomi-  [)astoios.    cicucriiul    liahilar(»   soorsiim   in 

na'  viris.  filiiquo  [)aroulil)us  :  ([iiia  cl  iliic  tcrra  Ciosson.  dalur  intolligi.quod  coiitcm- 

ista  jnstitia  osl.  ut   infirmior  rationo.  scr-  [)lativi  ac   boni   pra*lati.  omnosquo  jiisti. 

viat  forliori.  Ila^c  criro  iu  scrvilutihiis  ot  oligunt.qiiautum  valonl.  Doo  iu  solitudino 

dominatiouihus  clarior  o.vstat  justitia.  ut  sou   loco  quiolo   vacaro.    ot    iii   spiritnali 

qiii   omiiUMil    ratiouo.    o.xcollaut    domiua-  o|)ulcntia  domorari.  sicquo  pravorum  dc- 

tiono.  (Jiiod  dum  iu  lioc  sanMilo  [)or  iuiqiii-  cliuaro  consorlia.  quatonns  in  abscondito 

talom   liomiiuim  poiturl)atur.  per  variam  vullus  Doi  gustcut  maguiludinom.  multi- 

carualium  divorsitatom  snstiuont  justi  tein-  tudinomquo  dulcodinis  Domiui.  qui  solus 

poralom  advorsitatem.  habiluri  in  fine  soin-  D  ossontialitor  ol  incircumscriptihiliter  dul- 

pitornain  ac  ordinalissiinain  felicitatom.  cis  est. 


'kiiS 


ti.>iAHHAiiU    l.\    LAV.    Xl.Ui    UK.NtCtilti. 


Ain.    XCVili 


VKTK  II.IS    XCVIII 


l-Xll.lDAriO  t:Ai'lllll  M(  ADItAiiKSIMI  SKITIMI   !   IM.HKSSIS  KH(iO  JOSKiMI,  .M.NTIAMI    IMIAKAOM. 


HK<HT.\Tril  iiiiiic  coiiscciiiriilri-,  (|iia- 
lilrr  Jiin.h  putriarcha  i-l  lilii  cjiis  iii 
.♦^f^yplo  liabilurc  (•ii'|nM(iiil,  cl  (|(iuiiii)<lo 
iiiteriin  carislia  iiii<li(|ii<i  crtfvit.  Imjrfs- 
*««  f/v/o  Juseph  palatiuiii  rc^is,  nuntiavil 
Phiirinini ,  tlicens  :  Pater  nieiis  ct  fratres, 
etc,  venerunt,  elc,  consistunt  in  tcrrn 
(icsscn.  Hoc  (jiiod  ail.  (lorisisliiiit  iii  liMia 
(icss(Mi,  rc^rrrcinliMii  cst  iioii  ad  ipsiiiii  Ja- 
coh,  cjiis(|ii(^  lilios,  scd  ad  ii.xorcs  riatriiin, 
el  ad  possessiones  eoriiiii  ac  patris,  (]iiasi 
Joscpli  iiii|>licilc  dicat  :  Terrain  iii  i|iia 
suiit,  cupiiiiit  .sibi  ad  lialtilaiidiiiii  doiiari. 
Forro  patrcni  siiiini  ac  rratres  secuin  ad- 
dii.xit  Josc[)h.  .Naiii  suhdiliir :  A^./7/vv//o,v////o- 
tfuc  frtitriini  sintriini  (/itiiuiiic  virtis  sttitiiit 
cora/n  /w/*'.  K.xtrcniuiii,  uiio  iiiodo  siiiiiitiir 
pro  siiprcino  scii  iiia.xiiiio  :  sicijiic  lioriiiii 
sensus  verboriim  est,  ciiiod  Josejih  addii.xil 
ac  posuit  quinquc  c.x  fratribus  siiis  iiiafjis 
idoncos,  priidciitiorcs  ac  1'orliorcs,  iii  pra- 
scnlia  rcgis,  lanquain  dif,Miiorcs  ad  ap- 
[larcndiiin  corain  illo,  ct  ut  e.\  illoruin 
adspeclu  Pharao  ac  ejus  ministri  [iiipsi- 
dentiam  ipsiiis  Josc[)h  haherent  ain[)lius 
gratani.quippc  qui  tot  rratres  haberet  tam 
aptos.  Secundo  e.xtremum  vocalur,  quod 
ultimum  c.xstat  ac  inliimim  :  el  ita  sensiis 
essct.qiiod  Josc[)h  [)ripscntavit  regi  rratrcs 
suos  quinquc  jiiniores  el  debiliores,  ne  si 
vidissct  robustiores,  teneret  eos  in  sua  la- 
milia,  et  bellicis  rcbus  involveret  :  sicquc 
ut  fertur,  e.\[)Onunt  Hehrsei.  Prima  lainen 
expositio  verior  reputalur. 

Qiios  illc  intcrrofjtniif  :  Quid  hahclis 
opcris  ^  ¥.\  hoc  probatur,  i  cgibus  non  pla- 
cere  ut  inferiores  sint  otiosi  aut  iiuilililcr 
occupati,  sed  aliquid  faciant,  quod  ad  ho- 
num  commune  sit  aliquo  modo  referibilc. 
Responderunt  :  Pastores    ovium  sumus. 


X  <*lc.,  noii  lameii  oviiim  lanliim,  s(mI  et  alia 
diNcrsarum  s|)ccicruiii  [lecora  iiulri(!bant, 
\idcliccl  bovcs,  vuccas,  cajjias,  cainelos, 
etc,  iil  |)atuil  sa^()e.  Atl  pcrcf/rinant/inu 
iii  fcrriiiii  fiiiiiii  rcninrus,  id  est,  ad  hoc 
iil  liabilciiiiis  lciii|)()r(;  uliijuaiilo  iii  r(;giio 
liio  tan(|uaiii  iii  tcrra  iiobis  aliena.  Vel,  Ad 
|)crcgi  iiiaiiduiii.  Iioc  cst,ad  vivcndiim  con- 
vcrsationc  lcndcnlc  ad  aliaiii  vilaiii  fiilii- 
lam  ac  mclioKMii  iii  [lalria  iicaloruni.  ad 
(|ii.'iMi  \itii  [)ra'sens  (.'sl  via  ac  peri^grinalio 
(|iiicdi(in.  (Juoniarn  non  esf  hcrhu  i/rct/ihus 

\i  scroorum  tuoruni,  id  csl,  (juoniam  [)ecora 
iiostra  non  invcniunl  iii  lcirii  (Miaiiaan  pa- 
sciia.  Illa  exslilil  iiiiii  caiisa.  Aliii,  (|iiia  nec 
i[)si  habiicrunl  ibi  nccessaria  viUe.  Ter- 
lia.  (|iioiiiaiii  Jacob  voliiil,  cunclis  postpo- 
silis,  ad  riliiiiii  suuin  carissiinum  Josc|)h 
veniie. 

(^irca  ([iiod  (jiueiiliii-.  (|iialitcr  cranl  pa- 
scua  in  .Kf^yiilo  lein[)orc  lanla'  sierililalis 
[)olius  (]iiam  iii  ('haiiaaii.  Ad  (|iiod  (jiiidam 
r(;sj)oiidciil  :  iJicunt  aliqui,  (juod  lcin|)ore 
siccilalis  ex  qua  causabalur  isla  slerilitas, 
sunl  bona  pasciia  in  i^Egyplo  :  (jiiia  iniiii- 

(\  dalio  Nili  ex  aqiia  siipcr  UMiam  man(!ii- 
le,  plus  imj)(!dil  gcn(;ralionem  hcrbariim 
quam  siccitas.  Sed  islud  apparciitiam  iiiil- 
lam  soilitur,  quod  scilicet  lcmpore  sicci- 
latis  pra;cipuc  sinf  pascua  bona,  ila  quod 
siccitas  conferat  ad  productionein  herba- 
rum  seu  graminiim.  Verius  ergo  censelur, 
quod  in  Scholaslica  fertur  hisforia,  quia 
/Egyplus  conlra  naliiram  aliarum  regio- 
nuiii,  quum  abundal  frugibus,  slerilis  cst 
in  jiascuis,  el  econtra.  Diulurnior  enim 
mora  fluminis  super  lerram,  tempora  co- 

D  lendi  impedit,  vel  sata  exstiiignif,  pascua 
vero  nutrit.  His  consonat  (juod  kxjiiilur 
Augustinus  :  Sicut  perhibefur  cx  his  qui 


K.NAUHMHi    IN    <  Al'.    XI.MI    (1K>K«IH. 


AHT.    Xf.MII 


4S7 


loca   sciiinl,  in    niiillis    K^'N|)li    |>iiIii<IiIiiin  A  |irii'(|f(-rssMrrs  inri  vixiMiitil  :  i'l  iiiali,  (|iiiji 


|>(il(<i-aiil    pasiiia   iiuii  ilci-ss)',  rliaiii  (|iiiiiii 
(lcrccliis   csscl    riiiiiiciiloi  iiiii.  (|iia'    suliiil 
Nili  iiMiiKlalioiic  (iriri.  hiciiiihir  ciiitn  isla< 
|ialii(lcs  ciipiosins  |iasciia  ^'cnninarc,  (|iiati 
(lo  a(|iia  Nili  niniis  cxcrcscil. 

DLiif  ifiK/iw  tY.r  itil  Jn.si'/)/i ,  r\r.  'Jrrin 
. /•.'i/i//ifi  iii  ri)iis/)i'ifn  fiii)  rsf ,  iil  csl  in  liia 
polcslalc  scii  (lisposilionc.  ila  iil  lii  ipsc 
|)ossis  palrciii  cl  Iralrcs  liios  locarc  iilii  li- 


nialis  pd-nalilHis,  sciliccl  li  iliiilalioiiilMi^, 
lalioriliiis,  iloloi  iliiis,  Irisliliis,  aiUcisilaii 
l)ns(|ni'  siniililiiis  plcni  rncriiiit.Talia  ciiiiii 
passiis  rnil  Jacob.a  facic  Ksaii  rnKicndo  ai! 
iiichiiii<lii.  iii  Mcsopolaiiiia  laliorniido,  cl  i-x 
Joscpli  aiiiissionr,  aliisi|iic  ilivci-sis  cvrii- 
hliiis.  Scil  cl  iiiala  ciilpariitn  vcnialiniii 
dicliiis  cjiis  riicriinl  adini.vla.  AV  inui  /nr- 
ri'/irrn/if   iisi/ni'  ml  ilirs  /nifrn/ii  nirnrii m , 


l)i    placilcril.  ///  i)/)fl  nn)  liui)  fm-  ('ns  liiilil-  i/iiilms  /irrri/riiiiifi  sniif  swyrx  \vv\\\\\\.\\\\\\v 

fiirr ,  rf ,  pro  id  csl,  frnilr  ris  frrrniii  fii^ssni  naiii(|nc  \  i\il  aiinis  cciihiin  oclo^'inla..\liia- 

ad  liahilandiiiii.  Vcriiinlaiiicn  Joscplins  ili  |{  liaiii  ('('iiliiin  srphia^^inla  (|nin(|iic  ;  cl  (|iii 

cil  :  (lonccssil  cis  IMiarao.  nl   in   Mcliopoli  aiitc  cos  riicninl.  xixcrnnl   iniillo  diiilins. 

convcrsarcnhir.    Illic   cnini    paslorcs   cjiis  |lai|nc  Sancli   in   lc^'c  nahiiali  cl   scripla, 

liabiicranl    pascna  :  cl    lorlc   hoc    idco   fa-  rcpiilahanl  sc  pcrc;;riiios  cl  advcnas  in  lioc 

cluiii  csl.  (|ii()i)iani  iixoi   i|)siiis  Joscpli  riiil  iniiiidii :  spccialilcr  (|no(|iic  .Xhraliaiii.  Isaac 

lilia  saccrdolis  llcliopolcos.  vcl  lcria  (ic.s-  cl  Jacoh.  (|iii  rrc(|ncnlcr  loca  hahilalioiiniii 


s(>n  lorsan  ad  llcliopolis  lcniloriiim  pcrli- 
tichal.  Qiioil  si  iinsfi  i/i  ris  r.s.sr  riros  ///- 
ili/sfrios  in  afjricnlhira  cl  pccoriiin  paslu 
alqiK*  CUS(odia,(()//.v/////('  illos  iiut;/isfros  /ir- 
roriiiii  //irornni  :  iil  sciliccl  pi"csinl  ciislc. 
(Iihus{»rc{?uin  mconiin.(|uo(l  csl  iii  lamiliis 


1.1. 


siiarnm  miilahaiil.  Iiahitando  in  casnlis  : 
dc  (|uil)us  ad  llchra^os  ait  .Vpostolns  :  l)c-  //rhr.xi, 
riincli  siiiil  omiics  isli,  iioii  acccplis  rc- 
|iromissionihus.  scd  dc  loiij,'c  cas  a(ls[)i- 
cicnlcs.  cl  conrilcnlcs  (|uia  hospilcs  ol 
pci'cf,Mini  suiil  supcr  lerratn.  Hinc  Psaltni- 


fogum  niagnuu)  oiricium.  K\  (juihiis  vcr-  (]  sla  locpiilur  Deo  :  Ne  sileas,  quoniatn  ad-  Pi.txxy,», 


his  pcrpiMidilur.  (iiiod   Pliarao  in   laulun) 
couridchal  dc  fidclitalc  Josc|)l).  (piod  (M'c- 
didil  cum  j^Ius  (niaM(Mc  commodum  suiim 
quaiii  fralnin)  suorutn. 
Po.sl  h(vc  introihi.rif  Joseph  patrem  smii/i 


vcna    sutn  apiid    le  et    petef;rintis.  sicul  "' 
oinncs  palrcs  mci.  Ef  hciinlirto  /■r(/r,ri/rc.s- 
siis  cst  foriis.n\  esl.  posl(]uam  hcnedixisset 
IMiaraoui,  exivit   palatium  :  (]uia  non  erat 
tes  sua,(liii  nianereiu  regis  palatio.quem- 


nd  rcijci/i,  etc.  (.^iii.  scilieel  i^aler.  hc/icili-      adnioduni  et  Berzellai  dixil  ad  13avid.  qni 


cc/is  illi,  ulpote  ivffi,  imprccando  ci  pio- 
spera,  el  salutando  oimdc))).  cl  iiitcr/-oi/ii- 
ti(.-i  ah  illo,  jiuta  a  rc^e.  (^aof  s/nit  dics 
a/mortd/i  ritcv  t i/iv  .^  hoc  est.  Onof  annos 
vixisti  ?  Non  auteiii   volci)al   rcx  quserere 


voluil   eum  dncere  secum  :  Numquid   vi-  \inei,.xis, 
geut   seusus  i))ci  ad   disceriiendum.  etc.  ?  '^^' 

Kx  verbis  induclis  ai^parct.  qiiod  Jacob 
benedixit  bis  Pharaoui  :  primo.  mox  quan- 
do  intravit  ad  eum.  antequam  fiiit  inter- 


numcrutn  certum  dierum  quos  vixit,  quos  D  logatus  ah   eo  quamdiu  vixisset.   Secun- 


numerare  fuisset  (WnkWe.JRespondit : Dics 
pc/-C(//-i/i(itio//is  ritiv  //iC(v  si/pcr  fcrra/ii.  id 
est.  dies  conversationis  meae  in  s.tcuIo  is- 
to,  in  quo  lanquam  piMcgrinus  et  advena 
vixi,  suspirans  ac  tendens  ad  liatriam  ele- 
ctorum.  ita  quod  conversatio  mea  fuit*pe- 
fegrinalio  seu  tendentia  ad  vitam  beatam. 
cc/itai/i  tri(/i//ta  a/i/iorid//  suut,  parvi  ct 
iiiali :  parvi,  respectu  futura»  durafionis 
in  vita  beata.  qu*  finem  non  hahet  :  par- 
vi  quoque,  quia  pauciores  diebus,  quibus 


do,  post  illius  qiiffslionis  solutionem.  Rex 
enim  videns  atque  considerans  lam  vene- 
randi  senis  simplicitatem.  sapientiam  ac 
virtutes.  dclectatus  fuit  in  eo  :  et  ilerato 
(ut  arbitror)  petiit  benedici  ab  eo.  Sed  cur 
Joseph  non  introduxit  patrem  suum  ad  vo- 
gem  ante  filios  ejus,  vel  saltem  cum  eis  ? 
Dici  potest.  quod  Joseph  forte  volebat  pri- 
mo  experiri.qiialitcr  Pharao  se  habeiTt  ad 
fratres  suos.  ne  forsilan  aliqua  m(Proris 
occasio  accideret  seni  patri.Quumque  fuis- 


liS  KNAHn.VTH»    l>    t.AlV    XI.VII   GK.NKHIH.    —    .\UI.    XCMII 

«et  ex[>«r(us  btiiit^volciitiaiii  if^is  nii  fra-  A  ik*  possiiiiiiis  l<)(|iii,  proiil  |m'i  Hccideiis  co- 

(rt^ii,  >>ecui-e  iiilKMliixit  |mtifiii.  liiiiil  iii  iiliiilahMn  aiil  tliMi iiiiriiluiii  iiiiiiis 

Juneph   it',u,  elc,  iilituit  fu>t,  uiiimintjiu-  v«'l  allriiiis:  iil  iluiii  t|iiis  iiimIIihii   iiMlif,'ct 

ilniiittiu    pntris   siii,  jirivficns   lihnriii   sin-  ic  aliipia,  cl    aliils  (laiiiiiiriculiir   si   caical 

ifiilis,  sciliccl  ecrtis  tciii|Muiljus  iiiisit  eis  ca.  Iii  hoc  ila(|iiccaMi  |(icliiiiii  pciisaiiiliiiii 

taiituiii  (lc  trilico  ac  lUHrcssariis,  qu(Ml  suf-  cst  lain  c\  pai  l(!  rci,(|iiaiii  c\  pailc  (laiiiiii 

ficiebal  uiiiversisac  siii^^iilis  suiseogiialis.  fijus  (|iii  Ncinlil  :  ^iciiiii!  ali(|iii(l  poli^st  ven- 

Iii  tiitn  iniin  iirhi-  ^inuis  (/fi-riit ,  ctc.   Iloc  (li  plii^,  (|iiaiii  valcl  sim  uikIuiii  sc,  iioii  la- 

pcr    hy|M'ihol«'ii   ct    syiiccilochcii   (licilur,  iiicii  pliis  (|uaiii  valcl  haltciili.  Si  vcro  «piis 

ipiia  iii  .K^'Vplo  ct  rc^Miis  (Mrcuiiijacciilihiis  iiiiilliiiii  iiivcliir  cx  rc  allcriiis,  cl   illc  iioii 

fuit  curistia,  iioii  alisoliitc  iii  toto  iiiuuilo.  (laiiiiiiricaliir  ca  carciiilo,  iioii  pol(;sl   lici- 

Jk!  i/iiihiis,   sciliccl    v«'iii«'ulihus  ad   se  cx  («•  su|M'rv('ii(i(*r«*  caiii,  (piia  vfMKliMCI  «iikmI 
iK{<yplo  «'1  (lliauaaii  ac  aliis  rcKuis,  rY»////v-  H  iiuii  csl  suiiiii  :  iiihilo  miiiiis  polcsl  res  in- 

gaiHt  Joscph  ninnrm  iH-runiuin,  i|iiaiii   ah  lciiliiiii    vciidi    pliiris  (piaiii   «'iii|)la  «'sl,  ilt 

eis  juste  acccpil  firn  rfnditium'  fruiiirnti ,  si  (piis  caiii   iiiclioravil,  vcl  prcliuiii  cjiis 

hoc  est  pro  rriiiiiciilo  (pKMl  vciKlidit  cis,  c/  iiiiilaliiiii  (*sl   scciiiidiiiii  divcrsilalciii    loci 

intulit  cnin  iu  (vrnriuin  /•<y//'.s,  id  csl  iii  ic-  ac  l('iii|>oris,  aiil   pr()pl«;r  p(!iiciiliiin  cui  s«! 

positoriuni  thi-sauroriini  ipsius.  (^irca  hoc  cxponil,  IranshrKMKlo  reni  dc  loco  ad  lo- 

scrihil  Lyra  :  Tanliiin  val«'t  res,  (|uantum  ciiin,  vcl   pr()|)lcr  lahorem  quein   hahiiil, 

vendi  potest :  idcirco  quod  Joscph  eincial  ila  qiiod  plus  r(!cipieiido  quain  exposuil, 

pro  pretio  par.vo,  (ein[)ore  fertililatis  ah  pru'mium  accipil  sui  lahoris. 

iKjTNpliis,  [loluit  eis  revendere,  et  muito  Quuin<jite  defecisset  einplorihm  prclium 

[)lus  aliis  [)io  |)relio  majori,  maxiino  ([uia  [)cciinialo.  rcuit  cunrta  ylCfjijptus,  id  esl 

niilliiiii    coni[)iiicral    ad   vcndiMKliiin    sihi  nia.xinia  miilliliido  omniuiii  iirhium  at(}ue 
l)ladiiiii  noiiiinc  rc^MS.Si^d  coiilia  hoc  scri-  C  villaiiini  A'l\i\[)[\,  ad  J(jsc/j/t,dicens :  JJa  no- 

bit    Habbi    l*aiiius.  quia    in   emplione   el  ///.s /Mwes,  id  est  necessaria  vitae  pro  com- 

vcnditione  jcquaiilas  jiislitiae  est  servan-  mulalionequacumque  libi  placenle.^^M«r(? 

da  :  ideo  non  vidcliir  dicendum.  quod  res  nuirimur  coram  te,  id  est,  le  scienle  seu 

lanlum  valct  quantnm  possit  vendi.  iiispicienle,  «leficimus  fame  quolidie,  el  ad 

(^irca  isla  diccndiim,   qiiod  juxla  scri-  morlcm    disponimur,   dcficicnlc  pccuaia, 

pla  Thoina'  in  sccunda  sccundic,  qua'slio-  lioc  est,  ex  co  quod  non  hahcinus  pecu- 

ne  77   :   (larius   vendere,   simililcr  viliiis  niam  ad  emendum  ?  Non  est  verisimile, 

einere,  quain  res  valet,  est  secundum  se  quod  universis  .Egypliis  simiil  delecil  pe- 

iliicilum  atque  injuslum  :  idcirco  conlra-  cunia,  quia  non  eranl  aeque  pecuniosi  ac 

ctus  insliluendus  est  secundum  spquaiita-  divites  ;  imo  quidam   eorum  per  aliquol 

tein.  qua*  mcnsuralui'  scciindum  prclinm  annos  slcrililatis  habuerunl  sufficientem 
datuin  aut  (laiiduin.  lta(|iK'  dc  vcnditione  cl  D  ad  eincndiim  pecuniam.Ow/T/M.v  ille rcspon- 

emptione  [)Ossuinus  loqui  dupliciter  :  Uno  ////.-  Adducite  jiectyra  vestra,  ct  daho  vohis 

modo  secundum  se,  in  quanluin  videlicet  /?roe«sc/6o.s,etc.,  videlicet  h\a(\a..  Venerttnt 

pro  communi  utilitale  indnclae  sunt.prout  (juocjue  anno  secundo,et  dixerunt  ei :  Nort 

emens  indiget  re  vendentis,  et  econverso.  celamus  dominum  nostrum,(juod  deficien- 

Quod  autem  pro  communi  utilitate  est  in-  te  pecunia ,  pccora  sirnul  defecerunt ;  nec 

stitutum.   non  debcl   in  gravamen    nnius  chim  te  est,  id  est,  ignotum  tibi  non  est, 

potius  quain   alterius  vergere  :  proplcrea  (juod  ahs(jue  corporibus  et  tcrra  niliil  ha- 

spqualitas  justitiae  est  servanda  in  emendo  Jjcamus,  etc,  id  est,  praeter  agros  et  pro- 

et  vendendo,  ita  quod  si  pretium  excedat  pria  corpora,  non  hahemus  aiiquid  quod 

rei  valorem.  sive  econtra,  tollitur  aequalitas  vendere  valeamus  sen  pro  viclualihus  dare; 

justitiae.  Secundo  de  venditione  et  emptio-  et  nos,  el  terra  nostra,  tui  erimus,  id  est, 


i:n\uii\iiii  in  t M'.   \i.\ii  i.i:ni:hih,   -    ,\ni.    \i\iii                              480 

paiali  siiiiiiis  iios  ipsos  srti  (■(ii'|iiii'u  iioslra  A  Ik  iisi|iic  iiisisl(inMil.(!ir(-a  (|ii(mI  aiMJloHHn: 

(*l  po-.s(<ssiiiii('s  scii  a^iiis  noslros  Milijicc-  llic  lialtciinis  c\cinpliiiii,  ipiiiij  puvM-ssioncn 

rc  1'liaiiioni  iii  priinis,  ilciinlc  cl   liln  laii  lirclc^ia'  dislralii  iinn  ilchcnl.  hciinpic.  si 

«piaiii  siiiiiiiio  oHicianli  rc;^'is,  cni  rcx  siili  ^;cnlilcs  rc;^cs  nv  principcs  sic  dirlci cltaiil 

(liilil  iiiii\crsiiiii   |)opiiltiiii  siiiiiii.   l'.iii,-  iiits  ar    pii)\  i>|c|iiiiit   siU'«;rilolil)ns  HlliH,  «|iiatilo 

///  si'nu'fiifi'iii  rri/iiiiii,  iil   csl.   ad    lioc    iil  iita^is  clirisliani  |>rincipcs  lioc   facctc  ul- 

siniiis  M>r\  i  («iiiplilii  rcf^is  iioslri,  rf  ju-irlH'  ipic   cccN^siuslicuiti    lihcrlalciti   dcfciidcrc 

sriniihi,  iil  (>sl,  hlada  da  iiohis,  noit  solnttt  dchctil. 

ad  tnandncundtim.  scd  («liattt  ad  scitiitiatt-  hi.rif  fri/»  Jitsrjili  ,i,/  ii,,iiiil,,s  .K^'\pli  : 

dlint,  II,'  /i,'rtiiiif,'  ,'iiffiir,'.  r,;fii/,ifnr  f,'rr,i  h'ii  iif  rrrnifis,  id  csl  uKtioscilis,  ct  paiiiin 

/'//   so/ifiiifiiiriii,    hoc   Csl,    iic    iiohis    fattic  ad  ociilniii  vidcrc  potcslis, /'/  /)/m-  luiiipiain 

ittoriiMilihiis.  simi  c\  iIcIciIii  scminiitn   lcr-  scr\os  cinplilios,  .7  f,rrii,ii   rrsfrain    laii- 

ram  s(M(M(>  ac  colcic  iicipiiciilihiis.  a^NJ  iii  It  ipi;iiii  piiipi  iiiiii  licrcdilalcin.  I'liiirii,,  /los- 

solihidincm  ci)ii\('ilanliir  ac  silvus.  si,l,-t  jnic  ac   liliilo   jiisla'  cni|)lioitis  ;  /Zf- 

C.irca  lioc  (piaMiliir,  dc  ipio  attno  iiilclli-  ,'i/iifr  sriiiiini,  rf  s,'rifr  ni/rns,   nf  fnn/rs 

jI(MHiiim  sil  (piod  liic  iiimc  dicliim  csl.Vc-  //,ifi,'r,'  /mssifis.  Siip(M'itts  Joscpli  pra>di.\il, 

iicriiiil  ipioipic  aiino  scciindo.  (](>rlnm  csl  liicnniiim  csl   (piod   cu>pil   «^ssc   laincs    iii  /,>,.  mvi;, 

ciiim.   ipiod    lioc    iion    possil    inlclli^i   dr  lcria.  adliin'  ipiiiiipic  icslanl  aniii  ipiihiis 

anno  sccntldo  s('|)lciii)ii  slcrililalis.  Iioc  osl  iicc  arari  polcril.  iicc  mcli  :  (|iioin()ilo  cr^o 

dc  aniii)  ipii   in  oidinc  illitiiim  scplcm  aii-  miiic  ;iit,  .Vccipili;  scinina,  clc.  '.  Sed  sictil 

noriim    liiil    immcdial(>   posl    |)i'inmm   an-  ihidcm  csl  diclum.  vcihii  ilhi  iiilclli;;,.||(|;i 

niim.  ipiiii  iii   illo  iinno  sccimdo  nondiim  siiiil  sic,  ipiod  inrra  (piiiKpiciiiiiiini  islud 

vcndidcrunl  .Egv[)lii  pccora  siia  pro  hla-  lcrra  noii  |)osscl  inullum,  scd  pariim  val- 

dis  :  iiiK)  si   dc  islo  secuiulo  anuo   isliid  dc  fi'uclificai'e.C^////i/'a//i  yj«>'/t?/n  fructuuin 

inlolligcrclur,  dicorc  oporlcrcl,  «luod  pri-  (1  lcrric  nyi  ildbifis,  </aatuor  rr.Ufia<us  /wr- 

1110  aniio  slcrililalis  dcdissciil  pccora  pro  ////^/t/ w(j6/'.s'. etc.isluil  ruil  gratiosuiii.ipiiim 

frumcnlo,  sicipic  dclccisscl  .E^yptiis  po-  in  •xli(piihus  loeis  coloni  vix  hahcanl  «piiii- 

cunia  ad  cmciulum  anlo  primum  aiiuuiii  lam  partciii,  ot  in  locis  iioii  multuin  ferli- 

slcrililalis.   (piaiulo  adliuc   fuil   ahuudaii-  lihus,   mcdiain.  Terra  autcm   .Egypli   ost 

tia  frucluum  :  idcirco  .ludaM.  iulclligoulos  plurimum   IVucluosa.   et   potesf  parvo  la- 

istud  de  anno  post  prinuiin  annuiu  proxi-  boro  coli,  (piainvis  tunc  ad  aliciuantnluin 

mo,  apertissiinc  crraul.  (^apilur  ergo  hic  residui  lemporis  sterilis,  erat  parum  fru- 

annus  secuudus,  pro  anno  altero  seu  anno  ctifera.  Qai  responderunt  :  Salas  nostra 

so(]uenlo  aniium.  in  (]uo  .Egyplii  sua  p(^-  in  mana  faa  est,  id  est,  conservatio  vil»i 

cora  dodorunt  pro  hladis  :  nec  corlum  ost.  uoslra>  in  tua  est  potoslatc.quia  nisi  nobis 

«luotus  fuit  iste  annus  in  ordino  illorum  provideres  do  victualibus,  protiuus  more- 

seploin  annoruin  stcrilium.                             D  remur.  Respiciat  nos  tanfam  dominus  no- 

Emit  igiturJoseph  omnem  terram^gy-  ster,  id  est.  tu  ipse  qui  post  Pharaonem  os 

jo//,etc. ;  subjevitqae  eam  Pharaoni,et  cun-  princeps  noster,  pie  nos  respice,  nostris  in- 

clos  pOjHilos  ejas,  e\c.,  ifa  «piod   terra  et  opiis  mccnrvcndo,  et  hvti  servietnus  regi, 

hahitatores  ejus,oranf  iinmodiatc  ipsius  re-  videlicet  Pharaoui.gratias  ei  ageutes,quod 

gh,  pneter  ferraiu  s<icerdofam,</i(ai  a  rege  ita  per  fe  subvenit  uobis.  E.r  eo  tempore, 

tradita  faerat  eis,  tanquain  culliii  deoi'um  etc.,  (j/uinta  pars  ferrge  nascenfium  solvi- 

suoruin  dcputatis  ;  fj/aibas  et  stafata  cib<i-  tar,  id  est,  a  populo  debite  datur  regibu^ 

ria.  id  est    fruinonta,  e.x  horreis  pablicis,  .Egypti.  Et  factum  est  ibi  quasi  in  legem, 

qua>  pertinobaut  ad  \*\\'A\"Aoncn\.pr<vbeban-  id  est,consuetudo  isfa  obfinuif  ibi  vim  lo- 

tar,  efc,  ut  diis  suis  vacarcuf  lihcrius.  of  gis,  quce  et  justa  fuisse  videtur,  fauquain 

pro  rege  ac  populo  ejus.  oralionibus  sacri-  instituta  a  Josoph  justo  ac  sapiente  :  sic- 


%:m 


CNAHIIAriO    l>    t.Al>.     .\I.VII    (iKNI-lSIH. 


AKi.    x«:viii 


quu  i|uo)t  uii,QU(isi,ilicit  hic  VHritat<Mii,iion  A  (|uo<i  pui- s|iii'ituiii  |>i'o|ihi:lia'  iioNc.rut  (lioiii 
>>iiiiilitu<liiii-iii  taiiluiii,  i|U(Uiia(liiiotliiiii  cl      ohiliis  siii.vi^l  s<;  iiioriliii-uiii  iii  hrcvi,(|ii(Mii- 


Juann.:\t    JltUUIIC^     :     NlillllKIS    (^loliulll     cJllS,    ^lolialll 

(|Uttsi  l  ui^^ruill  u  l*uti«';  (c/in/iif  tfiiu  sii- 
reritotiili,  ctc. 

Ilabitaoit  eryu  Isracl,  id  csl  Jucoh,  in 
.tjiji^l>tit,i(li'st  iii  tciiii  (icssi-ii ,i't  /jtissi'<lit 
fam  i|)!>t)  cuiii  suu  i)i-o^'ciiii\  luii(|uuiii  da- 
luiii  sihi  ac  suis  a  rcj,'i'  pci-  iiiodiitii  licic- 
diturii  hoiii,  (|uuiiidiii  iiiuiicK-iil  ihi(l(*iii. 
Appurcl  (|iio(|Uc,  ((uod  Jo^c|)li  iioii  ciiiit 
tciruiii   illuiii   rcf<i   ut  ctMiMas  tiMias  .Kk,v- 


iidiiiodiiiii  hcalissiiiiiis  |>i'iii(-c|)s  .Vposlolo- 
iiiiii  dc  NC  iii  siiu  lc»lalui'  (laiioiiica  :  Scio  ll/v/c.  i, 
(|iiod  V(do.\  csl  (lcposilio  lahcriiaciili  tiici, 
sccuiidiiiii  (|Uo(l  Doiiiiiiiis  |)ci'  rcv(dutiouciii 
si^tiiricav  ii  iiiilii.  (Jiii)d  (|iiaiiivis  kIc  osse 
|)i)liicril  iii  laiilo  l'ali-iai'(-lia.  latiicii  ex  lil- 
lcia  liac  istiid  iioii  sc(|iiiliii'.  (jiiiiiii  ('iiiiii 
cssid  sciicx  (•a'ciiliciis  d  dchilis  ('Oi'|)()i(', 
polctal  al)S(juc  spiiilu  |)ro|)li(!lia'  (-oiisidc- 
i-ai'('  (liciii  iiiorlis  siia'  sihi  api^i-opitujiiare. 
pti,  iiec  huhitutorcs  cjus  lilii  Israel  vetidi-  iJ  Vucavit  filiiini  sninu  .IdsciiIi,  ri  ili.ilt  ail 
deruiil  sc  re^i,  iiec  Juseptl  viveiite  dede-  cam : Si  inoeai  (jraliain  in  lunsjwctii  luu, 
iitiit  (piiiituiii  purteiii  Iructuuiii  tcirm  eis  puni'  manum  tuamsalj  /cinure  nu'u,i\U'AU'- 
coiu-(^ssu',  IMtuiuoiii  :  idcirco  (piod  dicliiiii  iiiis  iiiatiiiiii  liiaiii  ihi  leiiciido,  |)i'oiiiiltus 
cst  dc  tota  t(Mi'a  .Kj,'\pli,  csl  a(-(-ipiciidiiiii  cl  jurcs  iiiilii,  itiiplci'(;  (juod  lc  roj^aho.^iiir 
de  totu  tena  iu  (^ua  iiioral)atilur  .h^j^vplii.  aiilctii  Ja(-oh  voliiil  riliiitii  siiiiiii  sihi  [iro- 
Aaetusqae  est  et  multip/iratas  iii  ea  ni-  iiiiltere  ac  jiirat-e,  ipiod  poslitlavit  ah  eo 
mtA-,t5tc.  Iii  pro|)t'ia  pcrsoiia  ipiippe  auctus  ciiiii  positioiic  iiiaiius  sui)  lciuot-i;  suo,  pa- 
est  ct  iiiiiltiplicaliis,  (|iiia  iii  oiiitii  viitii-  tct  iti  expositioiic  capiliili  vicesiiiii  qiiatli, 
te  accepit  ihi  copiosuiii  proh'cluiii,  cl  iii  iihi  lc};ilui-  Alitaliaiii  prociirutori  suo  di- 
iii(iltiprt(-i  fftatia,  sa|)iciitia  ac  spiritit  |)t'o-  xissc  :  l*()iic  iiiaiiiiiii  liiaiii  suhler  leiuur  Cen.xMv, 
pliclia'  |)i()rccit.  iii  poshiiis  (pioLjUC  aiu-liis  iiicutu  ut  adjurciii  lc,  (ilc.  iiV  facies  inihi  "" 
ct  luulliplicatiis  csl  velieiiictilcr,  tjuuiiiaiii  C  iniserirurdiain,  iit  scilicid  corpus  meuiu 
pusteri  ejus  |)er  geueratioues  assiduas  cre-      jiixta  petitiuuein  rneaiii  strpelias  :  iiaiii  se- 

[iclilio  inoituoruHi,  esl  ittiitin  de  op(!rihus 
iiiiseiii-ordia!  ;  et  veritatem,  id  est  justi- 
liiiii  :  tiaiii  lilii  lcnciilur  suis  [)ali'ibus  ac- 
(liticsccrc  iii  rchiis  latn  piis  ;  vcl,  verila- 
lcin,iiti|)lendu  qua^  niihi  addixeris;  ulnon 
sepelias  me  in  yEfjijptu ;  sed  dormtam,  id 
csl.ipianluin  ad  corpus  quiescarn,6'Mm  joa- 
Iriliiis  ineis  Isaac  et  Ahraliain  ;  et  auferas, 
etc,  in  sepulcro  majorum  meorum,  hoc 
est  in  sp^^liinca  duplici  sila  in  agro  He- 


verunt  iii  geiitein  nia}j;nain.  Verunitatncn, 
quaiiliiiu  ex  Sct-ijiluia  canunica  elici  j)o- 
test.  iiullus  ex  duudeciin  liliis  Jacuh  gc- 
neravit  j)usl  iuf^ressuni  i|)sius  Jacoh  iii 
iKj<yj)tiiin.  .Nani  et  in  lihio  Niitiicruruin, 
AWxxvi.  uhi  lilii  Isracl  tiunicraiitui'  sccutidu,  nun 
expriinuntur  nisi  (pii  iiati  sutil  cx  liliis 
duodeciin  Pali-iarcliaruin,  qiius  genuerunl 
ante  intruikutn  Jacuh  iii  .Kgyptuin,  quurn 
tarnen  duudeciin  viri  iili  essent  tunc  ad- 


huc  juvcnes  salis.  Jusc|)li  eiiiin  tunc  eiat  J)  hrotijn  (jiiu  inajorcs,  vidclicet  Adain,Ahra- 


circitcr  (juadraginta  annuiuin.  Erat  nani- 
quc  tiigitita  annuruni  quatidu  praepositus 
est  ^Egyptu,et  statiin  venerunl  seplenr  an- 
ni  fertilitatis,deinde  niox  anni  sferilitatis, 
et  circa  principiurn  terlii  aiini  stcrililatis, 
ingressus  est  Jacuh  in  .Egyptutu.  Priino- 
genitus  autcin  iuter  filios  Jacub,  videlicet 
Ruben,  nun  erat  septem  annis  senior  Jo- 
seph,  ut  patet  ex  dictis. 

Quumque  Jacoh  appropinquare  cerneret 
diemtnortis  suce  :quod  quidam  exponunt, 


liatii,  Isaac,  cuin  suis  uxuribus  tunc  eraiit 
sejiulli. 

Cui  respondit  Joseph  :  Eijo  faciam  quod 
j ussisti .  idicoh  videhatui'  inagis  deprecatu- 
rie,  quam  priecepturie  luqui ;  sed  pius  et 
optimus  lilius  cjus,  accepil  patris  petitio- 
nem  quasi  jussionem  ;  eratque  jussio,  iio- 
men  illud  extense  sumendo :  per  quod  pa- 
tet  prumptitudu  Joseph,  ad  obediendum 
venerahili  patri  suo.  Et  ille  :  Jura  ergo, 
inquit,  mihi.  Quo  jurante,  id  est,  statim 


KNAltUATln    IN    CM'.    XI. VII  tJKNKHIH.  AUT.    X«.\lll  '431 

|>()sti|iiain  .lt)<M|)li  iiitiivil  |)<<t-  Driitn  cirli,  .\  nliialiH  i«hI,  iiitii  lilliTitlis.  IjltniilrH  vrro 

(|ui  rial  r\  M'ttiiiii' rciiiDiis  Junil)  iiiraniaii  laliniics,   iii  i'\|)i)siliiiiic  ni|)iliili  virrsiini 

tliis  ac  iiascilitriis,  rn/ii/'(M'/V  /\i;i,l  Ihinii.  lcilii    niitliiii-itltti'.   <|iiit    iiiliT   ('(•lcia    di- 

j^ialias    a^ctts    ci,   cl    (lc|)rc(-aiis   ciitii,   iil  ('liiiii  csl.  (|iioi|   saiicli    l'alt'iai'clia'   voliic- 

jtit-atiiciiliiitt  lilii   siti  itti|ilci'cliii",  iitmwr-  iiiiil    scpcliri    iii    lcria  saiicta.  (Iit|tlici(|iic 

\n\    iiil    Irrhili    rii/>iit.    i|il()(l    cral    siliiiii  spcliiiica.  iil  ciitii  (!lti  islo  irHiii-^ciciil.  1*111 

vcfsiis  ()i'icitlciii,  iil   iii  Scli(ilaslicu  IiinIo  (listaitlia  aitlciii  Iti^itila  iiiilliititi  passiiiiiii, 

l'ia  ilicilttt'.  Vcl,  iil    ali(|iii   (licitiil,  vcisits  lacla  jaiii  iii  Ncfhis  .\ii;.'iisliiii.  iioniliii    iii 

tci'1'aiii    proitiissioiiis  :   (piod    idisaii    rnlit  Scliolaslica  liisloria  (lisl.-iiitia   lri;.'iiila  iiiil 

iii  idciii.  I''.l  M'1'siis  illaiii  parlctii  adoravil  liariiiiii. 

Mcitiii  iiiiiiiciisitin  iil)i(|iic  pra^sctilciii.  (|iii  Postrctno.  jtt.xla  iiiyslieos  inlcllcctiis,  pcr  s..ii>u*niy. 

Icirani  illaiii   sciniiii   siio   pnitnisil.  alipic  Joscplt  (|iti  siiatii  co^^ttatiottciti  tciiiporc  fa- *  "**' 
clcf;:it  ad  c\s('(pi(-iida  iiiiinaiia>  i('d('in|)lio-  li  iiiis  pavit.al(|iic  iti  optiiito  loco  ('onstiltiil, 

nis  iiiystcria   iii   ca,  (piod  Jacol)   patriar-  ai-  rcf^M  ,K^'ypti  sitl)j«!cil   plciiari»!  oiiiiiciii 

cliain  cl  prophclain  noii  laliiil  :  idco  miIIii  lcrratn  ai-  |)opiiliini  cjtis.  iiitclli^riliir  (lliri- 

illiic  dirccU).  adoravit.  sliiN.tpii  siio>  cic^tloscx  Jitdaisino  lciiiporc 

Scd  citr  Jacol)  c\(>^il  jiiraincnliiin  a  lilio  indiirationis  cclcroriiiii  JiKhcoriiiii  spiritu- 

taiii  iidcli.  (piasi  iion  crcdcrct  vcrbis  cjiis  alilcr  aliiil.   cl    iii    siiinmo   KccN.-sia^   loco 

siinplicibus  '.  \n  lorsilan  liinuit.  ((iiod  i'i-  constiluil  cos  laiKpiain   priiicipc.s  cl   ina- 

iiiis  suus  nc},'oliis  r(>f;iu  piuriinuin  occupa-  gistros  convcrsoruin  ex  gciilibus.  iinivcr- 

tus.  ncgiiiiCM-cl  aul  diu  diiicrrct  vcrha  sua  siiiikiiic  mundiim   pcr  suos  (lisci|)iiIos  ad 

implcrc  '  Dcuiiiuc  .\iii,'iisliims  circa   hivc  oi)cdiciidiim  Dco  Palri  convcrtil.  (jiicmad- 

scribit  :  (Juid  sibi  vuil  lam  soliicila  coipo-  nuxliim  cliain  Joscpli  pavit  .Kgyplios  iino 

ris  conuncndalio.  iil  non  iii  .Kiryplo.  scd  amio  pio  coi-uin  pccoribiis  :  sic  Clirisliis 
cuiu  |)atribus  scpclialurfljuod  couslal  uou  G  s|)irilualilt.M*  pascil    nos,  quaiulo   proplcr 

convcnissc  tam  cxccllcnti  Prophclci'.  si  cx  ciim  cxlcriora  nostra  suis  incinbris,  |)au- 

hoiniuum  consucludiuc  accipialur  :  si  uii-  peribns  sciliccl   coinmunicamus  :   dcindc 

tcni  sacramcuta,  id  csl  spiriliiaicm  siijniii-  nos   pascit    pro   nostris   corporibus.   diiin 

cationcm. (luaMauuis.  majoris  admiralioius  ca  Dco  (^xliibeinus  hostiam  vivcntcm.  sau-  //.j,ii.\h.i. 

^audiiun  invcnimus.  Pcccata  enim  signi-  ctain,  Deo  placeutem,  et  carnem  spirilui 

licuntur  pcr  cadaviM-a  mortuorum,  quum  subju^^unus  :   pascit   nos  ilem    pro   tiM-ra 

/,«17.  XI,  Doininus  jussit  post  eorum  coutactuin  ho-  noslra.  diim  dcciinas,  primitias.  et  obla- 

pnssiin.      iiiiin.s  cnuuulari.  Unde  et  scriptuni  est  :  tiones  devote  orferimus.  fideliterque  per- 

Kccti.    (Jni  baplizalur  a  mortuo.  et  it(M-um  tangil  soivimus.  Ipse  etiam  douat  nobis  scmina 

.\xxiv.3o.    iiinm  qiiid  prodcst  lavatio  cjus^Scpuilura  vcrbi   c(Elestis.  ne  deficicnte  cullore,    id 

ei-i>i>  ioorluoruin,remissioucm  pcocalorum  est   bono  pra?lato  seu  praedicatore,  terra 
signifioat.  Ibi  ergo  sepelienda  eraul  cor- D  in  soliludincm  redigatur,  hoc  est,  ne  Ec- 

pora  Patriarcharum,  nisi  in  lcrra  in  qua  clesia  miiitaus  iu  terra  conversans.  fiat 
crucifixus  est  ille.oujus  sauguinc  facta  est  prorsus  inoulla.  et  spinis  ac  tribulis  pas- 
rcmissio  peooatorum?  A  loco  aiilem  Calva-  siouum  viliorumque  implealur.  (}uinlain 
ria\  in  quo  cruoifixus  est  Ciuistus.  distarc  quoquc  parlcm  damus  regi.  quando  non 
dicitur  fcre  per  triginta  miilia  passuum  soiiim  pro  propria  laboramus  salute.  scd 
sepulcrum  praMatum  Patriaroharum.  qnod  sacrificia  orationuin  ac  opera  bona  pro  aliis 
Abrahamium  appellatur.  ut  in  ipso  nume-  ctiainOmnipotenti  offerimus.  Exemplo  de- 
ro  significctur  Jcsus  Christus,  qui  in  ba-  mum  beatissiini  Joseph  patriarchae.  disca- 
/^iic.iii.is.  ptismo  fuit  fcrc  triginta  annorum.  Ha^o  inus  patribus  ac  superioribus  nostris  li- 
Augustinus  :  cujus  ralio  nunc  iiuluota.  spi-      bentissimc  obedire. 


iSt  U.N AHItA  1  lu    |\    I.VP.    XtUII   Ut::.Nb>ilS.    —   Alll.    XCIX 


VKTICIMS    XCIX 


K.XFI.ANAIIO   t  VIMIU.I    ol  ADHAi.K.SIMI   OCIAM    :    IIIS    HAgLfc:   HU.NSAtrriH. 


HK.NI!IU(!'riOi{uu  Jucol)  l)i-iirili.vi(  liliiN  \  iui^.mo  islu,su|)ia  rapiliilo  vicrsinio  oclavo 

Jo>r|)ll,  lior    loro  drM-iiltilur.  (Jllod   ^i  drsrii|)luiu  csl,  rl   ilti  r.Kposiliilll.  Ihilnxjiu' 

(|uaM'ului',  lur  poliu^  l»i'urdi.\il    liliis  Jo-  ti/u  ti/tdiu  /itoii-,i't,[iH}  ul  iis\,s<'iui/u  dto 

st;{)h,  quuiii  uliuruiii  rilioruiu  suoruiii  :  rc-  fxj.st  tc  iu  pusscssiunem  sfmpitfniaiu,  id 

spoiideri   {ioU;sl,   quod   Joscph    putriurcliu  rsl    prr  Sicciilu    diutiiriiaiu  :   cl    lioi;,   iiisi 

sua  ud  |)utrciii  pra^cipuu  dilcctioiic,  pieta-  poslcri    lui   suis  excessibus  iii«M'ueriiit  itu 

le  ac  vciicratioiic  lioc  incruit.  l)ciii(|uc  dc-  privuri,  c.xliilx-iido  sc  iiidi^nos  liujiis  |)ro- 

euil, ut  Joscph  ipii  putrcni  siiuiii  ai^  rrulrcs  niissionis  cncclii  per  siiu  d(;nici'ilu.  iJtio 

in  coiporulihus  puvil,  piolc.xil  uc  lionoru-  iiijit  /ilii  tui,  ijtii  itiiti  siint  tihi  in  lcrni 

vit,  s{)cciulcin  in  spiriluulihus  a  suo  putrc  .h'iji/i>liaitti'ijuum  htu:  vcnirein  ail  le/mei 

rccoinpcnsutionirin  in  sc  ipso  ac  filiis  suis  c/v////,  lioc  cst,erunl  lilii  niei  udoplivi,  val- 

recipcrct.   Jlis  ituijue  transactis,  nuntiii-  dcijiic  cari  ;   Kiiltraim  et  ManuHHCs,  sicut 

tumcst  Juscpli  ijuod  (jeijrutarct  pater  suus:  \\  liuhcn  ct  Simcun  rcjyiitahuntur  luilti ,  id 

hoc  cniin   puter  insinuuvit    lilio  suo  pcr  csl,   iiiilii  udsirihciilm,  ila  (|Uod  lilii  inci 

nuntiuin,  (luiu  oinnino  voluit  iil  ipsc  Jo-  adoplivi,  iiiio  cl   lilii,   id  csl  ncpoli^s  nici 

.scjih  .>>uo  inlcrcsscl  ubitui ;  vel  Jo.sc|)li  jain  iialiiralcs  appclluhiiiiliir,  el   racient  duas 

anlc  disposuit,  ut  sihi  lcinpcslLve  dcnun-  tribus :  sicque  unusquisquc  eoruin  eril  pa- 

liarctur,  quando  {)ulcr  suus  vidcrctur  {^ra-  triurchu  et  capiil  iiiiius  specialis  Iribiis  iii 

viler  inlirinuri;  iino  de  se  invicein  percc-  lsruel,quuB  ab  i|)so  nonicn  accipiet;  et  Iri- 

pcrunt  rrequcnter.  Qui  assumidis,  etc,  id  bus  dua)  ab  istis  duobus  nascituric,  habo 

cst,sccuin  accipiciis  duos  lilios  suos,  vide-  biinl  sortes  scii  poitioncs  siias  in  lcira  pio- 

liccl -Muiiasscn  cl  l'^[)liiuiin, /rt!  yjt'/V6'u;i7,id  inissioiiis,  (jiiciiiadmoduin    Iribus  rcliquui 

est,  iler  assumpsit.  lJi(-tumijue  est  seni  :  ab  aliis  iinincdialis  liliis  ineis  gignenda;. 

Eece  filius  ticus  Joscjjk,  qui  esl  lilius  tuus  (Juciiiadinoduin  Huben  et  Sirneon  dicuntur 

prjB  ceteris  carior,  honorabilior,  sapicn-  C  filii  mei,duasque  tribus  gignent,quae  duos 

tior,  prudentior,  fidelior,  sanctior,  vcnit  fiiniculos  in  terra  (^hanaan  possidebunt  ; 

ad  tc.  Qui  con/urtatus,  id  est  gaudio  re-  sicque  Kphraiin  et  Manasscs  coaequabiinlur 

creatus,  et  melioris  animi  factus,  (;.v  ap-  Rubeii  primogenito  meo,  et  Simeoni  nalu 

parentia  et  approximatione  lalis  taiilique  sccuiulo.Iieliijuosanlc/nijuosi/enuerispust 

filii,  sedit  in  lectulo,  in  quo  ante  ex  infir-  cus.  Paulo  ante  scripsi,  quod  nullus  duo- 

mitate  jaccbat.  decim  Palriarcharum  videtur  aliquem  pu- 

!     Et  ingresso  ad  se  Joseph,  ait  :  Dcus  erum  genuisse   post  ingressum  Jacob  in 

omniputens  apparuit  milii  in  Luza,  etc,  iEgyptum  :   idcirco  quod   nunc  ait,  Heli- 

id  est  propecivitafem  sic  dictam,quae  alio  qiios  autcm  quos  genueris,  in  Scholastica 

nominc  vocatur  Bcthel  atque  Jerusalcin.  hisloria  ila  cxponitur,  Si  quos  genucris. 

Ista  apparitio  fuil  in  montc  Moria,  quando  Denique  ex  hoc  loco  probalur,  quod  usque 

6'en.xxvin,  Jacob  pcrrexit  ad  Mesopotamiam,  viditquc  D  ad  obitum  Jacob,  Joseph  non  genuit  nisi 

^"           sealam  in  somno.jE'^  ait :  Ego  te  augebo  et  hos  duos,  quos  etiam  genuit  per  aliquot 

inultiplicabo,  ct  faciam  te  in  turbas  popu-  annos  ante  adventum  Jacob  in  .Egyptum. 

lorum.  Qualiter  facta  sit  apparitio  et  pro-  Jacob  autem  in  iEgypto  moratus  est  decein 


KNAIlllMlii    IN    tM'.    \l\lli    t.KMlHlS.    -      AllT.    Xl  IX 


'a:\ 


<tl  S(«|itoin  aiinis  :  si  cr^^o  |H'r  lol  iiniitis  Jd   A  sriiii-n  /«/////(,  scilirfl  lios  ilnos  rijiiis  hidH: 


srpli  11(111  ;(t>niiil,  pttiliiiliili'  t's\  (|niitl  nri- 
ptislfii.  Iliupif  i'flit|iii  illi,  ////  miiif,  itl  i'sl, 
lilii,  niiii  iillfii,  atlsciilirnlni',  i-f  iininiin' 
fiuifriiiii  siutriini  rurii/iiiiifiir  in  /mssrssiii' 
iii/ins  .s'///\,  lioc  csl,  iiDii  riitn-iil  liilins  spc- 
cialcs,  ncc  spccialcs  stiiliciiliir  rnnicnliis, 
scd  pcilinclinnl  ad  Irilins  Mpliiiiiiii  iic  Mii 
iiassa',  ipiasi  appciitliccs  iic  illis  pciiiiixti. 
C.oiiscipicnlcr  cxcnsiil  sc  sanclns  Jaciil) 
(lc  lioc,  (|iiiiil  iiiiii  si>p(>livil  nialrcin  Josc|ili 
Uacliclciii    iii   scpnlcro   iniijtirniii.    iii   tpio 


/iCII.  \\\v 

i'.i  iii. 


ipios  laiiicn  (nl  |iiilo)  Jacoli  aliipiiinilo  vi- 
ilil  anlc  liiinc  lioiiini.sicnl  d  riliiini  siiiiin; 
scil  iiniic  iiiorlc  siiii  inslaiilc,  voliiil  siipcr 
litic  hco  spccialilcr  rcf^raliari.  jilco  i|noipii- 
volnil  piicrosillos  ilcosciilari  <rl  ainplcxari 
anlctpiiiin  liciiciliccrcl  cis,  ipiiii  hoc  inoris 
liiiic  ciiil.  cl  piilcr  siins  Isiiac  sic  jcccral 
silii,  cl  iliiii  ipiiilciiiis  i-\  iiscnlo  cl  ain- 
plcxn  ailolcsccnliiiii.ciiritiili-  coriiin  iicci-ii- 
sns,cniii  iiniplioii  iiriccln  iic  niaf<is  ilcvolc 
licnciliccrcl  cis.  (Jnninf/nr  tn/issrt  ros  Jn- 


ip.sciiicl  pcliil  scpcliri.  ,1//'///' (•///■///. ////////i/i>  U  vcy///  i/r  f/rnnin  /intris  :  (pinin  ciiiiii  Jiicnli 


rrnir/ntiii  i/r  Mrsii/iotiiinin ,  niortini  rst  Hn- 
rhrt,  clc.  ;  rf  srjtrtiri  rniii  jii.rfn  riniii 
F.filiriit(V,<^W.  Iloc  lolniii  scri|)lniii  csl  plc- 
nins  capilnlo  liiccsiino  i|iiinlo.Oiiiisi  iliciil 
Jacol).  Scpclivi  ciini  ihi  soloniiitci .  Niipcr- 
poiions  lilnlnin  cjns  scpnlcro  in  pcr[)e- 
liiain  rci  nicinoriain,  ncc  inilii  vaciihal  Iniic 


ccssavil  it  pncrornni  illoriiin  osciilocl  :tiii- 
plcvii.  ct  prolnlit  \crhit  |)i;i'|jtclii.  ipsc  Jo- 
sc|ili  rcliii.vil  lilios  siios  itd  sc  ;  ni/ornrit 
liroiuis  iii  lirnim A)\U)i\  cxpoiii  polcsl.laiii 
dc  J()S(^|)li  (|iiiini  ijr  Jiicoh.  ita  tpiod  Joscpli 
adoravil  Dciiiii  proslraiiis,  vcl  iiiclin;tlns 
solo  lcnns  (piiisi  disponciis  si^  ad  i)ciii'ili- 


CDrpnscnlnin  cjns  in  spclnncii  diiplici  sc-  clionis  |)alci'iia'  snscc|iti(iiicm  pro  sc  cl  in 
pclirc,  ipiia  cniii  i;i'cj;iluis  cl  parvnlis  vc-  liliis  suis.  Vcl  (juod  Jitcoh  Dcuiii  cum  in- 
nichani  a  loco  rcmolo  :  ciiilipic  tcinpus  clinaiiono  capilis  adoravil,  dispoiions  se 
voiis,  in  (1110  pccoiii  proplcr  iiiipr;ogualio-  ad  honodiccininm  cniii  |)ia'via  oralionc. 
noni  volocilor  iro  iioii  viilcnt,  nc  inorian-  G  i'^t  posail  ipso  Joscpli  Epliraim  riliuin 
tur.  Vol  Jacoh   introdiicil    li;oc   vorha,    ad      <\\\\vi\  ad  dcxtcrain  suani,  id  esl  ad  sini- 


insinnandnm  (iiiod  cx  Dci  pr;oor(linaliono 
ac  voluntalc  sopolivit  Hacliolom  ihi  :  alio- 
qui  potuissot  oam  satis  laciliter  recondore 
iu  speluuca.  qiuo  (ul  dicitur)  vix  distat 
per  sex  inilliari;i  ah  lOplirala.  Xani  cl  {j^vr- 
gos  ac  parvnlos  poluissel  suh  aliorum  cu- 
slodia  por  lantillum  tompus  roliuquoro. 

]'i(/ri>s  aiitciii  Jacob  /■ilios  cjus,  scilicet 
Josopli.  quos  vidit  conluse,  nec  recogno- 
vit,  dixit  ad  cum  :  Qui  sunt  isti  ?  Rcspon- 


sfram  Tsrac/,  nlpoto  ipsiiis  Jacob  patris 
sui,  quia  Kpliraim  luit  postcrior  iialu  ; 
Manassen  vero  in  sinistra  sua,  ad  dexte- 
ram  scilicet  patris :  quia  Manassos  priiiio- 
genitus  fiiit,  ideo  voluit  Joseph  ul  slaret 
ad  dexteram  Jacob  ;  applicuilquc  ambos 
ad  cum  :  ita  quod  poterant  tangi  manihus 
sancti  Jacob.cujus  doxtoram  voluil  Joseph 
suporpoui  capili  primogouiti  sui.  Qui,  sci- 
licet  Jacob,  extendens  manum  dexteram. 


dit  :  Fi/ii  mci  sunt,  quos  donavit  mihi  \)  posuit  super  caput  Ephraim  junioris  fra- 


Deus  in  hoc  /oco,  etc,  ntpote  in  J]gypto, 
non  in  torra  Gossen.  Dous  autom  pueros 
illos  dedil,  qui  oorum  animas  condidil.  ot 
qui  eorum  pareutibus  generativam  vim 
contulit.  Nam  et  opus  naturae,  est  opus  in- 


tris;sinistram  autem  super  caput  Mayiassce 
qui  major  nafu  erat,  commufans  manus, 
id  osl  manus  suas  cancellans,  illam  su- 
perponons  juniori  ex  causa  speciali,  qusD 
superponenda  fuisset  seniori  ex  lege  com- 


creatae  artis  divinse.  Applicitosque  a4  se      mxxwi. Benedixitque  Jacob  Joseph  filio  suo, 


filios  Josepii,  dcosculatus  et  circumplexus 
eos,  dixit  ad  filium  suum  Joseph  :  Non 
sum  fraudatus  adspcctu  tuo,  id  est,  cor- 
porali  tua  inspectioueatque  prsesentia  non 
sum  privatus.  Insuper  ostendit  mihi  Dcus 

T.  1. 


non  in  propria  ejus  persona  hac  vice,  sed 
in  filiis  ejus,  benedicendo  eis  propter  Jo 
seph,e;<  ait  :  Dcus  in  cujus  conspccfu  am- 
bulaverunt,  hoc  est,  in  cujus  praesentia 
timorate  et  juste  \'\xev\n\i,  patres  mei  Abra- 

28 


%.i%  KNAItUAIIO    IN    i:A1'.    M.MII    liKMCSIS.    —    AHi.    \IA% 

'  (,«m:ii   ham  tt  Jiuiu  ,  iJfUJi  </ui  ^ja.ti.i.'* '  nw  uh  uilu-  A  aliijiniii  Sanctoinin  conviMlerf^  Kt  crcsrnnt 

li-si-i-utia  laeu  usi/ut'   iu  pru'si-iitfin  difiu  :  in  nuiKit uilini-in  suinr  Ifrntin,  iil  ('-.l.mii- 

lioc  i'!»!,  toto  l»Miii)4Hv  vilit»  iiu'ii\  iiulii  as-  Kiia^  Iriljus  nascanlur  «x  ois.  Ip^i  (|ii»»(|iir 

sitlue  affuisli,  toipoialili-i'  ac  »|Mrilualilor  in  spiriliiali  ()|mliMilia  cioscaiii 

liic  ulendo;  uuyelus.  i/ui  eruit  me  de  cun-  DciiKlc  iii  lcxlii  dcsciihiliir,  (|iialil(r  Jo- 

vtis   uiulis,   hoc  C-.I    tiihiilalioiiibus  (luas  scpli  ^iavilcr,  id  est  cuni  dolorc,  acccjiil 

nusliiiui,  imlicnliain  dando  scu  procurando  iiuod  [mlcr  siiiis  iiiodo  pnclalo  iiiaiiiis  siias 

iii  cis,  iiicqiic  c(Ui«.olaiido,at(|Uca  div(Msis  (iiiiccllavil,  (|iiia  ncscivil  (jiiarc  patiM'  siius 

viliis  piicsiMvando,  liriwiliriit  iiurris  istis,  Jacub  id  rccil.  tjui  rruurns,  itil  :  Sriii,  fiti 

doiia  ^ratiai  «m».   inruii(l(Mi(l(),  auK^Mido  scu  m/,  sriu,  ({iiid  cl  {|iiarc  sic   lacio,  cl  ([iiod 

conscrvaiido,    tcm()i»ralia   (|UO(iuc   cl    iiia-  Maiiasscs  sit  primof^MMiitus  ;  c/  /.s7c  7///VA/// 

J,'liaui  p()StiMital(Mii  IrihiKMldo  cisd(Mll.  rrit    in    iininilos,   rt    innlti iiliruhil nr ,    lioc 

(lirca  (|ii(»d  (luuMitur,  cur  Jacol)   piKMis  Bcst^magiia  plchs  nascctur  cx  Maiiassc;  sril  /feui.\)i\m, 

b(Micdic(Mi(l()    p«M'    iuvocatioiitMii    iioiiiiiiis  />7//c/' «7'//^ /////////•,  scilicel  Mpliraim, /////y///' 

l)«M,  IVcit  iiKMilioiKMii   dc  aii^clc) ;  cl  ([iii^  rrii  illu,  sciliccl  |)lurcs  ac  di^iiioriis  },'cnc- 

sit  angidus  i^lc  tanlic  (dricacia',(jiio(l  (Miiit  rahuiitiir  cx  l^phraim  ;  rt  srinru  itUus  rrr- 

i|)suiii  Jacoh  ah  omnihus  inalis,   (-1  liliis  srrt   in  ijentes,  hoe  est,   maf^iitf?  iialioncs 

Joscj)h  h<Micdic(Mc  j)()tuil.  Ad  tjuod  si  rc-  oricntiir  sucecssivc  cx  Kj)liraim,   cl   (jiii- 

spondcatur,  quod  |)er  aiigcliim   iiil(dlij,'at  dam  cx  j)0slcris  ejus  celeris  trihiihiis  Isracl 

Vcrhum  ajlcrnum,  rni},'(Miiliiiii  Dci,  (jiii  (■■.I  j^ia-sidchunl  :  (juod   |)rimo   imj^hitum   est 

Angclus  maj,'iii  coiisilii,  cujiis  iiicariialio-  in  Josiic,  (jiii   j)ost  .Moysen  luit  diix   loliiis 

ntMii  pranidil  Jacoh  iii  .>.pirilii,amha' (jmc-  Isiadilicu;    j)lchis  ;    (lcind(!    in   Jcrohoaiii 

stioncs  soluttc  sunt  ;  si  vcro  |)er  aii},'('luiii  IOj)lirala^o,  qui  luil   priiiius  r(!X  dccem  tri-  \\\neij.\H, 

iiitclligalur  angclus,  qiii  cral  jirojirius  cu-  huiim,  jiosl  qiiciii  iiiiilli  cx  Kj)liraiin  reges  "'^' 
slos  ipsius  Jacob  ct  ei  ramiliaris  riiil,  di-  C  Israel  exstiteruiit.  Benedixltque  eis,  elc., 

ccndum,quod  ipseJacoh  alitcr  imjirccalur  scilicct  duohus  liliis  Joscj)h, ///V('//.s-  .•  ///  tr 

hciicdictioncm  a  Uco,  alilciHjuc  ah  anjiclo.  Iirnrdirrtur  fsrurl.  Cui  dc  duobus  ail,  lii 

Ncmj)C  a   iJco,  quasi  a  i)rincij)ali   caina,  tc  Mlacjue  numerus  singularis  ponitur  pro 

pcliil  cam  ;   ab  angclo  autcm,  taiKjiiam  a  j^lurali  :   v(d  verbum  istud  spficialiler  di- 

causa  secundaria,cooperaloria,inslrumeii-  rexit  ad  l-]j)liraim  :  vel  sensusest,  In  tc,  id 

tali,  intcrmedia,  ct  oratore.  est  in  cxemplo  cujuslibel  vestrum,  bene- 

Et  invocelur  super  eos  nomen   meuin,  diccliir  Isracl,  id  est  Isracliticus  poj)ulus, 

nominu  qiu)qtie  /mtruin  ineorum  Ahru/uiin  seu  quicumquc  dc  gcnere  Israclis;  ulijue 

et  Isituc  :  hoc  cst,  orelur  pro  pueris  islis,  dicetur  :  Furiul  tihi  Dcus  sirul  lecit  ipsi 

ut  Ucus  laciat  cis  sicut  lccit  milii  ct  patri  Ephraim  el  sicut  Iratri  cjus  J/a/<«.v.s«' .•  hoc 

mco  ac  avo  ;  vel  sensus  est,  ul  Ueus  roge-  est,  tanta  erit  hoium  henedictio  seu  pro- 
tur  pro  eis  oratione,  in  qua  noinen  meum  D  speritas  puerorum,  quod  dum  aliquis  vo- 

et  nomina  Isaac  et  Abrahse  contineanliir,  luerit  hona  alleri  imprecari.sumet  formam 

dicendo  :  Ueus  Abraham,  Ueus   Isaac,   et  hcnedicendi  f^x  filiis  istis.dicendo  :  Faciat 

Ueus  Jacob,  hcncdicat  Kphraim  ac  .Maiias-  tibi  Ucus  sicut  Epliraim  el  .Manass»,  ila 

sa.  Sic  cnim  soliti  sunt  poslcri  Ucum  oia-  quod  forma  hujus  hciicdictionis,  quasi  in 

re,  appellando  eum   Ueuin  horum   trium  proverbium  convertetur. 

Patriarcharum,  in  (h^signationem  myslerii  Jam  ante  hanc  formam  benedictionis, 

beatissimse  Trinitatis  in  simplici  deitate.  qua?  non  est  expressa  per  modum  oratio- 

Potestquoque  et  ita  exponi,  ut  ipse  .lacoh,  nis  seu  imprecationis,  sed  magis  per  mo- 

Isaac  et  Ahraham  invocarentur  a  fidclibus,  dum  prophelictc  pra^nuntiationis^scriplum 

tanquam  tres  sancti  viri  ad  oiandum  pro  csl,quemadmodum  Jacob  bcnedixit  pueris 

joby,  1.   Ephraim  et  Manasse,  juxta  illud  in  Job  :  Ad  istis  per  modum  oralionis,  diccndo :  Ueus, 


KNAhUAIln    IN    t   M'      \l\lll    liKNKKIH.  Alll       Ml\                                           '»'W 

tll    1'lljiis   n»iis|M(lii    ;iiMl)iilinri  iiiit    piilrcs  .\  lirmlilalrin  ((Mirnn  lilii  pni  pdHtciih  liiiN, 

lliol,  o\{\   hniKlr  iMMiiMlicliniic  islii  riiiilii.  scii  pni  scprlilimic  cMipMiis  liii.  niiiisi  <li- 

imIjimicIiiiii  csl  :  \  idcns  iinlciii  .lMscpli,i|iiM(|  cal  ;  1'iMplci    \iilnlc,  linis    pni-cipiiiis.    cl 

pM.siiissct  |>alci  sniis  iniinnni  i|c\lcijiiii  sn  piM  licncliciis  ipiic   niilii  cl   iiicis  iinpcinli- 

pcr  capnl  r.pliiaiin,   jiiaxilci    acccpil.clc.  sli  lcniputc  raiiiis,  cl    (pii.i    piMiiiisi-.li    mc 

MM\(|nc  siilijnncta  sniil  \cilia  .lacMli  ad  Jo-  scpclirc  in  spclniHa  (Inplici.  nl   rM^;a\i.  (I(t 

scpli,  posi  ipia<  a<l(liliini  csl,  Hcnc(li\il(|ii(>  lilii  pia'  rralrilius  Inis  niiiiicrc  spcciali  Im' 

i»is,   siciil    iiniic   lialiiliiiii  csl.    Si   ciko  ft'^  rc(lilalciii    (piaindaiii    ad    iiic    pci  liiiciilcin 

^'csta  cst  co  Mnliiic  ipiM  iiarralni ,  in\cniliii'  in  (;iianaaii,clsi  iimii  |irMplcr  nia;:iiniii  cjiis 

Jac(d>  Itis  |icnc(li\issc  |tncris  islis  :  cl  (|iim(I  \al(trcni,   lanicii  iii  si;,'iiiini  pia-cipiii  aiiio- 

Joscpli   f,'ra\itcr   liilil   posilioiicin   (lc\lcra'  ris  iiici  ad  tc.  (Jinnn  pMrlcm  hdi  ilr  niiiiin 

pnlrissiii  snpcr  ca|)nl  l^pliraiin  posl  prinia'  Aiinnr/iiri .  Iimc  csI   Ax-  pfilcslalc  d   diiiiii 

Itciicdictionis    pi  (ilalidnciii.    rnisscl    (piasi  |{  nio  llcnior  rcxis  Sicliiinornin.  iiali  c\  stir- 

niniis  tar(l(>.  Ila(|iic.   piilM  (piod   iii  dcsci  i  pc  ,\iii(irrlia'(irniii.   in  i/liidin  il  nriu  mrn, 

plionc  liornm  iiMn  scr\clnr  ordo  liistoria',  id  csl  virlnlc  ^dadii  ct  pliarclra*  inc;i',  scii 

scd  (piod  Jitsc[)h   nitclialnr  inaiuiin  dcxlc-  jiirc  liclli.Scd  diiricilc  cst  vidcrc.  ipialitcr 

rain  palris  sni  Iransrcrrcdc  capilc  llpliraim  illiid  iiii|)lctiiiii  cst. 

snp(M'capnl  .Maiiass;v\anlc(piain  patci' snus  Porro,  siipiii  lc^Mtnr   :   iliil>ila\il   Jacoli  «en.xxxm. 

bcnodiclioncm  iiiccpil ;  cl  (piod  Jiicoh  Innc  ,in\la   opiiidiim.  sciliccl    Siclicm.  cmihpic  "*''•'■ 

oxposiiil  lilio  suo  Joscpli.  ciir  mainis  siiiis  iiailcm    a::ii.    in    (pi;i    ri\ci;il    l;ilicrii;icu- 

sic  canccllasscl  ;  (ino  lacto.  tol;iin  licncdi-  liim,  ;i    liliis   llcmdr   |);itiis   Siclicm    ccii- 

clioncm,  hic  divisim  rccil;il;iin.  siinnl  c\-  lum  ;ii,'nis.  Il;i(|u('  dc   hac    Wxva   cin|)l;i   a 

prcssil.  J;u(il).(piid;im  ('X[)()iiunl  liiinc  passnni.  In- 

Co>istil/iifi//ic    h))/i/-iiiiii    ai/lc    Mai/us-  (\v   in   Scholastica   histoiia   dicilnr  :  S;inc 

.sc// .•  ila  (luod  primogcniluram  (|n;isi  dcdit  (;  J;icob  ciiici;il    c;im   cciilnm   iv^\\\s  u   rc^e 

Kphraini  juniori,  ct  poslcros  cjus  pr;c(li\il  llcmor,  sed  quuin  pro  oceislone  Sicliiino- 

majort^s  ac  plurcs  rutnros  i^oslcris  .Manas-  rum  dcbuissct  aurciri  sibi.  tamcn  polcsla- 

s;c.  Siccpic  Jacob   lccil   cum   Kphraim  (M  tivc  scmpcr  cam  oblinuil.  scu  scrvavil  :  et 

.Manassc.  qucmadmodum  palcr  suus  Isaac  ideo  dicil,  Quam  luli  de  manu  Ainorrhsei, 

focerat  secum  el  cuni  Esau  IVatre  suo  pri-  etc.  Sed  huic  expositioni  obviare  videtur, 

niogeuilo.  Dcnique.  sicul  Jacob  cx  divina  cpiod  pars  illa  ruil   res  parva.  In  transla- 

revolationc  pr;ocog:novil  tot  ac  tanla  riilii-  tione  quoque  Scpluaginta.  quain  hoc  loco 

ra,  sic  ox  divina  auclorilale  ol  inspiraliono  llicronyiuus  ot  Aug:ustinus  cxponunl,  ha- 

1'ocil  hanc  commulalionoin  scu  pr;vposilio-  bclur  :  Kt  dedi  tibi  Sichimain  pia'cipuam 

nom.  Kuit  quoquc  tribus  Kphraim  liono-  supra  Iralres  tuos.  Ilaquo  S.  Hioronymns, 

rata  pi\T   tribu  Manassa>   iii  obhitionibus  per  arcuin  et  gladium  Jacob,  intelligil  ojus 

principum,  quando  dodicaluin  ost  taber-  D  jusfitiam,  per  quam  meruit  de  periculo  li- 

naculum,   ot  in    portationo  ac  situationo  berari,  quando  habitatores  urbium  prope 

ojusdem.  urbem  Sichom  sitarum.voluorunt  in  Jacob 

El  ail  ad  Joscp//  fili/du  s/t/tin  :  En  ego  familiamquo  ipsius  insurgere,  oo  quod  fi- 

morior,  et  erit  De/is   vohisc/i))/   por  gra-  lii  ojus  occidorunt  ipsum  Hemor,  ot  filium 

tiam,  reducelqiie  vos,  hoc  est  postoros  ve-  ojus,  urbomquo  everterunt  :  et  ita  extunc 

stros,  scilicet  duodecim  Iribus  Israel^  f7r/  vidotur  locus  ille  pertinuisse  adJacob.  lan- 

terra))i  patriDn  vest)'or/n)/,  hoc  est  ad  ter-  quam  dalus  sibi  a  Deo,  cujus  virtuto  ad- 

ram  Chanaan,  in  qua  Abraham  et  Isaac  versarii  exterriti  sunt,  nec  audebant  per- 

habitavorunt,  quam  ot  Dous  ois  promisit  soqui  ipsum  Jacob  ac  suos.  Tangit  quoque 

pro  posleris  eorumdom.  Do  tibi  paricn/  Hioronymus  aliam  oxposilionem.qiue  nunc 

una))i  ejotra  fratres  t/ios,  id  est,specialem  ox  Scholastica  historia  tacta  est,  dicens  : 


i-(tl  e.NAKHAilU    IK    CAF.    XLVill   (itCNKtilti.    —    Alii.    XCIX 

i)uho  tibi  SiL-hiiiiaiii,  qimiii  eiiii  iii  roililu-  A  vic-loiiaiii  s«ni  |)ossessioii«)iii  illain  iioii  oh- 

tliiit^  iiica,  iil  «■tt  cuiii  pt^cuiiia  s«ni  uli(|uo  liiiiiil   Jafot)  urcii  ul  glailio  siio,  s(m1  Dci 

UM|uivaltMitc,  ({iiaiu   iiiullo   laborc  ac(|uisi-  auvilio.  Isla  (|iioi|U(^   tiarralio  llchiicoruiii, 

VI,   nU|>«M'    rra(it?<i   tuo>,    lioc    (*>t,    ab>(|Ui^  di^  aniialioiic  Jacol>  (;l  iloiiiiv->Ucoi'Uiii  suo- 

sorli^  ilo  cuiii   tribui  Jom'|)Ii.  Il)i    iiuiikiuc  riiiii,  viilcliir  coiiricla,  noa   lc.xiiii  coiiso- 

scpulliis  cst  Joscpli,  ct  iiiuiisdIciiiii  >tcu  sc-  iia  ;   i|Uoiiiaiii    Mipia   lialx-lur,  i|uo<l    iiil)c 

|iulcruiii  t^ju>>  us(|uc  hodii^  ccriiitur.  Sicliiiiioiuiii  i^vcrsu, Jacob  di.xil  liliis  suis: 

\iii|)lius,  B.  .Viigustiuus  circa  hif^c  scril)il :  Tiiiliaslis  lua,  et  odiosuiii  IV^cislis  (Mmiiu-  (u-n.wxis, 

Oiuciilur,  i|Ui)iiioili)  ad  lillciaiii  slarc  |)OS-  iiici^  ;    illi   coii{^i'cf^ali    pcrculiciil    iiic,   cl 

Mt,i|Ui)il  Jacol)  ilicil  ^«*  daic  tilio  siio  JoM'|)li  ilclcl)i)r  (*•(()  (*l  duiiius  iiica.  I'!l  siihdilur  il)i 

Sicliiiiiaiii  |)ra*ci|)uaiii,  «-t  (|ui)d  pos>cd«*i'at  iii  priiicipio  capiluli  lric«*->iiiii  ipiiiili,  Pnc-  /ij„i.%x\\, 

euni  iii  arcii  «-l  ^dadio.  Kiiiit  ciiiiii  [losses-  lcrca  loculus  esl  Dcus  ud  Jacol)  :  Siii'g«!  ci  '• 

sioiiciii  illaiii  ceiituiii  a^iiis,  iioii  ccpit  jiire  li  u^^ci^iidc  HcIIk*!.  <Jiiuiii(pK*  jirolccli  (;ssciil 

bclli.  .\ii  ipiia  filii  cju>   iirbciii  Sicliiiiio-  Jucob  ct  sui,  liiiior  l)ci  iiivasil  oiiiiics  per 

riiiii  c,\piij,'iiavciuiil,  [loluit  (*jus  fi«*ii  jiirc  circuiluin  civilatcs,  el  nou  suiil  iiiisi  [lei- 

bclli,  ut  ju^tuiii   bclluiii  ^'(*stiiiii    vidcaliir  si*i|ui  rcc(*di*iilcs.Kx  (piibiis  iiiobiitui,  (jiiod 

cuiii  «'is,  ijui   |)i'iiiio  iiitulcruiil  iiijiii  iaiii,  i|)<.o  Jucob   iiiclucnlc,   Dimis  coiniiiisil  «*i, 

violuiido  riliaiii  Jacob^  (^ur  erjjo  non  «l«?(lil  iion  ul  se  el  suos  annarel,  sed  iil  cuin  eis 

tiuin   inajoribus   filiis   suis  qui   hoc   fccc-  a  loco  illo  reciideret.  N«ic  tiiiior  Dci  iiiva- 

ruiit  '.    Dciiidc,  si  de  victoria  glorians,  de-  sil   (^liaiiana^os,  qiiuin  Jacob  annassi*!   sv. 

dit  caiii  Josephj  cnr  ei  displicuerunt   filii,  d  siios  contraillos;   sed  quiim  [irofeclus 

([ui  hoc   lcccrunl  M^ur  benedictuiiis  eis,  cssct,  seii  r(*ccssisscl  ab  i|)sis.  Iliiic  [ira-iii- 

c.v|)rol)rat    facluin   illiid   '.    Lalcl   (*i'},'o   liic  diiclii  (*.vposilio  dii|)lc.v  Hicronyini,  lalio- 

propliclicuiii   sacrainciiliini,    (luoniain   Jo-  nabilior  css«*  ccnscliir. 

sephquadain  priecipua  significalionc  (]liri- (^       Juxla    spiriluulein    deinuin    inlclligcn-  .Sonsiissi.i- 

stum  significat  :et  ipsi  Joscph  datur  l<*ri'a  liain.per  .Manasseii  Synagoga,  |)er  l']|)hi'aini  ''''^"''''* 

illa,  in  qua  Jacob  deos  obruit  sea  defodit  Kcclesia,  quae  est  Synag^jgm  prie[)Osila,(lc- 

alicnos,  ut  Christus  designetur  ac  intel-  si;^natur.    Kt  quainvis  Deus   l)cn(!dixil  ali- 

ligatur   possossurus    gentes,   diis    patriim  (iiiando  Syiiaf^ogicmullo  lainen  [)ia'clai'ius 

suoruin  rcnuntiantes,  ct  in  ipsum  credcn-  bcncdixit   l-^cclcsiic  ;  el  i[)sa   l'!icclcsia   nii- 

tcs.  Hiec  Au^'ustiiius.  Itiique,  secundum  Au-  merosilate,  dignitale  ac   mcritiji  Synago- 

guslinum.  istud  inlclligilur  de  terra  quain  gam  excessit.  Christus  vero  vidcbatur  ad 

emil  Jacob,  quain  (ob  causam  priBlactam,  lcinpus  [)ro  Synagoga  zelare,  el  gentiles 

seu  juxta  ex[)Osilionem  induclam)  dicitiii'  [^oslponere  :  Non  sum,  inquiens,  missus  Maiih.w, 

Jacob  accepisse  in  arcu  suo  et  gladio.  nisi  ad  oves  perditas  domus  Isracl.  Alla-  ^^- 

Poslremo,  ut  rcfert  Lyra,  llcbra-i  e.xpo-  mcn  Deus  Paler  pra^clcgit  h^cclesiam,  cui 

nunl  islud  de  lerra  urbis  Sicliein,(licentes  D  per  fidein  el  meritum  crucis  (Jhristi  sub- 

quod  Jacob  eam  oblinuil  jure  belli  :  quia  venif,  quod    per   cruciformem    cancella- 

dum  Amorrhaei  voluerunl  contra  euin   in-  tionem  manuum  Jacob   figurabalur,  qutc 

surgere,  propter  eversionem  urbis  illius,  cancellatio    fuit    ipsi    Ephraim    gloriosa , 

Jacob  aimavit   se  ac  suos  domeslicos  ad  et  ipsi  ManasscB  qaodammodo  opprobrio- 

resislendum   illis,  confidens  in  Dei  aiixi-  sa  :  per  quod  designalum  esl.  ([iiod   ver- icor.1,23. 

lio.  Unde  et  limor  Dci  lunc  invasit  Ainor-  bum   crucis   Juda^is   est   scandaliiin,   ele- 

rhseos,  ita  quod  redierunt  :  ideo  juste  ter-  ctis  vero  genlilibus  virtus  Dei,  honor,  et 

ram  illamobtinuit.Sed  istisobjicilur,quia  gloria. 


K.NAmiAiiit  iN  •  Ai'.  \i.i\  (;k>*khih.  —  aht.  <; 


VM 


VIITICILI  S    (, 


Ki.ic.mAnn  cAPini.i  <.>i  mhim.immi  num  :  \n(A\n   ai  ikm  jacoii  kii.kjh  huos,  ki   mi  kih. 


N^ 


l  .N(l  iii  isto  ('a|)iliil()  scnlciiiioso  al(|ii(' 
(lilTicili  (>\ai'aliii'.(|iiiilil('i  ItcalissitiMis 
palriarclia  .lacoli.  propliclali  spiiilii  plc- 
iiiis,  l)ciicili\il  iiiii\ci'sis  iic  siii<;iilis  Tiliis 
siiis,  cl  iiiiilla  cis  |)i':c(li\il  :  (|iioi'iiiii  (|iiio- 
(liiin  conccriicliiinl  ditodcciin  lt'ilins,(|tian- 
Inni  ad  lcttipiis  (itio  in  lciiii  piotnissionis 
sntil  consliltili,  cl  ((Mtiitn  illiittt  pcr  con- 
ffrnas  di\  isioncs  sorlili.  Aiiintii  vcro.  (iitit' 
cl  principaliit  siiiil.  (Ihrisliiiii  rcspiciiiiil. 
(lc  cnjns  piittio  nllimo^iiic  iidvcttlti  clitiis- 
simc  valiciiiitlur  .lacol)  in  islo  capiliilo. 
]'(if<irif  tiii(i-iii  Jiicoh  fllio.s  .s'//o.s',  dtiodccitn 
sciliccl  Palriarclias.  (]iti  ttli(]nc  omncs  stit- 
dticiiiiit  itdcssc.  (piiiiido  vidiMiittl  palriMii 
simm  sc  ad  luorlcttt  disponcrc:  cf  <til  ris : 
Co/if/)V(/(Viii//i.  corporalilcr  circa  Iccluiu 
mcnm.spirilnaliltM'  cino(]uc.menles  veslras 
i'ccollii;cndo  ad  vcrhorttm  meorum  adver- 
lcnliam  diligcnlcm  :  i(f  a/inuitfion  qua' 
iH'//t/ii'ii  sii/f  ro/tis  (iicffiis  /lorissiinis.  Per 
hoc  (luod  ail.  Ditdius  novissimis  :  insimiat 
sc  loculuriiin  dc  myslcriis  (^hristi,  cl  de 
rcbtis  in  advcnlu  t\jus  iiuplcndis  :  cujus 
tcmporc  nou  rutMttut  iu  carnc  vivcnlcs  filii 
.lacob.  i]uibtts  ipsc  isla  atuitiutiavit.  sctl 
postcri  corumdcm.  iiui  uomiuc  patruiu 
suorum  signiricantur.  Itaque  per  novissi- 
mos  dies  intelligilur  ultima  muudi  rotas, 
scu  ItMupus  rcgis  Mcssia^,  quod  est  lcmpus 
evangclica>  legis.cui  alia  lcx  diviuifus  uou 
succcdct.  PropltM'  quod  loquitur  Paulus  : 
Uuc.x.it.  Nos  sumus  iu  qtios  liues  sa^culorum  devt^- 
ucruut..IoauucsquoqueaposloIus  iu  priuia 
i/oa/m.ii,  sua  Canonica  :  Filioli.  iuquit,  uoviss4ma 
'*■  hora  cst.Hinc  de  tempore  Ghrisli  loquitur 

/.'.11,2.  Isaias  :  Erit  in  uovissimis  dicbus  prfppara- 
tus  mous  domus  Domini  iu  vcrlicc  tuou- 
tium.Alquc  ul  Habbi  Paulus  allcgat.Rabbi 
Moyses  Gcrundcnsis  ait  in  Glossa  sua  :  No- 


A  \  issinti  dics  stttil  dics  .Mcssi.M'.  tpios  Jactdi 
sigiiilicii\  il  (|tiuiii  di\il  :  .Non  itiircictiir 
sccplrnm,  clc.  lA  itddil  :  Scciindnm  oiii- 
itiiitn  ctiitii  opiniotictii.  dics  tto\  issiini  siiiil 
dics  .Mcssiic,  hoc  csl  lcnipns  priiiii  advcii- 
liis  C.hrisli,  in  cttjiis  tcttiporis  ritic  ciil 
ii(l\(Milits  (^jiis  sccnndns. 

( 'i>/ii/rt\i/(tiiiiiii  cf  (titdifc,  filii  ./iKiil/.  111/- 
ilitc  Isntcl  fidfrc/n  rcsfritni:  xnr  sciliccl. 
(|iii  iilio  itotiiiiic  dicliis  suiii  Uiiicl.  P(M' 
hicc  vcrba  tam  diligcntci"  cl  iirrcclnosc  ic- 
|)clilit.   rcddit    lilios   snos   ad  uttditMidum 

Hallcnlos.  ct  ttiagna  sc  annuulialtirnm  (\c- 
signat.  Dcintlt^  ii  priinogcnilo  iuchoal  : 
Ixiihcii  jiri/iio(/ciiif/(s  nicns.  Tu  forfifinlo  |j,.„e,||,.ij„ 
mea.  Hoc  est  :  0  Uubcn  t|ui  primogcnitus  Kiii-c"- 
mcns  cs,  In  es  errectus  seti  prolcs,  in 
quo  robur  mcic  virilitatis  primo  appartiil. 
UuMmquodqtic  cuim(ul  ail  Philosophits)in 
spccic  sua  pcrrcctum  csl.  ditin  polcsl  sibi 
similegcucrarc  :  sicquc  lortiludo  i)0lculi;c 
gcueralivjc,  ct  cllicacia  virilitatis  ipsius 
Jacob.  primo  in  Kubcu  apparuil.  tauquam 
iu  suo  erfcctu,  ct  velut  iu  speculo.  Undc 

C  dc  viro  qui  multos  gcnuit.  commuuiler 
dicilur.  forlis.  Diciltir  quoqtie  primogcni- 
tus  tortitudo  palris.  quoiiiam  pcr  primo- 
gcnilum  suum  paler  primo  confidit  suo 
tempore  coustipari,  ac  multiplicari.  lu 
Scholastica  historia  ila  e.\ponitur  vcrbum 
hoc  :  Tu  fortitudo  mca.  id  est,  tu  es  quem 
geuui  in  wlate  robusta. 

Et  priiicipiitni  doloris  nici .  Hoc  quidam 
expouunt  sic  :  Tu  es  preecipua  causa  mcse 
afflictiouis.  per  hoc  quod  cum  uxorc  mca  6>h.xx.xv, 
enormem    commisisti    incestum.   de   quo  -'• 

D  quasi  incomparabiliter  dolui.Verumtamen 
si  loquauiurde  dolore  seusibili.  vidcturJa- 
cob  iutcnsius  diuliusque  doluissc  dcamis- 
sionc  Joscpli,  quam  de  aliqua  alia  adver- 


%'M  ENAmiAllu    IN    l-Al'.    \I.IX    (iK.>KSIS.    —    AHT.    (", 

ititiitii.  (Jdiiluiii   vno  ilii  (•\|»oiiiiiil   :  Tii  (*s  A  taiila    piiv  ilc^ia    piiiiio^iMiiloniiii   riicriiiil 

|>riiii-i|iiuiii  lioloris  iiuM.iii  cst  soiliciliiiii-  aliis  filii^  rrrqiiciiliM'  iiioli^sla.  idilicii  i|iio 

iiis  iiitiii^  1'ii'ca  fiiiuti,  quai  soiliciliulo  iii  sc  (|iic  |ici'  hiiiiin  iiic(*^liiiii  lccit  sc  ^iaNciii  ad 

[Ufiialis  i^st,  ct   iialict   lal)or(*iii   aiiiicxiiiii.  rciciiiliiiii  laiii  pioprio  |>ali'i.ipiaiii  rraliiliiis 

\i;jr  ...   riidr  (|i-  foiijii;,'ali'.  ait  .Vpoilolu-.  :  'i'i'ii)U-  sui>>,  pia-sci  liiii  rilii->  iJala- (|iiaiii  cof^iio\il. 

lali()ii(*iii  caiiii>>  tiat)cl)Uiil  iiiijusiiioiii.  Ila-  iii  iilciii  i(*(lit  litlera  ()i-if{^(*iiis,  (pia  diciliir, 

qiic  pcr  iloloiciii  ritti  accipitur  tutuiii  oiius  itiirii^  iii  coiiV(*i'^ali()iic.  INuio  iii  iiciira-o 

stuliis  iiialriiiioiiialis.  i)ciiii|uc,ipiuiii  Jacoti  tiai)(*liii',   Major  ad   poi  laiiduiii,  liuc  OKl  dl- 

gciiuissct  itut)cii  (*\  l..ia,  ca*pit  itai  li(*l  iii-  ^iiior  ad  oliliiiciidiiiii  ac  possiil(*iiduiii  ca, 

vid(*ri^  sorori,  (piod  illa   iiia^^Ms  ipiaiii   ip>a  i|iiii>    ad    priiiio^'ciiiluiii'   pri\ii(*^ia    [icili- 

Iructiiiii   |)rolulis«.cl  coiiju^'ii,  dc  ipia  iin  i-  iichaiil  :  ipiod   icdil    iii   idciii   ciiiii   iioslra 

dia   doliiil   Jucol)    :    sicipic    tliitjcii    iiiil    ci  Iraiislatioiic 

doloris    iilius    occasiu.    l*oi'ru,    secuiidiiiii  15       /''f   iiKijnr   iu   iiain-rio,  id   c>l,  dif^iiilas 

HicroiiNiiiuiii,  iii  iicl)ia*o  liai)ctiir  :  Tii  ca-  priiiiatus  ac  saccrdolii  |)ertiii(*icl  ad  lc  jiiic 

|)ituluiii   libcris   iiicis,  id  esl,    liliis   iiicis  priiiiojjciiitura'.    l'ioiiiis(*iat   (pii|)pc    Dciis 

ipioddaiii  cxordiuMi  cs,  quoiiiaiii  oido  scii  [lalriarcliu*  Jaioh,  cpiod  icf^es  iiasciliiri  (!S- 

scrics  gcueralioiiis  eoriiiii  c(i'[)il  a  lc,  (|iii  sciil   c.\   co.   Sic([iic   w/ux  di;<iiilas  cliarn 

es  velut  ca[)itiiliiiii,  id  csl  ()aiviiiii  ca[)iil  [icrliiiui^scl  ad   [losleros  Hii|j(!ii,  iiisi  [jec- 

eoruiii.   Hiiic  Se[)liiagiiila   traiisliilcruiit  :  caiido  laiii  f^raviler  ohiceiii  posuissel.Hiiic 

Tu  |)riiici[)ium  filioruiii  iiicoriiiii.  i{iirsiis,  ail   iiicronyiiiiis  :  Dcljetjas  juxla  ordiiiciii 

qiiia  ca[)iluluin.acci[)i  sul(*t  (uo  lucu  disci-  nalivilatis   tua;,  lieredilalein,  ([iiu;  [Jiiino- 

(iliiia)  et  correctionis,  potest  ila  inlclligi  :  f^enilis  dcljetur,  regnuin  saceiiloliuiii([ii(!, 

Tu  capituliiin  litjcris  incis,  id  csl,  quiiin  acci[)cr(*.  ila([iie  lri|)lcx  tjoiiiiin  [icrlinuis- 

sis  [)!  inio^'ciiitiis.   dctjiiisli   rralrihiis   liiis  scl  ad  t\iiljen  ex  siia  [)!'iiiio;,'ciiilui'a,  ([uo 
exeiii[)liiiii  vii  tiiliiin  ()i'a'l)(*r(',et  (lcliii([iicn- (^  [jroplcr  siiuin  incesluin  [>!'ivalus  esl  :  l^-i- 

tes  corripere,   oinnesque  dirigcre,   (|iiiiiii  iiiiiiii  iiiit  dii|)ic\  [jorlio  lieiedilalis,el  hoc 

tani(*ii  per  incestuin  tuuiii   fcceris  oiiiuiiio  ad   filios  Jose[)li  Iraiislaliiin  csl.  Nani  Jo- 

contrariuin.  lleruin  potest  istiid  ex[)oni  iii  sc[)li  dii[)licein  acce[)il   riiiiiciilimi  in  filiis  nen.yn.^m, 

laudein  ipsius  Kul)en,  in  ([iiantuni  fraties  suis  t^l^iliiaiin  ct  .Manassc.a  qiiihiis  deriva-  "' 

suos  de  venditione  Jose[)h,  si-riose  ac  ve-  ta^  suiit  diuo  Irihiis.  iil  ijra^cedeiiti  arlicu- 

stibus  scissis  coriipuit.  1»  [^aliiit  :  et  ([uantiiiii  ad  hoc,  veiificatur 

Primus  in  donis,  hoc  esf,  ratione  (Jii-  qiiod  |ji'iiiio  Parali|)Oinenon  lihro  liahelur, 

mogenilurse  coinpeteret  tibi  diiplex  porlio  l^riinofjcnita  ie[julala  sunt  Joseph.  Secun-  i/'«r.v,2. 

hereditatis   seu    facultatuin   tui    parentis,  dum   fuit   sacerdolium,  quod    translalum 

quia  (ut  dicluin  est  siepe)  in  lege  naliira?  est  ad  trihuin  I^evi.  Terliiim,  regia  digni- 

piiinogenilo  dehehatur  poitio  (Ini)lex  om-  tas.  qua»  ail  Iribuni  Juda)  Iranslala  est. 
niuin  {jatcinoruin  honoiiim.  Uicitur  qiio- D      llinc  suMihiv  :  E//'us(/s  es  sicu/ af/ua,id 

que  Ruben  priinus  in  donis.  quoniam  do-  est.  praefatis  boiiis  ac  privilegiis  prorsus 

na  gratiaesuo  patri  concessa,  decuit  priino  privatus  es,  et  effusa  sunt  a  te,  sicut  ef- 

ail  ipsum  derivari,   ac  relucere   in   ipso.  fundilur  aqua.  Vel  sic  et  melius  :  Effiisiis 

Parentes  quoque  communiter  plus  diligunt  es  sicut  aqua,  id  est,  inslar  liquidi  elemen- 

primogenitiim  :  idcirco  sunt  proniorcs  ali-  ti  effudisli  concupiscentiarn  luarn  iinpctii 

quid  primogenito  dare.  Kt  ita  fuissel  fra-  passionis,  nec  hiimorem  lua'  lihidinis  re- 

tribus  suis  major  in  donis,  nisi  peccando  frenasti  freno  virtutis  seu  retinaculo  ca- 

meruisset  jure  primogenitura)  privari.  Lo-  stitalis.  qiiemadmodiim  aqua  ab  effusione 

co  hujus  vcibi.  Priinus  in  (Ionis,Septuagin-  coinpescitiir  vasculo.  Xon  crescas,  id  es[, 

ta  transtulerunt.  Durus  ad  ferendum  :  quod  ad  priinatum  et  eminenliam  non  assurgas, 

trahi  posset  ad  sensum  eumdem,  quoniam  ncc  super  fratre.s  tuos  te  efferas  lanquam 


I.NAHIlMlil    IN    t  Al'.     \ll\    li^.NK.HIH.    —    AIIT.    C 


%'M} 


I.cvi  ct  Si 
mooiiis  be 
iicdiclio. 


|iriin<i;^'fiiilii>>  ;  iiiii)  |>rii|)lri'  rxcrssntii  liitiiii 
linntilii-s  If,  Mirririiili|nn  lihi  i-sm>  iiI  tiiiiiin 
i"\  i'is.  Iliiii'  Srpliiii^iiila  Itiiiislitlrrtiiil  :  Sir 
nl  iii|nii  iioii  rlinlliits.   \(|tiii  niinii|ni'  i'linl 
linis  jaclal  sr.rl  nrscil  iniillniti.  i|iii)i|  j.i 
('iili  |ii(iltiliiiti  i|isi  Knlicii  Nil,  Niiii  ci'i's<'as 

itl   lliitiiliiiiiii   t  r|ittliilliilir,  i|tllii    llll   iliccsllls 

(lcinciilo  ciis  ciiiilcin|iliis,   scii    rc|itilitliii 
nis    iiiinofis.    Porro,    scciiiiiltiiit     llictotiN 
iiiuiii.  111   llclifico   liiilicliii.  .Nc  iiil jiciits.  hl 
(>sl,  iioii  pi-icsninas  aiiiplins  lalc  iptiil  it;.:c 
i'c.  Polcsl  (pioipic  sic  iiccipi.  Non  ci'<>scas. 
i(l  csl.  triluis  liiii  iioii   liitilttiii   iiiiilliplicc 
Int.iil  aliic  (|iiicilaiii  liiliiis  in  Isiacl  :  (piinl 
cciliiin  csl  cssc  iinplcliiiii :  sictpic  pcr  (piod 
p(>ccavil,  pci'  hoc  tiiil  piiniliis.  ^>/^/V/  dsfi'//- 
(/isfi  ci(hiU'  /Kiffis  fi/i,  i'f  iihu-iifiisfi  sfrn- 
fiiiii  cjiis  cof^nosccndo  ipsins  ti\iiicin   iio 
niiiic  nalaiti.  til    |iiiliiil  capilnlo  liiccsiino 
(]iiinlo. 

(lirca  liivc  (jiiuMiliif.  ciir  .lacob  posl  lan- 
los  annos.  laiii  acrilcr  coinincinoravil  ac 
ulUiscsl  raciniis  lilii  siii,cliani  in  |)Oslcris 
ojiis.  Ucspondclnr.cpiod  zclo  jiisliliic  cl  c.\ 
divina  inspiralionc  hoc  locil.cl  lorsan  Hn- 
l)cn  illc  noiidiim  diiino  indc  paMiiUiil :  noc 
laincn  poslcris  ojus  in  hac  vindicla  Tiobal 
injuria.  (pioniain  cx  ooruiii  iniMilisois  non 
dohcbanlur  priorala  bona.  (piibus  proplor 
patris  sni  incosliiin  privali  siint.  Doniquo 
eliani  socnndiiin  U^ijos  hnnianas,  \>vo  cri- 
inino  Ktsio  majoslalis  lilii  privanlur  hcre- 
dilalo  ac  palria  ol  lionoro,  proi^tor  patris 
sui  oxoossiiin. 

Doindo  do  Sinioone  ac  Levi  subjungiliir, 
quoruin  criniina  nioniorat,  siciit  et  criinen 
Rubon  :  ot  qnantuin  ad  hoc,  non  soluin 
annuntiavil  rnliira  diobns  novissimis,  sed 
et  rotulil  prirt(M'ila  inultis  annis.  Atlainon 
prinoipalo  intoiituin  ipsius  .laoob,  riiil  l"u- 
lura  praHlicoro  :  propter  (pue  ol  pi'»torila 
quwdam  retexuit,  ne  poenain  inHigendam 
sine  culpa  depromeret.  Qnomodo  autejn  ea 
qusp  Jacob  dicil  ad  Ruben.  ad  Simeonem 
quoipio  ot  Lovi,  sint  bonodiotionos,  quum 
potius  vidoantur  oxprobralionos  ac  malodi- 
ctioiios,  inrra  dicolur.  Siiiwon  ef  Levi  fni- 
trcs,  vasa  iniquitatis  bellantia,  id  est,  hi 


.\  dtio   Itiitros  ciinialcs  r\   |ialrc  cl    inaln*, 
riiilros  ipioqiic  conroi  itiilalc  inaliliii',  siilit 
\iisa   pliMiii   iitiipiilalc,    titjtislc   piiKniiiiliii. 
Ksl  aitli-in  llcbiicii'  loipiclii'   propriclas,  iil 
oiiinc  aliciijiiK  i'oi  conli  itliMiiii,  mis  iipprl 
lolnr  illins  :  sici|iio  Siincon  i-l  Lcvi  voraii- 
tnr  Misa  iniipiilalis  bolliinlia,  (piia  rii<M-iiiil 
siibjccli  \iliis  iiii',  iitipiilicnliii',  siniiilalio 
iiis,  laiicoiis.  ci  iiilclilalis,  cx  (piibiis   fm;- 
iniil    iiioli  iid    bi-lltiiit   initpinm  conlia  Si-  Cen.wtn. 
rliciii   riliunt  llciitor  re^is  Sichimorniii,  cl     ' 
coitlrii   liiibilatoros  nrbis   illins.  ///  riuisi- 

H  fiiiiii  i/is(i/'iiiii  iiim  vi-iiiiif  iiiii///i/  iiin/ ,  l(l 
<>sl,  absil  nl  ntilii  i-oiiiplii<-<'al  <'ortiiii  coii- 
siliiim,  (piod  coiitia  Siiliimilas  conccpc- 
rnilt;!'^  ///  iii'f//ri)r////i  //in/  slf  ijtnrii/  niri/ , 
hoc  ost,  gloriatio  mca  non  coiiroi  iikIui' 
iinpiie  gloriationi  cieliis  ipsornm.nnasi  di- 
ciil  :  Dcloslor  i[)sornm  consilium  et  con- 
vontiim.iii  (pianlum  talia  traclavcrnnl,  nec 
milii  uiKpiam  placiiit  ipiod  rocerunl  :  7///V/ 
///  f//ri)rr  s//i)  ocriiicrii/if  virii/ii,  vidolicot 
Sichoin  rilium  Homor,  imo  et  ipsnm  llo-  Jijidem. 
mor  ac  Sichimitas,  oliain  post  conla'dcra- 

C  tionem  et  initain  pacom  :  ef  in  vohintate 
siia  siiffbderunt  murum,  id  est,  muros  op- 
pidi  Sichom  everlornnt  pro  posse.  Unde 
llioronymus  ait  :  Signirioal  .lacob  non  fuis- 
se  sui  consilii,  ijiiod  llomor  ot  Sichcm  viros 
sibi  fcederatos  interfeccruut,  et  contra  jus 
pacis  amicitiarnm  sanguinem  effndernnt 
innocentem,et  crudolitate  quasi  furorc  ra- 
pti,  muros  hospita^  urbis  evertiM-unt. 

Miilei/ictiis,  id  est  despectus  et  abomi- 
naliilis  Deo,  furor  eorum  contra  Sichimitas 
conceptus,  quia  pertinajc  :  nam  quamvis 

D  Sichom  ac  paler  ejus  Hemor,  multum  ami- 
cabiliter  tractassent  cum  filiis  Jacobde  pa- 
ce  et  confoedorationo,  de  satisfactione  et 
nuptiis  Dina^,  obtiilissentque  munera  co- 
piosa,  et  circumcidissont  se  ipsos.  cives- 
que  suos  induxissent  ad  ideni,  nihilo  mi- 
nus  Simeon  et  Levi  in  suo  pormanserunt 
furore ;  et  indignatio  eorum  maledicta  est, 
qua  Sichimilis  indignabantur  propter  ra- 
ptum  ot  violationem  sua^  sororis.  otiam 
post  [)raMlicta.  7/'/V?  (////-(^/ fuil  ot  lorox,  inio 
et  obsliuati  ruerunl  in  ea,  qui  post  tanta 


ViO  t.>.vhK.vint  iN  1  VI'.   \i.i.\  (jK.mkhih.  —  .viu.  i; 

(•«•iiiHoltMiliif  si^iia  ac  u|in'a  t'iiii)lliii   iinii  \  sii.iv  Oiiiiiii  im-^m)  iiuii  (icciilt-iiiil   iicc  siil)- 

|u)ttM'aiil.  biciiluin  cim  in  Jiuuft,  <■/  ilispcf-  luil'VavtM'iiil  i|isiiiii  JoHtrpli.ccrliiin  csI.iiimkI 

Ijiini  cu.)  in  Isiiwl :  \\iw  t^sl,i;((i)  Jucot)  |)i'ii'-  iioii  cMiisiiiiiiiiuvtMiiiil  iiii(|iiilalciii  itdiiivcii- 

iliuo    Irihiiiii    Lfvi,    lrihiiiii(|ii<^    SiiiitMniis,  lioiiis  siiii- iii  ciiiii :  iilco  islu  iioii  cxpoiMiii- 

hiiic  iiiilti  iii   lenu   proiiiissioiiis  esst!  di-  liir  itiiMc  lioc  iiioilo.  Asscril  luincii  Lviu, 

viileinlits  ai*  itispcr^tMnlas.  I..t;vila)  eUMiim  (|itiitl  llchruicu  viMilus  li.thcl,  lii  voliiiilatc 

iioii  acec|tcriiiil  t;t  iioii  liuhucriiiil   ticrcdi-  siia  siihiiervaveriiiil  laiiriiiii.  Suiictiis  vcro 

taiiaiii  |>urtioiit'iii,  siciit  coteru^  Irihiis ;  S(;i|  liicroiiyiiiiis  asscril   in   llchiico  liuhcri,  ln 

yo4u«  »(1,  iirhes  uil   liuhituii(liiiii,  iioii  siiiiul  iii  iiiiu  lit)i(liiic  siiu  surfodciuiil   iiiiiriiiii.  lla'C  uii- 

**"'      plii^ii  lcriii',  scd  pcr  locu  u  sc  iiivicciii  v.il  Ifiii  divcrsilus  Iruiisluliomiiii  cl  opiiiioniini 

dt^  rciiiotu,  purtiiii  tiuns  JorduiuMii,  purtiin  coiiliii^'il  prii'(-i|)iic  cx  ricipiciili  cl   inaf^nu 

iiilra,  |)rt>ut    iii    lihro  Jostit;  scri|iliiin  csl.  iM|uivocalioiic  diclioniiin  llchruicurnin,  in 

Kraiit  (pio(|uc  Lt^vitaMlivisi  iii  trcs  liiiiiiiis,  li  ipiihiis  (iil  dicluin  csl)  a'(|uivocatio  liiihcl 

scilicet  (luulliilus,   .Mcruiitas,   et  (jtMsoiii-  pru'cipiic  lociiiii. 

tas,  qutP  turiiia' a  se  iiivicciii  tiuhiluvcruiit  Si   crgo  jiixlii   S('|)luaf,'inla   inlcrprclcs 

divisa\Siiiiililcr  Irihiis  Siincon  cxslilil  par-  diculur,    SnhncrvuNcriiiit    liiiiiiiin,   polcst 

vu,    t't    iiilcr   lilios  Jiidic   (piusduin    urhcs  pcr  luiiriini  inlclli^'i  ips(;  Si(di(Mii,  prophM- 

sorlila  csl,  alciuc  ul  rcriM-l  Lvru,  tlclirici  dc  lihidinis   cl    inconliiKMiliic   siiin   cxccssniii 

dispersione  Siiiicoii  adjccei-iint  :  Non  csl  (|iio   hinani   ()p[)rossit.   (juiduiii   v(m-o   p(M- 

puiiper  scriptor   iiec   pydaj^ogiis,   iiisi   ih^  litiiiiini  inlcllif^nnl  laiiros  ac  cclcru  |)CC()- 

Sinieon,  tioc  csl,  lilii  Siineonis  disciirrci-  ra  Sicliimoriiin,  (pios  Siiiicon  cl  Lcvi  (iim 

riint  per  cettMus  trihns  Israel  ad  scribcn-  siiis  adjuloribns  subnei-vav(M-iinl.  Noiiniil- 

diim  pro  [)i-clio,  et  ad  instrucndnin  [iiicros  li  cx[)()niint   ista  ih^  sacerflolihns,  Scrihis, 

ulioriiin   [iro   victu   ncccssario  ohliiicndo,  uc  IMiurisicis,  cx   Lcvi   vA   SinutoiU!   nalis, 
siciil  luiiic  ruciunl  apud  Chrislianos  cleri- C  qui   [)i-U!  ceteris  Jiidicis   contra  Cliiisliiin 

ci  pauperes.  [luf^nuvcriinl,  cl  iiiulla  conlia  eiim  hahuc- 

insuper  qnidam  iiehrjei,  ut  rccilal  i.y-  riinl   consilia,  eiimqiu!  landem  inlorlece- 

ra,  ex[)onunl    Ininc   |)assum  dc   ini^piiliilc  riinl.  I']l  miiriim.   Iioc   csl,  coi-[)iis   i[)siiis, 

Siineonis  el  Lcvi  in  Jose[)li  commissu.  Nam  seu  i[)sum  (Jlirislnm.  (|iii  liiit  roilissimiim 

dicnnt  ([iiod  hi  duo  [)r;e  ccteris  udvei-siili  Israelis   pro[)iigniiciiliiin,   \  iiliuMihus    siil'- 

snnt  Josc[)h,  et  voluernnl  eiim  occiderc  :  rodciiinl,  sicul   lalelur  :  Kodeiiinl  maniis /'«. .\.ii,i7. 

idcirco  dicnnlnr  vasa  iniquilalis  hcllanlia,  meas  el  pedes  meos.  Pcr  taurum  quoque 

et  eorum  consilium  pater  ipsorum  abhor-  intelliK"nt    Clirislnm,   pro[)ler    fecundila- 

ruit.  Hioc  aulein  exposilio   videliii'   \aldc  lcm  ac  iorliliidiiuMn  siiam,  qucm  subner- 

impropria.  I*rimo,  quia  nec  occiderunl  Jo-  vaverunt    iniqui,    corpus    ipsius    totalitcr 

seph.  ncc  voliicriinl  eum  bellando,  sed  0[)-  violenlissime    exlrahcndo.    I^ropler   quod 

primcndo  occidorc.  noc  ei  tidvorsando  sul-  D  proleslalui- :  Diniimoraveiiml  omnia  ossa   //„</.  i». 

fodcrunt  inuriim.  Vcium  ost  tamon,  quod  mea.  Deniquo  tam  porlinacissiinus  fuit  sa- 

pro  eoquod  nos  habomus,in  volunlalo  sua  cordolum,  Scriharnm,  et  Pharisscorum  fu- 

suffoderunt  murum,  Septuaginla  Iranstn-  ror  in  (^hrislum,  qnod  quanlo  pltira  alque    jo,nm.\i, 

lerunt,   In   dosiderio  suo   subnorvavernnl  majora  focil  miracula,  tanlo  plus  insanie- *'' "^- 

taurum  :  ol  isti  por  taurum  intolligunt  Jo-  hant  in  oum,  coj4;ilanlos  qnalilor  cum  oc- 

seph,  do  quo  in  Doutoronomio  .Moysos  lo-  cidoionl.  (lotoris  oxposilio  isla  ap[)aret  inii- 

Deut.    quitur^Ouasi  primogoniti  lauri  [)uichiitudo  gis  allogorica  esse  ([uam  lilloralis. 

sxxm,  17.    pj^g   gpj  constat,  quod  non  subnorvave-  Circa  prsedicta  scribil  Ilicronymus:  Levi 

runt    Joseph.    Praeterea,    Soptuaginla    sic  horodilatom  propriam  non  acccpit,  sed  in 

transtulerunt :  Simeon  et  Levi  fratres  con-  omnihus  scoptris,id  est  sortibus  seu  tribii- 

summavorunt    iniquilatom    adinventionis  btis,  paucas  ad  habifandum  habuit  urbos. 


l'..NAUUAriil    IIM    CAI'.    XI.IX    (iKNKHIS. 


AHT.   »; 


Ul 


Jiiil.r  l»-iii' 
itlfliu. 


Siinililri'  SiiiKMin  <lr  liihn  JihIh  in<Mlirnin 
i|niil  ai-crpil.  Ilai|ni'  sicnl  Siinnni  r\  L«<\  i 
|ir(-(-a\ri'nnl  cno!  niilci',  iiilcrricicinlii  iii 
iiiixioN  ac  niltcni  ilciniilicnilo,  sic  cl  ipsi 
piinili  snnl  pcr  nilnniii  snliliailiniiciii,  cl 
snDiiiiii  poslciiiiiiiii  ijispri  sii)iii'iii.  .Niliilo 
lliinns  («lal  alia  lalio  spccinlis.  ciii'  liilnis 
L(>\ilica  non  lialtnil  licicililaiia  lioiia. 

Sci|iiiliir  licnciliclio  Jiiila>  pi'a<  cclciis 
piilcliia,  (|iiia  (lc  co  (lliiislns  rncral  nasci 
Innis.  Jitifii,  /(•  hiiiiliiltiiiit  /'nifiws  fni.  Jn- 
(las  inlci'pi'(*taliii',  laiis  si\c  conrcssio.  Ila 
(pic  Jacol»  hciiciliclnins  lilio  sun  JiiiIm',  sic 
lilc  incc|)il  :  Ti»  lainlalMinl.  (Jiiasi  ilical  : 
Mcrilo  appcllalns  cs  Jiiilas.  ipiia  lainlalMiiil 
lc  IValrcs  liii  :  (pioil  cl  in  illo  Jinia  |)ali'i- 
arclia  aliipialilcr  cst  iinplcliiin.  Mrat  ciiini 
posl  Josopli  iiilcr  IVatrcs  snos  nolabilior. 
loilior,  alijnc  priidcntior.  .Majjis  antom  iin- 
plclinn  cst  in  poslcris  cjiis..Nain  trihiisJn- 
(la.  a  |)i'iMi'ipio  riiil  niimcro  inajor.  \  iribiis 
lortior.ail  ardiia  ajiiircilicnda  aiidacioi':  id- 
ciroo  a  cclcris  Iribiibiis  laiiilabalni.  cl  spc- 
cialilcr  quando  (iil  U^f^itur)  primo  sccula 
cst  .Moyscn  pcr  viam  maris  liubii  divi- 
si.  cclcris  Iribiibiis  iioii  audcnlibus  slalini 
Moyscn  sctpii.  PraMcrca.  Josuc  morluo.  cou- 
JniiicAA.i.  siilcutibiis  iiliis  Isracl  Dominum  :  Qiiis 
asccudct  coulra  Chauaiuciim,  ct  cril  du.\ 
bclli  ?  Dominus  di.xit  :  Judas  asccndct. 
(Juuiiinuc  Jacob  publicc  pro[)lictasset.  ic- 
gcs,  ct  rcgcm  rcgum  Mcssiam.  nascituros 
essc  dc  Juda,  luit  tam  ipsc  Judas.  quam 
Iribus  ipsius,  honorabilis  rcliquis  libis  Ja- 
cob.  Ma/iKs  f/uv  iit  ccrcicifjtis  iiiiiniconiui 
tuonim,  id  cst,  hostcs  tuos  potcnter  pro- 
stcrncs.Hoc  in  David  pnccipue  constat  im- 
plcliim,  qucm  Dominus  in  omni  bcUo  sal- 
vavit  acviuccrc  fec\\.Ef  adorafjioit  feftfii 
pafris  fiii  :  quod  iu  (^hristo  cx  Jiidip  S(^- 
minc  incarnato  imph'lum  cst,  qucm  mul- 
ti  cx  duodccim  tribubus  Isracl  convcrsi. 
adoraverunt  post  ascensionem  ipsius*  iu 
cot-lum.  sicut  iii  Actibus  Apostolorum  edo- 
cctur.  Adoralionc  autcm  diilitr  mulli  adora- 
vcruut  David  rcgem.  fanqiiani  sublimem 
pcrsouam.ctiam  Xathau  i^roplicta  cl  Bclh- 
sabec,  ut  patct  libro  tcrtio  Rcgum. 


II  Heg.wx. 
+,  li.  ^^. 

\UUeg.<, 
•6,  23. 


\  Ciifiifu.s  lciini.s  Jiiilii.  lioc  i\c  Da\i«l  VX- 
poiiiliir.  «pii  iii  ailolcsccnlia  miu  iiislHr 
lciiniiili  rorlilcr  cl  aiidailcr  pidslia\it  sii- 
pci  bissininni  f{i^anlcni  liolialli :  .Noii  conci-  Min,  >«h. 
dal,  iii(|ni«*nH,('«u' ciijnsipiain  iii  s«'MictipM(i. 
l'!^'o  ibii  rl  pn^iiabo  cniiiia  iiicircniiicisniii 
isiniii.  V.\  (piiiiii  csmI  iiiiniiiins  ac  jiiiiior 
inlcr  oniiics  IValics  siios,  iii  i'«'f(i'in  iiii- 
ctns  cst,  ct  lcoiicm  ac  iirsnni  oc«'iilil  in 
cainpo.  NCriiis  laincn  c.xponitiii'  isliid  {\v 
(Ihrislo.ipii  laiKpiam  rortissimiis  lconisca- 
liiliis,  iiiii\  iil  i\  Niii^iiic  iiatiis  csl.  iid  iii- 

|{  \  i^^ilHliiiiii  hosliiim  dcbcllalioiii-ni  proct^s- 
sil.  rortissiniiiniipic  lcncbiaruin  principcin 
conculcavit.  liiiic  iii  translalioiic  S<'plna- 
giiita.  his  \crbis  sulijiiiij,'ilni'.  V.\  f^crminc, 
lili  mi.  asccndisti  :  iii  (piibns  vcrbis  Jacot) 
(liri<.Ml  scrmoncm  siiiim  ad  riliiim  siiimii 
Jtidam.ipinm  taincn  istiid  noii  iiilclligaliir 
dc  cjus  pcrsona,  scd  dc  iiato  cx  ipso.(]hri- 
sliis  ipiippc  asccudil  cx  siipciiiatiirali  gcr- 
miiialioiic,  iiatus  {\c  Spirilii  Saiiclo  cx  vir- 
},Muca  .Malrc.  Asccudil  ipiocpic  cx  germinc, 
(piia  (pium  esset  sccnndum  carncm  ualns 
G  cx  germine  Juda^orum.  asccndit  dignitate 
ct  gloria  siipcr  omne  genns  hnmanum  et 
siip'M'  ca'los  ca'lorum.Noslra  vero  transla- 
lio  contilicl.  Ad  iirivifiiui.  fifi  nii.  asccmfi- 
sfi :  quod  quidam  cxponunl  dc  David.  (pii 
victis  hoslibus  cxspoliavit  cosdem.  Aptius 
autcm  de  Christo  accipitur.qui  juxta  Psal- 
mistam.  Ascendens  in  altum,  captivam  dii-  /"mav  11.10. 
xit  caplivitatcm.  Mox  uamque  ul  in  cruce  J"J  ^''"*- 
Iradidit  spiritiim.  dcscendit  iu  limbum  pa- 
trum.  atquc  iu  puucto  sua'  rcsurrcctiouis 
spoliavit  infernum,  ac  Sanctos  iude  edu- 
D  cens,  ascendil  quadragesimo  die  ad  prje- 
dam  illam  elcctam.  ut  perdnccrct  cam 
sccum  in  coelum.  Hinc  sccuudum  Hicro- 
uymum.  iu  Hebraeo  habctur  :  De  capti- 
vitatc.  lili  mi,  asccndisti.  Et  sccuudum 
eumdem  Hierouymum.  per  captivilatcm 
iutclligitur  comprehensio  ct  passio  Chri- 
sti,  per  ascensum  resurrectio  ejus.  Ascen- 
dit  quoque  Christus  ad  prsedam.  quia  per 
se  ipsum,  dciudc  pcr  suos  Aposlolos  pro- 
cessit  ad  couvcrtendum  liomines.  vinculis 
vitiorum  et  jugo  diaboli  compeditos,  quos 


iM 


K>ARI(ATIO    IN    i:Al'.    \I.IX    tiK.NtCSIS. 


AHT.    C 


Luc  ti,  :i 
/«.  uii,  li. 


Pruu.xKX 
30. 


0»»;e  Mii, 


II 


Apoc.  V.  5. 


/*.  IX,  7. 
Zuc.  i,3i, 
33. 


Dan.\n,i  i 


Is.  .\L1,  1 1 


foili^  ariiiutus  (^puta  tlidlMtlu»)  ^ihi  iidhuit 
t»ttliKalo^.l!lii'i<>lus  iMfiiiiii  tttrlfiii  illuiiitlf- 
Vicll,(-t  \a>a  cju^  tlii'i|iiiil  l  iitli;  ili-  (llii  i<>lo 
|)iM-  l^aiaiii  ItK-utus  i->l  lifii»  1'uliM'  :  Itlfo 
(lis|itM'tiaiii  oi  |iliii'iiiioM,  t<t  rorliiiiii  ilisiilcl 
sptiliu,  pro  t*o  i|ui>il  iii  iiitiilt-iii  liailitlil 
aiiiiiiaiii  Miaiii. 

Jiftjiiifsci-n»  aciuhui^li  ut  tci).  hi-t|iiit'Vll 
(Ihristus  triilut>  iii  sfpulcro,  urruiiibi-iis  scu 
(lotuiicii^  il)i  iii^lar  cululi  lcoiii^,  i|iii  iiu- 
tus,  Irihus  (licluis  iltiriuit,  uiilci|uaiii  ut| 
vitalcs  eviKilct  actus.  rntlc  trauslutio  Scp- 
tuugiiitu  habct  :  Accubiii!>li  iit  lco,  cl  iii 
cutiilus  lcoiiis.  l'orro  iii  iiostru  truiislulioiic 
sul>Jiiiij,Mtur  :  i't  i/titisi  h-ifiia.  ituiiut!  (.lliri- 
slus  rcquicvit  ut  lct>,  t|ui  csl  rorlissiiiius 
licstiuruiii,  (luciii  uiia-  hcsliu*  inctuuiil,  iict- 
inva<lcr(>  auilciit  :  sic  (^iiristus  oiuniuin  po- 
tenlissinius  rc^Miiii,  sceurissiinc  rc(|uicvil 
altpic  rc<;nuvit  <l(.'victo  niortis  uculeo,  ncc 
qiiistpiuiii  poliiil  ci  noccrc.l{c(|iiicvil  cliaiii 
ul  lcaMia,  qua>  csl  vultlc  crutlclis.  .Naiii 
nioriciiilo  inortcin  (l<*vicil.al<pic  polcslalcs 
conculcavit  a(*rcas.  ct  ipiotl  pcr  (Jsc(;  prjt'- 
(lixcrat,  protinus  utliiiiplc\  il  :  l'J'i>,  iii- 
(piiciis,  inors  tuu,  o  iiioc^  I  iiiorsiis  tuus 
ero,  iutcrnc  I  idcirco  tlc  i[)so  in  .\|)ocaly|)si 
assciilur  :  Vicil  lco  (U;  tribu  Jiida.  Qiils 
siisfitnhit  i-u)ii?'u\  csl  :  Oiiis  autlcbit  VA\\\- 
sluin  post  resurrcctionem  suani  iinpassi- 
biiein  racluin,  impiiji:nurc?aut  quis  polerit 
ei  rejiuum  uurcrre,  ilc  qiio  Aiigcliis  ac 
isaias  et  i']vangclisla  [)ra'(lixerunl,  l)abil 
illi  Dominus  Dcus  sedein  David  [)alris  cjus, 
el  rcgiuibil  in  tlomo  .lacob  in  «elcnuim,  el 
regni  ejus  non  eril  finis?  Nempe  ul  Daniel 
pro[)hetavit,  Poleslas  ejus  poteslas  »ter- 
na,  quae  non  auferetur,  et  regnum  ejus. 
quod  non  cori'um[)eliii'.  Quod  si  objicia- 
tur,  quod  multi  tyranni  ac  perfidi  ab 
exordio  primitiva^  Kcclesito  (^hristiim  im- 
piijjnaverunt  :  dicendum.  (luod  im[)ugna- 
verunl  euin  in  mysticis  suis  membris.  sed 
ut  Isaias  pra^dixit,  Ad  eum  venienl,et  con- 
fundentur  omnes  ([iii  repuf^nanl  ei.  Vel, 
Quis  suscifabit  eum  l  supple.  a  morluis, 
nisi  ipsemet  secundum  quod  Deus. 

Circa  beec  scribit  Hieronvinus  :  Chrislus 


A  iii  somno  inortis  ntqiiievit  iit  lco,(|uia  non 
iici'c>silutc, s<*tl  |)i>t<*slatc  (|iiicNil  iii  iiiorU;, 
sicul  |ii'a*tli\il  :  1'olcslali'iii  liabcn  [loiiciitli     J'»iitn.% 

1  H 

aiiiiiiaiii  iiicaiii.  I'!t,  .Nciiio  IdIIiI  raiii  a  iiic, 
sc<l  eK<i  poiio  caiii.  (Juotl  \i'i'o  aiUlidil,  VA 
iii  catulu>  leoiiis  :  ideo  liicluiii  esl,  (|uia 
iiiilc  inortuus,  iintU^  iialus.  rti'uin<|U<!  si- 
qiiiili-ni  i*\  hiinianilalt*  assuiii|)la  ci)iii|)<*lit 
ci.  .\iiiiil  |)li\sit-i,i|iiiid  laliilus  lcoiiis  <[iiiiiu 
fiicril  iialiis,  liibiis  ilicbus  cl  tiibiis  nocti- 
bus  lUiiuiil  ;  dciiitlc  locus  cubilis  triMiK;- 
facliis  rugitu  l<*onis,  excilal  <*jus  caluliiiii 

U  dormiciilcni  :  sic  (^hristiis  iii  ciibili  s<*|)ul- 
<'i'i  tribiis  ilicbiis  ai-  uoclibus  jacens,  soin- 
niim  iiiorlis  iiii[)U;\il.  ll<;iie  <*r^o  Christus 
iil  lco  rcqiiicvil,  <[iii  iioii  soliiui  act;rbila- 
tciii,  sctl  <  t  iiii|>ci'iuiii  iiiorlis  vicil,  el  iil 
catuliis  U^ouis  <li(;  l(Mlio  resuri'(*xil.  Undc 
adtlilur,  (juis  suscilaliil  cuiii  ^  .Niillus,  sul)- 
aiitli,  iiisi  ips<;  qiii  ail  :  Solvite  leni[>luin  //</</.  n.io 
hoc,  ct  in  Iribiis  dieliiis  excilaiio  illiitl.  Ve- 
riiiiitaiiicii  (|iiiilani  <*x[)()iiiinl  isla  dc  i)a- 
viil.  I'J  aii<|iit)  iiiotlt)  iii  i[)so  iiiqilcla  siiut 
lan(|iiani  iii  cvidciili  figura  (^hiisli.  David 

C  ([ui|)[)c  fi'<'([ucul<M'  ascendit  ad  |)ra^dam,  et 
graniU-m   [)ru'dam  ab  Amalecilis  reduxil, 
([iiaiKlo  mililesejus  dixerunt,llffic  csl  prac-  Mtiuj.^x^ 
da   David,  ut   priino   licgiim   habelur.  He-  -''' 
([uicvil  ([uoqiu!  iii   rcgiio  iil  leo,  qiiia  ho- 
slibus  suis  potcnler  pruivaluil ;  el  laii([uam 
Iea'na,  quia  nonnuUos  terribililer  laccra- 
\il,(lucens  su[)creos  ferralasecantia,juxla 
illiid  secundi  Ucgiim  libii :  Populum  ejiis,   iiflej.xn 
scilicet  filios  Aminon,  adducens,  serravit  ^'' 
el  circumegit  siqier  cos  feriala  carpenla, 
(li\isit(|ue  culliis,   et  transduxil   in   lypq 

D  laleriim  :  sic  fecit  universis  civilalibus  fi- 
liorum  Ammon.Hine  tandem  nullus  aude- 
bal  eum  suscitaread  pradiandum  adversus 
cum.  Tamen  quod  dictum  est,  (Juis  susci- 
tabit  eum  ?  polesl  ila  exponi  de  David, 
([uod  solus  Deus  suscilavit  eum  ad  [)ro- 
[ilielandum,  vel  ad  procreandum  regni 
successorem,  videlicet  Salomonein. 

Non  aiiferetur  sceptrurn  de  Juda,  id 
est,  regia  dignilas  non  tolletur  in  toto  de 
tribu  .Iiida'  patriarcha*,  ct  dii.x  de  feniorc 
(^ws,  id  est,piinceps  Israelilicffi  plebis  non 


KNAUU.MK»    IN    r.AI'.    XI.IX    (iKNK.SIM.    -      AHT.    C 


'i'i:i 


1.1.  \\i.  1 


Aijij.  II,  S. 
1.1.  \iii,  i. 


.y<tith.\i,\ 


IV   /{eij. 
x\v,  (i. 


;6i(/.  XI,  -i. 

II  Pnr.  xxi[. 
II. 


«lorifirl  (Ir  poslcrilali'  iic  srininc  Jiiil;i'  |H'!I' 
riili.  (hiusi  <|inil  :  liKi  icv  i|rf'i<-ial  ili-  .lii 
iln,  non  taincn  |)i'inr('|is  in  lnln  ncc  iliii, 
(|nani\is  ail  lcinpns  ilniaiilc  capli>ilal('  iii 
ltah\liMIC.  lhuii'r  1'rin'iif  i/iii  iiiiffrinfirs  r.sf, 
i«l  OSl,  (|lloilsi|iic  (ilnisliis  llci  l'"iliiis  |irr 
iiicanialiinicin  ilcsccinlal  ail  lioniiiic>.  (|ni 
iinicc,  iil  csl  sin^nilaiissiinc,  ailiiiit'al)ilis 
simc.ac  salnlicii  iinc.  Inil  a  hco  l'alrc  iiiil 
tcndus  iii  inniiilnni  :  i\o  cnjiis  aihcnlii  ac 
iiiissioiic  oinucs  pra^ilixcnmt  l*i'o|»licta',  cl 
copiosins  Isaias,  h.inillc,  iiii|iiicns.  .\<;iiiiiii, 
Doiniiic.iloininatorciii  lcira'.  Ilciiiqnc.  Mil 
lcl  cis  salvatoicin  cl  pi'0|)iijiiiatorcni  ipii 
lihcrcl  COS.  Kf  //wc  rrif  r.r.sprrfiifin  //rn- 
fiiiiii.  i(l  csl  salns  cxspcctata.  scii  salvalor 
a  fi:cnlil)ns  cxspcclatns  :  ilc  ipio  cl  f^cnii- 
linni  \alcs.  pra'sciliin  ilcccm  Sil)\  lla'.  plii- 
rima  pia-ilixcnml  :  ilc  ipio  cl  .\f,'ji:a>iis  : 
Kccc  vciiicl  Dcsidciatns  ciinctis  }>cntil)iis. 
Kl  nirsns  iii  Isaia  :  Lcircm  cjns  insnla> 
cxspcclahunt.cl  iii  ipso  jicnlcs  spciahuiil. 
Dcniipiccx  liac  hcalissinii  .lacoh  pi()|)liclia 
prohamiis  \  ciiissc  Mcssiam.  (iiiia  a  lcmporc 
David  usipic  ad  llcrodcm  rciicm  alicnigc- 
nam,  nationc  IdumuMin).  snh  ciijus  domi- 
nio  natus  csl  .Icsus  Nazarcnus,  cpicn)  crc- 
dimus  cssc  (ihristum.  Iiahucruut  Jiuhci 
regom  aut  principcm  dc  trihu  Juda.ipiam- 
vis  in  ipsa  Hahylouica  caplivitatc  ruciil 
hoc  iiiterruplum  ad  lcmpus.  ipiia  Juihci 
lunc  eranl  ad  alienam  lcrrau)  ah(iucti..Nam 
rejK^s  hahiicrunl  usiiuc  ad  ipsam  captivi- 
talcn).tp)oruin  ullimus  cxstitil  Scdccias.  lu 
rcditu  aulcm  liahuerunl  (Uiccm  ac  j^iinci- 
pem  ipsum  Zorobabel  ex  regihus  nalum, 
deinde  sacerdotes  seu  pontirices  priTFuc- 
runt  us(]uc  ad  Joannem  Hircanum.qui  sil)i 
imposuit  diadcma.  Pontificcs  vero  illi  po- 
sucrunl  cx  una  partc  dc  trihu  Ju(hi,qu;r  a 
tcmpore  Moysis  ct  Aaron  ruit  conjugio  so- 
ciala  trihui  Levi  sacerdotali.  Josaha  quo- 
que  uxor  Joiada?  sacerdotis,  fuit  filia  Joram 
regis  Juda,  iil  palet  quarto  Hegum.  Horun) 
autcm  verilatem  et  omnia  prohat  frater 
Raimundus  in  Pugionc. 

Scd  contra  h»c   tanto  iini)orlui)ius  in- 
stant  Judsei,  quanto  ex  eis  apertius  pro- 


\  haiiiiis  Clirisliim  vciiisHc.  Diciinl  cr^o.  iii 
llchia'o  111)11  liahcri,  Doiicc  \cnial  (pii  iiiit 
lciidlis  cst  ;  si-d.  Doncc  \cilial  Silo,  Siln 
aiitciii  fnil  iiomcii  civilalis,  in  qiia  Iriii  i/^i^.m.ii. 
porc  Hcli  siicerdotis,  fiiil  aica  Dci,  cl  la- 
licinacuhiin  Doiiiini,  ac  olciini  iiiiclioniH 
(pia  rcKcs  iiiiinKchaiitnr.  Asscniiil  i^iliir 
pioplicliam  lianc  cs^r  iiiiplclam.  (piando 
."siinl  dc  liihii  Krniaiiiin  tactiis  cl  niiitii^ 
csl  ic\  iii  Silo.Scd  istud  cst  fatiic  dicliim. 
.Noii  riiiiii  aiilcSaiil  fucniiit  rcgcs  dc  liihii 
Jiida.  iit  Saiil  iiiiilo.iliralnr  socptriim  ahla- 

h  liiiii  a   Jiida  :  iiiio  Saiil   slalini    posl  siiam    fhfi.  tin, 
promol  ioiiriii  csl  rcpiohaliis  a  Dco,  cl  pail- 
lo   posl   Da\  iil   c.\   slirpc  Jinhi'   niicliis   csl     ihiit.wi. 
ic\   a   Samnclc.   ac   dcinccps   mansil   scis 
ptrniii    iii    Irihii   Jiida   scciinduiii    moduin 
|)i':i'lialiiliiiii.  Alii    cx  Ju(la>is   diciinl    h:iiic 
prophcliiiin    iiiiplrhiiii.    ipiando  Jciohoam 
Kplirahcus  lactus  cst  rcx.qnia  tuiic  dcccm 
trihiis  rcccsscrunl  a  r(\ijno  Juda.  Scd  islud 
cst  falsiiin,  {juia  Jcrohoam   factus  csl   rex  \\\/{e(j.\». 
non  in  Silo.  scd  iii  Siclicm,  ut  lcjrilur  ler- 
lio   lihro   Ucf^iim.  Hiirsus  posl    illaiii   divi- 

C  sioncm  fuerunl  rcgcs  iu  trihu  Juda  inulto 
solcnniores,  fidcliores,  sancliores  ct  po- 
tcniiorcs,  quam  rcijcs  dcccm  Irihuum.  ul 
p;ilcl  dc  Asa.  Josaphat.  Osia,  Joalhan.  K/c- 
cliia.  Josia  :  imo,  rcgno  dcccm  tribuum 
pcr  reges  Assyriorum  prorsns  dcstructo, 
mansil  sccptrum  ct  principatus  in  Juda 
us(pic  ad  Herodeu).  qui  fuit  priinus  rex 
Ju(l;coi'um  cx  gcnlihus  natus.  Ilinc  (piidam 
Juihci  dixcniul  valicinium  isliid  iin|)lclum 
lcinpoic  Nahuchodonosor.  qui  rcgnum  Ju- 
da  destruxit.  Quod  iterum  improhatur.quia 

D  [)ost  mortem  Nai)uchodonosor  et  Bahylo- 
nis  destructionem.  redierunt  Juda^i  in  sua, 
hahucruntquc  duccs.  princii^cs  ct  quosdam 
regcs  dc  scminc  JiKke.ut  diclum  est.nsqne 
ad  llerodem.  Joanncs  eniin  Hircanus.  rex 
fuif.  et  filius  ejus  Aristobulus.  Postremo, 
falsitas  objectionum  istarum  prohatur  ex 
translalione  Chaldaica.  quse  est  apud  Ju- 
dseos  multun)  authentica.  in  tanfum  quod 
nullus  ipsoruu)  ci  coiitradicere  audet  ^qua* 
continct.Non  aufcrctur  sceptrum  de  Juda, 
etc,  donec  veniat  Messias.  Dicendum  er- 


V»4 


E.NAHRAilO    IN    CAP.    XLIX    (iK.NKHIS.    —    ART.    C 


go,  qiiod  noiiiiii  h(K-  Silo,  (|iiuii«li)i|iir  iii  A 

ilrlMUMt   f»l    IIOIIMMI    propl  iltlll  |t)tl,(|llitlMlo- 

(|U(-  iioiiitMi  cuiuiiiuiiu,  rl  luiic  si^Miilicul 
iiiissioneiii  :  i!iic(|ue  aecepit  ipMiiii  llieru- 
iiNiiius,  et  beiie,  ut  patet  Jaiii  tu  tiliulduieu 
Iruii^lutiuue.  Ihec  uiili-iii  riutcr  Kuiiiinii 
(liis,  .Nicolaus  (le  Kyra,  iii  ulii  (-liii^liuiii 
(locloics,  (jiii  iii  ||cl»ra'u  liiij,'iiu  (lili^M-ntci- 
eiudili  ruciiinl,  pUMiiu^  consci  ip^eriint. 

Deinde  de  (llirislo  siihjiiiij,'itiir  :  IJijdiis 
iiil  ciiwatn  palltiia  saatn,  fl  ad  vi/rin , 
u  fili  ini,  asinatn  saain.  Iluc  Septiiu^^ilitu 
sic  liunstuleruiit  :  Alli^'uiis  viti  |)iilliiiii  H 
siiuiii,  vX  funiciilo  piilliini  usiiiii*.  In  llo- 
l)ra'o  utitein,  secniidiiin  llicroiiyiniiin,  sic 
hubetur,  .Vlli^'uiis  ud  vilein  pnllnin  suuiii, 
et  iii  Surcc,  tili  iiii,  usinain  siiaiii.  (Juod 
S.  Ilierunyiiiiis  sic  exponit  :  1'nlliiiii  siiiiin. 
id  est  ^enlileni  |)Opnliiin,  c()|)iiliivit  vi- 
nea'  Apostuluriiin,  ipii  ex  Jiidicis  rueiunt  ; 
el  ad  Surec,  id  est  ud  elecluin  vilcni,  iillij,'ii- 
vil  iisinuni.  h«ic  esl  lu-clesiain  ex  j^cntihiis 
conj,'r('}<alani.  Sic  (pioiiiic  ()rif,'('iics  exjio- 
suit.  Porro  (Jlossa  cliirius  sic  cxpoiiit  : 
Lif/ans  ipse  Christus  vincuio  carilalis  cl  (] 
discipiiiia\  ad  vineam,  id  est  conffiega- 
tionein  .\postoloruiTi  sen  priniilivain  I']c- 
clcsiain  cx  Jndicis  collcctain.  in  ([iia  priii- 
cipales  ruerunl  .\postoli  :  nndc  l«)(|iiitiir 
/i.  V,  7.  Isaias  :  Vinea  Doinini  Sahaotli,(l()iiuis  Is- 
rael  est ;  cl  vir  Jiida,  },'crinen  cjus  delec- 
labiie  ;  jial/am  suum,  id  est  geiilileni 
po[)iiliiin  antc  indomitnin.  ct  instar  pul- 
ii  a  legis  onere  alicnnin.  (ilirislns  eniin 
per  .\poslolornni  [)r;T'dicatioiicin  convcr- 
tcndo  gcnlilcs,  [)cr  ridcin  univit,  al([iie  [icr 
caritalcin  incorporavil  cos  congrefiationi  D 
Apostolorum,  ac  primitiv»  i'xclesiffi  ex  Ju- 
daismo  conversae  :  sicque  ligavit  Christus 
asiuam  suam,\(\  est  Synagogam  lcgis  onc- 
ri  assuplam.  fardigradain,  ct  iinportahiliiim 
obscrvantiariiin  pondcic  picssam,  ai/  ri- 
j(Mnn.\\,\.  tem,  hoc  est  ad  se  ipsuin.  qiii  ait  :  F]go  sum 
vitis  vera.  Vel.  ad  vineam  jam  pripfalam, 
quia  post  Christi  resurrectionem  et  Spiri- 
tus  Sancli  missionem,  multa  millia  Juda^o- 
riim  pcr  Apostolos  sunt  conversa,  et  cis 
per  fidem  unita,  ac  Christo  per  caritatem 


incorporata.  Si('(|iie  in  Cliristo  vite,  siciit 

in  lii|)i(l(r  ungiilaii,  associali  sunt  Jiidici  (^t    A>/i«8.ii, 

gcntile^  (*l(Mli.   ||)S(!  (!l(5iiiiii   fccit   iilia(|iie  ' 

uiiuni. 

Sed  h*c  ex|)Osiliu  vidiilur  .Niculuo  d(! 
I.Mii,  niiigis  iiiystica  seii  s|)iriluaiis,  (jnain 
litt(;ralis  :  idcirco  |ier  v(M'ha  hu;c,  LiguiiK 
iid  vincuiii  |)tilliiiii  stium,  (;lc.,  dicit  insi- 
niiiiri  l('rtililalcni  l(;rra;  |)roiiiissionis  iii 
viiio  ct  lacti;;  tit  sil  s(;nsus,  (|no(l  iii  iiiio 
sli|)it(;  vitis,  [)ossil  oiu^rari  iina  asiiia,ejus- 
(|tic  [)tillus.  I'it  idriii  dicil  significari  [icr 
verha  s(;(|ii(;nlia  :  Lavahit  iii  viiio  slolain 
suani,  id  ('sl,tanta  (;ril  ihi  ahiiiidiiiilia  vi- 
iii,  til  [lossiiit  [laiiiii  iii  co  l:i\iiii.  Sed  iiis 
conlradicil  Uahhi  i'aultis,  affiriiians  expo- 
silioncm  (Jalholicoruin  [ira^inductain,  css(; 
litleralcin.  noii  mysticain.  Jacoh  eniin  lo- 
([iiiliir  nietii|)hurice  in  ca[)itiilo  islo  quasi 
(»er  toluiii,  per  siinililtidines  scilicet  cor- 
[)or;ilinin  rcniin.  iii  taii  autein  loctitioiK; 
sciisns  litlcialis  noii  cst  (|ui  iinin(;diiil(; 
sigiiificaliir  per  noinina,  s(;(l  (jui  signifi- 
catur  [icr  i[)sas  res,  [)ro[)t(;r  earuiii  [)ru- 
[)ri(;tat(;s  (;t  siinilitudines  ad  id  qtiud  prin- 
cijialiler  designaltir.  idco  siciit  jam  anle 
per  lconcm  caluluniqiic  lconis,  significala 
esl  ceitii  persona,scilic(;t  Diivid  vcl  [lutitis 
(^lirisltiSjita  ct  ntinc  [ler  [)tilltiin  cl  asinain 
|)ra'fati  populi  desigiiiinliir,  quos  el  (^iiri- 
slus  significavit  in  seuniendos,  equitando 
in  die  Palmarum  stqier  [lulliim  et  asinam.  .\iiiiih.\\\, 
In  Scripturis  qiioque  per  vineain  designa-  '' 
tur  ad  litteram  Synagoga  scti  Clwisttis  atqiu; 
lu'clesia,  ut  constat  in  auctoritatihus  in- 
troductis;et  in  (Jsee,Vitis  frondosalsracl.  osee^^. 
Itcmque  in  Psalmo  :  Vineam  de  ./Egyplo  /•?.  i.wix, 
transtulisti.  Denique,  post([tiain  de  Christo  '"*■ 
locutus  est  Jacob,  Ipseerit  exspeclafiogen- 
fium,convenientcr  suhjunxit,qiialiler  gen- 
tcs  essent  congieganda;  in  ipso,cl  unicndie 
cidein,  diccns  :  Ligans  ad  vineam  pulluin 
suum,  etc,  et  qualiter  Christus  fieret  r(;- 
demptor  earum,per  siiam  videlicct  dignis- 
simam  passionem,de  qua  subditnr:Lavabit 
in  vino  stolam  suam. 

In  his  aiilcin  Rabbi  Paiilus  vere  atqiie 
catholice  dicif  ;  imo  exposifio  illa  prwfa- 


KNAUUATId    IN    «VI'.    \ll\    (iKNKSIH.    —   AHT.    •:  4'l.*> 

<'la  \  iilcliii'  (iiiiiiiiio  in('|>lii  cl  nidis  iti  sr,  A  iiiitnni  tiililalciii,  ac  i  (»i|HiiiH  Hiii  (flnrifica- 

aliciia  (|iiiM|iic  a  lc\lii.  \cin|ic  (|niiin  Jacoli  liniii-in  |)i  rlcrlatn.  niiinl  aiilctn  pci'  \itiiilii 

|)alriat'clia  ili\isscl.  I''.l   ipsc  ciil  i'\s|)c(la  passio  scii  sati^Miis  )|rsi}.'iiclni  ail  lillciaiii, 

lii)  •j^ctilintn,   ipiod   diiiiics  iIc  Clirislo  i-\  cinislal  c\  cn  ipiuil   iii  Psaltno  caiilatniiH  : 

piiiiiiiil,    iiMiiinliiilc    silli    cinlini    riiiili'\lii  (jiiia  laliv   iii  iiiaiiii  hiiiiiiiii   \  iiii    iiiri  i  plc-  /'(.itiiv.v. 

siil)jiin\il.l.if;aiis  ail  \iiicaiii  pnlliini  siiinii.  iiiis  ini\lo.   I'il  (lltiishi.s  passionr  insl.inlc 

clc.,  ila  (piod  |)ai'li('i|)iiiin  islniMi^aiis.ciitn  oi'a\il  :  l'alcr,  si  iicri  polcsl,  liaiisiVt' cjili-       Uiiiih. 

sno  adjiinclo,  csl  dclcrniinalio  cjiis  (piod  cciii  isliiin  a  itic.rttdc  dc  li'i.i"i'''i"odi  calicc  )^*'„j,',, 

pi'a'inisil,  l'",l  ipsc  ciil.clc. :  idciico  ncccssc  \ini,cl  cpolalionc  cjns  iisiptr  ad  faM-cs,  iti     /ij^-e/i. 

csl,  iilntttKpic  \\r  ciiilciii.  iilpnlc  C.liiislo.  .Icrcinia  cl  l'i/ccliiclc  niiilla  lc^ritiilttr. /vV /// 

c\piiiii.  Siinililcr  illml  ipioil   Milnliliir.  I.;i  .siiui/iiinr  iirir,  lloc  csl   rnioir  riniiis  sii;r. 

\aliil  iii  \  iiio  slohiin  siiaiii Cri  liiiii  rsi  ;iii  i|ii;r  iiishii' iiva>  coiiipre.ssu  esl  iii  [lassiotir, 

lcin,  (piod  Cliiislns  non  lif;;i\  il   piilliiin  rl  H  ipia^  iii  Scripliiris  lorciilar  vocaliir.  luvu- 

;isin;iiii  ad  ciimdcm  \ilis  slipilcm  inl  onc-  bil  /iiiffiiiui  snnin.ul  csl  myslirtim  ror[)tis 

raiidiim  nvis  cosdcm.ljni  \(M()  vcllcl  ipiasi  siiiiin,  ipiod  csl  Mcclcsia.  (jna'  csl  dccor  cl 

lillciiililcr  ac  stipiMlicialihM'  lo(pii,   tiilio-  vcslitncnlntn  (pioddam  sni  Salvaloris,  jiix- 

niil)ilins  di('(M-c  posscM.  i|iioil  iii  ilir  Piilniii-  hi  illinl  iii  lsiii;i  :  llis  oinniliiis  ipiasi  indti-  /«.xi.i>.i«. 

y.i.iii/i.\ii,  riim  (piiim  (Ihrislns  scdisscl  siipiM'  |)iilltiiii.  iiinilo  oriiali(Mis.   iiiiiic  (iiirisliis   lii\il   ah 

'^  nt  Joantics,  l.iicas  cl  Marciis  lcslaiihir.  cl  omiii   pcccalo,  proprii   sangtiitiis  ciriisio- 

.i/.i(//i.    stipcr  asinam,  nl  rclcrl  M;illliictis,  (pioriim  iic.  siciil   in  .\pocalypsi   asscrihir  :  Diie.xii   A/H,c.i,r,. 

^^'■■'■''     nlrmiupic  a  Zachaiiii  praMlichim  csl.  ipsr  nos,  ct  lavil  iios  a  pcccalis  iioslris  iti  saii- 

Salvalor  lccci-it  piilliim  siiiim  ol  asiiiiim.  i^iiitie  suo.  liiiic  c.\positioni  consotial  tpiod 

(piibiis  sriliccl  iisiis  (M';iI,  lii^ari  iul  stipi-  in  Isaia  de  Christo  iiabchir  :  niiis  csl   isJe  /».i.xiii,i-3, 

Umu  \iiic;c;iul   propc  vilem.  iM'ant  eiiim  (pii  vciiil  dc  i^^dom,  tinclis  veslibns  dc  Ho- 

aiiimalia  isla  siinul  liji;ala,al(|ue  ul  Marcus  C  sra  '.  A  (juo  paulo  post  quaMilui'  :  (jiiarc 

.i/.iic  M,  rateliir.  piillus  fuit  ligalus  foris  seu  extra  or"o  riibrum  esl  indumenlum  hium.et  ve- 

"  ■  cl   propc  Jcrusalem  in  bivio.  hoc  est,  iu  stimeula  tua  sicut  calcautiiim  in  torciilari  ? 

duaruiii  viarum  principio.  i'^1  (juia  Jerusa-  Ad  quod  ipse  respondet  :  Torciilar  calcavi    n.ren.  ,, 

lem  terrai|ue  sancta.  erat  lani  fertilis  vini  solus.  Unde  et  Jeremias  in  Threnis  :  Tor-  '*" 

el  viueis  consita,  pi'obabile  est  quod  ju.xta  cular,  inquiens,  calcavit  Doininus  virgini 

hivium  illud  vinea  fuit.  Sicque  per  verba  filiie  Juda.  iliU[ue  sicut  Passio  per  torcu- 

iiaH'  iusinuanlur  Chrisli  hiimilitas  ac  pau-  lar,  sic  san^Miis  nomine  vini  signatur,  de 

z.tch.is,').  p(M'tas. sicut  in  Zachaiia  le^itur :  Ecce  Rex  ([uo  vino  loquilur  Zacharias  : (Juod  boiium    Znch.ix. 

tuus  venil  tibi  juslus  el  salvalor.ipse  pau-  Domini.  cl  quod  [lulchrum  ejus.  uisi  fru-  '"• 

per  et  ascendens  super  asinam  et  pulluin  mentum  eleclorum,  et  vinuin  gcrminans 

asiiue.  virgines  ? 

ilaipie  de  Christi  passione  subjuugitur  :  D      Piilchriores  suntoculi  ejusvino,et  den- 

Larabit  in  vino  stolaia  siiain.  Per  stolani  tcs  ejus  lacte  candidiores.  Potest  hoc   ad 

inlelligitur  mundissima  Chrisli  caro.  qu;e  litteram  accipi  de  corporalibus  oculis  ac 

fuit  ([uasi  veslis  auima^  sua\  et  quoddam  denlibus  Christi,  ut  per  verba  haec  insi- 

sua>  deitatis  legumenluin  :  quoniam  teste  nuetur  optima  atque   tenerrima  comple- 

Jpitiiiijp.u,  Apostolo,  Habitu  inventus  est  ut   homo.  xio  Salvatoris.  cujus  corpus  formatum  est 

Hanc  stolam  Christus  lavit  vino,  id  e,st,  virtute  Spiritus  Sancti,  ex  purissimis  san- 

proprio  sanguine  eam  perfudit  et  cruenta-  guinibus  supermundissimae  Virginis.  Con- 

vit.  I^avit  quoque  eain  non  ab  aliqua  sorde  venientius  tamen  per  oculos  Christi.intelli- 

peccati,  sed  a  similitudine  carnis  peccati,  guntur  sancli  Apostoli  et  Evangelistae,  qui 

hoc  est  a  mortalitate,  quia  per  suam  pas-  in  mystico  corpore  ejus  quod  est  Ecclesia, 

sionem  meruit  etiam  sibi  ipsi  carnis  suae  tanquam  splendidissimi  oculi  sunt  :  quo- 


7. 


'i'40  e.NAHHAriU    IN    CAl».    XI.IK    tiK.NKSI».    -     AHi.    C 

iiiaia    tulaiii   Ki-i-lesiaiii    iliri^uiil    ct    illu  A  vitlii   iii  spiiilii,  (|iii)(l   sul»  .Iomh-   railiiiii    jutue  xi> 

Nlruiil,  t'l  iii  sf  ipsis  iiiajoir  clarilalr  ^a-  f->\  arlii. 

|iiiMitiu^  atqiir  M-i«'iitiat  .<t|)l('iiilui'i'iiiit,  i-t  iii  llriiulr  suhjuii;:iliii  liriii-ilirliit  hsarliar,     Usiiihai 

lui'e  conli'iiii»lalii)iiis  i)rai  tuiutis  lufiuiil  iiiii  laiiii'ii  iiatus  csl  aiilc  Zahiiloii,  ul  sii-  ""'""''"' 

.  lien.\\\ 

altissiiiii.  Huli-hiiores  er^o  miiiI  \iiio,  iiiio  pra  \yd{\\\\.  Issnrhar  cislnus  fuftis.dniilHuis  \i-i». 

iiuiie  k'f(is  si4verita>  m'U  iiolitia  |)ot«*>t  iii-  ////</■  ti-rminos  :  lioe  «*sl,  liihiis  ipsius  Is- 

lclli^i.   \aiii   li'j4('iii  N[iiritualil('r  c.KposiUf-  saeliar  iiislat'  iorlis  asiiii   luil   lohusla,  ail 

ruiit,  ot  ejus  iiiili^^MNcruiit  ri^oiciii.  INirro  a^riciilluiaiii  d  oiicia  iiiciciiiiiMlcrcrcinla; 

lUMites  <!tiristi  suiil  pricilicalorcs,  qiii  coii-  cl    liahilaxil    iiilci'   lciiiiiiios,   (|iiia   scciiii- 

verlciiiiu  et  iiistiucinlo  liildcs,  trajieiiiiit  iliiiii  llicioiiMiiuiii,  pusscilil  piilclicrriiiiaiii 

eos  iii  iiiystieuiii  lloiiiini  Mii  coi  pus,(^l  ver-  iii  lialihca  proviiiciaiii,  iiilcr  iiiarc  .Mciii- 

Itiiiii  Dci  (|iioil  t;st  eibus  aiiiiiiUMiiaslieaiit,  lci  raiiciiiii  cl   Joniaiiciii,   cl    iiilcr  iiioiilcs 

et  aliis  pru'l)ciit   paraluin.   Ili  lainliiiiorcs  H  ali|uc  luariliiiia  jiixla  possi^ssiuiiciii  Ncpli- 

Thren.is,  siiiit  lactc  pcr  spiiilualia  cliuiiMiiata  Spi-  lliali.  \'idit  rcijuicm  ijuoil  cssct  Itnnu,  liue 

'■             ritiis  Saiicti :  laetc  (pi()(|iic,  iil  csl  iiiipcilc-  ol.  haliilalioiiciii  siiain  considcravil  cssc 

etoruiii  eognitiunc  ct  rclcclionc,  suiil  ela-  (|uii'lani  ae  iionain,  ct  lcrruin  ijnod  mdi- 

riorcs:  |)crl'cetoruiii  cniin  csl  solidiis  eilms;  ina,  id  csl,   lcrrain   surlis  siia^  \idil   cssc 

//ei/-, v,i3.  ipii  aulcm  iaetis  est  parliccps,  cxpcM's  csl  vaidc  icciiiidaiii,  cl  incdiueri  laborc  rcciiii- 

sermonis  jiislilia\<Juidani  dieil  iii  llci)ia'U  dahilcm;  d  sairposuit  liumerum  suuia  ad 

hahcri,  Huhieiindiurcs  suiil  oeiiii  cjus  \  i-  jtortandnm,  huc  cst,  palicnlcin  cl  afiilcm 

110  :  (|U()il  cxponit  de  Irihii  Juda  pru  laii-  sc  cxliihiiil   ad   siisliiiciidiim   agriciiiliira'. 

lo,  (|iiia   cx   viiii    eopiosa   potationc  ucuii  iahorcm,   vcl  ad  (lclcrciidiiiii   oiicia    mcr- 

riihcnl ;  per  dcnliiim  vcro  candurcm,  iii-  ciiim^ipiu' in  siiis  liiiihiis  ahiindaiiaiil,  ({uas 

tcilij^it  almndanliam   laetis   in  lcira  pro-  |)urtavil  ad  iiiarc  :  fartusfjue  est  trihulis 

inissioiiis,  quia  ex  laclis  comeslionc  diMi-  C  scrviens,  id  est,  Irihula  rc^ihus  comporla- 

les  candidi  parent.Sed  istud  csl  judai/atio  vit,  vcl   scivivil   navihiis  Irihiila   ferenli- 

grossa.  .Nain  ul  in  Sehoiasliea  lialietiii'  hi-  hiis,  seu   liis  qui  terne  nasccnlia  quajio 

storiaJuduM  lia-c  ita  cxponunt.cl  (piaiitiim  hant  ad  soivciidum  Irihiita.  Scd  (^t  liihiis 

ad  hoc.maj:is  aiiparciiler  (iiiam  iiic  ;  qiiia  ilia  i'c;^ihiis  Israciitiei  po[)iili  Irihula  soi- 

qiiod  dictuin  esl.Ipse  erit  cxs[)eelatio  yi,c\\-  \('bat,  et  de  IVuclihus  lcrrae  sua)  solvehat 

tiuin,  non  de  Chrislo,sed  de  Juda  seu  ejiis  ccnsum  regibus  debitum  ac  annuas  sacer- 

tribu  cx[)()iiiinl  :  idcirco  non  mirum  qiiod  d()til)us  dccimas.  Verumlamen.sicut  reiert 

et    verba    sequentia   sub   codem   conlex-  llici'onymus,HehrtBi  dicunt  per  ha;c  vfM-ha 

tu.  Si  vero  illud  cx|)onatiir  ad  iilleram  de  mcla[)iioricc  dcsignari,  qiiod  viri  dc  liihu 

Clirislo,   sicul   sceundum  vcrilalcm  opor-  Issaciiai',  mcdilatioiiihus  Scii[)lurariim  dic 

tel  verlia  hucusque  scqucnlia.  nequaquam  ac  noctc  vacaliaiil,  et  in  earum  studio  la- 

tam  grosse  et  superficialiter  sunt  expo-  D  horabanl  :  |)i'0[)lci'  qiiod  cetera;  tribus  eis 

nenda.  deservicbaiit.  appurlanles  eis  doiia  qiiasi 

Zabuion       Sequitur  benedictio  Zahulon.  Zahulou,  trihuta   tanquain  magistris,   faciendo  eis 

benedictio.  jj  ^^j   tribus   iiascitura  ex  eo,  in  littore  provisioncm  et  recompensationcm  in  tem- 

maris  hahilahit ,  et  in  statione  navium,  poraiibus,  ut  sliidio  iegis  inluereienl  lii)c- 

pertinfjens  usque  ad  Sidonem.  Ha?c  enim  rius  ;  et  ita  ha^c  trihus  servivil  iilis  Irihu- 

fribus,  in  divisione  terrse  Chanaan  facta  tis,  id  est  danlibus  talia  dona  eis,  viditque 

filiis  Israel,  possedit  maritima  loca  cirea  quietem  conlempialionis,  ([iiod  esset  bo- 

littus  Mediterranei  maris,  ubi  erant  aliqiii  na,  atque  ad  portandum  sludii  hujus  pon- 

portus,in  quibus  fuit  statio  navium  teinpo-  dus,  supposuit  suos  humeros. 

ribus  opportunis.  et  pertingebat  sors  ejiis  Sed  contra  luec  arguit  quidam,  quia  oh 

usque  Sidoncm  urbem.  Sicque  Jacob  pra^-  has  causas  non  dicerclur  hicc  Iribus,  asi- 


•■(  t»l. 


KNAIUlMlii    IN    (Al'.     \l.l\    (iKNKHrH.    -      AUi.    11  'i'i7 

iilis  roilis.  (|iiiMi  i<sl   sloliiliiiii  iiiiiiiiiil  ;   <*!  \  lcias  IiiImis  ad  ii|iili)lali'iniii  ilrrliiiuvil.  ilt 

i|iiiii  iiuli  iii\i'iiiltli'  iii  Sri  i|)liii'is,  i|iiim1  ilr  iii   lilir   liltii  JiDliriiiii  r.liMrliir.  /•'mf  /hin  juilie  t^i». 

Iriliit   Usatliai'  riintiil  \ii'i   r\n'llriili>   mi  niliihri' iii  viii.rrriisfr.s  in  Hrinilii ,iiiiiiulfiin 

(•lllili<;  ••!  i|ilia  c^itDsilJM  islii  lioii  liciic  ((ill  inii/iilii.s  ri/iil.   iif  niiliif  iisrriisar  rJuH  rr- 

liiiiial    lillriani    islinii.  \ciiiiii   iiltjcclioiK^s  frn.    Iliic   (|ii(i(|iic   \\r  Saiiisoiic   c\|(oiiiliir, 

Istii^  siiiil   l(>\cs,  (|iiia  iicc  (licluiii  c>t  (|iiitil  (|ut    |itd|il(>r  siiiiililiKliiicin    actiis  diciliir    n,ui 

|)i'(tp|(>i'  viiciitioiiciii  sliiilii  liiijus  cl   iiicili  ciiliilicr.  (|iii  csl  vciiciiosiis  jic  callidiis  scr 

tatioiicni  Sci'i|)lttt'at'iini  asimis  a|t|tcllcliif  ;  |tciis ;  ilcin(|uc  cciastcs,  id  csl  scr|(cns  cor- 

s(>(l  (|iiitiiiain  luitlli   dc  Itiliii  lia(*  iip^ricttl  iiiilus.niicniadinoduin  cniiii  coliiltcr  iiisidi- 

turii>  cl   nicrciltiis  dcrcrcndis  rorlilcr  iiisi-  iitiii-  iii  via.  ac  |)crciilil  clain  ciinlcin  ;  sic 

slcbatil.    .Nilitlo   uiintts   dici    posscl.    i|tiod  Saiiison  in  \  iis  Isracl  ol)sci'\a\  il  l'liilista>os, 

|)r(tpt(>r  laltorcin    slndii    dicliis  sil   asiniis  inl(>rricictis  i|iio>  iii\cnil.  cl  ('(unii  siia*  jii- 
rorlis,  siciit  (l(>  \iro  luulliiin  stndioso  ('oin-  H  diciariic  aiiclorilalis  inirictjuc  rorlitudinis 

iuunit(>i'  dicilnr,  (piod  lalioral  iii  lihtis  ttl  illos   jiislc  proslravil  :   inio  siciit   ccrastcs 

asiniis;  lihpic  ilti  ('oiiipar:ilio  iid  ('ouiiluin.  iiiitrdcnd(t  iin,i.riilas  npii.  lacit  ci|iiilcin  cu- 

non   ad   capacitatcin.    IVirro   (piod   iiil.    in  d(>i'(>  ;    sic   Sainson   conciilicndo   (*l    rran- 

Scripluris  uon  iti^cniri  Av  Itiliu  Issacliiir  ^'ciido  coliiiniias  doinus,  iii  i|ii,i  liiii  inillia 

ruiss(>  viros  sup(>r  iilios  in  scicnti;i  c.vcci-  Pliilisliroruin    inciiinl   (*oiigi'cj,Mtii.   oinii(*s 

l(>iil(>s.  iii(*onsi(lcral('  prolaliiin  csl,  (piiini  illos  op|)rcssil  cl  intcrrccil.  Scd  (]uia  Saiii- 

i/*,n.\ii.  priino  Paralipoinciioii  scriplttm  sil  :  |)c  li-  son  (ptuiii   talis  ac  lanttis  ossct.  naziiriciis- 

■'■■            liis  (pi()(pit'  Issiuliar  viri  crudili.  tpii   tio-  ipic  Dci  c.\  utcro  luatris.  non   liiincn  (*.\sti- 

vcraiit  singula  tcmpota  ad  pt'icci[)i(*ndum  lil  (]lirislus,sctl  cvid(*iis  fi},Mii'a  ipsiiis :  i(l(*o 

(ptid  Caccrc  (lcl)ci'cul  iii  Isracl.  Supcr  (piod  sanctus  Jacol)  (pium  V(*i'l)a  luec  protiilis- 

itil  (llossit  :l)oi'loi'cs  lcijis  in  Iribu  Issacliai*  scl,protiiuis  ad  vcruin  Salviilorcm  incnlcm 
luissc  Iradiintur.  (juod  iuilcm  addit,  cxpo-  (\  scrmoiicm(]tic  diri^fctis,   di.xit    :   SaluUire 

sitioncm  islam  non  bciic  contituiarc  litlc-  liiuin  c.cspcrlabo,  Doininc  :  hoc  est,  rcfrcm 

ram.  non  prohal.  ct  csl  cotitra  llicrony-  Mcssiam.   pcr  qucm   Dcus  Patcr  salvabit 

inum.  idcirco  conlcmnilur.  intmdum.   [)ricslolal)or    in    limbo   palrum 

Hucusqnc  [wsittr  sunt  bcnedictioncs  sc.\  quousque  per  euin  educar.  Cui  Salvalori 

naiii.oi.c-  rilioruin  Liir.Scquitur  bcnedictio  Dan  lilii  loquilur  Zacharias  :  Tu  quoque  in  sangtii-    Zach.  ix, 

Hahc.aiicilhc  Hachclis.  i)a/</<«^/c*rti/7jjoy>/<-  nc  tcstaineuti  lui,  emisisti  vinctos  tuos  de  "' 

liiin  siiiiin.  sicnl  cl  alia  Iribus  in  Isracl.  lacu,  in  quo  non  esl  aqua.  Dc  hoc  salulaii 

lloc  implctum  cst  non  in  persona  i[)sins  rrcqncutcr  loquitur  Isaias:  E.\s[)Cctabo,  in-  /«.xxv.S; 

Dan.  scd  in  Samsonc  nato  c.\  tribu  Dati.  i|uicns,  Dcum  salvatorcm  mcum.  VA,  "\'i- '-"' '"• 

j(((/i(.xvi.  t|ni  judicavit  [topulum  Isracl  annis  vijiiu-  dcrunl  omnes  lermini  terrae  salulare  Dei 

li,  sicul  dc  aliis  trihubus  judices  quidam  uoslri.  Scd  el  Simeon  justus  in  canlico 
in  Israel  c.xstitcrunl.  Circa  quod  Historia  D  suo  :  Vitlerunl  oculi  mei  salutare  tuum.  Luc.n.za. 

scholaslica  ail  :  (Juasi  tlicat,  Licet  Iribus  Dcnique.  sicut  in  Glossa  et  in  Scholasti- 

Dan  sil  minima,  laincn  dc  ca  surget  jutlcx  ca  historia  habetur.quidam  exponunt  islutl 

iu  Isracl.ljuoil  non  cst  inlclligcntlum  t[Uii-  tlc  colubro  ct  cerasle,dc  Anlichrislo.qucm 

si  trihus  Dan  luerit  minima  in  quanlilalc  dicunt  de  Iribu  Dan  nasciturum,  qui  con- 

A'»»i.i,38,  seu  numcio  personarum:imo  tam  in  prima  Ira  lidelcs   armabitur  instar   serpenlium 

39;xxvi,4i,  q^.^,j^  sccuuda  numcratione  filiorum  Isr£^cl  morsu  pesliferae  prsedicalionis^el  cornibus 

fuil  maxima  numcropost  Iribum  Juda.sic-  violcntissimae  poleslalis.multosquequi  ad 

ul   in  lihrt)  .Numcrorum  ostcntlitur  :  sed  culmen  virlutum  ascendenl.   dejiciel.  Se- 

minima  fuil  tliiinitate,quia  vilis  repulaba-  mita  autem  anguslior  esl  quam  via.  Erit 

tur  tanquam  uala  ex  ancilla,sicul  et  tribus  ergo  Anlichristus  coluber  in  via  :  quoniam 

Ncphthali  ct  aliie  duoe  Iribus,  ct  anle  ce-  eos  quibus  blandieudo  parcet,  incitabit  ut 


VkH 


K.NAHHAriU    I.N    CAl*.    XUX    liE.NtSIH.    —    AHT.    1. 


»iant  [H'i    uuiii   lalaiii   |Minliliums  ;   simI  iii  A       N(|iiilur   hciirdiclio   Ascr,    (|iii    cl    i|ts«i   A»ei  l«ii 
via   iiitni|t|»it,  t|ut»iimiii    IuIj^.s  oi-citWU    vc-      iialUN  csl  cx  rudcin  iiialr(M|iia  (iatl.  ,|.v<v,  **"''"• 
iKMiit  "»111  ciroii?».  h  icl  ((U(M|Ut!  ccrusles  iii      itinijiiis  juutis   rjti.s,  c/  pnrlnhil  i/clirias 


suiiiita  :  iiuiii  (|uos  fitlclcs  iiiveiMM'i(,  ct 
|)cr  uriluiii  V  iuiii  sulutis  iiic(Mlciil(^">  cou- 
KipeXiMil,  iioii  soluiii  iii\<iilfl  |t(M'suusiouc 
versuta,  simI  ctiuiii  |»rciiicl  {MttcstuU?  iiii- 
t|ua,  t^t  |Mt«.t  hciiclicia  licta'  tlulcctliiiis, 
c.xscrcl  ctjiuuu  jM)lc>lalis.  Ilt  (|uia  |t(t>.l  \t\- 
tichristuiii  stutiin  vciiict  (lliri^liii  ail  liiialc 
judiciuiii,  recte  sultjuiixil  Jacol)  :  Salutun; 
luuiii  c.xspectultt),  Doiiiiiic.   .\uiii  ct  Suiicti 


riijihiis  :  hoc  cst,  terra  sorlis  trihus  ex 
Ascr  iiusciliiric,  lerlilis  eril  valde,  laiii(|ue 
dclicula  (;t  |ii'cliosa  aliiiuMila  iiuscciilui  iii 
ea,  iit  rc^ihus  possiiit  pradMMe  delicias. 

Siilidiliir  ltciici|i(;li(t  .Ncpliltiali,  (pii  riiil    .Ni.,,i,(|,:, 
lialcr  ipsius  Daii  ulcriiius.  .\rj,liiluili,  rrr-  '"'"'■'"'" 
oiis  einissus,  rt  ilnits  rliiijttin  iiiilrhriltidi- 
nis.  l'er  i\e|)lilliali  iiil<!lligiliir  Irihiis  iiala 
ex  eo,  qua)  coiiiparatiir  cervo  (Miiisso,  (jiii 


iii   cado    priesloluiilur    secuiiduiii   (Ihrisli  It  c->t  aiiiiiial  vclo.x  vuld(;,(juoiiiuin  ttMiacjiis 


Ga<l  bi'iu- 
ilictio. 


ailvcutuiii,  ut  f^lttiiriciMilur  iii  coijtorc.  (Jiii- 
duiii  vcro  cxpuiiuiil  isla  dc  Juda  pritditorc, 
ijiiiMii  dicuiit  tlc  trihii  liuii  ualuiii,  cjiii 
ctjuuiii,  id  est  Clirisli  cariUMn,  et  cijiiihMii, 
hoc  est  aiiiiiiaiii  cjiis,  iiioi'->u  jirodilioiiis 
addu.xit  iti  siijtjilicia  passiouis  et  iiiortis. 
VcruiiilaiiiiMi  jtioditor  illc  iiia;.(is  jtiilatur 
liiissc  dc  Issachar  slirjtc.  .\uiii  cl  de  vico 
iioiiiiiic  (iarioiti  dicilur  ttriuiidus,  (jiii  vi- 
cus  iii  Irihu  ls«iuctiai'  tcgilur  cxslilissc. 
Sctjiiitur    tjeiKidictio  Gad   lilii    Zcljtha', 


V(docissiiiiu  (M'at  iii  hicuiiditale,  uliju(;  j>ra> 
aliis  j)ra;coces  seii  jtia^iiialuros  |)i'olulil 
rriulus.  l'ori'o  iii  ttchra;!)  sccuiidiiiii  iiiiaiii 
iiit(M'j)i'(;talioii(Mii  tial)(;tur,  N(;j)litliali  ager 
irriguusiquia  videlicet  terra  trihiis  Nejili- 
thali  siiper  lacuiii  (i(;iiesarelh  sita,  luil 
Jorttaiie  irrigua  ;  et  (l(;dit  hu;(;  Irihus  elo- 
(jiiia  j)iilchriliidinis  :  (jiiia  in  ca  ruit  inoiis 
t  liahor,  in  ijuo  iil)(;i'liiii  inoraitanliir  Pro- 
plielu',  (jui  <;l()(juia  d<;jt!'()ini)s<;i'niil  j)ul- 
ctierriiiia  ;  el  (jiiia  (h;  priiiiis  iructihus 
qua'  luit  ancilta  \As^.ffad,  accinclun  pne-  (\  terrae  Nejililtiaii  iiehaiil  l(;iiij)estiva)  obta- 


Josuei,  \i- 
if,. 


liahitur  ante  ruin,  et  ipse  accinyetur  rc- 
trorstiin.Woi:  Hicroiiyniiis  cl  atii  scquonlcs 
cuin,  dicunt  iiiiplclniii.^jnando  trihiis  (iad 
una  cuin  Irihu  tUihcn  ac  incdia  trihu  .Ma- 
nasssB,  processit  inanu  arinala  ante  celc- 
ruin  jiopuluin  israei  uitra  Jordanein,  do- 
nec  ohlinuerunl  novein  tribus  terrain  sihi 
j)roniissam  :  quo  facto,  accincta  est  tribus 
(lad  retrorsnin.  qiiia  extunc  ilisposuil  se 
ad  reiUHiiidiiin  ad  sortein  sihi  jain  ant<; 
dalaiii  traiis  Jonianem  ;  inveiiilque  ihi  pra'- 


tiones  in  doino  Dei,  j)ropter  qiiod  sacerdo- 
l(;s  ac  l^evitu;  V(;i'ba  laudis  diviiiu;  conci- 
ncbant  devol(;.  1'otest  (juocjue  exponi   de 
pojMilo  .\ej)liliiali,  qiii  j)romj)te  alque  ve-    y,<,/,c.  iv 
tociler  ivit  cum  liarac  ad  pugnam  conlra  '''' 
Sisaram   lanquam    cervus    celerriinus,   et 
ohlento  lriunij)ho,  liarac  el  Dehhora  can-    //,1,/.  v,  i 
licuin  Domino  cecinerunt,  ul  tegitur  in  ti-  *''*'''■ 
bro  Jiidicum.  .Melius  lainen  referuntur  isla 
aii  (iliristi  doiMrinam  (;t  frucliricalionem, 
qui  in  lerra  Zabulon  ac  Nepiithaii  pru^dica-    Maiih.w, 


liuin  gentium  vicinarum,  quu;  impugnare  D  le  exorsus  est,  ut  liabetur  in  MatthuiO,  et 
cceperunt  eos,  quos  tribus  Gad  ibi  de  suis  in  sequenli  dicetur  arliculo.  Sequitur  be- 
reliquerat;  sed  tribusGad  gentes  ittas  pro-  nedictio  sancti  Joseph  fitii  primi  iiachelis, 
stravit.  post  benedictionem  Judae  putcherrima. 


KNAKIIAIIii    IN    t  \l>.    \l.l\    t,|.NKHlH.    —   Altl.    il 


449 


MMIcm  S   (.1 


i>U(isi''.i:iTiii  r.\i*i)siTii)Ms  iiui  s  t\i-iiii.i  i.u  \itii\i.i  snii  mim 

KII.IUS    ACCHKHCKNS. 


\ll    I.II    I.IM  II    1(1  II    IIMiKII  II 


SI'.(jir.M'l  II  hiMiftlicliDiif.s  rilitiKiiii  Ua 
cliclis.  Ft/ins  «ii'<'n's<'t'tis  Jitscph,  filiiis 
mv/v'.s('(V/.s-.  Jos('|ili  iiilcrprclaliii'  iiicrcmcn- 
liiin,  siMi  accrcsccii-N,  sivf  aiimiitMihiiii. 
(liKMnadinotliiin  Judas,  conicssio  s(M1  laiis. 
Si(Mil  ccfio  Jactil)  iiuM'|)il  bciiciliflioncin 
Jiithc  (lic(M)tlo,  Jiiila,  tc  laiitlaliiini  Iralrcs 
tiii ;  allndcns  inlcrprclalioni  noininis  cjiis. 
cl  (inasi  dic(Mis,  llilc  Not-aliis  cs  Jiidas  : 
sic  ipuKiiic  IxMicdiclioiKMii  Josc|)li  inchoal 
sanctus  Jacol),  alludcinU)  inlcr|)rclationi 
noininis  sui,  diciMis  Kilius.  accrcsccns  Jo- 
scpli:  laniiuain  tlical,\  (MC  cl  incrilo  vocalus 
osl  Joscpli,  (iiiia  copiosc  accrcscons  esl.  In 
(]uibus  vcrbis  ipsa  r(>pclitio,  csl  vcrilatis 
conririnalio,alipic  iulculai  adverlcnliip  cx- 
cilalio  :  ideoquc  bis  ail,  accrcscens.  (luo- 
niain  lcmporc  Josc[)h  iii  [iropria  porsoua 
valdo  crcvil  iu  spirilualibus  ac  lcmporali- 
bns  bonis.  Crovil  cliam  polostato  ac  di- 
guitalc,  fama  ol  gloria.  houorc,  prolo  ac 
Eccii.\u\.  magnificentia :  de  quo  Kcclesiasticus  :  Jo- 
seph  uatus  est  honio  princcps  Iratruin.fir- 
mamouUnn  lionlis,  reclor  fratrum,  stabili- 
nioutum  [)opuli.7i7  (/('conis  (u/spccfK :  cva.[ 
cnim  oruatus  pulciiritudino  corporali,  vo- 
nustato  morali,  spirituali  decoro,  imo  et 
supernalurali  mentis  speciositato.  Filid' 
discurrerunt  supcr  murum.  Hoc  fuit  im- 
plotum.  quaudo  Joseph  porgobat  seucurru 
vehebatur  por  lorram  .Egypti.  Tuuc  enim 
(ut  ait  B.  Hieronymus)  tota  lurba  puolla- 
rum  ac  dominarum  seu  malrouarum  .Egy- 
pti,  adventum  ejus  percipiens,  prospeKit 
de  muris,  turribus  ac  fenestris,  ut  pul- 
chritudinem  ac  vcnuslatom  ipsius  conspi- 
ceret.  Circa  quod  ail  Clossa  :  Hinc  conji- 
citur  quanta  fuoiil  pulchritudo  cjus.quum 
ct  femiua^  quarum  cst  propric  pulchritu- 

T.  1. 


.V  dt),  ciiin  sic  admirata'  sinl  alqiic  intiiila*. 
rndc  alia  lillcra  liabcl  :  riliiis  aiicltis  Ji»- 
sc|)li,  riliiis  aiicliis  ;  siijicr  roiili  iii  lilia^ 
gradii  ct)iii|)i)silii  iiiccdciilcs  siijmm'  miiriiin. 
.SV(/  c.caspcrurcrunt  cum,  ct  jiirijuti 
siiiil:\\ov  osl.qii.imvis  laiii  gialiosus,  s[)c- 
ciosiis,  al(|uc  amabilis  crat  Jt)sc|ili,  lamcn 
fratrc';  cjus  aiiimain  cjiis  natiiralilcr  Iran- 
([iiillam  ct  [liam.  ail  aiiiariludincm  |)or- 
dii.vciunl,  cl  vciba  rixosa  ad  cuin  loculi 
siinl  :  ([uia  (iii  |)aluil)  uoii  [lolucriiut  ci  oen. 
qiiiilt[iiam    [lacificc   loiiiii,  ot    dixcrunl  ad  *"*"•♦-"■ 

H  ciim  :  .\uuu[iii(l  rox  uoslcr  eris  ?  Iuvidc- 
riintrjuc  llli ,co  (\y\Oi\  a  [)alro  maximcaina- 
batur.  cl  [)ro[)lcr  somnia  sua  quic  retulit 
eis,  ut  dicluin  ost  [)l(Miius  :  habcntes  jacu- 
1(1  :  ([uia  sagitlis  invidiic  suic  vulncravc- 
riiiii  in  primis  spirilualilor  sometipsos,  et 
i|)suin  Joscph  iutorficorc  oplavoriint.  ver- 
ba([uo  delractoria,  pungitiva,  mordacia 
protulcruut  adversus  cum,  dicentes  :  Ecce  ibid.  19, 
somnialor  vonit  :  venite,  occidamus  eum.  ""• 
(Juidam  voio  exponunt  ista  de  quibusdam 
viris  .Egyptiis,  quos  dicunt  ad  tempus  iii- 

C  vidisso  i[)siJosopli.  praesertim  in  sua^  pro- 
motionis  improvisa^  et  iuo[)iualff  oxordio, 
spocialitor  fautoros  doinin?p.  qu*  ipsuiii 
Joseph  mondaciter  accusavit  et  incarcerari 
obtinuit.  Sedit  in  forti  arcus  ejus  :  id 
est,  Josoph  armaturam  et  proteciionis  suae 
fiduciam  fixit  in  Omnipotente,  sperans  in 
omui  advoisitate  liberari  ab  eo.qui  ipsum 
iu  cunclis  direxit;  et  dissolata  sunt  vin- 
cula  brachiorum  et  manuum  illius  per 
manus  potentis  Jacob  :  lioc  est.  i[3se  Deus 
altissimus,  qui  est  poteus  couservator  ac 

D  roborator  ipsius  Jacob.  sua  virtuto  divina 
liboravit  ipsum  Josepli  a  vinculis,  quibus 
orat  ad  tcmpus  vinctus  in  carcere.  Nam 

29 


'lK 


ir.0 


K.MAHK.VilU    i.N    CAH.    XI.U    (itCNKHIh.    —    Altl.    (.1 


lli  heij.M, 
iii,  mi.iii. 


/6i(i.xii,2» 
et  teq. 


IV   Reg. 
XVII,  i. 


«lesi-eiiilit  (-11111  (H)  tu  ttivmiit,  v\  iii  viiicu- 
lit  iiou  i|ricli(|uit  illuiii,  iliuici-  atlVriiM  ci 
sri-|)lruiu  li-^lll,  Ul  111  r.\|tuiilli)llt-  ra|)ilu- 
loruiii  Iriifiiiiii  iiDiti  rl  i|uatli'a^'t->iiiiii  ili- 
i-(uiii  i'>l  |)lfuius.  I'i)s>uiili|ut-  |)()i'  viucttla 

t»l'Ucttit)l  Ulll  Ut-  lUUUUUIII  i-ju^  iiilclli^i  coui'- 

ctuliu  et  aii^ustiu  cjus,({uus  Ituliuit,  (|uaiitlu 
a  fi-ali'it)U<i  Miis  fuil  prujt^ctus  iii  vttlcit-iii 
cisttMuaiii.  Pont)  sccuiitluiii  Kviaiii,  llt;- 
hruM  sic  lc^Miiil,  Ittruuiutu  suiil  tiraclliu  liia- 
uuuiii  igus  :  ({uutl  (*.Y|)ouuitl,  iticcutcs  l)i'U- 
cliiu  tgus  1'uisse  oniutu  uiiuillis,  ct  tligilus 
cju<.  uiiuuli^  uuitMs,  (|uauilo  |ii'a)|)usitus 
osl  .Kj;v()tu. 

I udi'  jjdstn/'  i'(ji'i:ssus  i'st,  Idjtis  Jsrtict. 
Iluc  alii{ui  sii-  cxpoiiiiut  :  liulc,  viilclit-cl 
e.\  liibii  cl  Miiiiiiio  Jo>c|)li  ualu->  c«>l  Jcro- 
huuin,  ((ui  riiil  [)t-iinus  re.Y  Isracl,  iil  ost 
decern  ti'it)uuiu,  ul()ule  ()i-uul  rej^iiuiii  Isiucl 
(livitlilui-  cuiitia  i-cgiiuiii  Jiiila  :  (|iii  J(-i'o- 
l)uuui  (licitui-  [)asloi-,  ((uia  re.v  el  jude.Y 
[t()|)iili  hiacl  luil,  cl  laj^is  cjusdciii,  id  est 
rohur  [)lct)is  illiiis,  i[iui;  ci  ul  luiidaiiiciilo 
inuilt-t)ului-,  ct  adjuvahaliir  iii  vi)  t|iiasi  in 
ca()ilc  et  la()idc  aiigulari.  Sed  i>.la  c.\()usi- 
tio  videlur  iiieplu,quiu  Jcrubuam,  ({uainvis 
ad  niodicum  teiu[)us  iit  ()rinci|)iu  re^iii  sui 
fuerit  bunus,statiin  taiuen  ad  idululalriaiii 
la[)sus  est,  el  penc  tutuni  |)0|)uliiiii  siiuin 
rctra.vit  a  cultu  iJci,  ac  idolulaliia'  iiiauci- 
(lavil  -.  cujus  iiit[)ielatem  oinnes  refjes  Israel 
sunt  secuti,  nisi  quod  ulliinus  rcgiim  illo- 
ruiit  Osee,  inde  aliqualiter  declinavit.  Ideo 
non  apparcl,  ({uud  Jacul)  [)alriarclia  com- 
()iilavit  lioc  inlcr  dona  ad  t)ciiodictionom 
Josc[)h  spectantia,  quud  Jeroboam  iialus 
e.\  i[)so,  ad  regnum  promotus  esl -.  iicc  lan- 
tiim  transgressorem  a[)[)ellavit  pastorem 
ac  lapidem  Israel,  ut  videtur.  Dicilur  au- 
tem  in  Scliolastica  historia,  quod  Jerobo- 
am  rorliler  re.vit  decem  tribus  :  quod  non 
videtur  posse  salvari.  quoniam  pcssime 
re.\it  eas. 

Hieronyinus  vero  cautius  istud  c.\ponit, 
per  pastorem  et  lapidem  Israel  intelligens 
tribum  Ephraim.  quee  fortis  fuit  ac  dura 
ut  lapis,  et  aliis  tribubus  im])eravit  :  non 
quod  fota  trit)us  Kphraim,  sed  quidam  e.x 


A  i^u,  (leccm  Iribiibus  iui()ei-aruiil.  Ouitluiii 
aiitcm  (HT  (lasloiciii  t-l  la[iid(-tii  lM'at;l,  iii- 
lclli};iiiit  i|)Mim  J()->c[)li.  .Naiii  iiiiiii(-dial(; 
|ii'a*iiii^Miui  (;st,l'ci'  iiiaiiiis  (lolcnlis  Jacob, 
iil  sit  sciisiis  :  UuUi,  id  (^st  (;.\  i()8o  Jacob, 
cf,M(;ssus  (fst  ()ustoi-,  la[)is  Isracl,  s(Mlic(;t 
Ji)S(;|)ti,  (|ui  ()astor  (;t  lu()is  fiiit  lolius  su- 
t^oti-^  Isrutdilii-a'  iii  .Kj^ypto.  I*iii'l(!r(!a  i-(!or 
i>tiid  coiivcniciilius  ()osse  e.V[)oiii  di;  Josiic 
l'^[)lii'ala'o,  ({tii  ()Osl  .MoystMi  [)i'a'fuit  loti 
iMacliticu  [)u[)ulu,  (M'at({U(!  (laslur  juslissi- 
iiius  cl  ta{)is  imiiiobili-^  a'i{uilalis,  nuii  n;- 

H  c(!il(;iis  a!)  oiiinibiis  ({ua;  ()(;r  .Moyseii  Dcus 
|)ia'C(;()il.  At  V(m-u  llal)l)i  Paiiliis  liic  satis 
(-altiulict;  lu((iiiliii-,  dicciis  i(iiu(l  Jaiot)  ()ra;- 
vidil  iii  s[)irilii,  ([iialiti-i'  filii  Josc|)li  cx 
li|)lii'aiiii  craiil  f^iavissimc  pci'  idololaliiam 
i'iiituri,nec  iiii({iiam  Deo  roconciliandi  nisi 
()ei-  (jhrislum:  idcircu  [)osl  pi-a;tiat)ita  [^iu- 
|)li(-liivil  dt!  (^ltristo,  dicens  :  liitle,  scilicel 
cx  Jacub  seu  ex  (lulente  i{)sius  Jacut),  iit- 
[)olc  ex  Palrt!  oinni[)')l(!itle,  ejfiessus  csl 
[)iislor,  la()is  Israt;!,  itl  (;sl  (.llirislus,  ([iii 
ait  :  Kgo  suiit   [lastur  bonus.  Kt    rursus  : 

G  Kxivi  a  Patre,  el  v(-tii  iii  mundiini.  De  ({uo 
Pater  ail  iii  l'>.ectiiele  :  Salvabo  grcgem 
nieitm,  (;t  suscitabo  su()(;i-  (;uin  [tastorem 
iiiiiim  (|ui  [)ascat  eiim,  David  s(!rvuiii  iiieuin, 
id  (-sl  .Mcssiam,  ul  omiics  cx[)oininl.  l-^t  Za- 
charias  :  Fram(;a  suscilarc  su[)cr  pastorem. 
Kt  post  pauca  :  Percute  pastorem,  el  di- 
spergentur  oves  grcgis.  Qui  paslor  est 
la[)is  angularis,  in  quo  Juda?i  ac  gentiles 
electi,  suiit  [x-r  fidcin  collecli.  De  quo  pcr 
Isaiam  Deiis  Palcr  teslaliir  :  Kcce  ego  mil- 
tam   in   fuiidamcnlis  Sioii   la])id(!m,  lapi- 

1)  (lciii  aiigiilarem,  [^robatum,  preliosum.  l-^t 
in  Psalmo  :  Lapidem  quem  reprobaverunt  fs.  cwu, 
a^dificantes,  liic  factus  est  in  caput  an-  "' 
giili.  Dicit({iic  Uabbi  Paiilus,  quod  etiam 
|{al)bi  Moyscs  (ierundensis  affirmat,  ()er 
ia[)idem  Isracl,  de(|uo  Jacob  liic  loquitur, 
inlclligcnduiii  csse  lapidcm  illum,  de  quo 
in  Psalmo  canlatur  :  Lapidcm  quem  repro- 
baverunt  a;dificantes. 

Dcinde  Jacob  dirigit  sermonem  ad  filium 
suum  Joseph  :  Deus  patris  tui,  videlicet 
Deus  meus,  crit  adjntor  tuus,  sicut   fuit 


Jiiunn,  X, 
1  1  ;  XVI,  2«. 

ICzech. 
xxxiv,    ii, 
i:t. 


Xacli.  xiii, 
7. 


]s.  XXVIIl, 


1(). 


KNAUhVllii    IN    iM'      \ll\    liKNKHIH.    —    AIU      M 


'i.M 


liii('iis(|ii(*,  a(|jiival>ili|iir  ii-  ('iiiiira  aciciii 
iin  isihiliiiiii  liiisliiiin,  iic  ii  iiiiililia  viiica 
lis.  scil  iii  Inuiis  riiialil(>i'  pciscNcri^s,  cl- 
rii'a»'ilci(|iic  |iioli('ias  ;  c/  Oniiiijiotfns  lu'- 
nii/ii'i'f  fi/ii  /H'th'i/ii'fiiiiiifnts  i'11'li  t/i:sn/n'r, 
lioc  csl,  ilaiiilo  lil)i  spii  iliiiilia  iic  lciiipiualia 
lioiia  :  s|)iiitii:ilia.  iiii;c  a  Kc^c  cicloiiiiii 
|>ia>slaiilm',  cl  pcr  ci\cs  ((rlcslcs,  vidcli- 
ccl  aii^clos  saiiclos,  ailipisciiiiliir  ;  lciiipo 
ralia  (pioipic.  (pia<  c\  iiiriiiciilia  c(clcsliiiiii 
corpormii  proilnciiiilui'  ;  /iciifilii-tiiiiii/nis 
nhi/ssi  jiiccnfis  ilcorsniii ,  id  c>l  iloiiis  coii- 
^i'iia>  ii'i-i^Mlioiii>.  rcciiinlalioiiisipic  lci'i';c 
(>\  iiipiis  cl  luihihus  (piic  c\  iiiiiii  IVcipicii- 
liiis  ^'iicraiiliii'  |)cr  cliilioiiciii  vapoiiiiii  ; 
hciicdifliinilliiis  iilhTiiiii  t'l  riilrii',  id  osl 
j,'ciicralioiic  ac  ctliicalionc  soholis  copio- 
saMpiiC  c\  liio  sciniiic  oiicliir,  cl  pccoiiiin 
(piil)iis  (iii  poslcri  abiiiKlahiiiil.  Hciicdiclio 
clcniin  vnlva\  csl  rcciiiidalio  ac  [Jiolificii- 
lio  in  C()njiitralis  ;  b(^ncdiclio  aulcin  iibc- 
riiiii.  csl  airiiicntia  laclis  ad  nnliiciidiiin 
prolcin  jam  natam.  Indc  iW  (pioiiimdam 
Os.riv.u.  nialodiclionc  ail  Oscc  pioplicta  :  Dii  cis. 
Dominc.  Qnld  dabis  cis  '.  Vnlvam  sinc  li- 
bcris,  cl  ubcia  aronlia. 

Bciicdiclioiws  patris  ti(i,confiirt(iUv  sunl 
iK^ncdictionihif^  patrinn  cjns.  Quidam  ma- 
gnam  raciunl  diiricullalom  circa  vorbi  is- 
tiusexpositionoin.quod  lamon  non  vidolur 
uecesse.  Polest  enim  hoc  vorbum  plane  ox- 
poni  hoc  modo  :  Bonodicliones  palris  lui, 
lioc  est.bonodiclionosquas  ogo  pator  tuus. 
0  Josoph.  conluli  sou  improcalus  snm  lihi 
ac  rratribus  tuis.  conlortata^  sunt  bonodi- 
clionihus  patruin  ojns.  id  ost.a'actoritatoin 
et  efficaciam  quamdam  sortiuntur  ac  ha- 
bent  ex  benodictionibus  Abrahi»  et  Isaac, 
id  est  ex  benedictione  quain  ego  accepi  ab 
Isaac  patro  moo.  atquo  ox  bonodictiono 
quam  Isaac  ab  Abraham  sumpsit  :  quia  (ut 
ait  Scriptura)  boncdictiones  palrum  radi- 
cantur  in  filiis.  ideo  ego  in  quem  trans- 
fusae  snnt  henedictiones  Abraha?  ot  Isaac, 
idoneus  suin  benedicere  filiis  ineis.  Donec 
vcnirct  desidcrium  coUium  a'tcrnori(m,  id 
est.quousque  implerotur  dosiderium  filio- 
rum  mcorum  Patriarcharum,  a  me  deside- 


.\  ranliiini  liciM*dici.  niiasi  dical  :  l  Mpic  ih 
liiiiic  lioiani  ipia  vobis  |iciicdi\i,  fiii  ad  lioc 
clficiiv  cl  coiidi;;iiiis.  hciiiipic  iii  Scriphi- 
ris  ad  lillcram,  pcr  nionlcs  ln-ipiciitcr  iii- 
tclli^iinlnr  sinnii  m-  piicliili.  scii  fidclcH 
niajorcs  ;  pcr  collcs  vcio.  iiiiiiorcs,  Hiciil 
ipiiiiii  loipiiiiir  jsaias  :  ln  iiov  issimis  dic-  i>.u.t. 
bnsciil  piicpiiraliis  moiis  Doiniiii  inxcrli- 
vv  nionlinm.  cl  clcxiibilnr  siipcr  collcs. 
Ilinpic  .liiidli  piili  iiin  liii.  sciciis  filios  siios 
dnodciiiii  Piitiiiirchas.  iioiidiiiii  \ctiis<<c  ad 
iillilndincm  pcrfcclioiiis  Piilriiircliarnm  iiiu- 

Hjoriiin.  Abriiliic  cl  Isaac  ac  siii  ipsiiis,  rilc 
iioiniiiiil  cos  collc-..  (pii  cl  ii*tcrni  vocaii- 
liir.  ipiiinliiin  iid  iiiiiniiini  immorlalcm.  cl 
ipiiii  iid  iininoi  liilciii  \iliiiii  coi  pora  siisci- 
liihniiliii .  I  iidc  cl  ('onimiinis  niodiis  lo- 
(piciidi  csl,  |||(>  iidjiivil  scti  libciiu  il  iiitillos  * 

a>lci'nos  homincs.  Patilns  (pnapio  scribcns 
Philcmoni  :  Idco.  iiupiil,  forsitan  <id  lio-  PhiUm.M. 
riiiii  rcccssil  ;i  lc,  til  iclcrnuni  illiitii  rcci- 
pcros.  .Ncc  niirnin,  tpiod  Piilriarcha'  isti 
luinc  dosigncntur  |)or  collcs.  ipii  iinlo  in 
\  isionc  significati  ciiinl   |)cr  slcllas,  praj- 

(]  scrlini  (piuin  .liicob  iii  isto  capitulo  toto 
nuiltum  inota[)horico  sit  locutus. 

Pra^torca  Lyra  ponit  hic  dnas  alias  ho 
rum  cxpositiones  vorborum,  pripmitlons  iii 
priinis,  quod  socnndtim  llobrceos  inoder- 
nos,  ista  est  littera  :  Benedictioncs  patris 
tui.  confortatiB  sunt  benedictionibus  pa- 
truin  ejus,  usquead  terminum  coliium  sae- 
culi.  Doinde  priemittit.  quod  Deus  appa- 
rcns  ipsi  Jacob  in  monte  Moria.  intor  cetora 
promisit  ci  totius  mundi  possessionein  si- 
ve  doininium,  dicens  :  Dilataberis  ad  ori- 

D  entcm  et  occidentem  et  septentrionem  et 
aquilonem.Hanc  autem  proinissionem  non 
fecit  Deus  Abraliae  nec  Isaac,  sed  solum 
promisit  terram  Chanaan  ois.  His  prffinis- 
sis.  inducit  oxpositionem  Hobrtporum  Iiu- 
jusmodi  :  Benodictiones  patris  tui,  scilicet 
mei.  confortatae  sunt  benedictionibus  pa- 
truin  ejus,  id  est,  meliores  sunt,et  ad  plus 
se  extendunt.  quam  benedictiones  patrum 
suorum  Abrahae  et  Isaac  ;  et  subditur  cau- 
sa,  Usque  ad  terminum  collium  saeculi  : 
quasi  dicat,  Quia  extendunt  se  usque  ad 


Illll 


Wi  £.>AhlUIIO    l>    t.AI'.     \LIX    (iKNIiSIS.    —    Alll      <l 

tiiw*  tiM-riJh  huhitabilU.  (!oiis«'queiittn-  iii-  A  iifiit  (iil  saliilctii,  quu;  fuiMul   ntvdutuius 

tluiit  t^.\|>ositi(>iitiui  sfcuiKluiii,  piuMiiitltMis  ipsi  Jacoli.  Ihiii(-('<|is  liulihi  1'uulus  (;.\|)oiiil 

({iio«l  sicul  iiuluiu  pioccilil  (|f  iiii|ici'ffclio  liiiiic  iiu^suiii,  |ii'a'iiiilt(Mis  ({iiod  (liilii  Jucob 

ri  ud  |)tM'lcclius ;  ila  rc\clutioiic>  luctic  |)u  hciicilicclmlui'  a  |)uli'(!  suo,  (licluiii  csl  ci  : 

tribus  vctcris  Tcsluiiiciili  tlc  (lliii^li  iii\>lc-  |)cl  libi  llcii^  (h^  roic  c(i'li,  clc,  pcr  (jiiod 

riis  et  It^licitaltr  lutiira,  elariiis  luclu)  suiil  luil  btMicdiclus  dc  botiu  iiiHiuMiliu  cude- 

patribus  postiMioribus,  t|uaiii   |)rioribus  :  sli.uttpic  dc  boiiu  (lis|)()sitioiu;  lerr(;stri,(;x 

/'.  i.»viii,  uiidt^Duvid  lcstatur,  Sujicr  sciics  iiilcllc.\i.  (|uibus  lerra?  iiusciMilia  iiiulliplicuiilur. Noii 

Idco  Jucob,  (tui  fuit  posttMior  .\biuhuiii  ct  tuiiiiMi  Ittj^itur,  ({iiod  Jucob  fuit  bciKMlictiis 

Isaac,  ctaiiorciii    tiotitiuiii   liabuil  dc  pru;-  (^xprcsst;   u   |)ulrt;   siio   dc    iiiiilliplicutioiK^ 

dielis  (|uuiii  ip>i  :  quoiiiuin  >ibi  rcvcluluiii  piopa^utiotiis  hoiiiiiiiitii.  Jacob  ci^mi  iii  hoc 

ost  iiiy>tci'iuiii  (ihrisli  fuluruiii,  ipiuiiluin  loco  iiiu^ms  bciicdi.vil   filiuiii  suuiii  J()sc|)h, 
ud  tjus  geueratioiiein  ct   pussioiictii,  pc-r  H  (piuiii  ijist;  Jucob  fiiil   bciicdictus  ub  Isuae 

(|uuiii  jaiiua  eudestis  upcrta  est.  Et  seeuii-  palrc  suo,  qiiatiluin  ;id  pruidieta  :  (!l  hoe 

diiiii  hoe  expoiiitur  lilteru  sic  :   BtMiedi-  esl  (|uod  dicil,   lltMicdietioiies  palris  tui, 

ctioiies  patris  liii,  pula  ipsius  Jaeob,  coii-  (piibits  scilicel  U;  bciicdico.couforlalai  siinl 

fortulii'  suiit  supcr  bciiedielioncs  palruiii  bcucdiclioiiibiis   paliuiii   iiK;oruiii,  (juibiis 

suorutti,    ct    clariorcs    rinelutioncs    fuclu'  iiic   bencdixciiitit.  Scquiliir  iii   lillera  se- 

sunt  ci  de  inyslerio(Jirisli  et  felicitale  fii-  cunduin   Hebruicain   verilatein,  Usque  ad 

tura  ;  donee  veniret  dcsideriiiiii  colliuin  dcsidcriuin  eolliuin  a?ternoruiii  seueolliiiin 

leteriioruin  :  quasi  dieut,  Ad  hoc  devenit  su^culi  :  in  quo  desiderio  iiitclligitur  (]hri- 

revelatio  mihi  fucta,  quod  decluruvil  iiiihi  slus,  a  ciinclis  gentibus  desideratus.  El  esl   Aijij.uj 

a()ci'tioncin    janiue  cielcslis   ficiidaiii   |)('r  scnsus.(|uod  bencdictioties  lcinporalcs  (jui- 

Christutn,   ud  quod  otnne  desideriuin  tcii-  bus  Jucob  ipstiin  Jos('|)li  beiicdixil,  forlio- 
dcie  debct.                                                         C  rcs  seu  uinpliores  suiit,quain  benedieliones 

Sed  contru  hu)e  seribil   lUibbi  l*aulus,  patriiin  i|)sius  Jacob,  videlicet  Abrahaj  cA 

dicens  ainbas  lias  expositiones  insuffiei-  Isaac.  lla3C  Kabbi  Paulus. 

entes,  quoniain   falsuin  seu   inconvetiiens  FriBterea  quainvis  prolixum  ac  laborio- 

priBsupponunt.   l*riina    nuinqiic   exposilio  suin  eonsistat,  iiiler  o[)inioti(!s  el  exposilio- 

pi'ie>up[)onit.  ([uod  iJcus  [)rotnisit  i[)si  Ja-  ncs  istas  discernere,  atquc  quid  veii,  quid 

ei)b  lcrminos  latiorcs  seu  terram  majorcin,  itcm  falsi  iii  cis  contiiicatur,  monslrare  ; 

qiiain  Abiaha}  aut  Isaac,scilicet  lotius  inun-  lainen  (|uia  materia  pulchra  est,  theologi- 

(li  doininium:quod  Rabbi  Paulus  asserit  es-  ca  alque  fccunda,  intendo  aliquid  brcvitcr 

se  falsum.  Ideo  auctoritatem  pra^allegalain  langere  :  el  quanlum  eapere  queo,  ambo- 

exponit  non  de  lolius  terrae  habitabilis,  rum  dicla  in  quibusdam  a  veritate  rece- 

sed  de  terriB  promissionis  oriente.  oeciden-  dunt.Ilaquequod  [)riina  opinio  dicit,Deum 
le, aquiloneatquc  mcridic.Secunda  demum  D  [)i'omisisse  ipsi  Jacob  lotius  lerric  habita- 

exposilio,  secundum  Paulum   istum,  piaj-  bilis  possessionem  alque  dominjum,  slare 

supponit  hoc  falsuin,  quod  scilicet  Jacob  potest ;  imo  et  verum  est,  juxta  sensum 

habuit   clariorem    notitiam   de    mysteriis  quem  in  expositione  capituli  vicesimi  octa-  r;e,i..xxvn 

Christi  et  futura  beatiludine  quam  Abra-  vi  introduxi :  non  quod  ipsc  Jacob  in  sua  '*• 

ham  :  quod  est  inconveniens  valdc,  lum  persona  promissionis  illius  sil  conseculus 

quia  Abraham  dicitur  Pater  fidei,  in  cujiis  effectum.  qui[)pe  qui  nec  terram  Ghanaan 

Lhc.ku,u.  sinum  justi  porlabunlur  ab  angelis  ;  tum  in  propria  pcrsona  unquam  possedil ;  sed 

Gen.xMii.  quia  Dominus  dixit  supra,  Num  celare  po-  quia  Apostoli  ex  ejus  seinine  nati,  totum 

^""            tero  Abraham  quse  gesturus  sum  ?  Eadem  orbem  terrse  subjecerunt  legi  ac  fidei  Chri- 

ac  fortiori  ralione  inconveniens  videtur,  sli,  et  spirituali  semine  seu  populis  a  se 

quod  Deus  celaret  Abraham  ea  quee  perti-  conversis  nmndum  impleverunt,  juxta  il- 


I.WIlllAllti    l\    t.Al'.    \I.IX    I1KM".HIS. 


Alll,    II 


'•:;:» 


IH.    WMI,  !• 


17;  m.M,  ♦ 


/'llM.MI.I  I 


/lCH.WVIII 

14;  \iii.n 

l.'i. 


Iiiil   IsiiiiP  :  l''li)i'i'liii   ii   ^fi  iiiiii.ilni   Im'iii'I, 

rl  itll|il('|illlil  r;irii'iii  ittltis  SCIIlilK*.  Iii^^i 
(|nt)(|iit'  .\|)t)Nli)li  coiisliliili  siiiil  |ii  iii(-i|i<'s 
oiiiniiiiii  |)t)|)iilt)niiii,  iiivlii  t|iitii|  INiiliiiistii 
|)i'ii'tli\il  :  (ioiisliliics  cos  |)i  iiii'i|it's  Mi|ii'r 
oiiiiifiii  lciiiiiii.  |'!l  inii\iiiii'  isliiil  iiii|ilt' 
liiiii  viilfiiMi^  iii  i|)so  hoiiiiiit)  s;il\  jiloic  i'\ 
.liicol)  iiiilo.  t|iii  tliKliiiii  loliiis  iiiiiinli  oliti 
iiiiil  iiioiiiircliitiiii.  ciii  oiniics  popiili,  lii 
Ims  cl  liii<iii.'c  tlcsci'\  iciiinl.  V.\  si  l(iilil)i 
l*iinliis  contiiitliccrc  voliiil  vcrhis  istis.  cr 
nivil.  (jiiotl  iintcin  iili:i  opiiiio  tlicil.  pro- 
inissioiiciii  istiiin  n<iii  rnclinii  Miiiiliii'  pa- 
triai'cliii>,  crronciini  cs|  :  (piciiiiitlniotlniii 
(Miiiii  capilnlt)  viccsiino  ocliivo  (lcsn|)ci' 
piomissnin  cst  i|)si  .lacol),  Dilalahciis  atl 
oritMitcin  ct  occitlcnhMn  cl  sc[)lcnliioiicin 
(>t  in(M'i(li(Mii ;  ilii  Doininns  ail  ad  .Vlniiliaiii. 
I.c\a  ocnlos  liios  iii  (lirccliiiii,  ct  vidc  a 
loco  iii  (|ni)  iiimc  cs,  ad  lupiiloiuMii  ct  iiic- 
riditMii,  iid  ot'iciit(Mii  ct  occi(l(Mit(Mn  :  oni- 
lUMii  t(M'iaiii  (piaiii  conspicis,  lihi  daho  cl 
S(Miiiiii  Ino  iis(pi(>  iii  sciiipilcrnum.  (Inod 
juxta  pra'lial)iliini  iiilcllccluiu,  iioii  miiiiis 
V(M'iricatnr  dc  Ahraham,  cpiam  dc  Jacob  : 
iiiio  (puiiii  .Vhraham  sil  pater  modialus  simi 
avns  ipsius  Jacob,  lola  posleritas  Jacob 
cliam  c\  Abraliam  prodiit  ;  imo  semen 
Abraluc  mnllo  loniiius,  latiiisqne  dilaia- 
Inm  csl  super  t(>iram,  (piam  s(mii(M1  .lacoh  : 
(liiia  ex  Aliraham  nati  sunl  lsmaclita\  Ma- 
(liaiiila\  AmalecitiT.et  aliaMaria?  geiiles,ut 
patuit  supra. 

Insuper,  quod  Lyra  expositioni  sua"  pra?- 
misil.quod  revelalioncs  lacla^  palribusv(>- 
tcris  'rcslaiuenti  de  mvsteriis  Christi  et 
rutiira  beatilndine,  clarius  l'acla>  sunt  po- 
slerioribus  patrihus  quain  prioribus,sfare 
nou  potest,  si  hoc  absolute  de  oninihus  il- 
lis  intelligatur.  Non  enim  credendum  est, 
quod  Sophonias.  Agga^us.  Habacuc.et  con- 
tem[)oranei  eis,  1'uerunt  iiiagis  illuminali 
de  mysleriis  Christi  et  lclicitate  futui*a, 
quani  iMoyses,  David,  Isaias,  Elias  et  Eli- 
seus  ;  iino  secundum  Augustinum  et  Tho- 
inain,  Moyses  in  hac  vila  vidit  Deum  |icr 
speciem,  sicul  el  Paulus  in  raptu.Sicquo- 
que  non   est   putandum,  (juod  Isaac   tuil 


A  iiiii;^i^  illiiiiiiM.itiis,  iiiil  clarioroM  rf*V(*lati(>« 
iics  sorliliis  sil  dc  (!lii  islo  i-t  bcatiliuliiic 
clccloriiiii  ([1111111  .Miriihiiiii ;  iiiio  scciiiidiini 
illiitl  diclniii  sci|iicrcliir.  i[iiod  Jostqili  cl 
liiilrcs  cjiis   rnisscnl  dc  liililnis  cliiiiii-^  il 

lllsllilti,    ([IIIIIII    JllColl    [llllcl'    COIIIIII. 

Sed  Iiis  obiici  [Milcsl.  ([Mtnl  iiil  S.  (irc^o- 

rins    :    Sccnndiim    iiici  iiiiiiita   liiiqioi  iiiii, 

crcvil  sciiMilia  Palriiin  saiicloriiiii.  Doiiiiniis 

([iio([iic   di\il    iid   MoysiMi  :   .Noiikmi    incimi  /ixoi/. *i,3, 

.\tloiiai  iioii  indicavi  cis,  scilicct  [irioribiis 

Sanclis.  Priclcrca  Tliomas  ail    iii   sccniida 

|{  s('ciin(la'.(|ii;cslionc  I  :  l''i(lcs  secniidiim  siic- 

ccssioiicm   l('iii[)oris  cic^it.  iion  ([iianlnm 

ad  siiaiii  siibstaiitiiiiii.scd  ([iiantnm  ad  siiaiii 

c\|)li('alioii('iii.  .Niiiii  ([iio  [latrcs  velcris  Tc- 

stiiiiiciili  rnciiinl  ii(l\('ntiii  (Ihristi   |iro[iiii- 

...  * 

([iiiorcs,  co  iiiagis  ('\[)licitc  agiio\  ('riiiit  iir- 

ticiilos  fidei. 

Ad   ista   diccndiim,   ([iiod   loqiiendo   in 

gcncriili,   niiliiralc  esl    homiiii   scciindnm 

ordinem  causa>  malcrialisab  ini[i(M'fcclioiic 

ad  [)(M'lccliorii  asc(Mi(lcre.  Scd  ([iiia  0|)('ralio 

giiilia^  non  coarctatur  h^gibus  liiuilihiis^nK; 

(]  nalui\T,  Deus  ex  beneplacito  suo,  seciin- 
diini  ordinem  sapientia*  sua>,  frequenler 
rcvclavit  prioribus  Sanctis  plura  et  alliora 
de  Christo  et  sahite  per  enm  pra?standa, 
etiam  clariori  sublimioriqiie  modo,  quani 
posteriorilins,  el  pra'sertim  illis  quos  vo- 
luil  aliorum  esse  doctores,  videlicel  Moysi, 
David.  Isaia»,  etc.  Xam  et  ipsi  David  reve- 
lavit  multa  secreta  de  Chrislo  et  felicitate 
fflerua  per  anagogicas  visiones,  qua-  aliis 
revelavit  per  visiones  imaginarias.  Nihilo 
miuus  quibusdam   posterioribus  Patribus 

D  ac  Prophelis  dedit  revelationes  plures  ac 
clariores  de  Christo  et  ejus  mysteriis  ac 
vera  salute,  quam  quibusdam  prioribus 
Pro|)helis  ac  Patribus.  In  tali  enim  pra^co- 
gnitione  videntur  Jeremias,  Daniel  afque 
Ezechiel  pra>fulsisse  quibusdani  duodecim 
Prophetarum,  qui  fempore  Isaia^  aut  circi- 
ter,  vel  etiam  ante  fuerunt.  Hoc  tamen 
generaliter  verum  est,  quod  juxfa  tempo- 
runi  incremenfa,crevif  sanctorum  Pafrum 
scientia,  quantum  ad  lioc,  quod  postcrio- 
ribus  Prophetis  communifer  revelata  suuf 


i^^ 


rNAIUtUIO    IN    CAf.    \\.l\    l^KM^^SIH. 


AKI.    (1 


uliqua,  i{iiu-  |ii  iiiiihu»  irvfliita  iioii  «Maiil, 
hulliMii  Idiii  ili-l«'i  iiiiiiatf.  K\  liiu-  taiiii-ii  iioii 
Hf([iiitiii',  i|iioil  uhM)l(lli-  liH|iiritilii  iiiajoi' 
fiiit  illuiiiiiiulio  luliiiiii  i|iiuiii  |irioi  uiii.  Iili-o 
iiuiiil  I.MU  r\  |ii'a-liiiliirlo  suo  vrilto  coiii- 
iiiuiii  (-oiifliiilil,  lili-o  Jufol)  i|ui  luit  |)o 
Mtfiior  i|i<>()  Aliiuliaiii  tU  Isaaf ,  flaiiorfin 
iiotitiuiii  liuliiiii  ilf  (^hiisli  iiiysl(M'iis  (^t  li- 
lifitali;  tiituia,  i|iiuiii  i|i>i.  iioii  M'(|uilur, 
iifc  (vstffrtiiiii  :  i|iiia  siiiiili  talioiif  sfi|iif- 
rftui',  (|iioil  l>iauf  liuhuissfl  flurioifiii  imlf 
fo^Miitiotifiii,  i|ttaiu  Atiiuliuiii  ;  iiiio  i|iiiiiii 
Aliiultutii  riifiit  (|uasi  priitius  |ialfi'  «* I  ilo- 
ftoi'  [lopiili  liilflis,  viilfliii'  valilf  p!'au'i- 
piiaiii  lialiuissf  nnclatioitfin  ilf  |>i'a'iiiilii- 
ctis.  .Niltilo  itiiiius  ffituitt  i-^l,  i|iioil  iiiulla 
t-fVflala  siiitt  i|)si  Jafoh,  (pia<  itoit  fraiit 
luiii  fX[»lifili'  fl  ilisliiiflf  suitclo  .Miiuhii' 
n-M-lulu.  Ouuiuvis  fiiiiii  lufiat  Ahialiu'  ic- 
vflatuiii,  (|iio(l  Dfi  Filius  fx  siio  s(?iiiiii(! 
iiascfifliir,  iioit  laittfii  (|II0(1  cx  liihu  Jii- 
ddi  hof  rifift. 

Dfiiiilf^  (|iiO(l  Lyra  ail,  ideo  i[)sunt  Jacoh 

hahuissf  fluiioiciu  (\^'  (Ihiisli  tiiyslciiis  cl 

rflicilalf  iiotiliaiii,(|uaiii  .Vhialiaitt  fl  Isaac: 

(juotiiaiti  i[)si  Jucoh  ifvfluluiit  csl  ruluiiiiii 

Chiisli  invstfriuii),  quautuin  ad  cjus  gone- 

rationein  et  [)assionein,  per  qiiain  aperta 

est  jaiiua  lej^tii  ca'lestis,quasi  ista  non  tii- 

frinl  fliant  Ahrahtc  rcvidala  :  non  videlur 

idonff  sapienterqiie  diclum.  Xain  incarna- 

lio  Kilii  Dei   e.x  suo  seniine,  luil  Ahraluc 

priino  et  evidenter  revelata.secunduni  orn- 

n(»s  (loctores  catholicos.    In    incarnalionc 

aulein  Filii  Dei,  intelligilur  generalio  ejiis 

huinana.   Siinililer    revelala    1'uil   Abrahic 

causa  incarnationis  Filii   Dei,  scilicet  re- 

deinptio  gencris   huinaui    per    Christiiin. 

r,en.  xMi,  quuin  diclum  est  ei  a  l)oinino:lk'iiedicenlur 

'*■  in  seminc  tuo  omnesgentes  terrge.  Revela- 

tum  quoque  iuit  Abraha',  quod  redemplio 

ista  compleretur  per  Chrisli  passionem  el 

immolalionein  :  quod  S.  Thomas  in  secun- 

da  sccuadjc,  qufpslione  ^,  bene  declarat, 

determinaudo.  qualiter  lides  myslerii  Chri- 

sti  fuit  semper  necessaria  ad  salutem,  in- 

ter  cetera  dicens  :  Post  peccatuin,  scilicet 

originale.  fuit  mysterium  Christi  explicite 


A  f  riMlituiii,  itoii  soluiii  (|iioa«l  iii«'arttalioit«mi, 
sed  f liaiti  (jiiaiiliiiii  ad  |ius^ioiiciii  i-l  ifsiir- 
1'fftioiifiti,  |ifi'  i|iias  a  iit«)rli^  i'«'diiitiittur. 
Alilfi-  l*ati«^s  ttoii  [iia'figiiiass«'itt  Christi 
[la^sioiifiti  laiti  uiilc  li'^M'iii,  i|uaiii  siil)  Ifgi; 
[icr  sacrificia  (|iui'iluiti  :i|uoiuiti  saiM-ififio- 
riiiii  ralioiKMii  ft  si^iiificalioiifiii  iiiujor«;s 
fo^tioM'!  iiiil  i'X[ilifilf,  itiiiiores  iiiqiliciti^ 
llai-  Thoiiius.  Oiiiiiii  fi-go  Ahiahaiii  fiieril 
uiiiis  illoiiiiii  itiajoi-uiit,  ('ognovit  fX[)lieile 
fiiliiiaiii  Cliiisli  |)assion('itt  et  rc ■iiii-reclio- 
iifiii,   ('(i'li'slis(|U('    regiii    a|)ei'lioit('iii    [ler 

H  Christi  morlfin.  .Nec  ignoiavil  (|(ue  (!ssel, 
ft  in  ([uo  fOiisisl(M-fl  vera  hciililiido,  (|uait- 
do  Doiiiitiiis  dixil  ad  ciiiii  :  Fgo  |)roteclor /;«,i.  xv,  i. 
luus,  ft  iiKMees  liia  iiiagiia  iiiinis.  Alioqiii 
noit  rccli'  caiilai-el  l'!f(-lfsia  iii  officio  .Mis- 
su'  |)i-i)  dffiinclis  :  .Micliacl  archaiigclus  r(!- 
[)i'a'Sfiilel  cas  (sciliccl  aniinas  fidcliiitti  de- 
fiincloiiiittj  iit  luceiii  sanclaiii,  (|uam  oliiii 
.\hi'aha'  pi-omisisli  (!t  semiiii  ejiis. 

-Nuiic  verba  Hahhi  I'auli  siint  lireviter 
disculieiida.  Ila(|ue  ([iiod  ail,  .Non  legitur, 
(|iiod  Jacoh  fiiit  cx|)i'('sse  biMiediclits  a  pa- 

{]  li'c  siio  (U'  mulli(>licalioiie  [)i-()[)agati()iiis 
hoininuiit  el  aitiinaliiiin,  noii  esl  (dficaci- 
Ifi-  dictuni  :  ([iiia  siqira  higilitr,  Vocavil  //„>/. ^xm,,, 
Isaac  Jacoh,  (!l  henedixil.  Deinde  post  [)au-  ''*•*' 
ca,  forina  benedietioiiis  ibi  suhjungitur  : 
Deus  omni[)ot(Mis  henedicat  tihi,el  eresce- 
re  lc  facial  alqiie  iiiulli[)licet,  ul  sis  in 
lurbas  po[>uloi'uiii.  Dicendo  aulem,  Henedi- 
cal  tibi,iinprecabatur  ei  abundantiam  spi- 
ritualiuin  tem[)oraliumqiie  bonorum.Unde 
cl  ibi  adjicilur,  Ut  possideas  terram  pere- 
giiiialionis  lua? :  in  cujus  terra;  [jossessione 

D  iucluditur  evidcnter  possessio  frugum  ac 
[lecoium.  Insiipci',  ([uando  Isaac  anle  htec 
bciicdixil  i[)siim  Jacob  benc^dictione  pri- 
mogenitur»,  inter  cetera  ait :  Serviant  tibi  /«iW.xxmi, 
po|)uli,  et  adorent  te  tribus.  Eslo  dominus  "''■ 
fralrum  tuorum.  ct  incurv(Milur  ante  te 
filii  inaliis  tua'.  0'i'tuinque  csl,  quod  ista 
non  iniclliguutur  dicla  de  persona  ipsius 
Jacob.ncc  iu  co  complela  sunt,sed  dc  poste- 
ris  ejus  prffinunliabantur,  et  regia  dignitas 
posterorum  ipsius  per  ea  significabatur, 
imo  et  excellentia  Ghristi,  ul  ibi  exposi- 


.wim.viiit  i>  I.AI*.  .\i.i.\  i.r.M  siH. 


Mll       I  1 


m 


t. 


.Vmiii.  \\i 
I... 
i's.  i;\iii,(i 


1 11 III  rsl  :  sii-i|iii<  JiiiMtlt  prr  MM  Itii  illii  iiiil  )-\ 
|>l'rss(«  iM-iiiilirhis  II  |iiill'i>  Miii  ili'  iiiiilli|ili 
(■iilioiic  siiir  |i()sl('i'ilatis  cl  ii|miiii  ('jiisilcin. 
Ilinc  (|ni)i|iii*  slarc  noii  |i(tli>sl,  (|ni)i|  Knlilii 
1'aiiliis  cx  |)ia'liiiliilis  snis  \cil)is  conclii- 
sil,  (licciido  i|ii())l  Jacoli  tiia^'is  hciKMlixil  11- 
linni  siniiii  Josc|)li,(|iiaiii  i|isciii(*l  Jacoh  1(111 
licncdiclns  al)  Isaac  |)ali'c  sno.  pia-sciliiii 
i|noniaiii  Isaac  hciicilicciido  sno  lilio  Ja- 
col),  pra'di\it  (lliristniii  c\  cjiis  sciiiiiic  na- 
sciliiinni.  I''.l  rnisiis  (li\il  ad  ciiiii  :  Dcl  tilii 
Dcns  liciicdiclioiics  .Vhialiaiii.  I*cr  (pi:c  oni 
nia  iniprc(*al>alni'  ci  l)ona  inajoia,  ipiaiii 
ips(>  Jacol)  iniprccaliis  (*sl  Jos(*pli  lilio  sno. 
PoslriMiio  ciica  illiid  ipiod  diclnin  csl, 
DoiUH'  vcnircl  dcsidcrinin  colliiim  a'lcnio- 
rniii.  in  Scholaslica  hisloiia  sci  ihilni' :  l''or- 
l(*  ho(*  polcst  ila  inlcliii;i.  I.ciiilni'  in  lihni 
.NniiuMornin.  Inclinali  snnl  vcl  i^cslicriinl 
scopuli  .\riuui  :  ct  in  1'salmo.  Moiil(*s  (*\- 
snltaslis  sicnt  aiiiMes,  ol  collos  siciil  ai,Mii 
ovium  ;  hic  V(M'o  dicitui',  D(*sidci'iuiii  col- 
linm  a>t(*rnorum.  I']t  Iuih*  tria  ad  idciu  sp(^- 
claut.  Diciiuus  (M'jio  jnxla.Viuou  rnissc  col- 
lcs  saxoos  al(]uo  asporriiuos,(|ui  idco  dicti 
suul  aMcrui.cl  hahohaut  (inatuor  C(*i'ata.  id 
ost  coruua.  uudo  lolragoui  dicli  siml,  id 
osl  (]ualuor  aujjuloruiu  :  (piorniu  ali(]iia 
pars  iiicliuala  (*sl  coram  popiilo  Isracl.  ul 
])ci'trausii'cl  lacilius,  sic(]n(*  ai)|)lansit  ad- 
voutui  Israolis;  et  rorle  dimidia  liihus  .Ma- 
uassa?circamonles  illos  hahuil  sorleni.Esl 
ila(]uo  sonsus  :  Sic  benodicetur  Josoph.do- 
noc  por  colles  oxsultautos  iutrot  lorraui 
]iroiuissiouis.  ot  ultra  :  (]uia  Douoc.  ost 
(lictio  iuclusiva.  Vol  forto  prophotavil  do 
moutc  K|)hi'aim  et  mouto  Samariso.in  qui- 
bus  roguavit  Isracl.  vcl  do  luoutihus  Por- 
sarum  ac  .Modoruiu.  iutor  quos  oxsulant 
adhuc  tribns  Kphraim  ot  .Mauassa^.  et  lap- 
tata  est  teiia  do  oxsilio  liostium  :  et  tuuc 
Donec,  o.xclusivum  est.  Tuuc  ouim  lermi- 
nata  est  gloria  Israel.  Ex  Hohrieo  aufom 
hahetur  hic  sensus,  Donec  jungautur  col- 
lcs  setorni  coelo  :  hoc  ost.  beuediclus  sit 
J()sej)h  uhique.oo  more  loquondi.quo  dici 
solet,  Slct  lioc  doucc  coelum  ct  tcrra  iin  i- 
cem  copulcntui'.  Ikcc  ihi. 


fliilipp. 

III.  •'). 


A  Scqnilnr  :  l-intit  in  iuinh'  Jim'i)li ,  i<l 
csl,  piiidalii'  hciicdiclioiics,  ipiihiis  iiiipri»' 
ciilns  siim  hoiia  ipsi  Joscpli,  iiiiplciiiiliir 
ili  ipso  iic  poslcris  ojlls,  il  in  iriniir  .\a- 
ctinri,  infrr  /hitrrs  snns,  \UH'  csl.  boU('- 
diclioiics  isla>  dcscciidaiil  in  Joscpli .  iii 
poilcl  lia'c  hoiia  iii  sc,  sicnl  poilalni  rrM 
siipci'  ccixicciii  :  qiii  Joscpli  csl  iia/unrilH, 
id  csl  saiiclns.  iiilcr  IValrcs  siios,  cl  saii 
clior  illis.  Sicipic  Jacoh,  Dco  rcvclaiilc, 
sci\il  ipsiiiii  Joscpli  cssc  iii  carilalccl  iim- 
^Mia  pci  rcclionc,  cl  qnod  Dciis  iii  oiniiibiis 

|{  ciiiii  dirigcrcl. 

Sc(piilur  bciicdiclio  Hciijaiiiiii,  socniidi   i'.<ii>'iiriio 
ol    nltiini    lilii    Uachclis.    lirnjaniin  liipns  •""i'*"""- 
rnfid.r,  nninr  rinnri/r/  /n'ir(tnni,  rt  rrs/u'i'<' 
ilivlilrt  s/)i)tin.  Sccnndniii   hcalissiiiios  do- 
clorcs  ni(*i'onyumiii  cl   .\iignstiiiniii,  islnd 
csl  aperlissima  prophctia  dc  Panlo  aposlo- 
lo.ipii  c\  sciiiinc  llciijamiii  iialns  cst,  fnit- 
(jiK^   ln|)us    i'a[)ax   |)crsc(piciido  crudclilor 
(lliristiaiios,  sicut  iii  .\clihns  .\])os|()|()iiiiii  .ic/.ix,i,j. 
hahclnr,  ol   ipso  ad  'rimothcum  latetur  :  irim.i.n. 
(lui   luaiic  comcdil   i)i'a'dani,  hoc  est,   in 

C  adoloscontia  sua  vaslando  Ecclesiam.  bo- 
ua  (]hristianoruin  diripnil :  ol  vcsperc  di- 
visit  sijolia,  id  (^st,  post  suain  conversioneni 
iujnste  suhlata  j^ro  posso  restituit,  ct  lan- 
quaiii  dispcnsator  fidolis,  dona  gratiir  sihi 
coUala  aliis  coiuiuuiiicavit,gradus  quoquo 
Ecclesia'  dislincte  divisit,  atque  eloquia 
Dei  prsedicans  erogavit.  Quse  omnia  erant 
spiritualia  fidelium  alimenta.  Unde  Sep- 
tuagiuta  Irauslatio  est  hsec  :  Benjamin  lu- 
pus  rapax,  niane  comedet  adhuc,  et  vespe- 
re  dividet  escam.  Paulus  auteni  maue,  hoc 

D  est  iu  adolosceutia  sua,adliuc  comedit,hoc 
est  littera  legis  refecit  se,  et  iu  studio  le- 
gis  occupahalur  assiduo.  Sed  escam  illam 
spiritualiler  iutellectam.  aliis  j30st  suam 
convorsionem  ordiuate  distribuil.omuibus    ico»-.  ix, 
omnia  factus.et  uuumquomque  juxla  suaiu  pj'-*:'"- 
capacitatem  iuformans,  utpote  sapientiam 
loquens  inter  perfectos.parvulis  autem  lac  Hebr.s.M. 
potum  tribuens,  non  solidum  cibum. 

Porro(ut  refert  Hioronymus)  Hebrsei  ox- 
ponuul  lucc  sic  :  Tomplum  ot  altarc.iu  quo 
immolabautur  hosti^.  et  sauguis  cffundc- 


%tii\  KNAHHAIIii    lA    t.Al'.    \l,l,\    i.KNKSIS.    —    \m  .    i:i 

baliir,  fiiit  iii  Ik-iijaiiiiii  liihii.  Iii  i-a  riiiiii  A  (■aiiiiii  |)atri's  <;!  i-a|)ila,  ila  (|ii(i<l  iii  siii(>:ii' 

yu«u«iiviii,  fuit  JiMiisaifiii,  iit  ticriliiliir  iii  JoMir  litiro.  lis  (|uis<|iic  (-(1111111  csl   iialci'  <;l   (-a[)iii    iii 

HiM-  ha^c  orgo  vcrba  Hi^iiiricatiir,  <|iio(l  sa-  liilni  ex  se  iiala.  J/irf,  (|iiui  scripla  suat 

c(M-(lotcs  iiianc  liostias  iiiiiiiolahaiil,  ct  cas  iii  islo  capiliilo,  torntKs  rst  ris  piitrr  sints 

sil)i  ilivicciii  (liviscrilllt  dc  \c>pci<r :  si(-(|lic  iaciA),  /M'iiri(i.rifi/i(r  si/iijiitis,  /irnritirtioiii- 

liciijaiiiiii  lupiis  vorux  vocatiir,  |iro|)l<M- lio<-  /nts  /irojifiis,  lioc  <rsl    iiiii(Mii(|ii(*  rilioriiiii 

({iKxl  iii  allari  fiiit  i^Miis  hostius  <l<'Voraiis,  siioriiiii  (listiiicla  ac  i^ropria  liiMiiulictioiK^ 

s(Mi    tiolocaustu  coiisiiiiicns.    Vcriiiiilaiiicii  (!ir(-u   lioc  oriuiiliir  diiliia  (liio   :   IMiitiiiiii 

expositio  istu  vidctiir  sutis  cxtruiica  :  i|iiia  <'sl,  (|iiulil(M'  v(M-iiiii  sit  (|iio(l  iiiiiciii(|(ic  li 

((iiod  diciliir,   lii|iiis  rapax,  Si-ripliira  iioii  lioiiiiii  siioriiiii  ticiicdixil ,  (|iiiiiii   vidcaliir 

iiisi  iii   iiialo  ai-cipcn'  solcl  ;  (|(iod  aiilciii  liliiiiii  siiiiiii  Kiilicii,  <l<Miid(;  Siiiicoiiciii  ac 

igiiis  allaii><  liolo(-aiisla  voravil,  idil  iii>>li-  Lcvi  r<'|)i cliciidissi^  <'l  (iiiodaiiiiiiodo  iiia- 

tiituiii  ad  l)ci  tioiiorciii   :  cl   iiiiuiitiiiii  ad  ii  lcdixissc  iiiuf^'is,  qiiain  l)cii(3(lixissc ;  (l(Mii(lc 

hoc,  potuissct  (liccro  saiutus  Jacoli,  llciija-  Siiiiconcin  d  Lcvi  analiis  cst,<'l  IxMicdixil 

luiii  i},'iiis  voraiis  ;  iioii  aiiliMii  propric,  lu-  s<'ii  iiial<'(lixil  uiil  rcprcliciKlil  (;os  coiijiiii- 

pus  rupax.  niiidaiii  vcro,  iit  rcrcrl  Isido-  (-liin,  iioii  scparatiin  uul  si^^illatiin.  S(;cuii- 

riis,ct  Scliolasti(-a  laiifiit  tiistoi-ia,cx|)Oiiiiiit  do  (|iiici-itur  aii  pijctcr  pra^scriplas  hciK^di- 

ista  dc  Jciii^alcni.  (|iiii'    fiiit    iii   prof^ciiic  (tioiics,   vaticiiiatioiics  scu   iiicrcpalidiics, 

Hcnjainin  :  (|Uic  Jcriisalcin  liipiis  liipax  vo-  IxMicdixcril  siiif^iilis  filiis  suis  ctiaiii  aliis 

culiir.  (|uia  in  (r<i  tiabilavcriint   priiK-ipcs  bcncdictionihus  iioii  (lcscriplis. 

Jii(la'oriini  crudi^lissiini  ac  rapaccs,  (jui  iii  Ad  lia;c  r(!spoiKlciido,(liccn(luni  est  priino 

mcdio  (;jus   innoccntcm  saugiiincni  crFii-  iid  sccundum.  lliii|iic  iili({iii  di(Miiit,  (piod 

(lciiint,  proiit   iii  (|iiai-to  lihro  Hcf,Miin,  ('\  pri(*lcr  piiclialiita  IxMKidixit    siii<<iilis  illis 

iii  K/cctiiclc  ac  Jciciiiia  dcscriliiliir;  (pii  ct  hciicdiclidiiihiis  pi(ipi-iis,(|iiic  iioii  siiiil  (hv 

tandcin  (^liristiiin  Doiiiiiiiiin  occidcriiiit,  cl  G  scriplic,  iiiiprc(-aiid()  illis  hona  spiriliialia 

cjus  pcreincrunt  discipulos.  Unde  el  Cliri-  ac  a'teriia  :  (piia  (iit  di('unt)iion  esl  proha- 

Lue.  XIII,  stus  :  Non  capit,  iiuiuil,  1'rophctain  pcriic  hilc,  (piod  non  fiierit  cis  imprccatus  hona 

extra  Jerusalcm.  Ilirc  plchs  mane  comcdil  talia  iii  (*xlrciiiis,  et  etiaiii  (piia  (iit  lactum 

prsedam,  quando  in  primitiva  Kcclesia  di-  csl)  (pia^daiii  pr.Tdiclonim  sunl  malcdicli- 

ripuit  bona  fidclium  ;  scd  \cspcrc  dividct  oncsniiigis  (piiim  h(*ncdiclioiics,ncc  in  cis 

spolia,  (piando  iii  fiiK*  sicciili  coiiV(*rlclur,  hciicdixit   Siniconi   ac  Lcvi  sc*orsum,  sed 

cl  lill(*ram  occidcnfcm  a  vivificantc  spiri-  parilcr.  Ilaque  qui  vellct  hanc  seqiii  opi- 

tu  sequcstrabit ;  ct  quidquid  injustc  obli-  iiioncm,  respondcret  ad  priniam  qua^slio- 

nuit,justis  ac  indigcntibus  communicabit.  iicm,  concedendo  quod  qua?dam  pra;diclo- 

Postremo,  si  istae  expositiones  vid(*uliii'  riim  non  suiif  hcn(ulictiones,videlicet  verba 

alicui  spirilualcs, poteiif  passum  istiim  (*,x-  dirccta  ad  Uiibcn,  ct  ad  Simconcm  ac  Lc- 

ponere  dc  tiihii  Henjamin.  qiifc  posf  mor-  D  vi :  scd  (piod  posf  prtcscripfa  ac  infrodu- 

lcm  Josue  fuif  adco  hellicosa,  quod  conlra  cfa,  hciicdixit  uuiversis  ct  singulis  filiis 

totum  cetcrum  Isracliticum  populum   ter  suis  propria  bcnedictione.  Istud  autem  in- 

processif  ad  pugnam,  afquc  in  prima  pu-  conveniens  reor.Si  enim  post  pra?introdu- 

Judic.w,  gna  inferfecit  dc  Israel  vifjinli  duo  millia,  cfa  ipse  Jacob  per  alia  verba  b(*ncdixissct 

'  '  '■       et  in  pugna  sccunda  decem  et  octo  millia  filiis  suis  cuncfis  ac  singulis,  imprecando 

viroruin  :  quorum  omnium  mane  seu  cito  eisexprcssc  bona  spiritualia  cl  tpfcrna.non 

pra^dam  diripuif  ac  voravit,et  vesperc  spo-  est  verisimilc.  quod  sanctus  Moyscs  bcne- 

lia  divisit  residua.  dictiones  lam  spiritualcs  alque  notabiles 

Omnes  hi  in  tribubm  Israel  duodecim,  noii  descripsisset;  sicut  descripsit  capitiilo 

id  est,  omnes  prcefati  filii  .lacob,  continen-  pnecedcnli  benedicfiones,  quibus  bcncdi- 

fur  in  duodecim  frihuhus  Israel,  fanquam  xif  filiis  Joscph;  quemadmodum  etiam  su- 


I.NAIlllAIIU    IN    (Al'.     .\l.l\    I.I.M  sls 


Alll.    i.i 


'»»7 


lifH.wwi.  |)i'a  <l)'sci'i|)lii<  siiiil   liriKMlirlioncs,  i|iiilMis 
^,/  "  •  •  •  Isaac  lirnnlixil  .lacoh  cl  Msaii.hcnii|iic  (nii 
niii  Ncilia  Jacol)  ad  lilios  siios  ilirccla.Minl 
licncdiclioiKs  apcila'  ac  rormalcs,  vcl  lic 
ncdiclionis  aliciiins  ('onlcnli\a,  |ti'a'lc!' ca 
(|na'  divil   ad   llnlicii,  SiinciMicni   cl    l.csi. 
Nnnc  rVf^o  inslaiilia<  siiiit  sol\  ciKhc  cl  nii.c 
slionc^  dclci  iiiinanda'. 

Ilaiinc  ad  piiinain  icspondcndiiin  csl 
(pia'slioncin.  (piod  .lac(d)  dicilnr  sin:.:nlis 
siiis  liliis  licncdixissc,  non  (piod  sini;iilis 
(iix(*ril  liona,  scd  ipiia  licnc  cl  propliclicc 
(lixil  dc  cis,  vcl  (piia  c\  inaxiina  pailc  lic- 
ncdixil  <ms.  Ila'c  rcsponsio  in  Scliolaslica 
(lalnr  liisloria.  Indc  constal.  (piod  scciin- 
diiin  illins  anclorcin  llistoria'.  .lac(d)  non 
l)cn('(li\il  liliis  snis  aliis  hciicdictionihiis  a 
pra'diclis.  I*ot(>sl  ct  alilcr  rcs|>on(l('ii.  (piod 
scilicct  rcprclicnsioncs.  (|iiil)iis  Jacoh  rc- 
prclicndil  Ircs  lilios  siios  scniorcs,  non  lii- 
crnnl  propric  lo(|iicndo  inalc(liclioiu\s,  scd 
palcrna\  jnsta\  ac  mcdicinalcs  coi'rc|)ti()- 
ncs,  ad  riliornm  snoinin  salntcm  rinalitcr 
ordinataMit  pcr  cas  pnrjj^ati.  c\[)cd iliiis  sal- 
vjircnlnr.  sicquc  virtnalitcr  henedicliones 
rncrunt  ;  ncc  liliis.  scd  cornm  vitiis  inalc- 
(lixil.  cl  i)(tMias  (|nas  pranlixit.  im[)recalus 
est  cis  [)otins  laiuinam  rcmcdia.^inam  V(d- 
ut  sn[)plicia.  Porro  ad  id  c[U0(l  ohjicilnr  {\c 
Siniconc  ac  Levi,  qnod  non  sigillatim.  scd 
siinnl  hcnedi\eril  eis:  diecndnm.quod  am- 
bos  nominalim  exprimendo,  dicilur  benc- 
dixisse  disliucte  ainhohus.  Vcl  ipsi  ainho 
computantur  pro  uno.  quia  communica- 
verunt  in  vitio.  pro  quo  simul  caindcm 
sustinucrunl  correptioncm.  Ad  sceundum 
qua>situm  jam  patet  rcsponsio.  Quod  vero 
ohjiciturnon  esse  vcrisimile.quod  non  fu- 
-  erit  singulis  imprecatus  bona  spiritualia 
ac  a>lerna  :  sic  solvitur,  quod  hona  illa 
intelliguntur  implicite  couiprehensa  suh 
lemporaiihus  honis.  de  quihus  fif  ineutio. 
hi  lege  aiitem  naturali  et  scripta.non  cOn- 
suevit  de  spiritualihus  et  geternis  bonis  fi- 
eri  inentio  expressa  atque  formalis. 

£t  prcvcepit  eis,  dicens  :  Ego  congrcgor 
ad  popidum.  meion,  hoc  est.  per  morlcm 
hanc  femporaiem  fransibo  ad  pafres  de- 


A  Itiilds  III  limho.  Sc/K-tifi'  tur  riini  fKifrifn/M 
iiiris  iii  siirtiuirii  diiptiri.  IhIiicI  |»ril>4!cpit 
filiis  siiis,  (piia  jaiii  iiiilc  ipsc  Joscpli  |iro- 
iiiisil  cl  jiiraxil  ci,  (piod  sc|i<dircl  ciiiii 
iii  illa  s|icliinca  ;  idco  pia-ccjiil  (•clciis  fi 
liis  siiis,  iil  iii  lioc  adsislci ciil  ipsi  Josc|)li. 
(!iir  aiilciii  ihi  scjicliri  xoliici  il,  dicliim  <;hI 
sa'|)c.  (Jinr  t:s/  iii  iigrit  l^idirun  llrlluri, 
nnilrii  Miindirr  in  Irrrn  ('/iiiiiiiiin ,  i/iiuni 
rniil  Aliriiliiiiii  iiini  ni/rn  iih  Eidirnii  Ilr-  r,rn.x*m, 
///(/•()  ///  //f/.v.vc.s.s//»//('///  Siitiilrri .  lotlllll  IsllKl 

scri|)liiiii  csl  sii[)i'a.  ct  ihi  cxposilniii.  Iln 
\\  sriirtii-riinl  riiin,  rl  ."^iiriiiii  ii.iorrin  rjiis. 
Oiiod  ail.  Ihi  sc|)cii('i'iiiit.  iioii  csl  ad  cos- 
dcin  [icr  omnia  refcrcndiini.  .Noii  cnini 
omncs  qni  sc|)clieriinl  Sarain,  sc[)clici'iiiil 
cl  .\i)i'aliain.  (|iitiin  ct  ijisc  .\hraiiam  s(>|)(r- 
iieril  Saraiii,  iit  in  ina^allcgalo  |)alct  capi- 
luio.  Isaac  anfem  ct  Isniaci  legimliir  ip- 
suin  Abraiiain  scpeiisse  :  sed  non  \  idcliii' 
qiiod  Isinacl  interfueril  scinillnra'  Sara'. 
////'  .scpullKs  rsl  Isddc  ciini  Rrhrrra  ronjn- 
gr  sna.  Jacob  qiiippe  et  I']sau  scpclicriinf 
Isaac  pafrein  suiiin  :  qiiod  aufcin  ilci)ccca 
C  sit  ibi  scpulfa,  supra  non  legitur,  scd  hic 
fautnin.  ////  rl  Lia  condila  jac-et,  quod 
efiam  non  nisi  hic  legifur  :  cx  quo  conslal. 
(piod  i/ia  dcfuncta  fuif  anteqiiam  Jacob 
intravit  in  .Kgyptum.  Porro  qiiando  ohie- 
rint.  aut  ubi  sepulta^  sint  aliie  diuc  uxores 
Jacob,  vidclicct  Ikla  et  Zelpha,  Scripfiira 
non  exprimit ;  nec  certum  est,  an  ciim  Ja- 
cob  infroierint  .Egyptum.an  anfea  fuerint 
morfua»  :  ef  si  anfe  eranf  defnncfiT.  non 
famen  sunf  in  spelunca  illa  sepulftr.  qiiia 
non  fuerunt  principales  ipsius  Jacoh  u\o- 
D  res,  sed  principalium  suarum  uxorum  an- 
cillse. 

Finitisfjue  mandatis  quibus  filios  in- 
struebat  :  qua?  mandafa  non  sunt  hic  in 
speciali  descripta.  Credcndum  esf  tamen, 
quod  erant  mandala  de  modo  colcndi  iJcuni 
verum ,  conversandique  jusfe.  atque  ut 
suo  temporc  redirent  ad  ferram  sibi  pro- 
missam.ne  idololafriam  ac  viam  sequercn- 
tur  .Egypfiorum.  CoUegit  pedes  suos  super 
lectutum,  et  obiit.  Ex  quibus  verl)is  do- 
cetur.  quam  devotissimc  sit  dcfunctus,  et 


\5M 


K.NAHH.VIK»    IN    i;.Vl'.    XI.IX    liK.SKSll*. 


.VUi.    1.1 


(|iitMi  IfViiii  hahiiit  iiiitrliMii.  .\uiii|M*  VHrbiK 
dil  lilioH  Itiriiiiiialis,  ri-(-(iil(t^it  eor  suiiiii  iii 
Ih^o,  t'l  |)(i«ii's  suos  i-oiii|)osuil,  sic(|ur  su- 
luhi-itei'  obdoiiiiiv  it  iii  Diiiiiiiin.  Afi/tosi- 
fiiM^Hi'  ctt  iiil  itiifiiiln in  siiiuii  :  i|iliii  al» 
uii^dli''!  uiiiiiiH  ejiis  poilutu  rst  uil  liiiihiiiii 
putiuiii,  rl  iii  siiiiiiii  .VliialiU'  (■ollocutu. 
Naiii  ereiiiliir  iiiliil  m-ciiiii  |iiii^uii<liiiii  lii 
liHHt' ,  ulpolr  luiii  (■\iiiiiiis  Pulriuriliu  uc 
l*iu|)hclu,  (|iii  iii  luiilu  |>l|-|lilllllilll-  (liviiiic 
iiliiiiiiiiitli()iii>,  iil(|iic  iii  liiiili»  liiiiiiiic  pn» 
|»liclici  s|»iiilii^  (lcciil»iiil  iii  cxlrciiiis.  lilc- 
t-ti  uiilciii  ({iii  ulii|iiiil  [iiii  •,'uhilc  sccuiii  (lc 
sa'culo  hoc  tiileiuiit,  |)osl  suuiii  iii  piir^u- 
torio  |i(ir^ulioii(Mii  (liicchiiiitiir  ail  liiiihiiin 
|iulruiii,  us(|U(*  u<l  (Ihiisli  rcsurrcclioiiciii. 

(!ii(-u  hfcc  iii  Sclii»lusli(-u  liisloriu  dici- 
tur  :  .Vpiiosilus  csl  uil  popiiluiii  siiiiiii,  iil 
esl  ud  aiij,'cl(»s  C(M-Iu  spc,  cl  IuikIciii  iii  rc. 
.Noliiiii  (|ui(lciii  cst,  (pioil  apposilus  cst  ail 
.Vhruhuiii  cl  Isauc  ;  s(;(l  luiii  paiici,  popiiliis 
(iici  iioii  possuiil.  llu'c  ihi.  Scd  coiilra  hoc 
ur<;uil  (piiduiii  :  lloc,  iiupiiciis,  iioii  vidcliir 
liciic  dicliiiii.  (pioiiiaiii  siiiicli  aii^'cli  siiiil 
iii  hculiliidiiic,  idco  iiulliis  polcsl  dici  ad 
eos  apposiliis,  nisi  quaiido  transfcrliu-  ad 
gloriam.  Dciiidc  suhdit,  (jilod  inoli\iiiii 
auctoris  pia^lala'  llistorijc,  noii  sil  valciis: 
(luia  in  liinho  anlc  inoilcni  Jacob  non  so- 
liiin  fiieniiil  .\biiihaiii  ct  Isaac,  sed  omncs 
jiisli  (jiii  iiiorliii  fiiciiint  ah  Adain  iisqiic 
ad  Jacoh.  qiii  pojiiilus  [loleiaiil  dici,  (piiiiii 
scciinduin  iegcs,  deeem  hoinincs  laciaiil 
popiilum. 

Circa  h»c  advertendum,  quod  iste  malc 
et  triincale  recitat  verha  pra^allcf^Ml.T  lli- 
storiiB.  Non  cniin  diciliir  in  ca  al)solulc, 
qiiod  Jacoh  appositus  csl  ad  angelos,  scd 
additur,  (^erla  spc,  ct  landcin  in  re:  qiiod 
ncgari  non  potcst.  (Jiiod  vcro  ille  affirmal, 
molivum  aucloris  Scholaslicfe  hislorige  non 
valere  :  dicenduin,  quod  aliqnis  dicitiir 
perlinere  ad  po|)uluTTi  .lacoh  duplicitcr  : 
Piiino.  qiiia  dc  luiincro  csl  pra^dcslinato- 
runi.sic(|uc  mulli  dc  populo  Jacol)  fuciuiit 
anlecum  iii  liinbo:ctila  vcrlja  istae.xjioiii 
possunt  dc  populo  seu  aiiimahus  elcctoruin 
illorum,  sicut  et  modo  c.xposui  ca.  Sccun- 


lliid.xxw, 

V.>. 


A  do,  (piis  diciliir  dc  popiilo  Jacoh,  ipiiit  csl 
dc  iiiiiiicro  \cl(M'is  fididisipic  popiili,  qiii 
cicpil  uh  Ahruiium  ;  \cl  iil  luiigil  Au^iisli- 
iiiH,  qiiiu  (fsl  dc  iiiiiiicro  popiiii  iM'iicl,(pii 
('ii-|»il  a  Juc(»h,  cl  ilu  \idcliii  Scholaslica 
hi^loiiu  l()(pii.  .Ncc  soiiiiii  iii  cu  lucc  coiili- 
iiciiliir,  qiiiu  el  Slruhiis  uil,  cl  iiiihctiir  iii 
(iloN^a  :  (Jiiicrciiduiii  dc  (jiio  |)i)|)iilo  isliid 
dicaliir.  .Noliiiii  csl  uiilcm,  (piod  ud  Ahra- 
liiiiii  (rl  Isaac  appo^iliis  sil  Jai-ob  ;  siid  po- 
piiiiis  miiltiludo  csl.  iili  aiilcin  laiii  paiici 
iioii  potcraiil    popiiliis  dici.  Iiilcliigciiduiii 

B  csl  ergo  isliid  dici  dc  angciiK.  Dciiiipu!  su- 

pci-  iiliid,  (longrcgaliiscst  Ahiiiiiaiii  iid  po- ^■ci.xxv.g. 
piiluiii  suiiiii,  diiil  (liossa  inlcriiiKiaris,  id 
ctl  ad  iiiigclos,  (pioniiii  concivis  cral.  Si- 
iiiilil(-r  siipcr  illiid.  Apposiliis  csl  Isaac  |)0- 
piilu  siio.  Iiiihctiii  iii  (jiossa,  id  (!st  c(cUii 
iiiigclonini  vcl  animanim  sanclarum,  (pii- 
hiis  ap[)Osiliis  csl,  iiiiila  rcmanciilc  soili- 
citiidiiic  liiiliitioniim,  vei  [icriciiio  [wccn- 
loruiii. 

Aiiipiiiis,   omnia   isla  siiinfila   vidciitur 
c.\  vcrhis  hcali  .\ugiistiiii  diccnlis  :  Vidcii- 

C  diim  cslquaiilcM'  assidiic  dicaiil Sci'i|)lui'a!, 
A[)|)Ositiis  csl  ad  |)0[)iiluin  suiim.Kcceenim 
dc  Jacob  dicitur,  jaiii  quidcin  morluo,  si^d 
iioiidum  sc[)uilo,  Congregatus  est  ad  [)0[)ii- 
luin  suum  ;  sed  ad  qiicm  [)0[)uium,  non  in 
promplii  habctur.  Kx  iilo  (!iiim  prior  [)0- 
[)iiiiis  iialiis  c-st,  (jui  po[)iiius  Isiacl  ap[)ci- 
iiitiii'  :  (|ui  vero  ciiin  [ira-ccsscrunt,  lain 
[liuici  justi  nominanlur,  ut  cos  [)0[)uiiiin 
vocare  cunctemiir.  Ncinpe  si  diclum  csset, 
A[)[)Osilus  cst  ad  palrcs  suos,  nuiia  qu»!- 
slio  fieret.  An  forle  [lopiiiiis  csl,  non  soliim 

D  homiiium  sanctorum,  sed  etiam  angelo- 
niiii.[)Oi)iiius  civilatis  iliius,(lc  qua  i(!gilur 
ad  llci)ia'Os,  Accessislis  ad  inontem  Sion,  Hehr.xn, 
el  ad  civilatcm  Dei  Jcrusaiem,  el  ad  inillia  "'' 
iuigelorum  exsuilaiilium  ?  Huic  populo  ap- 
ponunlur.  qui  post  hanc  vitain  placenles 
Dco  fucrunt.  Tiinc  eniin  diciinliir  cis  ap- 
[)oni,  (juaiido  jain  noii  rcmancl  soilicitu- 
do  tciilationnm  sive  pcriculum  vitiorum. 
(Jiiod  Scrijilura  inluens,  ail  :  Anlc  iiiorleiii 
iic  iaudcs  hominem  quem([uam.  Kx  iiis 
Auguslini  verhis  jam  lucct,  verum  iioii 


Kccli.  XI, 
:u». 


KNAIIHA  I  l<i    IN    '   VI'      Ml\    iiKNKHIH. 


\l«l.    i.ll 


iriO 


(>ssr  (|iio(l  illr  rcpirliriisiM-  ilirli   isljiis  iif 
rii-|iiiil,  \iillns  iliri  piilrsl  iipposiliis  iiil  iili 
^:i'liis,  iiisi  ipiiiiiilo  IraiislViliir  inl  ;.'lMriiiiii  : 
(piiii  sniiiiiliiiii    \ii;^iisliiiiiiii,  lii   ipii    piisl 
vitillii  llillK-    riii'1'illit    llro    pliii  rillrs.   iiii^r- 
ils  (liriiiiliii-  appnsiti,    iii   ipi.iiitiini    iii   lis 
ccssavil     tciiliitiiiiiiiiii    siilliiilinlu   rl     prr 
(-iiinli  pi<ri('iiliiiii.  iitpnlr  (piiii  iiiipccraliilrs 
cniiit. 

Dicit  ipiMipii'  circii  liici-  Kiililii  1'iiiiliis  : 
Dc  iiilllo  Siiiirlo  ipii  iilllr  .MMiilliilli  ilci  rs 
sil,  lc<;iliii-.  ipiiiil  riiil  iipposiliis  inl  |iii|)ii 
liiiii  siiiiin.  (liijiis  liitio  polcsl  cssr.  ipiiii 
licc!  illi  (lcccss(M-iiiit  iti  •^iiitiii.  Iiiihcliaiii 
laiiKMi  loi-lc  V(Miialia  iiliipiii.  pio  ipiihiis 
oporlchiil  cos  ail  lcinpiis  iii  piir^alorio  cs- 
sc  :  sicipic  proptci-  tiilcs  noii  ilicciclnr.liii-oh 
ap[)ositns  inl  popnlinn  siinin.  (pniiii  noii 
ess(Mit  ailliiu-  in  liiiiho.  Scd  Iiicc  Hiihhi 
Piinli  viM-hii  in  (Inohiis  dclicinnt  :  Piimo. 
in  lioc  ((nod  dicit.  Idcirco  non  lcgi  alii|ncni 
Saiictormn  (ipii  anlc  .\h!-;iliani  (M-aiit)  ii|)- 
posilnm  iid  popiilnin  sinim.  ipiiii  liocl  iU'- 
ccss(M'niil  in  }ii'iilia.  Iiiihncrnnl  lamcn  lor- 
lc  vcniiilia  ali(pia,  clc.  Si  ciiiiii   Iioc  csscl 


fien.  ik*. 
17. 


\  (-iilisii,  (pioil  tioii  lc^Mitiliir  itd  popiiliiril 
siiiitii  ii|iposili,  Scripliiia  iioii  ilici-tcl  hii- 
piii.  (icticsros  vii-csinio  ipiiiilo.  ilc  jsmiic 
lc  :  |ti-ri(-iciis  iiioilniis  rsl,  ad  poptihtm 
siimn  apposiltis;  tiisi  rortr  (licaliir,  (|IIim| 
Istiiiirl  liiiilic  rvslitiMil  saiiclilalis,  ipiod 
iiiiii  liilil  srciiiii  aliipiod  \rtiialr  :  i|iiiid  iioii 
xidclnr.  \'.\  si  lioc  i\r  ipsi»  (licci-rliir  w- 
liK-ilrr,  innllo  [ilns  (li(-i  possrl  ilr  Srill, 
l''.iioc||  rt  .Nor.  ipti  laiiirtt  iioil  IrKilliliir 
i-otiy:i-ri;ali  ad  |iopiihttii  siiiim.  Srciiiido.  dr- 
rii-il  iti  lioc,  (pioil  (licil.l't-oplcr  lioc  tioii  di- 

|{  I  iicliii  .liicol)  apposiliis  popiilo  sno.  (piiim 
iioii  cssciit  iidlinc  iti  limiio.  .Niitti  dalo  (piod 
Sancli  ipti  .\hriiliiitii  pi  ii'ccssci'iitil,ohiiss(Mil 
iii  aliipiihns  vciiiiilihns  cnlpis.  tioii  la- 
tiicii  rnisscnl  iti  pnrf,'iilorio  iisipic  ad  moi- 
tciii  .liic(d).  prii'sct-lini  illi  majoi-cs  jam  no- 
itiinati.  cl  cis  coiisimilcs.  siciit  .\hcl.  iiiio 
cl  .\diitii.  ilc  cttjtts  pd-tiiliiiliii  Ici:iliir  in 
lihro  Sapicnliic.  Il;cc,  sciliccl  sa|»iciilia,  il-  snp.x,i 
hitii  (pii  priinns  rormains  cst.  cdiivil  ;i  i\f- 
liclo  siio  :  cl  cliiiiii  Lol.  rndc  otniics  isti 
cl  iiinllo  pliiics,  crcdunlur  anlc  moi-lcm 

C  Jacoh  in  liinho  Iiiisse. 


ARTTCILUS   CII 


SPIRITUALIS    KXPOSITIO    KJUSDK.M   C.^PITULI    (,)U.\I)I\A(;KS1MI    .\0M. 


y; 


OCA  ]'IT  autct)i  Jacob  fillos  saos,  ct 
ait  cis  :  Co)}f/rc(jami)u .  Jacob  ngura 
est  Christi.  (Jnomadmodum  ergo  Jacob  pa- 
Iriarcha.  obilii  sno  iiistanto.  convocavit  t'i- 
lios  suos,  nt  sc  patrom  ipsorum  audironl.  ct 
eis  in  (liobus  v(Mitura  novissiniis  prienun- 
tiarcl  :  sio  Cdirislus  imminenlc  sua  salvi- 
lica  jiassionc ,  convocavit  gloriosos  Apo- 
Mauh.  stolos  :  Scitis.  inquiens.quia  post  bidiinm 
XVI,  i.  Pascha  liol.  el  Fiiius  hominis  tradetur  iil 
crucirigatur.  Deindo  in  novissima  Coena 
prirdixil  apcrtissime  ipsissuampassioncm. 
tiadilioncin.  rosurroctionom,  asconsionem, 
Spiritus  Sancli   missioncm,  multorum  Ju- 


dieot-um  cl  lolius  gcntilitalis  convorsio- 
ncm.  prgpclarissima  quoquc  iniracula  in 
nomine  suo  fienda. 

Ruhoi  pri)no(/e)iitus  nieus.  Potost  per 
l\nb(Mi  intcHiiii  saeratissimus  Pelrus.quem 
(Ihristus  inler  Apostolos  fecit  niajorem. 
princip(Mnquc  corum  conslituit.ri'/  forfitu- 
<Io  iiica.  Pctrus  namque  fuit  inlcr  Aposto- 
los  forlior  in  fidc,  et  ferventior  in  amore  : 
proptor  quod  Salvator  dixit  ad  eum :  Tu  es  Maiih.x^^i, 
Petrus.  et  super  hanc  petram  spdificabo  "^' 
D  Ecclesiam  meam.  Itcmque  :  Tu  aiiquando  /,iic.  xmi. 
convcrsus.  confirma  fratrcs  tuos.  (Jui  recte 
fortiludo  Christi  vocatur,  quoniam  totius 


32. 


^ttO 


ENAHHAIIU    l>    CAf.    XI.IX    liKMiSIH.    —    AHT.    (.11 


17. 


Aet.  V,  1.1, 


Luc.  wii 
31,  ■ii. 


.Mallh. 
XXVI,  74. 
.Marc.  xiT 
71. 


Galai.  II 


/6iW.  II. 


/6irf.  13. 


|K>te>itatiti  ecelesiastifu^  {>lt'iiiluiliii»iii  coii- 
tulit  «'i  (Ihi  istu^.dit  rutlo  :  l*ust«  ove>»  meas, 
hoc  (^st,  lolius  ovilis  ituM,  uiiiv('rsuiiiiiii|U(f 
oviuiii  iiicuruiu  tt'  pu^lorciu  uc  pia-lutuiii 
c'Oiistituo.Sii*(|U('  t'i)rlilut|()  (lliiisli  iii  IV^ro 
iiiu^it  icsplruiluil,  (|ui  (^liuiii  iii  viilul(^  cl 
cfficaeia  luiruculDiuiii  ruil  [iolciitioi-,qui|>- 
|)c  qui  uiiihi u  sui  coipoi  is  u^^i os, qiiosciiiii- 
quc  |)cr  cuiii  luiiKcltul,  suiiuvil.  Kt  iirim-i- 
piiiin  dulniis  infi  :  (|uiu  vidcliccl  tU'  |N;lli 

ruiiiu  (^t  triiia  iic^'utioiic  (ilirislus  c.x  curi- 
tate  (loluit  vehciiiciilcr.  Kiiil  quixiuc  Pclriis 
priiicipiuiu   doloris,   id  est   sollicitudiiiis 
Cbristi,  ()iiia  pro  1'cti-i,  tuu(|uuiii  pro  plciii 
et  suiiiiiii  sui  vicurii  iiio.x  futiiri,  coiiscrvu- 
tioiic   fuit   (lliiisliis   spccialilcr  solliciliis, 
dicciis  ud  cuiii  :  Siiiiuii,  cccc  Sulaii  c.xpc- 
tivit  vos,  ut  crihrarcl  siciit   li-ili(-uiii ;  ofjo 
auteiii  rogavi  pro  tc,  iit  intii  dcficiat   fidcs 
liiii.  l'rimus  in  iluiii.s  :  quia  iu  fidei  fir- 
luitate,  in  carilatis  feivore,  in  ecclesiasti- 
ca  aiiclorilulc.  iu  niiruciilis  aliiscpie  doiiis 
quaiiiplurihus  fiiil  |)ru'(-ipiius,  ct  iii  priina- 
tu  ac  saccrdotio  iiiter  Aposlolos  siimnnis. 
Major  in    iinperio.    Fuil    namquc    lolius 
universalis  Kcclcsiffi  ppffsul,  qui  iiuiversis 
ac  siiigulis  poliiit  imperare,  cui  omuesjii- 
re  divino  inclinare  se  leiicf)anlur:  pi-o[)ler 
quod  Paiiliis  aposloliis  di.vil  ad  arcliiapo- 
sloliim   Pcliiiiii   :   Mcuin  est  orarc,   liiiim 
pra^cipeie.    Hlfn.sus  cs  sicut  a(/un.  Pelriis 
enim  Christum  nefrando  ctiain  ciiin  dete- 
statione,  auathemalizalione  atqiie  perjurio, 
peccavit  mortaliter,  et  donis  gratia»  fiiit 
privalus,  quousqiie  paMiiluit.  Xon  crescas 
in    fama  :   qiiia    iiei-    trinam    neprationem 
Christi,  videtur  l'etius  (juamdain  sua'  fa- 
mee  denigrationem  quodammodo  incurris- 
se;  quia,  inquam.  ascenclisti  cubile  patris 
tui.  Cubile  Dei  Patris  fuit  Synagoga,  olim 
Dei  sponsa  :  quam  Petrus  inordinate  ascen- 
dit.   quando  in   tantiim  limuif  ejus  offen- 
sam.quod  Dominuin  Cliiistum  negavit.  Yel 
quando  timens  eos  qui  erant  ex  circnmci- 
sione,  a  gentibus  se  subtraxil.  Proptcr  quod 
Paulus  restitit  ei  in  faciem.   Et  maculasti 
stratum  ejus  :  quia  per  hoc  alios  scandali- 
zavil,  in  tantum  quod  simulationi  ejus  ce- 


A  teri  eOMsenKeruiil,  cl  Huriiubus  corruil    iii 
euiiidciii,   siciil   m\  (iululus  scribil  Paiiliis. 
Pru'lercu,  poU^sl    p(!r  Jai-ob   Dimi^   Palcr 
iiilclligi,    (|ui    (dcclos    siios    \h'v   graliaiii 
convocat  :  sic(pi(!  per  Hiibeii   iiilclligiliir 
Clirisliis,  ipii  csl  primogciiilus  Patris,  sub 
iioiiiiiie  Sa|)iciilia'  loijuciis  :  lOgo  ex  oro     KccU. 
Altissimi  |)rodii,  piimogiMiila  aiiti!  onincni  "^'^- ^*- 
ci-ealiiiam.  I|)S(;  (;sl  forliliido  Dei,(;sl  (;iiim 
viiliis  cl  sapiciiliu  Pulris.  Kt  pi-iiK-ipiiiin  i  r«,M,iv. 
doloris  ejiis  :  ipiiu  dir  jierseculioiiihus  vX 
inlerfcclioiK!  Cliristo  illalis  a  .liida'is  iii- 

B  crcdiilis,  Puler  |)cr  iiiodum  dolentls  se 
muxiiiK;  liubiiit,  iii  laiilum  ipiod  Syiiago- 
guiii,  sibi  olim  laiii  curuiii,  reli(|iiil  iii  fi- 
iiciii.  Piiiiiiis  iii  doiiis.  .\aiii  Dciis  iion  ad 
mciisuraiii  dcdil  Spiritiiiii  SaiK-lum  cl  ejiis 
charisiiiala  tioiiiiiii  Clirislo,  (pii  etiani  [iro- 
lcslaliir  :  Palcr  diligil  Filiiim,  el  oniiiia  jotinn.m, 
dedil  iii  iiiaiiii  eius..Mai()i  iii  iinncrio.  Oiii-  '!; 
iiia  (|ui[)[)e  siibjecla  siinl  ei,  el  Palcr  dcdit     /•h,u/./>. 

ci  iiomcii  (|iiod  esl  siiper  omiie  iiomcii,  iil 

iii  iiomiiic  Jesii  oiiiiic  geiiu  flcclaliir.  Pro- 

[)lci-  ([iiod  dixil  :  Data  esl  mihi  omiiis  [)o-     MniHi. 

C  lestas  in  coelo  ct  in  lerra.  Nam  el  ipsc  csl '"'""'  '"" 
rex  reguni,  ct  dominiis  universorum,  ca- 
|)iil.  |)onlifex([ue  tolius  Kcclesia'.  ((iii  lem- 
por(!  |)assioiiis  effiisiisesl  siciil  aqiia.proiil 
in  Psalmo  fatetur  :  Sicut  aqua  effusiis  siim.  /'s.\\i,vi. 
Noii  cicscas.  (Mirisliis  (^tciiim  in  cord(!  per- 
fidoriim  JiKheorum  non  crevit.Quia  asc(;n- 
disti  ciibile  patris  tui  :  id  esl,  Synagogain 
usijue  ad   intiina  ejus  scrulalus  es,  vitia     .»/«»/-. 
sacerdotum,  Scribariim  et  Pharisa^oruni,  ""'" 
aperiendo  el  increpando:  sicqiic  maculavil 
slralum  ejus,  hoc  est,  inaculalos  oslcndil 

D  cos,in  quorum  cordibus  debuit  spccialiter 
esse  lectus  seu  quies  Patris  aeterni. 

Insuper,  per  Huben  primogeniluin  Ja- 
cob,  inlelligilur  populus  Juda^orum,  qui 
fide  el  vocalione  prior  fuit  po[)iilo  chri- 
stiano  :  fiiitque  forlitudo  Dei,  quia  in  po- 
pulo  illo  omnipotcntiam  suam  pcr  diversa 
monstravit  miracula;  in  quoeliam  populo 
fiiit  fidci  fundamenlum  ac  firmamcntum 
Ecclesiae,  de  quo  ait  Aposlolus :  Fundaincn-  i  Cor.  m, 
tum  aliud  nemo  polest  poncre,  praeler  id  "' 
quod  positum  cst,  quod  est  Chrislus  Jesus. 


KNAIIIlAilO    IN    CAI'.    \l.l\    liKNKMlH. 


AIU.    Ml 


Wi 


('otoss.  II, 


W. 


13 


l''llil    (|lli)l|llr    |h)|Mllll.    lllr    |)l'illci|)illlll    lll) 

lori^,  ijiii.i  ^ii<|iisMiiii<  ar  k>°"^  >^^>»>*'  lli'ii)ii 
i)H('iiilil  ;   |ii'iniiis  iii  ili)iiis,  (jiiiii  iis(|ii(<  iid 
<!lii'isli  inh  ('iiliiiii  iic   |iii>si(iii(<iii  1(11!  pccii 
liaiis  |)ii|mliis  Oci,  |)i'iiM'i|iiiis  hciicliciis  Dci 
(l(U'oi'iiliis  :   cl  iiiiijor  iii  iiiipciio  ;  |)(<rliiic 
hiil  cniiii  iiil  (<i)s  i'c;;iiiiiii  cl  siiccriloliinii,  cl 
l(<slaiiiciiliiiii,  cl  lct^Msliilio,  iil(|ii(<  iidoplio. 
Scd  (<rriisiis  (<sl   siciil    ii(|iiii.  iiiipcliiiii  piis 
sioniiii)  siiiiiiiiii  s(<(|ucndo.  ('oiiliii  Sahiilo 
r(<iii  :  idco  m(<i'iiil  iniiioraii,  noii  (M'('sccrc ; 
qiiia  asccndil   ciil)il(>   |ialris.  id   cnI  (llirisli 
lliiiliaiiiliilcin.  (piic  liiil  cl  c>l  llironiis  dci- 
lalis,  iii  (pia   pl(<iiiliido  (li\iiiilalis  cor|)o- 
ralilci'   liahilinil    :   ({iiod  .liidici    asc(<ii(lc- 
ruiil,('onlrii  (.lirisluui  iusur^^cudo.cuuKpic 
coiiculcando.  cl   |)cr  diNcrsas  (iclraclioncs 
(piaiiliini   riiil    iii  cis.  coiiiinaoiilaiuio,   ac 
morlis  dccoloraliouc  oporicudo. 

Dciudc  dc  Simcouc  ac  Lcvi  siibjuujii- 
liir:  cl  sicul  iii  praH'cd(<uli  liiui,n'I)alui' ar- 
liculo.  (luod  i\e  iilis  lillcralilor  rcrliir  iu 
loxlu,  do  saoordolihus  ol  Levilis,  Scribis 
ac  Pluu'isa>is  ox  ipsoruin  soinine  nalis, 
s[)irilualilor  siunilur.  Illi  olouiin  saccrdo- 
les,  LoviUe,  Scribae  et  Pharisiei,  fiiorunt 
viliosissima  vasa.(|ui  conlra  Christuin  pu- 
blicc  ol  iusidioso  |)or  vorba  alquo  iujiirias 
puguavoruul,  ol  divorsa  habuerunl  cousi- 
lia,  t|ualiter  euni  circumveuirenl.  accusa- 
rent,  occideronl,  (]uomadmodum  .Jeremias 

;<•/•.  M,i',>.  praxlixil  :  Cousilium  feceruul  iuimici  moi 
advorsum  ine,  dicentes  :  Venito,mittamus 
ligniun  in  pauoin  ojus,  et  eradamus  oum 
do  lerra  vivcnlium.  Quia  in  fKrorc  suo 
occidcrunt  viruin  :  de  quo  ilideni  cecinit 
.loromias  :  Novum  faciet  Dominus  super 
lerram  :  fomiua  circunidabit  virum.  Ma- 
ledictus  furor  eoruni,  quia  pertinajo  :  Pi- 
latus  nainquc  mnltipliciter  iuslitit.  ut  do 
nianu  eorum  ori[)erot  Chrislum  :  sod  illi 
oconlra    tanlo    furibuudius  clamavorunt, 

jonHii.xix,  ToUe,  loUo,  crucifige  oum.  Cavoainus*er- 
go,  ne  ot  iu  uobis  inveniatur  pertinax 
furor,  aul  iudijiuatio  dura,  ne  maledica- 
mur  cuin  illis.  Xam  qui  ad  indiguatio- 
neni  facilis  osl,  orit  ad  peccandum  pro- 
clivior. 


lhiil.\\\i 


Prov.ww 
ii. 


A  Coiiscijiiciilcr  i\f  Jiida  siibjiiiigiliir  :  Jii- 
ilii,  fc  laiiditlniiil  fnilrcs  liii .  |'cr  Jildaiii, 
(jiii  iiilci'|irctatiir  laiis  sivc  coiirf^ssid,  (|iii 
cl  iiilcr  fiiilrcs  siios  forlissiiiiiis  fiiil,  in- 
lclliKilnr  Chrisliis.  (jiii  a  [u  iino  itislanli 
crcalioiiis  aiiiniii<  suii*.  iiiiii(|iiaiii  (M^ssavit 
a  landr  inlcrna  inajcslalis  diviiia',  ct  ox-  Pi.x^w.t^ 
snllasil  iil  ^'i;^'as  ad  ciirrciidaiii  viaiii.  ih- 
ijiio  iiil  l'saliiiisla  :  A('cin;^'crc  f;ladio  liio  /'<,  miv.  ». 
sii|)('i'  lciiiiir  liiuiii  [lolciilissiiiic.  (jiiciii 
landavcriiiil  fralrcs  siii  saiicli  .\|)osl()li, dc 
([iiibiis  di\il  bcalissitiia'  ac   lci  vcnlissinui^ 

H  siia' amatrici  .Maria*  .Magdalciia'  :  Vadc.  cl   Joann.xt, 
dic    fralribiis   iikms  :  .Vsccndo   ad    l'atrciii      ' 
iiiciim.  Miinus  liiiv  in  ccrficilius  iniinico- 
ruiii  luoruiu.  (^hrisliis  qui[)|)(!  aercas  ()o- 
loslales  victoriosissimc  ox[)Ugnavil.  cl  ob- 
slinalos  Juda'os   [lor  iiianum  Uomaiioriim 
prorsus  dejecil,  sicul  [jcr  l.saiain  (estaliir  : 
Calcavi  oos  iii   fiiroro  inco,  ol  conculcavi   /i.  1.11111,3. 
cos  iii  ira  inca.  De  ([iio  ol  Psalmisla  :  Do-  /'*. xxm,». 
miiius  forlis  cl  [)ol('us,  Domiiiiis  [xiloiis  in 
[)ra'lio.  (Jualilor  aulem  cclcra  vcrba  iu  be- 
nediclione  Judse  posita,  conveniant  Chri- 

C  sto,  in  prsecedenti  expressuin  est  articulo. 
Zabulon  in  lillore  maris  habilabit.  Por 
quomlibct  Patriarcharum.quautuin  ad  bo- 
ua  ([1110  iu  00  fuoruul.  Christus  siguifica- 
tur.  (Juidquid  oquidom  boui  fuit  in  aliis 
ac  divorsis  divisim  et  imperfecto,  fiiit  in 
Christo  conjuuctim  atque  perfecte.  Itaque 
[)or  Zabuloii,  qui  intclligilur  habilaculum 
fortitudinis,  expriinitur  Christus  salvalor 
ol  Dcus,  cui  cautalur  in  Psalmo  :  Ksto  Pj. ixx,  3. 
milii  iu  Deum  [)rolectorein  et  in  locurn 
miuiituin,  ut  salvum  me  facias.   Ktenim 

D  lurris  fortissima  nomenDoniini  :ad  ipsum  Proi-.xvui, 
currit  justus,  et  exaltabitur.  Zabulon  iste,  '"• 
videlicet  Christus,  habitavit  in  littore  ma- 
ris,  hoc  ost  in  quieto  et  tranquillitate  pe- 
ctoris  tempore  tribulationis  :  per  mare 
onim  adversitas,inquiotudo,  tribulatio  de- 
signatur  ;  per  littus  maris,  tranquillitas. 
Quoniam  ergo  Salvator  in  omni  tribulatio- 
ne  ac  p(Ena  quas  pertulit.inconcussibilem 
mentis  tranquillitatem  servavit,  recte  in 
littore  maris  dicitur  habitasse  :  et  in  sta- 
tione  naviuni,  hoc  est  in  stabilitate  parti- 


7. 


'Mt  KhAHIiAllu    l>   tAl'.    XI.U   (;i-..\Kii|K.    —   AHi.    I II 

culcirluiii  Kcfluiidiuiii,  (|uiii  iii   iiuMilihu))  A  cuiis  :  liiuiu  uht  iiucii.ssuiiuiii  ;  il  ifi|ui(Mu  ituw.n. 
i'«)iisUittiiiiu  ilriuDiiilui'  lidt^liuiu,  i|ui  iioii      rclicitalis  uMcriia'  juilicuvit   Mi|>cr  oiiiiiiu 
Ufitii,  .;   !>uut  (tiuihli)  vciito  u^itulu,  scil  u^<)iiiiiluu-       r>M-  a|)|)i'lcuiluui,  i|iiuiii  cliaiii  iiiciis  siiu  a 


«II  ii 


lur   Miu  ^upiculi,  qui   U'iliiicuMl    tli)uiuiii  priiiio  miu;  crculiDui^  c.kdkIid  plciit;  (^uslu- 

suaiii   lUpru  pctiuiu,    itu  t|Ui)il   ucc   \iuiti  vil,  «^t   cx|)ci'iiiiciitulilcr  vidit  ;  c/  li-rnun 

tciitiitii)uuiii,    iicc   lluiiiinu    Irilxiluliouuiii  i/iiii,l  ii/ihi,ui  :  huc  i;sl,  purudisuiii   ctide- 

tjucuiit  cor  yjus  iiiovciti. /'i'/'////^c/<.v  «,^7/</«'  hlciii,  i|ui   csl    lcnu   vivtfiiliuiu,    rtf{<io(|utj 

lul  Siiluniun   :  t|uiu  (iil    uit   Kvau({clislu)  \  ivoruiii.coiisitlcruvit  iiieoiii]iurul)ililci- piu) 

/4«<.»v.*i.  cf^ressus  Jcsus,  vcuit  iu  pui  lc^  Tui  ct  Si-  iniiuiUus  istis  lcirciiis  uiiiauiliiiii.  J'J(  su/t- 

tloiiis,    ut   T\rios   Si(l()uii)M|iii^   curarct   iii  j/nMiit  /itiincruui  si//nn  tid  jiorltinilii m  :  iil 

iiiciilt^  u  \itii^,  ct   iii  cuiiic  ul>  iii\uliluili-  cst,  sc  i|>suiu  puruluiii  cxliihiiil  ad  lahoiaii- 

uil)us.   Sidoii  (|uo(|ut^  iiilciprclalur   vciia-  diiiii  cl  susliutMi(luiu,(pii(l({ui(l  l'alcr  voliiit 

tio  :  pcr  (piaiii  tlcsi^iiuiitur  uuiiiia*,  duuiio-  H  iiiiii  ruccrc  uc  suiren^c,  (piultuius  rtupiitMU 

iiuiii  veiiutiouibu".  luipicisiiuc  tlcct!pla%  ad  illaiii   ailtiriiaiii,    lcrraiiKpK!   o|)liiiiaiu    su- 

quus  Cliristus  dcvciiit,  coiivcitciido  cl  rc-  piMCddcstciii,  iutM't!rclur  ac  |>rocurarcl  lio- 

/>«.«c, :).   diiuciido  casdciii.  rudc  1'saluiisla  :    Ipsc,  iiiiiiihtis.   Kt  (piauliiiii  ad    lioc,  riiil   ipiasi 

iiiquil,  lil)crabil  iiitulc  lui|Uci>  vtMiauluiiu.  asiiiiis  forlis,  iioii   |>rt>|>lci-  sl(>lidilal(;iii  ac 

v.i((A.iv   lusupcr  (^liiisliis  (ud  lilltMuiiij  sa'pius  luit  lardilultMii,  sed  proploi'  luboriosilaleiii  uc 

II  «(.<(./     ^.^  inuiisil  iii  (.lupliai  iiauiu,uibe  siipra  iiiaic  obcdiiMiliaiu^ipia  oiuiie  poiidiis  luboruiii  ac 

(ialilicuj  coiislrucla,  el  pi-ydicavil  ibidciii  iDriiieiiloniiii   |)alitMilissiine  ac  obt;dieiilis- 

rrctpiciitius,  perlrausiens  usijue  Sidoneiii,  siiiie  loleiavit.  1'i'Oplei'  (|uod  di.xil  ad  l*a- 

sauuiido  ouiuci   opprcssos    u   diubolo,    cl  Irciii    :   Opiis    coiisuiuiiiavi,    (piod    dcdisli  jonnn.\\H, 

cuiaiido  oiiiuciii  laiiguoi-eui  et  oiuiieiu  iu-  iiiihi   iil    rac(M-ciii.    .Vhpic   iii  cnicc   :   ^''>'>-  y/v/x,v3o 

fiiiiiilalciii  iii  populo  :  ptM' cjuod  sacralis-  siiiiiiiialuiii  esl.  Kt  dciiiiiiii  iii  Psaliuo:  Oin- /'«.iaxxv», 

siinus  evaiigelista  .Malllucus  oslendil,   iii  C  nes  lluclus  liios  iiidiixisli   super  ine.   Kt  **' 

hoc  esse  coiiiplcluiri  ([uod    illustrissiiiius  voce  iiieiiibroiuin    suoiuiii   dicere    poluit 

/«.  1»,  I.   Isuias  propheta  pi-;e(li.\il  :  Priino  teiiipoi-e,  Patii  :  l'l  juiueuluiii  lactus  suin  apud  le.     /'«.iami, 

hoc  est  in  evuiif^tdica*  pi-a'dicarionis  [iiiii-  Factus  est  eniin  obcdieiis  ust[ue  ad  iiioi'-  7'/u7im,  n, 

cipio.  alleviuta  (vst   lcira  Zabiiioii   ct   lcna  lcin.  FiwtiiHf/ui'  cst  trihutis  scrviens.  Xaiii  *< 

N('[)litliuli.  el  (^liiislus(ad  lillei-ainjsolvil  li-ibuluin,ut     Maiih. 

ls.'iachur,  asinus  forlis,  accubann  intcr  Kvaugelista  describil,  iiou  quia  lenebalur,  *^''' 

terrninos.  Issachar  iiileipietatui-  nierces,  sed  quia  digualus  est,et  ne  scaiidalizai-en- 

per  quein  exprimilur  (^hi-istus,de  quo  ler-  tiir  pusilli.Spii-ilualitci-  quoquc  hoc  fecit : 

/•«.  cxxM,  lur  in  Psalino  :  (juuin  dederit  dilectis  suis  ([uiaut  hoiiio.oblulil  Deo  saiict»  servilutis 

"' ^'  soiiinuiu.ecce  hereditas  l)oiiiini,rilii,  inci--  lalciitiiin,  hosliain  laudis,  el  inuiius  devo- 

ces  rnictus  vcnlris.l[)s(' nainque  |)i-a}iuiuin  lissiiiia'  regiatiatioiiis,  secuiiduin  quod  di- 

est  oiuiiiuiii  Bcaloiuui,  scu  objeclalis  co-  D  xil  :  Quia  ego  qua;  placila  sunl  ei,  lacio  yoa/iH.vm, 

joa.in.xiv,  ruin  felicitas.  Propler  quod  ait  :  Qui  dili-  semper.  '^' 

^'-  gil  me,  diligetur  a   Patre  ineo  ;    et  ego  Dan  judicabit  populum  suum.  Daii  in- 

diligam  eum,et  manifeslabo  ei  me  ipsuin.  Ier[>retatur  judicium,  et  fuil  figura  (^hi-i- 

Qui  inter  terminos  accubavit,  id  est  inlia  sti,  qui  conslilulus  est  judex  vivorum  ac  ac(.x,i2. 

fines  Kcclesise  requievit,  in  soiis  videlicet  inortuorum,  et  univei-.sa  quaj  cgit  ac  do- 

catholicis  personis,non  iii  schisinalicis  ne-  cuit,   cum   suinina   discrelionc   exhibuit. 

que  ha>reticis,  quorum  convenlicula  dete-  Qui  fuit  colubcr  in  via,  cerastcs  in  scmi- 

icoc.  XIV,  statur.Non  enim  est  Deus  dissensionis,sed  ta  :  quoniam    principem    tenebi'aruin    a 

^'  pacis.  Viclit  requiem  quotl  esset  bona  :  id  quo  tenebalur,  cum  suinma  decepit  iiidu- 

est,contemplationis  quietem  pensavit  pr»-  stria  :  potestate  quoque  regali  ac  aucto- 

ferendam  esseomnibus  mundi  deliciis,di-  ritate  pontificali   munitus,  confregit    ty- 


(I 


s 


KINAIiUAim    IN    <  Al'.     \IIS    t.KNKSIS.  AHI,    Ml                                              W.i 

nilinnniiii    \  (■liniilii.   llii    i|i|ni|    iiiiiiiriiliil  \   iiiniln    Mtill    )li'|rcliill.    liliir    i|<'  (llllislM    III 

(lci)i>.iiiii.  iNaliiiii  |irii'i|ii'liliii  rsl  :  Ij  il  fM  iiiaiiM-iiliiiii  /••.uii.U. 

(iiit/  (iiiiiiifits  />rii<li(i/n'tiir  iiiili'  ciiiii ,  ii  iii  Iriiii  iii  siiiiimis  iiioiiliiiin.  Ilii  iilia  lia- 

///.\.-  iiiiiiii/i'fiir  rc/rorsiiin.    {'cr  (iad,  i|iii  Itf!  IniiislaliM,  Mril  rniiiiriiliiiii.  .Vlia  \rn), 

iiilci  |ii  ilalin    lclicilas.   ili'.si^'iialiii'   Salva-  l'a'il  iiiciiioiiali'  li  ilii-iini.  Tiaiislatin  aiilfiii 

liit'    :    i|iii    MTiiiiiliiin    sii.iiii    ilril.ilrin,    rsl  (llialilaira,    l'ii'il    |>lai'riila    liiliri    iii    Irira, 

osscnlialilri'  ipsa.  lll  sr  sillisislriis,  siiprr  rlr.  I'ri    (|iia'  iiniiiia   apn  Ir  r-.l    |ii'ii|ilirla- 

rssrnlialis  ar   inrinila   rrlirilas  :   rl  srrnn  Iniii.  i|iiu<l  (ilinsliis  siili   roniia  rt    Initnla 

Inin  snain  lininanilalrin  Irlix  rnil.i|naiilnin  panis  tiilirri,  iiricrrinliis  ar  iiiaiiiliirainins 

ail  sii|)riior(>s  siui' aniiiia"  viri^s,  ad  iiicrca-  rsscl   iii  cvaiif^clica   lc;,'c  :  \wv  linc  iimmiiu-    /'«,ci,4,s. 

Iiini  ohjcrlnin  rclalas.ah  iiicariialioiiis  c\-  i  iain  rariciis  niirahilinin  siiDrnin.  daiis  v.s- 

ordio.  (Jni  oinni  spirilnali  annalnia  liilri  caiii    laiii    siipcrsiiltslaiitialciii    liiiiciitilnis 

lus,  conlra  iinisiliilcs  iiosUvs  pia>lialns  csl  H  sc.  (  ndc  1'i'oplicla   |ira'nniiliavit  :  .Maiidii-  /•«.%«), 30. 

in    priino   siio   advci^ln    aiilc   israclilicain  cavcrnnl    cl   adoravcniiil    oninc^    pin^MK-s 

plrhcm.al)  clcclis  .inda'oi'nni  cordibns  illos  tcrra'.  lloc  lotiiin  iiliis  saTiili  linjiis  incr»'- 

lunando,  cl   plnrimos  con\  crlrndo   praMli-  diliilc  osso  vidctiir   ac    slnllnm.    Propler 

('arionc.oralionc.cxrmplo.  mirariilis.  Dcin-  ipiod  niins  illonim  di\il  :  .Non  invriii  taiii 

drrirra  riiirni  muiidi  ci^nlia  .Vulicliiisliiiii  raluain  lcf^cm,  siciit  csl  lc.\  (ihristiauorniii ; 

11  ■/Vi,'.«. II,  puf,Mial)il.(pirin  inlcrlicirl  s|)iritu  sui  oris,  (pioniam  Druiu  (piriii  ('olniil.  pro|)riis  dcii- 

cldrslinol  ilhislralioiir  siii  advriilus.  Saii-  lihiis  drNoiaut.  Ilis  ^noipii  spirilum  Dri 

otis  ipioipir  l'".lia'  rl   hliiorh  dahil  \  irlutcin  hahcnl.  raliouahilissiiunin  ar  prolundissi- 

resislcudi   rrrirarilcr  Aulichrislo.   Sic(pir  muiii  vidrlur  esse  myslcriuui.  Inlrllif,'uul 

persui  oollaliououi  suhsidii,  aiitr  oos  pra'-  iianuiue  ratioues  iustilulioiiis  laiili  Sacra- 

liahitur  ar  trausihit,  sirul   prr  Isaiain   ail  mciiti,  cl  Irurtus  saluhcniiuos  ejus,  quos 

Av.  XIV,  j.  ad  Cyruui  :  l\ii;o  aiilc  tc  iho,  ct  gloriosos  C  et  vicissiui  iii  se  ipsis  graliose  ex|)criuiitur. 

lornv  huiniliaho.  Sircpic  acciugclur  (^liri-  Ncplithali,  ccrr/is c'nii.ssus,(faii.s  c/oijuia 

stus  rotrorsum.  (piia  ad  lioc  ita  coulra  Au-  jtulchritiidinis.  Pcr  Xcphlhali,  (pii   iulcr- 

ticliristuui    hcllahil,   (luatcuus  eo  occiso,  pretatur  coini>aratio,  inlciiigitur  rcx  .Mcs- 

exerccal  paulo  posl  gcueralc  judicium :  quo  sias,  Patri  se  comparaus,  Ego.  inquiens,  et    Juann.  %. 

coinplcto,  rcdibil  unde  dcsceudil.  Pater  unuin  suinus  :  quia  (pium   iii  lonna  ^?;,  , 

.  j'hiitpp.11, 

Ascr.pi/iffuis  paiiis  cJks.  c/  pra'l)c/>i/  dc-  Dei  esset,  non  rapinaui  arhitralus  est,  esse  ^. 

/icias  rcffi/)iis.  Aser  iulcrpi-clalur  hcatus,  se  lequalcin  Dco.  (jiii  rile  ccrvus  einissus 

joann.M.  et  tvpus  exstitlt  Christi.^pii  ail  :  Caro  niea  seu  velox  vocatur.  quia  cxsultavit  ut  gigas   p«.xviii,6. 

"*"'■'■       vcre  est  cihus.  Qui   manducal   liuuc  pa-  ad  currendam  viam.Kt  sicul  dcsiderat  cer-  Pt.^u.i. 

iiom,  vivet  in  a^lcrnuin.  hi  qua  carne  con-  vusad  fontes  aquaruin,ita  desideravit  nos 

tinotur   supernoruui    pingucdo  charisina-  adducere  secum  in  gloriam,  nec  a  cursus 

tuin.  quum  ipsa  sit  deitatis  iustrumentuin  I)  sui  fervore  unquam  potuit  rctardari.  Dedit 

animatum  conjunrtuin.  in  quam  etiain  vir-  quoque  eloquia  pulchritiidiuis,   quoniain 

tutos  auiiiKo  Christi  copiosissime  prorsus  sapientissima   ac    profundissima  protulit 

rodundaul :  imo  ipsomct  lolus  Christus  est  documcuta,   ita  quod  omnes  mirabautur  Luc.iwH, 

pinguissiuuis  panis.omui  virtulo  et  gratia  in  verhis  gratise  quse  procedebant  dc  ore 

//<„/.  ;>i.   iucomparahilitor  plouus.   Xam   ail    :   Ego  ejus.  Erat  quippe  docens  sicut  potestatem   .i/<i///i.vij, 

sum  panis  vivus  qui  deccelo  dcscendi.Qui  liabcns,  non  sicut  Scribse  ef  Pharisaei.Hinc  '"• 

in  Sacrainouto  acccptus.coufcrt  spirituales  et  adversarii  ejus  coinpulsi  sunt  dicere  : 

delicias  rogibus.qui  se  ipsos  ratioue  juxta  Nunquam  sic  locutus  est  homo  sicut  hic  yoann.v», 

ovangolicam  lcgcm  gubcrnant.utpotc  cun-  loquitur.  Siquidcm  diffusa  crat  gratia  in  *•*• 

clis  verc  fidclibus  :  iu  quo  inulti  reges  et  labiis  ejus.  Nec   mirum  si  in  humanita-     *"''"' 

principes  liinorati  et  christifideles,  miro  te  assumpta  quampulcherriina  verba  de- 


30.- 


%m  K.NAHHAHO    IN    i:AP.    XLIX   (ilL.^tSU.    —    AHi.    (.11 

|iiuiii|)->ii,  i|ui   ■)(■(  (iinluiii   i(ui)*l   litHM,  «st  A  iicntiaiii  ol  Kuain  df^prnssinnnin  Unvr  non 

\  i-i  biiiii  ii'lt  riiiiiii  alt[U(- oiiiiii|i(iUmi.>  MM  iiK»  Nulciilc^.  lilcirco  vcrtii^  ct  it-tiliii^  cuiii  iiii- 

Itci  l'alii<i.  I'iilc-)l  ({uo(|ii«^   i^tud  «v\|ioni  lit^  |i(Mici-uiil,  (lii-cnlus :  1'idiiiiltit  sc  sciciiliaiii  .s<i/,.ii,i:i, 

1'a'lu  .V|H»>tiiloi  iiiii,  (|uoi'uiii  (|ui(laiii  ciaiit  iJci  iialuM-e.iU  Filiuiii  l)ei  KiMioiiiiiiat  :  Umi-     ' 

rx  tiitiu  .Ntiplitliali,  tiit)U(|U(f  /ahuloii,  i|iii  tciiiiis  quut  vciituia  siiit  o'i,  (-ontuiii(;liis  (;t 

ait  1'vanKi'tlca)  t»Kis    iimMiicatioiiciii    laii  loiiiiciilis  intci-i-o^cnius  (hiiii,  iiiurti^   tui-~ 

i|uaiii  t'cl(M'i'iini  cei'vi  aviiii^^iinc  «^t  \tdo-  pissiina  occiilainus  tmin. 
ci^siiiic  |)i-(u-ciS(M-unl,  «'l  clo(|iiia  |iul('lii'i-  Sct/it  iu  furti  arcKs  cjns  :  (}uia  in  Dtjo 

liiiliiii^,  ulpolc  (iliii-^ti  (locli  iiiuiii   |)i'orMis  luit  liitucia  (^tiiisti,  iiiicin  Deus  l'alci'  cilo 

|uiti'ti(M  I  iiiiani,   tatissinn?  (liltuiiiMunt,   (tc  «M-i|»iiil  a  cuiictis  viiicutis  «H  advcisiK,  (|ni- 

/■».  nvii  quibuH  canlaiiiii^    iii   1'^uliiio   :    l*iinci()«*s  t)ii>   lif^aviMunt  cl   ('luciri.voiiinl  cuiii   iiii- 

^-  /aliuton  ct  [irincipos  .Nc|>tittiati.  ipii,  i|ui  vinctuiii  ciiiii   traitiiUM-uiit  l'ilalo,     .M„ttii. 

tilius  uccrescens  Juscph,  /itius  ^ictvf*- H  cla\  iM|uc  (lii'issiiiiis    arii.xtMunt    paliluilo.  ***"•  ^- 

ct'/is,  ct  ilccitrus  utlsjjcctu.  Joscpli  «'viiltMi-  Scit  liciis  iialiis  cjiis',  tioc    ('■>!   Dciis  Aliia- 

Lue.ii,!ii.  tissiina  (Jtii-isli  fi^ui-a  cst.  Cliii.^tus  cniin  liii>  (;t  cctci-oi-uiii  Palriai-cliaiuiii  uc  Josi^pti 

ci'evit  scu  piotccit  sapicntia,  mtalc  et  gi'a-  spoiisi  .Maiia',  (juoiuiii   liliiis  (lliiislus  vo- 

tia,secun(iuiii  inaiiire.->tatioii«'iii.(Ji-cvll  quu-  catui',ruil  iii  otiinituis  (^liiistj  aitjuloi',sicut 

que  et  laina,  sicut  gtoi'iusissiiiius  Joannes  iii  Kvaiigelio  ail  :  t-ij^oiii  l*atre,el  l*alei'  in  Joann.xiv, 

juann.m,  Baptista  pi-ajili.xil  :  llluiii  opoitel  ci'escere,  iiie  est.  Kt  :  fatei'  nun  i-eiiijiiit  inc  soiuiii.      '^"'"  ' 

ine  autein  iiiinui.  Dciiitiuc  ju.xla  Danielis  (jui  Palci'  pei-  Isaiam  pi-olcstaliii-  de  (lliii- 

/)un.ii  u  oi-acuiuin,   (Jliiistus   est    lapis   siiic    nianu  slo  :  l-^ice  piicr  iihmis,  stiMipiaiii  ciiin  :  ch;-    /v.mu.i. 

^^'  pia'cisus    dc   liionle,   i|ui   lapis  cievit    in  ('lus  iiieus,  coiiiplaciiil  silii  in  illo  aiiiina 

iiioiileiii  inagiiuin,  et  iniplcvit  univeisaiii  iiiea.  Eiipuit,  iiKiuaiii,  etiin  ;  «juoniani  ter- 

supefriciein  ten'a5.  (^i'evit  eigo  liuctu  iiittl-  lio  die  suscitavil  t!uiii  ud  iiniiiortaleni  ac 
lipliii.  iiiulta  niitlia  coiiveitendu,  paitiin  C  iiiipassibilein  vilain.ldeo  (jtirislus,  passiu- 

et  priiiio  pei'  se  ipsuiii.  deinde  plenius  ac  ue  instanl*;,  tuculus  e.sl  Petro  :  An  putas     jtauh. 

inii-ubilitis  p(^i'  suos  discipulos,  iti  piimis  (|tiod  ttoii  posstim  logait!  Patrein  m(Mim,et  *''"' ^*' 

c.v  JuiUea,  (jalikea  atqtic  Saniariu,  dciiidc  c.\liilu'l)it  ttiilii  iihmIo  plusquam  diiodcciin 

ubique  lcrrurum  c.\  j^ciitibus.  (Jui  fuit  de-  lcgiones  angelorum  ^ 

/>».  xiiv,:j.  corus   adspectu,   utpote  speciosus    lorina  Omnipotens  benedicel  libi  benediclioni- 

pi-te  liliis  liominum.  (^tijiis  titimanitatein  hus  cceli  desuper,   benedictionibus  ubijssi 

oinni  viitute,  sapietilia,  doiio,  fruclu,  bea-  juceniis  deorsuni :  dedit  eniin  Ctirislo  om- 

titudine  ac  gratia  ('.\cetlentissiine  pulchri-  iiem  el  plenam  polestatem   in  cceIo  et  in 

ficalam,  Verlitim  a^ternum  asstimpsit.  Cui  terta.omni  crcaltita' pi-ieficiendo  eumdiMn, 

cliuttt   iti  dcitatis   natura  pulcliriludo  ap-  fccilquc  cum  caput  ac  principem  iii  Iriuin- 

propriatur.  Siquidem  a'teriiitas  est  iii  l'a-  pliaiile  ac  militaiite  1'xclesia;  benedictio- 
tre,  species  in  imagine,  usus  in  inunerc  :  D  nibus  tiberu)u  et  vulvw  :  quia  tam  siiigu- 

species,    inquam,    iti    imagine,    hoc    est  larissime    Chrislum    hominem    lioitoravit 

pulcliritudo  in  Filio  ;  et  usus  in  munere,  Trinitas  Deus,ut  lacte  virginalium  uberuin 

id  cst  commtiiiio  in  Spiritii   Saiicto.  Hoc  sacratissima;  Yirginis  aleretur,   atquc  de 

fideliter  cognoscentes  filiie  .Kgs[)ti,    hoc  inviolata  ac  iiitcgra  ejus  vulva  ptodiret, 

est  aniinEB  seu  Ecclesia?  e.x  gciilibus  con-  procedens  tanquam   sponsus  de  tlialamo  Ps.xviii,g. 

versae,  discurrerunt  super  inurum  :  quia  stio.  Bencdixit  quoque  Christum   benedi- 

super  Apostolorum  doctrinam  se  funda-  ctionibus  uberum  ac  vulvae,  multiplicando 

runt,ut  Christi  pulchriludinem  conlempla-  populum  christianum  innumerabiliter  toto 

rentur.  Sed  iuviderunt  Christo  in  priinis  orbe  terrarum.  Potesl  ilem  per  ul)era,  in- 

perversi  et  obstinati  Scribae,  et  sacerdotes  telligi  utriusque  Testamcnti  Scri|)tura,qua 

ac  Pliarissei  vani  et  ambitiosi,  Christi  emi-  Christus  fuil  plenissimus  ;  et  pcr  vulvain, 


II 


KNAIIIIVIIn    IN    •  Al*.    I  liKNKKIh.    ~     AIU.    •  III                                               'itHi 

u,iiih.m.  Itnptisfiui,  i|ii(iil  i-l  C.liiisliis  <liKnaliis  fsl  ii  \  {'altis.  jii\ta  i|niii|  si'ri|ilniii  fnt  :  Sulvavil  /••  ••.«m.i. 

Joaniio  snsnpcif. //r»((//(7/()//(',s- /«i^/-/.v ////,  silii   »lc\tciii   rjns,   cl    Itrat-liiniii   MiiK-lnm 

iiiiifitrtiittv   snnl    th/iiufiitioni/ni.s   /nitniin  i'jns.  Isniiis   i|niM|n<*  iiit  :  .\<»lnin    fi-<il    l)i»     /.  im,i<». 

(,7'//.s-,' i<l  <>sl,  li<>ii<>ili('lioii<>s  siMi  ^M'atiii>,<|iias  iniiiiis  liiai-liMiin    sani-lnin   siiiiiii  in  <»<'nlis 

l)(Mls  Palcr  conlnlit  Cliristo.  |)i:i<\aln<>i  niit  onininin   k*'I>''ii'|'     n<'ni(|ii<'   (ilirisli   <»iliis 

<'l  <-iiiin<'ntioi'<>>   liicriinl   oniniliiis  |)<-n<*ili  si\<- ail\  i-ntiis,  liiil  o<-<>asi<)nalit<'r  inl<'i-ilnH 

ilionilms.iiiias  Patriarcluranl  <<'l<'ri  Saiicti  sinr  inatris,  viil<>li<<'t  Synaf<<)KM'  :  <|nii'  i|i 

a  |)<>o  sorliti  siint.sicnt  Psalniista  |)rii>ili\it  :  siiiii   iioii   i-(>ci|)i<'ii<l<),   in<>riiil   <'()r|)<)ralit<>i- 

/'i.M.i\  s.  rn\it  l<>  |)<>ns,  Dcns  liiiis,  ol<>o  liclitiic  |irii>  s|)iritnalil<>ri|ii('  <)<-<'i<li,  <'t   ns<|n<-  in  riiicin 

consorlilms  Inis. />(»//•■(- /•(-////•i-/ (/(-.v/f/i-///////  r<'lin<|iii.    Cliristns    anli-ni    iii    piinio    siio 

(-(»////////  (/•/(•/•//(»/•/////  .•  Iioc  <>st .   (|noiis(in<>  a<h<>ntn,  (jiiasi   Inpns   rapa\,  iioii  |)r()|)l<'r 

opcrc  ini|)l<'rclui .  (ino<l  Sancti  \i>t<>ris  Tc-  <>ni<l<>lilalciii,  s<'(l  proptcr  sanctji'  <^arilalis 

slaincMti  |)ra>(li\(>riinl.  ct  iicri  ac  vi(l<'r<>  ili'  H  a\  iilitat<>ni.    iinp<>ln()sissiiiic    pncdain    <•<>- 

si<l(>ravcriinl,  (incmailinodimi  ail  Salvator  mcdit,  lioc  csl,  sihi  ardciilissiinc  incorpo- 

y.iic.  \,i;i.  discipnlis  :  Hcati  ociili  (jni  vidcnt  (piii' vos  ravil,   (pios    pcr  s(?   ct    sanctos   .\postolos 

"w  ,-1        vi<lclis,  Dico  cniin  voliis.  (iiiia  miilli  i'(>":cs  traxit    ad    ridcm  :  iinod   (lciiicc|)s    lccit   ct 

.WIlllll.MU.                                                                                                ■      1                                               .->  II 

17,            cl  Piophcta»  volii(>i'iint  \i(l<'r<'  (Hia>  vi<lctis,  l"a(i<'t  p<'i'  pra>di<'al<)r<'s  <'l<'cl<)s.<^()uv<'rtcii- 

ot  non  vid(M'iiMl.  Fliuit  in  rapitc  Joscph.ot  <Io  <inampliiriiiios  iisipic  ad  liiicm  inniKli; 

///  irrrirr  Xnciiriri  iiifi-r  fnilrr.K  .•iuo.s:\\or  limc^nic  (luasi  vcspcrc  dividct  spolia,  dis- 

csl,  omm^s  pnidata»  Ix^ncdictioiurs  iiupU^-  c(>rncu(lo  iii  linali   iiidicio  intcr  clcclos  ct 

aului' iii  Clirislo  (.'t  iii  cord<>  ipsius,(ini  pra'  i'<'piol)Os,a(l  (lcxt<'i'am  suum  statuonsoves, 

oiuiiihus  suis  participihus  suiumc   cl    iu-  cl  ad  siuistram  lid-dos, 

comparahililcr  sauctus  csl.dc  (luo  pra>di.\(>-  ['ostrcmo,  pcr  hoc  (luod  Jacoh  filios  an- 

/Au^ii, 2;!.  ruul  Prophcla>  :  Ouia  Nazarivus  vocahitur.  cillaiuin,  videlicet  Halse  et  Zelphae,  infer 

Benjami»   Jiipiis  rapa.r,  niaiir  roinrdrl  ('  filios  priucipalium  suarum  uxorum  bene- 

pra'da»i,  rt  rrxjtrrr  diridrl  spoUa.  Keuja-  dixit,  nec  inler  eos  aliosciue  discrevil,  os- 

niin  filius  dexlenr  iuterpielatur, ciijus  or-  lensnm  est,  quod  in  Christo  Jesu  non  cst 

tus,  fuit  sua>  uialris  iutcritus.  Per  (]ucm  discretio  servorum  ac  liheroium.nisi  quAu- 

(]hristiis  sijjuificatur  :  ipse  cuiin  csl  Filius  tuin  ad  merita;  quod  item  (^hristianis  uon 

Marc.wi.  Oiuuipotcntis,   sedens  ad  dexterain  ejus,  sit  carnis  nohilitas,  sed  virtutum  praecla- 

inio  et  ipse  vocabitur  dextera  et  brachium  ritas  magni  pendenda. 


19 


ARTICULUS    CITI 


ELUCIDATIO    (.APITULI    QUINQUACESIMI   :    QUOD   CERNENS   JOSEPH,    RUIT    SUPER    FAClEM    PATRIS. 


OUAM  ardentissinie  sanctus  Joseph  di-  D  carum  revelationum  atque  in  tanta  devo- 

lexerit  patrein  suum  sanctissimum,  et  tione  et    sanctitate  obiisse,   quasi  victus 

quantum  de  ejus  sublatione  ac  morte  do-  filialis  amoris  tam  naturalis  quam  infusi 

luerit,  in  exordio  demonstratur  liujus  ca-  fervore,   projecit  se  super  corpus  patris 

pituli.   Quod  cernens  Joseph,   ruit  super  sui  defuncti,  applicans  vultuin  suum  vul- 

faciei»  patris  sui,flenset  deosculans  eum:  tui   ejus,    sicque   cum    lacrimis    copiosis 

id  est,  ipse  Joseph.  videns  ac  pensans  pa-  deosculans  ipsum:  ostendens   in  mortuo, 

trem  suum  in  tanta  plenitudine  propheti-  quam  vehementer  amavit  viventem,  et  de 

T.  1.  30 


4(M                                r.NAhHAiio  in  cap.  i.  ukhkhis.  ami.  i.iii 

>iiMutionc  tuin  opliiiii   palii^^  iiiliiiif  )lo-  A  liaiii  ilirni  pm  spiritu  v.l  aniiiiu  rt  corpo- 

i/7t««.  .>   lciis,i|ii<iiii\iH  iioii  <>il  ^icnt  ((Hrri  ipii  spfiii  rr  ;  iili(|iii  iiiitciii  si^pliiiiiiin  ilicin,  i|iioiiiiiin 

''■            niMi  tifildiil,  iicc  utitioiiiiit  l'uii«'iii  (lcliiiuli  uiiiinu  spcciiililiM'  lialiii   lic-,  viic«>,  coiicn- 

oiLiiluii    l*nto  uiitcni,  i|ii(t(l  ctiuiii  iii  lacic  |tiMil>ilcni,  iiu.scilnlciii   cl    lutionuUnn,  cl 

ilcfnncti   tunti   l*uti  iuiclia\  up|)uinit   (|iia<-  corpiis  constal  (?x  ipiutuor  (•lcincnlis  ;    vel 

(luiii  snpcrnutiirulis  scicnitas,  ct  (|iiaMluin  ipiiu  (|iii(Mcin,  qiiu5    per  scpliiiiiiin   (licm 

coloris  vivacitas,  qua'!  crat  intcrioris  puri-  (lc^i^nuliir,  (ns  exopluiil.   Ilicc   ihi.  Klcvil 

latis  et  trancpiillitatis  (lcruncti   indiciuni,  ciko  .Kf,'yptiis  i|)suiii  Jiicob  s(!pluii{,'inta  dic- 

sicnt  dc  niiitli^  Sunctis  iii  novo 'ri^staincnlo  hiis.qiiia  iiopiiliis  iii  .K<;y|)lo  liabilans,  tol 

delunclis  a^no\iiiiu>.  /'iirrr/iifi//n-  airoi.s  (licltiis  solciiiiilcr  liixil   ciiiii,  cl  (!Jiis  cele- 

:iui.s  nu-diris  :  Joxqili  (pii|)pc,  ut  iiioris  esl  liruvit  exseipiias,  ila  (piod  .Kf^yplii  elhnici 

ina^nis  |)riiicipil)us,  spcciales  halmit  iiie-  fcc(Mniil  hoc  juxlu  filiiin  siiuiii  quadiat,'in- 

AwiiS',  ut  (iiiniiatihus  rinulirent  i)(ih'etn,u\  \\  \a  diclnis  cl    llcltiaM    haltilanles   ihidiMii, 

est  cor|)iis  cjus  cxaniinc,  poncndo  parliMii  jiixla   inoriMii  suiiiii   dichiis   Iri^iiila.  Nain 

pro  tolo.  Voluit  aul(Mii  corpiis  illiid   coii-  cl   tol  (li(d)us   ri(;veiiiiil   poslca  .MoysiMi  (H 

diri,  nc  iiirru  tiMiipiis,  (jiio  cjus  scpiiltura  .\aron.  Klcvit  uuUmii  .Kj.,'ypliis  suiicluin  J.i- 

rucrut  dirierendu,  j,'(Micrurclur  iillu  corru-  coh,  luiii  piopliM-  uiiior(Mii  cA  iiiverenliiiin 

ptio  :  qiiod  eliain  fecit  honorando  corpus  J()se|)li,  liiiii  cx  aniore  quo  dilcxoraiil   i|)- 

patris  tain  sancli.  (juihus  jussa  ex-plenti-  siini  Jacoh,  ad  (pKMii  hMiqiore  lainis  inulli 

hus,   ti-ansierunt    ({uadnujintd    (lirs   |)Osl  coiifii}^(Mant  /Kgyplii,  (jiiihiis  |)iissiinus  Ja- 

corporis  sancti  unctioiieni,  anteqiiain  aiii-  coh  [)er  se  et  per  liliuin  siiuin  Jos(!ph  fre- 

plius  ali(piid  ficrcl  circa  illiid.  htr  iiuipiir  (pHMiler   lil)(Malil(M-(pi(;    suhviMiil,    prophM- 

mosrrat  railarrruin  rDnilitnriun  :  ut  scili-  qiiod  eiat  eis  valdc  dilectus. 

cet  reservariMitur  taindiii  iiitacla  post  eo-  Et  expleto  jjlanctus  tempore,  (ocutus  est 

ruin  conditionein.  C  Josrph  (ul  faniiliuin  Pliaraonis  :  Si  ifive- 

Flevitfjue   eum  ^gyptuH   septuagiata  ni  (jratiam  in  conspectu  vestro,  lo(juimi- 

(liebus.  Circa  hiec  ait  Scholastica  historia  ni  in  aurihus  Pharaonis,  ul  det  inihi  li- 

et  etiam  Strahus,   et    huhctiir   pailiin   in  cenliam'  ahcundi  ad  sepeliendum    patriMn 

Glossa  :  Joscph   pra'ccpit   medicis   iit   aro-  ineuin,  r<>  ijuoil  patrr   inrus  adjuraorrit 

mutihus  eum   condiiiMit,   et  cuslodiiMiinl  me,  dlrens    :  En    morior  ;   in  sepulcro 

eum  .Kgyptii  quadiaginta  diehus.  Mos  et-  rneo  qinnl.  fodi  mihi  in  terra  Chanaan,  se- 

eniin  ethnicorum,  id  est  genliliiim,  erat,  pelies  me.  Supra  h^giliir,  quod  Jacol)  ex-  Gen.xi.vn, 

corpora  non  condila,  servare  novem  die-  cgil  jurain(Milum  a  Joseph,  quod  sepeliret     ' '"' 

bus.diebusqiic  sin^ulis  (?a  dcflere,et  calida  cum  in  spclunca  diiplici,  qua?  a  tempore 

aqua   fovere,   ut  scirent    an    anima  essct  Ahrahie  fuil  pro  scpullura  empta  ac  prrc- 

egressa,  an  sopita.  Corpora  vero  condita,  [)arata.  (Jiioiiiodo  eigo  Jacob  fodit  sibi  ihi 

quadraginta  diehus  servabant.  Porro  He-  D  scpulcrum  ^  Ad  hoc  secundum  Augustinum 

bra?is  mos  erat,  corpora  incondita  servare  dicendum,  quod  quamvis  ante  non  legitur 

diebus  septem  ;  condita  aulem,  diebus  tri-  hoc  fecisse,  tamen  quia  hic  dicitur  id  egis- 

ginta  servabant :  ergo  et  ipsi  corpus  Jacob  se,  credendurn  est  esse  sic  factum.  Forsan 

triginla  diebiis.  Sicqiic  sub  custodia  am-  cniin  in  loco  speluncse  fecit  diu  ante  fieri 

horuiiKscilicet  tam  .Kgyptiorum  quam  He-  aptuiii   reccptaculum  pro  corj)orc  suo  ac 

biiforum,  lluxerunt  dies  septuaginta.  Fi-  corpore  Lia^,  antequam  eam  sepelivit  ibi- 

deles  autem  nunc  mortuos  suos  plangunt  dem.  Aliqui  autem  dicunt,  quod  fecerat 

triginla  diebus,  hoc  est,  speciales  Missas  ibidem  habitaculum  speciale.  Dixitque  ei 

sub  numero  tot  dierum  pro  eis  celebrant,  Pharao  :  Ascende,  et  sepeli  patrem  tuum, 

quoniam  fide  Trinitatis  et  virtutibus  eos  etc.  (Juare  Joseph  qui  erat  regi  familiaris- 

credunt  conditos.  Quidam  vero  agunt  ter-  simus  atque  carissimus,  per  se  ipsum  nou 


KNAIlUAIIii    IN    i;AI'.    I.   liKNK.slS. 


Altl.    t  III 


Wl 


u 


rognvil  licriiliani  illiini  ii  ri<f(i<  ^  Korlr  «<x  A  inaii<liiv(<niiit  ri  |iri'  rilios  liiilir,  qui»H  inlr/ 
liiiniililnlr  lioc  rnil,  \v\  liniiiil  nc  irx  sii  (-cIitms  rnitirs  siins  iiiii^'is  tlilrkil  ,  roitc 
s|)irai  rlnr  riiin  iion  \rllr  ifvriti  :  iilciiro  ipini  Kiilii  rnil  annllji  inaliis  Jnsr|ili  ;  ijikmI 
Nolrlial  |iri'  alios  r\|)loi'ai'i<  iiniinilin  ir^is.  iinti  \  iilrtiir  vri  llin,  iliio  rrrlnin  rsl  i|iii)il 
Oiii  criliis  <lr  vi-iiliilr  rl  riil<>liliili'  ipsiiis  iIiIi-mI  Mrnjainin  |)liis  (|iiaiii  rns,  rl  forsi- 
Jos(<|>li,  ino\   aiinnit    <<jiis  |i(<lilioiii  :  (|iioil       laii    rliaiii   Jinlani.    i|iii    liliiia\il    riiiii   ilc 


\W\'  sr,  \('l    pri'   alios   i|nos  Josrpli   dirrvit 
ad  i|>sntn,  insiintavil  i<i. 

QiHt  iis<t-/i(/tiift\  icnmt  rnni  ro  i)iinii:s 
srin's  i/oniiis  1'liiirtuniis,  i-iiinlii/iii-  iiin/ii- 
ffs  iuilii  tcrrit'  .  Hifi/fiti ,  rl  i/iiiiiiis  Jnsrp/i 
rnin  /'rn/ri/ins  siiis,  (<lc..  iil  r>l.  (loin(<slici 


iiiorlr,  i'l  laiii  sol<'iinilri'  pia'  oiiiiiihiis  liC' 
n<'(li('tiis  riiil  a  patrr  rornin.  .Maxinir  aii- 
triii  i|)sa  injiiria  Josrpli ,  ilisplicinl  ipsi 
llllhrn.  /'it/rr  /iiiis  jirifrritil  tiii/)is  iiti/r- 
i/iiiiiii  iiinrrrr/iir,  ii/  lurr  /i/ii  rrr/tis  i/liiiN, 
i(l  rsl    r\    rjlls    prrsoiia,    i/irrrriiins.    Isliid 


Josrpli  (<l  iindrciin  rratrcs  (>jiis  srciiin  |)ri     H  r\   liniorr   rinxrriinl,   iil    raciliiis    vrniain 


p^bant.  Ilii/nii/  i/iioi/iir  in  roiiii/n/ii  riirriis 
r/  n/iiilrs,  ctc.  :  srnrs  nanupir  rl  nobilrs 
rrant  «<(|ncslrrs.  vrl  srdrlianl  in  ciirrilms. 
(<l  ila  ivcriinl  non  p(<(lcsli'(<s.  ]'riirriititi/iir 
.\iail  (/(/  iirriiiii  Altiit/i' ,  i/Hiv  sito  rsl  triuis  Jor- 
i/itiirtri  :  iihi  |)opiiliis  Israrl  poslra  imir- 
innrans.  i.ynr  consnnipliis  csl,  srcnndiini 
(ilossani,  iit  habrtiii'  in  Niinirris:  ii/>i  n'- 
/r/traiitt's  r.rsi'<jiii(is  phiiir/ii  iiuiijiio  cilijiir 
rrlirniriiti,  iniplrrcrinit  scptrm  (lirs,  ptc, 
lol  diobns  ibi  plan<jcndo  C(<rlis  lioiis.  po- 


iniprtrarriit.  sic^pir  liiil  nirndariiiin  oHi- 
riosnin  rl  Ncnialr  prccatnni.  (j/isrrro  ni 
o/i/irisniris  srr/rris  frn/rinii  /iioruni  .  r/ 
/ii-rni/i  ii/fjiic  tiin/i/iii'  i/iiitin  rxrrriirrniil 
iii  Ir.  Prr  scrliis  rratrniii.  iiili'lli;,'i  |)ol('st 
proposituin  inl('i'l'ici«^ndi  ('iiiii  ;  |)i'r  |)rcca- 
liiin,  invidia  (pia  od(<ranl  ipsiiin  :  prr  ina- 
liliani.  vrndilio  (pia  cnm  vciidrbanl.  .\'"s 
ijiioqnr  ornniiis,  nt  srrvo  iJri  /mlri  Ino,  id 
csl  amore  patris  lui  el  ad  ejus  honorrm, 
i/iniittns  iniijui/a/cin  h(inc,i<\  est  prtelalas 


lissimiim   ipsi   lilii  Jacob.    IWcrnnl  cn/o  C  iniipiitalrs.  intrilijjendo  plurale  per  sin^Mi- 
filii  Jnco/i  sicnl  jinvrcpcrdt  cis,  q.\c.,  cl  si'-      larc  :  hoc  cst.  rogainus  ut    nobis  ignoscas 


pc/icrnn/  cnni  iii  sjiclnncn  ilnpliri,  clc. 
('irca  h;vc  dicit  Strabus  :  Area  Altatli  trans 
Jordancm  est,  el  distat  ab  Abrahamio,  id 
esl  spclunca  diiplici.  cpiiiuiuaj;inta  milli- 
bus.PraMerierunt  ergo  speluncam  illam.et 
poslea  transito  Jordane,  redieruut  ad  eain. 
Ideo  qiuvritur,  cur  lioc  recerunt.  Sed  dicit 
aliquis.  id  csl.  aliquis  dicere  potcst.  quod 
liiiu<banl  bclla  sibi  inslare  :  ideo  divorlc- 
runt  a  recto  itiuere,  sicut  et  Deus  circum- 


tanlas  olTensas  proptrr  patrrm  luiim.  /Jni- 
/ins  nni/ilis,  flrcli  Josr/iJi  ex  pielate  et  re- 
memoralione  prwteriloruin,  et  ex  patrissui 
memoria.  Veneruntfjue  ad  eum  fratres  sui, 
eognito  per  internuutium  quod  sic  fleret ; 
cl  /ironi  adoran/es  in  terram  eum  adora- 
tioiic  dulicV.  di.vcrunt  :  Servi  /ui  sumus, 
cx  ordinatione  divina,  et  etiam  ex  Pharao- 
nis  constilutione,  el  nostra  jain  prompla 


subjectione. 

duxit  filios  Israel  per  deserlum,  ne  euudo  D  Quibus  ille  respondit  :  Xolite   timere 

por  roctam  viam,  timoront  propter  imini-  quod  vindicabo  injuriam  ineam.  Num  Dei 

nenlia  bolla.  Istud  quoque  iu  Scholaslica  possumns  resistere  voJuntati ^  (^wdi?,i  (\\c'a^\. 

historia  tangitur.  Non  possumus  resistere  voluntati  Doi.  qua? 

Rcccrsus(jue  cst  Joscph   in  ^Egyptum,  est  ipsa  volitio  Omnipotentis   in  se  ipso. 

etc,  sepulto  patre.  Quo  mortuo,  timentes  seu  ipsemet  Deus  :  quae  quuin  sit  omnipo- 

fratres  ejus,  c/  mutuo  col/oquen/es  :  tVe  tens  ac  beatissima,   seniper  infallibiliter- 

forte  memor  sit  injurice,  quam  passus  est,  que  impletur,  sicut  per  Isaiam  testatur  : 

etc  ;  mandaverunt  ei,  dicentes,  forte  per  Gonsilium  meum  stabit.et  omnis  voluntas  /s.xlti.io. 

Benjamin.  qui  non  interfuit  illi  injurisp,  mca  fiet :  atqne  per  Jereiniam  :  Quis  est    /er.  xiix, 

quain  ab  aliis  fratribus  toloravit.  Tamon  isto  pastor  qui  resistat  vultui  meo  l  Signis 

secundum   Lyram,    Hebrsei   dicuut    quod  autemdiviuee  voluutatis,  scilicet  prseceplo. 


19. 


'ilW  KNAHHAIIO    IN    CAl».    L   UK.NKJilH.    —    AHT.    •III 

protiilulioni,  roiuiilu>i,  luujui   iw.iihUiiit  el  A  (|uia  li ij,Miila  auuoruiu  fiiil  (|uau(lo  piinpo- 

tU'»  coiiliaiia  raciuut.  Ouaiiivi«.  aulcm   vcu-  ^iliis  «^^l  .K^niiIo.  1<U  liilit  /ilii,.s  h))/n<iiui, 

(lilio  Jtiicpfi  iioii    fuit   a   Noliiiilalc  diviiia,  (luciii   Jacob    |HU'i)Osuil    lialri    suo    (|uuiu 

iicc  |)iacila  l»co,  iii  (juauliiiii  tiiil  iiiKjuact  juiiior  essct   illo,  iis/jue  ad  tcrfium  jjcin'- 

a   voliiutate   fi-atiuui   |)civcisa  ;  laiinii   iii  lutiuiu-in.  Filii  ijuoiiue  Miuhir,  filii  Mu- 

quaiiluiu  tuit  actin  rcalis,  ct  via  ac  disjio-  nussu-,  nuti  sunt  in   ijfnihus  Josciili  :  id 

sitio  ad  jduiiiua  lioua,  (luui  Dciis  (l«icievit  cst,  jiosl  suaiii  ualivilalciii  jxisiti  suiit  su- 

ex  ea  clicere,  sic  fuit  a  Uco,  cl  jdacuit  vo-  j)crK«'i»na  jiroavi  siii  Joscjili,  ila  (juod  ijiso 

liiutali  i|)>ius,ucc  jioliiil  (jiiis  lioc  l)ci  |ii()-  Jo>.cj)li  lciiiiil  cos  siijicr  ^(Miiia  siia,  iil  iiio- 

IioMluiii    iiiij)(Mliic  ;    iiiliilo    iiiiiiii^    truli<«,  i  is  c-,1  sciiiiiii,  aiii|)lc.Kaii,  lov(!l'c,  ct  sii|)Ci' 

j)oluciuiit,  iiiio  ct  d(d)iiciuiil,  illaiii  viMidi  ^^(uiiiii  jioiitM-e  lilios  filioiuiii  suoiuiu  ;  sic- 

tiouciii  iujustaiii,  iil  hilciii,  vitaro.  Vos  ro-  qiic  virlil  filios  .Maiiassai,  (diaiii    iisiiuc  ad 

</(7<«/t*  r/t?  mt; //m/t/m,  id  esl,  iiiilii  iioccre  B  lcrliaiii   j^cuciatioucui ,   ij^so   .Maiiassc    iii- 

iuteudistis,  f^  Z)t?i/.v  vertit  illuil  in  bonum  :  cluso. 

hoc  est,  e.\  vestro  iualo(diciiit  b()uuui,(iuia  QuihuH  transactis,  locutus  cst  frutrihus 

vcuditio  et   j)(M-diiilio  iiici   iii   .K^'ni)Iuiii,  suis  :  nou  soluiu   uudcciiii  viris  illis,  sed 

fuit  occasio  juoiiioliouis  iiicai  iii  .K{,'yi)lo.  et  soboli  eoruiii  ac  filiis  v>\i\v,;  Postmortem 

l*roptcr  quod  subdiUir  :    ut  cralturet  me  mcam  iJeus  visitahit  vos  visitatioue  iiiiso- 

sicut  in  priesentiaruiH  cernitis,  ct  salcos  ricordiaj  sua%  iiiijicudiMido  vobis  boucficia 

/actrt;/ /n«//oA- /Jo/>«/oAt,  id  est,pra;servarel  swd-,  ct  ascendere  vos,  id  esl  j)Osleros  ve- 

eos  a   niorte   leiuj)orali    j)er    j)rovid(Miriaiu  s\\os,  faciet  de  terra  ista  ud  tcrrumijuam 

int^ain,  qua  friimcula  rcposui  ad  V(Mid(Mi-  Juracit,  u\  cst  cum   jiiiaiiuMilo   promisil, 

dum  ca  tciiiporc  famis.  ^Vo/<7c  timere.  Et/o  Ahruham,  Isaac  ct  Jacoh,  quod  darel  eaiu 

pascam  vos  et  parvulos  vestros,  id  est,  \\c-  posteritali  eo\'\im.  Quumque  adjurassel eos, 

cessaria  victui  dabo  vobis  ac  soboli  vestrse,  C  etc,  ut  ossa  sua  tunc  secum   porlarent  ad 

si  iudigueritis.  Verumlamcu,   tiuaudo  Jo-  scpeli(Mi(lum  ea  in  terra  Cliaiiaau.  Adjiira- 

seph  htec  di.xit,  filii  fralrum  suoruin  erant  vit  autein  eos,  non  ut  ipsi  quibus  loque- 

viri  perfectai  a'latis,  ac  alios  f^cuiicrunf.  batur,  lioc  facercnt,   quia  moriluri   erant 

Josepli  (iui|)j)('  (M'at  circitcr  quiiiquaf^iiila  aiitc  egressum  Israel   ex  ;Kgypto;sed  ut 

se.x  aunoruin  (luaiido  obiit  pater  suus,cuiii  posteris  suis  hoc  ipsum  coiiimillerent,  sic- 

quo  filii  fratrum  Joscph  intravcruut  M'^\-  que  et  posteros  illos  quodammodo  adjura- 

j)luin,  et  habitaverunt  in  ea  decein  et  sep-  vit  in  patribus  suis.  Mortuus  est,  etc.  El 

tem  annis  ante  ipsius  Jacob  decessum.  Sed  coadilus  aromatibus,  repositus  est  in  lo- 

filii.qiiamvisadulli,  vocantiir  parviili  com-  culo  in  ^Efji/pto.  Filii  etenim  ejus,  suum 

parationc   parentum.   Forro   fralics  Jacob  corpus  dignissimuin   posuerunt   in    repo- 

post  annos   famis  satis  divites  eranl,  nec  sitorio  condecenti   cum    ingenli    honore. 

indiguerunt  sustentari  a  Joseph.  Attamen  f)  Quuinque  filii  Israel   egrederentur  iEgy- 

ex  sua  liberalitale  et  caritate  contulit  eis  ptum,  tulerunt  ossa  ipsius  secum,  et  se-  /osKex.uv, 

imilta  frequenter.  pelierunt  in  Sichein,  in  terra  sortis  tribus   " 

Et  habitavit  in  yEgijpto  cum,  omni  do-  Ephraim,  ut  in  Josue  scriptuin  est. 
mo,  id  est  posteritate,  joa^/-/6'  sui  :  non  ta-  liccitat  Josephus,  quod  unusquisque  ce- 

men  in   terra  Gessen,   in  qua  fratres  sui  teroruin  Patriarcharum    fratrum   Joseph, 

commoiabantur, sed  in  urbe  (ut  reor)cum  praecepit  corpus  suum  statim  postmortem 

Pharaone,  post  quem  summus  erat  in  tota  suam  portari  et  sepeliri  in  Hebron.  Joseph 

iEgypto  :  in  qua  tam  ipse  quam   fratres  vero  ita  non  voluit  fieri  de  corpore  suo, 

ejus  manebant.  Vixitque  centum  et  decem  sed  illud  tamdiu  in  .Egypto  dimitti,  qua- 

annis.  Quo  patet,  quod  octoginta  annis  vi-  lenus  per  hoc  recordarentur  .llgyplii  be- 

xit  in  principatu  cum  grandi  prosperitate,  neficiorum  suorum  diutius,  sicque  magis 


K.NAIlllAlllt    IN    (AIV     I  I.IMSIH.              All  I       illl                                                     W.) 

liriirMili  (•^sciil   liliis  Isnirl   llilir  ipMi.  iii.i  \   |M»iis  (llirisll  r\    mihi  iiliilis    sr|H'lilio  rjllH,    Jimnn  %t*, 

iiriililtlis.    \  (liiirilllil  .iillriii  .liiM'|»ll    i'l    llil  rarla    |)i'l     .l(tM'|ill    (lccill  iiiliriii    rl    .Nicoilr- 

lics  siii  III  lciia  |tii>iiiissi()iiis  sc|tcliii,i|iiiii  iiiiiiii.  I'cr  (iiiinl  cliaiii  csl  (islcic^iiiii,  i|ii(t(| 

palics   ciiriiin.    AlitaliaMi,    Isaac   <^l    Jacitlt,  aiiiiiias  iKtsliiis  c(tiiilii'c  jii^'ilci'  ac   iiiikcic 

cianl  ilti  s('|iiilli,  cl  (|iiia  nnNcinnl    iiivslc  (lcltciniis  pcr   saiiclas    iiicdilalioiics,  iiiiiiih 

lia  C.lirisli  coin|il('n(l.i   iliidcin.    I'alcl    i|iio  arri>(tlio!)<>s,  <-nl('i-()Ki|n<'  virliiliiin  acliis  ac 

(|iic  c\  diilis,  (|no(l  Joscpli  oliiil  aiilc   IVa  lialtilns,   nc  viliis   fiflcaiil    cl    |iiilicscaiil, 

In^s  snos.  Naiii  cl    inaf,Mialcs  ac    piincipcs  s(mI  lioiins  odiH- (llirisli  siiil    iiliiipic  d    in     ii  Cor.n, 

noii  solcnl  \  ivcic  laindin,  nl  siinpliccs  cl  sordido  corporc  c(tiislilnla',  ipiasi  iii  locii- 

/iVc/i.x.ii.  rnsiici  (piidaiii,  (piiiin  scripliiin    sil  :  i)in  lis,  siiavilcr  rraf.'r('nl  c(ti'.iiii  .\llissiino.  {'o- 

nis  |)olcnlaliis   l)ic\  is  csl   vila.  (liijiis   iina  slrcino,  <pi<'inadiiiitdiiiii  l'ali  iaicliji' prjccor- 

ralio  (>ssc  polcsl,  (piod  calidis  ac  rorlilnis  dialilcr  <'iipi<'l)unl  iii  lcira  saiicla,  proplcr 

cibis  ac  |)ociilis    uliiiitiii'  assidnc.   |)c  |,c\i  H  (lliiisli  niNslcri.i   ilti  coinplcnda.    scpcliri, 

/■.>,>,/.  M,  anl<'in    rralic  Joscpli,   (M)nslal    (piod    \i\il  dctcslanlcs  inancrc  iii  l<'rra  .Kjify|)li ;  ila  cl 

'"■             annis  ccnhmi    Iritiinla    scplcin,  iil    lcf,nlni'  iios  <'a  (pi;c  iinindi    snnl   alilKtrn-ainns,  ac 

in  l'".\0(l().  lolis  |)ra'C(ti(liis  ad   lcriain    linalis  ac  l)ca- 

SoiiMisiin        l*ra'tcica,    .jiula   niNsliciim    scnsiim,    c\  lissima'  promissionis  accclcicmiis.   nt   cf- 

"'"""""        piincipio  liii.ins  capilnli  cdoccmnr,  <piain  rcclu  ac  riiiclii  incarnatioiiis  passionisipic 

pic  cl   ainorosc   liahcrc  sc  dcl)cnt    lilii  ac  (lliristi,  iitpotc  hcalifica  (imiiipiilciilis    sn 

filia'  ad  suos    parciiics  moi  icntcs  ac  mor-  |tci'dij,'nissiini  (Ircaloris  friiilioiic.   a-tcnia- 

luos,    P(M'   condilnrain    ipioipic    coipornin  lilcr   salicinur.    .\<l    laiidcm,    lionoicm,   ac 

Jacol)  cl  Joscpli.atijnc  <>oiiim  lionoiahilcm  f^loriam  cjus.  (pii  csl  sii|)ci'  oniiiia  Dciis  su- 

S(^pullurain,  pradi-jiiiala^  sunt  unctio  cor-  bliuiis  cl  bcucdiclus.  Auicii. 


FINIS     COMMENTARIORUM     LIBRI    GENESEOS 


ENARHATIO 


IN    EXODUM 


nM;i  Ai  i(t 


JflSTl  sioif  oniiics  scnnoni'^   iiiri,  cf  noii  rsf  in  cis  prnrinN    t/in'i!,  iiri/iu'  prrrrr- 
sinii.   Prov.  VIII.  8. 
Ila>i'  snnl  jiMcrniP  ol  incroal.Ti  Sapionlia>  vcrba,  in  Provcrliionim  lihro  scri[)la.  Kst 
cnim  Dcus  omnipolcns  in  proniissionihns  snis  lidcjis,  in  vcrhis  siiis  xcrax.  in  opcrihiis 
juslns,  niliilo  miiuis  miscralioncs  cjiis  snpcr  oinnia  opcra  cjns.  Si(|iii(l('ni  in  liac  vila  /'«.cxuv,». 
(MTcclns  miscricordia*  cjns.  clarins  ahiin(lanlins(|nc  rcsplcndcnl.  In   nnivcrsis  lamcn 
opcrihiis  Dci,  ali(piid  diviiur  jiislilia^  cl  alicjnid  divina»  |)iclalis  rclnccl.  Proplcr  qiiod 
dixil  Psalmisla  :  Univorsa>  via>  Domini.  misoricordia  cl  vorilas.  Sed  in  qnibnsdam  offe- /'«.xxiv.io. 
ctihus  Dei,  niagis  inanifoslalur  misoricordia  ejus,  sicut  in  liheratione  filioruin  Israel  e.x 
^t^gypto.  In  aliquihus  antom  ojus  offoclihns  jnstilia  sna  niagis  ostonditur,  qnomadmo- 
diiin  in  pcrcnssiono  ot  snhmersiono  .Egyptiorum.   lla(|iio,  diim  omnes  sermonos  Dei 
dicunlur  justi,  jnslilia  oxlonse  accipitur,  pront  osl  virtus  communis,  ot  pro  (jnadam 
oondocentia  ac  reclitudine  mcntis,  ita  quod  qucolihet  virtus,  iino  ef  pietas,  qna^dam  est 
justitia,  in  quantum  rationalis  crcatura  per  eam  ita  se  habet,  ut  debot,  tenelur  aut 
docot.  Sicque  pii  sormones  Doi,  snnt  justi ;  el  promissioncs  ipsius  grafiosa?  ac  mise- 
ricordos.  sunt  jnsta>  :  quia  non  admiscolur  eis  aliquid  falsitatis  aut  culpa».  Hinc  Deus 
appcUatnr  fidolis  in  snis  promissionibus,  quoniam  vere  cas  adimplot,  pra^sortiin  si  sint    Pf.cxuv, 
absolule  [>romissioncs.  Qua?dam  ctonim  promissionos  diviiuT  sub  conditiono  inlclligun-  '^' 
tnr,  videlicot  nisi  por  poecata  hominum  ohox  ponatur,  quemadmodum  Dous  mnlta  pro- 
niisit  filiis  Israol,  duinmodo  scilicet  per  suos  exccssus  non  demererentur  adimpleliones 
promissionum  illarum. 

Donique,  quam  vora  sint  omnia  ista,  patebit  in  exposifione  lihri  istius,  in  quo  in 
primis  describitur  causa  ot  modns  liherationis  filiorum  Israel  ox  ,Egypfo  :  quam  li-    r;e)i.xvM, 
borationoin  Deus  diu  ante  sanctis  patriarchis.  Abraha»,  Isaac,  Jacob  ef  Josoph  prsedixit  xwm  'is! 
atque  promisif,  sicut  in  Gonesi  patuif.  Unde  ef  Aposfolns  ad  Hobra?os  ait  :  Fide  Joseph  '•^'""-  ^'- 

'  ^         Heoi:  XI, 

morions,  de  profectione  filiorum  Israel  memorafus  est,  et  de  ossibus  suis  mandavit.  a. 
Deindo  in  libro  isto  describitur,  qualitor  Deus  per  Moyson  legom  contulerit  Israelificae  Exod.w, 
plobi  in  monlo  Sinai,ef  qualifor  facfum  sif  fabernacnlum  Doo  jubonte :  quomodo  etiam  ^'"'*^'*«9- 
institutus  sit  Aaron  priinus  sacerdos,  pontifoxquo  logalis.  In  quibns  omnihus  pra^signa- 
ta  atqne  oxpressa  sunt  diversa  preecopta  et  mysferia  Ecclesise  ac  evangelica?  legis.  Hinc 
Rabanus  profestatur  :  In  Pentafeucho  excollit  Exodus,  hoc  esf,  inter  libros  Moysis  emi- 
net  liher  iste,  in  quo  figuraliter  exprimuntur  pene  omnia  sacramenta  seu  sacra  secre- 


%:% 


FM  tl^AllO 


ta,  quihus  inforinaUir  Fxelesia.  Neinpo  p<*r  corporalt^ni  Israclitaruni  Ao  .Kf?ypto  o{»ros- 
suni,  pia-fiKUiatiir  spiritualis  rxitus  nosti*r  dr  .Kf,'Nplo,  i<l  r^l  dii  (•ali^iiic  vilioiiiiii  v\ 

Ifac.t.i.  eunvcrsationi-  iniintlaiia.  l'(-r  iiian;  liuhruin,  dcsi^natur  Kaptisiiius  ;  pcr  .K^'\plioniiii 
.subnu*rsioneni,  inleritus  vitioruni,  et  itcin  dcjcclio  invisilnliiiiii  liosliiitii  ;  piM-  a^iiuni 
(lasihalcni,  (Ihristns  ct  passio  ijus  :  sicque  dc  aliis  inullis,  ut  infra  pal(*l)il. 

I)cniquc  liher  istc  (iraice  vocatur  IvjIo^;,  (|iiod  Kaliiic  c.Yitiis  inl(;rprctaliii'  :  ([uia  in 
priina  parlc  hujiis  voluininis  Iractatiir  pra'cipitc  di;  egrcssii  ll(;hra*oruin  ex  lerra  Mg\- 
pti.  Ktcnini  'A^j;  (Jra-cc,  Katine  via  vocaliir  :  hiiic  hiiitiHpuritini,  id  esl  itinerariuni  seu 
necessariuni  quid  in  via,  noininatur.  ll(*hraicc  V(*ro  appcllaliir  vkki.i.k  sK.Motii,  (ptod 
tantuiii  valcl  ul  istud,  Ihec  sutil  tiotiiitia.  Sic  iiani(pi(;  iiicipit  lihi*r  isle.  (lonsuetiido 
aulcni  llchtdMS  est,  libros  ah  eoruin  exurdiis  inliliilari*,  (|ii(*iiiadiiioduin  sanclus  evan- 
gelista  .Vlattha'us  in  Kvangelii  sui  [irincipio  ait,  Lih(*r  generalioiiis  Jesu  (^hristi ;  (|uia 
viUelicet  a  curpurali  (Ihiisli  generatione  Kvangidiuni  suuin  (*xorsus  est.  Sic  et  nos  no- 

peiruiCo-  niina  [lersonis  ini[)oiiiiiius  a  principiis  suas  origitiis  vcl  locoruin,  iit  in  historiis  langit 

meslur.  ..        .    . 

.Vlagister. 


ENAItl!  ATIO 

IN     KXOhl    \l 

iihiiuiAici':  \I':kliJ';  shmoiii 

IN    QV\    I)K    MULTIIM.IC.ATIONK,    AI'M'LI(:TI()NK 

i«:t   kc.ukssu   AciTru    {•iijoiium    ishaki-   kx    .kc.ypto.   dk   dkckm    pkac.is, 

UK    DEC.ALOC.O,     I)K    AHCA    HKDKRIS,    TAHKUNACUI/),    AUTAMI, 
AC      VKSTIBUS     AARON. 


ARTICULUS   PRIMUS 


EXPOSITIO    LinKl\AI.lS    PllLMI    CAPITULI   LlHHl    K.\01)I  :    II.KC    SU.NT    .NO.MINA    FILIORU.M    ISRAEL. 


MOYSES  in  libri  hujiis  cxordio  conli- 
nual  hisloriaui  nunc  c.xponcndainjii- 
slori»  libri  prax'cdcnlis,  vidcliccl  Gcncsis. 
Circa  qnod  in  Scholastica  historia  ex  verbis 
sancli  Hicronymi  dicitur  :  Historia  Kxodi 
non  est  alia  ab  historia  (icncsis,  sed  ca- 
dcm  continuata.  qua^  proptcr  tollcnduni 
faslidiuin.  in  quinquc  parlilioncs.  id  cst 
in  quinquc  libros,  divisa  csl.  Contra  quod 
objici  possct.  quod  in  Exodo  multa  nar- 
rantur.  puta  deccm  plagee,  divisio  maris 
Rubri,  submcrsio  .Egyptiornm,  de  quibus 
in  Gcnesi  nihil  habctur,  ct  facta  sunt  diu 
posf  ca  qua^  in  (icncsi  rccitantur.  Ad  quod 
dici  potcst,  quod  dicitur  hisloria  cadcm, 
quia  de  codcm  est  populo  Hcbrfforum. 

Itaquc  ait  :  Hcec  sunt  nomina  filiorum 
Isracl,  hoc  est  ipsius  Jacob,  qui  alio«no- 
mine  vocatus  est  Israel,  ut  dictum  cst  in 
(icncsi,  7///  ingrcssi  sunt  in  ^iigyptuni  cum 
Jacol).  Singuli  cum  clomibus  suis  introic- 
runt,  Ruhcn,  Simcon,  Leci,  Judas,  Issa- 
oen.xMK  char,  Zabulon  :  istos  sex  genuit  Jacob  ex 

Cl  XXX. 


A  Lia  codcm  ordinc,(|no  hic  cxponuntur  ;  et 
licnjami)t,  qucin  gcnuil  cx  Hachclc  :  I)an 
ct  Xcphthali,  quos  gcnuit  cx  Hala  ancilla 
Uachclis  ;  Gad  et  Aser,  quos  ex  Zclpha  fa- 
mulaLi»gcnuit,ut  in  (lenesi  habitum  est. 
Hi  undccim  intraverunt  cum  Jacob  /Egy- 
ptum,  singuii  cum  domibus  suis,  id  est 
unusquis(|uc  corum  cum  sohole  sua,  sicut 
in  (jcncsi  habctur.  Eraat  igitur  omncs  ani- 
mce  eorum  qui  egressi  sunt  de  fcmorc  Ja- 
cob,  id  cst  eorum  qui  sccundum  carnem 
nati  sunt  ex  Id^coh^.septuaginta. kWqm  tex- 

B  tus  habcnt.sepluaginta  quinquc.  Atquc(ut 
rcferl  Lyra)  in  Hcbra^o  habctur,scptuagin- 
ta.  In  Cicncsi  quoquc  sic  legitur  :  Omnes  Gen.xLvi, 
anim.T  domus  Jacob.quje  ingrcss»  sunl  in  '"■ 
vEgyptum.  fuerunt  scptuaginta.  Quae  om- 
nia  qualitcr  vcrificentur  et  concordentur, 
diffnse  est  introductum  in  cxpositione  ca- 
pituli  quadragcsimi  scxti  Geneseos.  Porro 
cx  Jacob  nati  sunt  immediatc  solum  duo- 
dccim  filii,  et  filia  una.  Quod  ergo  tam 
multi,  sicut  jam  taclum  est,  dicunlur  nati 


'*7tt  e.NAHHATIO    I.N    CAP.    1   KXODI.    —    AHT.    i 

a«N. uvi,  ei\  femore  ejus,  intelligendum  est  nIiiiuI,  \  poluil  inulldN  j^if^imni  |hi»m'os,  sicul  el  (le-  Judie.^m, 

Uiii  *[*•  illi>  i|uos  ^riiuil  iiiiiii('<liiitr,  i|uuiii  ilroii  lcgilui'  scplua^iiitu  lilios  lial>uiss(\      '"^' 
(1(1   licpollbu^  suis,  \i(leliccl  liliis  liliiiiiiiii  Sunr.ril  iiitirca  n-j-  iiiious  .sii/n-r  .Kijfi- 

suuruiii,  quos  iiepotes  geiiuit  iiu;(liat('.  iituni,  i/ui  iijnnruhat  Jo.si'p/i.   Iii   Schola- 

Jo.ifph  autemin  .^Kfjf/iJtn  frut  .■tixii  t'u\iu  stiea    leiliir   liistoiia,    i|iio(l    rcx    islc   liiil 

et  habitdvit  iii  .K^vpto  (liii  aiili;  iii^^n^ssuiii  oetavus  ab  illo,  suh  quo  Joscpli  |)t'ail'uil  iii 

patiis  sui  iii  eaui.ct  diu  post  ohiluiii  cjiis.  ;Kf,'ypto,  nee  fuit  rex  isle  de  hciiiiuc  r(!gis 

Istud  autcm  euiii  claiisula  sul)M(|uciili  hic  illius,    cujus   jam   dcfccit  successio.  Hiue 

iut(M'pouitiir,  ad  eoiitiuuaudum  iliclis  di-  dilcclio,  (|uam  poslcri  illius  prioiis  icf^is 

ceiida.  .Nam  suhditiir  :  Qtio  mortuo,  quuiii  liahucruiil  ad  lilios  Isiael,  pioplcr  Joscpli 

esHel  cenlum  et  dt'eem  auiiorum,  et  uni-  el   heiieficia  cjiis,  dcfuil   re{<i   liiiic  :  ideo 

vemis  fratribus  eju.s,  omniijue  coynatioiu'  dicilur   igiiorasse  Jos(;pli,  (|uoiiiam  hiriu?- 
i7/a,id  est,omnihus  illis.qui  cuiii  Jacoh  iii    H  ficia  cl  historiam  Joseph  ohlitits  fiiil,  vcl 

troiciiml  .K{,'Nptiim,  dcfuiictis,  iioii  lamcii  oh  loiifiiliidiiiem  l('m|)0ris  iioii  audivil.  iiV 

postcrilale   illorum,   (luiim   suh>>('([ualiii'  :  ait  ad  iiinadum  suum  :  Eiuv  jiojiulus  fl- 

filii    Israel   creverunt    per    gciicrali(jiiciii  lioruin  Isrucl  mullus,  rl  fortior  nohis  cst. 

el  auj,'iiieulalionem,  ct  ijuiusi  yerminuntcs  Non  est  [mlaudum,  qiiod  ahsolule  hjquen- 

m«//«/)/(V«^t  .sv<«/, id  est,  inslar  semiiiiiiii  iii  do  Isiaclilicus  ille  |)0|)ulus  iu  ilCgyplo  de- 

lctram  pi'(jjcctorum,  sive  herhariim,  aucli  Kcns,  fuciil  iiiajor,  foilior  aiil  dilior  lolo 

suiit  numero  ;  ac  rohorati  nimis,  implc-  popiilo  .Kfiyptioriim  ;  sed  coiiiparaiido  iiii- 

vcrunt  tcrrnm.  .\am  iiiiiisipiisipic  aliipiid  mcniiii  ad  iiiimciiim,  foiliorcs  fiicniiil  illi 

roboris  addidit  iiiiillitiidiiii  siia- plchis.liir-  llchru-i  .Kf^yptiis  :  idcirco  si   Ncihiim   rc- 

ca  hoc  recitat  Kyra  :  Diciiiil  llehraM,  qiiod  gis  v(!rificari  (Wdict,  oporlel  iil  iiilellif^aliir 

miilicrcs  Hebra'a»  in  quolihet  pailii  parie-  per  iiiodiim   liyperholica'   locutionis,   qua 

bant  plurcs  pueros  sive  proles,  el  aliquaii-  (>  aliqiiid  dicitur  per  excessum  :  pcr  qucm 

do  quatuor  proles,  inlerdiim  usipie  ad  sex.  modiiiii  multa;  pioposiliones  in  (jcnesi  scri- 

Froptcr  qiiod  dicitiir,  (Jiiasi  gcrminaiites  :  pla^  sunt,  iil  quod  Pliarao  dixit  ad  Jos(!ph, 

quasi  dicaliir,  Sicul  cx  uno  {jraiio  miilla  ,\hs(jU(;  tuo  imperio  nulliis  movebit  ma- «en.xi.1,44. 

grana  nascuiitur.  Iliiic  recilalioni  satis  coii-  iiiiin  aul  pedem  in  tota  leira  iiilgjpli.  Non 

cordat,  quod  Hahhi  Paulus  scrihit  :  .Miil-  tainen  oporlel  haec  verba  impii  regis  illius 

tiplicatio.  inqiiiens,  filiorum  Israol  lanla  a  mendacio  excusare.  Ipse  namque  sic  lo- 

erat,qiiod  assimilabatur  terrae  nascentium  quebatur, quatenus ilCgNptios  vehementius 

germinationi,  qua;  ex  paucis  granis  miil-  inflammaret  contra  Hebra;os.  Ex  passione 

tum  affert  fructum.rndc  in  K/cchicle  l)o-  (pioqiie  invidia>,quam  contraUebra;oscon- 

Ezech.\Mi,  minus  loquitur  Synagoga^  :  Multiplicalam  ccpil,  prosperitas  eoruindem  videbalur  ci 

quasi  germen  agri  dcdi  le.   Verumtamcn  major  quam  fuit.Passiones  namque,  quan- 
istud   apparentiam    modicam    habet,  nec  D  do  non  reprimuntur  pcr  rationis  judicium 

nalurale  fuisset,  nec  unquam  antea  lcgi-  et  virtutes  morales,  semper  abducunt  ra- 

tur  factum,  nec  necesse  est  dicere.  Nam  tionem  a  medio,  et  ejus  pervertunt  judi- 

dato  quod  feminae  non  genuerint  iino  par-  cium   tanto  plus,   quanto  magis    infensae 

tu  nisi   unicam   prolcm  aut  duas,    nihiio  sunt  in  se  ipsis. 

minus  littera  ista  verificatur.  Nam  homi-  Venite,  sapienter,  mihi  consentiendo,  el 

nes  tunc  salis  diu  vixerunt ;  et  mulieres  ea  quae  dixero  adimplendo,  opprimamus 

usque  ad  septuaginta  aut  octoginta  annos  eum.  Rex  iste  iniquus,  suam  iniquam  as- 

fuerunt  fecunda^,  ita  quod  eadem  uxorpo-  tutiam  reputavit  esse  veram  prudenliam. 

lerat  successive  parere  quadraginta  pro-  Habet  autem  vulpina  versutia  aliquid  simi- 

les,  aut  circiter.  Idem  quoquc  vir  poterat  le  cum  vera  prudcnlia.Nam  sicut  vcraciter 

plures  liaberc  uxores,  ut  patuit.  Ex  quibus  prudens  honcstum  sibi  finem  prafigit,  et 


KNAUUAIKt    IN    l.AI'.    I    I.Xuitl 


Mll       I 


'i77 


lCxod. 
6,7,  14. 


jiixl.i  r\i^'(>iiliaiii  riiiis  illnis  licnr  (lis|M)nil 
inrilia  siiii  iiil  linis  illins  :ii|('|iliuni'iii  ;  mi' 
iislnlns  (>|  cMrnalilci'  pnidcns,  |ii'ii'ri^il  mIm 
lincin  |»ci'\  ('1'snni.  viilclicci  ('arnajilci'  dc 
luclari,  iiii|>ic  inospcniri,  aiil  pricv  alcrc, 
iinl  ;ili(|iii(l  lalc,  cl  .jnxla  i|noil  C(ni^riiil  ail 
oltliiicndnin  rincin  linjiisnioili,  apli*  (lis|)() 
nil  (lc  mciliis.  .W  f'iu-fi-  unifhfi/iiffuf  in 
scMi  virili  |)liis  (|iiain  iiiiilliplicaliis  csl  ; 
t'f  si  itti/rncrif  linifrn  //ov  /irf/iini ,  infifiifiir 
iiiiiniris  tiosfris  :  lioc  csl,  nc  sponlc  sc  inl 
(liil  ;»(1\ crsiiiiis  noslris,  cos(pic  jiivcl  inl 
c.xpiif^nandiiin  nos.  Idco  siihdilnr  :  r.r/ui- 
i/iiiifisi/iir  iiiifiis,  ri/rn/iiifiir  ilr  frrru,  id 
c-;t,  lcrrain  noslriun  lihcn»  cxcal  iii  daiii- 
iHiin  noslrwin.  1'li'iiiil  iiain(|iic  llcbiici  siil)- 
jccli  .Ki,'yptiis,cl  iililcs  cis  cranl  in  nuillis, 
piila  in  artiliciis,  iiUpic  (nl  rcrlnr)  (liil)iiiit 
rcgi  aniiuatiin  ina^Miuin  tribiitnni.  1'lt  lor- 
san  ro.\  islo  iilicinid  p(^ic(>|)it  dc  spc,  (lUiun 
liahiicrunt  llcltrici  kW  sua  libcrationc  c.\ 
.Ki^ypto.  cl  iiitroduclionc  in  lcrrain  ipsis 
a  Dco  suo  proinissam  :  idco  vidcns  cos 
sic  iniilliplicai"i  ac  roborari,  vcrcbalui'  nc 
congrcgato  c\crcitu  pcr  vim  oxirent. 

Pnvposuit  itaque  eis  magistros  operum, 
vf  alJtii/ercnt  ros  o/ieri/iics.  Quidam  dicunt 
qnod  isli  matrislri  opci'um  ruciunt  -Egy- 
plii  :  quod  cliam  asscrit  Lyra.  Alii  dicuut 
quod  rucrunt  Hebraei,  et  quod  ipsis  magi- 
stris  operum  prjBrccit  quosdam  Egyplios, 
qui  magistros  illos  operum  licbrwos  solli- 
citarent  ad  c\plctionem  sui  oriicii.  Et  hoc 
asscrit  Magistcr  in  iiistoriis,  ct  consonat 
.loscpho,  imo  cl  tcxtui  inlra,  quo  legitur  : 
V,  Prieccpit  Pharao  pricrectis  operum,  et  e.\- 
aetoribus  populi,  dicens  :  Ncquaquam  ultra 
dabitis  paleas  populo.  Itcmquc  :  Flagclla- 
tiquesunt  qui  prieerant  operibus  riliorum 
Israel,ab  cxactoribus  Fharaonis.Et  eertum 
est,  quod  illi  sic  llagellati,  lucrunt  He- 
braM.ldco  islud  tanquam  verum  tencndum 
est.  Itaque  rex  -Egypti  pnefecit  Hebrseis 
magistros  operum,  ut  ipsi  magistri  ope- 
rum  affligerent  Hebrieos  oneribus,hocest, 
ut  laboriosa  opera  eis  imponerent  ex  par- 
te  rcgis,  qualenus  ipsi  Hebrsei  fatigati  ct 
fracti   laboribus,  taedio  ac  moerore,  non 


A  vaciirciii  iiitiplcvibiis.  Sici|iiit  iii  illis  optv 
ribiis  i|ii;i'i  i'li;il  l'ti;iriio  propriain  iilililii 
lciii,  cl  llcbiiiMti  iiiii  diininnlioiiciii,  (|ii.iiii 
cl  piiiicipalilcr  iiilciidcbal.  .Eiiifinirrruiif- 
i/iir  llcbiici  iir/trs  fa/>rriiiirii/iiriim  l'liariin- 
nl,  l*hiftiiiin  rf  IxninrHsrs,  lioc  csl  iirbcH 
ila  \()culas.  Sccniidiiin  l,\raiii,  iii  licbiico 
liiibclur.  Crbcs  Ihcsaiirorniii,  (piiii  lam  for 
lcs  liiiic  factic  siiiil  illii'  iirbcs,  ac  si  ibi 
cssciil  Ihcsiinri  rcgis  poiiciidi.  Scd  poliiis 
piilo,  ipiod  S.  Ilicionyiiiiis  traiisliilil  siciil 
iii  llcliiico  liiibclni.  cl  ipiod  diclio  iHii  ||c- 

li  braica,  pro  ipi;i  Iriinslulil,  Titbi^riiiiculo- 
riim,  forlc  iiMpiivocii  sit  ad  dcsigiiiiiidiim 
labcriiiicnlii  ac  llicsiuiros.  .\aiii  cl  Joscplins 
inniiil.  iii  llcbia'0  habcri,  1'i'bcs  tubcriia- 
culorum. 

Porro  iii  Scholastica  fertiir  hisloria,  (piod 
iirbcs  illic  jiuii  iiiilc  fiicriinl  iirbcs.scd  iioii 
nrbcs  tiibi^rnaculornm,  crauhpK!  iii  (\\tre- 
mitatc  .Egypli  :  idco  IMiiuao  fccil  cas  mii- 
ris  valliU'i,ul  poncrct  in  cis  iuinalos  (]iiiisi 
in  labcrnacnlis  jiigitcr  cxcubantes,  iic  in- 
grcdi  (piis  possel  autegredi  sine  regiscon- 

G  sensu.  Vcl  dicuntur  urbcs  tabernaculo- 
rum,  prse  multitudine  habitaculorum  ibi 
cxsislcntiiim. aiil  [)i'optcr  forlitiidincm  for- 
lalitiorum  ibidem  factorum.in  (luibus  mi- 
lites  rcgis  erant  :  sive  ut  ali^iui  dicunt. 
tabernaculorum,  id  est  positionum,  ubi 
videlicet  fiscus  regis  reponeretur. 

Porro  Pharao  est  nomen  commune  re- 
gi»  dignitatis  regum  .Egypti,  sicut  apud 
Homanos  (luilil)et  imperator  dicebatur  Au- 
gustus.  Ideo  Habanus  in  libro  dc  .\aturis 
rerum  :  Pharao,   inquit,   est   noinen  non 

I)  hominis,  sed  honoris.  Et  Glossa  :  Omnes 
reges  .Egyptiorum,  Pharaones  vocabantur, 
sicut  et  postea  PtoIemsBi  vocali  sunt  :  et 
rcges  Persarum,  Arsacidse  ;  reges  vero  Ro- 
manorum,  dicti  sunt  Gjesares  vel  Augusti, 
et  prseter  haec  habuerunt  propria  nomina. 
Quantoque  opprimebant  eos,  tanto  magis 
iiiultiplicabantur  et  crescebant,  hoc  est, 
quanto  phis  Hebrsei  opprimebantur  ab 
/Egyptiis  per  laborcs,  tanto  Hebraei  genu- 
erunt  sobolcm  abundantioreni.  Ouod  qui- 
dam  adscribunt  miracuio.  Unde  et  Habbi 


34. 


\1H  KNAHHAriO    I>    i;AF.    I    KXOIU.    —    AUI       I 

Cuiiliia  ilicii  hui-  iiuii  tuissf  mtuikIiiiii  iia-  A  sU^tricihus  ll*-|ji'ii*oriiiii,   (|iiilMis  dui^    ol)- 

hiiulfiii   ('niiiiiiuiit'uii|Ui'   ('111'Miiii.  .\lii  (li-  sl(rlric(^s   ii('(|ii<ii|iiaiii   siiriicicliitiil.    Iliii|ii(' 

ciiiit,  ijuod  c\|M'ricutiu  (loccal,  ruiticaiio-)  lli«>  (liliiliu^,  cl  |ici  i-us  cclcris  llcl)i'U'(ii  iiiii 

cl  j^ravitcr  latioraiilcs  n;iniicrc  |)rolfiii  co-  ol)st(?tricil)iis  jiissit, /j/v/'c/y>/V'/M  c/a<;  (^//////- 

|)iosiol'ciii,  (|UUII1  nuH  ijUl    luutc   vivuiit   ct  '/</  <i//.stt't/itafji(ts  Jlchiifns,  <7  /cdijuis  jjtu- 

olio  \di"dnl.(kli'ritii/ijm'  /i/ios  Ixruel  .tjjif-  /tis  tulce/wri/,  si  laastulus  ftivri/,  tu/crfi- 

/)//i. Jusc|)tius  hi-fvitci' tuii};it  (|iiutii()r  cuii-  t^ilc  c/^/a<.  At(|uu,   ut  .Miigistcr  iii  iiisloiiis 

saH  udii   liiijus,  dicciis  :  Odt^riiiil  llcbiico'^  uddit,  pcriiiisit  cis  iit  tiiciilirciitiii'  ractiiiii 

.K^vptii,  |)ro|)tcr   virlutciii    iiigciiii,  cl   lu-  c^m'  uborMiiii.  Priiiio  iiiiiii(|ii(^  volchat   rcx 

boris  iiiiliistiiaiii,  cl  urtliiciiliuiii  o|iuiii,  cl  |)ro|)o^iliiiii  miiiiii  |)('i-  IViiiidcs  occiilti;  iiii- 

subolis  iiobilitutciii.  Priiiio  itui|uc  odcruiit  plcrc,    in-    d(-  iiiiiiiu   criKbditutc    ur^ii(M'(N 

cos,  qiiiu  HcbiuM  cruiit  cis  iiigiMiiosiorcs.  lur.  .S'/ //'////////,  /•c.s'c/'/'a//',  lioc  esl,  si  prolcs 

Seeuiido,  quoiiiuiii   craiil  cis  iu  artificiis  B  iiata,  lucril  rciiiclla,  vivcn;  cuiii  pcriiiilli- 

subtiliorcs.  Tcrtio,  (pioiiiain   diNitcs  craiit  t(\  ;Kgyplii  ipiippc  iioii  liiiiiiciiiiil  sibi  iiii- 

cl  ditiorcs  vulj,'()  .K},'>ptioriiiii.  niiarto.ipio-  miiicrc  pciiciiliiiii  c.x    iiiiilliplicalioiic    lc- 

iiiaiii  clcguutciii  ct  copiosaiii   sobolcin  lia-  iiiiiiiiiiiiii  llcbru^ariiiii,  (piia  iiiririiiiis,  iioii 

bucruiit.    Iii   (jciicsi    ({uocpic    pra^liiibituiii  b('lli(tosiis,esl  scxiis  l(;iiiiiicus;  id<;o  (pioipic 

Cifn.  XI.VI,  est,quo(l  .Kgyptii  aboiiiiiiabuiitur  llcbruHjs  volucruiiloas  servai-i,ut  caiiiin  iriiorciilur 

liroptcr  disparciii  ciilliiiii.cltaiupiaiii  alio  coiiciibitu.   Mst   cl    lertia   causa,   cur    r(;x 

iius  spicvcrunt  vos.Et  a/Jlitjf/xint  ;Kj(y|)lii  piicccpil  bMiiiiias  leservari :  quia  vidcii(u4 

llcbrajos,  i/luden/cs  et  iiividciitcs  els,  vcr-  rciiiiiiii'  llcbiicic   iii   (piibusdiiiii   urtilu-iis 

bis,  sigiiis,  et  laelis  ;  a/nuc  atl  ani.ari/u(li-  eiuiit  subliliorcs  iiiuiicribiis  .K^yplioi-iiiii ; 

iieni  perdacebant   vitain  eurutn  ijperibus  id(!0  rex  voluif,  ul  iii  lalibiis  uitiriciis  sibi 

iluris  luti  et  iateris,  umniijue  famulatu,  ac  populo  suo  servirciil,  cl   ul   [jossideret 

t/iio  in   terriv  operibus  premebantur,  hoc  C  eas   iii   aiicillas.  Tiinuerunt  aiitem  uljste- 

est  [ler  0[)era  iiiliuinaniter  laboriosa,  qiia;  //-//•<'.v/>e/o/t.l)icunt  ali([ui  quod  nonsoliiiii 

iiiatcrialiter  licbant  cx  lerra  lutosa  atque  servili,   sed  et  liliali   seu  iniliali    liinorc! 

latcribus.  cx  (|uibiis  u»dilicabant  urbcs  la-  Dominiiin  limuerunl,ut  inlra  tuiigelur.7i7 

bcrnuculoruin.  I)('iii([uc  in  Scliolustica  lii-  hdu  fccerunt  jujc/a  jjrwccjitum  refjis  .luji/- 

storia  ex  Joscplio  dicitur  :  Aliud  opus  non  /;//,  sed  cunseri)aljanl,  hoe  est  vivere  per- 

tain  grave,  quain  servile,  imposuit  IMiarao  iiiiscrunt,  mares,  id  est  inranlulos  sexus 

eis,  ut  scilicet  luliiin  [ilalcarum  et  sordes  inascuiiiii:  nec  eliain  celeris  obstetrieibus 

vicorum  co[)hinis  cxportarent,  juxta  illiid  sibi  siibjectis  commiscrunl  occidere  ma- 

p». i.xxx,7.  in  Psalmo,  Manus  cjiis  iii  copliinis  scrvie-  sculos.  Nec  soluin  ex  IJci  liinore,  sed  ilem 

runt :  alquc  ut  fluviuin.  scilicct  Niluin.  per  ex  nalurali  [)ielateel  pia  coin[)assione  abs- 

niullas  dcrivationcs  dividcrcnt,  qualciius  tiiuicruiit  a  tuin  crudelissima  cujde,  [)rje- 

terrain  .Egypti  in  locis  pluriinis  irrigaret,  D  serlim  quum  feminse  sint  communiter  ac 

ct  circumdarent  civitates  fossalis,  ne  eas  naturaliter  compassivse  ac  molles.  Quibus 

flMvius  inundaret.  ad  se  accersilis,  rex  ait.  Quum  enim  rex 

Dixit  autem  rex  JSgijjj/i  uljste/ricibus  percepisset  per  quosdam /Egyptios  aemulos 

Hebneurum,  quarum  una   vucaba/ur  Sc-  Hebrtporuin,  quod  obstetrices  non  interfe- 

phura,  al/era  Phua.  Pharao  videns  sibi  cerunt  masculos,  vocavit  rex  eas  ad  se, 

non  prodesse  prseinductam  versutiam  ad  dicens  :   Quidnam  est   huc  quud  facere 

minorandum  populum  Hebrgeorum,  e.xco-  vuluistis,  ut  puerus,  scilicet  masculos,  .<ier- 

gitavit  alium  dolum.  ut  scilicet  obstetrices  vare/is  ?  quasi  dicat  :  Cur  tain  inobedien- 

Hebrseorum  obstetricando  occiderent  ma-  tes  mihi  fuistis  ?  Qwv  respunderunt  :  Nun 

sculos  Hebrseorum.ut  palet  in  textu.Porro  sunt  Hehra\v,sicut  yEgijp/iie  mulieres,  id 

hse  dute  obstetrices  praeerant  ccteris  ob-  est,  non  sunt  ita  inqjcritie  in  arte  obste- 


KNAHUArin    IN    r.Al'.  I    KXdlU.    —    AUI      I                                                     '»71< 

IriniiKli,  iil  .K^\|ilin<  rnninii'.  Itlro  siilxli  A  liiirii'  :  sic(|iir  iMniiii   iiirml.ninin  rxslilil 

llir:  I  itsif  tniiii  ii/i\fifrniiiii/i  /iiif>i'iif  siirii  \riiialr, 

fitim.  ct  iiriiisi/iiiini    rriiiiiiiiiis  m/  luis    inis  INiiro  S.  ( Jrrf^iiriiis  sniliir  vi<|rliii  ,  i|mMl 

fl  tilislclricrs  miliis  siiliii-tla'. /j<//////'/,  ila  licimi  iln  sin  incmlai-ii,  |irivalii<  hiiiiI  rclri- 

(|miil  iiiia  caiiim  allcii  siiHra^^aliii  .  \>\  ju  liiiliniif  lclicilalis  ii'li-i  ii.c  cl   snla   lrm|io- 

vanl  sc   ipsas,   lirn,' rriin  fnit  Drits  n/istr-  i.iii.i    |)iii    |iia'iiiiii   siiil    snrlila*  ;    i|iiia    |icr 

^/•/(•//<//,s-.i(l  csl.cariiin  piclalcin  ac  liinnrciii  tlnimts  iiilclli^il  lciii|inralia  liniia  :    sici|iic 

(]no  Dciim  liiiiclianl.  cl   rc^^ciii  scclcratiim  cariini    mcmlaciiiin    rnisscl    innrlalc.  Ilinc 

nircntlcrc.    sct|nc    |iciiciiln   cxpnncrc    iiia  c\  (irc;,'nrin  lcrliir  iii  (llnssa  :  SniniiKi  npc- 

liicriinl.  (|iiaiii  lam  ilirc   pcccarc.  rcinnnc-  rc  caxcntlnm  csl   iiicml.iciiiin,  (|iiaiiivis  sil 

ia\il  cliaiii  III  pra>sciiti.  nl   paiiln  pnsl  tlil  cnlpa'  lc\  inris,  si  (piis  iiiciili.iliir  pra-slaii' 

riisiiis  cxponcliir.  /'„7  rrrrit  iniiin/its  Isracl  tln  liciicl  icinm.Scil  (pinniam  scripliim  c>l, 

in  s(>xn  ii(rn(pic,c()///()/'/^/7;rs7///c  csV  ///y«/,s.  IHls  (|ii(i(l    incnliliir.  nccidil    aniinain.   Iinc    .v.i/,. .,  ii. 

'  Kti/iiiii  tiiiiiirrinit  ofisti-trirrs  /h-niii.irt/ifi-  (pin(pic  pcilccli  rcrii;:iiiiil .  ila   iit    ncc  vila 

(•(rc//  ////,s- (/(())M»\.  Ilnc  in  Sclinlastica  liisln-  cninslilict    pcr  cnrniii    rallaciam   tlcrcinla- 

ria  ita  (>\pnnitiir  :  l.ncnplclavil  cas.  (piiim  tnr.  iic  iinccant  aiiima'  siia',(liiin  prodcssc 

cssiMit    paiipcrcs  :    \('l    rcciimlavit.    (pnim  cnpiiinl  ciiriii  alicna'  :  (piampiam  linc  pcc- 

oss(Mil   sloril(>s.  (jiii  aiilcni  (liciint    cas   li-  cali  f;cnus  lacilc  rcla.xari  crcdainus.  Nain 

miiissc  IKnim  liliali.  vcl  sallcm  initiali  ti-  si  (pucvis  ciilpa  sc(picnli    pia  npcralionc 

innrc.   cxpnmint    sic  :  .Kdilicavit    cis   do-  piiri,Mlur.  (pianlo  ina;,'is  lucc  lacilc  ahslcr- 

inos.lioc  cst.spiriliialcm  opiilcntiam  i,M-atia'  f,Mlur.  (|uain  iiiatcr  boiii  opcris  piclas  co- 

in  pra'scnli  coululit  cis.niansinucs  (pitKpic  milatiir  ?  .Mnlli  vcro  c.x  obstclricum  lallacia 

iu  f-loria  a'tcrnali  eis  paravit.  (Jni  vcro  di-  couaulurassercrojioc  mondacii  fjouus  non 

cuiit  oas  tiinuissc  Dcum  liiuoro  soliim  sor-  osse  pcccalum.(iuia;cditit  a\  it  cis  Dnminus 

vili,   oxpouuut   (pind   Dcus  a'dil'icavil   ois  G  domos   :   iu  qua   rccomponsatiouc   majjis 

doiuos,  id  osl,  ttMuporalia  boua  trihuit  ois.  aguoscilur.  (piid    mcudacii   cul|)a  mcroa- 

C.iroa  lioc  (]ua'ritur.  (]uali  timorc  liiuuo-  liir.  Naiu  bcuignilalis  cariiui  mcrccs.  (pia* 

ruul  Doum,  ot  an  |)occavoruul   mortalilor  [lotuil  in  a'tcrua  vita  rolrihui,  in  terrcuam 

se  mondaciter  cxcusando  timoro  morlis.ot  comiionsationom   pro  culpa  moudacii  ost 

amoro  vita>  pricscntis,  ot  utrum  riualitcr  mutata,  iit   iu  vila  sua,  quam  monliendo 

siut  salvata\  Ad  ista  S.  Hieronymus  supcr  tueri  volueruut.  recipereut  bona  quae  lo- 

Isaiam  iuuuil  rospousiouom,dicondo  quod  cerunt,ot  ultorius  quod  exspoctarent  mcr- 

Dous  aHlilicavit  ois  domos.hoc  ost  virlutos  codis  pnrmium,  non  habcrout.  Xam  ot  si 

pro(piihus  iu  c(vlostibus  rcquioscorout.  Kx  subtililor  i^crpoiulatur,   amoro   vit;c   prse- 

quo  soquitur.  quod   liliali  aut  iuitiali  ti-  soutis  niontita'  suut.  nou  iutoufiono  mor- 

moro  lormidavoriut  Domiuum.  ot  vouia-  cedis.  Parcendo  ouim.  couatie  suut  iufan- 

litcr  lautum  poccaverint  meuticudo,  quia  D  tu"i  protegere  vitain:  meutiondo,  suam. 

uioudacium  illud  tuil  officiosum,  non  por-  Prsetorea.  iu  his  verbis  videtur  quaedam 

uiciosum,  aul  coutra  fidoi  veritalem,  noc  contradictio  iusinuari.Si  enim  meudacium 

coutra  rcligionis  doctrinam  :  ol  ita  hahuc-  obslotricum  fuit  de  facili  rolaxabilc,  faci- 

ruut  virlutos  iufusas,  ot  salvatse  crodun-  iitcrque  delehilo,  nou  videtur  fuisse  mor- 

tur.  Idoiu  soutit  B.  Augustinus,  qui  ait,  et  tale;  et  si  non  fuit  mortale,  non  propter 

hahclur  iu  Glossa  :  Aliud  faciobant  obsto-  illud  sunt  morcede  coelesti  privatae  :  nisi 

trices   parvnlos  conservando,   aliud  Pha-  forte  voluorit   dicero.  quod  fuit   facilitor 

raoui  moutioudo.  lu  consorvaudo  opus  mi-  delebile  comparative  loquondo.ot  ex  causa 

soricordiic   fuit.   mondacio  autcm   pro  so  seu  ratione  sua^  originis.  Denique  non  se- 

utebantur,   uo  Pliarao  eis    noceret.  Quod  quitur.  mentilse  sunt  amore  vitae  prsesen- 

potuit  non  ad  laudem,  sed  ad  veniam  per-  tis,  crgo  sic  mentiendo  peccavcrunt  mor- 


\H0 


fe:>AhHAllO    IN    CAl'.    l    KXDIH. 


AHT.    I 


Uliter.  .Nuii  tMiiiii  oiiiiit)  |M'C(-uhiiii  «'X^titt 
iiioitiilf,  i|iiM(l  uritur  f.\  lui  iniiliiic  iiiorli», 
iiul  iiiiiore  vilu?  pru^neiitis  :  ut  si  (|uis  t^va- 
^iiiuto  ((liidio,  (licut  ulii-ui,  .Nisi  protiiltMis 
iiicii(lu(-iuiii  jocusuiii  uut  orriciosuiii,  occi- 
(luiii  tu;  ct  illu  pidr<*rict  luli^  iii(Mi(luciuiii, 
iic  uccidcrctur.Scil  tiiiu-  cst  mortalc,  i|Ui)il 
rx  uiiiorc  vitu^  |»ru-^ciilis,  uiil  inortis  tiiiioic 
|)roc(Mlit,  quuiiilu  csl  euiitru  |)ruH;c|)liiiii 
uut  curitutciii.  'i'iiii(-  (Miiiii,  ct  iiuii  ulitcr, 
vitu  prufscas  ct  iiinor  cjus  pru-lcriiiiliir 
curituti  et  viluj  aitcriiu',  iiiiu  «U  i)«n).  l*uri-u 
V(M'l)a  (Ji-frf^urii  (|iiiilitiii  sic  f^lossaiit  :  Si 
iioii  cssciit  ineiitila-,  Dciis  (lc(liss(;l  (us  ^vn- 
liaiii,  per  tiuaiii  incriiissciil  vilaiii  iclcr- 
iiaiii  ;  scd  inciidaciuin  cariiin  luit  iinpcdi- 
iiiciituin  iiitusiuiiis  ^'ratiu^  «rutuiii  raciciitis. 
Addiiiilquc  isti,i[U()d  ubstutriccs  iiuii(|uaiii 
^M-atiaiii  liahiicriiiit  :  (|uoil  iiiccrtuin  upi- 
iior.  Ncc  veruin  cciis(^liir,  «luod  suluin  vc- 
iiiale  pcccaluin  iinpcdivil  cas  a  f,'ralijB 
inrusiuiie.Taiiicii  si  inuri  inaliiiss(Mil,quain 
iniMitiri  iic  Deuin  uirenderent,grutiain  uti- 
que  seut^jus  increin(;utuiii  pruineruisseiit. 
Kst  ergo  «licenduin,  (piud  inendaciuin 
obstctricuin  liiit  vcniale  pcccaluin.  Unde 
quod  dicilur  Deiis  cis  duiiius  u'dil'icasso, 
e.xpuni  polest  dc  relrihiiliune  lcinpuiali  ae 
spirituali.  Nain  et  tcmporaliuiii  siirricien- 
liam,  et  gratiam  ac  virtiites  contulit  illis, 
pro  earum  caritate  et  pietale  ad  Israelilas, 
proque  timore  quo  Deum  e.vtimuerunl. 
Creduntur  quippe  hue  obstelrices  luisse 
primo  .Egyptiu;,  sed  Deo  illuininante,  ac- 
ceperunl  veri  Dei  notiliam.  l^lquamvisPha- 
rao  iste  legatur  ignorasse  Joseph  ei  ejus 
historiam,  Israeiitarumque  Deum,  non  ta- 
men  est  verisimile  quin  adhuc  mulli  valde 
in  ^Egypto  erant,  qui  ex  levelatione  aut 
conscriptione  noverant  inde  loqui  :  inter 
quos  loi-silan  erant  et  hu)  obstelrices,  quse 
etiam  inter  Hebraeos  versando,  aliquid  di- 
scere  poluerunt  de  vero  Deo.  Deinde  per 
prsefatain  suam  pietatem  et  compassio- 
nem,  adepta?  credunlur  gratiam  tanlam, 
quod  ad  cuituin  unius  Dei  conversae  sunf, 
ac  promotffi  in  populo  Hebrseoruin,  sicut 
7o4uevi,i5.  de  Rahab  legitur  Josue  sexto,  et  de  Achior 


A  .\iniii()iiitu  iii  libru  Jiiditli.  .Nciiipc  si  ila-  Judith.M, 
liul)  cuiiicciila  c«.l  a  Duininu  luiitaiii  rc-  '  "' 
iiiiincruliunciii  iii  huiiis  vitu*  |iricsi;iitis, 
al(|ii(^  iii  spirilualibiis  (luiiis,«|U()iiiain  diius 
ii(;l)i-un)ruiii  explurutui-(;s  pie  traetuvil,  «4 
u  inurlis  discriiiiiiie  liberuvit  :  (|iiuiit()  mu- 
gis  uiistctriccs  islic,  (|uu;  circu  tain  miillus 
iniiucciilcs  inraiilulus,  ct  pcr  (-unse(|ucns 
(ircu  curiiin  parcnlcs  lucriiul  laiii  |)iic  iic 
giutiusu^  i  (jiiud  uiitiMii  per  UHliricutiuncin 
duinuriim  a  Dcu  cullalain  ubslclricibiis  il- 
lis,    intclligi   (|iicaiit  (;liaiii    raciiltuli^s   rei 

B  rainiliaris,  seu  buiia  t«;rr«'iia,  teslaliit'  iii 
libru  (l(;  i.,uculiuiiibus  Aiigustiniis. 

Piwccpil  criju  Pfiiiido  oiniii  pojiiiio  siu), 
ilicens:  Qnidifuid  inaHcuiini  sc./riis  natuin 
fiicrit  cx  HebruMs,  in  llnnicn,  id  (!sl  in 
.Niliiin,  (pii  p(M-  diversa  luca  divisus,  curril 
hiiic  inde  per  varias  part«!S  il^gypli,  proji- 
citc  ;  ijnidijuid  fcini niiii,rcscroatc.  Ilaipie 
IHiarao  videns  se  iiuii  obliiieri!  inl(;iiliiiii 
pcr  rrau(l(;s,  et  per  p(;rsecutioiies  dulusas, 
iii  apertam  [)erseculionein  erupit.  iMat  au- 
tem  |)i-ojecliu  iiarvuiorum  iii  Nilum,  mi- 

C  niis  horrenda,  quam  ellusio  sanguinis  eo- 
ruindem  :  ideo  magis  prujcepil  rex  ut 
mergerentur,  qiiam  ul  rerro  trucidarenfiir 
vel  jugularentur.  Qiiud  vero  higilur  IMia- 
rao  pru5cepisse  isliidomni  popiilo  suo,qui- 
dam  de  ./Kgypliis  interpretantur,  ila  (jiiod 
illis  jussit  exsequi  hoc  niandatum,  et  in- 
quirere  diligenter,  ubi,  quando,  et  (piid 
feminae  gignerenl  Hebraeorum.  Alii  pufaiil 
intelligendum  de  populo  Israel,  qui  popu- 
lus  Pharaonis  vocatur,  quia  sub  ejus  eral 
dominio.  Unde  et  infra  dicunt  Hebrai  ad 

D  Pharaonem  :  Cur  ita  agis  contra  populum  Exod.syo. 
tuum  ?  Hi  itaque  dicunt,  quod  Pharao  sub 
pcena  mortis  et  ainissionis  rerum  omnium, 
jussit  viris  Hebrseis  submergere  proprios 
parvulos. 

Amplius,  prffiter  rationem  superius  in- 
Iroductam,  assignat  Josephus  aliam  cau- 
sam,  cur  Pharao  jussit  masculos,  non  fe- 
mellas,  occidi  :  videlicet  quoniam  quidam 
sacerdos  .Egyptiorum  pr*dixit  regi ,  eo 
tempore  masculum  in  Israel  nascifurum, 
qui  regimen  .Egypti  humiliaret,  el  virlule 


I  S  Mlll  \  I  Ii)    IS    I   M-      I    I  XOIII. 


Alll       II 


iHl 


i(> 


liaiisccndnfl    iiiiivri-sns.  Isiiiil  (|iin(|ii<>  al 
\r'fH\\  .Ma^islci   iii  liisliiiiis ;  inin  S.  Ilciiiai' 
(liis  in  s(>i'iniiii('  (lc  l'asclia  circa  c|)isl(ihiiii 
saiicli  .li);iiiiiis   lcsliiliii  .  i|iiiii|    IIckhIcs   I.i 
lioiahal    siniili    sns|H('i(iiic    ciiiii    Pliaiad- 
iw  :  (inoniain    sicnl   Pliarao  |)i'ii<cc|ul   iiiii- 
V(M'silalcin  parMiloniin  Isiaclilici  f^ciininis 
tnicidaii  |)i()|)lci'  niiniii  pncnini  silii  siispc 
M.iiih.u.  cliiin.ila  llcrodcs  parNiilos  llcllilclicinilas. 
Sic(|iic  in  lioc  Moyscs  liiil    liL;iii'a  Oliiisli. 
(liica  piadiahila  (inaMilni':  Aii  dii:c  pia* 
lala*  ol)sl(Mri(U's  ll(>l)i'a'oniiii.  rncnint    iia 
tionc  .K}j;yplia\  an  llclna^a'.  (Jiiocirca  icci- 
lal    Lyia   :   Dicnnl    llclnaM.  (|iiod    rncnint 
aniha'  llchraM'.  at(|nc  hinoiiiia'.  ita   (jiiod 
illa   (|na>   in    lc\lii    Nocatnr   Scphoia.    iiiil 
Jocliahcd  riliahc\i.cl  sccnnda  .Maria  soror 
Moysis.  (jnod  improhat  Lyra  :  Priino.  nno- 
niain  .locliahcd  illa  jani  inorlna  rnil.(|niin) 


.\  diclnin  sil ,  i|ii(id  Joscpli  ct  fralics  cJiih  oiii- 
iiistpic  c(i|.'iialio  illa  jaiii  ciaiil  dcliincli.S'- 
I  iiiido.  (|ii(iiiiaiii  ohslclrircH  illii',  c.xciisfiii- 
do  sc  coiaiii  icK'".  divciiinl  :  Non  siml 
llchra'ji',siciit  .KKyplia*  iniilicrcs.  |'cr  (|iiiid 
insiniiari  vidclnr,  (piod  ipsa-  noii  ciaiil 
llchia'a'.  Tcrlio.  (pioniain  iion  csl  prolia- 
hilc.  i|nod  occiillain  iiilci  rcclioiicin  inraii- 
liniii  llchra-ornin  coinniisil  rcx  iiinlicrihns 
llchra'is.  Ilis  addi  potcst,  (piod  Jdcliahcd 
clsi  adlinc  vi.xissel,  Inincii  pia'  niinia  sr- 
iiccliilc  iiicpla  fiiisscl  ad  ohslctricalc  offi- 

|{  ciiiiii  ac  ^'cncralciii  sollicitndiiiciii  ohstc- 
triciini.  Maria  \cro  soror  Moysis.rnit  pnclla 
tain  jiivciiis.(|n()d  tnnc  iiiisscl  adoniciniii 
illiid  inc|ila.  \  i\  clciiiin  ciiil  (piiiidcciin 
iinnornin. Joscplins  (pKKjiic  itil.(|iiod  craiit 
.K},'yplia'.  cl  (piod  proplcr  lioc  rc.x  [nilavil 
cas  suain  non  Iransgrcdi  jiissionrin. 


AUTICULUS  II 


Kxrosrrio  sriiurrAi.is  kjusdk.m  phimi  c.viMTn.!. 


Sl']CrM)r.M  OriiioiuMii,  sornio  sacrir  Scri-  C. 
plnra'  siniilis  ost  soinini  iii  tcriiun 
projoclo,  quod  croscil  in  plnriina  grana  ; 
ot  lanto  rnioluosins  roddilur.  (luanlo  ah 
aj^ricola  rucril  dilij^cnliiis  ciilluiu.  ot  quo 
lorra  pinguior  uhoiiorquo  o.xslitorit.  Sic 
una  scriptura  nuillipliciorem  parit  sou- 
sum.  ot  laulo  salubriores  gignit  seutou- 
tias,  quanto  profuudius  considoratur,  ct 
p.t. LXII.6.  quo  cor  cousidorautis.  siout  adipo  ot  piu- 
guodiuo.  amplius  adimplotur  douo  sapioii- 
tia^  ot  spirifu  intolloctus.  Ila  est  plano  de 
hoc  in  Exodo.  Quod.  quantum  ad  superfi-  D 
ciem  littera\  exstat  perfacile  ;  sed  spiri- 
tualiter  ac  mystice  consideratum.  sen^us 
habet  sublimes.  Ilaque  per  ingressum  Ja- 
cob  ol  undocim  filiorum  ejus  cum  oorum 
familiis  iu  .Egyptum  ut  ibi  roficorentur, 
mystice  designatur,  quod  Dominus  noster 
Jesus  Ghristus  per  Jacob  prsefiguratus,  in- 

T.  1. 


Iravil  luiuo  miindum  dosidorio  nostra?  sa- 
lutis,  et  cum  ipso  undecim  Apostoli  pra?- 
olecti,  quorum  duodccimus  fuit  reprobus 
ot  iuiipins.siout  do  ipso  asseruit  Clirislns: 
rnus  ox  vobis  diabolus  est.  Deindo  Juda'a  /oa«n. vi, 
relicla,  Christus  in  Apostolis  et  per  eos  ' 
regua  gentilium  est  ingressus. 

PoiTO.per  familias  Patriarcharum,  iulel- 
liguntur  spirituales  filii  Apostolorum,  quos 
sancti  Apostoli  assumpsoriint  in  adjuto- 
rium,  atque  misorunt  ad  gentium  convor- 
sionem.  Per  animas  quoque  septuaginta. 
seu  septuaginta  quinque,intelliguntur  sep- 
tuaginta  discipuli  Christi,qui  ante  vixerunt 
juxta  legem  ac  documenta  quinque  libro- 
rum  Moysis.  Per  hoc  quoque.  quod  Joseph 
tunc  exstitit  in  .Egypto  quaudo  undocim 
Patriarchgp  eraut  cum  Jacob.  datur  iutelli- 
gi,  quodPaulus  uondum  conversus.  adhuc 
inter   mundanos   conversabatur,    quando 

31 


Wi 


e>vhi(Ario  iN  i:ai».  i  v.xoM.  —    ahi.  ii 


iiiKlcciiii  .\postoli  «MUitt  (-11111  (!hri<>t(),  Jmlii  A  (-liriitriil    lUnt,  (|ii(iiiiaiii   <v\liil)ciiliir  aiiiiu 


Mlbltilo.  \  i-i  iiiiiluiiicii  ()«-i°  liiM-  a|itiii>>  il«*>i- 
^iialui',  (|uo<l  4!hi'i»tii<i  •K^i-uiiiliiiii  >UU4  (I<m- 
tatis  iuL-ii'cuiiisi-ri|)lil)ilctii  tiiajcstutcitt  fuit 
()l)i(|uc  tci  ruruni,  (|uuii<lo  s(H-uii(liiiti  suum 
tiiiiiiuiiilutcitt  fuit  ct  uiiihulavit  cuitt  Apu- 
stulis  itt  luco  <l<'t<-i'iiiiiiuto  Ht'o|)t<M'  <|iio<l 
yoann.i.io,  uit  Kvuii^elistu  <l<*  (lliii^toilii  iiiuikIo  i-rul, 
cl  iituiKlus  |)cr  ipMiiti  laclus  c«»l.  Kl  iiuiu- 
iiotiiliiiit  co^iiovciut  cutii  iiiuikIus,  Ked  ut 
co{j;iiosceretui-,veait  pei-  Apostolos  ud  iiiiiii 
iluiios.  (^hi-istus  eciuiili-iii  (|ui   ilcsi^uutin' 


jiislilia*  iWm  ifU-rtio.  TaliM|iic  lioiiio  oia- 
tioiic,  pi'a*ilicali()ii<*,  excitiplaii  (pioipii*  coii- 
\ci'sutioii<'  iiiiillos  coiivcrtit,  uc  gcticrul 
Itoiiiiiio. 

Sun-1'jiHt  i/itf/'i'n  rex  nuvuH  siijti-^r  .Kt/i/- 
lituin,  ctc.  Pcr  ttovuitt  i'Cf^<*iii  illiiiii,  iiiKra- 
liiiii  (lliristo  ct  <'jiis  i^iiariiiii,  iiil(dlif,'iliii' 
iiiiii«>((uiMjiic  tyiaiiuiis,  (jui  viilciis  (lltii- 
stiuiios  iniiiliplicutos  uc  rohorulos,  Iruclal 
riMii  siilxlilis  siiis,  ipialilcr  (llirisliunos 
i|iii'at  oppriiiiere,  el  iioiiicii  (^lirisli  <i<;l(M'e 


per  Jacoh.sif^nificatur  ct  per  Joscpli :  (piiiiii  H  <le  lerru,  (pioiiiaiii  viii(M  s<!  sapientim  (lltri- 


taiitu  sit  [terfcctio  et  ubiiiKlaiitia  iiiyslciio- 
ruin  (lhristi,(pio(|  pcr  uiiiiin,  iiiio  pi'i'  [)iii- 
rcs  non  potest  plcnuric  [)ra*fi}^iirui'i. 

Quu  trwrtuo,et  unioersi»  fralrihus  ejus, 
uinniijut'  coynatione  itla,  filii  Israel  cre- 
verunt,  et  f/uasi  yermiiiantes  inultiplicati 
sunt ;  ac  rohorati  nimis,  impleverunt  ter- 
/vort.Sic  Doinino  Jcsu  (^-hristo  crucifi.xo  uc 


stianoi'11111  iioii  |)ossc  i'<'sisl<M'(!.  iloc  [tri- 
iiio  rccciiiiit  iiiiiuiali  (loulificcs  Ju(Ja'oi'iiiii, 
[)crse(jiicii(lo  alrociliM'  (iriiuilivaiii  Kcci«3- 
siuin,(l<'iiKle  reges  et  principes  [laf^anorum, 
pra5.sertiin  iinperalores  Hoinaiioruiii  alcjiic 
P(Msaruin.l*riniiis((iie  Ncro  generalein  con- 
citavit  (tersecutionein  iii  (^hrislianos.  Dio- 
clctiamis  veroel  .Maxiiniaiius  1'crvcnlissimc 


inortuo,  saiiclis  ([uo^juc  .^()Oslolis  ac  [)rimis  ariijclabaiit  ac  laboial)aiit,  iiiiiv(M'saiii  ()ic- 
«lisci[)uiis  in  fide  ct  [)ro  fi(]e(!hristi  marty-  b«Mn  chiislifidclem  (^jiisque  meinoriam  et 
rizatis,  (jhristiani  ([ui  sunt  veri  ac  s[)iritu-  nomen  (^liristi  prorsus  auferre  de  lerra. 
ales  Israelita*,  ubi(]ue  tcrrarum  super  are-  Va  Pneposuit  itaque  eis  mayistros  operum, 


nuin  suut  inultiplicali.suisquc  hostil)us  tam 
invisibilibus  quam  visibilil)us  [)«m'  fidcm 
et  paticntiam,  ()cr  carilalis  fervorem.  lor- 
litudinisque  conslaiiliam  ac  virlulem  ()rte- 
vaiuerunt.  Nam  tempore  persecutionum  ct 
tyranuorum  magis  excrevit  Kcclesia,  iino 
sa^pissime  in  inartyrizatione  unius  Sancli 
aut  Sanctae,  oinnipotcns  Deus  tot  et  tanta 
perefjit  miracuia,  quod  ad  Chrislum  con- 
vertel)antur  gentilium  miilia  inulla,  quem- 
admodum  Ghrislus  ante  suam  ()assionem 


clc.  Hoc  totum  etiam  quasi  ad  lilteram 
implclum  cst  iii  ()opuio  chrisliano.  (Juein- 
admodum  ciiiin  Fharao  pi'ic()0siiil  fiiiis 
Israei  ma}<islros  opei'um,ut  affiigcrcnt  eos 
oneribus,  sic  inuiti  reges  principesque  pa- 
fiani  injunxerunt  Christianis  iabores  gra- 
vissimos,  ut  scilicct  metaiia  effoderent, 
iiiturn  et  saxa  portarent,ac  tributa  pcrsolve- 
rent.Prytorea,  quanto  pius  opprimel)anlur 
fideles  per  marlyria  ct  iabores,  tanto  ain- 
plius  merito  ac   nuinero  aucti  sunt.  Ideo 


Zuc.xxi,i5.  promisit  atque  prjedixit  discipulis  :  Ego,  D  oderunt  eos  .Egyptii,  puta  increduli,  qui 


inquiens,  dabo  vobis  os  et  sapientiam,  cui 
non  poterunt  resistereet  contradicere  om- 
nes  adversarii  vestri.  Insuper.  juxta  tro- 
pologicum  sensum.  mortuo  Joseph.  hoc 
est.  homine  christiano  per  (^hristi  cruci- 
formem  imitationem  saiubriter  morlifica- 
to  ac  reformato,  crescunt  in  co  fiiii  Is- 
rael,  hoc  est  sensus  spirituales  ac  mystici 
virtuosique  actus.  et  contempiationum  ex- 


iliuserunt  et  affiixerunt  credentes  in  Chri- 
stum.atque  ad  amaritudinem  corporaiiuin 
poenarum  perducebant  vitam  fideiium,  per 
opera  dura  iuti  ac  iaferis,  ulpotc  per  iabo- 
reset  servitutes  giavissimas  in  rebus  vili- 
bus  ac  terrenis,  quamvis  sancti  Christiani 
omnia  taiia  propter  Christum  eequanimiter 
ferrent  in  spiritu. 
Per  reges  demum  .Egypti,  qui  noverant 


iicor.m,  cessus.  ita  ut  reveiata  faciegloriam  Domini      Joseph  et  beneficia  ejus,  nec  fiiiis  Israel 
'*■  speculetur.  et  membra  corporis  sui   fru-      molesti  fuerunt,  signantur  principes  chri- 


KlNAIlUMIn    |\    i   \l'      I    I  \n|>| 


Alll      II 


m 


sliaiii,  siil>  i|iiiliii^  l''.i'rlt>>>iii  |iii('<'iii  iriii|tii 
ris  iii-  pfctniis  csl  MHlilii.  Iii^ii|irr,  |m'|' 
l'1'^riii  .l'!;^\|ili  iirriicloirtii  ht  iicliliiiiiin.  si 
g;niri('aliM'  iliiili(i|iis.  (|iii  iliini  pi  iiiiilt\iiiii 
lM'rl<<siiiin  vidisscl  i|itiiliilic  iniiiihilitci' 
niiilli|)licat'i,  i)tntiii|iii'  ili\  iiini  iiin  cliaiis- 
nialiiin  \  ii-|iilc  ac  gralia  rolioratt  cl  c\|)o 
liri,  (lixil  salcHitihiis  snis  :  hrn-  /utiin/its 
fi/iitnnii  /sr-id.  id  csl  (lliristiitnonitn.  (|iii 
pcr  i'i(l(>i  iiniliilioncin  stttil  lilii  \lii'alia>,  (*t 
|)(<r  ('(n)l(>iii|)liilioiicin  (livinoi  iiiii  di^Mii  sitiil 
Isracl  a|)|)(«llari  -.  iiiii/ln-i,  r/  /'i>r/ii>r  no/iis 
i"</ :  i|nia  pci'  o|)cin  Spiritns  Sancti  piii>\a- 
liicnml  (laMnonil)iis.  cjci'cnmt(|tic  co>  al) 
ol>S(>ssis,  cl  (\r  coidibiis  lionttn  (|iios  coti- 
vct't(M'imt.    Ilittc   ait    Salviitor   discipiilis   : 

Luc.\,\\).  1'lccc  dcdi  vobis  polcstatctn  (•alciindi  stipcr 
S(M'p(M>lt's  cl  scorpiotics.  cl  siipia  otniuMn 
virlnlciii  iniinici.  Vcni/r.  sniiirn/rr  o/i/iri- 
nKDHns  citiii.  'u\  csl  pond(M'c  lcnlalioiinm 
(M  iinp(Mn  advcrsilatnin  :  (hiMnoncs  anlctn 
siiatn  nc(itiissitnain  callidilalcin.  sapicii- 
liatn  ail)iti';intiir :  lu'  for/c  nii(//i/i/irc//(r 
in  porsonis  c[  morilis;  (•/  si  iii(/riicri/  coii- 
tni  )ios  bcllion,  hoc  ost.  si  alii  (]iiO(pi('  ad- 
huc  inridolos  rccoporinl  ridom,  soquo  op- 
posuorinl  nohx^^^adda/Hr  itiiniicis  nos/ris, 
id  osl.  oarilalivo  •ac  pio  so  applicot  illis 
rocoalor  convcrsis  :  c.rpur/na/isiiuc  iio/>is. 
cfircdiatur  dc  tcrra.  \\oc  cst  do  c.xsilio  siuv 
pcrogrinalionis  ol  corporc  morlis,  seu  lor- 
rcna  et  carnalia  vilia  omnino  i'olincpial,ct 
intret  in  regnum  coelcsle. 

/^ra'/)osiii/  i/a(/iic  cis  inagis/ros opcritm, 
11/  a//lii/crcii/  cos  oncri/nts.  [sli  majfistri 
opornm,  sunl  maligni  spiritus,  ad  corta 
(lislincla  vilia  inclinantcs,  ac  variis  modis 
tonlaulos  gonus  humanum.  Qiiihus  pripci- 
pil  princops  louobrarum.  ut  alTligaut  lide- 
los  por  lcrroros  ct  somnia,  por  toutaliones 
cl  tribulalioncs  mulliplicos.  Hinc  t|uidam 
daMuonum  vocantur  spirifus  loruicalionis, 
alii  spirilus  suporbise.alii  spiritus  invi^lia?, 
alii  irae,  aliique  accdia;.  ^iidi/icaveruntgKe 

ibid.\m,\x  urbcs  tabernaculorum Pfiaraoni.  Hi  etenim 
qui  ad  tempus  credunt,  et  facta  persecu- 
tione  scandalizantur,  ac  tentatione  vincun- 
tur,  aedilicant  urbcs  tabernaculorum  Phara- 


A  oiii.  id  i'<l.  i'on^rc);aliiin«*H  racinnt  prtiVMN, 
III  ipiiliil>^  l('Kiial    diaboliis.  (Jitiiii/iu/nr  /«//- 

l>riiiir/iiliif    riis  ,     tiiiilo     iiiili/is     III  ii/h/i/irti- 

/>iiii/iir.  Iloc  iiiiplctitr  iii  liis.  ipii  radictm 
cordis  rixcrnnl  iii  l)co.  ct  liinorati  ac  jiiHli 
siiiil  :  ipii  lanlii  iirdiMiliiis  ali|uc  in>vlaiitinH 
inMNlitiil  cvcrcitiis  \iitiiosis.  it  tciiliilioni- 
bns  icniliitiliii'.  (|iiiiiilii  iictins  sc  lcnlari 
cxpciiiintni'.  (|uctii;idtnodiim  iid  llcbi'ii'Os 
Itoi  tatiii'  .\|)oslolits  :  l)cpon(>iilcs  omnc  poii-  //«/,r.  m, 
dits  cl  circnmslans  nos  pocciitnm,  pcr  pa-  ''*• 
licnliiim   ciirraniits   iid    proposiliim    iiobis 

n  rcrtiiincii.  iids|)i('icntcs  in  iiiicloroni  fidci 
(>t  cottsiiniiiialorctii  Jcstiiii.  Oi/crati/t/iic  fi- 
/iiis  /snii/  ./'.'i/i/jihi  :'\\\  C-.I.  diomoiics  miilli- 
piiciibililcr  odiiinl  (]lirislianos,(|itos  iiidcsi- 
ttciiUM' ('oiiiiiiltit' dccipcrc.  Nani  cl  invidia  .Vn/Mi.ii. 
diaboli.  mors  intiinit  in  orboiii  lcrrarnm. 
AV  a///ii/i'/)aii/ .  i//ititcii/cs  cis.  riitjitc  invi- 
sibilcs  liost(!s  pcr  lcnlalioncs,  dislractio- 
iics,  (>1  viirias  phiiniiisias  ac  pcrsitiisioiios, 
(pias  iti_y;ci'iiiit  cordibiis  dovotoriini.  valdc 
iiiriij^iinl  cosdcin,  ol  Iroiiucutor  cis  illn- 
dunl,  ila  qiiod  dum  Doo  cum  sinccritatc  cf 

C  fervore  inleudcronl,  at(pic  sfabilifcr  inha;- 
reronf,  vanis  ac  frivolis  imagiualionibus 
occupanlur,  oliam  tcmporc  oralionis  ac 
cnllus  divini.  Proplcr  quod  oravif  Prophe- 
fa  :  Dciis  mcus,  in  fo  conlido.  nou  crube-  Ps.  xxiv, 
scam,  nequc  irrideanf  mo  iuiinici  mex.At-  "'  ^" 
(jue  ad  arnaritudinetn  perducebant  vitam 
eorutn  operibus  duris  luti  et  lateris.  Klccti 
inlordum  graviter  amaricantur,  dum  eis 
a  daMnonibus  carnalia  vifia  sujjjjcrunfur, 
vol  dum  in  oa  corruisse  sc  {jcmuuf.  Opora 
qiiippc  luti  ac  laforis,  recte  dicunfur  im- 

I)  mundissimi  acfus  luxuria3,  qua^  maculat 
tauquam  lufum  :  et  pravse  consuetudinis, 
qua"  instar  laleris,  intenso  proprise  vo- 
luntafis  affocfu  induruif.  Unde  Psalmista 
docanfaf :  Exaudivif  Dominus  preces  meas,  />«.  xxxu, 
et  eduxit  me  de  lacu  misori»  et  de  luto  ^' 
fa?cis.  Ifaque  ad  hsec  iuquiuamenfa  et  con- 
suetudiuem  pravam  conanfur  spiritus  ma- 
ligni  inducere  liomines. 

Dixit  autetn  rex  ^"Egyp/i  obstetricibus 
Hcbrivoruin.  Per  obstetrices  Hebrfforum, 
intelligunfur  animse  timoratorum  prsesi- 


iHi  K.>AhhATIU   l\    tlAl».    II    KJtUUI,    —   Altl.    III 

i/'«ir'.  II,  t.  ilciiiiuiii,  qiue  Milxlilus  i|UHsi  iiiuilu  ^cjiitos  A  (ijuK  (lui-«5l  vus  do  oiiinildiN.   1'aiiliis  (|U0- 

iiifuiittr<.    luL-lf    <>|)ii'itiiulii    tloiii iiiii'    icfi  <(iii?  :  Divitcs,  iiiiiuil,  lucii  chli^^  iii  Dco,  iii   \('or.i,i) 

ciuiit.  Tulibu')  uiuiiiuliii.')  tliuhold^  ^ii^^crit,  oiiiiii  vciho  ti  scictiliu,  ila  iil  iioii  sil  iii*-  r/Vieo.i,» 

ul  iiiuics  (lurvulo')  peiiiiiuiil,  rciiicllus  i(v  cossu  iiubis  uli(|iiiil  loiiui.  Hini-  cfijo  /hif 

Kerveiit   ;   id  esl ,   spirituulcs   liuiiiilc^>(|ui-  lifnsohstftriiihus;  ct  aulificaoitctsitonuts: 

criuic  ^iiiuiit   ixc   porirti,  iiuc  eus  huiieii-  iil   c^l,   aiiiiiiulius    luliiiiii   pra^luloruiii   ac 

lur,  i'uiisul(5iitur,  curiipiuiil  uc  custi^(uit  ;  prutsidciiliiiiii,  coiiliilil  DiMis  cu|)iosissiiiiu 

reiiiiiius  vcru,  id  t^sl  curiiulcs  li  iiiulli^s,  iii  iiiiiiicra   •{latiu;  uc    virtuluin   iii   vitu  |)rU3- 

Huis   pcriiiittuiit   curiialilalihus ,    iic^li<:cii  scnli,   aUpic    iii    c(i'lcslil)us    iiiaiisioiiihiis 

tiis,  uc  pcrvcrsitutibu!»  pcrdiirarc,  (i  iii  la  praqiaruvit   licatissiiiias  siidcs,   iil   iioii  su- 

lil)us   lovcuiit  cus.  Iluic   luiii    iiiipiu^  suj^-  liiiii  coroiiciitur  pro  |)ro|)riis  iiKiitis,  sed 

gcstiuai  diulioli,  noii   act|uicscuiil  uiiiiiiit;  ilcni  |)ru  iiicritis  oniniuiii  (|ii<)s  di^iic  ro- 

|)ritdutoruin  (i  (hjcturiiin  Deuiii  tiincnliuin.  H  .vcriiiil.  Suh  tuliuiii  uutciii  r(;^iinine  iiiuxi- 

nuuiiii{uc  iliuholus  huc  ipsuiii  cis  iiiipro|)(;-  iiie  crescituc  prolicil  p()|)iilus  cliristiunus. 
rut,  dicunt  :  Nnu  sunt  Hi-hnvie.siiut  .Knii-  Piurrcpit  erijit  1'harao  omiii  iiopulo  suo, 

ptite  niuliercs,  id  est,  uiiiiiiie  (^lirisliriilc-  iliims:  (jaidijuid  niasiulini  si:rus  naluia 

liuin,  iion  suiit  sicut  aiiiinu'  iiilidcliuin  uc  fui-ril,  in  /lunwn  iirojiriti' ;  ijuidijuid  fr- 

pruvorum.    Ipsce  enini   ohstetricandi   ha-  m/////</,  ms^^r^vi^'.  Fojiuliis  IMiaruonis  siiiit 

hcnt  scientiain,  hoc  esl,  uniinie  veracitcr  ilieiiiones,   priiuMpi  suo  siihjccli  ;  oiiiik^s 

cliristianiB,d(;super  illiistrutie,  c.\  iinclionc  (pio((ii<'   iiiiqiii,  liicrelici,  scliisinulici,  inli- 

Spiritus  Suncti  aj^nuscunt,  <(ualiler  coj^ila-  dclcs,  (jiiihus  oinnihus  juhet  ac   suggciil 

liuncs  ct  atTcctu-;  iii  s<!  uinni  liora  nuscon-  diaholus,  iit  inasi  nlos  in  riuiiicii  ()r<)ji<Maiil, 

les,   dchcunt  dijuilicurc,   disccrnerc,  diri-  i<l  est,  verc  calholicos,  juslos  ac  sjiirilua- 

gere,  et  mala  curdis  gcrinina  a  se  staliin  les  persc<(uanliir  ac  <lcslruaiil,  ohiucndo 

ahjicere.    Ideo  priusijuain    veniamus   /^/r/ (^  cosdein  inquieludiiie  Irihulalionuin,  impe- 

eas,  pariunt,  id  est,  antequam  inlormen-  lu   lciilalionuin,    lluxu  <i   ahundanlia  vi- 

tur  a  nobis,  ex  illuininatione  divina  recte  lioium:  reminas  autem  reservent,  id  est, 

sc  huh<'nt,et  Iructum  virtulis  pariunl.  Tn-  eos  in  malis  fuveant  el   conservent,  qui 

dc  Joannes  a[)ustoliis  in  [iriina  siia  Cano-  inslar  rcininarum  inslahilcs   siiiil,  molles 

\joann.n,  nicu  talibus  suhdilis  scrihil  :  Non  nccesse  ac  dchilcs  ad  rcsislcndum  lcnlamcnlis  ac 

habctis  ut  aliquis  doceat  vos,  sed  unctio  vitiis. 


ARTICULUS  III 


ELUCIDATIO    LITTERALIS   CAPITULI   SECUNDI   :    EGRESSUS   EST   POST   H^C   VIR   DE   DO.MO   LEVI. 


CONSEQUE.NTER  .Moyses  qiiasi  de  alio  D  quibus  facta  est  mentio  in  praecedenti  ca- 

loquens,  sui  ipsius  nativitatem,  educa-  pitulo,  tunc  egressus  hujus  viri,  non  po- 

tionem,  provectum,  eventum  et  gesta  de-  tesl   intelligi    de   ejus    nativitate  ;   neque 

scribit.  Sic  quippe  auctores  Scripturae,  de  quod  ait,  Accepit  u.xorem,  accipi  potest 

se  ipsis  quasi  de  aliis  frequenter  loquun-  de  siimptione  mulieris  illius  in  matrimo- 

tur.  Egressus  est  post  hcec  vir  de  domo  Le-  nium :  quoniam  vir  isle,  diu  natus  fuit  ante 

vi,  et  accepit  uxorem  stirpis  su<e.  Si  quod  prisfatumPharaonis  prieceptum  de  submer- 

ait,  Post  hsec,  intelligatur  de  omnibus  de  sione  parvulorum  ;  similiter  ante  prsece- 


K.NAIlll Al  |ii    IN    I   M"      M    I  \ii|»l.  Mll       III  '|M?t 

ptiiin  illiid  (Jiisil  rriniii.uii  ill.ini  rini|ii^'rtn     \  in,i;.'ini    :  ili(-iiiili|n('  iili(|iii ,  (|i|(m|  iiiiIiis  itiox 

liiio   cl    iiiilc    illiiij    |M  )n('|iliiiii   ^^ciiiiii    c.\  iiialii  siiii"  anisil  ;   iihMinnlit  ciiiii   frihun 

nnlcm   .Varnii   cl  .Miiriaiii.  Si(|iii(lciii  Aiiioii  ininsilnis  :  iiirra   (|iiiis  (icciillc  ajiiil    ciiin, 

riiil  Iricniiin  sciiior  .Mnvsc;  cl  si  aiilc  iiali  Scd    iiiinitii   ^idcliir,   (|iialilci    |t(iliiil    |iii(;- 

vilalciii  Aarnti  ciiiaiias^cl  illiid  |)riiM'c|iliiiii,  riiiii  liiindni  ccliirc,  (|iiia  c\   iilcri   siii    lii- 

Aar(Mi  liiissiH  siiliiiicrsiis.  Mariii  ncio  snroi'  iiiorc  |iiiliiil  (■iiiiclis  iiiliiciililnis  (|iiod  ('011 

Miiysis  cl    .Varoii,  riiit  [icr  lciii|tiis  iioliiliilc  cciiil  .    siinilitci    cx    iitiri   siii    i|(|iiissioiic 

ois  S(Mii(>r,  iit    iii   islo  diciMiir   capiliiln.  Si  |ialiiil  catii  jaiii   |icpcrissc  ;   iii    pitrlii  i|ii(t 

itaipic  i|iiO(l  diciliir,  Posl  lia>c.  iiilidli^iiliir  ipic  xidcliir  iiislar  piiiiciiliiiiii  cliiinilusKr, 

<lc  oiniiiltiis   illis,  sic  c\pniictiir   piirliciilii  iicc    lialtiiil    lcslcin  .    pncnnn    iiittiiiii   csh(; 

isla.  1',^'rcssiis  cst  :  id  csl,  iid  ccrliiiii  acliiiii  siiltiiicrsmii.    .\d    isln  (piidiiin   rcspoiidciil, 

ol  dctcriiiiiialiim  proliricali(tnctii  piO(>(>ssil,  (ptod  (piicdiim  siint  rcmiiiic  ilii  dispnsiiic, 
atipic  dc  locit  cl   iictii   iiiiilionis.  ad    litiiiin  W  ipind   ciiinni   iinpi'!i>;^'iiiili(t  |i;niiin  iippiirct. 

(>l  ai>liim  fjcMcialiotiis  pi'o;,{:rcsstts  (^sl   posl  cl  iptoil  siti(>  doloi(>  v(>ltctiiciili  |tiir(>rc  so- 

luo(>.  (|iiic  piicccdctili   naniitilitr  capiliilo,  l(>iil.  Ml  liilcin  diciint  isi.ini  riiissc. 
vir  d(>  domo  L(>vi.  id  csl  {\<'  scmiii(>  cl  la-  (J/ihiih///i- jmu  ii'l(iri-  i/nn  /idssi-/  (littlitts 

iiiilia   Lcvi  piiti'iarclia>.   I''iiit    niiiiiipic    \ir  pitcriim  adliiic  viv(>til(>m.  I'aitl<ilitn  (piipp(> 

isl(»  .\iiiram  liliiis  (laallt  lilii  L(>vi,  iil  iiiriii  i'(>s  cn^pil  (>nim|)crc  cl  palcr(>.  Aliiini  (iiio- 

palcbil  ;  cl  acccpit  iixorcm  slii'|)is  siia».  id  ipic  diciiiit.  (pntd  c,\  prjpcc[)l0  rc{,MS,  /K{<y- 

osl.  iiiiiiitiili  iiHcctii  iitipic  amplcxit    illam  plii  slalulisdicbtis  scnttabatititr  lijihilaciilii 

ncccssit,  (iiiio  iixor  Itiit  cliam  dr  |)i'0{,M>iiic  llcl)ia'onim.   iiii  (>is  osset  puer  abscondi- 

Lcvi.  Fiiil  cnim  (iil  inliii  liiihctiir)  .loclui-  tns  :  (piod  ad  miniis  sctncl  fcccrutit  (iil  di- 

bcd  palriiclis  isliiis  Amram.  Porro  si  (piod  ciliir)  iiiria  \vv<>  mcnscs.  S/nnpsif  /i.sceUnin 

ail,  Posl  hiccicrcraliir  soliim  ad  aliipia  iii  srirpcani,  ef  linivif  cani  hifinnine  ac  pice; 
pnvccdcnti   ca[)ilulo   scripta,   piila  ad  \\\- Q,  poanitqKC  intns  infantulum,  et  cxposuit 

grcssuin  .lacob   rilioninu]ue  ejus  in  ^Egy-  euni  in  carccto  ripa'  ffMminis,  stante  pro- 

ptiim.  ad  cxsislentiain  t]iiO(]ue  diuturnam,  cul  sorore  ejus,  et  considcrante  cventum 

(]uamvis    iion    lotalcm,  i[)sius   .loscph    in  rci.  F^iscclla  scirpea  cst  vasculum   rolun- 

.Kiiy[)to.  sic  cgrcssus  viri  hiijusaccipi  [)0s-  duin   instar  alveoli.  factuni  dc  scir[)is.  id 

sit  dc  nalivitatc  c,jiis;  cl  acccplio  sua?  uxo-  cst  dc  juncis.  Quod  linitum  fuit  biluminc 

ris,  de  acceptione  in  conjugem.  el  picc,  ne  aqua  Nili  ilhul  intraret.  Fccit 

Qna'  conccpif  ct  pcperit  filium,  scilicet  quoqiie  illud   dc  juncis,   qui  sunt   levis, 

Moysen.  Magistcr  in  historiis,  aliique  com-  aquca?.,  aercseque  natura*,  ut  super  aquas 

nninilcr  cx  .loscpho  rcfcrunl,  quod  post  posset  natare.  Posuit  ctiam  vasculum  illud 

cxitum   pni>fati  pra?ccpti  de   parvuloiuin  jiixta  ripam,  in   loco  ubi   solcnt  crescere 

snhmcrsionc,   Amram   iste  ab  uxorc  sua  cariccs.  qiur  sunt  hcrba?  acut»,  ut  cnsis, 
abstinuil,  malcns  non  gcnerarc,  quam  in-  D  ita  quod  manum  secant  premcntis.  Undc 

fantulos  mox  necaiulos  procrearc.  Et  cre-  locus  ille  vocatur  carectum.  Xon  enim  po- 

ditur  Dcum  devotc  orassc,  ut  succurrerct  suit  fiscellam  illam  remotc  a  ripa,  ne  vi 

populo  suo  tam  inhumanc  opprcsso :  tunc-  aqua»  abduccretur  longe  a  terra. 
quc  in  somno  apparuil  ci  l)oininus,admo-  Ecce  autem  dcscendebat  filia  Pharao- 

ncns  ul  sccurc  uxorcm  cognosccrct.  quia  nis,  ut  lavarcfur  in  ffuminc.  Exivit  nam- 

gcncraturus  essct  cx  ea  filium  liberaturum  que  de  palatio  et  civitate  regali,  quse  erat 

filios  Israel,de  cujus  filii  orlu  formidarent  in  situ  altiori  quam  Xilus.  Ideo  dicitur  de- 

.Egyptii.  Dc  sacerdotio  quoquc  Aaron  filii  scendisse  utin  flumine  lavaretur.  \ec  puto 

sui  pra^dixit  ci.   Qiiibus  auditis,  cognovit  quod  instar  natantium  volucrit  sc  nudam 

uxorcm.  Ef  vidcns  cum  clcganfcm  :  fiiit  lavarc  in  aqua.   sed  pro  rcfrigcrio  atque 

equidcm  Moyses   puer  valde  formosus  ef  solalio  pcdcs  et  parfes  eis  vicinas.  Et  se- 


m 


KNAHHATK»    IN    l.W     II    KXODI.    —    AHl.    111 


cuinluiii  Jo<M-|ihuiii,  lusit  eiira  litliiH.  Ve- 
ruiiitdiiieii  i-uiisut'tii(liiies  jiutu  (iixHiHita- 
t(Mii  ItKoruiii  t'l  tciiipoiuiii  ur  hoiiiinuiii 
Viltiaiitui'.  h'f  inu-llif  cjiisijiuutichiiiituijnr 
iii^niluwm  il/ri'i,  u\  cst,  |K'ilisc(jUai  cjllS 
ju.\ta  ripuiii  Nili  (lcaiiihiiluhuiit.  (Jiuf  i/iiiiiu 
iHiliHset  /tsivllaiu  in  iimiijriitne,  id  osl  iii 
puilc  (?l  loco  Nili,  iii  (|uo  ciescil  pupyius, 
id  est  juiicuti  sic  a|)l)cllutus,  misit  umnu 
c  fainulahas  suis,  ut  aircrrct  sihi  fisccl- 
luiii.  Iv\  (iiio  coiistal,  (|ii()<l  u(|uu  iioii  (;rat 
proruiKlu  us(|uc  u(l  lociiiii  illiiiii.  AV  atla- 
tain  1'iscclluiii  aperiens  filiu  IMiuruoiiis,m"- 
nens/jiie  in  ea  parvuluin  oayientetn,  miser- 
ta  ejus,  ait :  De  infantihus  Ilettrmtrutn  est 
hir  inrans.  Hoc  ciiim  rucilitcr  coiijiccrc  po- 
tiiit,  (juiu  pulris  siii  c()j,'iiovit  piji'cc[)tuiii  dc 
iiilaiiliilis  illis  iiicrjiciidis.  Cui  soror  jjueri, 
pulu  .Vluria,  qua?  jaiii  juvencula  erat  :  Vis, 
ini/ait,  ut  vadam,  et  vocem  tihi  mulierem 
Ilehrivam, quie  (lutrire  possit  infanlulum? 
liespondit :  Vade,  id  osl,  fac  ita.  Circa  (jiiod 
(pucri  potest,  cur  filiu  rof,Ms  non  ordinavil. 
ut  illc  pucrulus  a  iniilicrc  .K^'yplia  niilri- 
retur.  Cujus  rulio  [)uulo  post  c.xjiriiiicliir. 

Perrexit  puella,  et  vocavit  matre.m  ejus, 
scilicet  pueri,  imo  et  suain,  (luain  tamcii 
addu.xit  quasi  alienain,  nec  indicavil  (jiiod 
matcr  esset  illius  iiifanliili.  Ad  quam  lo- 
cuta  filia  P/iaraonis  :  Accipe ,  ait ,  piicrum 
istnm,  et  nutri  mihi,  id  est  ad  commo- 
dum  atque  solatium  meum.  Efjo  daho  tibi 
mercedem  tuam,  quam  postulaveris  a  me, 
et  quam  te  mereri  pulavero.  Verumtamcn 
mater  Moysis  in  illo  casu  aliundc,  videli- 
cet  jure  naturali  ac  divino,  lenebalur  pro- 
prium  nulrire  inlanlem  ;  nec  vidclur  in 
hoc  mercedcm  meruisso  humanam,  nisi 
secundum  aBstimationem  filiac  Pharaonis. 
Suscepit  mulier  et  nutrivit puerum ;  adul- 
tumque,  utpotc  ablaclatum  et  ralionis  ca- 
pacem,  tradidit  filicB  Pharaonis.  Non  di- 
citur  quod  postulavit  mercedem  a  filia 
Pharaonis  pro  pueri  nutritione  :  forsifan 
tamen  postulavit,  ut  minus  pularetur  ma- 
ter  infantuli  :  et  forsan  non  poslulavit, 
sciens  se  malrem  infantis,  et  volens  coin- 
placero  reginae.    Qnem  illa  adoptavit  in 


A  locurn  fltii.  Naiii  credilur  tunc  iion  lia- 
hiiiKse  arniiii  filiiiiii.  Kx  (|uu  iiinolcscil 
ctiaiii,  tpiod  illc  infaiitiiliis  crat  iiiiro  niodo 
piilchcr,  ^iatiosus,  uiiiuhilis,  in  taiiliiin 
tpiod  |)U((aiiu  rcKis  filiu  sic  uccciidtthutur 
uiiiorc  pueriili.  Vocanifque  nomen  cjus 
.Moi/.ses,  dicens  :  (Jnin  dc  nqua  tuti  cnm, 
ideo  vuco  cuiii  lioc  noiiiinc.  Movs  (piippt; 
in  .1']^'yplio  idioiiialc,  dicitiir  uipiu  ;  is,  sal- 
\alus  :  si((|iic  Moyscs  intciprclatur,  sulva- 
tiis  (l<*  a(|ua. 

liaiic  i.\c  sc  ipso  historiaiii  .Moy>cs  iiiiil- 

6  tum  brcvil(;r  scri|)sil,  (piaiii  Josepiiiis  ple- 
nius  locilul,  dicciis  :  .McIuimis  Aiiirain  nc 
captus  incidcr(!t  iram  rogis,  propter  o(;- 
ciillalioncm  vidcliciM  .Moysis,  et  ne  siniiil 
cuni  pncriilo  (loi)orir(!l,  [irovidentiaiiKjiic 
Dci  c.xcliidcrct,  ([uiu  vidolicol  audivil  u 
Deo,  qiiod  [>uer  ille  essot  liboraliirus  Isra- 
oliticum  [)0[)ulum,  pra'[)aravil  vas  rolun- 
dum,  iii  (|iio  infaiis  s[)atiose  jacer(!t.  llaqiK; 
iiifaiil(!iii  ibi  [)0situm,  ol  in  fliimiiK;  collo- 
caliim,  Dco  commisil.  Thormuthis  aiilom 
filia  rcgis  circa  liltiis  fluininis  liidons,  c\ 

C  vas  illiid  conspici(!ns,  jiissil  sihi  afferri.  In 
quo  videns  iiifanlein,gavisa  est  valdo  pro- 
|)tcr  majiniliKlinem  el  [lulchritudinem  pu- 
ori,  pia'ce[)il([ue  adduci  muli(!rem  ^2gy- 
[)tiam,  qiia*  darot  infanti  mamillam.  Quo 
ronuonlo  ubera  mulieris  /Kgyplia!,  alque 
hoc  idem  in  mullis  mulioribus  i'Egy[)liis 
facienle,  .Maria  adslans,  dixit  :  Fruslra, 
0  regina,  has  mulieres  ad  nutrimenlum 
vocas  infanlis,  qua>  nullam  cognationem 
habenl  ad  eum.Si  aulem  aliquam  Hcbra^a- 
rum  adduci  prfficeperis,  puto  quod  ubera 

D  ejus  accedot.  Quod  7  laincn  lationabiliter 
diclum  crcdcns  rogina,  jussit  adduci  H(!- 
brajam.Sicqueadducta  matre  pueruIi,ubo- 
ra  ejus  infans  grate  accepil ;  commisilque 
filia  regis  mulieri  Hebrseaj,ut  puerum  cum 
omni  diligentia  onulriret.  Talem  etenim 
fecil  Dous  puerum  illum,  uf  dignus  habe- 
relur  oducafioneel  cura  eliam  ab  illis,qui 
limore  ejus  decreverunt  interimere  totum 
genus  Hebrseorum  virorum. 

Insuper  Jose[)hus  refcrt :  Filia  Pharaonis 
adultum  Moyscn  coram  palre  suo  adduxif. 


KNAIIIIMIll     IN     IMV     II     I   \n|i|  \|||        III  'iM/ 

<|ui  siiatn  (■i»niiiaiii  iiiipDsiiit  capili  Moysis    A  lis  rnniiii  iiii^iisliis  ;   cl  |nr>iiii  spi  rialiln 

Moyscs  vrro  viilciis  iii  ni  siiiiiilariniii  miiI  \isilavil  i|nnsiliiiii   mios  ro^nalos,  i|ni  frU' 

plnni,  |iroj(M'il    oiiiii  niiii   iii<lif;iialioiii>   in  Ircs  rjns  rncninl  (-oiisaii^ninilalr;  nV/fVY/^c 

liTrain,   ar    rn-fiil.  Oiioil   (•(•iiiciis  i|iii(lain  <///^V/('(>//f';/(  >•(//-////<  ocillo  ('orporuji.cl  nnii 

su('(M'(loliiiii    llcliopolcos  Niililc  (-oiniiiolns,  lis  ('oiiipassion(%('/  vinim  .J'Ji/ifjitiuiii, jht- 

vidcliccl    illc   scrilia,  iiiii    pucdixil    iiniiin  rutirnti-ni  iiiicintlniii  ilr  l/rliiuri»  frittrihiis  A$i.^n,u. 

(I(«  llcl)ia>is  nascilnrnin  (pii  \aslarcl  .Kk)  snis.  (Jiiinnt/iir  ririuiiisjH:ri.s.si'f  /iiir  ati/iu' 

plnni,(li\il  :  llic  cst  |»nci-  (|il('in  ('\  oiacnlo  illnr.rt  niilhnn  mlrs.sr  rit/i.s.srt,  jirrrii.ssnni 

(lcoinin  anili^  imiis  o|tpi('ssiii  iini  .V.^i\  pliini.  .h'i/i/fifiiiiii  nh.sruin/it  stihnln.  .K^'V|ilins  illc 

SlatiiiKpic  \oliiil  irincic  iii  Moyscn^iliccns:  riiil  niiiis  pra>posiloi-iiiii,  ipios  IMiaiao  pno- 

Occidatnr,  nl   i\r  c(<tcro  carcaimis   limorc.  IVcil    llchruns  ad   sollicilandnin   opns   co- 

Porro  lilia  rcf^Ms  tolis  virilms  so  olijccit.cl  iiiiii.  ipiciii  .Moyscs  vir  lorlis  cl  l)(dli('Osiis, 
lilinni  siinm  a(li)|)livniii  dcrcndit.  .Nam  cl  H  sccnndnm  Joscplinm,  intcrrccil. 
iinns   sapicnliiim    adstans.    divil    pnciiim  (liica  (|ii()d  (|na'rilnr.(pia  aiiclorilalc  lioc 

lioc  c.\  |)ii('rili  if,MU)raiilia  i-ommisissc:  (piod  .Moysc^  rccciit.cl  aii  sinc  pcccalo  lio(-cjiil. 

ul  corlins  licrcl,  lccit  prnnas  ardcnlcs  ul"-  Ad  ipiod  aliipii  rcspondcrnnl,  (|iiod  in  lioc 

fcrri,  ol  puoro  prioscnlari,  (pii  inoro  puc-  luclo   pcccuvit   inorlalilcr,  (|iiia   iioii   fiiil 

roiiim  iinaiii  ori  sno  apposiiil.  ct  iiidc  liii  lcj,Mtiiiins  jndc.x  illiiis  .KKyptii,  inuniiiiKpii- 

gnu>  sua>   cxtrcinitahMii    combnssil.   uiidc  niisil    iu   uiessem   ulicuuin,  el  usurpulnm 

(ut  fcruul  llcbraM)  impcdilioiis  linLMia'  cl-  commisil  jiidicinm.  pnuicndo  non  sibi  siil)- 

fcclus  cst.  jcclum.  Kl  isti   nitnutur  uuclorilalc  .\uf,Mi- 

Dcniiinc,  ul  .loscphus  scribit,  luuUo  pul-  stini,  dicculis  :  .Moyscs  luuc  nulluiii  adliiic 

chriludiuis  exstilil  .Moyscs.quod  uulliis  crul  lcfjiliuuiiu  polcslutcin  gerebut,  uec  divini- 

tuula^  severitulis,  (piin   cjiis  dclecluhalnr  lus  ucce|)luiu.  nec  huniuua  socielule  ordi- 
adspoclu.  Multi  quoi]uc  diiin  cuiu  per  plu- C  uatam.  Priiuo  quoque  de  Civitate  Dei  le- 

loaiu  cerncrcut    fcni.  poslposilis  occupa-  slalur  :  Nou  licel  privata  polestule  occidere 

tiouibns  suis.  fcslinubant  post  cum.  lusu-  liouiiuem.  Ilcuique  ubi   dicluiii   esl,   Nou 

pcr  uarral.ot  taugitur  iu  (ilossu.plcuiusipic  occides  :  llic,  inquit,  fiuut  qutedani  exce- 

in  Scholastica  habelur  historia.quod  .Kjiy-  plioues,  videlicet  sine  divina  auctoritate, 

ptii  perrocturi  ad  pri^lium  coutra  .Ethio-  aut  dula  iege,  vel  expressa  jussione.  Unde 

pos.   ox    oruculo   suoruin    deorum  viruin  iu  secuuda  seeunda:>,  quaestione  00,  loqui- 

Hcbraniiu.  vidoliccl  .Moyseu,  praefccoruul  tur  Thonias  :  Augustinus  iu  qua^stionibus 

oxorcitui  suo.ltaquo  Moysos  vallalus  -Kgy-  Kxodi  dicit,  hoinicidium  illud  iu  so  vilio- 

pliis,  vicit  .Kthiopcs.  (juumquo  urbeui  Sa-  suin  fuisso,  uiaguuin  taincHi  fertilitatis  in- 

ba  uoiniue,  diutius  obsidorol,  filia  regis  diciuui  exstilisso,  puta  virtutis  qua  iibcra- 

.Kthiopum  iujectis  oculis  suis  iu  Moyseu,  turus   fuit  populum  Dei.  Vorumtameu  si 
eum    dilexit,  atquo  ex   condicto    Iradidit  D  verba  Augustini  pleue  penseutur,  non  vi- 

ei  urbem,  ut  oam  ducerel  conjugem  :  du-  detur  sic  absolufe  sensisse.Nam  et  in  Glos- 

xitquo  oam.  ot  hirc  csf  uxor  ojus  .Kthio-  sa  ex  verbis  Augusfiui  inducitur  :  De  hoc 

i\'um.xii,i.  pissa.proplor  quam  Aarou  ct  Maria  coulra  Moysis   faclo  satis  disputavimus  iu  libro 

oum  jurgati  leguutur,  ut  iu  Numcris  scri-  dc  Yita  Pafriarcharum.  quem  scripsimus 

bitur,  et  Deo  praestaufe  expouelur  ibidem.  confra  Fausfum,  utrum  Moyses  laudabili 

1)1  (liebm  illis  postquam  creterat  Moy-  indole  illud  fecit.  quemadmodum  terra  an- 

ses,egressus  est  ad  fratres  suos,  id  est  He-  teproducfionem  utilium  semiuum  laudatur 

Lra?os  visilaus  in  terra  Gosseu.  qui  fratrcs  de  ferlilifafo  infructuosarum  herbarum.an 

ojus  dicuulur  cx  goncre,  dilcxifquc  illos  ipsum  facfum  jusfificaudum  sif.  Quod  idco 

prwcipuo.  tam  naturali  quam  iufusa  dilo-  nou  videtur.quia  nullam  adhuc  legifimam 

ctione,  et  frequonter  condoluit  eis  in  fan-  polestatem  gerebat.  Deindo  subjungit  :  Kt 


\HH 


KNAHHAIIO    IM    i:aI'      II    I AKHI. 


VUI.    III 


titiiMMi  sicui  .Mi  ptiaiiif.  ait  in  Actibiis  Apo- 
.!,<..,  ;,  ^loliiitim,  piilahal  iiilrlii^rir  fiiiln-i  Mios, 
(juo«l  piM  tuiii  l)«-us  (Ittirl  illis  saluliiii :  ul 
\Hiv  hoc  trstiiiioiiiuiii  vi<l<*atui  .Vlo\s«'s  jam 
(liviiiitus  atliiioiiitus,  ijuod  Sciipluia  co 
loco  taetU,  ut  scilicet  faccir  illuil  audcicl. 
K.\  ({uihus  AuKUstiiii  vcihis  oslcndilui  (|iii<l 
s»M»sri  it  i|)<.«'.  Miiic  ait  cl  Thomas  :  Diti  po 
t«st  (pio«l  .MoNscs  occidit  .K}<Npliuiii  iiispi- 
latioiic  (liviiia.  Vel  siciit  Aiiihrosius  iii 
lihro  (Ir  Olliciis  vidctur  iiiiiiKMc,  .Moys(rs 
fecit  hoc  defeiuleiido  li<'hiii'um  cum  mo- 
deramiiie  iiiciilpatu^  tutelu3.  Ait  iiaiiKpic 
Amhrosius  :  (Jui  a  socio  iioii  r('[)«'llil  iiijii- 
riaiii  ([iiamlo  |)Otest,  taiii  e»t  iii  ciil^ia,  iil 
illc  (jui  iiijurialur.  Kt  [>()iiit  e.\ciii[)liiiii  dc 
Moyse.  Keor  itaqui;  ahsolute  t(;iK'iKlum, 
quod  .Moys(;s  fecil  hoc  ex  virtute,  ikjii  ex 
vitiosa  radice.  Sic([ue  ex  revelatione  divi- 
na  cognovit  se  prajordinafiim  a  Dco  iii  li- 
heratorem  po[)uli  sui. 

Scd  lunc  riirsiis  iiK[uii  iliir,  ([iia  a'([iiila- 
te  occidit  .Kgyptium  pro  sola  [)ercussioiK! 
Ia5siva,  non  interfectiva,  ([iiam  .Kf,'y[)liiis 
ille  infligehat  llebrtBO.  Vidclur  ([uidein  in 
hoc  moduin  excessisse  justiB  vindicla^ 
quum  secundum  lcgem  lalionis,  par  la?sio 
Exod.\%i,  fucril  repcndcnda,  jii.\la  illud  :  Vulnus  pro 
lietia.  yuipf^pe^  dcnlcm  pro  dcnlc,  ociikun  [)ro 
oculo.  Ad  hoc  Lyra  respondel,  recilando 
labiilam  Judiporum,  dicentium  qiiod  llc- 
hrffius  ille  hahuil  valde  formosam  uxorein, 
quain  .Kgyptius  concu[)iscens,  fecit  lle- 
braeum  valde  inane  exire  ad  opus  :  ([uo 
egresso,  rcdiit,  et  ejus  conjugcm  conslii- 
pravit ;  quo  cognito,  increpavit  eum  lle- 
brsus.  Cui  indignans  .Kgyptius,  percussit 
eumdein.  Quod  quum  .Moyses  ex  rolatione 
Hebrsei  novisset,  occidit  .Kgypfium,  non 
pro  sola  et  simplici  percussione  illafa  Ho 
brcpo,  sed  et  pro  adulferalione  su;e  iixoris. 
Verumtamen  contra  hoc  asserit  Rahhi  I*au- 
lus  :  Non  est  necessarium  dicere,  quod 
Moyses  intcrficiendo  .Egyptium,  percussit 
ut  judex,  sed  potius  ut  pars.  Kx  debifo 
enim  caritafis  quilibet  fcnefur  re[)ellere 
injuriam  a  proximo,  si  potest.  E\  quia 
Moyses  non  poterat  hoc  facere  per  aliquam 


A  [)crcussioncm,  nisi  .Kgy[)fius  morcrcfiir  : 
immincrct  cnim  [)cri(-ulum  morlis  .Moysi, 
si  .Kt^N[)lius  d«'  siia  [icrcussione  coiK[iKM'e- 
iciur  i'<!gi :  id(Mrc<)  o[)()riiiii  iil  Moysos  («iiin 
occider(;t.  Ideo  noii  o[)orUM  ad  hoi;  adiilt(v 
liiim  iillcgari;  .Kgyptii,  <1(;  ([iio  iiiilla  fit 
mciilio  in  Scri|>fiira.  Ihec  Uuhhi  Paiiliis. 
(lujusv<'rha  iioii  \i<lciifiir  safis  [)crilii,  ([uia 
(iil  tactiim  est)  (-ommiiiiitcr  diciiiit  docto- 
res,  nulli  licen;  aliiim  jiidicar(;  at(|ue  oc- 
ciderc,  iiisi  coiisfifufus  sif  cjiis  jiidex  le- 
gilimus.Kl  ([iiamvis  [)ars  commiinilatis  <;x 

U  caritate  teiieatiir  u  ()i<)xiiiio  siio  iiijuriam 
[)r()  [)oss(!  rc[)cllere,  iioii  laiiicn  sic,  iit 
aliiim  lu^dat  aiit  [iiiniat,  iiisi  (iil  dicluin 
est)  cuin  moderaiiiiiK;  inciil[)atu!  tiihdu;. 
Nec  licet  privatuf  personu;  occidere  inju- 
riaiitcm  all<Mi,iK!  iiijiirias  ille  conqiKiratur 
su[)('riori  contni  [)rivatain  [)ersoiiam ,  (!t 
(!X  lioc  [)rivalie  [)(!rs()iiu!  [)(!riciiluiii  morlis 
iiislct,  ([iiiii  iioii  dchcl  (|uis((iiam  [)(!cca- 
rc  ()ro()tcr  vilaiKlum  malum  ()(j'I1cL'.  N(!C 
eliam  .Moysi  imminehal  necessario  pericii- 
iiim  iiiortis  ex  ([iicrela  .Kgy[)lii.  l*oluisset 

C  eniin  vulnerato  .Kgy[)lio  fugerc,el  fugien- 
do  maniini  rcgis  evadere,  sicuf  cl  ()oslca 
fccit. 

Et  ('!/r('s.sus  (lic  (jllcfo,  scilicel  immedia- 
le  sequente,  ut  ex  sequenlibus  conslal, 
compexit  duos  Hebrwos  rixanles  contra  se 
iiiviccm.  Al((iie  iit  rcferl  Lyra,  sccundum 
Hehiwos,  isti  (Iiio  fuerunt  IJathan  et  Abi- 
ron.  (Juod  verum  iion  arhilror,  ([uoniain 
Dathaii  el  Abiron  fuerunl  filii  Kliab  filii  A'«»n.xvi, 
lUihen,  et  de  miijorihus  Israelilici  ()opuli.  '• 
Unde    non   apparet,   quod  viri   lain   pro- 

D  pinqui  et  potentcs,  ita  contra  sc  inviccm 
confenderint,  quod  unus  pcrcusserit  alte- 
rum.  Dixitque  .Moyses  ei  qui  faciebat  inju- 
riam  :  Qxare  pcrcuti.s  proximitm  tuum  ? 
Secundum  Stephanurn  in  Aclis  :  Viri,  fra- ^ic<.vir,26. 
Ires  eslis,  id  esf  proxiini  :  ut  quid  nocetis 
alterutrum  ?  quasi  dicat :  In  hoc  injustc  ct 
contra  carifafcm,  insipienlerquc  agitis, 
quum  sitis  tam  proximi,  et  aliunde  satis 
afflicli  :  proptci-  quod  unus  vestrum  non 
debet  alieri  augere  affliclionem.  Qui  rc- 
sjjondit  :  Quis  te  constiluit  principem  aut 


I  N  \iiu\iiH  iN  I  \i'    II  I  x<im.         Aui    III 


MO 


juifiiu-ni  sii/n-r  iKts  t  i|ntisi  ilinil  :  hlfo  iioii  A  rul, n'  .l/<»//s.  //  .•  Iiiiii  «nii.i  orriilfral    V.\IS- 

(Irlics  lc  iiilidiiiillrn' »li'   iinsli.i  ntinTlio  iiliiiiii.  ickis    piii-rnliiin    snpcr   iipcrii    II»'- 

iic,  tpimn  iinllain  pr;i'sitl('iiliiiin  iinl  jiii  is  liiiniiniii.    (|n(Ml    i(\    npnliiMl    iii    siiiiiii 
(licliinicin  siipcr  iios  litilM-iis.  hlc  llcliiinis       rcdinKliirc  iiijiiriiiiii  ;   Iniii  i|nia  iiiiilli  sii^- 

ffnnilcr  innilipliiilci  ipn-  iini;i\il.  I'iiinn,  f,'crcli!iiil  rc^i,  Mnyscii  cssc  ilr  i|nii  i-x  ilni- 

pci   iii^M-aliliiilincin.  .Ncnipc  iil    iii   Vcliliiis  iniii   snoriiiii   (tniciilo  aiKlicniiit.  i|ikmI   li 

.i./.Mi.i(i.  S.  SlcpliJiiins  prolcshiliir,  .Moyscs  rcconci-  licralnriis  cssdl  llcltiicds,  cl  liniiiiliiilnriis 

liavil.  i(l  csl.  rc^-oiK-ilitirc  inlcndil  illos  in  l']j^'\  plios. 

pti(-c.cl  (-ariliiliv(- corriiinil  iimltos,  sicnl  c\  (Jui  fiiiiirns  //.•  vniisi„utii  rju.s.  Ilitc  dii 

M-rliis  licali  Slcpli;ini  p;itnil;  (piiiiiivis  liic  plicilcr  (-\|tliiiiiiliir.  1'riiiio,  ipiod  p(tsl  pni-- 

lc},'aliir,(piod  illnni  (-orripnil  (pii  iiijiiriiiin  ijiitii  \ciiil  ;id  n-^^is  pia'sciilijiiii,cl  iiicrcpii- 

intnlil  :  (pii;i  \  id(-liccl  illnin  spccitililcr  in-  liis  w  rv\n\  U\\i\\  iW  i-jiis  (-oiispccln.  I)iciiiil 

crcpa\it   i-t   iiciins.  Illc  iinlciii   pro   \  ciliis  H  ciiiin  llclir;ci.  ipKtd  IMiiiriioni- jnltciilc,  .Moy- 

(-;iril;»lis   cl    p;i(-iri(-;itioiiis   ;ic    pi;c   corr(--  scs   (-iiplns    rnil    «-t  ntiiiiii    rcKc  iiddncln-i. 

plionis,  rclrihnil  Mo\si\crli;i  iiucclioiiis  :  incn-p;uili(pi(-   rc;,'i   (-oiisliiiil(-r   rcspdiidil. 

cl  d(»  prjcsninplionc   cl    nsnrp;iti(inc.  inin  Onnni(|n(- spi(-iilalor  c\  rcgis  prji-ccplo  vo- 

«M  lioinicidio  rcdjirfiiiil  illniii.Sccniido.ipiiii  liiisscl    .Moyscii    (lccolljirc.    pcrc-iissns    osl 

iion  solnm  priiiccps  (>l  jndcx,  scd  cl  ipiili-  cjccilalc,  (JIUP  m-r/.s///  nniicnpjilnr.  ipui  Jili- 

bct  pi-oximiis.  polcsl  cl  dohcl  dclinqiicnlcs  tpiis  noii  \  idcl  disliiK-lc  (jiiod  ciipil  \  idc- 

carilativ(^  corripcrc.  Tcrtio,   (|noniam    lc-  rc,  (pinm   Ijimcii   vidcjil  alia  :  «pia  an<.'(-Ii 

nicrc  jndicavil.  Moyscs  naiiKpic  c\  oiilin;i-  p(Mcnsscr;iiil  Sodiimitas.Sinpic  .Moyscs  mi- 

tioiK- divina  cl  inspirationc  snp(-riia  liahnil  rjiciilosc  cvasil.  IMiarjiinK'  vidciilc  :  (piciii 

jain  (]namdam  anctorilalcm  corii[)icn(li  ct  ct  Dciissic  obstn|)crccil.(pio(l  niliil  conlra 

jndicandi  llcbr;cos.   Xnm  oeci<h'rc  iiic  tii  .Moyscn  laccrc  (jnivit.  Iliiic  rccilatioiii  fa- 

vis, sicnt  /tcri  occitfisfi  ^lufi/ptium  s'  qua^i  C  ycro  videlur.  qnod  ail  Aposloliis  ad   Hc- 

dical  :  Tu  cs  violcnlus  ct  homicida.  idcir-  bra>os  :  Fidc  rcliquit  .Kgyplum,  non  vcri-    Hebr.w, 

co  cnicnda  lc  ipsuin.  Ins  animosilatcm   rcgis.  nnocirca  scribil  -"• 

Tiiniiif  ^foi/scs.  (]onlr;irinin  vidcliir  c\  (llirysostomns  :  Quod   rclitjuit   .Kgy|)luin. 

//t7.r. M.  vcrho  Aposloli  :  Fidc  rcliqnit  -Kgy[)luiii,  fidcs  rnil.  non  inctns.  Sccundo  cxponitur 

non  vcritns  animositatcm  rcgis.  Rcspon-  sic  :  (Jui    lugicns  dc  conspcclu   rcgis,  id 

dcri  [)otcst.  quod  nalurali  limorc  timuil  csf.  discedens  ah  .Kgypto,  nc  ainplius  co- 

morlis  discrimcn.  non  fimorc  carnali  aut  rani  regc  apparcret.  Moratiis  est  in  terra 

mundano.  Et  ait,  vcl  inlra  sc  cogitando.  3/«//' /////. Madian  quandoqucest  nomeii  re- 

vcl  alicui  sibi  familiari   loqucndo  :  Qno-  gionis.inlcrdiim  civilalis  in  fena  illa.qujp 

moifo  pafain  factiiiii  cst  rcrfium  istiid  ^ '\{\  sic  vocalur  ah  uno   filiorum  Abralia?  ex 

cst.  qualitcr  factum  istud  tam  cifo  vulga-  Cctura.  ut  in  liisforiis  ait  Magister.  Fugit- 

tuin  csf  ?  Kx  hoc  clicifur.  qnod  Moyscs  D  que  Moyses  pcr  desertum,  et  ciborum  in- 

commisit   llcbrseo.  cujus  injuriam  vindi-  opiam  virfufe  paticntiae  vicit,  ut  Joscphus 

cavit  in  .Kgyplio.  uc  intcrfcctioucm  .Kgy-  dicit.   Et   sedit  jiijcta  pafeion.   Hoc   fuif 

plii  l^ropaiarct.scd  illc  nou  tacnil.Dcniquc  antequam  fecit  notabilcm  moram  in  Ma- 

in  Seripfuris  vcrhum  pro  facfo  frcqncnter  dian:  sedifque  juxfa  putcum.quoniam  illic 

/x.xLH,  10.  accipifur,  sicuf  in  Isaia  :  Hjcc  vcrba  fcci.  solcbanf  homincs  convenire  afque  divcr- 

iv/to/.xv.  Kl  quarfo  lihro  Kegum  :  \on  fuit  vcrbum  ferc,  quia  et  putei  illis  in  locis  sunt  rari 

^  s.  xNMx,  jij  (ioino  mea,  quod  non  oslenderim  cis.  et  cari. 

'  sermo-  Aii<firi/(/uc  P/iarao   verbiim  /loc  * .  quod  Erant  aiifem  sacerdoti  Madian  sepjtem 

unc   ^,,iiip(>(   Moyscs   occidisset  .Kgyptium.   Kt  /ifia\  .\liqui  dicunt.  quod  istc  fuit  idolo- 

forsan  impius  iUe  Hehra^us.  per  se  auf  pcr  rnm  saccrdos.  In  Scholastica  vero  historia 

alium  indicavit  hoc  regi.  Et  qucercbat  oc-  dicitur,quod  sacerdos  sumiturhic  pro  pri- 


\\H)                                                 KXAHRATIO    I.N    CAP.    11  KXOIII.    —    AHi.    III 

iiiatr,  qiioiiiaiii  priiitas  aiiti(|iittiis  dicfba   A  «'1  (lcinoralus  iit  .EKy|)to,  tifn-ravi/  rios  di' 

liti    -tacciilu.').   (iitl   i-Dtiiiiiilul   i|itii(l   ^cilljit  inniiu  /Hi.stuiiim,  i|(ti  (■ii-|)(M'ltttl   lios  iiitpc- 

l.>ra  :  SwuikIuiii  lli-hiifoh,  «.ucoiilos   liic  (lirc.  /nsupfr  ft  huunit  ui/uuin  imliisriini, 

accipitur  |H»)  iiiujort  uiil   inu^iiulc.  Aii  uii  iiDluiiuiUf  ilcdit  uiiihus.  (Jito  coitslal ,  tjiKMl 

tctti  riiit  suctMilos  tioc  iiKido  civilatis  uiiiiis  |)U(dlii^  itiiplcvcittttt  caiialiu,  .Movso  adju- 

.Mudiutt  (lieta\aii  id^ioiiis  illius,  t(^xlus  tioii  vutttc,(|iii  iii  aitlu  rc^Mu  coiiv(Msa(us,scivit 

e.xpi  iiiiit  :  |i()tius(|U(^  vidctui-,  (|U()(I  civilu-  ciiriulihM'  sc  ad  pitcllus  Italicr^r :  itaitt  (^l  li- 

tis    llltit<i.    (Jihf   LHiiirunt  ud  huurifiiduin  liaiii   ic^.'is  utlli;  juiit  ltul)uit  uxoroili,  jitxta 

aiiuuin  pro  suis  pccorihus;  ft  imiilftis  ru-  pi  icliubila.  .«^1/  i/ir  :  l'l>i  rst  f  iiuiuit,  (Jiiiirc 

nulihus,  id  cst  vasis  scii  lif^itis  cavatis,  iii  iliinisistis hinniiwm'^  Vtuuite eum,  iit  eonw- 

qua^  luiidchutitr  a(piu  liuitsta,ra///(/M«/rr«-  dat parwm.WwWiv.  forsail  <^x  quaduiit  verc- 

pifhant  i/nyfs  putris  sui.  \'Aix\  uul(Mii  coii  cuiidiu  diitiisiMiiiil  Moys(Mt,(|ui  liabuil  val- 
siKMudiitis  ii)  tcrris  illis,(|uo(l  pucllii>,('liaiii  H  (U;  hoitorahiliMii  upparaluiit. 

liliii*  (livititin  ct  |>oliMiluiit,   pccoru  cuslo-  Jururit  fri/o  Mtii/si's  i/iiiid  huhi/urct  rinu 

difhunl.   l*ccoru  nuiiiquc  (Maitt  pru-cipuu!  (•(<,  id  csl,iitt(M' ccl(M'a  ciiiii  Jclltro  colkxpiia 

tlloruitt  divitiuv  Su/jfrvf/tfrf  /justorfs,  rt  Itiihila,  lii  iiiiliM' dixil  aut  juriiiiKMtlo  liriiia- 

ejecerunt  eas,  id  osl,  ah  aclu  adaquutionis  vit  Ituhitaro  cuiit  ipso.  Afffpiti/ue  Sepho- 

iitc(*pto,  oas  iinpcdivcrunt  cl  i(;[)uici'iinl.  rutn  /ilium  ejiis  uxorem.M\vnu\  vid(M'i  |)0- 

c«?i.)i«i«,3.  Nam  sicut  in  (l^Miesi  hahctur,  consu(;tudi-  t(;sl,  (ptod  J(;tlti()  vir  laittus  iit  t(Mia  sua, 

iicin  in  .M('so|)otaiiiia  oxstitissc,  ul  ciiiicli  dcdit  riliain  siiam  viro  (jxsuli   (;l  iit  ((Mia 

ffrcfj^cs  ad  putcitin  coiif,M'c<,'urcnlur,  cl  [lari-  iHu  iiio[)i,  conjuf^cin.  Ad  (juod  [)ol<M'il  rc- 

tcr  |)olui('iitui';  sic  ct  iit  .Mudiutt  coitMicluiit  s[)oiid('ri,   ([iiod   considiMuvil   (d(;guiiliam, 

luissc  |)ulatur  :  idcirco  pastor(;s  indigitii-  aniahilitiilciii,  [)rudcitliaiii,cclerasquc  Moy- 

hatitur   [tiicllis,   (piod  contra  consucludi-  sis  sancli  virlitlcs.  Kl  lorsan  audivit  ab  eo 
iicin  laccrc  [traisuinpscruitt.  Surreocitf/ue  Q,  vcl  aliis,  ([iiulis  lucrat  in  /Kgyplo,  et  cur 

Moyses,et  defensis  puellis,  aduf/uavit  oves  inde  rcccsserit.^^//<^r />^'/)(V<7  ei  fllium,f/ue.m 

earuin.)>i  .Vloyscs  solus  vcnit  iii  .Madian,et  voravit  Moysas  (rfrsuin,direns :  Aflvena  fut 

sinc  adjulorio  dcrciidil  illas  [lucllas  rcfrc-  ///  terra  u(ieua,p\\\u  iii  .Madian.  Idciico  fi- 

naitdo  [)astorcs,  oslcndilur  vir  valdc  rohu-  liuni  suum  sic  a[)[)('llavil;  iiam  (jcrsaiii  in- 

stus  fuissc.  S€;d  nonne  peccavit,contracoii-  tcrpretatur  advena.  Kst  aulem  consuetudo 

suctudiitcm  ibi  agendo  ?  Dici  polest,  quod  Hcbraiis,  iiii[)oncre  pueris  suis  nomina  ah 

cx  quadam  bona  curialitate  hoc  cgit,  dc-  ali([ua  proprietate,  eventu,  aiil  actu.  Alle- 

fercndo  virgiitihus,  quas  vidit  indccentcr  rum  vero  peperit  Sephora,  </uem  vocavit 

tractari.  Eliczer,dicens  :  Deus  enim  patris  mei  ad- 

•  Rngnei        Qiice  f/uum  rever/ isscii t  ud  Jc/hro  *  pti-  jator  meus,el  eri/mil  me  dc  inanu  Phara- 

trein  suum  :  qui  dicilur  quatuor  nomiiia  onis,  per  fugam  meam,  vel  miraculose,  ut 
hahuissc,  videlicet  Jethro,  Kaguel,  CiniBus,  D  tactum  est.Eliezer  autem  interprelatur,ad- 

ct  Hohab  :  qui  secundum  HcbrsDOs  voca-  jutorium  IJei  mei.  Sicque  in  appcllalione 

tusesl  Jethro,quod  interpretalur  adjicicns,  filii  sui,  recognovit  hencficia  sihi  desuper 

quoniam  unum  ca[)ituliiin  addidit  lcgi.hor-  contributa. 

Fxod.     tando  Moysen  qualitci'  po[)uliim  judicarct  Post  multnm  vero  temporis  mortuvs  est 

"*'"'"'■     ac  rcgerct  pcr  centurioncs  ct  decanos.  Sc-  r ex  .^ffi/pti,  qui  Moyscn  persequebatur,  et 

cundum  Hcbrseos  quoque  aliquos,  dictus  prae  ceteris  regibus  /Egypti  dure  nimis  af- 

est  Hobab,  id  est  diligens,  quoniam  dilcxit  flixit  Hcbrffios.  JEt  ingemisce^ites  filiilsra- 

legem,  atque  ad  Judaismum  fuit  conver-  el  projder  ojjera  eis  a  rege  injuncta,  qu» 

sus.  Dixit  ad  eas  :  Cur  velocius  venislis  et  successor  defuncli  conlinuari  voluit,fo- 

solito? Responderunt  :  Vir  ALgyptius^non  cifcrnti  snnt,  Dci  auxiliuni  invocando,  et 

tamen  de  semine  iEgyptiorum,  sed  nalus  suam  calamilatcm  dcfloiido.  Ascendiltjue 


INMlUMIii    IN    (   \l'.     II    I  \n|i!. 


A  H  I       I  \ 


'.( 


V.li 


rldiiior  riM-iiiii  ii</  Ih-inn  ,ih  i)/H-iif>i<s.  S(M'-  A  |»llira   l(M|iiiliir  dr  Dro  iiKHr  lliiriiiiin»,  lU)- 


vi(<nml  (•lcniiii  ic^i.  iicc  laiiicii  iiicrfcilciii 
li  iImiiI  cis.  Iii  (|ii(i  citiiiiiiisil  iiiiiiiii  (lc  (|iiii 
liiDi-  \iiiis  ('laiiiiiiililMis  ad  Mciiiii.  Dicilni 
(|iiii(|iic  cliiinor  Israclilaiiiiii  iisccinlissc  ad 
Dciiin.  (|niii  cMiiidiltis  Inil  iil»  co.  h'f  nii- 
tlirit  t/rniitnin  riiriiiii,  id  csl.  pcr  inoilnin 
aildicnlis  S(>  lialiiiit  siicciii  rciido;  nr  iwnir- 
ifiitiis  rst  /'in/rris.\u)r  csl .  incinorciii  sc  cs. 
sc  oslciidciis,  aiit  oslciidcic  \(dciis.  (|iiiiiii 
laiiicii  iiivarial)ilis  sil  Dciis.  iii  (|ii<'iii  iicc 
rccordalio.   ncc    olilivio    cadil.   Scd    Scri- 


slra"  ciipiicilali  iii  lioc  coiidcxcciidciiH,  Ita- 
i|iic  rccordalu.s  cst  lo-dciis.  i/him/  /irfii- 
i/i-riif,  id  ckI  inicrnl  ct  riiinavcral,  rion 
.\/>riihiiiii.  Isiiiir  rt  JiKn/i.  \idcliccl  (|iiod 
coriiiii  poslcros  cx  .Kkn|»Io  rcdiicirrcl,  cl 
lcniiMi  llliiiiiaaii  cis  coiifcrrcl,  siciil  iii  lic- 
ncsi  |>ci  |diira  ca|)iliila  dcmoiistriilnr.  AV 
rrs/h-.iit  Ihiniiiius  fi/ins  Isrnrl  ocillo  |)ic- 
talis,  rf  roi/nnrif  rns,  jd  csl.  cos  ad  sc 
pcrlincrc,  ac  silii  aliijiio  inodo  placcrc,  lc- 
slaliis  cst. 


AKTICrLLS    IV 


sciurn  vi.is  iNrr.i.i.KiKNTi.v  wisdivM  (;.vprri  i.i  skclndi. 


I 


u 


^(ih'/':ssrs  rsf  /)osf  luvr  rir.  Vrv  .Moy- 
J  son  allcgoricc  intcllii,Mliu'  C.hiistus.  Kl 
sionl  iMoyscs  riiit    inranlulns  clcji;aus.  sic 

/',«.  \ii\,.!.  (Ihristus  inraus.  tnil  spcciosus  pr.T  tiliis 
hoiuiiuun.  Oucinadmodiiin  ctiam  parcnlcs 
iMoYsis  cuiu  suo  pciiculo  ahscoudcruut  Moy- 
scu  a  tyraniiidc  IMiaiaouis.  sie  bcalissiina 
.i/<if//i.  11.  ac  Dcilcra  Virgo  ct  cjiis  miuistcr  S..Ioscph, 
absooudcrunt  puoriim  Josum  a  pcrsoculio- 
no  scolorali  llorodis.Ouomadiiiodum  oliam 
Moyscs.qunm  diutius  abscoudi  non  potuis- 
sct  a  snis  parcutibus.  cxpositus  csl  in  l'i- 
scolla  iriiririli  niiminis:  sio  Domiuus  .Icsiis. 
quum  iu  JiuUoa  diutius  proptor  Horodis 
ruroroiu  sorvari  uon  posset,  in  .Egyptiim 
vitiornm  flnctibus  plonam.delatns  est.De- 
iudc  qnum  jrloriosa  Virgo  Filium  suum  so- 
cum  in  sccrelo  degentom.non  posset  deti- 
ncre  diutius.  recessil  ab  ea  Filius,  volens 
Dei  Patris  implero  maiulafum,  prsedican- 

y6i</.iii,i,^.  do  publico  iu  omui  Judira  :  doscoiiditque 
primitus  in  Jordauem.  ut  baptizarotift'  a 
beato  Joannc.  Sicque  por  fiscellam  in  qua 
Moyses  est  locatus,  intelligi  potest  caro 
(<hrisli.  iu  qua  cjus  auima  atque  diviuitas 
laliiit.  Porro  por  sororom.  Moysou  procul 
scquentcm.et  rei  eventum  considerantom. 


W  dcsigiiiUiir  pichs  Jiidaicii.dhristo  scciindiim 
carncm  propiiupia.  qiuc  ciiin  fainiliiirins 
soqucbatur,  ohservans  qiiid  ci  accidcrct. 

Krce  autevi  desccndebat  filia  Pharaonis, 
i(f  lavaretnr  in  //ninlnr.  Pcr  filiam  IMia- 
rao-iis,  significalur  Fcclosia  c.\  gcnlibns 
coiigrogata,  ol  e.v  principibiis  rcgibnsipic 
torrcuis  progeiiita:  vol  diaboli  filia.tiuan- 
tum  ad  pristina  vitia  sua.  Fropter  qnod 
dicilur  ei  :  Aiidi.  filia.  ct  vide,  et  oblivi-  /•».xi.iv,ii. 
scere  popiilum  tiium  et  donium  patris  tui. 
Quemadmodiim  itaque  filia  Pharaonis.  de- 

(]  sceudcus  ad  fliuuen  iit  lavarelur.  reperit 
Moyscn :  sio  plebs  gculilis  se  ipsam  humi- 
liaus.  atque  ad  fontem  Baptismi  pro  sua 
purgatione  aecedens.  invenit  Christum.  et 
consecuta  est  graliam  ejus.Quemadmodum 
autem  filia  Pharaonis  miserabatur  Moysis 
vagientis,  sic  Ecclesia  ex  gentil)us  con- 
staus.  iutime  condolet  Cliristo  in  universis 
qua:»  pro  uostra  salute  sustiuuit.  Deuique 
sicut  filia  Pharaonis  amplexata  est  Moyseu 
a  suis  relictum.  sic  Ecclesia  devotissimc 
appreheudit  Dominum  Jesum  a  Synagoga 

D  contemptum.  Insupor  sicut  filia  Pliaraonis 
roddidit  Moysou  mulicri  Hebraese.  matri  vi- 
delicot  ejus.  nutricndum;  ifa  Ecclesia  ipsis 


m 


ENAHH.vriO   IN   i.xy.    II   KXiJDI.    —    .\KI.    I\ 


qii(U|u«-  Jutiaiit,  t«.%  quihus  iiatiiii  e»it,  rursu»  A  eyfessus  ilif  nlteiro,compeu'il  duoH  Ifohrivos 


.t^OO.     III, 

itf. 


Valth. 


ohdilit  |ti:<-«licdvi((|ur  (Ihri^tuiii.  nuciii  cl 
ali(|ui  JuiUfi  >u>cc|HTUut  |Kn  tiiifui,M(  (|uc 
(Ihiiituiu  s|)ii'ilU(tlit(ir  rflVccruiit,  sccuii- 
(luiii  (|uit(i  i|)se  iii  A|u>t'aly|)>>i  lestutiir  :  Si 
quis  u|U'ru(M'it  iiiihi,  ciriiuho  ('Uiii  ilio,  cl 
ipsf  iiiecuiii.  Kt^fectM-iiiit  (|uiii|uc  ciiiii  iii 
iiiciiihris  suis.th-i  quihus  iuteliir :  niioii  uiii 
c\  iiiiiiiiiiis  iiicis  tccistis.iiiilii  lccislis.  .Viii 
|)liu<i,  >iicut  tiiiu  1'liui'uoiiis  proiiiisit  iiicr- 
etMlciu  iiiuli(M'i  lichiicu*  .Mox^cii  cducuiili, 
sie  Keelesiu  iiiuilu  coiilulit  luMiiHiciu  Sv- 


ri,r{intes,  <li.iitf/ue  ei  tjui  fitriehut  inju- 
riiiiii  :  (Jutirc  /trrfufis  /irii.riiiiiiiii  liiiini  t 
Sic  et  (ihriMtiis  posl  siiuiii  resurrcctioiiciii 
e^ressuK  (iu  liiiihu  puliiiin  cl  iii(tiiutiii;iil(>, 
vidil  (liios  llchrunjs  euiltra  se  coiit(;ii(ieii- 
tcs,  videlieet  eus  qui  eiedidciuiit  (!X  Ju- 
duisiiio,  (;l  eus  (|ui  iii  Judaieu  |)(rrslil(M-uiil 
|i('i  lidiu,  i{iii  |i('i'  allc;;ali(tii('s  Sciipluraniiii 
iinieciii  (lis|tiilal)aiil  cl  coiilciidchaiil  d(; 
Jesu.  Iiici'(;diili  uiilciii  itijurius  iiiiiiluK  iu- 
tulcriiiit  ercdctilihiis,  iil  pah*!  iii  Aelihiis. 


iiu^of^a^  euiiverstti ;   itiitt  iil  1'uiiliis  scriltil  H  Ideo  (Jiirisliis  t'cdar;,'uil  itcilidos  illos,  qui- 


I  Cor.  tvi, 
1-3. 


Aet.  II,  v: 
et  «e</. ;  IV, 
3i  et  nei/. 


apostolus,  iiecessaria  vila;  iiiisit  eideiu.Sy- 
iiaj,'oj,'u  quoque  eouvcrsu,  videiis  tuiila  ^'la- 
liaiiiiii  cimrisiiialu  i'!eelcsia*  coiidoiiulu^ad- 
iiiiiula  esl,  ct  j,'ialias  cj,'it  Deo,  al(|ue  iii 
fide  est  ruh(tralu,piout  iu  Aetihus  dueelur 
Apostoloiuiu.  Iusuper,  sieul  iiialer  .Moysis 
adulliiiii  .Moyscii  tradidit  filiu'  Piiuraotiis, 
sie  Syuu^(t^'u  euiiversa,  Dotiiiiiuiii  Jcsiiiii 
(Ihristuiii  sua  ptiediculionc  dcliilil  ad  frcii- 
lilcs. Sed  qii(ttii(td(t  l']cclcsia  adoplavil  (lliri- 
sluiu  iii  riliiiiii,  sicut  IMiaraoiiis  lilia  .Mov- 


.Vatth.  \ii. 
30. 


hiis  |)cr  os  |)i'Oluiiiurtyris  Slcptiaiii  di.vil  : 
Diira  eerviee  el  ineireuiiicisi   cordihus  ct  Aci. \ii,:ii. 
uiiriitiis, vos  setiipcr  rcslilislis  Spiiiliii  San- 
elo.  Illi  vero  (^liiisli  auclorilulcni  tie^'aii- 
tes,  iiidif,'nuli  di.verunt  :  (juis  t(!  consliliiil   Jijid.  n. 
principcin  aiit  jiidicein  siiper  iius  ?  Dixc- 
iiiiit  ciiitii  :  .Noliitiiiis  liiiiic  vf^wave.  siipcr     Luc.xix, 
iKts.  Xuia  ocfiilere  me  (u  vi.s,  etc.  ?  ittipo- 
siicrunl  enitn  Christo,  qiiod  per  se  r\  siios 
discipiilos  lalsc  dociMMil   (!0s,  et  (jiiod  (;x 
ejus  pia'di('aliotic  itiiininerel  eis  (hislruclio, 
seu,  nisi  secunduni  quod  Doiiiinus  ipse  in  C  (]ollef,'erutil  (luijqje  ponlifiees  et  Fharisaji   Joann.xi, 
Evangelio  ioquilur,(Jui  fecerit  voluntalein      conciliuin.  dicenl(;s  :  (jiiid  laciinus,  quia     ' 
Patris  inei,ipse  meus  frater  et  soror  el  ttia-      hic  liotno  tiiulla  sigiia  facit  ?  Si  diniitli- 
ter  esl?Kcelesiaeteniin  pro  nnagna  el  nohi-      mus  euin  sic,  oiiines  credent  in  enm;  et 
liori  siia  parle,  ah  otnni  carnali  coticiihilu      venienl  liomani,  et  tollenl  noslrum  loeum 
ai)stinens,  Filiuin  Dci  iiilra  se  sjtiriliiuli-      (•{  <^on\('m.  7'iinui(  Moi/.scs,  et  ait  :  (Juomo- 
ler  coneipil,  jjarit,  ainjtlectilur;  (^hiisturn      (/o  pnlurn  facliim  est  verhum  istud?  ^ic  cl 
quoque   quasi    iii    inranliu    conslilulnni ,      (lliristiis  nalurali  liinore   lim'iil    mortem, 
sinceriter  eontemplalur,  ac   materno  af-      oslendens  in  sc  human*  natur»  verilalem. 
fectu  complectitur,  quem    lulit   de  aqua      Signa  quoque  sua  interdum  occullari  pra;- 
Haj)tismi.  cepit.  Audivilfjuc  Phnrao  vcr()Uin  hoc,  et 

In  diehiis  illls  poslrjuam  rrcvcruf  Moy-  fjtnrrchnf  occidi^re  Moyscn.^xc  Q{  principes 
ses,  etc.  (Juemadmodum  .Moyses  faclus  vi-  D  Judicorum  cogilaverunt  inlerficcrc  Chri- 
rilis  gplatis.  visitavit  frafres  suos  llebr»os.  stum,  eo  quod  lantis  prsefulsit  miraculis, 
.Egypliumque  injurianlcm  Hebra50,occi(lit  jtropler  quae  merito  crcdidissenl  in  eum. 
ac  sabulo  lexit ;  sic  Christus  per  Moysen  Qui  fugiens deconspectuV\\diVSt.on\s,c\c..^\c 
pr^figuratus,  quum  jam  esset  aetalis  vi-      Salvafor  interdum  fugit  rabiem  Juda^orum, 

juxta  illud  Joannis :  Jcsus  ergo  jam  non  iu  ihid.  s'». 
palam  ambulabal  aj)ud  Jiida^os,  scd  ahiit 
Irans  Jordanem  in  civilatem  qu»  dicilur 
Ephrem,  et  ibi  morabafur  cum  discipulis 
suis.  Et  sedit  juxta  puteum,  id  est,  fon- 
tem  Bapfismi  constanter  edocuif,  ef  pro- 
fundifati  sapienliae  saluberrima)  indesinen- 


rilis,  in  carne  assumpfa  visifavif  Jud«T0s 
priedicando  et  signa  exliibendo  eisdem  ; 
diabolum  quoque  illos  gravifer  opprimen- 
tem,prorsusdevicit  et  conculcavif.Propter 
quodbeafissimus  princepsAposfolorum  ait 
Act.x,zi.  de  Christo  :  Qui  perfransiif  benefaciendo. 
et  sanando  omnes  oppressos  a  diabolo.  Et 


IWIIHMIH    IN    CAI'.  III    I.XttlH.             ,M(I.     \                                                     V.».'l 

j.Mi.i.iivh  liT  adliirsil.  ,\(l  lill('iaiiM|nM(|u«'.  ruliKiiliis  .\  K'''i''l'"'<'   <"ii\ ••rsj,   adiiiirali   kiiiiI    vdir- 

('\  iliiicrc,  scilil  jiixlii  |uil»'iiiii.  ini-nlci  t<'lcri  imiiiii  Kciiliiiiii  (•iui\riMiiin-iii, 

l\ritii(  inili-ni  sniiri/nfi  Minliitii   sr/i/iiii  ini|iiii  i'nlc^(|iic  (aiiMim    a  Milidilis,  aiiilic- 

filliv.ifiif  rciii'1'iiiil  itil  hiiiirirniliiin  iiijiiiiiii.  miiiI   (|ii(til   \ir   M;4\  |iliiis,  (Ilirisliis   \ii|cli- 

clc.  I'cr  lias  sc|ilcin  riliiis  \  iri  ««'"lili"'.  '"  •'•"'.   '1'"    '"    '"I""''"   '^""    sc|itiin   (•iicilci 

lcMi;;nnliir    iini\ci'sa'    ccclcsiii'    Kciilinm,  aiiiiis  mi)riiliis  csl  iii  .K^yplii,  cos  ailjii\  il, 

(liia«('.\  antlilitnic  |»ra'(licali(>iiis  «>vaiiK<'li("''  rcdcmil.  rcrccil.  Al  /V/c  .•  I'hi  i-sl  f  iiii/nil, 

lcj;is,  \('ncrnnl   pcr  mciilis  c(Mi\cisi(mcm  clc.  I'cr  lioc  (lcNi^iialnr.  (|n()(l   lionns  pr.i' 

iid  liaiiricndiim  inpiam  doclriiia'  sainhri^.  laln^  iiicrcpal  animas  snlxliloinm  snoinm 

riiicnla(|iic  ^'raliic  c\  sacramctilis  Clirisli,  rcliiiipiciilinm  Clirislnm.  liorlalni(|nc  (>(is, 

cl  ma\im(' c\  immciisilalc  piclulis  (liviiiic,  nt    oraiido    rc\(icciil    Siilviilorcm  :    cl   cnm 

/.N.  Mt,  ;i.  siciil  Isaias  pr)cdi\il   :  llaiiiiclis  iupias    in  liilihns  dii^nalui  Diiiuiniis  lialiilarc  pcr  ^mii 

{^Miidio  i\c  ronlihiis  Salvaloris.  /iV  iinjilrtis  H  liaiii.  Porro,  pcr  iinplias  .Moysis  ciim   lilia 

rniutlihiis,  itiliii/uitrr  riijiirhinil  i/rri/rs  /ni-  Jclliro,  piicripjnratnr  spirilnalc  coniinliinm 

tris  siii :  hoc  ('sl.(|nnm  corda  coriim  Inis-  (Ihrisli  cnm  (piacnin(|nc  llcclcsiii.  scii  pcr- 

sciil    implcla   scplcmplici    {^raliii   Spirilns  soiiii  parlicnlari  c\  j:ciilililiilc   c\orla,  cx 

Saiuli.  ()plal»iMil  cl  alios  f^cnlilcs  iiondnm  (|ii;i  ^cnciiil   lilios  dnos,  vidcliccl  coiilcm- 

convcrsos   ilinminiirc.   c!    donis  |)ci    rcli-  plalivnm  cl  acli\nin. 

ccrc.  commnniciindo   cis   cliarismala    sihi  Tropoloj^icc   pcr   .Moyscn    iupiic   c\p(isi-  s.-iisutiro- 

donala,  ju\la  illiid  principis  .\poslolornm  :  Inm.  sij^Miilical nr  (|niciim(pic  fidclis.  idinn-  ""»"B"^"*' 

1 /',/-■.  IV,  rnnsipiisipic  sicnl  acccpil  ^Matiam,  in  al-  d;mlia    Irihnliitionnm    ahpic    lcnlatiomim 


10. 


lcrulrnm  illam  aduiiuislraiilcs.  Stiprrrr-  \;iiliilus,ct  vilic  liiijus  dcplorans  cxsilium, 

//<•;•<• /w.v/on'.s-,c^  (^/mv'?//?/'<'aA\lsli  paslorcs  (piem  suscipil    lilia  rc<j:is,  id  est   iniseri- 

fu(M'uul  ponlifiocs  .ludiooruin.  ac  pagauo-  cordiacl  gratia  Salvaloris,  adoplaus  illiim 
runi  iinpcralorcsot  principes  inl'idolos,(pii  C  silii   in   riiiiim.    Iradihjue    illuin   KcclcsitB 

perse(]ueu(lo  Ecclesiain,  eonali  sunl  alio-  educanduin  :  (pii  (puiin  crevcril  in  viriiin 

ruin  iiupedire  convcrsiouein  ad  Chrisluni.  virlMtuiu.  visital   proximos  suos.  (piaiido 

Surrr.rifi/iir  Mi>i/srs,r/  inliii/iiaiu't  orr.s  ni-  rite  pi';ericilur  ac  difiuc  priesidel   aliis.  e! 

/•/////.  SicChrislus  supernaturaliler  el  gvn-  discordaules  pacirical,(luin  reos  rcdarguil. 

tiosissiine  subveuil  suis  ridelibus.et  corum  Vrv  HebraMim  vero,  qui  Moysi  dixit,  (^uis 

snbditos  illustravil   ac  pavit,   in  tanlum,  le  consliluit  principein  el  judicein  sujx-r 

(]uod  Ecclesia  tandein  omnibus  hoslilms  uosUlesiguantur  pcrversi,  in^ralique  sub- 

suis  pra>valuit,  et  r(^ges  ac  principes  cre-  diti  :  qui  dum  carilative  et  ,jusle  corrijji- 

didcruut.  Qiur  qiiHiii  rrvrr/i.s.w/i/  ad  pa-  untur  et  corriiruntur.  a?gre  lcruut.  verba 

trcin  suinn,  di.vi/  ad  eas  :  Cur  vclocius  puugiliva,  couluincliosa.  criiniualoriaque 

venistis  solito?  Respondcrunt  :  Vir  ^Egii-  rcspondent.  in  tantum  quod  suain  corre- 
ptius  libcravit   nos,  etc.   Sic   patriarchse  D  ctionem  quasi  interfectionem  existiment. 


ARTICULUS  V 

ELUCIDATIO    I.ITTERALIS    CAPITLLI    TERTII    :    MOYSES    AUTE.M    PASCEBAT    OVES   JETHRO. 


C()XSE()rENTKU   describitur  qualiter      pto.  Moi/scs  aufem  pascebat  oves  Jethro 
Dcus  apparuit.  priedixit,  et  commisit      coynati,  id  est  soceri  sui,  sacerdotis  Ma- 
Moysi,ut  educerct  populum  Israel  ex  -Egy-      dian,  qui  curam  gregum  suorum  commi- 


\\i\                                                  K.NAHHAIIi)    IN    r\V  III    KX'il»l              AHJ.    V 

s«M-at  Moysi,  cuju»  iKldliiattnii  ul(|u«?  (iru-  A  lolalriuni   |)i-oiiuk  :   idcirco  appuiitlial   iii 

tifiitiaiii  fiiil  sulis  «■\|i«Ttii^.  Iii  islo  t|iit((|iir  riaiiiiiia.  i|iia-  iioti  potfsl  iina^Miii-  li^Mirari. 

iiioii>trutui'    liuiiiilitus    .SluNSin,    (|iii    (|uiiiii  Scd  ulliiiiuiii  M-rliiiiii  lioc,  laKiiiii  cl  coiilia 

aiitcu  ruiM'it  luiitus  vir,  non  rt^Misavil  illutl  cx|)ci-ienliuiii  cssi^  viilcliir.  l-'laiiiiiiu  ({iii|)|)c 

ofriciiiiii    Kt  |)uto,  (|Uotl  nliM)  illiitl  lil)iMilcr  uscciiilciulo,  paiilaliiii   ail  loiiiiain  uiikiiIu- 

ussuiiipsit  at(|iie  extMcuit,  (|uutcuus  sc(pic-  riMii  pci-tingii,  t;t  sii-  potirst  dcpiiigi  uc  li- 

tilralusitl)  idolulutris  .Mudiunitis,uptius  l)co  gururi;   inagis(|ui;  lcriiiiiialiir  proprio  ter- 

vacuret  iii  cuinpis  ct  locis  iMcini  soliis,  cl  iiiiiio  iii  sc  ipso.ipiaiii  aci-  aiil  aqiiu.  Apliiis 

cliuiii   (pioiiiaiii   Jui-ol)    |)uli-iarcha   ct   filii  ci'>(o  dici-iidiiiii,  qiiod  idco,  (|uoiiiaiii  jiixlu 

ejus,o\iuiii  ciuiit  pu^lorcs.  Quiiiiu/ui'  mi-  diviiiiiiii  l)ioii\>iiiiii,  pi'0[)i'iclal(;s  aclioiKts- 

nas.Hft  yriyfin  ail  inleriord,  id  csl  nMiio-  quo  Dtii,  pcr  propiiclatiis  cl  uctioiics  i}i;iiis 

tiora  loca  i/c.sv/'//,  (puiMcndo  uhcri^s  aliiiio-  |)ru;ci|)uc  il(;sigiiaiiliir.  I  iidc  cl  Ijcus  igiiis 

\\\-As<)\\\xm,cfnit  ail  iiutntfin  Dei  Horeh,'H\  B  voculur,  dicciilti  Ajioslolo  :  Klciiiin   Deus    //ehr.xn, 

e-it  nioiitciii  Sinai,cujus  pcs  diciliir  lloi-ch,  iiosler  ifjiiis  coiisuiiieiis  esl.  (Jiiod  ex  I)«mi-  "'•' 

et  vcrlcx  Siiiui :  dc  ipio  aliqui  dii-iiiil.  ijiiod  lcioiioiiiio  siiinpliiiii  cst,  (juo  lialicliir  :  l)o-  /Mi/.iv.^i. 

dicitur  liic  iiioiis  iJci,  proptiM-  cvimiIiiiii  fii-  iiiiiiiis  l)(;us  liiiis  i^Miis  coiisuiiiciis  csl,l)(Mis 

luriiiii,   ({iiouiain   Dimis   iii   eo  erat   lcgciii  aMiiiilalor.  (^)uiMiiailiiiodiiiii  (Miiiii  igiiis  coii- 

daturus.  Vcwiiiitaiiicii,  ({uuiido  .Moyscs  scri-  suiiiit  ac  dcvoral   cl  iiiriaiiiiiial,  sic  Deiis 

[i^il  ha'c.  fuit  lex  data,  (liccbatui-({ue  iiioiis  consuiiiil   {icccala,  accendil({U(!  corda.   Iii 

Dei  pruptor  eventuin  [)i-ii'teriluiii.  Porro  iii  igne  ({uo({iie  sunl  s{)lciidoi-  cl  calor,  {ler 

Scholaslica  liisloria    ex  Josc{)ho    lertur  :  ({uu'  liix  sa()ieiilia'  (!t   lcrvor  carilalis  iio- 

-Moiis  illc  ad  [lasliiras  fiiil  c^M-cgius,  hcrhis  lanlur.  Uursiis,  qiiia   \h'.\-  igiiciii  ({iKcciim- 

ahiiiidaiis,   quia   {^aslorcs   illuc   asceiidcre  ({iie  giaiidis  affliclio  dc^igiialur,  a{){)ai'iiil 

non  {)i-a'suinebaiil.luin  quia  excelsus  fuil,  Doiiiiiius  iii  igiie,  ud  insiiiuaiidiiin  inagui- 

tuin  quia  faina  eral  Deiiiii  liuhilarc  iii  eo.  C  ludiuein  affliclionis  Israelilarum.  Sed  cur 

Kt  juxla  hoc  diccbalur  mons  Dei,  non  taii-  a{)()arebal  iii  ruho .' Ad  lioc  i-es{)oiideliii'  iii 

tum  propler  fuluruin  eventum,sed  [)r()[)tcr  (ilossa  :  Dicunt  Hehijjei,  ideo  Deum  a{)pa- 

lcj;cm  iii  co  dalam.  ruisso  iii  riibo.  ne  possenl  sibi  inde  occa- 

Ajjjjdriiiftjuc   i'i  JJominiis    in   flamma  sioncin  idololalria' siiiiKire.Ex  ligiio  elenim 

ifpiis  dc  medio  rahi.  Ista  ap{)arilio  Dci,  ruhi  noii  [lolesl  idoluiii  fieri.  A[)pai-uil  au- 

fuil  per  creaturam  subji^clam,  quia  in  aii-  lcm  Dominiis  in  flamma  ignis,  de  medio 

gelo  et  per  angelum  a[)pai-cbat  cl   loque-  rubi,  id  esl  de  rubo  forinsecus,  praesertirn 

balur  Dominus  Deus.   Sicque  angelus   in  de  medio  rubi  inler  exlrema  ipsius. 

Dei  [)ersona  loqueus  el  apparens,  Dominus  El  videhal  quod  ruhus  ardercl,  id  esl, 

appellatiir  et  Deus,  in  quanltim  Dei  perso-  igncopertusesset  absque  sua  laBsione.  Ideo 

nam  repr»sentavit.  In  hac  quoqtie  visione  suhditiir.  ct  non  eoinhurerctur  :  quia  non 

non  apparuil  angelus  Moysi  in  forma  sen-  D  viridilas  rubi,  nec  ejus  subslantia  la?dc- 

sibili  et  humana,  aul  visibililer  in  propria  batur,  nec   flos.   Per  quod  Deus  omnipo- 

persona.  Unde  nec  Moyses  scivit  angelum  lentiam  suam  monstravit,  ac  mystice  de- 

esse  juxta  rubum  vel  in  igne  quem  vidit,  signavil,  quod    trihulalio  Hebr«orum    in 

quando  primo  ipsuin  ignem  cons{)cxil.Sed  iEgypto,  noii  fuit  eos  {)enitus  constiinplu- 

sicul  angelus  inlerdum  apparel  in  forma  ra,  sed  occasio  magnificic  liberalionis  eo- 

humana.ila  appaiuit  nunc  in  specie  ignis,  rumdem.  (^irca  hoc  dicit  (Jregorius  :  Deus 

Aet.\\,z.  quemadmodum  et  Apostolis  apparuil  Spi-  ignem  ruhumque  sociavil,  alquc  aliud  su- 

ritus  Sanctus  in  igneis  linguis.  perius,  aliud  inferius  junxit  :  quod   tunc 

Quod  si  quseralur.cur  Dominus  apparuil  solum  agitur,  quuin  aliquid  magnum  ex 

in  specie  ignis  :  respondent  quidam,  quod  conjunctione  significalur.   Xam  per  suc- 

ideo,  quoniam  populus  Israel  fuit  ad  ido-  censum  rubumMoysen  alloquens,  ostendit 


KN  \iiii  \  iiii  i\  r.Ar.   III  i:\iiiti. 


AHI      \ 


m 


(|IiimI  .Mi)\si<s  rirrrl  iIimIiii'  |hi|iiiIi.  i|ili  •'■ 
li';{is  riiuniiiiun  |iri'i'i|M'i'i-l,  rl  pcrnili  spi 
iiiun  iion  \iliu'<'l;  niI  i|iiui|  i\  Isnirlilin) 
popnlu  niisrni'liii  .  ipii  siniililiiilinrin  r<ir 
iiis  «>l  pnciili  spiiiaiii  assinnri  i'l.  fl  siili 
sliuiliain  luiinaiiilalis  iiin)iisiitn|)laiii.  iii 
riainnia  dfilalis  scrvari'! . 

C.irca  pra<lial)ila  scrihit  ilahhi  raiiliis  : 
Non  viilclnr  nrrrssarinin  iliccrr.iinoil  iilcni 
aiif^clns  (|naiiiloipic  iti  pcrsona  noinini  ln 
(]ii(>l>aliir.cl  iiliM)  Doiniiiiis  tiotniiialiir.  .Nain 
sccniKlnin  scricni  lillcra<.  pronl  cliain  vcr- 
lia  planc  sunanl.  pi)l(>>!  dici,  (|iii)il  illc  ipii 
appariiil  in  Haintna  ct  rorina  ii^nis.  cral 
aiii;i'liis  apparcns  ail  (>\citaniliun  tncntcin 
Moysis,  nl  ccrncns  iniracnlnin,  aitcnilcict 
ad  andicndatn  voccin  ac  xcrha  ili\  ina.  Scd 
(iniiin  snjiiilnr,  />/./•//  t-n/o  Moi/srs  :  Vn- 
(littn,  cl  rii/t'/)o  risio/iciu  luiin'  inai/iiaiii , 
i/iitirt'  iiou  foinhiirtitnr  nitnis.  Ccriif/is  nii- 
tcin  Doini/nis  i/iioi/  /)t'/\(/t'ri't  atf  riilt'iiiliiiii , 
(>tc. :  ol  posttM,  K(/o  sinn  Ih-ns  pafris  /ni . 
(Mc.  :  lupc  verha  ct.  sn]ii(^iitia  intcilligi 
possunl  a  Doo  dicta,  ut  souaul.  llan'  Pau- 
lus.  Caijus  verba  oiuuino  iiuporita  vidcn- 
tur.  lu  littcra  uatuipu^  et  serie  (^jus  uoii 
dicitur,  Apparnit  ci  auiiclus  in  llaiutua 
iguis.  sed.  Apparuil  ei  Dotniuus,  etc,  et 
tatuen  uou  ipsc  Dotuiuus  in  propria  pci'- 
soua,  sed  augelus  ibi  a|)paruit.  \ec  verior 
ralio  dari  potest,  cur  augclus  ille,  Doini- 
uus  appelletiu'.  uisi  t|nia  iu  (\jus  persoua 
lot]iu^batur.  sicut  sauclus  ait  (lrt\irorius,  el 
eoiuiuuuitcr  dicutit  tloctores.  Deiude  t]uod 
dicit,  verba  pr*tacta  iutelligi  posse  dicta 
a  Domiuo,  stare  uou  pot(>st,  ita  ut  iutel- 
ligautur  iiumediate  a  Deo  prolata.  Nam 
tales  vocales  locutioues  uou  proferuutur 
iiuiuediate  a  Deo.  sed  per  crcaturaiu  mh- 
jectam.  ut  supcr  (leuesim  loiiuitur  Augu- 
stiuus.  Deui(]ue.  quum  iu  lextu  dictum 
est,Ap])aruit  ei  Doiuiuus  iu  flaiuma  iguis  : 
et  paulo  post  sub  eodem  coutextu  subjjiu- 
gitur.  Ceruens  autem  Domiuus  t]uod  per- 
geret  ad  videudum,  vocavit  eum  de  medio 
rubi.  et  ait,  etc.  Quo  couslat  quod  ulrum- 
que  de  eodem  Domiuo  asseratur,  uec  ex 
serie  litterce  aliud  iusiuuefur.  Hursus,  se- 


A  iiindiitn  c\|)i)siloi'cs  suiM-r  illiid  l.iicc,  \  ox     /.««   ••». 

...  II'  H    W. 

ilc   cii'li)    taita    cst.   (^•■•'ns,  llic  ••'.(   KiliiiH 
inciis  <lih'clns  :  v<i\  illii  ab  iiiiKido  ch!  fitr- 
iiiata  in  acn-  iii  Dii  1'alriH  pcrsoiia  :  (|iifiii 
ailniiiiliini  cl   iliiiii    iii  .liianiii-  (ihristns   liv 
^itiir  ili\issc,  |'atct',  claiitica  riliniii  liiiiiii;    j<>ann.%u. 
\cnit  vi)\.  diccns.  j']!  ilarificavi,  <•!  ilciiim  '*•*''' 
ilai  ilicahi)  :  ipia  andila,  asscriiil  liirha  lo- 
nilinnin  lactiun  essc.Mii  aiit<'iu  <li<'<'l)aiil  : 
Augclii'^  ci  lixmtus  cst.  I'!l  lini'  \ciiini  tnit 

I  tniiri/  itaipii'  Doniinns  inni  ..Moyscn,^//' 
iiii'tfio   iiilii ,  t/   ai/  :  MoifsfS,    Moi/sfs.    Wv- 

W  p<'liti()  notninis.si^Minin  fiiil  <lil<'ctiouis,  ct 
c\citali()  aiUcilcntia'  ilili;;ciilioris,  indi- 
cinin  i|niiipii'  scriositatis  ct  tnagnilndinis 
iliccudornm.  (Jni  rfs/iontfi/  :  Aifsit/n.  At 
illf  :  .Vc  ii/i/i/-<)/iifs,  iiii/iii/ ,  liiif.  Iloc  pro- 
|)tcr  spiriliialcm  cl  myslicam  ratiuiicm  Do- 
luiiius  dixit,  sicut  et  (ilirislns  post  rcsur- 
rectionctn  suam.  ad  bcalissitnain  .Mariaiii 
.Magdalcnain  locntnscst  :  .Noli  mc  tangerc.  n,td.xx.\-. 
(]nr  erjjo  Domiuus  dixit  ad  Moysen,  Ne 
ap[)ropies  huc,  uisi  ad  iuuueudum.  (]uo<l 
neiuo  accederc  debct  ad  Deum,  uec   j)ci- 

C  scrutari  diviua,  uisi  cum  reverentia  ma- 

gna  ?  quum  et   Saloiuou   protestetur,  (Jui   Prov.xxi, 
pcrscrutator  cst  majeslalis,  opprimetur  a  "'" 
gloria.  SoliH'   cah^ca/ncnlu/n   de   pcdifjns 
/i/is.  Cujus  priecepti  causa  subjuugitur  : 
Locus  eni//i  i/i  qiio  sfas,  terra  saiicta  cst. 
Itlcirco  propter  reverentiam  ioci  saucti, 
imo  ob  Dei  bouorem,  hoc  jussum  est  Moy- 
si.  Sed  utidc  el  qualiter  locns  ille  cxstitit 
tcrra  sancta  ?  Diccudum.  quod  iiuie  et  ideo, 
quia  fuit  elecfus  et  depufatus  a  Deo,  ut  in 
eo  contiugereut  sacra  mysteria  ac  multa 

D  divina,  ufpofe  apparitio  isfa  divina.et  col- 
loculio  sancta.  multaque  alia.  scilicet  da- 
tio  legis.  et  quie  fiebant  iu  ea. 

Ef  ait  :  E(jo  sio/i  Dciis  patris  titi,  qui 
Amram  vocatus  est.  Ex  quo  consfaf.  quod 
pater  Moysis  fuit  vir  jusfus.in  fanfum.quod 
Deus  universorum  fuit  specialiter  Deus  vi- 
ri  illius  per  dilectionem  et  culfum  prgeci- 
puum.  Idco  quoque  Deus  vocavit  se  Deum 
patris  Moysis,  uf  iu  spe  ef  amore  Dei  magis 
acceuderefur,  pafrisque  sui  meritis  se  cre- 
deret  adjuvari.  Hinc  ait  Glossa  inferliuea- 


x%ti,ii. 


\\)i\  k:>AHHAiiu  iN  i:ap.  III  KXOUI.  —  AHr.   V 

rU  :  .VttTitu  |)ar<mttirn  hoiioruin  sa>pr  riliis  A  ifMnpliitiir  ac  <'X|»<M-iliii-,  imito  |ti-()pi-iaiii  (h^- 

AUbvnUMUIlt.   Jj.  u>  Aliiahilin,   JJcilM  huiir,  llMtlU):>ilatclll  (Imius  iiiluclui',  pi  Druiiiliiis- 

ef  Dcua  Juinh.  IkMls  uittMiiUs,  vtMiis,  ulipu^  (pi(?  si*  i|)Miiu  liuiiiilial  ;  iii-c  ail  iulucii(luin 

uiiinip()ttMi>,    uiiiMM-»oruiu    i)cii>  c^t  juic  iuciicniusiiiplihiliMii  illaiii  sup(M'(;xccll(Mi- 

i-reatiunis  ft  mibtMiiatiunis  uc   iiifesNuhili!»  liain  Dci  sc  aiidct  indctMMiUM-  iiij^iMtM-c,  scd 

loiiservuiiuniN,  uiniiiuiu(|uc  lioininiiiu  Dcus  siiiiiu  nio(l(Malui-  iiituituiii.  Iliiic   scripliiiii 

fsl  pcr  providcntiuin  ct  judiciuiiuiii    |)()tc-  cst  iii  Jol)  :  l-!ccc  cxccUu^  Dciis  iii  loililii-   Juhwwi 

slutiMii,   iino   p(M-   pi:i'dc>>liuutioii(Mii   a'l(M--  dinc,  cl  iiiilliis  ci  siiuilis  iii  lci^islatoiihiis.  -- 

nuiii.ct  dilcctioiu-iii  praM-ipiiuiii,ct  ilciii  pci-  l^t   Mihdiliu-   ihi   scipicnli    i-apitiijo   :    Idco //,«/.xxxvii 

spcciulcin  illoiuiii   dcvotioiUMii   mi  Dcuiii,  tiiiichiiiil  (miiii  \  iri,   cl    iioii  aiidchiiiil  con-  * 

atquc  assidiiuiw   Dci   (-iilliiiii,   lcrvtMilissi-  tiMiipluii  oiiincs  ({ui  sihi  vidcnlin    cssc  sa- 

iiiuiiuiiic  ainoK  III.  l'i-a<l(M-cu,  siciit  sunctus  |»icntcs. 

Fupa  Sylvcster  disscruit,  Dcus   voluit  sp(*-  H      ^'"',  vidclic^;!  .Moysi,  «//  Duininm:  VliU 

(iulittM-  horuiii  triiiiii  l'uti  iarchariiiii  Dimis  (kiiIo  piclalis  cl  ipiusi  coiii|)assionis  ct  itii- 

vocari,  cl  siih  coiutu  iioiuiiiihus   iiiNDiai  i,  scialioiiis,  (il^luliitiwin  iniinili  nwi,  tiipolc 

ad  iiisiuuaudiiiu   sii|)(m  hcalissiiiuc  Triiiila-  llchia-oiuiu,  cpii  (Maiit  sp(!cialil(M'  popiilus 

lis  uiystcriuin  in  uiiitute  diviua?  cssciilia».  Dci  pra'  cct(M-is  pcr  clcclioncin,  jtixla  illud 

llac  dcinuin  auctoritalc  ulilur  iii  Kvan}i[clio  Dcul(M-oiioinii,  Tv,  chfgit  Doiniiius,  iit  si.s  ei  />««/  v.i.o 

(^hristus  contra  piM-lidiaiu  Sadducajoruin  ,  populus  pcculiaris  dc  cuuclis  populis  ipii 

diccutiuiii  auiiiias   lioiiiiiiuiii   cssc  iiiorla-  suiit  su|)(m-  tiM-raiii ;  in  .Iu///j)lo,  ct  clatao- 

lcs :  ijiiaruiu  imiuoilalilaliMii  prohal  Salva-  i-cin  cj  ns  iiinliri,  id  csl,  prcccs  (|uibus  uk^ 

Matih.    Un-  p(M-  lioc,  (piod  Dcus  dixit  sc  cssc  D(M1iii  iiivocuiii,  juui  iiiiphMc  (hicicvi;  vcl  ciaiiio- 

Ahrahie,   Isaac,  ct  Jacoh.   Non  aulein  est  riMn ,   id  est  ululaluiu    el   geinitum   quos 

Deus  inortuoruiu,  scmI  vivoruin.  emilluiit  ;  jtropler  dariliam    corum    qui 
Ahscondit  Moyses  fac ie m  suam,  hoc  est,  C  pt'(e>iunt  operihus, nl  est  propler  anguslias 

vultuiu  decliuavit  in  ierram  :  quod  lacien-  ei   labores  quihus   pnMnuiitur.   El   sciens 

do,creditur  D(miiu  adorassc.  Sic  ei  iii  Kvaii-  dolorem  eju.s,  dcsccndi  ut  liherem  eum  de 

gclio  rccilaului-  saucla^  niulieres,  qua'  ad  mdnihas  yE;ji/jtiionim.  Deus  incircumscri- 

Christi  vcucruiit  sepulcruin,  aiigclis  visis,  plihilis  el  iinmensiis,  in   propria  persona 

Auc.  XXIV,  vultum  suiiin  decliuasse   iu   t(M-i-ain.    Vel  nequaquam  dcsc(Midil,  aiil  loctim  mulat ; 

*•  ahscoiidii  laciem  suam,  eain  quasi  velan-  sed  diciiur  descendere  per  elTectum,   in 

do,  seu  inanus  suas  faciei  suu'  ac  octilis  (pianlum  de  novo  suceurrit,punit,aut  ali- 

superponendo.   Ctijiis  subjungitur  raiio  :  (piid  facii.  Unde  oravit  Psalmisla  :  Domi-  p.s.rxi.iu.s. 

Non  oiim  audchat  adspiccrcconlra  Dcum,  ne,   inclina  cffilos   tuos,    et  descende.    Et 

id  est,  igncm   iii  (juo  apparuit   Dominus,  Isaias  :  LTinam,  inquit,  dirumperes  ccjelos,  /».i.xiv,  i 

uon  audcbal   inlucri,  iicc  visum  dirigere  et  descenderes. /i7  cr/^^cam  eos  c^e  terra  z7- 
ex  opposito  versus  locum,  in  quo  Domiuus  \)  la,  scilicet  ex  /Egypio,  in  lerram  honam 

apparebai,  non   principaliter  ex  terribili-  ct  spatiosam,  in  terram  qme  fiuit  lacle 

tate  dignitateve  ignis  aut  loci,  sed  ex  con-  et  melle,  id  est,  ornni  genere  viclualium 

sideraiione  majeslatis  divinee,  ibidem  in  abundai,  ad  loca  Chananoii,  et  Hethcvi, 

creatura  subjecta,  seu  in  angelo  apparen-  cl  Amorrhcei,  et  Pherczcei,  ct  Hevcei,  et 

tis.  item  ex  consideraiione  propiia?  indi-  Jehuscci,  hoc  est  ad  tcrram  Chanaan   seu 

yw. xviii,  gnitatis  et  fiagiiilaiis,  sicut  et  publicanus  promissionis,  in  qua  hinc  inde  in  diversis 

*^'  inEvangelio  legitur  nec  oculos  ausus  fuis-  locis  et  urbibus  hahitaverunt  sex  gentes, 

se  in  c(]elum  levare,ex  consideraiione  suo-  qua?  exprirnuniur  in  litiera  :  sepiima  vero 

rumexcessuum.Nempcquum  opposiia  jux-  lacetur  hoc  loco,  ei  alihi  sa?pe,  scilicetGer- 

ia  se  posita,  clarius  innofescant  :   quanto  ges8ei,qui  tamen  in  Deuieronomio  el  Josue  Deui.swA. 

fragilis  homo  excelientiam  Dei  altius  con-  libi"0  exprimunlur.  Cur  aulcm   lam  raro  *'"*"'""' '*^' 


r\Allll\lin    IN    r.M>.    111  J Aulil  .\HT.    V                                                VJ7 

iioiiiiiiiiiiliir,  (■illisil  csl  srciiiKliiiii  lliltniMis,  .\  iiuii    liiil  ics  m  sr  niiiariiliisii,  snl   si^'iiiiiii 

i|iiia  iioii  irslilrriiiil  liliis  Isriirl  iii^nMlicii-  riiil  rx  iiisliliiliinir  rl  onliiialidiir  i|i\iiia, 

liliiis  Irnaiii  |in)iiiissioiiis,  iil  aliir  ^riilrs  ;  i|iii'iiiailiiioiliiiii  jriH  HJ^iiiini  rsl  ririln  is  iii- 

srd  iri-rssrniiil   (lc  lcir;i   ill;i  c\    liiiiulc  ;iii  Iri    Dniiii  il   lci  i  ;iiii ,  jii  \  l.i   illinl   m  linirsi  ; 

Ir  iiilKiiliiiii  Isnirlilanmi  m  raiii.  Aiciiiii  iiiciiiii  |iiiiiaiii  m  riiiliilni^,  d  n  il  hI-  fUn. it.ii. 

('Iiiiiiiir  (•/•//i>   /itinrKiii    /srnil    miif   <ii/  ^iiiliii  rinlnis  iiiri  ;  i|iiiiiii  Ijiinrii  aicils  srii 

nir  :    rii/ii/itr   ii//liifii)/iriii  roriiin  i/iiii   ii/>  iiis,    sil    naliiialis   rirrcliis.    Vrninilainrn 

.h'i/i/iitiis  n/)/)ri)iiiiii/iir.  St'i/   rrni,  iil  rsl.  pni<niiiilialio  itiiiiiolalioiiis  illiiis.  Iaiii|iiani 

innilr  paraltis  rsio  ail  rvsri-ttlioiicin   pia'-  litlttri  conlin^^rntis,  Inil  iptiil  niiranilosnni 

ccpli   tiiri,   ini/fiiiii   fr  m/   /'/iiiriinniui .  ii/  siMl   sttprr  naltiratii.   ipiciiiailiiioiliiin  ipiinl 

ri/iirn.s    /in/iii/iiin     iiiriini    fi/ins     /srnr/    i/r  (llltislns  pfjiMli.vit  (liioliits  .\poslolis  :    Kccc    .i/>ire.iiv, 

.l:'i/i//)/n. /)i.rifijur  Mni/srs  iii/  /hiini  :  Qiiis  ittlrocttiililnis   \()|(is    in    (•i\ilatnii,   ocnir-  " 
siiDi  ri/n,  if/  nn/iiin  m/  /'/iiirnnnriii ,  rf  ri/ii-  H  rcl    vohis   Itoiiio   la^^rnain   aipta-    liajttlans; 

iit  ni  /i/ins  /srur/  i/r  ./•'i/i//)fn.'' i\Ui\s\  {\\vn\  :  cl    iptod    Satmicl    pra'ili.\il    .Saiili    (pioriirii- 

Insiirricinis  sttni  ail  laiiliiin  opiis.  (pitiin  iicc  (lain   ocntrsiiiii,   sihi    in   lioc  r|    jHo   hjco 

polcslas  praMal(>ii(Ii  IMiaraoiii,  ncc  racutidia  ritlttrniii. 

coratn  ro   loiptcmli.  cxsislanl    iii  ttic.  ^v'"'  l'ra>ln'ca  (litas  pra'iiuliH'tas  <\\posilioiirs 

i/i.rif  (■/'  .■  /',)/()  cui  niliil  (liiricilc:  csl,  (>l  nii  icprohal  Ual)l)i  Paiiliis  :  rl  priinain   primo 

nitllits  rcsisl(>rc   valcl,  rm  frriini   \)cr  y;vi\-  pci'  lioc,  iptoil  .Mo\srs  iioii  prlivil    lalr   si- 

liaiii  adjttlriccnt,  cl  dando  lilii   omnc,  (pto  ^Mitttn.  Sccttndo,  (pioiiiani  sciiiierctur  ipiod 

iiidigcbis,  auxiliutn.  .Moyscs  ruissrt   modiciP  lidoi,  si  o\   (iatum 

K/  /lor  /ia/>r/)is  siifnnni  iiiioi/  niisrrini  fr.  rtiissct   liujusmodi  sijjnum,  cl    i(a   pcccas- 

llocllcbtaM  ad  prjoccdnitia  rcreruul,iil  sit  scl  iti  hoc,  (pium  lainni  iiil  lah;  releratur 

sonsus  :  Miraeulum  istud  (|uod  vidisti   iti  tle  co  hoc  loco.  Vertim  ha'  dtia'  ohjectio- 
ruho  ardente   ucc   heso.  nit    tihi   si^niim  (]  ncs  ntillius  exslattt  valoris.  Dnts  naiiKpie 

(piod  vere  le  millo  :  ideirco  e.\  cousidera-  mulla  im|)cudil  doiia  cl  signa  non  peteii- 

tione  insuirieienliaUua^  noli  diiridere,  s(^d  tihus,  quemadmodum   per  Samuelem   \c- \Reg.x,\--.. 

ex  intuitu  assistenliiB  ineap  cont'ide.(iatho-  gitur   pra>dixisse   Sauli    aliqtia   signa,   ex 

lici  autem  expositores  referunt  istud  ad  quorum  eventu  Saul  cognosceret  vera  es- 

verba  sequentia.  eritque  sensus   :   (Juod  se,  qua3  ei  pripnunliavit  Samuei.  Similiter 

subditur.hah(>bis  pro  signo  legationis  mea»  in  Luca  angelus  lcgitttr  dixisse  paslorihiis: 

tihi   injuncta\   (^ttitni  ci/u.rvris  popit/itni  Kl  hoc  vobis  siguuin  :  Invenietis  infautem  /.«c.n.i». 

nwuni  (/r  ^Ei/i/p/o,  immo/abis  Dco  .mpcr  pannis  iuvolutum,  etc.  Et  tamen  pastores 

montcm  istum.  id  est,  in  monte  hoc  lloreh  non  peliverunt  hoc  signum  super  his  quae 

seu  Sinai,  offeres  Deo  corporales  spiritua-  andierunl ,   nec  dubitaverunt   de  veritate 

lesqne  hoslias,  per  quod  agnosces  te  mis-  angelica»  dniuntiationis.   Per   quod  patet 
sum  esse  a  me.  Fuit  quoque  istud  imple-  D  secundi  solutio.  Signa  quippe  hujusmodi, 

tum,quando  post  (^gressum  Hehi\Torum  ex  non  semper  dantur  propter  incredulitatem 

jF.rorf.xxiv,  .EgYpto,obtulit  Movscs  iu  lioc  monte  sacri-  aut  diffidentiam  eorum  quibus  donantur. 

^  ^"''     ficium  laudis,  giatiarum  actionem,  et  ora-  sed  dantur  interdum  pro  consolatione  et 

tionem,  etquaxiam  etiam  legalia  sacrificia  majori  confortatione  illorum,  imo  et  pro- 

Deo,  ut  infra  palebit  :   sicque  immolatio  pler  aliorum  sedificationem .   quemadmo- 

illa  fuit  signum  memorativum  praeteriti,  dumDominus  contulit  Xoe  signum  f(pderis 

in  quantum  fuil   indicium.  quod  Deo  ju-  sui.  arcum.  ut  tacfum  est.  Sic  quoque  con- 

beiite  atque  auxiliante,  Moyses  filios  Israel  tulit  Moysi  signum  istud.  Denique.  non  opor- 

perducturus  erat  usque  ad  terram  promis-  tet  Moysen  hoc  loco  excusare  a  culpa.  et 

sionis.  Horum  autem  utrumque  praedixe-  veniali  incredulitatis  motu  :  quem  constat 

ratMoysi  Deus.  Verumtamen  immolatio  illa  diu  postea,  quando  majoris  erat  perfectio- 

T.  1.  32 


'l« 


V.iH 


KN.\|lHAilU    I.N    CAI*      III    KXoHI 


AHT.    V 


.VUOT.  »» 

II. 


iVuwi.  »» 

lu. 


/».  »1 


tv 


uis,  piM'  iiurrtluliiutiMM  |H'i-i;asn«*  luiHluli- 
ItM'  iiil  at|uaiu  (ioutimlii-tiouis,  utu  hoiiuuiis 
Uixit  utl  euiu  uc  Auroii  :  Huiu  iioii  cifili- 
iiiiiti)i  luihi,  iioii  iiilioiluiflis  tioh  |>i)|iulus, 

f».c%L,ik.  elc.  Liidt^  tiMiur  iii  1'suliuo  :  Ahsorpli  suiil, 
jiiiicli  |iiilra^  juilicc^  roiuiu,  iil  i-^t,  .Movm-s 
vl  .Vuioii  juiliri-i  Juilii-oriiiu  spiiiliiulitiT 
suiit  ubsoiptl  \)cv  cul|»uiii  iuririlulilati^. 
juiRli  |»rtra\  iil  rsl  ju.xtu  [nMiuiii,  ili-  i|iia 
dixtMuiit  :  .Niiiii  <lr  pi-lru  tiuc  poti-i  iiiiiis 
vot)is  aquaiii  ♦•jiceir  (  W^v  isaiuiii  i|iio(|iir 
Doiiiiiius  coiilcstutur  popiilo  JuiIumu-iiiii  : 
lutiM'|)ri'tt*s  (iii  |)i-iiHui'iruli  suiit  iu  iiic. 
Ibi,  srciiiiiliiiu  cxposiloics,  prr  iiitci'()ii'- 
tcs  iutclli^'uu!ui-  .Moyscsct  .\ui-oii,(pii  vcrtiit 
l)ei  popiilo  cxposucruiit.  Iiiriii  (pioipir  pii- 
tct)it,(pio(l  .Movses  iii  colloculioiic  ista  ciiiii 

EsoJ.\y,  Deo,  pcceavit,  ila  (|iioi|  l)ciis  iraliis  ritil  iii 
cuiii,  iit  sc(|Ui-uli  tiut)rtiir  (-u|)itiili). 

l)ciui|c  rcpr()t)ut  c\|)i)sitioiii'm  sitiiii- 
(luiii  :  ct  priiiio  pi-ol)ut,(|iioil  iiiiiuolutio  la- 
etu  iii  luoiilc  ilto,  iioii  potiiit  esse  si^uiiiii 
praitcriti^quiu  luiic  oiiiuihiis  [)cr  cxpiiricn- 
tiaiii  [)aluit,  quod  t)cus  liiit  cuiii  .Moysc  iii 
ciluctiouc  lilioruiii  Israi^l.  Ad  quod  rcs|)i)u- 
(lclur,qiiO(l  i)uri  rutionc  sc(|uci('liii-,iiiilliiiu 
essc  siguuin  inciuorutivuiii  [irictcriti,  ([iio- 
niain  rc  jam  pra»tcrila  ct  [)cracta,  oiiiiii- 
bus,  quaiituin  est  ex  nalura  rei,  eonstat, 
rem  illain  csse  pra;teritain  et  peractain. 
Xitiilo  ininus  dicitur  signuin  prieteriti,  quia 
valct  ad  icinciliuin ,  rciiicinoralioncin  cl 
inajorcin  ccrliriciilioncin  [)ricti'iili.  Ain- 
plius,  quoil  iininolatio  illanoii  luit  signuin 
futuri,  videlicet  introductionis  Israelitic» 
plcbis  in  terrani  promissionis,  probat  ex 
hoc,  quia  (ut  ait)  Dcus  non  lecit  aliquam 
mcntionein  de  introductionc  poj)uli  ad  ter- 
rain  promissionis.  Sed  islud  cst  cvidcntcr 
falsum,  ct  contra  ti'xtum.  Jain  cnim  in 
isto  capitulo  Dominus  dixit  ad  Moysen  : 
Descendi,  ut  liberem  eum  de  manibus.Egy- 
plioruin,et  educam  de  terra  illa  in  tcrram 
bonam  et  spatiosam,  in  terrain  qiise  fluit 
lacte  ct  molle.  etc.  Itaque  dicit  vcrba  illa, 
Hoc  habebis  signum.  esse  rcfcrcnda  ad  in- 
habilitalcm  Moysisad  hoc,ut  educcret  filios 
Israel.  Quod  rursus  slare  non  polcst  :  Pri- 


Aiiio,  quiu  iii  li-\lu  iijii  rli-i>>iiii(-  l)oi|iiilil8 
uit,  lloc  tiut)ct)is  si{,'iiiiiu  i|uo(l  iiiiscriiii  lc, 
ctc.  Nuii  dicil,  lloc  tiiiticbis  si^iiiiiii  qiiod 
iiihibili»  scii  iiiMifficiiMis  sis  cx  tc  i[)S()  ud 
tautuiii  ()|iiis.  Sccuiido,  (|uoiiiuin  taiu  .Moysi 
ijiiiiiii  riiiicti^  coiistiibat  iiisiiffiiMciilia  illu. 
.1/7  Miii/.-ir.s  (iil  Ihain  :  Kiif  rfjit  oitilmn 
itil  /■iliip.s  Jsracl ,  i't  dicani  nis  :  Ih-ns  pn- 
hiiin  rcstroftiin  inisil  ine  ail  vos.  Si  iti.re- 
liiif  inihi ,  (jitiiil  cst  nuincn  cjics,  vidcli(-cl 
l)ci  '.  )/iiiil  (licain  eis  f  Di.rit  iJoininiis  nil 
Moi/.scn  :  h'(/o  suin  qui  sutn.  Ait : Sir  dircs 

B  /itiis    Isrucl  :    (Jiii   cst ,    inisit    nir    iid    vos. 

t!>tu  rcsponsio  Dci,  [^rofundilutc  ct  siibtili- 
lutc  sciilculia'  plcna  cst.  Asscril  i*lciiiiii 
quod  iiomcii  siiuin  sit,  Esso,  Vi'l,  U>''  '">', 
ud  insiuiiiindiiiii  (|uoil  ci  soli  coiiqictal  (^s- 
sc,  cuiii  oiuiiiiiioda  [ilcniludinc  cl  infiiiila 
iii)t)ilitatc  atqiic  iibsoliita  |)('ifi'clioii('  csscn- 
ili.  ita  qiiod  coiiq>ai'ationc  iiK-rcali  divini- 
(jiic  cssc.  oinnc  i*sse  cri'aluiii  cst  inaf<is 
111)11  i-^M'.  qiiain  cssi!  :  sicut  cl  liix  et  sa- 
|)i('iilia  creata,  est  quasi  caligo  ct  insi[)icii- 
lia  rcspcctii  lucis  ct  sa[)icntia;  incrcalu)  et 

C  iiifinita\  Itcriim  protcslatus  i'sl  Deiis,([uod 
t']sse  sit  [)i'()|)i'iiim  iioincii  siiiim,  (jiioniiim 
l-lsse  csl  ai  liialissiiuuiu  i't  foriiiaiissiimim  ; 
ct  tanquam  pclagus  quoddam  iminensum, 
includil  in  sc  oinnein  pcrfcclionem  et  no- 
bililalcm.  I*i-optci-  quoil  inaximc  compclit 
Deo,  qui  est  purus  incircumscriptusque 
actus,  et  forina  omnia  formans.  Iliiic  san- 
ctiis  Job  loiiuilur  Dco  :  (Juis  poti'st  faciM-i;  yo/>xiv,4. 
munduin  dc  immundo?  Xonnc  lu  qui  soliis 
es?  Et  rursus  :  Deus  solus  est,  et  cogitati-  jhid.wm, 
onem  ejus  nemo  avertere  potest.  Jcrcmias  '' 

D  qiioquc  fatctur  :  Qui  crcavit  omnia,  ipsi;  y«-c.  1.1,19. 
cst,  ct  Isracl  sccplruin  hcrcditatis  i'jus.  De 
hoc  in  libro  dc  Diviiiis  nominibus  i^rofun- 
dissimc  scribil  D.  Diouysius.  liilarius  quu- 
que  :  Esse,  inquit,  non  est  accidens  Deo, 
sed  subsistens  veritas,  manens  causa,  et 
naturalis  generis  proprietas.  Porro  octavo 
de  Civitate  Dei,  videtur  Augustinus  senli- 
rc,  quod  Plato  per  interprctem  didicit  li- 
bros  .Moysis:  praiseilim  quia  quod  Doiniiius 
ad  Moysen  ait,  Ego  sum  qui  suin  ;  llxc  di- 
ces  filiis  Israel :  Qui  est,  misit  me  ad  vos  ; 


KNAHUAIKI    IN    <  Al'.    III    I Anlil  aUI.    V                                                  \Wt 

IMiilo  vrlinnrntcr  Ifiiiiil.  d  ilili^Tiilissini)'  .\  diri  nun  |iitli'sl,i|iii)niiiin  \i-rliniii  liMr.lin». 

('<)iiinini(lavil .  (Irsi;;iiiil  sucrcs^ioiicin  \cl  inojfics^^ioiiciii 

|)(<  lioc  iioiiiinc  l)i'i.  lo(|iiiliii    Tlioiniis  iii  ii  iidii  csmc,  v<<I  a  |ii-ii<sciili  aiit   |>i-)i'tci-ilo 

piiiiia  piirlc  Siiniinic  sini-,  (|iiti<sli<Hic  lil  :  <'ssi<  in  rnlnniiii.   Iiisn|ici   ili<  il   1'iiiiIiim  i%- 

lliir  iiiiiiM-ii.  l.tiii  csl.fsl  inaxiiiK'  propi  iiiiii  lc.  i|iio<l  li-ailslatio  llicroiiMiii   in   lnx'  |)aM- 

l)co  :  1*1111111.  |iidplci-  siitiin  si^niiicatioiK-iii.  sii  nianircstc  (|c\  iat  ai>  li<'l)iiii(.-a  vciilutc  : 

Si^Miilical  (-111111  iioii  iilii|iiaiii  loriiiaiii.  scil  i|iio(l   iiialc  sonal.   Ti-tliii  iliiil.   (|ii(i(l   pcr 

ipsiiin  css(-.   Soliis   anlciii   llciis  csl   siiiiin  \criia   ista,  l-lro  ipii   i  ru.  Ili-iis   non  osli-n- 

css(<.  S(<i'IIikIo,  proplcr  siiain  ('oininiinita-  <lit  .Movsi  jili(|ii(>(|  noviiiii  noiiicn  (livinniii, 

tcin.   .Mia  cniin   iioiiiina.  siiii!    m-I    ininiis  scd  ipioil  iioii  cial  i-i  ii(>c(>ssai-iiitn  (|iia<i'crc 

coniiniiiiiii.   aiil    iiiiiiiis   tilisuliila  ;   sii-ipK-  iiii\iiiii   iiiiiiicii.  ipiia  siirricicl^at  <'i  nonii-n 

(piodaininoilo    (kMcnninant    cl    inronnanl  islinl,  Dcns  palnini  vcslioriiin,  ctc.  (Jiiiirto 

ipsiiin  cssc  :  idco  ininiis  propri^-  noniiiiaiil  II  dicil.   (piod   istc  sit   scnsiis   iioniin   vcrlxv 

Dciini.  ipuiin  Dciis  sil  siniplicissiinimi  lu-  iiiin.  Mio  ipii  cro,  id  cst,  \\<;i)  ipii  cro  le- 

scpariiiissiimim  cssc.  Tcrlio,  proptcr  siiam  ciiiii.  cro  iiim  liliis  Isnu'!. 

coiisi^'niricalioiicm.  Dcsitiiint  c!ciiim  csso,  C.iira  liicc  dico.  S.  ilicronymiim   iti  lioc 

ii!    iii   prjoscnti.  Dciis  aiili-m  ii-tciiiii   pric-  loco  vcrc  iiltpic  riilrlilcr  transtiilissc,  (;lsi 

scnlia  invariabililcr  csl  iii  sc  ipso.  Iliupic.  non  sci-iiiiiluin  rormain  vcriiornm.  taincn 

Oui  ost,  cst   maijis  |>ropiiiiiii   iiomcn   Dci,  scitiiidiim    intcntioncm  ct   vcriim   inlcllc- 

(]nam    lioc  iiomcii.  Dciis.  (piaiiliim   ad    id  cliim  Scripliiric.niii-mailmoiliiiii  (piod  iipiid 

a  (1110  nomcn  impoiiitiir,  c!  ilcni  (piiinliim  .Micliicam  lialK-lm.  I']l  tii  H<-!lilciii-m  l!plii-u-  Mich.\,i. 

ad  sijj;nirioatioiicin  c!  oonsipfiiirioatioiicm  ;  la.  [larvulus  cs  iii  millil)us  Juda;  .Maltlnous 

sod  quantum  ad  id  i-iii  iiomcii  iniponiliir.  cvaiigolista  in  cvanji:oiiosuo  sio  ailo{,'af,Tu  .VaiihM.o. 

hoo  nonuMi,  Dous,  osl  uiaj,Ms  propiiiim  iio-  Hctlilolicm  torra  Jiida,  noquiupiam  minima 

niou  ojus.  qiiia   im[>osi!um  osl   ad   sifjui- C  os  iii  priiioipiltiis  Jiida.Uiji  vidolur  contra- 

lioaiulum  ossonliam  Doi.  proiilor  qiiod  osl  riolas  in  roriiiii  vcrhorum.c!  tamon  iii  son- 

uonioii  niagis  iuconimiiiiioabilo.ciuam  lioo  su  o!  in!(-ii!ioiio  oonoordia  osl.  sicut  supcr 

nomon,  Qui  est.  Sioque  adiiuc  magls  pro-  Mallluoum  exposilum  ost.  Itaquo,  sicut  as- 

prium  Doi  nomon  esl  TSTpaYfiiJi.tJtaTov.  quod  serit  Lyra.per  ulramquo  litloram  idem  si- 

impositum  est  ad  signilioandum  divinam  gniricalur.  nuamvis  enim  verl)a  praesentis 

e>sen!iani  ul  iuoommuiiioalMlom.  atqiio  uf  temporis.  magis  proprie  conveniant  I)eo, 

sic  liooa!  rari.ul  siiiijularom.  Hoiium  voro,  qiiaiii  vorba  tomporis  prioforifi  ac  luturi, 

os!  ma.vimo  proprium  noiiion  Doi,  socun-  quaulum  ad  lioo  (juod  aliquid  principaliter 

dum  quod  est  causa   rerum.   Esse  quip-  o!  quasi  stabilitor,  non  succodentor  desi- 

pe,  intolligitur  anto  ralioiiom  causa^.  Hino  gnant:  non  tamon,quantum  ad  lioc  quod  de- 

tertiocapitulo  do  Divinis  nominibus  S.  Dio-  signant  illud  t(>mporaliter  aut  subita  certa 
nysius  ait,  quod  nominafio  Boui.  sil  om-  D  diftorentia  lemporis.quum  nullum  fempus 

nium  divinanim  prooossiomim  manirosfa-  oonvoniaf  proprie  Deo.  tanquam  mensura 

tiva.  HaH'  Thomas.  ipsius  :  sod  in  Scripfuris  iroquoufer  onun- 

Verumlamou  Xioolaus  de  Lyra.ot  Rabbi  tiantur  de  Doo  verba  cujuslibef  diiferen- 

Paulus  ooncorditer  dicunt,  quod  Hobraica  tigp  temporis.  ad  innuendum   quod  Deus 

veritas  non  habet.  Ego  sum  qui  sum,  et,  omni  fempori  coexsistit,  et  omne  tempus 

Qui  est.misit  mo  ;  sed,Ero  qui  ero,etjQui  sua  »ternifafe  complectitur  et  transcen- 

orif.misit  mo.Porro  in  hoc  isti  duo  discor-  dit,  prouf    super   primum    Sententiarum 

dant,quia  socuudum  Lyram,  per  uframque  scribunf  docfores.  Hinc  seternifas  Dei  ali- 

littoram  idom  significafur,  videlicet  ueces-  quando  designatur  per  verba   frium  dif- 

sitas,  seternitas,  et  invariabilitas  esse  ipsius  ferentiarum  temporis  simul    expressa   et 

Dei  ;  sed  secundum  Habbi  Paulum,  istud  sumpfa,  juxta  iilud  Apocalypsis  :  Gratia   Apoc.i,i. 


SiJO 


K.NAIlhArU)   IN    CAl'      III    K\t»UI.    —    AHI.    V 


VoblH  nt  pax  al)  ro,  (|ui  tisl,  rt  (jiii  (Mat,  cl  A  mihi  fsl  in  intcrttiint ,  id  ('sl,  |)(M'  lloc  coiii- 

i|iii  MMituru.t  cil.  nuematlmoduiii  (m^'i>  Iikc  |»Ic.\uiii,  I)(M|s  AI*raliiiiii,l)(Mi>,  Isaac.cl  I)(Mis 

\ci'huiu,  Suiii,  ct  Ktit,  adscrihilur  l)(^(),   iii  Jacob,  volo  iiicessal)ilit(M'  ct   us(|uc   iii  li- 

(|uaiitum  dcsi^iiat  »^t(M-iiaiii  td   intMuiimu-  iiciii  muiidi  cxpiimi,  iiomiiiaii,  laudaii,  cl 

laljilcm   |)ra^i(Mitiam    c^m'   diviiii,   al)«>(|uc  iiivocari,  (irophM'  causaiii  pricliahitam  ;  c/ 

cuiiiiotatioiic  pra^siMitis  tcmporalilalis  ;  ila  /k"'  infiuuriale  /nciiin  in  ijfncrationem  et 

lioc  V(M't)Uiii,  Kro,  ct  Krit,  aihciihilur  Dco,  iji-nrratinni-in.ul  csl.idiMii  (■omplcxinn  iini 


iii  (piaiilum  d(^si;<iiat  csst;  u-Umiiuiii,  (|Uod 
iiuiiipiam  |)otiM'il  t(M'iiiiiiari,  di^ric^Mi*,  aul 
riiiiri  modo  (piocuimpic  ;  iit  sit  soiisiis  : 
Kro  (pii  (Mo,  id  est,  a5ttM'iialil»M'  id(Mii  iiia- 
iicbo.  Kt  ita  luilla  succcssio  desi^iiatui   in 


viMSos  lidclcs  iiidiiccl  ad  rccordatioiKMii  cl 
iiKMiioriam  m(*i  usqiio  iii  riiicm  iiiuiidi,se- 
cundiim  (piod  nomcii  csl  inciiiorialo  (;t  ri;- 
cordativiim  nri  d(!sij,Mialu?  pcr  i|)siim.  Sic 
ipioipu;  iii  v(Ml)is  liis  iiisiiiualui  iiohis  iii- 


essc  diviiio,  sicut  iicc  (piiim  loipiitiir  |icr  H  iotimahilis  caritas,   [liidas  iitipic  di^nalio 


Ct.Sap.„t,  Prophclaiii  :  Kro  illoium  l)i)iiiinti->  iii  pcr- 
pctuuiii. 

Illa  (|U0(pic  cxpositio,  Kro  qui  cro,  id 
cst,  Kro  cuin  cis  qui  ero  tecuin,  <'sl  im- 
propria  et  extorta  ;  iiiio  sccundum  caiii, 
Deus  inagis  apte  dixissel,  Aderoqiii  adcro, 
id  est,  ad«M'0  eis  (pii  adeio  lihi.  Deniipic 
dicere,  quod  [ler  vcrhii  illa,  Kio  ipii  cro, 
Deus  non  oshMidil  .MoVNi  noviim  iioincn  di- 


Dci  ad  suos  clcclos,^^)  ipiod  ips(!  Dominiis 
majcslatis  imineiisu.',  crcalor  (;l  rcx  iiiii- 
versoruin,  dif^iialur  laiii  pirciiliariler  ac  la- 
iniliariter  Dcus  liomiiium  nuucupari. 

l^ade  in  AVf^\\>\nm,runf/re(/a  ihi  seniures 
Israel,  id  est  aliquos  seniores  et  inajores 
Israelitici  populi  ;  et  dii-en  ad  eus  :  IJumi- 
/ins  iJeus  itatrum  vestrurum  apparuit  rni- 
hi,  Deus  Abraham,  Deus  Isaac,  et  Deus 


vinuin,  est  evid«rnler  contra  tenoriMn  ac  .Iiieu/j,dicens :  Visitans  visitavi  vos,id  o,^l, 
serieni  tcxtus. \on  «;nim  soliiin  dixil  Deus,  visilari!  vos  pie  jain  tam  certe  decrevi  at- 
Kroquiero;  sed  addidit.  Ihec  dices  liliis  C  qin*  pra^nunlio,   quasi  jain   fecissem  hoc 


Israel  :  Qui  est,  iiiisil  me  ad  vos.lVr  (juod 
apertissime  dalur  inlcllifji.  ipiod  Deus  pio- 
tulit  verha  illa,  ostcndiMidi)  .Moysi  noincii 
novuin  divinuin.  Josephus  quoque  ait :  Dciis 
dixit  Moysi  ap[)ellationem  suam,qiiain  lio- 
inines  prius  non  audierunt,  nec  inihi  las 
est  dicere.  Multa  alia  scribit  Paulus  isle 
circa  hcec,  qu»  implicare  videntur:  sed 
brevilati  studens,  pcrlranseo. 


i[)suiii.  Solel  iiiitcm  I)(mis  sic  loqui  de  fu- 
tiiro  [)er  modiiiii  |)i'U!leriti.  propler  cerli- 
liidinem  vciilalis  v(M'l)Orum  suoruin.  Vel, 
Visilavi,  id  est,  visitare  vos  coepi  apparen- 
do  lo(iuendoque  .Moysi,  et  dirif^endo  eum 
ad  vos.  Kt  sumilur  visilalio  nunc  in  hono, 
videlicet  prograliosa  sul)vcnlione,sicut  in 
Psalmo  :  Visila  nos  in  saliilaii  tuo.  Kt  in  p». cv, 4. 
Luca  :  Visitavit  nos  Oriens  ex  alto.  Fre-  /.«c.i,78. 
Dt-xitque  ilerum  Deus  ad  Moysen  :  Hwc  quenler  autem  sumilur  visitalio  in  malo, 
dices  filiis  Israel  :  Dutninus  Deus  patrum  iiiita  [iro  punitione,  secunduin  quod  per 
vestrorum,  videlicet  Deus  Abraham,  Deus  D  So[)lioniam  Dominus  contestalur  :  Visitaho  Sophon.i, 
Isaac,  et  Beus  Jacob,misit  me  ad  vos.  Moy-  super  omnem  qui  arroganler  ingreditur.  ^- 
ses  audilo  nomine  illo  antea  inaudito,  vi-  I^i  vidi  omnia  quoi  acciderunt  vobis  in 
delicet,  Kgo  sum  qui  sum,  el,  Ha'c  dices  /Egypto ;  et  dixi  ut  educam  vos  de  affli- 
filiis  Israel  :  (Jui  esl.inisil  me  ad  vos;  prae  ctioneyEyypti  in  terram  Cfiananaii,et  He- 
admiratione  et  contemplalionis  vigore,qua-  tluei,  et  Amorrficei, et  Pherezoei,  el  Hevcei, 
si  stupidus  siluit:  ideoDominus  protulit  ei  et  Jebuscei,  et  in  terram  fluentem  lacte  et 
nomen  facilius,  quod  etiain  a  filiis  Israel  melle.  Et  audient  vocem  tuam,  id  est,  cre- 
capi  celcrius  poluit.majorem  quoque  spem  dent  et  acquiesccnl  tihi.quoniam  seniores 
et  devotionem  eis  imi^rimere  quivit.  di-  illi  noverunt  proniissioncs  Dci  sanctis  Pa- 
cens  :  Ha-c  dices  filiis  Israel  :  Doininus  liiarchis.  Abraha?.  Isaac  et  Jacoh,  faclas  de 
Deus  patrum  vestrorum,  etc.  Hoc  nomen      libcratione  posleritatis  corum  ex  ..'Egypto, 


KNAItllMlii    IN    I.AP.    III    KXntll. 


AUT.    V 


rioi 


i>l    inliodiiclidiir   iii   Irrnitii   |)riitiiissi(iiii^. 
'r('m|Mis  (|iii)(|(ii-  II  llro  |)i;i'riMiiii.  iaiii  cssc 
iiiiplcliiiii    \iilriiiiil   i\   iiiiiiifii)  f^ciicnilio 
tiiiiii  rl  aiiiioniiii  (lcciti-sii.  hivcnil  tiatii(|iic 
^cM.xv.iii.  Dciis  ad  .\l)i-allatii  :  (iciicialinnc  i|iiarta  ii- 
vcrlcnhii-  liiic. 

I/i(/r('(fimsi/Hf  fit  ff  si'niiiri's  Isnict  lut 
r('</(')ii  .K()(ipfi,  rt  (fiirtis  nif  riiin  :  Ihuni- 
tiits  lii'its  //ifinrorittii  rnnirif  iin>i,  id  csl, 
Dciis  tioslcr  |)i'a>c(>|)il  iiohis  iic  ad  lociiiii 
('Crllim  ;  ifiiniiis  riiiin  triiiin  ifirriiin  in 
S(>tifit(fiiiriii  jii\l;i  |)i';i'('c|)liim  Mci,  id  csl, 
pclimiis  iil  lioc  |)|;icc;)l  lil)i  ;  nt  iiiiiiiotr' 
iiins  /)oiiii/io  lh'o  //(».v7n>.  Isliiil  riiil  vcnim: 
noii  lanicn  voliiil  DtMis,  iil  .Mo^scs  prim:! 
fiicio  cxprimcrcl  IMi;ir;ioni  smim  pro|)Osi- 
llim  :  (jiio  p;ilcl,(Hiod  ;ili(Hi;indo  licc;il  vc- 
rilalcm  c;uilc  ccl;ir(\  iliiic  Noliiil  Dciis,  iil 
Moys(^s  cl  scniorcs  propon(>rcnl  lMiai-;ioni 
pclilioiKMii  isl;im  r;itioiiahil{Mti  cl  non  f,M-a- 
V(Mn,  cx  (pta  vi(lcl);iliir  (jiiod  (>ss(miI  ccIc- 
rilcr  tvdilnri.  Scd  cnr  Dominiis  jiissil  nl 
pol(M'tMil  liconliatn  cniidi  viain  Irinin  dio- 
rnm,  cl  iioii  iianeiornni,  iioc  plnrinm  ?  Ad 
hoc  sunt  nmlla>  inysliciT  ralionos,  nl  pa- 
lobil  sc(]ncnli  arlicnlo.  Porro,  ad  liltoram 
dici  potost,  qnod  idco.  (]nia  inlra  Iros  dios 
pot(M'aiil  so  lanlnm  ab  .Ki^ypliis  cloiifi^aro, 
qnod  ois  iion  instabal  p(Micnlnin  a  plobc 
.Egypti.  Nec  potiornnl  dios  plnres,  ne  ni- 
mis  nuillnm  potondo.videretur  Pliaraoali- 
qualitor  oxcnsabilis  de  ropulsa  polilionis 
eoruni,  et  de  inobodientia  sna  ad  Donm. 
Scif  rgo  scio  quocf  no/i  dii/iittet  vos  rcd: 
^^gi/pti  ut  eatis  de  sua  tellnre,  nisi  per 
mauum  valicfam,  id  ost.  nisi  qnasi  com- 
pulsns  per  plagas  horribiles.  Krtendam- 
que  manum  meam,'\A  est,potontiam  inoain 
evidonlor  ostondam.  atqno  in  aclns  jnsti- 
tia>  oam  procodoro  taciam  :  et  perriitiani 
.£fj!i/j)fum,\ide\\ce[  lerrain,  terra^  nascen- 
tia,hominos  el  jumenta  .Egypti : /// c?<wo^/s 
mirafnlibus  meis,  non  absohito  in  cunctis 
mirabilibus  et  supernaluralibus  piagis.sed 
in  cunctis  mirabilibns  de  quibus  subjun- 
giUir,  (jU(V  facturus  sum  in  medio  eorum. 
Post  ha'c  di)/iittet  vos.  Nain  post  nltimam 
plagam,  qua)  fuit  percussio  primogenito- 


.\  riitii.  rnciiiiil  PfX  c|  .K^Nplii  iiii  |iriii-rrl- 
li,  (|iii)il  ro^avcritnl  cl  (|iiasi  coittpcllc- 
baiil  llc|ir;i<i)H  cxirc,  (JicciilcH  :  Otiitics  iiio- 
ririiiiir. 

Ihtfioi/iti'  i/ratiuiii  iiojiittii  /iitlr  fonitn 
./''.i/i/fifiis,  i(|  csl,  llcbni-os  faciain  accf- 
plos,  amabilcs  itc  viMicrabilcs  ipsis  .Kgy- 
pliis,  tnoNcndo  cord:i  1'];^'\pli()rutn.  itt  lic- 
tic  sic  arricianliir  llcbi;i-is  lan(|iiaiii  siiiiiini 
Dri  ciilloribiis,  pri)|)tcr  i|nos  taitlii  p(M'c^it 
D(Mis.  Dco  rlcnim  omnipolriiti  imiiiriiso 
csl  propriinn,  volntilalcs  cl  nictilcs  lioiiii- 

]{  iiittti  ad  libilntn  itntniitarc.iifriccrc,  cl  (pio 
('iinKpic  ci  pl;iciicril,\  rrl(M-c.  AV  i/iiitin  ri/ri  - 
ifiriiiiiii  .lOgyplulll, //'///  r.iiliifis  rr//-///.  Sllb 
pcrsoiiii  Moysis,  loqiiittir  IhMis  ad  lolntti 
|)opiilum  .Moysi  coinmitlcnduin.  Sri/  jxistii- 
liiliit  iiiiilirr  (I  riri/iii  si/a  rf  uf/  l/osi/ifii  siiit . 
Ponilur  liic  singnliirc  pro  pliirali,  iit  sil 
sciisiis  :  .Mulicrcs  llol)i;c;i'  |)ctciil  ii  rcminis 
.Kgyjiliis  sibi  vicinis  iic  hospiliititibiis  sc, 
vasa  arf/entea  et  aurea,  ar  restes  :  imo  ct 
alia  quaMlam  jocalia  alqneclenodia  prclio- 
sa,qua>  posloa  oblnlornnl  filii  Israel  in  auli- 

C  ficalionom  labernacnli  et  sacerdofalinm  or- 
namonlorum,  ul  infra  patobil.  Ponetisijnc 
ea  "  snjier  fifios  restros  et  filias,\s\  porlont 
oa  supor  humeros  suos :  et  spofiabitis  Aujij- 
ptum,  id  est,  has  .Egyptiorum  divilias  au- 
ferelis  ab  eispermodum  pra»danlium.Non 
lamen  fnit  spolialio  proprie  dicta,  sed  ju- 
sla  sublatio,  quoniain  oinnium  rerum  Do- 
minus  ot  Creator  pra>cepil  sic  fiori.  Ipse 
onim  potosl  justissimo  bona  torrona  qui- 
busdam.  pra^sortim  indignis,  auferre,  aliis- 
que  conferre.  Hebra>i  quoque  diu  ac  la- 

D  boriose  servierunt  .Egyptiis,  et  maximam 
passi  eranf  injuriam  ab  eisdem.prsesertim 
in  submersiono  iiifantium  :  idoo  Dons  ju- 
stissimns  judex.  roctissime  focif  ois  haiic 
rocomponsationom.  Dicunt  Hobrsei,  quod 
muliores  illce  Hebrseae  pefierunt  sibi  talia 
ab  .Egypfiis  dari :  sed  verius  credifur,quod 
postulaverunt  sibi  h?ec  mutuari :  nec  ab 
egrediontibus  Hobrseis  ea  repefierunt,  vel 
quia  putal)ant  oos  mox  redituros.  vel  pr» 
nimia  occupatione  in  sepelitione  mortuo- 
rum  suorum. 


m 


KNAHHAilO    l\    i;aI'.    III    fcXOHI.    —    AHT.    VI 


AKTICULLS   VI 


UK     81MHHIAI.I    UENSi:    KJLSDKM    »:aIMTL'I.I    TKHTII. 


M  (ji'SES  pasrcfuif  t}i'rs  JrUifi)  ((if/itafi '  A  sii\)t'\i\{i\ehs\mi',  avHil  iii  ca.  Oiiod  ri(l(flis 

sai.  Per  .Vloyseii  iiilcllit,'itur  ()astor  «it  admiiaiis,  pcr^il,  id  csl  dispoiiil  sc,  ad  vi- 

pradatus  iidclis,  ((ui  filiaiii  Jcthro  soccri  dciidiitii  lain  siihliiiK;  iiiystcriuin,  (|iialilci' 

8ui  du.xil  u.Korcin,  id  cst,Kcelcsia)  sihi  coiii-  scilicct  liuniaiia  naliira  ah  incrcato  NCrho 

iiiissai,  filiui  Chrlsti,  cst  spoiisus,  ct  caiii  assiiinpta,  iiiancl  iii  lali  iinioiic  ab  ardorc 

caritatis  ulnis  ani[)lccliliir  et  fccundat.Sic-  Soli>>  jiistilia"  inconsuiiipla,  aWpur  iii  nalii- 

qiic  ovcs  (Ihiisli  pascil  scicnlia  cl  doclri-  ralihiis  virihus  siiis  a(;  propriclalihiis  sal- 

na,  oralionc  al(iu<;  c.x«;inplo,  faiiia  ct  (!ccl(i-  va  cl  inlcgra.  Quod  rcvcra  f,Maiidc  cl  iin- 

siasticis  sacraineiitis.  (Ihrislus  quocpie  dici  peiictrabilc  cxstal  inyslerium. 
potcst  sacerdos  .Madian,  id  esl  ^cnlilitalis  Cerncns  aiilem  DuminuH  quod  perfjrret 

conversa).  Quurntfue  minasset  yregem  lul  ad  videndurn,vucavit  eumde  mediu  rnhi , 

iV//eriom  ^/f.vtvV/,  hoc  est,  fidclcs  sibi  coin-  i^l  ait  :  Ne  apprupies  linc  Sulve  calcea- 
inissos  pcrduxcril   ad   sccrctiora  cirh^stis  B  inrntnm  de  pedibus  tnis.  Lucns  rnirn  in 

inyslcrii,  cxponcndo  eis  arcaiia  cl  s[)iiilu-  nnu  stas,  terra  sanrta  rst.  Sic  d(;itas  siim- 

alia  docuiiicnta  de  lege  Christi,  quaiitum  ma  in  (^hrislo    habitans,   vid(Mis  fi(l(d(!in 

ipsi  capcrc  qucunt,  et  eis  expedit  dici,  conlcmplalorem  ad  considciandum  mira- 

venit  ad  montem  Dei  Ilureh,  hoc  est  ad  hilia  lcgis  divina)  ac  fidei  christianai  acce- 

eacumen  et  apiccm  ccclcsiasticai  theoria^,  dere,  vocat   cum,  inlcrius   iiispirando  ci- 

quoniam  suhdilos  suos  lam  cfficacilcr  in-  dciii,  ne  siipia  viiiiim  suarum  mcnsuram 

slrucndo,  mcrcliir  valdc  illiiminari  a  Do-  piicsumal   diviiia    scrutari   sccrcla,   juxla 

miiio,  cui  nil  gralius  potcsl  offcrri,  qiiam  quod  scriplum  esl :  Alliora  tc  ne  quaisic-    /ucii.m, 

ut  oves  sua;  saluhriler  guberncnlur./iy>/3a-  lis,  et  fortiora  te  ne  scrutatus  fueris  ;  sed  ^^ 

ruitque  ei  Dominus  in  flamma  ignisrubi.  qua)  prajcepit  libi  Ueus,  illa  cogita  sem- 

Per  rubum  apte  signalur  humanilas  Sal-  per.  Jubet  quoquc  iJominus  homini  tali 
vatoris,  cujus  carilas   fcrvenlissima,  qua  C  auferre  calccamenla  de  pcdibus  suis,  hoc 

tradidit  sc  pro  nobis,  cst  flamma  ignis  in  cst,  actiones  cai-nalcs  ct  opcra  prava,cxcu- 

qua  Dcus  apparel.  (Jiiia  (]ui  (^hiisti  carila-  sationesque  frivolas  aufcrrc  a  cordis  sui 

tcm  ril(!  perpciidit,  ad  coiilcm[)lalionis  al-  affcclihus,  qui    sunt   animae    pedes.  Non 

titudinem  elevatur,  et  supcrbenedictffiTri-  enim  aplus  est   conlcmplari  divina,  nisi 

nitatis    pictatem   et  gratiam  circa  genus  qui  ahjicit  a  suis  dcsideriis  hujuscemodi 

humanum.imo  ct  altitudinem  consilii  ejus  calccamenta,  quae  mulll  pcssimc  induunt 

super  noslra  redemplione,  fideliter  spccu-  ct  assumunt,  qui  cx  alioruin  [)crvcrsilati- 

latur.  Kt  ita  polissimc  illuminaii  mcrctur,  bus  se  c.xcusant.  Locus  vcro  in  quo  stat 

quia  tumullihus  ct  inquicludinil)us  socie-  coiilcmplator  et  fidclis  pra?latus,esl  sancta 

tatis  humana?  et  ssecularium  rcrum  sc  abs-  Ecclesia.  Ahscondit  Moyses  faciem  siiam. 

trahit,  ct  solitarium  petit  locum,  in  quo  Sic  dum    homo    suhlimilcr   illuslratur   a 
solus  soli  vacct  Altissimo.    Videhat  quod  D  Dco,    in    lanlum    miralur    et   obstupescit 

rubus  arderct,  et  non  combureretur.  Hu-  ex  inspecta  alliludinc  Crcatoris,  quod  sc 

manilas  eteniin  Filii  Dci,  inflammalissima  ipsum  in  lotius  humililalis  abyssum  dc- 

erat  igne  Spiritus  Sancti,  qui  innocuc  ac  inergit. 


r.NAiiiiMiii  iN  c\v.  III  KXoiii.         \iri.  \i                                B03 

\i<ti  (i/}h'ifiiiihiii  /in/iii/i  ,11,1   III   .l\i/,'/  \  M'|»iiiiiliiiii,    iii   sc    ip<<()   iiicoiniiiiiliiliiliiri 

/>Ai.(l(iiisi(l(>ial  ('lciiiiii  |)iii>  hoiiiiiiiiH,  «|im  iplci  iiJiliicKjiic  siiltsislciis,  iii  i|iio  \crc,  cl 

lil(<r  vciacilci-  (lliiisliniii  a  \  isilMliltiis  nc  sinc  oiiiiii  iiiciisiiia  ac  tci'iiiino,i*Ml  inriiiiln 

invisijtilihiis  liosliltiis,  ali  acic  \  itioriitii.alt  |>ci-rcclio,  iniiiii*nsa  (liilcc(|o,  Ha|iiciilia,  bca- 

iin|iiMlini(>iilis  virliiliitii  initlli|tlicilci'  acii-  lilitdit.cl  <|iii(l(|iii(|  cxco^ilaii  |>otcst  |tcrtini'- 

tci'i|ii(>  airii^Miiiliii'  ;  ct  (|iiasi   conipalicns  rc  ad  noltililatcin,  cniiiiciiliaiii(|iic  cshcii<ii. 

(>is,   C(tnsohilioii)>in    iin|icnilil,    pi'(iiiiil|(>iis  lioc  (>st,  sn|ici  piirissiina  Itoiiilas.oniiiipotcns 

iptoil  cilo    p(>nliicciiliii'  ail    i'(>;;iiiiiii  ciclit  vii  liis,  inlci  iiiinala  \(tliiplas,  piilclii  ilinlo  il- 

rnni.Titnc  .Moys(>s  initliliir  ad  1'liaraoiiciii,  liiiiilata,  s(>inpilci'na  lilt(>i'las.  i'roplci' (piod 

nl   p(tpitliini  llci  (>diical  dc  lcncliris  \  ilio  ll(>ns  csl   pra'  iinivcrsis  nl  xingiiliH  ri-catn- 

riitii.  (ptaiido  c\  di\  iiia  coiniiiissi(tii(>  is  <pii  lis  inconipai-aiiilitcr  .'iniaiiilis.dcsidcrandnK, 

pi'a>sidcl  aliis.  oppoitil   sc   lorlilci'  |)i(i  dc  iiiclii(>n(liis.  citl(>iidiis.  cl   conlcniplaiidiiH; 

r(>iisi(tnc  jii-(>^is  stii.  dialKtlicani  ci-itd(>lila-  ii  (>l  i|iiidi|iiid  alt  i|tsocst  a\crsiviini,  csl  cnni 

l(>in  ahpic  \('i'siiliatii  oialionilitis   ao   vir-  inrinilo  lioi  rorc  ac  tiansca  rcspiicndiini.Sic 

liKtsis  (>X(>i'ciliis  i'(>pi'iinciid(t,  (>|   vasa  (>jiis  ci^'o  inslritcndiis  ac  iiiilaiiiiiiaiidiis  csl  po- 

(<i  atircrcndo.  pcr  lioc  (|ttod  iniipios  Iraltil  |)tiliis  ad  Dci  conlciiiplali(tn(>tii.  aniorcin. 

ad  \  iain  saiiilis.  \  (>i'iiiiilaiiicii  ad  lia>c  pcr  ciilliiiii.  ac  rilialcni   liiiiiircin.  niiod   si  lio- 
ajicnda.   Itiitnilil(>r  t-ccoj,'noscit    sc    pi-a'si-      inincs  rndcs  cl  idiolji' capcrc  islu  itciptivc- 

dcns.  ncipiaiptant   virilttts  siiis  sniriccrc  :  rinl,  sitrriciat  nl  cis  (licalnr : /A'/^s' />////-^//// 

idco  Doininiis  consolalni'  cl  roboral  ciiin.  rcstroritni.  Dciis  Aposlolornin.  inat-lyitini. 

diccndo  :  Eijo  cru  tccidn.  El  lioc  /ialjcl)i.s  conrcssoritin,  vii'j,Mniiiti.  cl  oiiitiiiiin  clcclo- 

si(/iiinn  i/i/od  niiscri/n  tc :  Qnitni  c(tu.vn'is  rnin,  /nisit  //le  ad  vos. 

poj)ntitni    nicnni   ilc  ..Enj/pto.  Iioc   csl.  c,\  Wtdc,  co/igrcya  scniorcs  Israel,  ct  dices 

viliosa  cl  tcnobrosa  convcrsaliono  convcr-  (td  cos  :  Dcus  pat/-u//i  vestrortwi  apparuit 

lcris  cos  ad  Incoin  graliiP  et  splendorom  G  inihi,  dicc/is  :  Visitans  visitavi  vos.  Istud 

virluliim.  imniolnhis  Dco   sii/)cr  monlcni  commillit  Dous  suporiorihtts  prirlalis,  qui 

isliini,  id  cst,  supcr  allaro  ol   in  l']cclosia  priositiit  aliis  tnullis  pasloriljus.  Ijlis  crgo 

olforos  Doo  sacriricium  jifaliarum  actiouis  suporioribtts  Dous  jui)ot,ut  seniores  Israei, 

ot  laudis.  ol  K.ucharistiffl  sacramontum.  0111-  id  osl   inleriores  pra?latos  ac  saeerdoles, 

nom  rtuctum  tita^  pi\odicationis  ot  sancti  pra'dicatoresque  congregenl,  id  est,  ad  ce- 

laboris  Doo  totis  prajcordiis  adscribendo.  lebrationom  synodi  el  salubrisconcilii  con- 

^lil  Moi/scs  ad  Dcu//i :  Ecce  cyo  vadani  vocoitt.  insiiutando  oisdein  qualitor  Deus 

ad  fUios  Israel,ct  dica//ieis: Dcus  patru/n  omnipotous  paratus  sil  ois  succurrere  ad 

vcst/-oru)/i  /nisit  /ne  ad  vos,  hoc  est,  Chri-  hoc.  quod  so  ipsos  ac  subditos  suos  digne 

stianos  moo  rogimini  inlormationive  cro-  rerormout.  gubernent,  salvificent  :  quo- 

ditos  accodam.  dicamque  eis,  quod  Dous  niam  Deusvidit  omnia  quee  eis  in  .Egypto, 

Aposlolorum  iiijuiixil  mihi.  ul   pra>dicom  D  id  ost  in  hoc  sseculo  nequam.  conligerunf. 

eis  vorbum  salutis.6'/'/f'M-c/-////  /nilii.t^uod  et   qualiler  ibi  a  diabolo.  miindo  of  carno 

cst  /tonic/i  cjus  !*  (^itid  dicai/i  cis  .^  hoc  ost,  decopli  of  victi  sint  Scepe,  in  tanturn  quod 

si  poliorint  aliqualitoredocoriac  sciroquid  crudolissimo  suae  salutis  adversario  ser- 

sit  Deus(quia  nil  potosf  amari  ac  timeri  e4  vierunt. 

vonoi-ari.  nisi  aliquatonus  cognifum),  quid  I/if/redierisque  tu  et  seniores  Israel  ad 

diclurus  sum  ipsis  ?  Z>/a-»7  Do/ni/ius  :-fJ(/o  regei/i  yEgypti,  id  est  ad  principem  hujus 

suin  i/ui  sit/n.  Sic  diccs  :  Qui  csf,  //lisif  /ne  mundi,  dicens  :  Domin/is  Deus  Hebrteorui/i 

ad  vos.^^xQ  plano.  sic  debet  pra^Iafus  ot  pi\T-  rocarii  nos,  hoe  est,  diabolo  te  oppones, 

dicafor  inslruoro  populum.  oxponendo  oi.  insullabis  et  dices  :  Deus  nobis  priecopit, 

qualifor    ipso    Dominus    Dous    nosfor.   sit  uf  to  relicto,  accedamus  ad  thronum  gra- 

ipsum  ossc  purum,  incircumscriptum,  et  tiie  ejus,  et  per  mentis  conversionem  ap- 


50^ 


K>AHHAIlO    I.N    CAI*.    IV    EXOIil. 


AHT.    VII 


pliceinu^  iu>s,  dilhaM<-aimi<<(|Ui;  <'i.  /fnmn.s 
viam  triuiii.  il.iciiiin  i/i  MiUtiiitiufni,  i<l  <*st, 
|)*ii'  li-fs  |mil<'s  l'ifiiilt'iilia',  quin  suiil  <'oii- 
tritio,  couf<'!iHio,  «alisfattio,  t<Mi<i<Muus  aii 
iiiciitis  traiii{uiililali-iii  u  slr<'|iitu  uiuii<li 
et  iiiquit-tiuliiit^  vitioruiii  ;  ut  iiniiiuU-muH 
Dumiiiu  JJfu  niMtru  iios  ipsos  iii  holijcau- 
stiiiii,  iuau('i|iau<io  iios  totos  cullui  <-Jus. 
lu>u|Hr,  Ma  Iriuui  (iiciuiu,  csl  c.xcicilatio 
lucutis  iii  liilc,  s|)<;  ct  eaiitatc,  pcr  (|ua!ii 
ad  >alutis  pcrtiiigitui-  liiiciu.  Huisus,  via 
tiiuui  ilicruiu,  t^st  servitus  Dco  <-\liit>ita  iii 
adolc^cciitia,  iii  juvcutut<^  ct  sciieetutc.  lt<'- 
iiiiii,  \  ia  triiiiii  (licruiii,  cst  ohscrvaiilia 
lcjiis  iialuralis,  Ic^ms  t'\aiif,'clica\  <!t  lcffis 
posilivai  scu  slaliitoiuiii  Kcclcsia^  :  (|uas 
oiiiiics  obscrvait!  ttiiiciuur,  uiiusiiuis^iuc 
juxla  c.xigciiliaiu  siim  vocatioiiis.  Adhuc 
autciii,  via  triiiiu  (licriiiii,  <'st  lumcn  natu- 
ra^  luiiicn  graliu',  luiiieutjiic  j,'loria'.  It<'iu 
stafus  iuci[)icntiuiu,  proficii'Utiiim,  ct  pcr- 
fectoruin.  .Sctltyu  sciu  tjuod  nun  ilimittct 
vos  rex  ^Eyi/pti  ut  eatis,  nisi  jter  mannm 
validam.  Princeps  etenim  tencbrariim  et 
cjus  satellites,  non  cessant  eos  qui  voluiil 
se  einendare,  acriler  im[)uj;nare  :  iino  laii- 
to  validius,  quanto  hi  qiii  ei  scrvicraiil, 
fortius  se  coiivciliml  ad  viam  saliitis.  Idco 
neccssaria  cst  valdc  jjraliosa  subvcnlio  Dci, 
qui  manum  suam  extendat,  perculiatquc 
iEgyptum  iu  cunctis  mirabilibus  siiis,  et 
variis  inodis  faciat  suos  praevalere  electos, 
et  machinamenta  daMuonum  prorsus  eva- 


A  ciict,cos(|iic  coiilribiilcl  [icr  virliiosa  t^xer- 
cilia  coincrsoi  iiiii,  (|uoriiiu  liiiiiiilitatc,  ca- 
iilalc,  (laliciilia,  [)crsc\ciaiitia  cl  [irofcctii 
■iic  |)ru'valciitia,  diciuoiies  cxuiuiitiir.  llit*c 
ettuiim  doiia  virtutum,  iH  varii  cfiecliis 
Kratia*,  ac  lriiiiii|)lii  fidcliiim  eonlra  aereas 
jiotcstatcs,  suiil  vcrc  mirabilia  l)ei,  qua» 
Mciis  o|)cratiir  iii  siiis,  vidi'iilibiis  iiii|)iiK 
lilis  :  sici|iic  dimiltil  diaboliis  cos,  (jiii  si- 
bi  sic  rciiiliintiir  ac  [ir.cvalcnl. 

Duliui/Kc   i/riiliiiin    jiu/iulu   huic   curum 
.K(j!/ptiis.  lloc  iiii|dcliir  ([uolidic,  t[uaiid() 

H  Allissimo  dis[)oii(Mite,  servi  Dei  et  vere  re- 
li^'iosi,(|iii  iniiiidum  cX  (!a(|iiu;  miiiidi  sunt 
dcscriiiit,  iiiNciiiiint  frriiliaiii  coriim  niiin- 
daiiis  liomiiiibus,  (d(;ciiiosyiias  qiio([iic  el 
biMicficia  qua^dam  sorliunliir  ab  illis.  Pu- 
stuluhit  mutier  a  vicina  .sua  cl  (0)  huspita 
siia  vasa  arycntea  cl  aurea  ac  vestcs.  Hoc 
s[»iriliialil('r  a(liiii[)l(rliir,diiin  aniinu^  chris- 
tiaiiic  cx  dictis  [)liil()S()[)li()niin  ct  [)0clariim 
ac  rhcloiiiiii  ai'(-i|)iiiiit  aii(|iia  iililia  docii- 
iiicnla,  ct  cl()([uciiliic  florcs,  iiatiiralcm([uc 
sa[)iciitiam,  [)er  qiiaj  omnia  adjuvanlur  ad 

C  int(dlig('n(liirn  cl  cxponcndum  Scripluras, 
ad  fidci  dcfensioncm,  ad  icdificalioncm 
Mcclcsiii'.  .\airi  cl  Paiiliis  iii  siiis  c[)islolis  al- 
lc<;at  iioniiiilla  hiijiisinodi  dicla.  Ila;c  qiio- 
(|iic  [)Oiiiiiil  fidclcs  siipcr  filios  suos  ac 
filias,id  estjCordibusdiscipulorum  ct  sub- 
ditoium  ac  postcrorum  suorum  iniprimunl 
ea  ;  spolianlque  .Egyptum,  dum  illorum 
dogmalibus  in  evangelica  lege  utuntur. 


ARTICULUS    VII 


ELUCID.\TI0    CAPITULI    QU.VRTI    :    IIESPONDENS    MOYSES,    AIT    :    .\0.N    CREDE.NT    .MIIII. 


MOYSESprudenferconsidcrans  magni-  D  miracula  et  promissa.  Si  autcm  objicialur, 
tudincm  legafionis,  quam  sibi  propo-  quia  pia^habifum  est  quod  Moyscs  cx  rc- 
suif  et  injunxit  Dominus,  diu  se  excusa-  velatione  cognovit  sc  electum  a  Deo,  ad 
vit,  insufficientiam  suam  allegans,  ctiain  hoc  quod  libcraref  filios  Israel,  efiam  ante- 
quodammodo  importune.  Idcirco  nunc  re-  quam  fiigif  a  facie  Pharaonis,  ergo  se  ex- 
cifatur  qualiter  Deus  roboravit  eum  per      cusarc  non  debuit,  aut  de  veritate  divina) 


KNAHHVTKt    |\    (•..\|'.    IV    KXniH. 


AKI      Ml 


m 


ITM-Ialioiiis  (liilnlai  <'  :  (licriiiliiiii,  (|IIimI  \  iiT 
viiliiliiiii  iiiiiic  iirlioiii  iiniiis  \  iiliili^,  iiiiiic 
arliinii  \  II  liiiis  iilici  iits  siiiii  iiiiciili  ;iliv('i° 
sas  (|tiiM|iic  lialicnl  ci)iisi(l(<i'ali(iii(>s,  («I  s(*- 
ciitiiliiiii  liiM'  ili\  cisiiniiilc  jiiilicanl  cliaiii 
(lc  cDilcin,  (|iiciiiiiilni(Mliiin  l'aiiliis  iiiio  iii 
i(<»,vv,i>.  ioco  :  ,\oii  .sMiin,  iiii|iiil,  (li^niis  \ocari  a|Mi 
/^•iii.xi,i:i.  sliiliis  ;  i>t  laincii  alilii  sa>|>(<  sc  \ ocal  apo 
sloliiin.  Sic  c!  Ma\  iil  scivil  sc  iinctiiin  cl 
(<l(>cltiin  iii  icL;cin.  cl  lanicii  i|iiaiiilM(|ii<' 
(l(<s|»(<iavil  sc  [lossc  cvailcic  niaiiiis  Saiilis. 
1 /('</  vv.i.  al(|ii(<  ail  Jonalliiiin  lacriinans  dixil  :  1'if^'o 
(<l  inors  iino  laiiliiiii  ^Madii  dividiinni'.  Sic 
viri  virliiosi  (|iiaiido(|ii(>  insislnnt  acliiins 
(<t  coMsi(i(>i'atioiiii>iis  lntiiiililalis,sic(|ii(>  ic- 
piilanl  S(>  iii(>plos  ct  iiidi^Mios  ad  aidiia  : 
Hiiandoipic  V(>i'o  iiisisliinl  (>onsi(l(<i'alioiii- 
l>iis  (<l  aclilxis  iiia,i,Mianiiiiilalis.  ct  ila  c\ 
(>onfi(l('nlia  divini  siii>sidii  oirciiiiil  sc  pa 
ralos  ad  mafrna.  Ina  olciiini  virliis  ailcti 
ccdit,  (<l  circa  (<aindcni  nialciiani  liiiinili- 
tas  inai!;naniniilas(in(<  vcrsanlnr.  Sic  cri^o 
nuiic  Movscs  sc  cx(>iisat,  propriain  iiistil'- 
ricicnliani  iiniiiililcr  pcnsans.  iioii  lani(<ii 
(lc  vcrilatc  rcvclalionis  divina^  ainliiiiciis 
pcr  considcralionciii  siipcrnaltiialiiiiii  aii- 
.xiiiornni  Oninii>olcntis. 

Nunc  ila(]uc  dicitnr:  h\'spondi'iis  Mo;/- 
srs.  ait :  Xo/i  crcdcnt  i»i/ti,  ncquc  audicnt 
voccni.  mcain  auribiis  cordis.  acquicsccndo 
vcrbis  nicis,  st'(/  diccnt :  Xon  (ipjtaniit  li- 
hi  Doniinus.  Pr;cccdcnti  capitulo  Doininus 
Exod.m.  ait  ad  Moyscn,  Andicnl  voccni  tuani  :  qno- 
'*"■  niodo  crjjo  Movscs  niinc  arfirnial.  Ncquc 

audicnt  vocem  mcam  l  Scd  hoc  lacili- 
ter  concordatur,  quoniam  Doniinus  dixit 
iilud  dc  scnioribus,  qui  promissioncs  pa- 
tribus  suis  iactas  novcrunt  ;  Moyses  vcro 
nunc  loquilur  dc  plebe  communi,  in  qua 
mulli  erant  ad  credendum  diificiles.  Yel 
Moyscs  protuiit  vcrl)a  hjec  non  simplicitcr 
affirmando,  sed  probabilitcr  conjiciendo. 
Est  enim  frequens  lalis  modus  loquendi. 
Di.vit  crgo  adeum  :  Quid  cst  hoc  quod 
(cncs  in  manu  ^//«.''Interrogalio  non  sem- 
per  ex  ignorantia  venit,sicut  nec  ista.Sed 
ideo  Dominus  quod  scivit  qusesivit.  ut  ex 
responsione  Moysis  proportionate  prgecipe- 


\  ict  c\.  h'i\/iiiiii/ii  .■  \  iif/ii  ('sl.Kiiil  iiaiiii|iic 
vil'Kll  scu  ItacilillH  |iaHl()iiiliH.  Iti.ritifuc  Iht' 
iiiiniis:  1'rnjicc  ciiin  in  lcrrniii.  l'rojccil,cl 
ccr.sii  cst  in  cnliihriiiii ,  itn  nt  fni/frct  .Mni/- 
scs :  ijiiia  coliibcr  illc  fiiil  scipciis  tna^niiH 
ati|iic  lci'ril)ilis,ct  (iit  Joscpliiis  scriliil  )ci'at 
diiico  icpcns.convolnliis  spiiis  iii^ciilibiis, 
cl  laii(|iiaiii  coiilia  pcisc^jiicnlcs  siiiiin  ca- 
piit  sa>vissiiniiiii  iiiii\cns  :  il  ila  c\  nalii- 
lali  liiiintc,  coiiccplo  cx  nalnrali  coiisiijc- 
lalioiic  ct  iiiia^'iiiali()iic  sci'|)ciilis,  .Moyscs 
fii^crc  cicpil.  (piasi  ia-di  posscl  a  coiiiliro. 

H  iioii  altcndciis  aclnaiilcr  salis  pi'a>sciiliain 
D(>i.  c.x  (jiia  dclniil  (>ss('  scciiriis.  V.\  vciiil 
iioc  (>x  snlncptiotic  cl  fragililalc  iiniiiaiia, 
idco  cxciisabilc  fllil.  lii.ritqiic  Doniinius  : 
K.itcndc  111(11111111  tiidiii,  cl  int/irclicndiicaii- 
diim  cjiis.  K.rlcnilit ,  ct  tcnuil ;  cl  rcrsits'  '  rfriini/ue 
(•st  in  riri/nm.  \'A  in  h0(>  conimcndatur 
olicdicntia  .M()ysis,(|iiod  iicsliain  iiiain  laiii 
aliominabilcm,  Dco  iiii)ciitc.  mox  appre- 
iicndit.  Islnd  iiiiiacuiiiin  cxccssit  naliira- 
lcm  ('iiisiiiii.  caiisalilatciii  ct  ordincm  rc- 
riiin  :  (inia  taiii  suliito  virgam  in  serpcnlcm 

C  niulari.  atquc  scipcntcm  in  virgam.  pcr 
natiiraiiiim  applicalioncm  caiisaiiiin  ficri 
nciiiiil.  proiil  dc  hoc  infra  circa  opera 
magorum  IMiaraoiiis.  inagis  dicetur.  Ul 
crcdiint,  inquil,  libi,  qiiod  apparuerit  tihi 
Dominus  Dcus patrum  tuorum,Deus  Ahra- 
liam,  Dciis  Tsaac,  ct  Dcus  .Tacoh  :  id  cst.  ad 
hoc  ipse  Dcus  fccil  cl  demonstravit  sigiium 
iioc  Moysi,  qualenus  Moyse  iilud  coram  fi- 
liis  Israel  faciente,  ipsi  crederenl  Deum 
vere  ipsi  Moysi  apparuisse,  eumque  misis- 
se  ad  eos. 

D  Di.ritque  Dominus  rursum  ad  Moysen  : 
Mitte  manum  tuam  in  sinum  tuum.  Quam 
quum  misisset  in  sinum,  protidit  lepro- 
samtiistar  nivis,  id  est,  relraxit  eam  tam 
leprosam,  quod  prse  magnitudinc  leprie 
fuit  candens  et  alba  ut  nix.  Albor  quippe  zer.xm.s 
lucens  in  superficie  cutis,argumcntum  est  *'**'• 
leprae,  ut  in  Levitico  scriptum  est.  Retra- 
he,  ait,  manum  tuam  in  sinum  tuum  :  id 
est,  Dominus  dixit  ad  Moysen,  ut  manum 
suam  rursus  in  suo  poneret  sinu.  Retra- 
xit,  id  est,  iterum  traxit  eam  in  gremium, 


50« 


K.MAHRATIO   IN    CAP.    IV    KXOUI.    —   AHl.    VII 


tt  fjfutulit  iteruin,  iiuid  rtilriihtiiiili)  fam-  A  )I>-1  slaliii  lii-hriciiiiiin,  (|iiaiiliiiii  ail  roriiiii 

i\v\\\\  ft  crut  siiiiiliH  varni  i'itiiiaiv .  ii\.\\y>\i-  iiili  oiUiiii   iii  ,Kf.;\  |iliiiii,  i-l  i|Uoa(l  iiiaiisio- 

kaiiala  a  li-|)ra,c|iiiiiii  taiiii-ii  Irpia,  |)ru'S<M--  iiriii   roiiiiii   ihiili-ni    miIi  (loiiiiiiiii  Josrpli, 

tiiii  laiii  111^(^1»,  hil  iiatiiialiliM'  iiu-iiiatiili>>  ((uoil  ^i^^Miilic-ului'  piM-   \ii^aiii.  llo(-  doiiii- 

iiioi  Itiis.  iiiiiiii  liiil  (|(iasi  (-oiiculcaliitii  iii  li'i'i-a,(|iiaii- 

Si.   niiii  cffitiUirtnt  lilii   Isiacl   tiln ,  in-  (lo  jio^l  iiiorlnii  Joscpli,  luiii  «'jlls  |iosU!i-ilas 

(fuit  l)oiiiiiiiis,  iwiiui'  auiliirint  srrinnin-in  i|uaiii  i('li(|ui  lilii  isi'ai'1,  coiiipulsi  -lUlil  scr- 

siijni  priorts,  iil  r>t,  iioii  ac(|iiicvci-iiil  vcr-  viic  .l'if,'\ plii?»  iii  duris  vilihiiMluc  opcrilius: 

liis  (|uil)iis  pidliaiiis  to  inissiiiii  a  iiu^  pci-  sii-ipic  iloiuiiiiiiiii  illinl  liiil  ipiasi  vci-siiiii 

('xtiiiiilionciii  lua-rali  iiiiruciili,  iilpolc  iiiii-  iii   coliiliiuiii,   iilpnlc   iii   scipciiliiiuiii  ail- 

latioiiii  vii^u^  iii  coliihiiiiii.  Iii  ipio  laiiiiMi  versilalciii  iiiulaluiii.  Taiiilcin  vimo  c(lii(^li 

Hi^iio  loluli  iliiu  ciiiiliiichaiitui'  |)i'()ili^'ia  :  sitnt  iictiiu-i  u  scrviliilc  .l']^'ypti,  (piod  si- 
iiniiiii  cial.lain  ri'()i'iiliiiu  i-oiivcisio  vii-KU'  l^  ^iiilii-u\il  upiucluMisio  scrpcnlis  cuin  cau- 

iii  aspiilcin  ;  allciuin,  a'(|uc  icpciitiiia  coii-  ilu  ;  alipic  ui|   rcjiiuiii  (li^;iiilati'in   iii   tciiu 

versio  scrpentis  in  vii'j,'aiii.  ('rri/cnf  i'-rhi)  proniissionis  pioiiioli,  (piod  pru^rij^iiiavil 

sl.i/ni  srifurntis,  jd  csl  asserlloiii  liiu',  (|ua  t-onvcrsio  scrpculis   iii    virjiani.  Porro  si- 

piohaliis  li^   inissuin  a   inc,    raciirndo  lioc  gniiin  ractiiiii  iii  iiiaiiii  .Moysis,  dcsi^nuvil 

sif^iuim  seciindiiiii.  Iii  i|iio  ilidciii  diio  coii-  slatiiin  llc|jra'oi-iiiii,quo  esse  ca'p(!i'uiil  siil) 

linctiaiiliir  niiiaciila  :  iiiiiiiii,  tuin  superiia-  ciira  ducatuijue  .Moysis  :  (juo  teuijiore  eo- 

liiialis  indiiclio  lcpia- ;  aliud.  lam  super-  riini  (-alainilas  fuit  aucla,rjuia  lunc  al)  .Kgy- 

uaturalis  curatio  ejiis.  pliis  ^'i-a\  ius  priMiiclianlur,  (jiiod  iureclio 

i^iuid  si  iu'r  (liiohus  (/uidrin  /lis  si(jiiis  inaiius  .Moysis  jier  lcprain   sij^navit.  Sed 

creiliilerinf.  Si  Dominus   noveral,  el  verc  paiilo  post  [ler  inaiium  .Moysis  suiil  (hIiicII, 

jaiii  dixeral.  eos  ereditiiros  diiobus  sif^uis  qiiod  curalio  maiiiisilliiis  uioiislravit.Ter- 
pi-U'dictis,  ciir  iiuuc  conditioiialiter  addit,  C  liiim  auleiii   si^nuin   iaclum    iii   riuinine, 

Qiiod  si  ncc  dnohiis?  i)ici  potest,  (|uod  mul-  desif^navil   statiim  JiKheoriim  in  .l'^gyplo, 

ti  israelilaruin  crcdiluri  erant  illis  diiohus  (|uanilo  corum   inraiitiili    miM-gchaiiliir  in 

si},'iiis:  scd  piopler  ([iiosdam  ad  credeudiim  .Niio,  (juod  conversio  a(|iia'  iii  sunguincm 

diiriores,  Dominus  uddidit   luec  dc  lertio  [>ra'lendebul ;  qiiU!  etium   inniiehal,  qiiod 

si}jfuo,  vcl  cx  su[)erahunilauti  hoc  reciUct  Dciis  \indicaret  sauf^uiucm  inrantulorum 

itern  propter  mystieas  rationes  iiiCra  tan-  illorum   in   .Kgy[)tiis  pei'  plaj^as,  cl  sub- 

gendas,  ut([iie  ut  .Moyseii  (ilenius  cousola-  mersioncm  eoium  iu  mari  lliibro. 

retur  ac  i'ohoraret.i\'(Vy//c  amlirrint  vuccm  Ait  Moi/ses  :  Ohsecro,  Donvine,  non  sum 

tuam  ;  siimc  ai/uam  flumi)iis,  id  est,  ali-  elo(juens  ah  heri  et  niuliuslcrll ns,  id  csl  a 

quid  aqute  hauri  ex  Nilo,  et  effunde  eam  tempore  evoluto,  vel  ut  quidam  exponuul, 

super  arifhon ;  et  (/uidfjuid  fiauseris  de  a  pueritia  mea,  vel  nativilalis  mca)  exor- 
Iha-xo    ftuminc* ,  vertelur  in  sanguinem.  Josephus  D  dio  ;  el  ex  quo  locutus  cs  ad  servum  tuurn, 

vero  dicit,  quod  Deo  jubeufc,  .Moyses  sum-  impeditioris  et  tardioris  linguce  sum.  Qua- 

psit  a((uam  de  ()roxiino  sihi  loco,  et  fudit  si  dical  :  Ab  hac  bora  qua  mecum  loipii 

in  terram,  ([ua"  nu)x  in  sanf,'iiiiu'in  verle-  ca'pisti,  aiicla  cst   infacundia  mca  :   luin 

balur,   quod  luit  grande  ()i'0(li^Muiii.   An  quoniam    comparalione   clo(iiu'ulia'    liue, 

tamen  per  magicam  artem  et  diabolicam  mea  loquela  amplius  sordet  et  deficil ;  tum 

opem  fieri  hoc  quiverit,  infra  discutietur  quia  ex  hac  apparilione  et  allocutioue  di- 

in  septimi  expositione  capituli.  vina,  ex  sijjnis  quoque  jam  visis,  mullum 

PriPterea  si  quEprafur,  cur  Dominus  fecit  iu  me  ipso  debilitata  est   mea  uatura  ct 

ac  demonstravit,  imo  et  facere  jussif  Moy-  complexio  allerala,  ef  virtus  obri^uil,  ila 

si  tria  ha^c  signa  :  ad  hoc  aliqui  dicuut,  ul  vocem  formarc  vix  queam  :  qucniadmo- 

quod  signum  factum  iu  virga,  correspou-  dum  ex  lalibus  supernatuialibus  el  insoli- 


r.N\Un\lin    IN    CAI'.  IV    K.XODI.           AHT.    Vll                                              fW)7 

lis  visinnilMis.  nllociilKiiiiliiiN  fl   |i(iil(iilis,  .\  |ira,    lirsii    csl    cMicnnlaH   siiii'  liiimiii*.   cl 

Sdlcl  liiiiiiana  (lcliililiiii  cl  allcniii  111' vcicri  (lclccliiiii    iiiciinil    liii|iicla'.   Oclcri    ansi^ 

IVa^ililas  ;  itroplcr  i|iiim|  Piopliclic  iii  tali  i  iiiil ,  i|ii(m|  c\  naliirali  (lisposilioiic  lialtiiil 

blis   cornicninl    iii   lcnaiii.  haias  (pioipic  piii  \  ;iiii,  lardaiii.ac  f{racilciii  Miciriii ;  Auroii 

Av  wi.i.t.  (lixii    :  Cornii,  (piiini  \iilcicni     liiiiarciiii  Ncro  liihalciii  iw  |)ri)iii|)laiii.  niiaiiiviK  aii- 

cor  mciiiii  ;    lcnclnii'  ohslnpcrcccninl  iiic.  t<'iii    in   vciliis   (>rif.'ciiis  (|na'(laiii   vcra   cl 

.(/<.«'!,  17.  Joanncs  ipioipic  in   \pocal\psi  :  (Jiiniii  vi  siihlilia  coiiliiiciilnr,  xcniiiitaincii  iioii  crc- 

(lisscin,  iiKpiil,  ciiiii,  ccciili  ail  pcilcs  cjiis  diliir,  ipiod  Mo\scs  al)s(diilc  loipiciido,  fii- 

(|liasi   inorldiis.  Sic  cl    llanicl  ilixit   ad  iiii  •'lil  cloipiciis  aiit  incoinparaliilis  cloipicii- 

/>.iii.\,iii,  f;clniii :  (^hiomotlo  polcril  scrvns  Iniis  lixpii  lia-.    Sic   ciiiiii    rnisscl    clo(|iiciilior   .\aroii 

''•            cniii  domino  inco  {  Mliil  cniin   iii   mc  rc-  liatrc  sno,  iicc  indijiiiisscl  cjiis  ad  loipicii- 

mansil  viriiim.  Scd  ct  lialilns  mcns  iiilcr  iliini  aiixilio,  ncc  dcdisscl  cj    Dciis  ipMiiii 

clndilnr,  cl    in  visioiic  liia  dissoliila'  siinl  M  A.ikmi  ad   loipicndnin   pro  ipso  .\lo\sc   ad 

compaf^cs   mca».    IhKpic   .Movscs    adlinc    a  rc^cni    ll^jypli  ac  I  ilios  Isiacl  :  ciijiis  oppo- 

laiilo   sc  cxcdsavil    olTicio   proptcr  inclo-  siliiin  iiilra   lialiclnr.  Porro  vcrlia  licalissi- 

(picnliam  siiam.   (Jiii   cniiii   rc<;il)iis   lo(|iii  ini  Slc|)liaiii  intcHiiriinlnr.ipiod  cial  poteiis 

dchcnt,  pra>scilim  cxtiaiici,  ct   pio  ardiiis  cl  prndcns,  cirica.\(|iic  iii  vcrbis. 

cansis,  indijicnl  vocc  Inbali,  (piiim  cl    rc-  hi.rif  JJoniiiins  ml  runi  :  (jitis  frril  os 

inotc  solcanl  starc  a  rcf,M>.                     •  Intiiiinisf  (iiit  i/ids  fnhrirahis  rsl  sitnlmn 

('irca    lucc   (pucrilni'.  aii   .Moyscs   lialiiiit  ''/  iiiiilinn.    riilrnlriii   rl  rtvritin  f   Simnr 

impcdilam  aiil  balbnlicntciii  lo(piclam.  .\d  *'!/'>  .-^  (Jnasi  dical  :  \v^o  iinivcrsordm  crca- 

boc  Orijicncs  icspondct  :  (jiiaindid  .Moyscs  lor  ac  domimis,  (pii  oinncm   iciiiin  iiatii- 

rnil    in   .Kiiypto,  cl   (Mddicbaliir  omni   sa-  ram,  ordinciiKinc  inslitni.  d  loipiclam  lio- 

picntia  .Kjiy[)liordm,  non  erat  }»:racili  vo-  minibds   pijcstili,  possiim  racilliinc  Idiim 

ce,  ncc  tardds  in  liniiiia,  ncc  profilebatnr  ('  implcrc  dcrcclnm,  cl  inracnndo  cloqiicn- 

sc  esso  inclo(]dcdlcm.   Tbi   adlcni   c(rpil  liaiu  dare..\am  cl  c};o  instai  rabiicanlis.c.\ 

aiidirc  voccin  Dci,  el  elo(]dia  divina  siisci-  scminc  hnmano  com[)cjfi.  roiinavi,  el  edidi 

pore,  lune  sensil  cxilcm  ct  liiacilcin  cssc  lain  cos  (pii  in  naldralibiis  siint  |)errecli, 

vocem  snain,  lardanuideet  inipcditam  cssc  qdain  eos  (]ui  inonslruosi  sen  in  naliirali- 

snam  inlellcxit  linmiam.  Tdnc  proudnlia-  bds  dcfectnosi  exsislunl,  ul  snrdi,  cspcI,  et 

vit  sc  mutum.  qdiim  ca'[)il  aiiiiosccrc  v(>-  nidli.  Opus  qdi[)[)c  cadsariiin  iialuralidm 

Joann.i,'i,  riiiu  illdd  Vcibdiu  (|uod  crat  iu  [)rinci[)io  et  scciindarum.esl  opiis  [)iima' causa^.qiia' 

a[Mid  Dcum.  Odcinadmoduni  lioino  ini|)c-  plus  iiifliiit  qiiam   qda'Cdm(|dc  cansa  sc- 

ritus  cl   infacdddds.  comparalionc  brnto-  cunda.  Unde  et  sanctns  Job  loqiiitdr  Deo : 

rdiii  cloqucns  esse  videtur ;  si  autem  elo-  Nonne  sicut  lac  niulsisti  nic.  ct  sicut  ca- /oAx.io.ii. 

quenlibus    alque    doctissiniis    hominibus  seum    me  coagulasti  l  Pcllc  et   carnibus 

comparctnr,  iiicloqdcds  cl  nnitus  essc  vi-  I)  veslisli  nic  ;  ossibiis  ct  nervis  compe^Msli 

detiir.  Al  si  qdis  coutcmplctdr  Ycrbdm  di-  nic.  Ycrdintamcn  nionstriiosilas  non  habet 

vinum.sapicnliainqucdivinam  pcrspiciat,  propric  causam  cfficicnteiu,scd  magis  de- 

qdantdmcddiqde  sit  eniditds,  nnilto  phis  ficientem,  loqdcndo  qdantum  ad  causas 

apud  Deum  se  profitcbitur  aninial  mutum.  naturales  :  ncc  cst  intenla.  sed  contingit 

quam  apud  nos  sunt  pecudes.  Huic  Orig(^-  per  accidcns  ex  indispositione   materise. 

nis  opinioni  favere  videtnr,  qdod  S.  S;e-  Natdra  vero  facit  melids  id  qdod  [jotest.ut 

Act.y»M.  phanus  tcstatdr  :  Erddifds  cst,  inqdicns,  docet  Philosophds.  Ycrdm  pcr  respecfdm 

Moysesomni  sapientia.Egyptiordm.cf  eraf  ad  Omnipofentis  providcnfiam.  cuncta  cf 

potens  in  verbis  et  o[ieribus  suis.  Alii  di-  singula  pcrfectissimecomplcctcnfcm.nihil 

cunt,  quod    poslqdani   niisit   prduain  ar-  est  casuale,  aut  improvisum,  aut  absque 

dcntem  in  os  suum,  ut  rccitafum  est  su-  certa  et  legitima  ratione  proveniens.  Pro- 


tm 


tC.NAHHATIO    l.N    IIAP.    IV    EXODI.    —    AHl      \  II 


Jtuiita.  i> 
1-1. 


ptfi-  (|iioi|  i|r  i-a't'o  a  iiarivilah^  (liSMTiiit 
(ihii^tii>  i|ii(mI  idcti  iiattis  cst  ('itM-iis,  iit 
iiiuiiircslaiciiliir  III  (•()  ((|(ci-a  1)«M.  Iliiti-  lu- 
qiiitiii-  AiiKUstinus  :  Uiiiduni  Dciiiii  volcris 
Tt^iHtaiiuMiti,  ct  t^jus  Sfi-i()luras  scu  vi^tiis 
TfstaiiuMituiii  (■aluiiiiiiaiitiii-,(|ii(>iiiaiii  (lixil 
Dtms,  (|ii(iil  tVcit  iiiiitiiiii.  Oiiid  (*i-(;(i  dicciil 
di^  (llirislo,  i|iii  a|ici'tissiiii(?  |)i'()lcstatiii-, 
ibtd  vi  K^'()  vciii,  iit  ({iii  111)11  vidciil,  vidcaiil  ;  cl 
(|iii  vidciit,  ca*(-i  liaiil  '.  niiis  aiilciii  iiisi 
i^Miariis,  crcdidciil  aiii|iiid  scciiiidiiiii  cor- 
poralia  \ilia  lalia  |)oss(;  ai-cid<M'c  tioiiiiiii, 
(|ii()(l  iiolit  Dcus  '.  Scd  ciiin  toliiiii  jiistc  vcl- 
ic,  aiiihi^Ml  iiciiio.  Ila'(-  .\ii;;iisliiiiis.  |la(|iic 
surdos,  iiiiilos,  cl  ca'(-()s  ac  siiiiilcs  iiioii- 
slruosos  lccit  Dctis,  (|iiaiiluiii  ad  id  (]iiod 
subslanlialitcr  et  |)crl"cctionalitcr  sunl  : 
qiiia  ct  corpora  coruin,  (|uaiiluin  ad  iiialc- 
riain  priinaiii,  criiavil,  e[  ca  pcr  causas  se- 
ciindas  rorinavil,  aniinasipic  ercando  inru- 
dil.  .Monslniosilas  vcro,  (pia*  non  csl  nisi 
privalio,  non  ali(piid  posiliviiin,  non  sinc 
(lisposilionc  divina  accidit  (Ms  cx  raliona- 
bilibiis  causis  l)co  notis. 

llcbra'i  (ut  1'crlur)  aliter  haic  cx[)Oniinl, 
ipiia(ul  taeliiiii  cst  in  cxposilionc  eapiliili 
secuiidi)  asscriinl  .Moyscn  eaplimi  ct  IMia- 
raoiii  addiieliiiii,  (piia  oceidil  .K^'yptiiiiii, 
tiine  qiioipic  iiii()crl('rrilc  respondisse  .Moy- 
sen  regi.  Ilaque  sensus  esset :  (Juis  lecit  os 
hoininis  ?  id  est,  quis  lecit  te  corain  Pha- 
raone  respondere  conslanler  in  lali  arti- 
culo  ?  Aut  quis  fabricatus  est  siirdum  et 
muliim  ?  idesl,  qiiis  fecil  Pharaonein  func 
inslar  surdi  inulique  slupidum?  Vidcnlcin 
el  ca?cum  ?  id  est,  quis  fecit  spiculatorem, 
cui  rex  jussit  le  decollare,  sic  csecum  per 
acrisiam,  quod  lc  videre  nequivit,  quuin 
tamen  alia  cerneret  ?  Sieque  evasisli  re- 
gis  manum,  ita  quod  le  inscqui  et  revo- 
earc  nequivil.  (juasi  dieal  :  K^jo  qui  iniia- 
bilia  illa  feci  in  lc,  possuin  tibi  nuncdare 
facundiam,  et  quidquid  adjulorii  voluero. 
Circa  h»c  Rabbi  Paulus  scribit :  Non  vide- 
tur  ralionabile  ut  IMoyses  dubitassel,  quod 
Deus  posset  supplere  defeclum  suum.  Fa- 
teor  verum  hoc  esse,  nec  legi  aliquem  di- 
centem  hoc.  Tamen  Rabbi  Paulus  videtur 


15. 


Exod.  I 
II,  li. 


A  hoc  iiili'o(liic(M-c  in  i-(^(>rcliciisioii(Mii  !\i(-olai 
dc  l.Nia.  Pi-a*falis  (*t(*iiiiii  ^cibis  Paiiliis 
()ia'iiiillil  :  lii  ((iiailo  (-a(>iliilo  iibi  dicitiir 
iii  (loslilla,  Dixit  Doniiniis  ad  ciiiii.  Atta- 
iiicii  I.Ma  iioii  dicil  v(*i-ba  illa  in  siia  ()0- 
slilla,  scd  ralioiiabililer  scribit,  ipiod  Do- 
niiiiiis  ()i-oliilil  vcrba  illa  [)ru'habila,  (JiiiK 
lccit  os  lioniiiiis,  clc,  ad  oslciid(Mi(liim, 
([iiod  (losscl  sii(>(>l(M'(;  d(d'ccliiiii  .Moysis  al- 
lcgaliiiii.Kx  lioc  iioii  S(*((iiiliii',((uod  Moys(!K 
(liibitav(;rit  indi; ;  sed  (lotiiil  diil>itai-(;,  an 
(*l  ((ualil<*r  V(dl(*l  Dominiis  dcfci^tum  Kiia» 

H  lo((ii(;la;  sti()()ler(*.  Itaqui;  verba  doclorum 
et  (*X[)(>sil(>riiin  iioii  siiiil  ca[)lios(;  siiiikmi- 
da,  iice  r('[)i'obaiida,  ([iiatido  ratioiiabililcr 
((iieunt  salvaii. 

l*ci(jt'  iyilnr ,  fl  c(/o  cro  in  orc  luo,  id 
est,  def(*cliini  natura;  tua)  supplebo  [)(;r 
gi-altaiii  ;  (locchotjue  tc  (/uid  Ux/uaris.  Ma- 
gna  (!t  gratiosa  ()i-oiiiissio.  Sie  el  Salvator 
siiis  ()i-oinisil  disei()iilis  :  Kgo  dabo  vobis  Lue.  \\\ 
os  et  sapi(*iiliam,  ciii  iioii  (loleriinl  resislc- 
re  ct  contiadieereomncs  adversarii  veslri, 
Al  illc,  videlieel  .Moyses  :  Ohsccro ,in(/uil , 

(^  Dontinc,  inilte  (/uem  mismrus  cs.  Iloe  in 
(ilossa  cxponitur  sic  :  lliiinilifcr  se  excusal 
.Moyscs,  pelens  aliquem  digniorem  se  init- 
ti.  (Jtiidam  cxponiint  (\c  Aaron,  ila  qiiod 
.Moyses  p(!r  verba  hu;e  inlciidcbal  orare,ul 
Deus  associaret  sibi  in  adjulorem  fralrem 
suum  Aaron,  qui  senior  alque  facundior 
Moyse  fuil.  Iluicque  expositioni  videnlur 
verba  illa  eonsonare  sequentia  :  Iralus 
Doniinus  in  Moysen,  ait  :  Aaron  fratcr 
tuus  Lcvitcs,  scio  (/uod  clo(/uens  sit.  Hanc 
explanationem  sequilur  Lyra.Quocirca  scri- 

D  bit  Rabbi  Paulus  :  Quidam  Hebrajorum,  et 
specialiter  Rabbi  Moyses,  aliter  exponunt 
hunc  passum,  dicentes  quod  Moyses  non 
fuit  inlroducturus  popultim  in  terram  pro- 
missionis.  proul  in  prima  revelalionc  ei 
facta  dictum  fuil.  Credidil  quoque,  quod 
alius  fuit  a  Deo  miltendus  in  redemplio- 
nem  finalem.  Idcirco  pelebal  ul  alter  il- 
lorum  miltendorum  mitlerelur,  quorum 
utrumque  digniorem  se  sestimabal. 

Circa  istud  dicendum  videtur,  quod  in 
prima  revelatione  Moysi  facla,  quse  supra 


KNAUUAIIO    IN    r.AI».    IV    KXOfH. 


AIIT.    Vll 


S09 


<lrs(M'iptii  ('sl.iion  (■oiilinclin'  in  lc\ln.t|ii<Ml 
A'a'i></.  III.  ,M(i\s(<s  non   Inil   |)ii|iiilniii   Isiii)'!  inlitMln 
''*'""'■     cinrns   in   lcnain    |»i'iMnissi(Miis.   nl    |mlcl 
Irxhini  Ir^cnlihiis  ;  inio  lrc(|iicnlcr  ItMiilns 
csl  hoininiis  M(»\si,(|nasi  inlrodnclnid  [mi 
|)iiliiin  illaiii  iii  lciiaiii.  sicnl  cl  pnpnlo  c\ 
M^Aplo  ciliiclo.  ri'C(|iicnlcr  (lcniiiitia\  il  pcr 
MoNscn.  (inoil    introilnccrct   cos  in  lciiain 
proinissionis.  Oiiod   taincii   iinplclniii  noii 
riiil,  (|iiia  (lciiici  iici  iinl  inilnci  :  ct  proinis 
sioiics  linjiisnioili  siit)  coinlilionc  iiilclli- 
j,'(Mi(lu>  riUM-nnt,  vidcliccl  nisi  pcccando  rcd- 
d(M-(M)l  sc  indi^nos  divinariiin  adiinplclionc 
promissioniim.  Porro.^piod  Dciis  inlcrdiiiii 
locntiis  sit  Moysi.  (piod  inli'odiU'(M'cl  lilios 
Isracl  in  tiMiam  cis  promissam,  coiislal  cx 
/fti</.v\xii,  lioi-  (puul  inlra  Dominus  ail  ad  ipsnin  :   Tii 
^*-  auUMU  Viulc.ol  diu'  [)opulum  isluin  dc  (pio 

locutus  sum  tibi.  lulVa  (piO(pic  h;il)cliir 
/Ai<r\\\ni,  alio  looo,  (luod  loc'utus  cst  Domiuus  iul 
'■'•  .Movs(Mi,  diotMis  :   Vadc,  asc(Midc  dc    loco 

islo  tu  cl  populus  luus  in  UMiaiu  (piiim 
juravi  Abraham,  Isaac  cl  .lacoh.  Itcm(]uc, 
Miltam  prircursorcm  tuum  aui;:clum,ct  cji- 
ciam  (Ihanauioum  ct  Amorrhiinim  (>t  llc- 
Ihanuu.  ct  iuliabis  iu  lcrram  riu(Mil(Mn 
laclc  ct  mcllc.  l*ra>tcrca,  quod  .Moyscs  uou 
esset  introducturus  rilios  Israel  in  terram 
promissam,  videtur  ei  tunc  primo  dictum, 
quum  ad  aquasCoulradictiouis  incredulus 
exstilit  Domiuo,  qui  tunc  dixil  ad  cum  ct 
Aarou  :  (Juia  nou  credidistis  milii,  ctc, 
non  introducctis  hos  populos,  etc. 
.Vi(»i.\x,  Attanien  verba  hoec  Moysis,  Obsecro,  Do- 
'"  mine,  mittc  quem  missurus  es,  secundum 

quod  sonaul,  vidciilur  satis  apte  posse 
exponi  de  co.  qui  tuit  ad  plcnam  redem- 
pliouem  Hcbrivorum  initlciulus,  ita  quod 
Moyscs  audiens  Dcum  iari  de  eductioue  Is- 
rael  ex  .Egyplo.  oculum  inentis  direxit  ad 
liberationem  linalem,  sive  ad  Ghristi  mis- 
sioneni.  Qucmadmodum  in  Evaugelio  per 
joann.w,  istud  complcxum,  Propheta  qui  veulurus 
est  in  muuduin.  intclligitur  Christus  :  ita 
Gen.Kux,  '\i\  velcri  Teslaincnto  per  verba  haec,  Ve- 
niat  qui  mittendus  est,  et,  Mitte  quem 
missurus  es,  Christus  solet  insinuari.  Sed 
huic    expositioni   non  videtur  eousonare 


\  qiiod  siilxlilnr,  Iraliis  Ddiiiiiiii^  iii  MnysiMi. 
Si(|iiidciii  propltM'  illiiiii  pcljlioniMn  noii 
ruisscl,  iit  apparcl.ci  iniliis  :  niHi  forln 
(licalnr,  ipiod  (piiiiiliiin  ad  lioc,  MoyH<<M 
inordiiialc  oravil,  (|n<M|  volnil  iKM-i  |ii<t 
Iniic,  <piod  <liu  |ioslca  rnil  a^iMnlum  ;  M'I 
(piiii  iiimis  iniporliinc  sc  cxcnsavil,  alipic 
piiNillaniinis  aliqiialitiM-  rnit  in  iiccc|)lanilo 
li^^alioniMii  sibi  iniunclaiii,  riiilqiic  cjiis 
pcccaliim  \  ciiialc. 

/iVcc  iji.si'  Aaron  ri/n-t/ir/nr  in  occitfMHin 
Ikiiiii  :  (piia  (ul  infra  dcscribilur)  cx  rcvc- 

|{  lationc  ili\  iiia  .\;ii'i)U  cxivil  c\  .E^^ypli)  in 
occursiiui  .Moysis  tralris  sni  :  riil,-iisi/iir  li' , 
hvlttliiiKr  rtin/i',  id  csl  valdi'  inliMisi',  Inin 
c\  spiriluali  arrcclii.  d  (jiiia  |)ro  luii^nis 
et  prosperis  causis  sciot  l(^  advenisse.  Lt>- 
f/itrrc  atl  riim,  et  jjonc  vcrha  mcn  in  urc 
(•Jii'i.  id  esl.  (lic  ei  quid  debeat  loqui  ex 
niea  commissione.  L'l  rijo  rro  in  orr  lito, 
cl  in  orr  i/liit.s,  id  est,  linguas  veslras  di- 
!-if,'am  ad  locjuen<lnm..\empc  nl  iu  Prover- 
biis  legilur  :  Cor  hominis  dis|)()nil  viam  /'roi'.xvi.9. 
suam,  sed  Domiiii  esl  guberuare  lin};uain. 

C  Proplcr  qiiod  oravit  Aposlolus  :  Tt  dctur    /;>/.«.».  m, 
milii  s(M'mo  iii  a|)(M'lionc  oris  mei.  El  san-  ' '' 
cta  EsIIkm-  Domiuum  exoravit  :  Da  in  ore   Aj//i.xiv, 
ineo  sermonem  bene  sonanfem.  El  o.ilen-  '^' 
dam  vobis  quid  agere  debeatis.  Ipse  /o- 
quetur  pro  te  ad  populum,et  erit  os  tuum, 
id  esl,  ex  parle  lui  et  juxta  luain  infor- 
malionem  loquelur  filiis  Isracl.  (puecum- 
que   pra?cepero   aul    coinmisero   eis.    Tu 
aittem  eris  ei  in  his  qute  ad  Deum  perti- 
iiritt,  id  est,  a  me  per  te  ipsum  accipies 
divina  prsecepta  ac  documenta,  quae  doce- 

D  bis  et  ipsum  Aaron.  Virgam  quoque  hanc 
pasloralem.quam  consuevisfi  ferre  in  ma- 
nibus  tuis  pro  ovium  directioue,  sume  in 
manu  tua,  id  est,  tecum  porta  :  et  forsitan 
Moyses  habuit  eam  iu  manu,  quando  Do- 
minus  profulif  verba  ista  ;  in  qua  factu- 
rus  es  signa.  Etenim  virga  illa  fuif  causa 
materialis  seu  materia,  in  qua  facfum  est 
islud  primum  miraculum.  pufa  conversio 
ejus  in  serpentem,  et  rursus  serpentis  in 
virgam.  Per  virgam  quoque  quasi  per  in- 
strumentum,  facta  est  conversio  aquae  in 


SIU 


tLNAHHATlO    IV    «'AP.    IV    KXOUI,    —   AHT.    Vll 


saii^'uineiii,   alque  (iivisio  iiiaii>«   Uut)ii  : 

«,/....(  vM   i|uia  ul  iiilVa  nuiratiM,  l)<'i»  juh«'iili-  Monms 
'  *'*  '     pfifu»!!  Ilu\  luiu,  r>iiiiilil)-i  iiiaif  lluliiiiiii 
cuin   vir^u. 

Abiit  MityneH,  iil  ♦?»!,  coui|)lcla  allocu- 
tioiic  el  appariliouc  piulala,  dispaiciilc- 
i|uc  aiigido,  rceessit  Vloyso  a  iiioiilc  Siiiai, 
ct  ffcernuii  est  lut  Jethru  suieruin  suuin. 
Fursitan  rcduxit  ct  ovcs  sccum,  aiil  sub 
alioiuiii  iuauu  (la^toiuiii  «^as  rclii[iiil.  Forlc 
«luiiii  habuit  aliiiiios  sil>i  Mibjcclos  |»aslo- 
rcs  in  iutcriiicdiis  locis;  iiaiii  iiioiilciu  Siiiai 
solus  accessisso  censelur.  Di.vitijue  ci  : 
Vailam  et  reoertar  ad  fratres,  id  est  co- 
{^natos  ct  pro.ximos  meus  in  .Eijifiituin,  ui 
iHileain  si  culhuf  rirant.  Soii  duhilavil 
Moyses,  quin  Aaron  et  ceteri  sil>i  propiii- 
ipii  ailliuc  vivcrcnt  in  .E^'yplo  ;  sed  (iil 
piitalur)  iiiduit  e.\  huiiiililate  soccro  siio 
rcvelare,  qualitcr  Dominus  ei  ap|)ariiil, 
ardiiaiiKpic  |c;ra!ioiicm  iiijimxit  :  siciit  ncc 

l/i«// A.iii.  Saiil,  adliiic  hoiiiis  cl  liiiiiiili->.  iiidicavil 
palri  suo  (lis,  quciiiaduioduiii  Saiiiii(d  iiii- 
xil  cum  iii  icgcm.  Idco  .Moyses  excogilavit 
aliam  causam  siii  icditus  in  .Egyptiim, 
(pia;  tainen  exstitit  vera,  quia  ad  lioc  qu(j- 
que  illuc  rcvcrlebatur,  ut  vidcrcl  an  v«vc- 
reut,id  ost  sani  ct  hcncdispositi  cssenl. 

Cui  aif  Jethru  :  Vaile  ln  pare  pcctoris 
et  teinporis,  ut  mente  tranquilius  sis,  ncc 
ab  extra  turbcris.  Pcr  quae  verba  dcdit 
Jclliro  liccntiam  .Moysi,ut  pergerct  in.Egy- 
plum.Nam  sineejusconsensu  sallcm  opta- 
to,atquc  licentia  sallcin  pelila.noliiit  .Moy- 
ses  iu  .E};yptum  revcili.  pricscrtim  qaiim 
essel  gcncr  illius,  voluitquc  uxorcm  el  li- 
beros  secum  deducere.  Quod  si  objicialur, 

Act.i.i^i.  quia  obcdire  oportet  Deo  magis  quain  ho- 
minibus.crgo  suscepta  jussione  divina,  non 
debuit  ab  hominc  licentiam  postiilare.pra?- 
sertim  quia  ct  .lacoh  pafriarcha  rcdiit  a 
Mesopotamia  ex  jussione  divina,  non  pcli- 
ta  a  Laban  licentia  :  respondelur,  quod 
jussio  illa  divina  non  exclusit  humilcm 
postulationem  licentiae  ab  homine  supe- 
riore.  Tamen  si  Jethro  renuisset  Moysen 
licentiare,  non  ob  hoc  omisisset  divini  e.x- 

Gen.xxxi,  secutioncm  mandali.  Porro  Jacob  uon  pe- 

3,  20. 


A  tivit  a  Laban  liccntiain,  (piia  jaiii  vidit 
illiim  cssi;  av(M'suin  a  sc,(;l  limiiil  iujiirias 
pali  ab  ipso  ;  Jclliroautcm  liiil  ^ir  iiia^iia^ 
piiidciiliii',  uiidc  cl  coiisiMisil  cilo  .Moysi  iil 
icdircl  :  iiuii  ipiod  liltrMli'1'  scpaiabalur 
ab  (•(),  aiil  qiiod  iiiodici;  cuiu  dil(;xil,  S(;d 
(piia  po^liilalio  .Moysis  ralioiiabilis  riiil,iiec 
\oluil  Jclliii)  propria  commoda  pradcrn; 
iilililalibiis  lioiioliMpic  caiisis  .Moysis  gc- 
in-ri  sui.  iJciiiqiic,  qiiaiiivis  .Moyscs  islam 
liistoriain  dcscripsil  tam  brevil(M',  est  la- 
iiii-ii  pi-obahilc,  (piod  ipsc  ct  Jclhro  laliiis 

H  coiiliil(M-iiiil  dc  isla  mati-ria,  laiid<;iii(|iic 
Jclliio  lociilus  sil,  Vadc  iii  paco. 

Dijit  eriji)  l)i)niinus  lul  Mai/.sen  in  Ma- 
ilian.  Oiiiim  ciiim  .Moyses  laciM-ct  adliiic 
ali(piaiiliilam  iiioram  in  tiM-ra  .Madian,  lo- 
( iilus  est  ci  Doininus  verba  sequentia  : 
IV/^A'dc  lerra  hac,  et  revertere  in  A^liji/- 
jituin.Murtai  sunt  enim  omnes  i/ui  (juwre- 
Ijiint aniinain  tuaiu,U\  cst  qiii  \i'  nitebaiilur 
occidcrc,  scilicel  l*harao,  cl  consciisorcs 
seu  coiii|)lices  cjus.  'iutiteriju  Muijses  u.ru- 
rem,  et  filius  suns.  Qiiare  hoc  lecit,  quuin 

(\  sciret  se  non  diu  inoraturiim  in  .'Egypto  ? 
Dici  polest,  quod  pulavil  se  cum  liliis  Is- 
racl  inlra  brevc  leinpus  t(!rram  Chanaan 
ingressurum  ad  haliifandiim  ibidein.  Ideo 
duxit  cos  secum,  el  lorlc  uxor  sua  desich;- 
ravit  pergere  secum,  ul  rnoris  est  lemina- 
iiim;  ileinque  quoniam  mariti  el  conjugis, 
ac  soboliseorumdein,dcbet  contuberniiiin 
esse  nnmw.Et  imposuit  eos  super  asinum, 
Circa  hoc  referl  Lyra  :  Dicunl  llebraei,  qiiod 
isle  est  asinus  qui  porlavil  ligna  (piando 
Abraham  pcrrexil  ad  Isaac  immolandum, 

D  quodquc  super  eumdem  asinum  cquita- 
bil  Messias  in  suo  adventu,  juxta  illud  Za- 
charigB,  Ecce  rex  tuus  vcnit  tibi,  sedcns  Zac/i.ix, 
super  asinam,  etc;  sicque  asinus  iilc  fain 
forfis.supcr  se  vcherc  pofuitlanfum  onus, 
vidclicet  matrem  cum  filiis  duobus.  Sed 
asscrtio  ista  tam  fatua  est,  ut  sit  repro- 
halionc  indigna.  Neque  enim  naturaliler 
pofcrat  asinus  ille  vivere  ita  diu.  Messias 
quoque  jam  venit,  nec  usus  est  ad  equi- 
tanduin  asino  illo;  ncc  asinus  Ahrahae  por- 
tando  ligna  pro  combuslionc  corporislsaao, 


KNAI\IIATI<)    IN    <  MV    IV    I  \n|.| 


Mil      \  II 


511 


niiitiil,  liiir  iiui-inlii.  liilnii  nr  laiiliiiii  \\\n' 
|»iiiliMi;-;;ilhinciii.  Iiliii'ci>,  si  asiniis  Mitysis 
lcrir  iiiin  jmiIiiiI  sih»ci' si-  oiiii^  iiMtris  tlilit 
I  iiiiii|iii-  riiioniiii :  ilirniiliiin.  (|iiiiil  potiiliii' 
llic  siii^iilair  pro  pliiiali,  iiilrlli^niijo  iio- 
iiiiiir  asiiii,asiiios.A'.r('/.s7/,s(y//<'c.s7  /// .  A////- 
ftfinn.ptirfiins  riri/iini  Dri  iii  iinniti  siiii. 

J}i.rifi/iir  (•/'  />()////////.s.  \  iilcliccl  Mo\si. 
rrrrrfrnfi  iii  .  hjjiiifiiin  :  Viitr  nf  niiiiiiii 
iisfrnfii.  1(1  csl  o|)ci'a  iniraciilosu  «islciilii 
(li^iiissiiiia,  (///(/■  //c.s///  ///  iiunin  fiiii,  iil 
csl.i|ii:r  pcr  liiiiiii  iiiiiiislciiiiin  pcrpcliarc 
(lccrcvi,  /(/('/(/.s  iiiriiiii  /'/iiiriunir,  id  csl 
coiain  cjiis  pra«snilia.  vcl  c\iilciilci'  ila.iil 
ca  |»ci'cipial .  iiiio  cl  scnlial. /'/(/c ///////y'(//«i, 
i(l  csl  indiirari  |)criiiillaiii,/(i/' (7'//s.  hicilni' 
ciiiiii  Dnis  raccic  (|iiod  licri  siiiit.  pia^scr- 
liin  (piaiido  opposilnin  licri  noii  valcl.ncc 
i'cs  illa  \  ilari  [idIcsI.  nisi  Dco  aiiciilc.  Ila- 
(luc  Dcus  csl  causa  indiiralionis  cl  ohsli- 
luitionis.  iion  diicclc  iiirinnnio  nialitiaiii. 
aul  (•ulpaiii  cau.saudo,  scd  iudircclc  cl  (piasi 
piM'  accidcus.  iu  i[uauluiii  juslo  judicio  ^ra- 
liain  sul)ti'ahit  aul  non  conlcrl  :  ([ucinad- 
inoiluiu  sol  rcccdcudo  ab  licuiis[)liaMio  uo- 
slro,  cst  causa  Irigoris  ol  corruptioiiis ;  cl 
uaula  per  siiam  absculiam,  est  causa  peri- 
clilalionis  uaviiiaulium.  Kteuini  Dei  solius 
esUmeuleni  vitiosain  atl  poenitentiam  eniol- 
lire.couvcrtere.el  salvare..lu.\ta  lninc  mo- 
/v.xi.Mi.c.i.  dum  loquendi  Psalmisla  lo^iuitur  Deo  :  De- 
clinasti  seuiilas  nostras  a  via  tua.  isaias 
qiuHiue  dicit  de  Deo  :  Quare  nos  errare 
1'ecisti  a  viis  luis,  indurasti  corda  nostra, 
ue  timeremus  le  l  Sed  el  in  Ezecliiele  Do- 
miuns  prol(>statur :  rro[>Iielaquiim  erravc- 
rit.ciio  Doiiiinus  decc|)i  Pro|)liclain  illuin. 
l'erquem  lot[iieiuli  luoduiu  iunuitur.  qiiod 
sine  ope  et  iiratia  Dei,  nil  boni  liabemns 
aiil  [)Ossnmus.  Et  non  dimittet  jjopulmn 
\)cv  inultas  vices.  Tandem  vero  plagis,  ler- 
rorihusiiue  dcvictus,  fccit  populum  egredi 
fcstinanler. 

Dicc-sqnc  ad  cum,  scilicet  Pharaonem* : 
Hcec  dicit  Dominus  :  Filius  meus  primo- 
f/cnifus,  Isracl.  Hic  loquilur  Deus  de  toto 
l)0[)ulo  Hebra}ornm,  qiiasi  de  liomine  uno, 
ut  sit  sensus  :  Israeliticus  populus  carior 


/.■!.  I.XIII.  IT. 


Eicch.ws. 


Kxod.  \ii 
31. 


.\  iiiilii  rA  cclnis  Kciilibiis,  cl  iiiajoia   bcnc 
riciii  ci  itii|inidii :  i|iiniiadiiiiidiiiii  |iai'ciitcH 
lilios  iiiiillos  liabciilcH,  piiiiio^niiliiiii  coiii 
iiiniiilcr  jiliis  aiiiaiil  cl  dilaiil.  Sir  iii  Jcrc 
iiiia  Diiiiiinns  ail  :   l'i[)liiaiiii  |)riiiio^niitiiH  yrr.ttti.v, 
innis.    roiro   iii  (ilossa    liabcliir         l''iliiiH 
tiinis  |iriiiiof;ciiilus  isracl,  (jiiia  iii  1'ali'iiir- 
cllis  |ti'iliiils   clcitiis    i-sl    ad    iiilliiiii    iiiiiii^ 
Dci  :  lioccsl.  idciico  [tit[tiiliis  llrbraMirniii 
|ii'iiiiit^'cnilus   iiinis  csl,   ([iioiiiaiii   ('rleiis 
ad    idololalriaiii   dcclinanlibiis.  [talrcs   co- 
rnin    [trinii   Nocati    snnl   ad   iiillniii    iiniiis 

H  Dci.  Id |iiii(|iic  [)()[)uliis   illc    |triiniigcni- 

liis  Dci  vocaliir.  (|nia  e.v  oo  iiicuiiialiis  uc 
iialiis  cst  l<iiigciiitus   l*ali'is.  [trimogniiliis    //»ni.viit, 
oniiiis  crealnra',  iil    ad   Koiiiaiios  doccliir.  .'''  "   ,,"' 
I)i.ii  fil)i  ,'u\  esl,lil)i.()  IMiarao.  |)ci'  .Moyscii 

jlissi   :   1)1  niitfr  fili II m  ////'/////,  id  csl.  [)o|)ll- 

liuii  llcbra*uruiii  iiiihi  iiislar  filii  caruin 
[icrmitle  cgredi  de  .I']j,'y|>to,  nf  srrrinf  nii- 
hi  sciviliilc  lalria'.  ct  sucrificel  iii  dcser- 
lo  :  ('/  nolnisli  ihniillrrc  cnm.  ICi'i'r  ri/o 
inlrrficiani  filiuni  funni  priniiujruitnm. 
Oiialiler  lioc  sil  iin[)letiim.  iiifra  dcscrilii- 

(1  lur.  lu  ultima  clcniin  [ilaga.  primogcnila 
.l<]j>yptiorum  sunt  occisa,  a  primogcnilo 
iMiaraonis,  clc.  Porro  uitima  illa  piaga  fiiit 
|)rincipalis  el  gravior  ceteris,  ideo  lanquam 
priecipuam  praMiuntiari  eam  Pharaoni  i)o- 
miiiiis  Dcus  jussil.  i']t  quamvis  infia  uoii 
lciialur  iu  le.vtii.  i[iiaiido  aut  ubi  .Moyses 
di.xcrit  ha^c  vcrba  IMiaraoiii.  lamcn  qiiia 
hic  scribitiir  Domiuum  istud  .Moysi  com- 
misisse,  credendum  est  quod  ita  expievit. 
Quumquc  esset  in  itinere  in  diversorio, 
id  est  in  hospitio  ad    quod   divertit,  ad 

D  .l\a:y[)tum  pcrgendo  :  uiule  Septuaginta 
Iraustulerunt,  El  factum  est  in  via  ad  re- 
fectionem;  occurrit  ei  Dominus,et  volcbat 
occidere  eum.  Secundum  Augustinum.  is- 
tud  potest  exponi  tam  de  Moyse,  eo  quod 
unum  fiiiorum  suorum  dimisit  incircum- 
cisum  contra  prseceptum  Domini  inGenesi 
scriplum,  ubi  dicitur,  infans  octo  dierum  Gen.w», 
circumcidetur  ;  quam  de  filio  illo  incir-  '- 
cumciso,  ut  per  hoc  insinuaretur,  quam 
districte  servanda  sint  Dei  prsecepta.  Ve- 
rumtamen  ex  circumstantia  iitterse  videtur 


fili                                                 k:.NAHHAriO    IN    i:aP.  IV    KXlilU.    —    AHT.    Ml 

istuil  iU;  Vloysi^  intftllig«m<tiim,  non  (\p>  r^jiis  A  li,  rui  S<'|)h(»ra  loilassis  ostoiwlit  piifinim 

filio,  (|iii  iceuiiiliiiii  .Vu^utliiiuiii  tiiiu-  tuit  rii-euiu(-isuiii,  ul  |)la(-ai'(Miii-.  I)(Mui1(;  au^clo 

iutaiitulus    :    |)r(){it(*i-   (|U()il    iioii    a|i|)ai'('t,  (|iiasi    Mauilicus,  ilixil  :   Spoiisus   saii^ui- 

quod  |)Ufi'o  illi  uouiliiiu  ailullo  Dcus  iiii-  iiiiiu  lu  niilii  <">,  ii|  i^st,  Kicul   .Moysi  ear- 

puta>isiU  ad  eul|)aiii  |)t;r>oiial(-iii  [xviia  s(mi-  iialihM-  uii|)si,  ila  uuiii-  i|Uoilaiuiuo(lo  lihi 

sibili   punieudaiii,   (|Uod  cireuiueisus   iioii  criiisioiie  saiif,'uiiiis  lilii  iiici. 

fuit.  AV  ttiiiiisit  euin,  jj(isf//uuin  tlijnerat  ei, 

Tulil    itlirn   Sephoru    ueutissimurn   ]u'-  Sponsus   santjuinuin    lii    iitihi  cs,    (ih  cir- 

traia,  et  circuincidit  iirifputiuin  filii  sui.  cuincisioncin.  Tolus  llie  passiis  Slia  brovi- 

Per  hit^e  vtMl)a  iniiuitur,  quod  Scphora  eo-  lalc  valde  ohseurus  (*st,  ut  otiain  asserit 

gnovit.cur  an^cluN  .Vloysi  iii  roriiia  visihili  .\u}<usliiiiis.   riidc  cl  elaiisula  isla,  juxla 

hiiiiiaiia  (JceurrtMis,  voluciit  cuiii  oi-cid(M-c:  pia^hahita  iiiulliplieitci'  (;x|)laiialiir.  Ma^i- 

quod  vel  ex  levelalione  aiigeli,vel  ex  .Moy-  |{  sler  naiii(|U(;  iii  liistoria  sie  (!X|)()iiil  :  An- 

sis  inrorinalioiic  coj^uovil.  ld(-ii-eo,  ii(!  siius  f,'clus  diiuisil  .Moyscii.   rndc  llchiaMis  ha- 

oecidcrcluiiiiaiitus.eircuiiuidil  iiiox  riliiiiu  hct  :  Uclaxavil  cuiii  aiij^elus,  (iuciri  (seilieiit 

suuni.  Vcl,  qiiuiii  ('sst!t  f^enlilis,  iiiorc  gcii-  Moysciij  piiiis  usqiie  ad  luoiliiiu  aielavil. 

tiliuin  putavit,  aiigeluni  eirusione  saii(<iii-  lii  (jlossa  (;xpoiiilur  sic   :   Se|)hoi-a    irala 

nis  posse  plaeari.  Ivx  (|uihus  pulatur,  quod  cl  indignans  ex  causa  prifilacla,   diiiiisit 

leinina  illa  f,'eiililis  voliiit  iiiiiiiii  filioiuin  .Moyseii,   i-(!ili(!iis  ad  .I(!lhro  suuin   pareii- 

suoruin  tcnere  iii  ritu  },'('iililitalis  siue.  Al-  tein    cuiii    piicio   cireiiiuciso.  Qiiidain  ta- 

lcruin  vcro  jiixla   lcf^em   divinaiii   .Moyses  men  dieiiiil,(|iiod  dimisil  [luerum  cii-ciim- 

circumcidit.  Kiiil  quo^iuc  eulpahilis.  quod  eisiiiu  :  (jiiod  iioii  s  idiilur,  quouiam  iiirra 

quuiii  esset  caput  inulieris,  permisil  eain  lertiii-,   quod  .letliio  veiiit  ad  Moyseii   in  icxod.wm 

tenere  in  suo  rilu   uuuni  ex  pueris  illis.  desertum,  adduceiis  secum   uxorein  el  li-  '"'' 

Tetiyilijue  pedes  ejus,  id  esl,  sanguis  de  (]  lios  ejus.  ld(!o  mafi;is  apparet,  quod  Se- 

parte  corporis  circumcisi  einanans,cecidit  phora  cuin  amhohus   filiis  suis  et  asino 

super  pedes  pueri  circumeisi   vel   malris  ad  proi^iiiim  rediil  patrem  :  qiiod  etiam 

ejus,  aiil  etiam  .Moysis,  ciii  maler  puiiiiim  erc^dilur  .Moysi   plaeuissc.   Imo,   ul   lelif^it 

cireiimcisum   forsilan   pra^senlavil  ad  in-  .\ugusliiius ,    aliqui    pulaverunl    angelum 

tuendain  laesioneiii   infanluli.  Vel,  ut  ali-  propler  hoc  .Moysen  lerruisse,  ne  ad  irnpc- 

qui  pulaiit,  quia  ad   pedes  .Moysis  |)i-ojecit  dimenlum  ministerii  sihi   impositi,  duce- 

abscisum   filii  sui  priepiiliurn,  cui  sensui  ret  secum  uxorem  atque  puerulos.  Verum- 

videtur  consonare  quod  subditur  :  Et  ait  lamen  Habhi  Pauliis  ohjicii  prainductis, 

Sephora  :  Sponsus  sanfjuinuni  tu  rnihi  es.  videjicet    (piod   uxor  Moysis    non    dimisil 

(juasi  (lieat:An  ideo  te  suinpsi  in  sponsum,  .Moysen,  praesertim  quasi  indignans  :  iiam 

aut  idcirco  videor  te  in  sjionsum  sumpsis-  iiifra  habetur  i^raeallegato  loco,  quod  Je-    Jbid.  2. 

se,  ut  propter  te  el  rilum  luum,  aul  pro-  D  Ihro  tulit  uxorein  Moysis  quam  remiserat. 

pter  liherationern   luam  de  manu  angeli  Ex  quo  apparet,  quod   uxor   non  dimisit 

comminantis,  effunderem  sanguinem   filii  .Moysen,  sed  econtra.   Ad  quod  ex  dictis 

mei  ?  Kt  ita  Sephora  prolulit  hfec  ipiasi  in-  palel  solulio.  Siquidem  poliiit  esse,  quod 

dignans  suo  marito,  quia  mullnm  condo-  (juamvis  mulicr  ex  causa  pru^hahila   fiiit 

liiil  puero  circumciso  ;  atque  (ul  in  Scho-  iiidignans,   lamen  Moyses  vir  mitissimus 

lastica  historia  tangitur)  reputavit  scelus  eam  placavit,  redilumque  persuasit,  pro- 

esse,  sic  proprii  filii  sanguinem  fundere.  pler  quod  eam  scrihilur  remisisse. 

Sed  mirum  si  indignabalur,  aut  iilud  esse  Circa  h»c  in  Scholaslica  i^ecitatur  histo- 

peccatum  arbitrabalur,  quum  angeium  Dei  ria  :  Hinc  aliqui  dicunt  morem  circum- 

visibiliter  coram  se  cerneret.  Hinc  in  Gios-  cidendi  petrinis   cullellis   habuissc  prin- 

sa  insinuatur  :  Sanguis  tetigit  pedes  ange-  cipium,  vel  a  Josue  in  (ialgalis.  Tamen  yoiue,  v,  2. 


KNAIIIIMIii    IN    I  Al>.  IV    KXitltl.            .Mll      Mll                                                'M'\ 

til)i  niis  liahnniis,  prtniiii,  llrliniMis  lialirl.  .\  Ir^iiiiiiiwiii   :  i|iiiliiis   nfrlriililnis.    roiivn- 

acifiii  ;  (1  aiiilisMiiiaiii  aririii   xiical   iiova  ra\riiiiil   .Mii\srs  cl  Aanni  rl  srinMir^   |i|m- 

riilain.  I  inlr  rl  .liiiia<i  nii\a('iilis  i-irciinici-  liriii    riiininiinrni    lulaiii.    \rl    |iuliiis    |ii<i 

iliiiil    lalinlaiiliii    l.iiiirii   i|iiiilaiii    llrliiiri,  nia^Mia   jiarlr  ;    i|iiiliiis   iMlln-lis,  (•xposiiit 

ns(|nr  ail    ha\iil    iiiiiiiiirisioiirni    rartani  i|isr  .\ai'oii.  Iaiii|iiaiii  iiia^is  Inlialis  iii  vo- 

riini  |)rli'a;  sril  (|nia  iii  ilrjicirinlo  (loliatli.  cr  rl  rlo(|ii<'ns,  iiiii\ri'sii  i|ii:i-  hnis  \mvcAi- 

fij.wK,  Irnniii  loiica*  ct  f^'ali<a*  ccssil   lapidi  jacto.  pil  Mo\si  ilicnr   illis.  l'oiio.  (|iioi|   ilirlnni 

i|iiasi  (lans  ci   lonim.  ilrinccps   lapis  cr>  rsl,  \'A    Ircil   sij^iia   coiaiii    popiilo,  inrliiis 

sil   Inro    iii    cirniincisionr.  Ila>c   ilii.  I.\ra  inlrlli^'itnr  ilr  Mo\sr  (|iiain  ilr  .\aron.  Mov- 

(|no(|iic  lcslalnr,  piii  \nilissiiii;i  prlta.  apiid  s<«s  nlniiin  noii  pcr  .\aidn.  snl  prr  sc.  l)ro 

llrliniMis  (lici  acinn  si\('  novanilain.  a^nilc,  cxliilniil  sif;iia  lia'c;  .\aroii  vcro  <-a 

Di.iif  (iitfrni   Doiniinis  tiil  Ain-ini.    l'ro  iioii  rccit,  iiisi  ali(|iio  iikmIo  ilispositiv<\  c.l 

lialiilc  csl,  (jiiod  pcr  anj,'clnin  snisiliililcr  l{  cvcilans   Moysni   ail    si;.Mia   aj,'cnila.    Sij.'iia 

appai'(Mitnn  loniltis  sil  isla  Dnis  ail  .\at'on  ;iiilciii  (pi;c  rccil,  riiriiiiil  convnsio   vii;,';c 

in  .l']^'y|)lo.  cl  lorlc  iilcin  aii^'cliis  ({iii   a|>  iii   coliilitiun,  ahpir   conviMsio   roliiliri    iii 

pariiit  .Moysi.  rpis  (piotpir  ifiilri  appiirnil.  \ir},'am;  inlcclio^pic  maiius  .Moysis  [in'  lc- 

\ci  pcr  inspiralionnii  cl  \  isionnn  iti  som-  |)t';iiii,cl  cjusilnn  ninilio.  Sniiorcs  (lciniim 

110  lonilus  csl  Domiuus  islaad  .\aroii.  Iliiic  n'ciliiln'unt  .Moysi,iiiit<'  ostciisioiKMii  si^iio-    hxod.m, 

primo  Ucniiin  ait  Dominus  llcii  iU'   Aarou  riim  istoriiin,  iil  iii  c.xpositioiic  t<'i'lii  cii|)i-  ''"'"• 

/Aii/. ii.iT.  dcsci^ndnili  :  NuiiKjuid  uoii  ;ip(M'lc  rcvolii-  luli  paluil.ct  ali(pii  l(Micnl.  .loscpliiis  lamni 

lus  sum  domui  palris  lui,  (|uum  cssnit  iii  S(Milil.  ipiod  iioii  crcdidcruiil   .Moysi,   iiisi 

.Egyplo  i  Vadi'  iii  occitrsum  Moi/.si  in  ih'-  sijfiiis  ab  (^o  coram  ipsis  pcraclis.  Vul};us 

scrhtin.  Qtii pcrrc.vit  ohviamci  iii  inonfcin  V(M'0  crcdidil   visis  sigiiis.  Idco  subditur  : 

JX'i  :  pcrrcxil  (Miim  tamdiu,  doncc   rcpcrit  Ef  crcdidif.  poptiliis.  At(flieri(ntqice,\3iM 

Moyscn,  iiivcuiUiuc  (Miui  iu  moulc  Sinai  ;  (]  illi  (lui  ibi   rucrunt,  {|uain  ceteri  Hcbrjci 

ct  oacttlafas  csf  cttin.  clc.  \'c)icrnnfi]ttc  si-  hinc  indc  dispcrsi,  qiiod  visifassef  Domi- 

nitfl,  ef  congrcgavcrttiit  cttnctos  scniorcs  iiiis  fiJios  fsracl ,  ufpotc  cos.  \ain  loquiliir 

/dioritm   Isracl  :  quos  priino  collcgcruiil  lucc  scriptura  dc  cisdcin,  quasi  dc  aliis. 

laiupiain  prudculiorcs.  qnalcnus  eis  ratio-  Visitavil   auteni    Dominus   eos,    mitlendo 

uabililcr  inrormatis  alquc  crcd(Milibus,  ee-  Movseri  ad  liberationeni  corum,  et  facien- 

lcri  israclita^  1'acilius  crcdenMil  ac  parcrcnt.  do  signa  prcefata  in  tcstimonium  vcritalis. 

Locntasi/ite  cst  Aaron  omnia  vcrba  quoe  Et  quod  respexisset  a//licfionem  illoruio  : 

diurraf  Dominus  ad  Moi/.^icn  :ct  fccif  sif/na  ct  proni  adoravcrunf ,  hoc   est,    prostrali 

coram  poptilo.  Ex  his  vidctur.  quod  Moy-  graliasDco  egernnt,  exorantcs  eumdem,  ut 

ses  per  sc  ipsum  cxposuil  scnioribus  suam  sua  promissa  iinplcret  in  eis. 


ARTICULUS  Yin 

SPIRITU.\L1S    EXPLANATIO    EJUSDEM    CAPITULI    QUARTl. 


PKR  hoc  quod  dixit  MoyscsadDominum,  D  prgedicationi,  nisi  per   signa,   miracula, 
Non  crcdcnt  mihi.  scd  diccnt.  Xon  ap-      portentaque  maxima.  Porro.  per  hoc  quod 
paruit  til)i   Dominus  :  pncfiguratum  cst,      Moyses  virgam  suam.  Deo  jubente.  proje- 
quod  gentilitas  non  credidit  evangelicse      cit  in  terram,  et  in  colubrum  est  conver- 
T.  1.  33 


Qik  t^AhHATlO    IN    tlAl*.    IV    hXUIU.    ~    AHI.    VIII 

*A  '.  Higiiatur,  i|itu(l  (^hiislUH  suitm  jii*li    A  eu  filiuin  tuuiii.  Ainpliiis,  pin*  u(|iiuiii,  po- 

ciaiiuiii   pule^lutiMii   huiiiiliuvit    UMpx^  ud  |iiili  ilr>>i^'iiuiilui';  (irr  (tcjiivrr^ioiifiii  a(|Uin 

iiifiiiiu,    III    tuiituiii,   (|uo(l    ip>>(;    oiiiiiiuiii  iii  ^uii^MiiiKMii,  (■(iiiv(M-sio  iiiridcliuiii  ad  i'i- 

ju(li*x  uc  (ioiiiiiiu>,  (li^iiutus  c^t  uh  li(Uiii-  (I(mii    iiicui  iiulioiiis   |)ussioiiis(|iic   (ihiisli  : 

iiihus  iinpiiH,  tanquuin  a  coluhris,  judicuii  ilu  (|iiod  (|uid(|uid  Moyscs  liuusil  do  lluvio, 

ae  cundciiinuri.  Scd  viigu   hu-c  ud   pristi-  iii  ^uuKuiiKMii   \(M-lchulur,   hoc  OKt,  (jiiid- 

imni  rediit  suiecclsitudinis  spcciiMii,  (|uuu-  (piid   Sulvulor  dc   populo   luuiulluuiiliuin 

do  post   passioncin  suain  ^lorificutus  csl  suuMiluriuin   hoiiiinuin   (dc^il,   et    sihi   as- 

Vaiih.   (Ihriitus,  itu  i|uod  dixil,  Dulu  csl  iiiilii  oin  siiiiipsil,  ud  li(l(  iii  (Miicis  r,\  sangiiinis  (Jus 

iiit  [lolcslus  111  ((iMo  ct  111  lcriu  :  ijuod  jkm-  cxslut  coiivim-miiii. 

appK-hcusioiKMii  cau(lu3  stM-pcntis  (!st  pru)-  i'(M-  iiK-lo(|ii(Miliuni  .Vh)ysis,  uccipi  pohtst 

iiiunstrutuiii.  Iliiic  iii  .Vclihiis  priticcps  ait  siiiiplii-ilus  slili  cvun;^clicu)  lcgis.  Kos  au- 

aei. X, 4i.  Apostoloruiii  ;  fiicci^pit  iiohis  Dimis  testi-  It  tciii  ({ui   iuluiMiiidi   suiit,   cl   spiritiiulil(M' 

ficuri,  (|uiu  (ihristus  coustilulus  csl  jiidcx  inuti,  suidi  uc  cu)ci,  (^hristus  |)or  graliain 

vivoruin  et  iiiorliioriiiii.  INm- fii};uin  d(Mniiin  Spiriliis  Sancli  fucit  faciindos  ad  (do(|Ucu- 

.Moysis  u  fucic  (ohihii,  iiit('llij,M  polcsl  fiif,'u  diiiii    \(Mha    Dci  ,    uhpii^    paralos    ad     aii- 

.t/a;c'.\iv    Aposloioruin,  (luuiido  cuplus  cl  upprchcii-  diiMiduiii   (piidijuid    pcrtiiicl    ad   salul(Mii. 

sus  cst  Jesus  ut  judicai-(!lur.  Sed  el  visuin   (roriiiii    iiilcrimiii  clarificat 

lusuper,  per  inaiium  .Moysis  factaiii   lc-  ad  contompluiidiim.  I*er  Aaron    vero    fa- 

prosam,  quiiiii   missa  fuisset  in  siiiiiiii  i[)-  (Miiidiim  ,   si}^iialiir   chorus    Aposloloriim, 

sius,  si^nificatum  est,  quod  (Jhristi  hii-  (|U(mii   Spiritus  Saiictus   eloquculissimum 

mauitus  tiMnporc   passiouis  iiistar   lcprosi  fccil ,   cl  (Miiiid(Mii   Ohi  islo  iii  ad jiitoriiiin 

apparuit.  jiixtu  quod   ah  Isuiu   fiiil   [)r;i'(li-  [iricdiculioiiis  (-oiiccssit.  iju\  (lioriis  A[)o- 

/t.  Liii,  4.  etuin  :  Ucimluvimus  (Miiii  ([iiusi  lc|>i-osuiii,  stolorum   occurrit  (^hrislo   iii   moiilc,  lioc 
et  percussuin  aDeo,  et  humilialum.  .Moyscs  (]  est  in  sublimilale  virtulum,  cl  in  exordio 

quipix?  fifjura  est  Chrisli.  Sicque  mauus  [)riiiiiliva' KccIesiae.l*osuilque(]hristus  ver- 

Moysis  humuuain  Chrisli   designat    ualu-  ba  Dei  in  ore  ipsoruin,qui  ex  parle  (jhristi 

ram,  quuj  fuit  ([uasi  mauus  ct  iustrumen-  [uicdicaverunt  [^rimoJiKh-cis,  deinde  genli- 

tum  siun  diviuilalis.   Pcr  missioncm  vcro  lihus.  al([U('  [)(M-  signa  (ms  collata,  conver- 

manus  Moysis  iii  sinum  ipsius,  oxprimilur  liMiint  cx  ulrisque  miilia  multa.  (Jucinad- 

mysteriuin  humauilalis,  quo  facluin  est,  moduin  etiam.Moyses  rediit  ad  Jclhro  suum 

ut  per  passionis  acerhilatem  et   ignoini-  cognatum,    anlequam    descendit  in   Mgy- 

niain  videretur  quasi   lcpra  perfusa.   Pcr  ptuin :  sic  Christus  antequam  per  Aposto- 

hoc  autein  quod  Moyses  inanuin  suam  rc-  los  preedicavit  evangelium  suum  genlili- 

traxit,  et  rctractam  reperit  sanam  :  nota-  hus,  pra^dicavit  illud  pcr  se  ipsurn  Juda»is, 

tur,  quod  (^hristo  rcsurgente  a  moitiiis,  suis  sccundum  cariiem  cognatis.  (Juumque 
quando  corpus  suuin  a  sepulcro,  aniiiiam-  D  gentilcs  cognovisscnl  se  visilari  a  Deo  pcr 

que  a  limbo  retraxit,  humanitas  cjus  ad  cjus  Apostolos,  gavisi  sunt  valde,  et  proni 

pristinam,  iino  ad  multo  majorem  rcdiit  adoraverunt,sicut  iu  Actibus  Apostolorum 

venustatem,secundum  quod  ipse  passione  copiose  docetur.  Postremo,  quid  per  Se- 

Joann.wu.  instantc  oravit  :  Et  nunc  clarifica  ine  tu,  phoram  Moysis  conjugem,   cjusquc  filios 

Jbid.  1.   Pater,  apud  tcmetipsum.  Et  :  Pater,  clarifi-  designelur,  pra?habilum  csl. 


KNAUIUIIIt    IN    l'.AI>.    V    KXllill. 


Alll       l\ 


m 


Ainicms  i\ 


Ki.iir.iHATio  i.nTKHM.is  (vniiii  vhimi 


M)SI     II  Ki     IMIHKHSI    81;NT    MdVSKS    KT   AARON. 


i\' 


jrNC.  (IfsiTilnliir,  i|ii;ililri  Mdnscs  cx- 
siHMitiis  sil  lc^alioiKMii  silti  coininis- 
sam  (iiianhim  ad  icfitMii  l\y:y|»li.  /*<isf  /ur- 
htf/tvssi  sinif  .I/()//.s('.s-  (7  AdioH  palaliiiiii 
r«'f{is,  «7  ifi.imotf  l*lmf<ioiii .  .Varon  aulciii 
rnil  (Inx  V(M'bi.('l  Moys(^s  inli()i\il  iil  prin 
(•i[)alis.  PoiTo  sn|)ra  Dominiis  dixil  ad  Mo\- 
A'to</. III.  S(Mi  :  lnj,MO(li(M'is  In  cl  s^Miiorcs  Isiacl  ail 
'"■  r(^^(Mn  .Kf^ypli  :  idcirco  (Mcdcndiim   vidc- 

liir.  (piod  hac  vicc  soniorcs  Isracl  iiiliii\c- 
runl  ciim  Moyso  cl  Aaroii  ad  IMiaraoncm. 
ncc  c\  liumaiio  limorc  lioc  dimisiMnnl,  nl 
dicnnt  .IndaM.  .Moyscs  laiiKMi  cl  Aaron.  lan- 
(luam  princi[)alcs  [)ru>  illis.  nunc  c.vjiri- 
mnnlnr.  Va  di.xcrnnl  Pliaraoni  :  Ihrc  iti<if 
Doini/ius  I)t'iis  /snwi  :  Dimiffc  j)<)/ii//ii//i 
meum.  icf  sacri/icef  mi/ii  i/i  </csc/-f<).  Af 
illc  rcspoiidif  .■  Qids  osf  Do/iii/in.s,  iif  (iii- 
dia/ii  vocc/n  i'Jiis,  ct  di//iiffain  IsracJ  ^  id 
est.  qnalis  aut  i]uanla?  auclorilatis  csl  l)o- 
minns  Deus  vcstcr.de  quomilii  loquimini. 
ut  oi  obcdiam  ?  quasi  dicat  :  Non  est  lan- 
ta>  auctoritatis.  Ideo  snhjnnfiitnr  :  Xcscio 
Doi/ii/iKi/i,  cf  I.s/-ac/,  id  est  Israeliticnm 
|)Opulum.  /lo/i  di/nitfain. 

Circa  lioc  quaT-itur.  qualiter  IMiarao  di- 
cere  potuit.Nescio  Dominum.  quum  Dcum 
esse,  naluralitcr  sit  insertum  menti  huma- 
na\  sccundum  Damascennin  primo  libro  : 
imo  secundum  Anselmum  in  Monolojjio, 
Deum  esse.  est  per  se  notnm.  Ad  hoc  qui- 
dam  respondent.  quod  quamvis  Dcum  essc 
sit  [)er  se  noluni.in  quantum  mens  huma- 
na  Deum  esse  cogitat  id.  quod  sestimat  in 
entibus  maximum.  vel  suh  ratione  sumyii 
boni,  tainen  suh  hac  determinatione.quod 
fuerit  Dcus  populi  Israel  [)er  fidem  et  cul- 
tuni.  non  cst  per  se  notum.  Unde  et  alii 
dicunt,  quod  qnamvis  per  se  notum,  vel 
saltem  demoustrabile  sit,  Deum  esse,  non 


,\  lamcn  (jtiod   sil    omniiim    iccloi'.  [)n)\isiti 
ac  jndc.v,  sc(Miii(liiin  (|no(l  fidt^s  doccl.  S^mI 
contra  solntioiKMii  hanc  ohjici  [lotcsl.  (|ni)d 
uliijiic  IMiaiao  ct    pii[)ulns  ejiis   sciv(Miiiil 
llchiicos   colei'(;    Dimiiii    s|)ccialiMn ,    (|uciii 
ipsi  non  coIikmuiiI.  al([iic  hahcrc  ciriMim- 
cisioiKMii  cl  s[)ccialcm   ritiim   lolcndi.  sic- 
(|iic  aliquo   modo  co^Miovcrniil   Dominnin 
llcl)ia'ormii.  .\il  istud  arliitror  res^iondcn- 
iliim.  ([uod  IMiarao  dixil  Incc  vcrba  cx  ine- 
ra  et  cruda  su()erbia,  cl   taiKinam  snmini 
Dci   [)roviil(Miliaiii    nc^^ans,  iit  sit  simisus  : 
B  Ncscio  Domiinim,  id  cst.  non  curo  de  co. 
lu^c  ejus  dominium  rccoi^Miosco.  Sic  qui[)- 
[)c  el  Kzechiel  loquitur  IMiaraoni  lemporis 
sui :  Audi,  IMiarao,  draco  mafine,  qui  dicis  :     Kzech. 
.M(Mis  esl  fluvius,  et  ego  feci  me  ipsuin.  "''"'  ^' 
Dcnique  in  quihusdam  ratio  tam  densissi- 
mc  cxCiTcatur,  quod  naturalis  notitia  exsi- 
slcndi  Dcum.  autertur  a  corde  i[)sorum.  ju.x- 
ta  quod  scriptum  est  :  Dixit  insipiens  in    ps. xni.i: 
corde  suo,  Xonest  Deus.  Et  iii  .ludith  libro  '^"■'' 
Holofernes  ait  ad  Achior  :  Ostendam  tibi   JwHthM. 
quod  non  sit  Deus,  nisi  Nabuchodonosor. 
C  Augustinus  qnoque  libro  do  Civitate  Dei, 
refert  de  quodam  philosopho.  qui  conten- 
debat  non  esseDeum. 

Di.rerunt(/ne  Moyses  et  Aaron  :  Deits  ffe- 
b/\vora//i,  qui  ratione  et  jure  creationis,  et 
universalis  gubernationis  atque  provisio- 
nis.  ost  Dous  universorum :  tunc  vero  exsli- 
tit  speciali  modo  Dous  HobrcTorum.  utpote 
Juda^orum  cx  Hcbor  oriundorum  :  cocavif 
/10S  per  inspirationem  internam,  et  per 
.Moysis  hujusdenuntiationem,  per  angolum 
quoque  qui  locutus  est  Moysi,  ut  eamus 
D  via//i  triui/i  dieru/n  in  solitudine/n,  et  sa- 
crifice/nus  Do/ni/io  Deo  nostro,  ne  forte 
accidat  nobis  pestis  aut  gladius,  id  est 
interfectio  pestilentialis ,  aut    persecutio 


MU 


K.NAHHAriU   IN    IIAF.    V    KXUUl. 


AUr.    I\ 


6. 


hostiuni,  ai  'nutiwAiu-nU-rs  Uva  riniiiiKi^  m  A 
i-»li»  j»iaHf|»to  >ri[  vitlrliir  i".li|tl  Iiiiim-  it»ii 

llftUIII   IIKMIilut-lllill.    |)«MI^  tMlilll    ill    Ncnlillt' 

|»i'ijeiu|)it,  iit  «^itMltM-rului-  .K^>|iliiiii  utl  liu 
biluuiliiiii  III  turra  (^tiuiiuuii,  (|uu(ruus  ilti 
ttervirtiut  ^itii,  iiuu  ut  iuiiuulurtMit  li  iii 
ereiuu  rxptrtu  triuiii  ilifruiii  iliiirrir,  ut 
pt^steiii  j,'lailiiiiii\t^  cvuilcnMil.  .\('i|iit'  pitsl 
itui'  triuiii  iliiMiiiii  ^ucrilicuvrruut  Ituiiiiiiu 
iu  ilt^Hurtu. 

A»l  isluil  iii  Schulusticu  tiisturiu  tiriniliM 
rtispuutliUui  :  lii  tiis  vtM  liis  iiec  ilu|ilicitus, 
iiec  coiitraritHcis  luit.  Ku  eiiiiii  lursiluiiur-  H 
iliue,et  (^a  viu  (|uu  tlictuiii  cst,  |)u|»iiliis  ilte 
liiisset  (5(luctus,  si  a  IMiui-auii(;  lui^sel  sla- 
tiiii  iliiiiissus.  Fuiiilalur  (|iiuqiie  i-espuiiNiu 
ista  iii  vertiis  .\u}^usliui,  (liceiilis  :  tJuuM-i- 
tur,  quuiiiudo  populu  (licatur,  (|uutl  iiiaii- 
davit  Duiiiiiius  ejccluriiiu  se  eos  de  .Kgyplu 
iu  terraiii  (.lliuiiaaii  ;  Ptiarauiii  auUMii  dica- 
liir,  (piutl  Iriuiii  diiMUiii  itiiicrc  c.viro  vid- 
leiit  iii  d(!S(M-hiiu  iiiiiiitilaie  Ueo  cx  cjiis 
luaiiduto.  Sed  iulclligciiduiii  est,  qiiuiinis 
Oeus  sciret  quid  esset  tuclurus,  (piuiiiaiu 
prtesciebat  uou  couseiisuriiin  IMiaraoiiein  C 
ad  populuin  diiiiiltciiduin.  illiid  priiiiu  di- 
ctuin  csse  a  Deo  ipiod  ricrct  priiiiu,si  illc 
diinillercl  popiiluiii  :  iil  eiiiin  sic  riercut 
oniiiia,  sicul  sequcns  scriplura  teslalur, 
IMiaraonis  et  servorum  ejus  conUimacia 
rneruit.  Ad  aliud  quoipie,  quod  laclum  cst, 
Strabus  respondel  :  Tertia  mansione  posl- 
quam  HebraM  Iransicrunt  mare  Uiibium, 
veneriint  Kttiain,  qui  locus  eliaiii  diclus 
est  .Mara.  proptcr  aqiias  amaras  qii;e  i'u- 
erunt  ibidem  :  quibus  dulcoralis,  sacrili- 
cium  laudis  solverunt.  Yel  iler  triuin  die-  I) 
rum,  id  esl  Irium  mensium.Tertio  elenim 
mense  venerunl  iii  rnontem  Sinai,  ubi  le- 
gem  accepcrunt,  labcrnaculum  erexcrunt, 
et  sacrilicaverunt.  (Jucinadmodum  clenim 
dies  inlerdum  pru  anno  accipilur,  ju.\ta 
Ezech.is,  illud  in  Kzechiele,  Dieni  pro  anno  dedi  ti- 
bi;  ila  sumilur  nunc  pro  mense.  Veruin- 
tamen  istud  supcrius  aliter  solulum  est. 
(^uamvis  enim  Dcus  ab  e.xordio  le}i:alioiiis 
.Moysis  intenderil  [)opnliim  illmn  dc  -Kyy- 
plo  in  tciram  [)roniissiuiiis  dcduccre,  pri- 


iiia  laiiicn  fruiiii-  non  Jnsjnuavit  hoc  IMia- 
i.ioiii,iit^  IMlaiao  \  idciirhii  .iiii|iiaiii  jiistaiu 
iiibcri;  |i(M'>iiasiuuciii  ud  iiuii  coiisiMiliiMi- 
tiiiiii  |tra*e(q)lu  DiM,  pclitiuiii(|iic  .MoysJH, 
s(mI  |»riiii()  prujiusiiil  uliijiiiil  jiarvi,  ijiiuil 
laiiicu  e.Kstilil  veriiiii,  iicc  e.Yctiisil  luajuru. 

.1//  ta/  rijs  /•t'.i:  ^Jujifpli:  (Jaure,u  Moi/ses 
1'/  Aitnni ,si)lliiititlis  'fiiipiil mn  ith  Dpcrihits 
Mtisf  id  esl,  (-iir  veslra  jKMsiiasiuiK!  iiidii- 
cilis  |iu|)iiliiiii  llcl»ra>()riiiii  ad  (-(issaudiiiii 
al»  u|»cril)UH,  eis  u  iiic  iiijiiii(-tis  ^  Uiderl  Ju- 
se|)liiis.  i|iioii  MoNscs  (-oiiiiiKMiiuravii  luiic 
IMiaiaoiii,  qiiaiita  lecil  .K^^yptiis  oppres- 
sis  al»  .l']tliio|»il»ii-,,  cl  [XM-iciita  ai!  laburi^s 
i|iius  [iru  Kxy[»lii>  loicravil,  cl  quuMidil  in 
inoiitc  Siiiai  ei  nairavil.  (Juimii  rex  d(M-i- 
dtMis.servum  siiuiii  rii^ilivuiu  vocaviteuiu, 
ct  [)io  sedilione  excilanda  dixil  (;uin  redis- 
se.  Ite  (1(1  unerd  vcstrii,  tioc  est,  ad  exer- 
('ciidiiiii  iatiurcs  qtius  ltct»ra>is  iiidixi.  Circa 
liuc  aiiqiii  liiciinl,  ([iit)ii  IMiarao  iiijiinxit 
.Moysi  (;t  Aarun  ac  siMiiuiiiiiis  celtM-is,  iabo- 
rare  cuiii  celeris  reiiqiiis  llebraMS.  Sed  in- 
l(Miorcs  lanlo  [)tus  tuboraveriinl,  iil  seiiio- 
res  sui)criores  esseul  sup[)Oi'lali. 

Di.joiftjue  Phnrnn  saletlilibus  et  cousi- 
liariis  siiis  :  Mnltus  csi  popuius  lcrru',  id 
cst,ttcbi'a'i  in  lcrra  (jcsscn  moranles,  miil- 
liplicati  suiit  valdc  :  videlis  (pwd  turhn 
siuc.crenerit,  idcsl,  muttitudo  corum  aucla 
sit  niinis,  noii  soiiim  in  feminis,  sed  iteiii 
in  viris.  Kx  qiio  elicilur,  quod  pra)ceplum 
regis  dc  Hcl)raiuruin  iiifanlulis  submergen- 
dis,  non  diii  diiiavit  ;  scd  ol)  suam  c.xccs- 
sivam  cl  iiiluimanam  crudclitalcm,  revo- 
catum  fuit  a  rcge  dc  suorum  consiiio,  iino 
polius  Deo  sic  ordinantc  :  alias  viri  inler 
llcbrseos  pcnc  jam  defecissent.  Quanto 
tuufjis  augebuiilur,  si  dederitis,  vos  exacto- 
rcs  operum,  c/.s-  re(juiem  ah  operihus?  qiiia 
tunc  inagis  vacarcnl  carnaiilali  atque  aiii- 
[)lexibus.  Tamcii  (ul  diclum  csl  supra)  af- 
fiiclio  opcrurn  non  impedivil  inuitiplica- 
lioncm  eorum.  Prcecepit  ergo  Pharao  in 
die  illo  prcefeolis  operum,  qui  praefecti 
eranl  Hebra>i,  ul  haiiilum  est,  ct  exactori- 
hus  j)opi(li,{\\\\  cianl  .lCgy[)lii.cl  pra>fcclis 
prailalis    cxigcbaiil  implctiuiiein   injuncti 


I.NVUIlMln    |\    CAI'.    V  IXolU.             AIH.    IX                                                    •*il7 

lulxiris  ('oinniisNi  IIcIxiims,  i/iii-ns  :  Xri/itn-  \  jnin   ilirli,   rf   iini/i-rtifi  Himf  m/  fliiiiutn- 

ijiunii  iilfni  i/iil>itis  i>iil('iis  i)i>iiii/nA\\W  pii  iiiiii,  i/iii'iiffs  :  Ciir  ifn  ni/is  innfi-ii  srrrnH 

l«'n«  iniscrlmnliir  cnin  \\\\{i,iii/ iniifiiirin/ns  fnnsf  id  «'sl,  ciir  liiiii  (Inic  nos  ()|i|irimiH, 

/iifrrrs,  siriif  /irins  :  \\\  r\  cis  ricrcill  lillc  ci    ilii|iossi|iiliii    |(i  iccipis  ?   /w/   /'iiiinili  fiii 

rcs  {'oiliorcs.  i|iiil)iis  inl  ii'ilil'icaii<liiiii  iilc  ffiiiir//iH  rtvHliiinr  ixh  cxacloiiltns   liiis,  c^ 

lianliii'  |tio  saxis  .l']^'\|ilii,  (|iiia  (sciiiniliiiii  injiisfr  ntjifiir   rinilrn  /in/iii/inii   fiiinii,  id 

(ilossHin)il»i  lapidcs  non  abiiiHlaiil.  Iii  Sclio-  csl    IIcIhicos    lilii   siihjcclos,    Vii/r/nnih/iir 

laslica  \t>ro  liisloria  dicilnr,  Pro   pciiiiiia  /inr/insili  /i/inriiin   /srnr/,  sr  in   nm/n,  id 

lif-nonmi  in  .l'!^'y|>lo  lalcrcs  coipicliaiiliir.  csl.in  an^:iislia  inaf,Mia  vidcriinl  sc  posilos, 

Sn/    i/)si   llcbiici    riii/itiil   liinc    indc    pcr  cl   ciiiii  ^ra\i   iiKrrorc  sc  iiiviccin   adspc- 

cainpos,  rl  rnl/ii/nii/  sli/in/its.  {)\\ns  [latilo  xcriinl,  m  i/iioi/  i/irrrriur  ris  a  IMiaraonc, 

anlc  \(»ca\il  palca-^.  \(ical  miiif   slipiilas  :  \nii  ininur/iir  i/nii/i/iutin  i/r  /iilrrilnis  /irr 

idcirco  pcr  palcas  inlclli;,Mliir  omiic  (pitxl  \\  sini/ii/nx  ili'rs.u\  csl.  iioii  rclaxaho  (iiiiMro- 

rcinaiK^.  hladis  oxciissis.  /vV  iiiriisiirniii  lii-  pliiiii  inciiin  dcf,'ravilalc  o|(crniii  V((bis  in- 

Irrinn   i/iiinn   /iriiis  /'(irir/ntiil ,   aiilcipiam  jmicloriim. 

sciliccl  Moyscs  vcnil  ad  mc,  iiii/wnrtis  sn  Oriiirrrriniti/ni'   Mm/si  rl  Anrnn,  i/iii 

/»('/•  co.s-.  id  csl,  praH'ipi(>lis  iil  jain  dc  cclcro  ni/slii/iniil  r.r  ai/rrrso,  cf/rrflicnlcs  a  Phn- 

lacianl  omiii  dic  lorlal(M'cs.(niol  rccciiml,  ;v^«//r'.  id  csl.  piiclccli  opornm   c^ncdicii- 

(liiando  |)al(\c  cis  dabaiitiir;  iin-  iniiinrtis  ics   a    rcgo,  occnrrcniiit    .Moysi    ct    .\ai()ii 

ijiiii/i/iKtiii.  Vitiitiit  riiiiii.  id  csl.  non  salis  slantihiis  ex  advorso,  seii  in  aliipio  inlor- 

dnro  fjravanliir  opiMihns,  cl  ii/rino   rori-  mcdio  loco  pr;rslolanlcs   ihidoni   rodiliim 

/'rntiitiir.  i/irrntrs:  /uniiiis  rl  sftrri/irciiins  [^radVcloriim,  ut  scir(Mil  IMiaraonis  rospoii- 

Drn   iinslro.  O/i/iriiiiontiir  o/irri/nis  rl  c.r-  siim.    /iV  i/i.rcrunl   prffrocli   itr/  cns  :    Vi- 

p/canl  cit,  iit  iioii  itci/nicsrinit  rrr/iis  iiicii-  i/cal  Dominus  cl  Jiidicct ,  id  osl,  piM'  dohi- 

i/aci/>us,  olc.   id  csi    v(M'his  qiuo   Moysos  (',  lam    iiltionom  oslondat    so  videro    quam 

rinxil.dioons  se  missum  a  Doo.  Iloc  IMiarao  male  recislis  nohis  :  qiioniam  fcelere  feci- 

suspicahalur.  .s7/.s-  odoron  nostriini  coram  Pharaone,  id 

Disi)crsusi/uc  cst  /)o/)it/iis   Hohi'a>oriim  est,  asponiahiles  ot  odiosos  fecislis  nos  re- 

pcr  univcr.^iam  tcrrain ^Egii/ili ail coUiijcn-  gi.  ila  quod  nosliam  rcrre  non  valel  pra;- 

(lutn  /m/cas.  Majjisler  in  hisloriis  dicit  :  sonliam,  sicul  spgre  lertur  praesenlia  ejus, 

Opprimehanlur  MobraM  nocle  paleas  colli-  (pii  roelenlem  hahet  odovem  :  et pra'buislis 

goudo.  ot   de  die  lateres  racioudo.  Et  per  ci  g/adium  ut  occideret  nos,  id  est,  per 

noclem  iuleliigit  forle,  quod  valde  lardo  vorba  vestra  inflammastis  eum  adversus 

de  soro,  et  valde  mane  paloas  colloirerunl.  nos,  ita  quod  usquo  ad  morteni  nos  oppri- 

/*ra'/'ccfi  ijuoi/itc.  id  osl  maiiislri  o/Jcriim  mil.  Ita  (li.xerunt  prsefecti  o.x  impalionlia 

insia/ianf,  id  est,  instauler  el   imporluiio  ol  infidolilalo.  Nani  et  verbis  Moysis  qui- 
admonuoruut  ilehvieos,  dicentes :  Comp/ele  D  bus  paulo  ante  crediderunt.  jam  discrede- 

opus  vestrum  quolidie,  ut  faccre  so/ebatis  bant,   eo  quod  non  viderunt  se  celeritor 

priiis  quando  dabantur  vo/ns  pa/ca'.  Fla-  liberatos,  sed  dire  pra*  solito  pressos.  Rc- 

gc//aliquc  sitnt  qui prwcranl  opcribus  /ilio-  vei-su.^^qiic   Moi/.scs  ad  Dominum.  Quo  re- 

rum  Israc/,  pula  prwfati  prwfecti  Hebiwi.  diit  ad  incircumscriptihilem  Deum  ubique 

ab   exacloribus   Pharaonis,  dicentibus    :  pra^sontem,   nisi  forsitan  intra  se.  ad  ha- 

Qua)-e  non  imp/etis  mensuram  /alerwn ,  hitantem  in  corde  suo.  vel  ad  secretum 

sicut  prius,  nec  /ieri,nec  hodie?  id  est,  cur  aliquem  locum  orationis  ?  Ilaque  reversus, 

non  facilis.  ab  Hobrspis  quihus  prseestis,  id  est,  mente  se  convertens  ad  Dominum, 

quotidio  fieri  tot  lateres.  quot   fecorunt.  ail :  Dominc,ciir  a/J/i.risli ,\d  es^.nh  .^^\- 

quaudo  palea>  eis  dahaulur  l  Vcncrnntqiic  pliis  sic  affligi  et  contristari  permisisti, 

prwpositi  filiorum  Isracl,  id  est  praefecti  populum  istum  Hebraeum  l  Quare  niisisti 


518 


e.NAHRAriO    I.N    CAP.    V    V.XOUI. 


ART.    \ 


mef  ttte.  (Juitsi  (lieat  :  Adiiiirur  de  ittlo,  <U  .\  isla  iion  Hunt  verha  conlutiiucia'  aiil  in- 
quihusdaiii  >iilrtui'  i|iio<l  iiiaiiiln-,  iiii*>  t-l  iliKnalioiiis,  scd  in(|iiisitii)iiis  cl  (xculta; 
uocivf  a<l\t*iu'iiiii.  S»-»  iiinluiii  Aumisliiiuui,       oriiliuiiis. 


AKTICLLI  S   \ 


lil.    MYSrU;o    UISUKM    l  .VIMHI.I    gLl.Ml    i.MKi.i.Kcru. 


MOYSKS  et  Aarou  seuioresque  Israel, 
(lesiguaut  uiiiversos  (^hrisli  vicarios, 
(loctores  et  piadalos  Keclesia',  (|iii  verbo 
et  opere  iusliuuiil  plcheiii.  Ili  (^lirislo  jii- 
heiite  (licuiit  IMiaiaoiii,  lioc  csl  diabolo, 
euilibelque  lyraiiiio,  aut  ha!resiaiclue,  \A 
S(;ductori,  ut  populuiii  (^hrisli  diinitlal,  id 
est,  pervertere  et  a  sua  salute  iiii[)ediie 
desistat.  HoCj  inquaiii,  dicunt  Pharaoni, 
contra  vilia  |)rfedi(audo,  iui()ios  increpaii- 
do,  seductoiihiis  resislcudo,  alqiK;  (luaiii 
vile  ac  iniseruin  sit  diaholo  iniiiislrare  et 
jugo  vitioruin  suhjici  declaraudo,  (jiiat(;- 
nus  populus  chrislianus  sacrilicet  i)eo  iii 
deserto,  id  est,  Allissimo  oflerat  seinelip- 
suin,  sacrilicium  qiioque  laiidis,  eleemosy- 
nas,  decimas,  ohlaliones,  Hoslianuiue  alla- 
ris  in  vera  (levotione,per  recessuin  menlis 
ah  omni  sipculari  tumultu,  et  carnali  afle- 
ctu,  qualenus  in  solitudine,  id  est  mentis 
abstractione  et  vacatione,qua  soli  intendi- 
tur  Creatori,sacril'icet  obsequaturque  Ueo. 
Prsetcrca  ad  prfflatam  vicariorum  (]liiisli 
admonitionem,  respoudent  dcsignati  pci' 
Pharaouem  :  Quis  es(  Dominus,  ut  audiaia 
vocem  ejus,  etc.  ?  Nescio  Dominiim,  et  Is- 
rael  non  dimittam.Tdiles  equidem  etsi  ver- 
bis  dicant  se  recognoscere  Deum,  altamen 
factis  negant  :  et  quamvis  eum  agnoscant 
informi  notitia,  non  tamen  cognitione  foi-- 
mata  et  affectiva,approbativaque  boni,  id- 
circo  nec  Deo  obediunt,  nec  aliorum  ces- 
sant  impedire  salutem,  et  ea  quse  fidei 
sanctse  contrariantur,  docere  ac  operari 
prjesumunt.Omnes  quoque  superbi  ac  im- 
pii,  propriam  voluntatem  praeferendo,  imo 


17,  19. 


H  (!t  siip(!rpoii(!iido  voluulali  divina!,  ipso  fa- 
cto  cffanlur,  .\(!Scio  Doininum  :  (|uia  D(Mim 
crcalorcm  suiim  iioii  rccogiiosciiiil  pcr  vc- 
ram  siibjcctioiicm,  scd  illiid  Job  dicimt  ef- 
fcclii  :  (Jiiis  csl  ()iiiiii[)Otens,  iil  serviamus  y<,/>xxi,is 
i'\  {  l)(!  (juibus  ail  Scriptura  :  Ipsi  fueriint  ihid.wi 
relxdles  lumiiii.  V(Miiinlain(!n  haec  i[)sa  eo-  ''' 
ruin  ciuda  clalio,  im[)roba  ([U0([U(!  r(!b(!l- 
lio,  non  cedent  eis  in  honuin,  sed  veliiit 
iiolinf,   landcin   salleni   [)(!(■  lormenla  v.o- 
acli,  Dominum  r(!C()gnosccnl,  ([U(!madmo- 
diiiii  |)(!r  Jcrcmiam  cl  Kz('chiel(!m  l)(!iis  de 

Vj  lalibiis  sa'[)issimc  di.xil :  Kl  scietis  quia  ego 
Dominus.  Kl  Psalmisla  :  Implc,  iii([uil,  fa-  /'«.lxxxi 
cies  eoruin  igiiomiiiia;  et  cognoscant  qiiia 
noincn  tibi  Dominiis.  Sic  et  Pharao  ([iii 
iiuiic  ail,  N(!Scio  Dominum,  post(!a  flag(!l- 
lis  attritus,  loculus  esl  :  Orate  Dominum 
pro  me. 

Praeterea,  etsi  designali  per  Pharaonem, 
renuanl  [ilehem  chrislianam  dimitfere  ad 
vivendum  et  sacrificandum  calholice,  ni- 
hilo  miniis  egredi  debet  plehs  (^hristi  ab 
illoiiim  jugo  alque  obsequio.   Nec  eniin 

D  valeiit  quempiam  detincre  invitum ;  s(!d 
unusquisque  libere  se  potest  ad  suum  con- 
vertere  Salvalorem.  Sic  ergo,  ut  lacfuin 
est,  sacrificemus  Dco,  ei  soli  vacando,  ne 
arcidat  nobis  peslis  aut  gladius,  hoc  est, 
ne  aliquem  scandalizemus,  aut  scandali/e- 
mur  ab  aliquo,  et  ne  spiritualiter  jugule- 
mur  ab  hoste  antiquo.  Quid  aufem  designe- 
fur  per  iter  trium  dierum,  expressum  cst. 
Ait  ad  eos  rex  JEgypti  :  Quare  sollici- 
tatis  populum  ab  operibus  suis?  Sic  unus- 
quisque  animarum  scductor  tam  invisibi- 


i:naiiii\iii»  in  ^w.  v  KXitni.  —  aht.  x 


»10 


Siip.  V , " 


/.»(•.   Mll 


1:1. 


lis.qiinm  visibilis  lioslis,  ipspoiKlcl  (Ihiisli 
vicariis,  (|ii(tiiiaiii  a<^ci'iiiiii<  lcrl,  (|n(ii|  ali 
(|iiis  iiililiir  ci  siilijcclos  a  piisliiiis  ic\(i 
i'i\yo   opci'il)iis   cl    a    sci\iliilc    pcccali,    ••! 
siil)(lcrc    ol)scipiio   (lliiisli.    Idco    pia-cipil 
sihi   siihjcclis  :   /ft-  lui  iiinrti   risfrn.  Imc 
csl.  piisliiia,  (pia«  vohis  siinficssi,  \ilia  c.\ 
rrcclc.  Iii  (piihiis  csl  IVc^piciilcr  lahor  ^ia 
vis  <'l   iiiisci'.  Proplcr  ipiod   iiiipii   111  lihro 
SapiiMilitp  ralcnliir  :  l.assali  snnuis  in  via 
iiii(piitalis  cl  pcrdilionis.  ct  ainhiilaviniiis 
vias  tlifficilcs.  Dcnitpic.  siciit  IMiarao  liiiic 
f^Miiviiis  afflixit   filios  Isracl,  (piaiido  volc 
haiit  cfjrcMli  t(Mraiii  cjiis.ac  M(*o  saiMificarc 
iii  (M-tMiio :  sic  diaholiis  cl  adjiitttrcs  i|)siiis. 
Iiinc  atMiiis  lcnlanl  fidclcs,  tpiantlt)  siiain 
vt>liinl  corriiicrc!  vitain,  cl  Dco  t)fl(Mi'c  sc 
ipsos  :   iino  lolo  coiiali!  satagil   cos   liiiic 
^ravart^  atlvtMsis,  iil  tavlio  fracti.a  saliibri 
rcsipis(>aiit    proposito.  tpitMiiadniodiiiii   (W 
tpiihiisdaiii  iiislahilihiis  ac  piisillis  lotpii- 
tiir  ('liristiis,  (piia  ad  lcin|)us  crcdiint.  ct 
iii  lcmporc  tcnlationis  rccctliinl. 

lnsnpcr,t]iiciiia(lmotluiu  cxaclorcs  Phara- 
ouis  flaijcllavcrnnt  privfcctos  llcbricorum. 
(jiiia  llcbraM  uou  implcvtMuut  opus  a  Pha- 
raoiic  iujuuclum  :  sic  daMUoncs  priucipis 
lcucbraruiu  satcllilcs,  gravius  sa^pc  impii- 
jinaut  alipic  affligunl  dcvolos  Chrisli  vi- 
carios.  qui  subtlilos  suos  a  diaboli  rclra- 
hunt  servitutcin  tantuni  quod  tales  vicarii 
quantloquc  lcntationi  succuiubunt.  ct  iu 
vitia  corruuut  caruis.  iucipiuulquc  Phara- 
oui  scrvirc,  ct  ah  impuiinaliouuiu  suarum 
cupiunl  rclcvari  molcslia.  Tuuc  quoque 
qnodammodo  iudijjnanlur  his.a  quihus  ad 
viam  virtutuin  craut  iuducti,  in  quantum 
fucruul  cis  ruiiue  gravioris  occasio  ;  fc- 
riiutquc  a^grc  quotl  cxsccrabilcs  facti  sunt 
auiatorilius  ct  niaguatibus  sapculi  hujus, 
ita  quod  eorum  odor  illis  foetere  videtur. 


.\  riiiic  majorcs  cl  pfMrcclinrcH  viri  a  ipiiliiiH 
ciaiil  ciiii\ci>>i,  claiiianl  ad  iloiiiiiiiim,  cl 
cjiis  iiiiploianl  aiixilidiii,  iil  siiii<  siibvcniiit 
ph^hi.  cl  scdiictis  ac  vicliH  aiixiliaii  di- 
^ncliii'. 

INislrcmn.pcr  lioc  tpiod  .Mnyscs  .Xarnntpic 
taiii  paticiiliM'  InhMiinl  iiijiislam  invcclin- 
iKMii.  icprcliciisidiiciiKpic  llchia>oriiiii.ipsis 
diciMiliiiin.  \  idcal  lloininiis  cl  jndiccl,  imo 
ct  pro  snis  rcprchciisnribns  ingralisipic 
snhditis  nravcrnnl  :  sic  pra'lali  inlcrdiim 
parccrc,  ct  discipliiiam  siispiMidcrc  dcbciil 

b  a  siihdilis  siiis  rcis,  diim  oos  conspiciiiiil 
aliuiidc  dirc  afflictos,  tcnlalos,  ac  passin- 
iialos,  iic  calamiiin  (piassatiiiii  aiit  fiimi-  /f.  tui,3. 
gaiis  linuiii  piMiilns  ct)iil(M'ant  cl  cxsliii- 
guaul.iiisi  fortc  cx  tali  pictate  ct  dilationc 
ptMiclitclur  bomini  cnmmnnc,aiit  ritici  vc- 
ritas  |)atiatiir  jacluram.  Tniic  qiiippc  pcr 
tliscipliua>  rigorcm  compcsccrc  dcbcnt  per- 
vcrsos. 

ilatjuc  cgrcdiamiir  .Kgyptiim.  id  csl  vi- 
tiorum  caligiucm  cl  iiupiictudinem  sa»cu- 
laiium  ucgotiorum,  rcliiiquamus  muiuliim 

('  auiiuo  ct  affeetu,sieut  liortatur  S.  Joanues 
apostolus  :  Nolilc  diligere  muiidiim.  ncque   \joann.n, 
ca  qiuc  in  uiundo  sunt.  Ncc  impalicnter  '''• 
fcramus,  si  otlit  nos  muntlus.  si  uiuuda- 
uis  ac  passionalis  displicemus  homiuibus, 
quouiam  Deus  dissipavit  ossa  eorum  qiii   p». lk, 6. 
liomiuibus  placent ;  confusi  sunl,quouiam 
Dcus  sprcvit  eos.  Quid  horribilius  dici  po- 
tcsl  .'  Idcirco  ait  et  Paulus  :  Xn  qua-ro  ho-  Caini. i.\o. 
minibiis  placcrc?  Si  adhuc  hominibus  pla- 
ccrem.  Chrisli  scrvus  non  essem.  Hinc  ait 
Salvator  discipulis  :  Si  mundus  vos  odit,    /on»in.xv, 

D  scitotc  quoniam  me  priorem  vobis  odio  ha-  '^' 
buit.  Verumtameu  quanlum  in  nobis  est. 
studcamus  univcrsis  in  Deo  placcre.exem- 
pla  virlutum  pra-bere,  nemini  ullam  dare 
offensionem. 


590 


KNAHHAriU    l>    CAl'.    \l    l.\(»ltl. 


AHi.    \l 


MniClLlS    \1 


KXfdSrHO  LHIKHALIH  «iapitlli  hkxii  :    UlXll    DOMI.NLS  ad  moysk.n. 


^r 


nlM)<lestrit»itiir  (lUiililcr  Dfiis  Moyscii 
vilitniifiilcr  uniiLluin  coiilorluvil  cl 
cou.solulus  fsl,  (lir«Mis  :  Nuuf  vu/c/ns  (/lur 
faituruH  nu/n  J'hiinii)/ii,  hoc  esl,  (juihus 
plu^is  cuiii  et  leirain  ae  |)o|)uluiii  <!Jus  per- 
euliain.  J't'/'  //lanum  e/iim  f'u/'te//i  tli/nitlet 
eus,  hoc  est,  inediuutiljus  luu^nis  piO(lit,'lis 
pfrmittet  e.xire  llchiieos,  ct  i/i  i/ainu  /•o- 
hu.sta,  iil  esl  per  pluj^as  ei  potenler  iurii- 
gendas,  ejiciet  illus,  id  est  velociler  exire 
eonipellet,  de  terra  sna.  1'ercussis  nainque 
priinogenitis  .Egyptioruin  itu  ruerunl  per- 
territi,  tiuod  dixerunl  :  Omnes  inorieinur. 
Ideo  non  pcrmiserunt  llcl)ru'os  ali^iuam 
lucerc  inorain  in  teria  .Kgypli,  ut  inlra 
describitur.  Lucutusijue  est  JJu/ninus  ad 
Muysen,  dicens  :  Eyu  Duminus  f/ui  appa- 
riii  Ahraha//i,  Jsaac  et  Jacuh  i/t  Deu  umni- 
putente,  hoc  est,  qui  eis  apparendo,  oslen- 
di  eisdem  me  esse  Ueuin  omni[)Olenlem. 

Cen.xvii,!.  Vudo  iu  Gencsi  legitur  :  Di.xil  Doininus  ad 
.\l)raham  :  Kgo  sum  Dominus  i)eus  oiiiui- 
potcns,  ambulu  corain  me,  et  esto  perfe- 

76.UXXVIII,  ctus.  Alibi  quoque  Isaac  ait  ad  .lacob :  Ueus 

'■  meus  omnipotens  benedicat  libi.  Simililer 

alio  loco  Uominus  ad  .lacob  locutus  est  : 

/ftirf.xLM.  Ego  sum  lortissimus  Deus  patris  lui.  Sed 

^'  quum  Uominus  etiain  apparueiit  .Noe  al- 

que  .Melcliisedcch,imo  et  .\dfle  ac  aliis  qui- 
busdam  Patriarchis  in  lege  naturse,ut  cre- 
ditur,  cur  de  his  tribus  solum  nunc  lacit 
mentionem  ad  .Moysen  ?  Ad  hoc  breviler 
(ilossa  respondet,  quod  Deus  menlionem 
facil  anliquff'  promissionis,  lanqnam  oam 
in  proximo  completurus.Itaquc  respondeii- 
duin,  quod  ideo  menlionem  facit  horum 
trium  Patriarcharum,quoniam  ipsi  specia- 
liter  patres  Hebraeorum  vocanlur,  eisque 
specialiter  ac  frequenter  Deus  promisit, 
quod  posteritati  eorum  lerram  Chanaan 
condonaret. 


.\  /vV  /III//IC/1  mcu/n  Adu/iai,  (piod  secuii- 
diim  (jlossaiii,  interprelatur  gciici  alilcr  Do- 
iiiiiius,  /lun  i/uiicavi  cis,  siipplc,  lain  cla- 
re,  ut  libi.  (lircu  (piod  riihn'  iii  (ilossu  : 
.Non  indicavi  eis  siciit  tibi.  Vttv  successiones 
enim  uttutum  crevil  diviiiu;  cognilionis  ati- 
giiicntum.  A|)|)ui'iiil  Dcus  Abrulia*,  lociiliis 
(;sl  lucic  ud  facicm  ciim  .Moysc.  David  ail  : 
Siiper  scucs  intellexi.  .\posloli  D<m  l""ilium  /•«.i.xvm, 
prjjosenlem  vi(leruiil,et  (|iiid(juid  volebanl,  '"" 
interrogabaiil.(Jiiil)us  et  dicliim  esl  :MuIli 
reges  et  Pioplicta"  volueriinl  videre,  qufo  .i/«///..mii, 

B  vos  vidclis,  <!l  iion  vidcriiiil.  IIjjcc  (Jlossa.  '^' 
Porro  in  Scholaslica  fciliir  hisloriu  :  .No- 
iiicii  mciim  .\doiiai  noii  indicavi  eis,  id 
<rst  fortilu(liiU'm  el  polenliam  ineain,  ad 
quas  perlincl  nomcn  istud,  sed  pielalem 
et  sapienliam  meam,afl  quas  perlinet  Kli, 
et  Kloi.  Sed  huic  diclo  objici  polesl,  quod 
dicliim  esl.Deuin  dixisse  ad  Abraham,Kgo 
siim  Dominus  Deus  omni[)Olens,  al([ue  ad 
.lacob,  Kgo  suin  foilissimus  Deus.  (Juod 
Isaac  scieiis  :  Deus,  inquit,  omnipolens  be- 
nedicat  libi.  Apostolus  quoque  in  epislola 

G  ad  Homanos  de  Abraham  prolestatur,quod 
non  Iwsilavil  diffidenlia,  sed  conforlalus    now.  iv, 
est  fide,  dans  gloriam  Ueo,  plenissime  sci-  '  '"  ' 
ens,  quia  qufccumquc  [)iomisil  Ueus,  po- 
tens  esl  el   faccre.  Ilemque  :  Arbitrans,  //e/»r.xi,i'.i. 
scilicet  ipse  Abraham.  quia  a  mortuis  sus- 
cilare  potens  esl  Ueus.Hursus  forliludinem 
et  omnipolentiam  suam  Ueus  monstravit 
.\braha?  el  Isaac  faclo,  dando  eis  superna- 
turalem  fecundilalem.  Sed  et  cognovcrunt 
lii  Patiiaicha' Ueuin  cuncla  creasse,  sicque 
omnipotentiam  ejus  noverunt,  sed  et  pie- 

U  latem  sapicnliamque  ipsius. 

Insuper  circa  locum  hunc  scribil  Lyra  : 
.\liqui  dicunt,  quod  lioc  nomen  Adonai  si- 
gnifical  generale  dominium.  Kt  quamvis 
palribus  preecedenlibus  .Moyscn,  Ueus  os- 


KNAUUATIO    IN    CAI'  \l    IXoltl.            AUT.    \l                                                 Wl 

Inulil   S(>  hoiiiiiiiiin   loliiis  crraliiiir.  iion  .\  (•(•ikIiiiii,  (|ii(mI   Iioc    iimiikh   i(ii,ij;i,immii 

liiincn  it:i  pcrrcclc.  iil  Movsi.  Conliii  (|ii(hI  Idii,  Mciis  indicuMl   liic  ,Mo\si.  iioii  soliim 

oiijicil    Lmii,  (|ii(niiam   |»cr  inuiKl.ilioncin  i|iiaiiliiin   ad   voccin,   scd   cliaiii  (|iianliiiii 

(liliivii,ol  (•onviMsioncm  nxoiis  j.ol  in  sla-  ad  si^nilicalnin  :  (|iiod  csi  |»ro|Mic  indicn- 

Inaiii  salis,  in  comlMiNtii»iic  i|iio.|iii-  rcn  ic  Ki   li"c  iirinio  indiciivil  Mo\>«i,  (|iiiiiido 

lapolis,  imo  cl    iii    miindi   crciilioiic.  I»ciis  di\il    :    li^ro  siini  (|iii    siiiii  ;   (|ilia   |»cr   lioc     /■Uwl.ut, 

oslciidil  gcncralc  doniiiiiiim  Miiiin  1:1  liiliii  iionicn   si^niricalni    ncccssiliis.   slnhililas, 

rccil.  (|niilia  cl  pcr  Moxscn  cj,'il.  1:1  oinniii  cl  |dciiiliido  cssc  dixiiii,  iit  dicliim  csl   in 

illa  riicrnnl  Alniihic  iutliriciila.  Ilicc  iinlciii  cvposilionc  cii|iiliili  tcilii.  Scciindo  ostcn 

olijcclio  iion  csl   rorlis.   Naiii  sicnt  oinnia  dil   Movsi   iiomcii    isliid,  (|iiiiii(|o   in   rii|ilii 

illa  anlc  Moyscn  racla.  riiciniil    Mh.iIkc  p.i  \idil  (diiic  di\iiiiiiii  cs>cntiaiii.  scciindiini 

l(d'actii,ili»  ct  Moysi.hil  iiltiii  illii  lccit  Dciis      i|iiod  in  Niimcris  lc-riliir  :  (lliiic  cl  \u>r  \Hm.tn.n. 

|»cr  Moyscn    miillii   cl    |»iiC(diirii    prodij;iii.  H  iciiifiinatii  \idcl   hciiiii.  Nciilro  iinlcin  ho- 

miillo  copiosins.  (piiiiii   iiiHpiain  anlc  pcr  niiii  modoriiin   lc^dliir  Dciis  |iiilril»iis  aiilc 

ali(picin  hoinincm  iiiinm.  Sicipic  snhrimins  Moyscn  nomcii  siiiiin   lclr:ii:raiiiiniilon  iii- 

altpic  splcndidiiis  iniinircslavil  DciisMoysi  diciissc,  scd   iisiis  csl   iiominc,   vcl   poliiis 

jicn(M'al(>  doinininm  siitim  ac  rolnir  iinmiMi-  si};;iiiricalo  noininis.  imporliinlc  icspcclnm 

snni.  (iniim  pra>c(Ml(Milil>ns  1'alriarchis,  non  ad  (MCiilniiim.  l  ndc  cl   iii  Ciciicsi.  (piiindo 

solnm   pcr  iniraoulosos  tdTcclus.  scd   |)cr  hxpicndo  iid   .Miriihiim.  iisiis  csl    noniiiU! 

illuminalioncs   sup(MMias  cl   apparitioncs.  sno   lclra^Miimniiit(»n.    iii»ii   cxpicssii    pro- 

ac  iill()cnlioncs  iini^cliciis.  ipias  \u'v  ;iiiii(»s  priiim  sii,Miiriciiliiiii.  scd  iiia,i.'is  pcr  nomeii 

(]iia(lr;ii,Miila  ad  lihiluni  hiihuil.  inipoitiins  rcspcctiini  iid  crciiluriim  dclcr- 

lnsup(M'  scribil  Lyra  :  .Vdonai  iiou  poiii-  miiiinil.  dicciKh»  :  \\>iO  Dominiis  ipii  cdiivi   '/>/>. w.:. 

Toiiasjram-  tui'  liic  lii  llchrico.  scd  uoiiiou  Dci  lcliii-  lc  (lc   li'  (^liiildicoriim .   Niilli   (pi()([iic   il- 

J";'^"'^,'i7,l^!,',^  i,Maniiual()n.  V('l  .UMiovah.  (Jiiod  (]uuiii  vr-  (1  loium  oshMidil  csscnliam  siiam  (lare.  iii 

sijjniiuaiit.  pnlclur  ah  llchraMs  tanla^  sanclitalis,  ui  .Moysi. 

uomiuiiri    uou  dchcat.  uisi  a   summo  sa-  S(h1  coulra  h.TC  scrihil  Uahhi  Paiilus.  et 

ccrdol(\  (M  soliini  in  hcncdiclionihus  ricu-  |)rimo    rcprohat    praMactas    rationcs  quas 

dis  iu  tcmplo,  idco  loco  ejus  promiulia-  i.yra  pro  sna  e.xposilione  inducit,  et  con- 

lur  lioc  nomcu  Adonai  :  velut  si  apnd  nos  Ira  primain  eariim  sicarguit:  Indicare  no- 

hoc  nomen  Deus,  non  esscl  nominahilc  oh  inen  secunduni  vocem  lanlum.  et  non  se- 

suam  sanctitatcni:  el  ubicuinquc  scriplum  cuudum  signiricaluni,  modica^  aul  nullius 

cst.loco  (\jiis  pronunliarclur  Dominus.Por-  csl  utilitatis,  qiium  nomina  ad  significan- 

ro  hoc  noiiicu  tetragrammaton.  sccundnm  dum  ordiiKMitur.Sicquc  palics  anlcMoyscn 

Rabbi   Moyscn.  signilicat   divinam  essen-  inulilitcr  cognovisscnt   lioc   nomcn  Jcho- 

liam.  prout  iu  se  ipsa  consistit,  circum-  vah.  Conlra  sccundam  rationcm  argiimcn- 

scripto  omni  rcspectu  ad  alia  :  idcirco  cst  I)  latur,  quia  dum  Deus  locutus  csl  Moysi. 

nomcn  incommunicabile.  soliquc  Deo  a|>-  Apparui  AbraluT.  Isaac,  et  Jacob  in  Deo 

propriatum.   dcsignans  vcrilatem    diviiUT  omnipolcnlc,   Moyscs  nondum  vidit  divi- 

csscutia^  in  sc.  Hoc  prjcsupposito,  aliqui  nam   csscutiam.  Hinc  Uabhi  Paulus  circa 

dicunl  quod  Dcus  apparens  patrilius  pra»-  hicc  aliler  scutit.  iu  primis  aHcgans  Tho- 

cedenlihus  Moysen.  non  nominavit  se  eis  mam.  dicenlem  :  Ad  hoc   Deus  concedit 

sub  hoc  nomine  .lehovah.  Sed  lioc  lalsiun  homini  miracula  facere,  ut  per  ea  probet 

videlur.  quoniam  in  Genesi  ubi  Dominus  supernaluralem    verilatem.    quam    docet. 

Gen.\\.7.  ail   ad  Abraham.  Ego  sum  Dominus  qui  Dcinde  addit.  quod  quamvis  anle  Moysis 

cduxi   le  dc  Ir  (^halda^orum.  iu   Hchra^o  tempora  fccit  supcrnatiiralia  aliqua.  ut  esl 
loco  hiijus  nominis  Domiuus.  hahclur  no-      tactum.  nunquam   tamen   fuit  concessum 

men  Domini  tctragrammatou  :  idcirco  di-  alicui  antiquorum  facerc  miracula.ul  ver- 


m 


K.NAHRATIO    IN    CAP.    VI    EXODI.    —   ART.    XI 


h\*   ipkius   iTtMltMrlur,    iil   e-i)iu;t'>Miiii   r^l  .\  m)imc,lu  (|iii   solu^   ••>  '  lil    luisu.s  :  Dcus    jub  i%m. 


.\lu>>i,  iiii  ilatuui  (^hl  ihUul,  ul  tijuK  W^a- 
tioiii  ac  If^i^ldtioiii  crtKlertilur.  I.t^v  tMiiiii 
|)tii'  .Moysfii  (lata,  fuit  iniraculis  (■oiiriiiiiuii- 
tla.  hfo  autfiii  sfcuiKluiii  siKiiiticatioiifiii 
hujus  iioiiiiiiis  Jchovah,  |>iiiici|)alitiM'  coii- 
\ciiil  iniruculu  raccn-,  iii  (|uaiiluiii  oinni 
|iotciilia  lundalur  iii  piii  itulc  ct  (ilciiilinli 
ntt  inlinila  essc  diviiii.  Iliiic  .Moysi,  iioii 
paliibus  aiite  cuiii,  conccssuin  (^st  iiiiraeu- 
la  laccre.  Sict{ue  iiilclligeiKluiii  esl  (|U()(I 
(licitur,  Noincii  iiiciiin  .\<lonai  iioii  indica- 


solus  est. 

0innil)us  cif,'()  peiisalis,  vidcliii  lillera 
ista  sic  (^xpoiieiida  :  .Noineu  incuui  .\donai, 
lioc  est  uiiiverKaledoiiiiiiiiiin  inciiin  (^t  oiii- 
iii|>otciitiaiii  nieaiii,  seu  iioiiicn  incuin  ic- 
lioNuli,  (|U(>d  iiu(l(^  et  piirc  dcsignat  divi- 
nuiii  csscnliuin,  iioii  iiidicavi  Ahialiai  et 
Isaac  et  Jacol)  laiii  copioso  et  evid(Miler, 
iit  til)i.  Vel,  iioii  indicavi  (;oruin  alicui  iio- 
incii  istud  Jeliovali  :  si  luineii  veruin  ost 
(|U(>d  l\ul)l)i  l'uiiliis  insinuat,  dicens,  quod 


n. 


vi  eis,  vidclicct  dando  cis  iiiiractilu  fuccre.  H  Movsi  piiino  sil  ifvclutuin  hoc  noinen. 


sicut  tibi. 

Insuper  Habbi  l'aulus  arririiiut  conve- 
nienter  dici  posse,  ({uod  noiiien  Jidiovuli 
iioii  luit  [latribus  aiile  .Moyseii  r^nclatuiii; 
at({iie  ad  id  ([iiod  coiitra  hoe  objicit  Lyra, 
ut|)Ote  iii  (Jeiiesi  scriptuin  esse  noinen  te- 
tru}<raininatoii,  iibi  habeinus,  K^'o  Doininus 
({iii  cdu.xi  le,  clc,  rcspondct,  ur^utncntuin 
istud  esse  invalidiiiii.  .Nain  illa  stinl  vcrba 
Moysis,  describentis  ea  ({tia^  transiertint 
iiiter  Deuin  et  .Xbrahaiii :  ({ui  .Moyses  Deiini 


Dicil  cliuiii  Uuhbi  l'utiliis,  .Noiikmi  istiid 
Jcliovuh,  ntiiKiiiani  [^ioiiiiiitialtir  ab  Ih;- 
bra'is,  [iroiil  iii  litlera  jacet  ac  scribiliir, 
sed  ubi(|U(;  loco  ejtis  [iroiiunliuiil  lioc  no- 
iiien  .\(lonai.Nec  noinen  illiid  tetraf<rainina- 
loii  Iransreribile  esl :  ideo  traiislalores  tain 
(llialdici  (|iiain  Lalini,  el  (^tiain  Arabici,  lo- 
co  iliiiis  Iruiislulcriiiil  Doininiiin,  ([tiod  esl 
Iraiislatio  noininis  hiijus  Adonai,  iion  au- 
tciii  [)r()[)rie  iiominis  liujus  letiagrainma- 
ton.  Ideo  dicil  Habbi  Patiltis,  qtiod  nomen 


cognovil  sub  hoc  noinine  t^Mragrainmaton,  (]  isttid  Jehovah  lanluin  si^niricat,  alque  im- 


ideo  euin  sic  nominavit.  lliec  Habbi  1'ati- 
lus;  qtii  circa  hunc  passtini  intilta  scribil 
contra  Lyram,  qtia'  ([iiictiiii({tic  iiitclligens 
satis  faciliter  [)er()endere  valet,  non  csse 
idonee  introducla:  sed  proli.xitatem  vitans, 
pertranseo.  Verumtamen  circa  id  quod  as- 
serit  Lyra,  Deuin  manifeslasse  .Moysi  hoc 
nomen  Jehovah,  dtim  di.xit  ad  eiim,  Kgo 
sum  qiii  sum,  et  ([uod  Patriarchis  prffice- 
dentibus  Movsen,  non  indicavit  hoc  nomen 


[losittim  est  ex  instittitione  divina,  non 
liiiiiiuna:  alias  nomen  lioc,  seu  ejtis  signi- 
ficalio,  iniiotuissel  sallem  scieolibtis  lin- 
{fiiam  Hebrtram  :  ctijus  op[)ositum  constal 
ex  hoc,  quod  nec  Moyses,  nec  filii  Israel 
cognoverunt  hoc  nomen  ante  ipsius  reve- 
lalionem. 

l^('j)lf/i(pie.  f(rduH  cum  eis,  id  est,  ipsis 
promisi,  pactumque  inii,  ut  dareni  illis, 
hoc  est  posteritati  eorum,  terram  Chana- 
an,  terram  perefjrinationis  eorum  in  qua 


secundum  significatum,  sed  secundum  vo- 

cem,  non  videtur  posse  salvari.  Non  enim  D  fuerunt  advence .  Ego  audivi  gemilum  fili- 

videtur  Abraham,   et    ei    consimiles    viri  orwm /sme?,  id  est,  ad  succurrendum  nunc 

contemplativi  sublimiter  illuininati,  igno-  consideravi,  et  preces  eorum  cum  g(!mitu 

rasse,  quod  Deus  sit  ipsuin  [mrum,  incom-  fusas,  jam  exaudire  decrevi ;  (luo  yEgi/ptii 

mulabile,  infinitum,  ac  nccessarium  esse,  oppresserunt  eos;  et  recordatus  sum  pacti 

in  se  pure  consistens,  et  quod  esse  sic  >nei,  etc,  idest,per  modum  reminiscentis 

sumptum,  sit  proprium   nomen  Dei,  prse-  me  habeo,  per  effectum  nuncdemonstran- 

sertim  quum  et  naturalis  ratio  dictet  hoc,  do,  quod  intendo  et  implere  jam  volo  pro- 

et  quidam  puri  philosophi  hoc  noverunt.  missionem   pra>fatam.    Ego  Dominus  qui 

Sanctus  quoqueJob  id  novisse  videtur.di-  educam  vos de crgastulo ^Egi/ptiorum,hoc 

job\i\.i.  cendo  ad  Dominum  :   Quis  potest   facere  est  de  terra  .Egypti,  in  qua  demorati  ac 

mundum  de  immundoconceptum  semine?  tribulati  estis  quasi  in  carcere.  Porro  er- 


KNAHHAIKt    IN    t.AI'      \l    lAnlH 


Ain 


XI 


m 


giisliiliiin  |ii-M|)i'ii>  (liriiiii-  lociis,  iti  (|iim  rt-j 
11(1  ()|)(<ni  raciciKla  i  i'lc^al)aiiliii'.  h'f  iriunn 
i^its  i/r  S('fiufufi',  iii  rri/i  iiiii III  luis  iii  /ird 
r/iin  i\rfriifi>.  iil  csl  pcr  cvidciilriii  cl  cfri 
('ai'ciii  polciiliiiiii.  I,(i(|iiiliii  iiiiiiiii  jicii^ili' 
S(>  i|)S()  inctaplioiicc.  (|iiasi  ilc  lioininc  i|iii 
Iti-acliiiini  stiniii  cxtcinlil  ail  snliNcnicii 
(liiin.  I\f  jiu/iiiis  iiKii/iiis,  i(|  cst  pcr  tiiiia 
(•iila,  lioc  (vsl  niiiaciilosos  crrccliis  pniiiti 
V()s,(«x  (livina  Jtistitia  inaf^niricc  iiirii^M-ndos 
•  Kfjypliis.  /'.'/  irssiniKiin  rns  mi/ii  in  /inpii- 
fiini,  i(l  (^st.  ail  f,'loi'iam  mcaiii  laciam  \(»s 
(lcvolos  ma,jcslalis  mca>  (iiilorcs  ;  rf  rm 
rrsfrr  /)rns  pcr  spccialcm  pi-ovisioncm  ct 
/.-J.-.X/. \\.  f^raliam.  Iloc  implcliim  csl,  (piainlo  iii 
'  '"'"''''  iiK^nlc  Sitiai  acccpcriint  lcf^cm  a  Dco,  iilii 
(M  Dciis  (lcsponsavil  sibi  S\ na},M)j,'am, pioiil 
h::fch.  in  l']/(\'hiclo  ratcliir.  (jiiainlo  cl  lilii  Isiacl 
xx\vi,  .nr  i,),.„|i  ^,|„|  lOinniatnia»  pi'a>ccpit  iiohis  l)o- 
{•:.L;ui.\\n.  miiuis  Dcns  nostci-,  racicmiis,  cl  ci-imiis 
obcdicntcs.  AV  .'«■irfis  \)rv  c.xpciiciitiam  bc- 
ncricioriim  meorum.  cl  [^cr  mirahilia  pro 
vestra  lib(>rationo  |)atranda,  (/i(ia  rfjo  sion 
I)oniiiii/s  /)ri(s  rrsfrr,  (pii  mca  poteslalc 
ao  providcnlia  vobis  niiscricorditor  domi- 
nor.  ct  opoin  c\hil)(>o  :  nain  oninium  Dous, 
dioilur  sp(vialitcr  Dous  corum,  quibus  spo- 
cialia  gralia^  dona  conrorl  ;  (/iii  ri/ii.veriin 
xH)s  (ir  rr(j(Xstu/o  .Kijii/ifioruin,  ct  induxc- 
rim  vos  iii  frrram  super  quam  /eravi 
ma/iuiii  uinnii,  id  ost,  in  qua  potontiam 
doclararo  doorovi,  dando  vobis  potontcr 
(Mmdom,  uf  (/arrin  rani  A/>ra/iain  ,haar  rf 
Jaro/) ;  (/a/>0(/iir  i//nm  ro/>is  i^o.ssii/e/u/am. 
otc,  si  tamon  vos  ipsi  non  posuoritis  obi- 
ccm.  Non  cnim  ingrcssi  sunt  cani  proptcr 
niurmnrationcs,  perversitatcs,  ct  diffidcn- 
tias  suas. 

Xa/'rarit  e/v/o  Moi/ses  o//inia,  id  est , 
pra^fata  Dei  promissa  oonsolatoria  cxpo- 
suit,  ^7iis  ls/-ae/.  Qui  /lo/i  anpdererunf 
ei,  id  cst,  verbis  cjus  non  credidcrunt  sin- 
ccriter,  nec  consolationcm  acceperunt  e.\ 
eis,  propter  angustiam  spiritns  et  opus  du- 
rissimum,  id  est  ob  nimiam  suam  affli- 
ctionom  in  corde  et  corpore.  Erant  enim 
pleni  uKProrc  et  anxietate  in  anima.  Kx- 
terioribus  quoquc  laboribus  inhumaniter 


.\  |)i'('iiicbanliii'.  Ilnjiisinodi  aiilcm  rx('«'H>iivii« 
passioncs  cl  afiliitioiics  acliim  lalioiiis  iiii 
pciliiiiil,  pia'scilini  in  iiiipci  fcctis,  i|iial('H 
fiicinnt  lii  viilKiin's  in  popnlo  isnicj.  Ali- 
i|iii  lamcii  scnioicsci  iiii-lioi-(>H  in  lmk, .Muy- 
si  crodidcriint.  /.oriifusi/iir  rnf  Jhimiiius 
iii/  S/oijsrn,  i/irrnx  :  Inijrn/rrr  rt /oi/iirrr 
iii/  /'/iiirnniiriii  ri'i/rni  .Kijij/ifi.iif  i/iiiiiffnf 
fi/ins  /srur/  i/r  frrru  siiu.  Iirs/inm/if  .^/mj- 
srs  :  /'Irrr  fi/ii  Israr/  nnn  iiir  (iiii/itnit  ail- 
liliiis  cordis,  id  cst,  iion  obtciii|ictaiit  mi 
hi  ;  (■/   f/iinmiii/i)  niii/irf  mc  /'/Kirnn  f  (|lliisi 

li  dioal,  Miilto  miiiiis  ac(pticscct  scrmoiiibiis 
iiicis.  Iloc  .Moyscs  dixit,  noii  (-oiilia  Doiiii 
iiiiiii  prolcrviondo  aiil  iiKdiciliciido.  scd  sc 
liiiiiiililcr  cxciisando.  cl  ilifrii-iillalcm  \\v- 
p)lii  allc.i^ando.  Iii  lalilnis  (jiiippc.  iibi  ali- 
cui  (|iiid  jiibctiir,  (|uod  ad  cjiis  cxccljcti- 
liam  pci'tinct,non  cst  conlra  pcrfcclioncm 
ol)cdiciitia\  difficiillatcin  ol  cxciisationcm 
indlicoro.  /'nvsrrfi m  i/uum  i nrirrii mrisus 
sim  /a//iis,  id  cst  inoptus  ad  hxjuondum 
coram  rogo.  sioul  cxpositum  cst. 

(]iica   qiiod  Lyra  scribit  :  Incircumcisus 

(]  labiis  propriodicitur.qni  vorbis  superfluis 
utitur  :  quod  non  csl  crcdciidum  (\c  .Moy- 
se:sed  larj,MMiccipiendo.  trahitiir  ad  qiiom- 
cunupie  defoctum  olocpionlicC  designan- 
diim  :  sicque  dicitur  de  .Moysc,  cx  vocis  Exod. is, 
suse  gracilitatc.  (]ontra  hoc  scribit  Habbi  '^- 
Paulus  :  Incircumcisus  labiis  magis  pro- 
prie  vidctur  dicendus,  qui  habet  in  la- 
biisaruiuod  corporale  impcdimentum,  qiio 
prolalio  littoraruin  qu;c  labiis  proferuntiir, 
iiiipeditur.  rnde  supra  conquerebatur  .Moy- 
ses  de  impedimcnto  loquela^  ex  parte  oris 

D  et  lingua»,  nunc  autem  addit.  ex  parte  la- 
biorum  :  ut  ita  ostenderet.  quod  organa 
corporea.  quibus  verba  exprimuntur,  erant 
in  00  inepta  ad  loquendiim.  De  vocis  autem 
gracilitate  non  fit  montio  ulla  in  littcra. 
ncc  oportet  hoc  fingere.  prsesertim  qnuin 
Moyses  in  ultima  sna  sencctute  legatur  om-  Deui.Tinxm, 
nibus  filiis  Israel  simul  Iocutus,ut  inDcu-  '• 
teronomio  patet  :  quod  cum  vocis  tenui- 
tatc  esse  non  potuit. 

Ad  ista  respondeo,  quod  in  Scripturis 
incircumcisio  magis  adscribitur  corporali- 


m 


K.NAHHAIIO    I.N    CAF.    VI    K.XOUI.    —    AHT.    XI 


bu>  inpmbro  ri  oi^uiii^,  |iiu|»tri  >|iiiiiiiu-  A 
Iriil,    (|uuiii   (it)   i-(M'|>*H'ul('iu    itcrcctuin.    Kl 
hoi'  iii   lihi  i>  l'ro|)licluiiiiu   ri(-(|ucut(M'  iii- 

j«i/' «i,ii(.  iiuitur,  iii  (|uit)(is  iiu'ii'i'iiiiiL-isu'  (licuitliii' 
tturen  Isruclilai-iiiii.  Iii  .Vflis  (|iioqii«'S.  Sli?- 

4o<. «K.ii.  pliaiius  liH|uiliii-  utl  Ju(lu>o<>  :  Duiu  etM-vii c 
ct  iiu'ii-ciiiiicisi  cordc  cl  uiii  itius,  vot»  kimii- 
|icr  i-c>titi>.tis  S|)ii-itui  SuiK-to.  l*orro,  (|uo(l 
.Moysc^  f(iu(.'ilciii  liii^uaiii  liuliiiciil,  su|)i-u 
♦'.\  (l(X'toril)US  (-allinlii-is  cl  llcl)i-u'is  prolia- 
luiii  (■■>!.  Iilcii  iiiiii  cst  lioc  i'('|iiilaiii|iiiii  li- 
etiliuiii  l)ciii(|uc,  (|U()(|  Italilii  1'auliis  as- 
serit  iii  S<'ri|)tui'a  iiiciitiouciu  iioii  licri  i\i-  li 
hoc  (|uo(l  Movscs  riuM-it  ^rui-ilis  ac  tciiuis 
vocis,  luUuin  c(Misctiii-.  sultciii  scciiikIuiii 
uiitii|uaiii  liaiisluliouciii.  .Naiii  Sc|ilua^iula 
iiitcrpi-fMcs  trausliilci-iiiil  :  Kcce  ('«(o  ma- 
cili  voco  suiii.  Oua  traiislutioiu^  iitens  Aii 
j;ii>liii(is,  (lisscriiit  :  .\ou  vidclur  sc  cxcu- 
suic  (lc  vocis  j,M'ucililul(?  tuiiliiiii  [iro()tcM' 
itiultitiKliiicin  [)0|iiili,  scd  ctiaiii  |ii-0|)lci- 
unuiii  liuitiiiiciii.  M-ilicct  {'liaiaoucitt.  Scd 
iniruin  si  taiii  jriucilis  cxslitit  vocis.  ([iiod 
iicc  atj  uiio  [Kitiiit  uudiri.  .\ii  lortc  rcfiiii^ 

•pioiiiiic  rastii^  itnii  [iciinitlcljal  cuiii  dc  [iroxiiito '  (^ 
loc[ui  (  Si([ui(lcin  qiii  corani  i-cf:it)us  haticnt 
l()([ui.  a  rcniotc  starc  ol  loqui  solcnl.  Ihcc 
Au^Mistinus.Poslrcitio.  (|iiod  olijiciliii-..M()y- 
scii  [wv  se  cssc  loculiiin  liliis  Isiacl  in  sc- 
nio  siio,  lacililcr  solvilur.  .Nain  ct  qiii  pra- 
cileiii  liat)cnt  vocein,  inlerdum  sihi  vim 
laciunt  ad  loquendum  ([uid  allius.  Polcrat- 
que  gralia  su[)[)lere  derectum  nalurse  ad 
loqucndiiin  in  .Moyso.  {[iiod  ct  Aaron  jain 
dcruncto,  ralionabilitcr  credilur  racliim. 
LocH/usrjut'  esl  Dominus  ad  Moj/sen  ef 
Aaron,  et  dedit  laandatvjn  ad  filios  Is-  D 
rael,  et  ad  Pharaoncm  regcm,  ^"Efiypti,  id 
ost,  prsecepil  ois  aliquid.  quod  perlinebat 
ad  Hebrseos  ac  rejrem  iEfrypti,  videlicet  ut 
edurerent  fdios  fsrael  de  terra  ^Ef/ifiill. 
Per  quod  docemur,  quod  Dei  voluntas  sil, 
ut  qui  preesident  aliis,  non  cito  neque  la- 
ciliter  ab  illorum,  quamvis  duri  exsistanl. 
oxhorlatione  et  inrormatione  dosislanl  ; 
sed  oamdem  ssepius  ropetendo.  landcin 
verba  salutiscordi  illorum  inculcont.  sicuf 

iirim.iv,:.  ad  Timolheum  seribit  Apostolus  :  Precdica 


vcibuin,  iiista  ()[)[iorliiiu%  iiiq^orluiu^  ar- 
^Mic,  ()t)sc(-i'u,  iii('i('[iu  iii  oiiiiii  |iutionliu. 

D('iii(-c[)s  Moyscs  sui  i[isiiisa(-  rralrissui 
|)i()su|)iuin  (lili(;(Miloi-  dcsciibil,  iie  in  [icr- 
soiiu  lc{{islaloiis  llot)i-a'oi-iiiii  i[iiis  (M'i-oI. 
Isli  siint  iiriiu-ipesdouKWUin  jier  fiiinilias 
siias,  id  osl,  lii  (|ni  slaliin  itoiniiialiiiiilui-, 
siiiit  jiatros  ol  ca[iila  ti  iliiiiim  ox  s(;  pro^^c- 
nitai-iim  in  cof^iialioiiibus  siiis.  Filii Ihdieu 
firi nioi/enili  Isruills,  id  osl  Jucob  [lutiiar- 
(-Iiu',([iii  alio  iioiiiiiic  dicliis  osl  Israol,  riic-  /;,^,,.xxxii, 
runl  Knoih  el  l'h<ilhi,  Esron  et  Channi.  ■**■ 
nuainvis  oniiii  Itubcii  riiit  [iriinus  ol  ^oiio- 
ralis  [lalor  oiniiiiiiii  a  sc  doscondcnliiim,  la- 
incn  i|iialiioi' lilii  cjus  riuMunt  |)riii(-i[)alos, 
uniis([itis([ii('  coriiin  iitl(M'  nalos  cx  scinino 
siio.  Doiiuh;  iit  littoia  ox[)i'iiiiiiiilur  lilii  Si- 
iticoiiis,([uoruin  unus([uis(|ue  oxslilit  |)i'in- 
co[)s  ol  ca|)ul  [)rosapi»  cx  se  oila'. 

El  ha'c  nowlna  flllorum  Lcni  [lalriar- 
cliu'  jier  ciu/nalioncs  suas,  Gcrson  ct  (Jiiat/i 
ei  Mirarl.  Kx  quibiis  nata'  siinl  Iros  laini- 
liic  Lovitarnm,  vidclicct  (Joi-soiiitu',  (.laallii- 
la'ol  .Mcrarita',  ut  iiifra,  prtpsortim  in  liliio 
.Numororum,  copiose  describiliir.  Anniau-  Num.ww, 
tcm  vitce  Levi  fucrunt  ccntum  trif/inta  cl  ^' '''•'"''/■ 
.scplem.  VA  ila  vixit  docom  annis  minus 
(|uam  Jacol).  Accepit  aiiteni  Ainrain  uj-o- 
rcni  .locJialjcd  palrnelcm  siiam,  id  ost  ne- 
[ilom  cx  palriio,  ul  plcnius  sccundo  ca- 
[liliilo  exstat  cxposiluin.  Qacc  pcpcrit  ei 
Aaron,  et  Moysen,  ct  Mariam.  Qua3  quain- 
vis  nllimo  loco  niinc  [lonaliir  propler  sc- 
xiiin  inroriorem,  lamen  antoAaron  etMov- 
sen  luit  nata.  Acccjiil  aulcm  Aaron  uxo- 
rem  Klisabeth,  fdiam  Aminadah,  sororem 
Naasson,  quoe  peperit  ei  Nadah,  et  Abiu 
ct  Eleazar  ct  Ithamar.  Circa  hoc  scribit 
I.yra  :  Elisabolh  filia  Aminadab,  fuil  i\e 
tribu  rogia,  quoniam  [iroptcr  di<rnilatom 
sai-ordotalom  tribus  rcf^ia  ol  sacordolalis 
fuoiunt  commixtsp.  (^irca  qiiod  dico,  quod 
tompore  illius  connubii,  noc  rcgia  dignitas 
dala  fuit,  aul  ineral  tribiii  Judjo,  de  qua 
fiiil  Aminadab.  ncc  sacerdotalis  dignilas 
fiiil  collata  tribui  Lovi ,  de  qua  exstitit 
Aaron.  l'^l  quamvis  Jacob  propholavorat  Gen.\i\s, 
regiam  dignilatcin   trilmi  Ju(ko  pra^slan-  ^'^^' 


KNAmiMhi    IN    IM'.  M    lAtilH,    —    Alll.    \l                                               KSB 

(laiii,  laiiirii  sacnilolii  iMiiiiiciiliani  li  ilmi  A  liaiis  ris,  i|iiui|  in  lcirain  (ifWHiis  JcriiHa- 

Li*\i   c.M-    iloiiaiiiliiiii  ,    |iiii|)li)-l.iliiiii    111)11  li-iii.  in  ic^'iiiiiciii   ci^  iiiin  sii|trriiiiniiii.  ali 

lllil,  lici|iic  iiinoliiil .  Iilrii  ilirliiiii  illllil  liDii  li^\  |ilii  (iil   csl    lldc    mitiiIm    nci|iiaiiu  |m-|-- 

\iilcliir  iilonciiin.   nisi    roisan  i|iiis  dical.  •liicliiriis  sil    cns  :  (|iiiii|  (|niilatn   in   alHi- 

hco  ilis|uiiicnlc  sic   racliiin  c-.sc,  i|niniiain  cliiiiiilnis   |iusili    nun    aihcilnnl.    Mi-u    m 

Dcns   pi-a>cu;;nu\  il    iliialnis    liiliiilnis    illis  uiiini  liiijiisiiKHli  aihcrsilalc  siiil  in  Ituiiii- 

|)i;cratas    ili^nilalcs    lurc    cunlrilinciiilas ,  nu  iininultililcr  ciHiliilcnlcs,  al(|nc  iii   itci'" 

(|iia>  ainl)a<   in   (llirislu   siinl   cuiinila>.    .1/  scciiliunilnis   ^^lurianlcs.   (■crli  (|nitil   DriiH 

(■(•;•(»  J\li(i:.(ir  filiiis  Aiiron,  )ii<;/ti/  ii.fnmn  siius  nun  dcscril,  cl  pcr  aihcisa  inisciicur- 

ilt'  filiiihiis  /'/iiifiil  :  ipicin  llcliiici  (licnnl  ilissiinc  pruvidcl  ipsis.  vcniani  fjraliaiiKpic 

Inissc  Jclliru,  nl  rclcrl  L\ia:  ipiuil  \ciiiiii  lar.i;iliii.    cl    lclicilalciii   accclcral.    Itnrsiis 

nuii  rcor;  scd  Mlca/.ar  acccpil  ii\urciii  aiilc  ducciimr  c\  diclis,  c.xcinpl(>  sancli  .Moysis, 

Cffrcssiiin  (>\    l\L;\plu  :  naiii  iisipic  ad  lcin-  H  liiiinililalcin  aiii|)lccli.  cl   uinncin  dclcsla- 

piis   illiid   nuii   \idcliir  liahiiissc    nuliliaiii  li  ainliiliuiicin ;  nustrain  (piuipic  insiirrici- 

Jclhro  illiiis.  cnliain  cl  dcrcclnosilalcin  iii  duiiis  naliira' 

///.  sciliccl  pia-lali  Ircs  lilii  Lc\i,  snti/  ac  {,Matia>.  c.\  siiucru  curdc  liiiinilitcr,  iinu 

jiriiiiiiirs  /rihiiinii  Lrri/iriiruni  jtrr  fmni-  cl  sa'piiis  allcf,Mi'e,  iil  c.\  pruinolioiic.oliain 

lias  siiiis.  /s/r  rs/  Aaron  r/  Mi>;/srs,   ijni-  diiiii  iiuii  ipucsila  oircrliir.  sic  cvudaiiitis. 

hiis  pnnrpi/  /Joniinns,  ii/  rdiirrrrii/  filios  niiud.  pruli  dulurl  niiilli   noii  advcrlcnlcs, 

Janirl  tlr  /rrni  .Ei/nii/i  prr  /iirnias  snns.  pijccipilanl  scinclipsos,  proni  ad  rc^Mincn 

(>lc.  lMt(>i'duiu   in  tcxlii   .\aron  cxpriniilur  alioriiiii.  (pii   ncc   sc  ipsus   icp^rc   (]ucuiil 

aulc  .Muvs(>u  duiu  coinhiuaulur.  iulcidiiiii  ucc  rciiiiul. 


r> 


ccoulra.  Dici^juc  polcsl,  (piod  .Moysi>s  ali-  l'ru>lcrca  circa  lcxluiu  iiKpiirilur.cur  .Moy- 

quaiulo  cxpriiuil  .Varou  aul(>  sc,  (pu)niani  scs  pra^alas  trcs   Irihus,  videliccl  lliihcu. 

s(>uior  (>o  ruil.  (>l   iu  suimnuin  poiiliriccin  (]  Simeon  el  Levi.easque  diimla.val,  lioc  loco 

pra>clectus,  altpie  in  eloipieutia  pran-ellc-  (l(>scribit.  VA  rcspoudcudum.  (piod  idco.  iit 

hal  :  (piando(pic  vero  pia>iiouiiiial  sc.  ipio-  (l(>simu>l  ducatum  Israelilicic  plchis  iioii  cs- 

uiaiii  ahsolutc  priucipalior  ruil  ct  legisla-  sc  commissuiu  aliciii  viro  cx  primogenito 

lor.  quem  el  Aaron  ipse  suum  (loininum  Jacob  iiato,  ueque  alicui  uato  e.x  secuudo- 

appcllavit.  Is/r  rs/  Moi/srs  el  Aaron,  elc.  g-enilo  ejus,  scilicet  Simeone,  scd   ex  ler- 

Sicnt  .Magistcr  in  hisloriis  taugil.el  (ilossa  tiogenilo  (\jiis.  piila  ex  Levi  :  ideo  nllra 

cx  Strabo  allegat,  Esdras  e.\  suo  addidit  IribumLcvi  uou  deseendil  ad  alias  tribus. 

vcrhuiu  istud,   qui   oiiiuem   bibliolhecam  lu  Glossa  quoque  habetur  :  Xou   primam 

Jiuhvoruni  posl  Habylouicam  caiitivitalcm  aul   secundam,  sed  lerliam   Iribum  eh^git 

rccupciavit,cuuctis  libris  a  .Nabuchodouo-  Deus  in  sacerdotium  et  ducatum  :  quia  in 

sor  succensis;  vel  iMoyses  de  se  ipso,  tau-  uomine  sancta?  ac  summte  Triuilalis  con- 
ipiain  de  alio  loquiUir  :  quod  verius  pulo.  D  seciati  suut  sacerdotes,  ut  fidem  Trinita- 

Pra>terea  mystica  iutelligenlia  hujus  ca-  tis  in  se  conservare,  et  alios  sludeant  edo- 

pituli  ex  priehaliilis  satis  videlur  palerc.  cere,  et  quouiam  numero  impare  gaudet 

Sensusmo-  Moralitcr  vero  ex  islo  capitulo  iustruiniur.  Deus.  Rursus,  secundum  Strabum.  Amram 

qualiter  Deus  omnipotens,  pius,  juslus  ac  iuterpretatur  pater  excelsus,  per  quem  si- 

sapieus,  suos  permittit  electos  iu  vila  liac  gniricatur  Ghristus.  Jochabed  vero  iuter- 

ab  impiis  graviler  ac  multipliciter  Iribula-  pretatur  gratia  Dei,  per  quam  siguificatur 

ri,  finaliler  tamen  eos  non  deserit :  imo  et  Ecclesia.  Ex  Christo  igitur  et  Ecclesia  na- 

in  ipsis  eorum   Iribulaliouibus  multiplici-  scitur  Moyses,   id  est  lex   spiritualis,  et 

tcr  consolatur   cosdcm   per  pra^licatores  Aaron.  id  est  sacerdotium  verum.  Amplius 

alquc  pradalos,  pcr  augelicam  iuspiratio-  circa  illud.  Accepit  Aaron  uxorem  Elisa- 

nem  el   cousolalionem    diviuam ,   dcnun-  bclh.  ait  Glossa  :  De  tribu  Juda  fuit  uxor 


ralis. 


im 


K.NAHHAllO    IN    lAl'.     Ml    KXODI. 


Ahi.     Kll 


Vdiuu.  Nuiuiuiii  i-iiiiu  pru^ci'|)tuiii  t-rui,  ut  A  i't  rrgalU,  tunc  inatrimonio  jungotiantur, 
uuiiM|ui>i|Ui-  ili-  IritiU  Mia  roiijii^riii  liuci'-       ilt    iiilrllipMi-tur   (lliii^tu^  rx  ri^riilurus, 

nl.    Mi(»     aulllll    llil*    tllljU'),     pUlU    Li-vitUU         l{UI    l'->l    ll-.K   rl   MlllllllUS   SaClUlluS.  Ilebr.wt. 


AUTICLLUS   XII 


luJLPUSIIlU  CAflTLLI  HlulTIUl    :   Kl    LUlXTL'»  EST    bUMI.MS  Al)  MUVSK.N,  Uli;E.%S  :   KGU  DUMINLS. 


E 


iii. 


.^XCKLl.K.Ni  l.\  el  flTitacia,  quas  Dcus 
^cuiitulit  .Moysi  iii  verl)is  cl  simiis  ac 
aliis  ^upcriialuralibus  iloiiis,  iii  pravsciili 
licscriliuiitur  capilulu.  AV  luiutus  csl  JJo- 
miiius  ail  Moi/sc/i,  ilicfns  :  Eijo  Ihnnlnus. 
Uuasi  tlicat  :  Ijiiaiii  vcrum  csl,  ijiiuil  c^o 
sulus  sum  umiiium  Dumiiiatur  uiiiiiiputciis, 
qui  solo  jussu  oiiiiiia  possum.tam  securtis 
rt  coiistaiis  essc  (lcl)cs  iii  liis,  qua'  libi  ili- 
cu  ac  juhcu,  ct  crrtiis  ilr  vcrilalr  vcrho- 
rum  iiicorum.  Iiico  sulxiilur  :  Lutjucrc  ad 
Pharauneiu  refjem  AHyypti  ornnia  fjuu'  /o- 
tjuur  tibi,  ita  ut  prorsus  noii  tiiucas  eum. 
Et  ait  Muyses  :  En  incircuiiuusus  labiis 
suin.  Quomuclo  audiet  me  Pharao?  iil  esl, 
qiialitcr  acquicscct  vcrbis  incis  '.  .Noii  c.v 
tliriiiirnlia,  sril  c.x  huinilitalc  ail  lioc  .Moy- 
ses,  non  ohstantr  quud  jam  ante  dixerit  ei 
Exod.iv,  Deus,  quotl  loqueretur  .\aron  pro  eo.  Et 
lorsan  iiuiic  rursus  allegavit  insufficien- 
tiam  sute  loquelcB,  quoniam  Uominus  tlixit 
ail  cum.  I^oquerc  ad  Fharaoncm ;  el  noii 
adilidit.  I*cr  .\aion  loqucrc  ci.  Hinc  IJomi- 
nus  pandit  ac  suhdit  inodum,  qualiter  au- 
diret  Fharao  .Moysen. 

Dixitfjue  Dominus  ad  Moysen:Ecce  con- 
stitui  tedeum  Pharaonis,  id  est,  quasdam 
divinas  excellentias  tihi  do  super  eum,  ila 
ut  inslar  Uei  possis  ei  prseciperc,  comini- 
nari,  nocere  et  suhvenire.  Sicque  pcr  par- 
ticipalionein  quamdam  dici  poleris  deus 
ipsius.  Nam  quamvis  sit  unus  solus  verus 
Ueus  suhstantialiter,  tamen  parlicipative 
sunt  piures  dii,  in  quantum  aliquid  divi- 
narum  proprietatum  et  excelientiarum  ac 
polestatum  participant  in  judiciaria  polc- 


B  slatr,   sa|)irntia,   sanclitale,   pra;sidciitia, 
sigiiiN,  virlutihiis  atquc  miraculis.  I*ruplrr 
qiiod  scriptum  est  :  .Nun  cst  similis  tui  iii  Pa.x.wwfi 
diis,  Uumiiic.  Kt  :  (Juoiiiaiii  ilii   loiies  te;-  /'*.xi.vi,iu. 
1»  vchcmonter  cievati  sunt.  Ilrmque  :  ICgo  /•f.i.xxxi.u. 
dixi,  dii  estis.  Circa  quod  ait  iii  lOvangclio 
(Ihristiis  :  lilos  dixit  deos,  ad  quos  serino    Jiumn.x, 
Uri  faiiiis  rst.  Et  Aaron  /'ratcr  tuus  crit     ' 
Itro/thcta  taus,  id  est,  qu;p  vtiiitiira  siinf, 
cx  iiiea  rcvelalionc  ci  dcnuiiliaijis,  ct  ipse 
cx  partt;  tui  illa  ioijuclur,  sicque  per  mo- 
iluiii  pio[)lirlu!  Iiahehit   se  ad  te.  Nam  ille 

(]  vocalur  propluila,  cui  Ueus  conlingcntia 
fiitura  revelat,  et  ilie  ex  parle  Uei  iila  pra)- 
dicil.  rnde  Uominus  hoc  loco  non  ail,Aa- 
ron  erit  proplicta:  stMl,  i"]ril  pro[)hela  tuus  : 
sicul  ncc  .Moysi  dixerat  ahsoliilc,  (^onslilui 
le  deum,  scd  addidit,  Pliaraonis.  Sicque  in 
verbis  istis  servavit  Ueus  melaphoram  , 
quoniam  juxta  analogiam  seu  propoiiio- 
nem  qua  constiluil  .Moysen  deum  Pharao- 
nis,  constituit  et  ipsum  Aaron  propiiclam 
Moysis.  Nam  soli  vcro  Ueo  proprie  coin|)c- 
tit  hahere  I^rophclam,  quoniam  fulurorum 

D  [)urc  contingenlium  ccrla  pra?cognitio  po- 
nitur  propria  Ueo,  nec  competit  aliis,  nisi 
in  quantum  revelalur  ipsis  a  Uomino.  I^'o- 
[)ter  quod  loquilur  Isaias  :  Quffi  ventuia  /«.xi.1,23. 
sunl,  aiinuntiate  nohis,  et  sciemus  quia 
dii  estis  vos. 

Girca  haec  scribit  Lyra  :  In  Hcbraeo  ha- 
betur  Elohiin,  quod  est  piuraiis  numeri,  et 
significat  deos.  Ideo  translatio  nostra  ma- 
gis  propria  esset,  si  ita  haberet,  Constitui 
te  deos  Pharaonis  :  quod  non  apparet.  Non 
enim  proprie  diceretur  singulari  personaj 


KNAIUUTIO   IN   «■.Al».    VII    I.Xnlil.    —   Altl      \ll  'S<7 

itluialilrr,  (loitstiliii  ti<  ilros.  |iH*x|i(isili(iii(*  A  Diiiiiipotcnliitni  (Ifclantvil,  rt  HiinM  (•IitIoh 

(|ii(M|ii(>  priiiii  (iipiliili  (iciicsis.  cx  Scliola  icililicax  il,   c(Uivcilil,  (tiiiiicM|iic   li(»iiiiiicH 

slica  liisloiia  allcKitvi  sn|ict'  illnd.ln  |itiii  in  adniiialiiniciii  divina'  inaji^slatiH  iiiilii- 

ci|»io  ci'ca\it    Hcns  cicliiin   cl    lctiiiin.   Ilc  xit.   Ht  nnti  ninlirl  luis.  /ininit/itini/iii-  iiiH' 

liiicns   lialtct  1'iloliiin,  (|n(»il   tiim   sinmilaic  innn   ini-inn   sn/H-r  .h'i/!//itiiiii,  id    csl,  \trv 

(|uain  plnialc  csl  :  idciic^»  t(«ncn(lnni,(inod  cHccliis  polcntiii' iikw  cuslinalx»  .K^NplioH, 

lli(M'onvniiis  |H(»|)i'ic  lianstnlit  in  lioc  loc()  ff  ii/ni-iiin  i-.ivi-iiliini   rl  /ni/nilnm  iin-nin 

sinfiularitcr.  (lonstiltii  U^  dciiin  riiiitiionis.  filins  Isracl  tlc  Irrrn  .h'i/i//ili  /irr  Jin/irin 

Salis  tanicii  ('i'cd('ndnin,(pi(»d  l''.loliini  in  llc-  init.riinit,  id   csl  pcr  ^'loiiosissima   sij,'na, 

lajpo  coininuniiis  iilipic  Itciiiicntius  siiiiii  jnslo  jiidicio  .Kny|itiis  inllincnda  ac  noci- 

lili'  piuiiililci'  (|Uiiin  sin^uliiiilci'.  .\lii|)lius  lurii.   /unl  iiiilrin  .]/iii/sr.s  orloi/inla  iiniio- 

.Mjij,'islci'  in  hisloriis  iiil,  (l(»nslitni  tcdcnin  niin,  rl   .lnrnn   orloi/inin  Irinni.  i/iinnilii 
Phariionis.  id  cst  polcnlcm  in  IMiaiaoiic  cl  H  liunii  snni  m/  /'/inrinnirin.VA  ila  (^x  piiitc 

in  tcriii  cjus  ractM'i»  sif^iui  ad  inodnm  l>ci.  ictiitis   patcl   idoncitas  corumd<Mii   iid  liiii- 

Kt  .\ai'ou  IVal(M'  luus  crit   pfoi»liclii.  id  csl  tiiin  orriciiiin. 

priclotMitoi'  tuus.  Non    tauKMi    liiil    Moyscs  /)l.iili/nr  Ihiiniiins  m/  Moi/.srn  rl  Anron  : 

ncc  .Varon  piophcla.  (liicii  (iU(»d  dico,  (luod  (jiinni  i/i.rrril  vo/iis  l^/iarno,  oslrni/ilr  si- 

tinamvis  cx  hoc  loco  uoii  sciinaliir,  .Varon  tl»<'-  '•*   <'^'  (»p(M'a  mira,  cl  liinlii  <ic  tiili;i, 

ruisst»  prophctiiui,  aliuudc   liiiiicii    proha-  iil    di;,Miutii    sil   (iu(»d   cnMlainns   vos  (!sse 

lur,  (piod  propluMicas   rt>vtdalit»ucs  a  Dco  missos  a  Dco,  (lucm  dicilis  e.sse  snmninm 

/0.r.>./.  \v,  sorlitus  sit.  (|uum  ct  Maria  soror  cjiis  pro-  Dimiiii,  ilirrs  tii.  o  .Moyscs,  ad  Aaron:  Tollr 

"^'"            phclissa  inlVa   voccliir.  Kl    supra  lc-iiliir,  rlnjiun  Inain,  id  csl,  iu  manu  accipe,  vel 

y/>i./. n,i7.  (lualihM'  DtMis  apparuit   attiuc  loculus   sil  acccplam  cx  iiuiuu  cjice,  (V  ;>i/v>//re  cor/7»i 

Aarou  in  .Kfiypto.  Inlra  tamcu  hoc  clarins  f/iaraom',  ct  vertetur  in  colu/rrum.   V.nv 
innotcsccl.  Id  (luoiiuc  pensandum,   quod  C  Moyscs  virgam   non  projecit  ?  Hespondcnt 

ctiam  in  novo  Teslamenlo  prophela  inler-  (iiiidani,  (piod  idco,    ne  .Egyptii  dicerent 

dum  dicatur,  (lui  vcrba  divina    intcrpre-  eum  magicis  artibus   lacerc  sifjniim  hoc. 

latur.  cUiquitur.  seu  cxpouit.  iil   duin  ad  Nempe  quum  diu  abscns  fueril  ab  .Egyplo, 

Uoj-.xiv.  Coriulhios    scribit    Aposlolus   :   Prophctie  poleraut  suspicari  .Kjjyptii,  quod  in  terra 

duo  aul  tres  dicaul.  l'olestis  enim  per  sin-  aliena  magicas  didicerit  artes  :   quod  de 

gulos  prophetare.  Aaron  suspicari  nequibant,  quia  a  juven- 

Tu  loqacris  ci  omtiia  quce  mando  ti/)i,  tute  fucrat  commoratus  inter  .Kgyptios, 

ct  i//c  loquctur  ad  P/iaraoncm,  ut  dimitfat  siue  quorum  voluntate  ac  scitu  non  vahiit 

/ilios  Isracl  dc  tcrra  sua.  Scd  ci/o  iiidnra-  artes  illas  addisccre.  H*c  ratio  non  vide- 

/>o  ror  cjiis.  videlicel   Pharaouis.  graliam  tur  inagni   vigoris.  Primo.  quoniam  infra 

cmollieutcm  cordis   duriliam  uon   infun-  .Moyses  lcgilur  per  se  ipsum  qUiTdam  signa 
dcndo  ei,  exigente  justitia  mea.  Et  mu/ti-  D  cum  virga  fecisse.  Secundo.  quoniam  Aa- 

p/icabo  signaetostenta  mea  interra^Egi/-  rou  potuissct  occulte  artes  didicisse  pra?- 

pti,  id  est  miracula.  meam  potentiam  cl  fatas.  Tertio,  quia  -Egyptii  poterant  sus- 

verborum  meorum  veritalem  monstrautia,  picari,  quod  Moyses  instruxisset  seorsum 

qiur  sigua  oslcnsione  et  admiratione  sunf  ipsum  Aarou  magicas  artes.  Aptius  igitur 

digna.  Vcl  per  signa,  iutclliguutur  minora  arbitror  responderi.  quod  Aaron  virgam 

prodigia;  per  ostcnta  autem,  majora.  Circa  projecit,  quoniam  Deus  hoc  jussit,  sicut  iu 

quod  ioquitur  Augustinus.quod  Deus  bene  textu  evidenter  exprimitur.   Et  cur  Deus 

utitur  cordibus  malis,  quia  ad  hoc  permi-  hoc  jussit,  quis  novit  ?Tameu  ex  circum- 

sit  Pharaonem  sceleratum  sic  indurari,  ut  stantia  litterse  conjici  potest,quod  ideo,  ut 

ea  occasione  fiereut  in  .Egypto  plura  et  ordo  mediationis  ipsius  Aaron  inter  Moy- 

praeclariora  miracula,  per  quae  Deus  suam  sen   et    Pharaonem,    superioritas  quoque 


49 


TrlH  tNAliHAllt)  IN   i:ap.    VII  HtUUI.   —  AHT.    Xll 

Mmn^i^  iii  hoi-  (-i)iiinion(lar<;t(ir.  Jaiii  ciiiiii  A  Alcorano  iiiipii  Mahomnti  voranliir  hasli- 

«lixrral  l)c(i'»  ml  Mo)mui  :  (ii)H">lilui  U-,  lit-iiKi  liu.  Iluit;  MibiliUir  :  J'ntj\'ii'riiii(i/iif  siii(jiili 

IMiaraoiiis,  tH  .Varoii   fralcr    liiiis  rrit   pro-  liiijKs  stins,  i/uiu  oi-rsif  siint  in  ilrncDiws. 

|>ht)la  tdus.  ItliH)  Mt)>st?<)  i|uasi  sU|)(M'ior,  v\  MiialitiM  lacluiii  sit  hoc,  jaiii  iii(|iiir(;lur. 
qUttHi  (|Ult|aiu  ilcui  1'lKiiaoiiis,    pur   ililcr-  SvU  ilfrnrnrit   oirijn   Anrun    rir/jns  co- 

iiiiHliuiii  Iratiiuii  suuiii  Jii^^it  vir^aiii  pro-  / /o/«.lloc  iluplicitur  <;.Y|)oiiiliir.  Priiiio,({Uod 

jici,  «U  eaileiii  ratituu;  Dciis  .Mov>i  pru-ctrpit  coluhtM'  iii  i|utMii  vir^^a  Auroii  ruil  coiiViM'- 

sic  faccrc.  sa,  thnDiav  il    ilraciiiies   scu   s(!ipciilcs,  iii 

l'ru'lcrca  ailvcrtciiiluiii,  ipioil  viij,'a  iucc  ijiitts  vtrisa'   ruciuiit  vtMtr  aiit  apparciiltir 

iiitcrtluiii  tlicitur  vir^a  Dci,  (piia  iii  i'a  IKmis  vir^'a*  iiiaj^tiruiii.  \\\  si  fuoiuiil  vcrsa;  r(;ali- 

potciiliaiii   ^iiaiii    iiii)ii«.liavit,   iiiiraculosi;-  lci  iii  iliacoiics,  liiiic  coluber  illc  rcalilcr 

que  K^it.  Alitpiainli)  appcllatur  virj^a  .Moy-  tlirviuavil  tliacoiies  illos.  Si   auteiii   ajipa- 
sis,  ({uia  caiii  liahchal  (piiiiii  Doiiiiiius  iii  H  liMitcr  tluiiita.val,  tiiiic  colutier  illt;  ili;voi'a- 

liioiitt;  Siiiai  ci  appariiil,  et  seciiiii  ilcliilit  vil  appaifiitcr  ilracDiics,  cl  rcalitt;r  vir^as. 

eaiii.  .Nuiic  vcri)  vocatur  vir^a  Aaroii,  qiiia  Jii.vla    liaiii;    c.vpositioiicin,   ili;voi'alii)    illa 

ipst;  ^estavit,  projccitipic  eaiii.  facla  i;st,  aiilci|uaiii  colubcr  Aaroii  iii  vir- 

Iiiijressi  ilat/ue  Mdijscs  rt  .laron,(il  ior-  |^U!  iialiiraiii   iiiiilalus  alipu;  i-(;vei'sus  esl. 

te  (juiilaiii  e.\  seiiioribus  Israel  cuiii  eis,  m/  \'a  iia  iiitclli^'it  JdscjiIius,  ilic(;iis  tpiod  dia- 

Phnraunrni,  (i-cerunt  sirut  prau-rperal  l)ii-  co  Aaroii  iiisiliil  iil  illos,  doiiec  devoravil 

mt««A'.Qiii)d  (jualitcr  factuiii  sit,  subtlitur  :  iiiiiversos.  Sed  cur  Scii|)liii'a  ail,  Devoravil 

Tulitijuc  Aarini,  id  esl,  iii  ti;rraiii  projc-  vii'j<a,   et    iioii    poliiis,    Di;vi)ravil   coliilx;!' 

cit,  ririjani  ciirain  Phnrnunc,  i{iiiiiii  ili.vis-  .Vaioii   vii'f,'as  si'U  dracoiics  illoruiii,  (iru!- 

sel,  Usteiitlite    sigiia,  aut    ali({uiil    siiiiilc  scrliiii  ({iiuiii  dcvorare  iioii  projirie  coiii- 

\\vo{w\\iii>ii\.,et  covdxn  servisejusjijuivversa  {)ctat  virgu',  scd  iiiaf^is  ser{)ciiti  ^  Ad  hoc 
est  iii  eoluhruin  :  ct  lioc  iiiiraculose,  {)ii-  (]  H.  .Vugiisliiius  respondcl  :  Si  dicluiii  esset, 

ta  re{)eiite,  sinc   iiatuialiuiu  a{)()lii;atii)nc  Absorbuil  diaco,  id  cst  coluber  Aaron,  vir- 

a}iji;iitiuiii,  {)ci-  oiiiiii()oli;iitiain  Dei.  Vucarit  n;as  illoiuin,  intellif^orolui-  veriis  di-aco  Aa- 

anlein,  Pkaran  sn/)icn(cs,  id  i'st  eos  ((iii  iii  roii  absoibuisse,  non  (ihantaslica  rif^nicnla 

scientia  .Kj,'y()lioruni   cianl  instriicli,  vd  niaj^oiuiii,  sed  virgas.  Iloc  cnim  poliiit  al)- 

philoso{)lios,  qiii  antc  Fytliagorain   voca-  sorbere  quod  erant,  nou  quod  vidchantur 

bant  se  sapientes  :  (juod  Pythaj^oras  i'c{)u-  cl  noii  erant.  Sed  quia  dixit  Scriptura,  Ab- 

lans  esse  priesuni{)tiiosuiii,  interroi^alus  a  sorbuit  virga  Aaroii  virgas  illorum,  draco 

({uoilam  aii  sapicnsesset,  res[)oiidil  se  csse  Aaroii  potuit  absoibcre  virgas  magoruin, 

philosophum,  itl  cst  sapicntia'  amatoreni.  non  virga  Aaron.  S(;d  eo  nominc  vocala  cst 

Qua;  i'cs()oiisio  laiilum  ()lacuit  sludcntibus  rcs,  c.v  qua  vcrsa  esl,  non  noininc  rei  in 

sapicntiu;  nalurali,  ((uod  oinncs  dc  celcro  quam  vcrsa  cst,  quia  in  eain  rem,  scilicct 
vocabant  sc  philoso()hos,  non  sapientes,  I)  virgam,eliain  reversa  est:  ideo  hoc  vocari 

prout  in  libro  dc  Givitate  Dei  recitat  Au-  debuit,quod  principaliter  erat.  Itaque  dra- 

gustinus.  £■<  maleficos,  'n\  est  necroman-  co  seu  cohiber  Aaron  vocatur  virga,  quam- 

ticos,  et  dtemoiiiacis   artibus  auxiliisque  vis  tempore  dcvorationis  illius  non  crat 

intentos  ;  et  fecerunt  eliani   ipsi  pcr  in-  virga,  quia  primo  exslitit  virga,  et  rursus 

cantationes  ^ijjjpfiacaH,  id  est  invocatio-  in  specicm  virgu)  mutalus  est.  Ilanc  expo- 

nes   seu   adjurationes   diabolicas,   quibus  sitionem  sequunlur  Calholici. 
inlenti  erant  .Egyptii,  et  arcana  qucedam,         Secundo  cxponitur  ab  Hcbra^is,  quod  post 

id  est  per  quasdam  occultas  maneries  aut  reditionem  colubri  Aaron  in  virgam,  ipsa 

virtutes,qusecommunern  plebem  latebant,  virga  Aaron  devoravit  draconcs  magoruin 

ut  infra  magis   tangetur,  siniiliter,  pro-  miraculose  divina  virtute,  loqucndo  me- 

jicicndo  virgas  suas  seu  baculos,  qui  in  taphoricc  dc  dcvoratione,  co  modo  quo  lo- 


KNAIlHMIii   IN   <M'.    VII    l.XnlH. 


Alll.     Ml 


m 


it.s.n.  (|iiitiii'  Isaiiis  :  Siciil  ilr\iii;il  siipiilain  lin 
Kiia  i^iiis  rl  ral(M'  riainnii(<  cMiiil,  sic  railiv 
('(iiniii  (|iiasi  ravilla  ciii .  Sii'i|iir  ilnina  |iti 
lcslal(Mn  \  ii-f^ain  illaiii  rmsscnl  ('(Hixcisi 
(Itacoiics,  (|iiiiiiiaiii  Dciis  itolcsl  iinnni  ('(H' 
|nis  in  alind  ('(iii\  ci  lci  c  ;  \  cl  \  w^:\  ill.i  |icr 
(iiniii|)(ilciiliaiii  Dci  c(Hisniiipsisscl.  ct  (|iia 
si  iii  niliiliiin  rcdc^isstM  (Itacotics  iiiaf^o- 
rniii.  i|nciiiailiii()iliiin  calor  solis  dissolvit 
iiatnialitci'  f;lacicin,c(  consiiiiiit  Iniiiiorcin. 
Priiiia  aiitcin  ('xposilio,  aptior  rc|)iitalni'. 
Si  (Miiin  llcl)ra>i  litlcra'  voliinl  iniiiti.  di 
C(>ndo  (|iio(l  iioii  coliihci',  scd  vir^a  dcvo- 
ravil,  (iiiia  in  tcxln  liahctiir.  Dinoravil 
virf,'a  .Varon,  consc(iH(>ns  csl  iit  dicanl  , 
draconcs  ina^orniii  rcdissc  ct  rnrsiis  csso 
nmlalos  in  virf^as,  (iiiia  iii  lcxtii  assori- 
tnr  :  Dcvoravit  virjfa  .Varoii  virf,Ms  coriiin. 
liisu|)(M'  vidcliir  \(M'hum  isliid  sic  possc 
iul(dlijii  :  Dovoravit  virj^a  Varoii  vir^Ms 
corum.  id  (\sl.  mirabilia  lacta  p(M'  virj^Min 
.Varoii.  pi'aMalu(M'uut  sigiiis  laclis  vcrc  s(Mi 
apparculcr  [)vv  viri,Ms  magoriim.  Kl  si  istc 
non  osl  sonsns  lilloralis,  lioc  lanien  ad  lui- 
nns  sijrnirioaluni  osl  por  {levoralionom  prie- 
lalam.  Doui(iuc  dovoialio  virjjarum  s(Mi 
(Iracoiiiim  a  viri,'a  son  oolubro  Aaroii,  ruit 
spocialo  prodii,Muiu. 

(iirca  piadiabita  (]uaMilur,  (luid  sil  ca- 
tliolioo  sonlioiulum  do  raolo  magorum  IMia- 
raouis.  au  soilicet  virgjjB  eoruin  converssB 
fuorint  in  draconcs.  E\  vidolnr  quod  iiou. 
quia  laiii  ropoutiua  virj;ariim  iu  dracoues 
convorsio.  uoii  vidotur  por  uatiiram.  noque 
por  magicam  arlom  possibilis.  Miracula 
quoquo  Dei  doboiil  dilTcrro  a  miris  mago- 
rum  olloctibus.  Quod  si  convcrsio  illa  fuit 
per  naturam  aut  magicain  artem  vere  pos- 
sibilis  et  peracla.  ergo  conversio  virgae 
Aaron  in  sorpontom.  nou  fuit  sufficions 
sigiium  quo  Moysi  et  Aaron  crederetur;  nec 
Pharao  vidorotur  poccasse  non  credendo, 
nec  obtemperaudo  propter  signum  illwd. 
Oppositum  probalur  ox  textu,  in  quo  sim- 
pliciter  affirmatur,  quod  virgse  niagorum 
vers»  suut  iu  dracones.  Ad  hsec  dissolven- 
da  est  triplex  responsio.  Nam  aliqui  dicuut. 
quod   virgse  magorum  non  fuerunt  vera- 

T.  1. 


.\  ciliM  iii  dracoiics  c(iii\orHii<,  M'(|  apparciilor 
cl  Indiricatoi  ic  laiitiiiii,  ila  ipiod  ibi  iioli 
ciaiit  diacoiics  rcalilcr.  scd  pra'sli|.'ialilci 
solniii.  Iliiic  Straliiis  cl  .Ma^isltM'  iii  liislo 
riis  diiMtnt  :  Ma^i  diaiiolicis  ri^tiMMilis  Hp««- 
cl.diliniii  iicnlos  dclndchaiil.  iil  rcs  iii  siia 
naliiia  matiiMilcs.  aliiid  \  idiMcnlni  .  Iliiii! 
antctii  rcsponsioni  vidctiir  hiviMc,  (piod 
jain  cx  .Vn;:itslino  cst  allc^atnm  :  Si  dicliim 
csscl.  Vbsdi  hiiit  draco  Aaroii  virf^as  co- 
iiini,  intclli^MMctiir  v(M°us  draco  Aaroii  ah 
sorbuissc.  noii  pliaiilaslioa  rignnMita,  scil 

I)  virgas.  iloi;  iMiiiii  poliMal  ubsorbori^  ipiod 
cranl,  noii  (]ni)d  vidobatiliir  ol  iioii  (Maiil. 
SciMitida  rosponsio  cst.  ipiod  virga-  tna;:i)- 
rniii  V(M'o  c()ii\(M'lchaiitiii'  in  diacoiios,  jkm' 
applicatiotios  viriiim  ac  siMiiinuiii  iialiira- 
iiiim  r(M'um.  (pia>  maligtii  spiriliis  oolerri- 
1110  colligcri^  addncoro,  applicariMpio  jiole- 
laiil.  (>l  ila  icpcutc  trausmiitarc  virgaruin 
matciiam.  ul  iu  dracoiK^s  coiiviMlorcutur. 
Ilaiic  (pioipio  rosi)otisi()iiciii  Strabiis  ot  aii- 
ctoi'  Scholastica'  liistoria'  laiiguut,  dicoii- 
do   :   Dimi    per  incantationem  du^nionuin 

C  malefici  aliquid  operari  conanliir,  dtemo- 
uos  ipsi  permundum  discurrunt,  et  subito 
s(MnMia  rorum,  do  (iiiibus  hoc  agilnr,  affe- 
runl  :  sicque  ox  illis,  Doo  pormittonto.  no- 
va  qiUBdam  producuut.  Ista  itom  rosponsio 
iu  vorbis  Auguslini  fundatur,  dicentis  :  Iii- 
sunt  corporeis  rebusper  oinuia  mundi  ele- 
monta  qusedain  occultye  semiuarige  ratio- 
nos.quibus  qiiuui  data  fuerit  opportunitas 
tomporalis.  prorumpunt  in  spccies  debitas 
suis  modis  ac  fiuibus.  Kt  qui  faciunt  htpc, 
non  dicuntur  animalium  creatores,  sicut 

D  nec  agricola^,  segetum.  Quod  autem  hi  fa- 
ciunt  visibiliter,  hoc  angeli  boni  vel  niali 
invisibiliter.Solus  autemDeus  creator  est, 
qui  causas  ipsaset  rationes  seminarias  re- 
bus  inseruit.  Hsec  vero  responsio  quibus- 
dam  non  placet.  Nam  dicunt,  quod  licet 
ex  virgis  possunt  generari  serpentes  per 
naturalium  applicationem  virtutum  ac  se- 
miuum,  hoc  tamen  non  fieret  tam  repen- 
te,  sed  per  intermedias  transmutationes  et 
per  moram  notabilem.  Ideo  dicunt  quod 
dseinoues   celerrime   et   imperceptibiliter 

34 


330                                               KMAHHAilO    l\    t;AI'.  VII   KXOUI.    —    AHT.    XII 

!>ubti'ax»i'uiil  virgas  a  iiia^i>  projrctus,  (H  A  t|iiufslioii(;  ll'i,uit  :  |)i(aiiilui'  daMiioiM^s  iiii- 

loco  (^ctiuiii  supp(isu(^ruiit  (li'itcoiii'>t  itliuinlt;  ruciila   rac^Mc  possc,  (|ii()iiiiiiii   |((M'  occuIIu 

iuvi!«itulit(M'  ullutos,  vcl  ilu  (lc  iio\o  Kciic-  nMuiii  slmiiiiiu,  uut  siiiuli  iiioilo  ulii|uu  (^lli- 

ratOH,   |i(M'  tioc  quod  su|iposuiM'uiit  iiiato-  eei'«  poMKUiit,  (|UiiH'u(MilluliMiM;l  coiiKi(l(M'u- 

iiaiii  il*;  pid|tiii({uo  (li^po^ituiii  uil  iiiiliK^tio-  tioiMMii  liiiiiiuiiiiiii   ItuiisctMMliiiil.  niia^  uii- 

iieiii  foriiiuiuiii  s(M'|i(Mitiuiii.  rcxliiiii  uiiliMii  Iimii   iiuliiruli  viiliilc   liiMi    iKMpMMiiil,  iioii 

solvuiit,(liiMMi(lo  qiiod  coiisuetuihi  .Sciiptu-  ruciiiiit  wn^,  kimI  u|)|mi'ciil(M'  iluiiilaxul,  vi- 

ru^  t^st,  uliipiid  r(H'itui'ii  siciit  uti  oiiiiiitiiis  dcliccl   dccipi(Mido  simisiis   tiuiiiaiios,   iili- 

icpututuiii   cst,  ct    ^iciit   appuniil   i|iiiiiido  ipiu<i  loniias  mmi  siiiiililiidiiics  iiii|ii'iiiKMido 

licbut,    scciiiiduiii   ipiod  sii|>(M'   .Mutlliicuiii  (\\l(M'ioi'it)US  siMisitius,  aiil    pliiiiiliisiiiiii   cl 

Kcribit  S.  Ilicrouyiiius.  k(misuiii  coiiiiiiiiiicin  iiiltMiiis   iiiiiiiiilaiido, 

Prietcrea  ut  sciatur,  quifi  tiuruiii  i'(;spoii-  c.x  ipiu   iiiiiuutulioiM;  ndliiuiit  s|)ecios  n;- 

8101111111  viM'ior  pi'ot>ul)iliorque  putetur,  ud-  I)  ruiii  ad  sensus  exleriorcs  :  (;t  ilu  videlur 

vertciiduiii  iii  pritiiis  qiiod  iii  |)i'iiiiu  putli;  liotiiiiii  ipiod  siMiliul,  (|Uod  iiou  senlil.  !)(;- 

Suiiiiuii)  suic,  qiucsliotic  l  II),  M-iihil  S.  'Ilio-  tiiipic  sIimiI  diabolus  jiolesl  ex  u(M'e  corpiis 

luas,  diceiido  :  Sccuuduiu  diviiiiiiii  l)ioiiy-  rotiiiurc  uttpic  ussiitii(M'e,  sic  |)olest  uliis 

siuiii  cupitulo    7  de   Divinis    tioiiiiiiibus ,  n^hus  eorporeis  (piutticuiiMpK;  rorinain  el 

Deus  coiijuii^it   iiiliiuutii   siipetioris  ordi-  rij^urutii   (•ii'ciiiiipoii(!t'(;,  ila  itl  corpus   liu- 

uis  cum  supnMiio  orditiis  interioris.  lliiic  inaiiiiin  \id(;alur  iii  ri^Miiaiti  bestiulein  coii- 

aujfeli  turn  boiii  (luutii    iiiuli  rutione  suaj  versiitn  :  (piuiii  cotiversiotMMti  iioti   polesl 

spiritualis  uutiita',  dij,Miitulis  ac   |)Olcstu-  diiiboliis  vimc  eriicctc.  rndc  oclavodecimo 

tis,  ugcre  possuiit  iii  coiporuliMU  iiuluruiii,  dc  (jvilalc  Uim   loipiiliir  Aii;.Misliiius  :  .Ncc 

(luuutuiu  ud  iuoluin  loculciii.  Poiro  ud  ru-  iilla  laliotie  ct'(;di(l(M'iiii,duMiiotiutti  potestu- 

tionem  miraculi  iioii  suiricit,  quodaliipiid  le  et  arte  iii  beslialia  posse  liiieuinenta  et 

liat  prajter  ordinein  naturai  particuliitis  :  (]  iiiciiibiaconverti  corpus  liuinatiutii.  I)e  hac 

alioqui  qui  projicit  lupidom  sursiim,  pcr-  uutein  malcria,  et  qitid  sil   (uoprie  mira- 

pctraret   niiiuculiiiii ;   sed  oportct  ul   liul  culum,  de  diversiluti;  (pioipie  ac  gtadibiis 

ptuiler  ordiiicm  lotiiis  iiatura;  crcala; :  sic-  iiiita^Milonim,  el  qiialiler  diemotium  op(;, 

que  l)eo  pt'o()t'ium  est  itiitacula  laccic,  jux-  niaj;oi'um  o()('i'a  riatil,  qiialilet'  eliam  dic- 

/•«.Lxxi.i».  tu  illud,  Betiediclus  Dominiis  Deus  Istuel,  mones  valeaiil    imagiualivam    vim ,  exte- 

qui  lacit  mirabiliu  solus.  Verumtamen  lio-  rioresque  sensus  hominum   immulare  ac 

mines  sancti  el  angeli  gloriosi  dicuiilur  rallere,  valde  magistraliter  alque  sublili- 

I)atrare  miracula,  in  ((uantuin  pro()ler  eo-  ter  scribit  sanclus  Doctor  iti   ()t'ima  parle 

rum  preces  et  vola  Deus  (^flicit  ea,  aiil  ((uia  Sumnne  su»,  et  supcr  secutidum  Scntcnlia- 

mitiisterium  cxhibent  iti  opet^atioiie  mir;i-  lutii.  distinctionc  7  ;   itemque  iti   Summa 

culi.  His  verbis  addit  Thoinas  :  DicmoiK^s  conlta  gcnliles  libro  lertio. 

aliqua  agere  possunt  ex  naturali  industria  D     Itaque  verius  reor,quod  vlrgae  magorum 

per   occulta  rcrum   semina,  quoium    nos  Pharaonis  luerunt  vere  in  dracones  con- 

ignoramus  virtutem,sicul  lecerunt  pcr  ma-  versse,  et  quod  magi,  ul  inlta  habetur,  ve- 

gos  Pharaonis.  Unde  talia,   quamvis  sint  re  converlerunl  aquam  in  saiiguinem,  ra- 

rairacula,  quantum  ad    nos,   non    tamcn  nasque  ()roduxerutil.  Primo,  quoniam  hoc 

simpliciter,  quia  in  naturali  potestate  esl  niagis  consonal  lextui  verilatis,  videlicel 

creatura)  quidquid  eiriciunl.  Ex  his  con-  sacr»  huic  historiaj^quae  absolute  ac  aper- 

stat,  quid  dc  conversione  virgarum  mago-  tissime  proteslatur  et  asserit,  quod  virga? 

rum   Pharaonis   senserit   Thomas,   ulpote  ill»  in  dracones  sint  versa3,  etc.  Secundo, 

quod  in  dracones  vere  conversse  sunt  per  quoniam  doctores  egregii,  super  secundutn 

modum  pra^tactum.  Scnlenliarum,  distinctione  7,  communiler 

Insuper  in  eadem  parte  SummiB  suie,  dicunt  hoc,  et  ipse  Magistcr  in  textu  ibi- 


KNAUhAllii    |\    r  \l'.    \|l    I  \nl.l 


\lll.   \il 


m 


iliin  itlrin  ariiiiiiiit .  'rrrtio,  (|ii()iiiiiiii  ili)- 
cliis  illi  iioti  tninscciKliiiil  virliilcs  niiliiin 
linin  scniinnin  cl  ciinsainni.  ac  aii^cliMnin 
si\c  lionoinin  si\c  nialoinin.  (hiaito.  (|iiia 
hciilissiiniis  .Viij^nNlinns  lcilio  lilno  ilc  Tri 
iiilalc  |ici  ilivcrsa  cnpiliila.  Inn-  i|i^nin  con 
l(>slalni'  al(|n(>  (lcclitral  :  \  idco.  in(|iiil.i|niil 
inriiinic  cofiilalioni  possil  occnrrci c,  ciir 
sciliccl  iniiiiliiliii  isla  cliiiin  niii^icis  inli 
luis  rianl.  .Nain  cl  n\.v/\  IMiaiiionis.  scr|icn- 
los  (>l  alia  (|nic(lain  rcccrnnl  acrciiriiin  po- 
lcslalnin  an\ilio.  .Niiin  cl  ilicnionc-N  iiiliil 
possunl.  nisi  diitii  cis  dcsiipcr  polc>liilc. 
(pnc  diilnr  cis  ad  rallcndnin  liilliu-cs,  siciil 
(lala  csl  cis  in  ipsos  .l\i,'\plios  cl  in  lua- 
f;os.  nl  in  C(>rnin  spirilnnin  scdncli^Mic  vi- 
dcriMitiir  adinirandi  ii  (piihiis  ricliiiiil.a  hci 
vtM'ilalc  (lainiiiindi  :  \('l  tid  inoncndiiin  \"i- 
(loU*s.  nc  liilc  iili(piid  laccrc  pro  niiijino 
i(»pul(Mit  ;  V(d  ad  c\(M'ccn(laiu.  luiinircslau- 
di>iiu|nc  insloiiiin  pali(Miliain.  Ncc  idco  pii- 
liuidiiiu  csl.  lrausj,M'cssoiil>iis  iiiiiiclis  ;i(l 
uuliiin  S(M-virc  hauc  visibirniin  r(Muiii  lua- 
lcriaiu.  s(m1  l)(>i>  pornis.  ;i  (pio  li;cc  dalur 
poleslas.  .Ncc  uiali  auj^cli  illi  diccudi  siiul 
croatorcs.  (iiii;i  uia^i  rauiulo  Dci  .Moysi  rc- 
sislculcs,  ranas  ct  S(Mpculcs  rcccruul  |)cr 
illos.  Oiuuiuiu  (luippo  rcruiu  (pia*  cor|)o- 
ralilcr  visihililcr^pio  uascunlur.  occulla 
(puodaiu  soiuina  iu  corporois  iuijus  niuudi 
oloinculis  lal(M»t  :  alias  uon  nasceroutnr 
plerunu]uc  cx  lcrra,  qiuo  iu  ea  seininata 
non  sunl. 

Sed  nunc  rostat  objootio  illa  solvcuda 
quiv  lacta  osl,qiiia  apparol  quod  por  nuigi- 
caiu  artoin  ot  (Uimuouuui  oporaliouoiu  nou 
potuoriut  virgte  niagorum  tam  repoulc  iii 
Uracoues  couverli.  (juain  objoctiouem  Ni- 
colaus  de  Lyra  sic  poudorat.quod  ob  oam 
uogat  virgas  1'uisso  iu  dracoues  couversas. 
Vorum  ox  vorbis  Augusliui  tortio  de  Triui- 
tate,  habetur  solutio.  Ait  oquidem  ibi :  Au- 
geli  ex  sua  subtilitate  et  agilitate  semiHa 
rerum  uobis  occulliora  noverunt,et  ea  por 
congruas  temperationes  latenter  spargunt. 
atquo  ila  gigneudarum  rerum  et  accelo- 
randorum  incrementorum  pryebent  occasi- 
ones.  Multi  etiara  homines  noverunt,  ex 


.\  (piilnis  JKMliis  aiil  ciiinilnis.  vcl  (piarninli- 

licl  KMIItll  sllccis  cl  llllinol  llllls,  s|c  \c|  %\c 
posilis,  obitllis.  conliilis  iiiil  coiniiii\lis, 
ipiic  iininiiilia  sidciinl  iiasci.  Ijnid  if<iliir 
iiiiniiii.  si  ipKMiiiiiliniidiiiii  polosl  co^iio- 
sciMc  (piililict  ticipiissiiiiiis  lioiiiii.  iiinlc  il- 
li  \cl  illi  \<M'iiics  iiiil  tiiiiM  ,c  iiiiscaiilni',  sie 
iin^i.di  iiiiili  iii  occitllioribtis  idiMiKMilot  ittti 
siMiiiiiibiis  iiiinttil.  ittidc  tiiiiii*  s(M'|i(Milcs- 
(pic  iiiisciiiiliii ,  il  iiii-c  pcr  ciMlas  ac  cis 
iioliis  lctiipiMiiliotiiitii  'ippotlniiilalcs  soii 
coiiV(Mii(Milias.  occnllis  tinilibiis  adliibcanl 

n  ci  |Mdciii'(Mit  '.  niiod  si  (|iiis  ccl«M'ilales  in- 
(M'(MiKMiloi'Uin  rorlc  niiriilni.ipiod  aiiimalia 
illa  laiii  cilo  siinl  racla.  alliMidat  (pKMii- 
iiilinodiiiii  isla  pro  inodulo  raciiltalis  liii- 
niiinio  ab  hominibiis  iirocurentiir.Scil  hicc 
ab  luMninibiis  laiito  diriicilins  adliib(Mitur, 
(luanlodosunl  s(Misuum  sul)lililal(!S,eleoi- 
|)()riiin  mobilitalcs  iii  iiKMnbris  terreiiis. 
Iliiic  (piaiilo  raciliits  c>l  angolis,  ol  nialis, 
iuliinas  causas  iib  (dcmcutis  contralKMc, 
lauto  miriibirioros  oxsislunt  celeritates  in 
lalibus  coruiu  operibus. 

(i  llis  (puxpie  Augusliui  vorbis  add(Mi(la 
siiul,  (pia*  iu  Siimma  contra  gentiles  libro 
lertio  scribil  Thoiuas  :(]onsi(loraudum  est, 
iiupiious.  quod  duiu  augoli  vcl  diciuones 
adhibont  res  ualurales  ad  dolerminatos  el'- 
leclus.  utuutur  ois  ut  instrumentis,  sicut 
modicus  utitur  herbis  ad  curandum.Ex  in- 
sliumento  aulem  procedit  non  solum  elTe- 
ctus  sufp  virluti  correspondens.  sed  etiam 
orroctus  ullra  propriam  virtutem.in  quau- 
tuiu  agil  virtute  priucipalis  agontis.  Serra 
nauique  et  securis  non  possent  tacere  le- 

I)  ctum,  nisi  in  quantum  agunt  ut  mota'  ab 
arle  ad  talem  eflecfum.  Xec  calor  natura- 
lis  posset  generare  carnem.  nisi  virtute 
auima^  vegctabilis,  quse  utitur  eo  ut  in- 
strumento.  Conveniens  ergo  est,  quod  ex 
ipsis  naturalibus  proveniant  aliqui  altiores 
effectus,  ex  hoc  quod  spirituales  substan- 
tiae  eis  utuntur,  ut  instrumentis.  Sicque, 
quamvis  tales  effectus  non  siut  absolute 
miracula.  quia  ex  naturalibus  causis  pro- 
veniunt,  mirabiles  tamen  nobis  redduntur 
dupliciter  :  Uno  modo  ex  hoc,  quod  per 


.*i3J                                                K.MAHH.MIO    IN    i;Al'.  \ll    I  XODI.    —    AHT.    XII 

spirituiilt^s  sutitiaiiUui  lulr^  eauHu^   iiiodo  A  «|Uoil  riit-tuiii  sil  illiid  \<-l  |)n'  illnsioiiciii 

iiulii")  iii->olikj  appliraiilur  ai|  trihis  i-iU'  siMisiiiiiii,  \('l  |)cr  viiliilcs  iialuialiiiiii   rc- 

itus.  l  mlc  ct  iii^ciiio>oruiu  artilicuiii  o|ic  riiiii.  Siiiiililcr  iiilclliKcinluiii  c>il  (|iioil  lo- 

lii  iiiiiahilia  liis  vidciitui-,  (|ui  iioii  |uM-ri-  ({iiitui- Au^uslitiiis  dc  rij^iiiciilis  illis  plmii- 

piuut  i|ualit(M-  illi  opciaiilui'.   Aliu  iiiodo  lasticis.  Iiisu|)(m- dici  |)oli-st,(|uod  coiivorsio 

V)X  huc,  quod  eausu-  iiaturalcs  apposilu»  ud  vir^aruiii  iiiagoriiiii   iii  diucoiios,  iioii  sil 

ali(|uos  effectus  |)rodu(-ciidos,  uli(|uid  sor-  facta  taiii  suliilo  ul  a|i|)ur(d)ul.Quuiii  (miIiii 

tiuiitiir  virtiilis  c\  litic,  (|uod  >uiil  iiisliu-  vim-su  lui^^cl  vir^M  .\aroii  iii  sci-pciitciii, vi- 

liiciila  spiiitualiuiii  sul>>>taiiliariiiii,  cl  lioc  (|(Milcs  daMiioiic^  IMiaraoiKMii  vocurc  iiialcri- 

iiiagi^  accctlit  ad  ralioiuMii  iiiirui-uli.  cos  suos  ud  siinilia  |i(M'|)ctruiida,  |)olU(M'iiiit 

K.\  liis  patct  |)l«Mia  ohjcctioiiis  prudactu^  iiiti\   iii  \irt,Ms  iiiaj,'oi'iiiii   ru('(M-(!  ult(M-uti()- 

solutiu.   Ad  id  uut(Mii  «{iiod  objci-tuiii  csl,  iic^  cl  disposilioiics  iioluhilcs,  ud  coiivtM*- 

opera  Dci  dchcre  (listiii>;ui  u  ruclis  iiiap^o-  fi  tciiduiii  cas  iii  dracoiics.  Kt  1'uil  iiotahilc 

ruiii,  ct  (juoil  coiivcrsio  viii^iii  Aaroii   iii  lciii|)us  iiitcr  illaiii  voi-atioiKMii,  cl  virga- 

scrpciitciii,    iioii   luissct    surrieiiuis   armi-  ruiii  iirojci-tioiKMii.  Il.cc  circa  pra^sontiMii 

iiicutuiu  suu'  lcj^alioiiis,  «[uod  cssct  u  i)co,  pusMiiii  luiii   piolixc  iudiixi,  (pioiiiaiii  ad 

patet  respoiisio  c.\  vcrbis  Thoiiiaf  supcrsc-  scquciitiuiii  capiliiloruiii  «;x|)OsitioiUMii,  iii- 

eunduiii  Scntcntiuruiii,  «listinetionc  7,  as-  t«dlig«'iiliaii)(|iic  |)r«)lieiuiit. 

serenlis  :  Signa  laeta  pcr  bonos,  distinf^iii  l'ostrcino,  cx  dielis  [)ol(^sl  dari  solulio, 

possunt  al)  his  qiuc  liuiit  pcr  inalos,  Iri-  (jiialiliM-  inultu  [km-  iiiuf,Meain  arlcin,  sic  cl 

plieitcr.  Priino,  cx  criicaeia  virtulis  ai-MMi-  sic   ricri  vcl   |)Otius  a[)[)urcic  [)otucriint  : 

tis  :  quoniani  si<,Mia  lacta  [icr  bonos,  liuut  sieiit  ([uod  lc<^itiii'  iii  lliiiciaiio  l(.  (IIimiicii- 

virtutc  diviiia,  cl  in  liis  ad  quu5  sc  virlus  lis,  ([iiod  Siiiion  .Maf^us  siiiiililinliiKMn  vul- 

aetiva  naturie  nullo  inodo  cxtcndit  ;  qu;c  tiis  siii  iiii|)rcssil  Kausliniano  pulri  S.  CAc- 

daMiiones  nequa([uuiii  ruecrc  possunl,  nisi  C  nicutis,  ita  qiiod  solus  bcatissimus  Fclrus 

in  |)ia'stigiis  lantuin,  quu?  diu  durarc  non  a[)ostolus  iii  lioe  lalli   iKH[iiivil.  Siinilitcr 

valcnt.  Sccundo,  cx  utililalc,  quoniain  si-  in  Vilis  i*alriiiii  iiairatur  (l«;  (|iiodain,eujus 

gna  laeta  [)cr  bonos,  suiit  de  rcbiis  iitili-  uxor  vidcbalur  coiiv(M-sa  in  c({iiairi  :  addii- 

bus,  ut  in  euratiouibus  iiiriiinitatuin  ;  si-  xil  cain  ad  sanelissiinuin  vii  iiiii  Macaiiuiii, 

gna  autein  tacta  per  malos,  sunt  de  rebus  qui  solus  vidit  in  femina  illa  rormam  hu- 

nocivis  aut  vanis.  ut  quod  volant  in  aere,  maiiani.  \aiii  et  l*'ralribus  eremitis  vide- 

vel  menibra  hoininum  clTieiunt  stupida.i-^t  batur  ({uod  esset  equa.  Inlerdum  quoque 

hanc  dirteicntiam  assignat  S.  Petrus  in  Iti-  a[)pai-ct  hominibus,quod  gallus  trahal  ma- 

ncrario  S.Clcmentis.Tertia  dillerentia  cst,  ximain  trabein,  quuiii  non  tialiat  nisi  lc- 

quantum  ad  rincm  :  quoniani  signa  bono-  stucain  aut  strumen.  iJeiiique,  de  sanctis 

ruin,  ordinautur  ad  a^dirieationem  fidei  et  viris  lcguntur  mira,  quui  nequaquam   fa- 

raorum  bonorum  :  signa  autem  maloium,  D  cta  sunt  magica  arte,  sed  divina  virtute  : 

sunt  in  manifestum  noeumentum  fidei.bo-  sieut  quod  S.  Kronto  episcopus  apud  Petra- 

norumquc    morum.   Differunt  quoque  in  goricas  celcbrans,quum  redisset  ad  se,  di- 

modo  ageiidi,  quoniam  boni  faeiunt  ea  per  xit  se  sanetaui  Maitliam  sepelivisse.  Bealus 

invoeationcm  Dci  pic  ac  rcverenter  ;  scd  quoque  Ambrosiiis  in  .Mcdiolanocclebrans, 

inali  quibusdam  deliramentis,  incanlatio-  atque  inMissaobdoi'iniens,cxeitatus  a  ele- 

nibus,  abusionibusque  utuntur.  ricis,  dixit  se  obsequium  pra;buisse  func- 

Denique,  quod  Slrabus  et  Magisterin  hi-  ri  sanetissimi  praesulis  Martini.  Praeterea 

storiis  dicuut  virgas  magorum  non  realiter,  B.  Augustinus  octavodecimo  de  Civitate  Dei 

sed  ludificatorie  versas  in  draeones,  non  velle  videtur,  quod  homincdormienleet  vi- 

dicunt  assertivc,  sed  opinativc  vcl  inqui-  vomancntc,plianlaslieuui  cjiis  vclut  incor- 

sitive.Nam  disjunctive  loquunlur,diccndo  poratuin  iu  alicujus  auimalis  aut  hominis 


KNAUHAIH»    IN    "   M'      \ll    KXoUI.    —    AIH.    \ll 


m 


('iri^'i(',  a|»|)iii(>l  (|ii!iii(l()(|nc  s(<nsil)Ms  nlic 
nis.  I  M(i(*  cl  (lc  saucli)  jtalK'  Itci  naidi)  lc^i 
tni',  (jnod  inlcrdnni  (|nandii  inliiniiis  cor 
poialilci-  in  inlinnaria  jacclial,  vidchalnr 
iic  |)cr  clionini  in  Miitnlinis,  cl  nionaclios 
inliicri,  soinnolciitos^inc  siiscilarc. 

C.irca  Incc  scrihil  Hicliardns  Ac  Mcdia- 
villa,  snpcr  priinnin  Scnlcnliiii  nin,  disliii 
clion(<  'M  :  Dici  |)ol(>st,  i|noil  in  MTitaic 
ncc  coi  pns,  ncc  aniiiiM  \iid)rosii  inlcrliiit 
sc|)nlliira>  sancli  Marlini.scd  loilc  anj;(dns 
iii  s|)ccic  .Vinhrosii  apparciis.  Oiiod  dnni 
ficrcl,  vidcbalnr  .Vinhrosio  so|)oialo,  (|iiod 
iiilcrcsscM  illi  scpnllnra'.  Ncc  csl  |inlaii 
(liiin,  (|nod  plianlasticnin  lioiniiiis  r(Mlilcr 
c\cat  {\{'  lioniiiic  doiinicntc;  scd  (piaiido- 
(jnc  conlinf,Ml,  (jiiod  lioino  soinnial  sc  cssc 
pisvscntcm  aliciio  conspcclni  :  cl  (piando 
hoc  soinniat.  Iiinc  spirilns  in  spccic  illins 
honiinis  apparcl  illi,  in  cnins  conspcctii 
illc  (lonni(Mis  soinnial  s(^  css(>  prascnlciii. 
V(M"iiin  iU'  liac  inat(Mia  s(Mil>it  H.  .Vngiisli- 
nns  diirnsc  (!(>  (livilalc  Dci  iil^ro  octa^o- 
d(nMino,  capitnlis  17  cl  IS.  in  (inihns  dc 
(inihnsdani  Iransronnalionihns  cl  a|)paii- 
lioiiihus  salis  iniranda  iclVrl. 

Ituluratunu/KC  csf  ror  Pharaonis.  ct  no/i 
(iKcfirtt  eos,  id  osl.  vorbis  ol  signis  Moysis 
ac  .Varon  non  ohloniporavit.  sicat  pra'cc- 
pcrat  Domi/iKs  Pharaoni  per  Moyson.  ut 
ohtoniporarot.  Gur  auloni  liac  vico  non  ae- 
(]nicvit.  dici  potost.  quia  roputavit  lacta 
inajioruiu  ac  dooniiu  siioniiu  iu  lioc  siyno 
esso  parificata.  (|uod  Dous  Israol  pcr  Aa- 
ron  lecil :  vol  quia  signuiu  isliid  magicis 
arlil)us  adscripsil.  Polius  taniou,  qiiia  uon 
ro[>ntavil  signum  islud  lalo  ac  tauUini.  ut 
proptor  ipsum  dimuim  diicorot  dimitloro 
IsraoUtas. 

Di.rif  anicm  Dominiis  ad  Moi/sen  :  Li- 
grarafiim  esf  cor  Pharaonis.  et  non  vnlt 
dimittere  popiilum  Hebrsporum.  Vadc  ad 
ciim  mane  :  quatouus.  dum  adhuc  jojunus 
ot  sobrius  ost.aptior  sit  ad  considoraudum 
quaMJicos  ad  euin,et  inexcusahilior,  si  non 
ohtomporaverit  :  ecce  enim  cgrcdicfiir  ad 
aqiias  :  forto  ad  d(\imhiilanduin  pro  saui- 
lato  eirca  fluenta  Nili :  et  stabis  in  occur- 


\  siini  cjiis  siifirr  ri/nini  /tinninis,  id   chI,   mi 

ripti  Nili  slahis  iiili'c|)i(lii<«  u'!  ((c<Mii'r<*iidniii 
rc^i  ;  i'f  i>irf/ani  i/inr  rnnvetHfi  etit  in  ilrn- 
(■o//(';;(,i<l  <>hI  vir^aiii  Inam,  ipi.i-  hiii  mis.i 
jii  colnhniin,  cl  in  iialniam  icdiil  \ii>M-. 
tollcs  iii  manii  tiia,  iJircsi/iic  nd  ciiin  :  l)n 
miniis  Dciis  JIcln'a'orntn  misit  nic  nil  /«', 
ifiiciis  :  hitnittc  pii/iiiliiin  niciini,  nt  sinTi- 
ficct  inihi  iii  dcscrtn,  ct  iisi/iic  nd  /invscnn 
iiiidirc  iinliiisfi.  IIivc.  igifiir  dlilt  lUniii- 
niis  :  Iii  hnc  scics  pi  i'  cvidciiliaiii  hicli,  d 
p(M'   c\p<M'i<Miliaiii    p<iMia>    tihi    iiiinc    iiifli- 

H  ^MMlda',  i/nod  siin  Duniitiiis,  id  csl  l>oini- 
nns  nniv(M'S()riiin  p(M'  nni\crsal(Mii  ancto- 
rilalcm  cl  |)()lcslalcm  plcnariam.  ipia  <*l 
liis  (|iii  iiiciim  dominiiim  r<>c<)^Mi<)sccrc  no- 
liinl,  ad  liliiliiiii  iiircro  |)ii'n.'is.  cl  cns  \in- 
co  ac  inilli  siihiicio.  Kcrc  pcrcutiani  virga 
iliiiv  in  iiiiiiiii  nica  cst .ai/iiiini  flii ininis,\i\ 
csl.  cgo  Dominns  jiilxdM)  fluvinm  i^crcnti 
cuni  hac  virga,  (pia*  in  iiica  esl  i^olostatc  : 
vcl  ego  Moyses  ex  parlo  Doi  piauijiiam.  iit 
Aaron  cum  hac  virga  perculiat  fliimen:  cf 
vcrtetur  in  sanguincm .  Iloc  loco  ponilur 

C  sini,Milare  pro  plurali.  qiiia  uon  solnin  iii 
saugiiiucm  vorsus  est  iiniis  fliivius  Nili.pcr 
diversa  loca  .Egypti  currcntis,  scd  inulti 
aut  omiies  fluvii  ejus.  ut  paulo  post  hahe- 
tiir  in  lcxlu. 

Pisces  c/uoque  qui  sunt  in  fluvio,  id  est 
diversis  fluviis,  morienfur  :  quia  in  san- 
giiino  non  potorunt  vivere  diu.Sicquo  Doiis 
piiuivit  .V^iivplios  in  oorum  siihstantiis  ot 
animalihus.  Nec  hoc  fuit  contra  Dei  justi- 
liam.  quod  proptor  poccata  hominiim  in- 
noxia  hruta  occidit.  quum  proptcr  homi- 

D  uos  facta  sint  irrationalia  nnivorsa  :  idcirco 
utendum  ost  cis  socundum  oxiirontiam  fi- 
uis  institutionis  eoruin.  lioc  ost  socundum 
merita  ac  demerita  hominum,  prout  supor 
Genosim  plenius  dictum  est.  Et  computre- 
scent  aquce,  id  est,  corrumpehtnr.  Yel  sen- 
sus  est,  quod  etiam  sanguis  in  quem  con- 
versa  est  aqua.  in  so  ipso  computruit.  Et 
affligcntiir  ^Egijptii  bibcntes  aquam  flumi- 
nis.  Si  tota  aqua  Xili  fuit  versa  in  sangui- 
nem.  quomodo  .Egyptii  biberunt  aquam 
fluminis?  Est  itaquo  sensus  :  Affligentur 


f)3\ 


KNAHHAtio    IN    CAI'.    VII    KXODI. 


AHi.    XII 


il^I^SIilll    liihriitrs  cti|iiaiii    tllliiiliils,  iil  r>l, 
l(UUIII  t(Mllit\«M'illl  tilli«-i<-  <lir  riii\i(i  roiiViM- 

*o  vx  ai|ua  iii  ^uii^uiiifiii  :  iiuiu  saii^iiis 
ilit^  fiiit  .K^Nptii^  iiiiii  -Miliiiii  iiilxM  colo 
i'iti,  >)»(]  ft  aiiiari  hupuris,  i|uoil  .K^\[)lii 
i;<iioruliuiit  (|uousi|u»  lUi  illo  ^iislan;  i-(i*- 
|itiruiit ;  ul(|iii-  ut  Josc|>lius  lo(|uitur,  iiitiilil 
tMs  ^'«'inilus  «'l  ilolorcs,  lk'liru'is  vero  rujl 
dulcis  atque  putuliilis. 

I)ijt;it  qiuxiUi'  Duiniiius  dil  Mdi/sc// .  \> 
tud  fuit  ({uuiiilii  Moyses  stotit  iii  pra^sciitiii 
IMiaiuuiiis  :  iilcircualiofiitio  istu  liiit  rorsi- 
tuii  soluiii  iiitiM-ior  siiir  visitiili  ii|i|iiii  ilio- 
11«'  t!t  cxlciioif  ulloiutiiiiKi  aiij,'cli(u.  I'iilc- 
rat  tuiiicii  uiigcliis  uiipurcrc  ct  liKiui  .Moysi 
iii  pra«s('iilia  ulioruiii,  uh^ipic  si-itii,a(ispc- 
ctu,  ac  auditionc  iliorum.  /Jic  a/l  Aaron  : 
Tulle  vinjain  tuam,  id  ost,  \ii},'uiii  (piuiii 
seiiici  |)rojc(isti  iii  terraiii,  iit  coiiv(;rlere- 
tur  iii  coiuliruiii,  siiiiic  \\{'  iiiiiuu  iiicu,  >-/ 
cxteiulc  manuni  luani,\i\  est,iiiaiiuiii  tiiuiii 
eleva,  super  arjuas  JE(jiJi>ti,et  snpcr  fluviits 
eorum,  et  rivos,  et  palucles,et  omnos  lacus 
atjuarum,ut  vertantur  in  san(/uinem.  Xsl- 
ron  una  elevatioiic  inaniis  siiic  iii  aere  su- 
pcr  uqiias  .Kj,'ypti,(icsif,'iiavit  (|iio(l  oiiiiiipo- 
lcutia  i)ci  pci-  siiiim  oi)sc(piiiim  opcriiliira 
esset  in  uquis  illis  supcriiuturulciii  (•urum 
conversionem  in  cruorem.  Ft  sit  cruor  in 
omni  terra  yEgypti,  tam  in  ligneis  vasis 
quam  in  saxeis. 

Feceruntqiie  Moyses  et  Aaron  siculprce- 
ceperat  Dominus.  Et  elevans  Aaron  vir- 
gam,  percussit,  id  est,  cum  virga  sua  tc- 
tigit,  aquam  fluminis  circa  quod  stetit, 
coram  Pharaone  et  servis  ejus.  Sicque 
tangendo  unum  riumcii,  designavit  ([uod 
virtus  divina  spiritualiter  tangeret  cuncta 
flumina  .Egypti  modo  pradato.  Quce  versa 
est  in  sanguinem.  El  pisces  qui  erant  in 
flumine,  mortui  sunt.  Et  eadem  iiora  ce- 
terse  aqua>.Egypti  in  sanguinem  suntcon- 
versse  in  instanti  :  quoniam  virtus  divina. 
quum  sit  inlinita,  instantance  operatur 
dum  vult.Denique  sicut  in  lii)ro  Sapienti® 
.i'"/). xi.iT.  scriptum  est,Per  quep  quis  peccat.per  lia^c 
et  punitur  :  ideo  jusle  puiiiti  sunt  .Egyplii 
in  ista  conversione  aquarum.qui  tarn  gra- 


A  \itci-  |icciii\(M-iiiit,  siilimcrgciido  iii  cis  in- 
luiitiiliis  jlcliiicoriiiii.  <^>nijnilinif</uc  flu- 
vius;  wim  iiiiiis  iliiiiila\al,sc(l  omiKfs  riiivii 
iii  .K^\|it()  hic  vorsi,  ipioiiiiiui  graiidis  Id'- 
tor  iii(l(;  (Miipit,  (pii  cl  dc  (•iidav(M-il)us  pi- 
sciiiiii  pui  tiiii  piiliMut  «^xliulur<!,  sic(|iie  la'- 
torc  illo  (Miii-iiiliiiiitiir  .E<,'yptii.Et  ipioiiitim 
\itu  uiiiiiialiuiii  |iiicsci  liiii  iii  siiii|^iiiii(;  csl, 
rccte  p(M'  suiigiiiiKMii  siiiil  piiiiiti,  ipii  in- 
raiitiiiiii  \ituiii  (;xsliiixiM'iiiil  iii  aipia.  (liir 
aiitiMii  Auioii.  cl  iioii  Moyscs,  a(piuiii  piM- 
(Missit,ca(l«Mii  rutio  ussigiiatiir,  (|iiie  (l(;  iioc 

|{  (|ii()(|  virgum  projccit.  Et  fuil  sanguis  in 
tiiiii  icrrii  .F.i/iipii.  Etiitiii  iii  vasis  iigncis 
ahpic  iii  litpiilcis,  iii  (piiliiis  liuiista;  luc- 
riiiil  itipiic,  ct  in  (;isi|(Mii  vasis  seu  uriiis 
vertciiuiiliir  iii  saiiguiiKMii. 

Fererunli/iic  similiter  malcflci  yEgy/ili- 
orum  incantatiunihus  suis  :  lioc  est,  per 
magicas  arles  et  diiiholicas  opes.per  iippli- 
culi()ii(;iii  occiillitm  iialuritliiim  causiiruiii, 
verteriint  aipiitin  iii  siuigiiiiKMii,  si(Mit  (U; 
conveisione  virgariiin  in  (liacones  pi-a;lia- 
liituiii  cst.  OniAMitiir,  uiidi;  iialiueruiil  iiaiic 

(^  aqiiiim,  piicsiMliin  si  oiniics  ,l']gypti  iupia; 
in  saiigiiiiKMii  siiiit  coiiv^Msa'.  (^irca  iioc 
lecilal  Eyra  :  liiciiiil  iici)ra'i,  ([iiod  noii 
omiies  aqua'  /Egy|)li  (muiiI  iii  saiiguiiicm 
versae,  sed  solum  aqiia;  Nili,  et  quaj  fiiu;- 
hant  cx  .\ilo,  non  aiitein  fontes.  Contra 
quod  oiijicitur,  qiiia  jam  dictum  est,  quod 
•Moyses  dixit  ad  Aaron  :  h^xtende  manum 
fuam  siiper  aqiias  .Egy[)li.  I']x  quo  ap[)a- 
ret,  quod  omiiis  aqiia  .Egypli  fuit  in  saii- 
guincm  versa.  Rursus  paulo  post  diciliir  : 
Foderunt   omnes  jE]gy[)tii    [icr   circuituiii 

D  fluminis,  aquarn  ul  bii)erenl  :  quod  non 
fecissenl,  si  iiabuissenl  fonles  aquarum 
[lolabilcs.  Doclores  aiilem  calliolici  diciiiil 
coininiiniler,  ([uod  a(|iia  fiiil  rnagis  allalii 
ex  lciia  (lesscn,  ubi  habitabanl  iicbra'i. 
et  quod  piaga  ista  non  exslitit  ibi.  Gontra 
quod  objicitur,  quia  seciindum  Josephum, 
etiam  plaga  lia;c  fuit  ibi.  imo  nisi  et  iii 
tcrra  Gessen  fuisset,  non  fuissenl  ^Egy^jlii 
habitanles  ibidem,  parilcr  curn  Hebra;is 
liac  plaga  peicussi.  Ycruinlamen  Josephus 
non  dicit  hoc  evidenter.  Hinc  Lyra  proba- 


KNAMItVIKi    IN    r.M>.    \ll    IMiHt.  \itl      \|||  tWi 

l)iliiis  ir|i(iliil.  i|IIim|  iiiilli^tn  i(i  (liiMiionillii  .\  iii  Ihit'  s\\i,\\i),  lutilfiiinf  niihni  nmiWH  .l.jjif- 

iilil  iili('\lia    l'i;;\  |ilimi,  iiiii;;is  iilliilii.  .\ss('iil  /////'  //(/'  firiiiitiini  fln  ntliiis,  iii/uinn  ul  hi- 

(|ii(>i|ii(\  (|ii(i(l  l'lii\  iiis  liiil   iii   lcnii  (icsscii  hcrriil,   lioc   chI,  ail    lnir    iil   ii(|iiiiiii    |ii)liii 

ll(<i)rii>is  pdliiliiiis,  (|ii(iiiiiiiii  sliiliiii   i('\('i'  ii|)liiiii  iiiMiiii  )iil,  riiili'1  iiiil  |iiilc(is  |iiiiriiii 

lclmliii'  ii(i  ii(|iiii>  iiiiliiiiiiii.  (|iiiiiiilii  iii'lii;i'i  ili'  III  lciiii.  \  11  iiiiiliiiiicii  sc('iiti(iiiiii  Jdsi)- 

hiiiiscninl  (>\  co.  \  cniiiiliiiiicii  J(isc|iliiis  (li-  |»liiitii.   iinii  ii(|iiani,  scd  .saii^Miiticni  rcp»- 

<'il.  (|ii()(l    liiniiis   liiit    lli>i)rii>is   |i(ilal)iiis,  iciiinl.  .\iiii  iniin  /inli-riiiil  hihrri-  iii/innn 

(|iiiiiii\  is  niiiiaiiis.  .\lii^islci'  (|ii()(|iic  iii  iii  /himiiiis.  iioc  csl   dc  cniorc  i|tii    rnit   iii 

sloiiis  (iicil  :  \  idcliir  (|iio(i  alilii  (|iiiiiii   iii  ioco.   iii  (|iii)  aiilca  iiiil  ai(iiii.   /mji/rlii/ifr 

Nilo,    a(|llil     llicril     ill    .K}.;\|>lo.    INi     i|iioi|  siinl   sr/ilnn    i/irs   /insli/iniiii   /irrru.ssit    Itn- 

iniiiici'(>    |)ci'iiii)('liir,    (|ii()ii    ii(|iiii    riiil    c\  iiiiniis  /liirlinii  :  id  cst,  N(>|itctii  dictiiis  dll- 

.Kf^ypli    ronliinis    noii    coii\crNi>    dcdiiclii  i'ii\ii   ii;cc   plai^a,  sciiicct  siiiiKnis  in  oiniii 

ad  ina^os,  nl    (liciiiil    llclnici.   .\ii^iisliniis  li  lcnii  .K<;ypti.iii  (pui  otniics  llnvii  cratil  iti 

V(M'o  scnlil    ii(|iiiini    lciiic  (icsscn,  iii  (|iiii  siiiii^Miiiicin  \(*i'si.  I  iiiis  latncii  riii\iiis  riiit 

inaiicl)aiil    llclnici.  iioii   Inissc  vcrsani    iii  spccialilci'    |)ci('nssns   a    Dco,   pcr  vir^Min 

saiij,Miinciii.  .\(1  (ilijcctiiiii  iuilcni  dici  pos  cl  oi)sc(piiiiin   .\iii'on.  Kvolntis(|ii('  scplcni 

S(>l,  (piod   oinncs   .K^^yplii    lon^M>  ;i  ionli-  diclins,  r(>di(M-iinl  iKpiic  iid  siiaiii  nalnritni. 

Itiis  iiiihiliuilcs,  iodcriiiil   pro  iupiii,  iit  di-  Kirca   (iiiod  Joscpiiiis  scriliit,  (piod  IMiiiiJio 

cliiiii  (>sl.  limcns  cl   hicsilans  cx  iiac  pia},'a,  iiccnliii- 

h'l  i/ii/Nr<iti(ni  cs/  cor  P//(iriii)>n's,  iicr  nn-  vil    llobra>()s  ad   c.xcnndiini  :    scd   siihliitii 

i/irif  cofi,  elc.  Avcrti/qnc  sc,  c/  ini/rcssns  pIaga,r(>vocavil  scnlcnliam  siiam.lliPc  iui- 

<\s7  donium  snani,  ncc  apposni/  cor  sniiiii  tcin  convcrsio  a(pianini  in  sanguinctn,  fiiit 

cfiani  /lac  ricc  :  pripserlim  (]iiia  nialerici  non  priimim  signuin,sed  prinia  plaga  .Kgy- 

sui  vidobanlur  coin|)arali  Moysi  ot  Aaron  pto  inriicta. 


ARTICULUS   XIII 


DE    SPIRITUALI    EJUSDEM    GAPITULI    SEPTIMI    SENSU. 


DTXITQVE  Dominvs  ad  Moysen  :  Ecce  C  nec  dona  gratise  gratis  datse,  per  quac  di- 

constifui  /c  (lcuin  P/iaraonis,  e/  Aa-  citur  homo  speciali  inodo  divinus.  sortiti 

ron  frater  tuus  erit  prop/ie/a  /uus.  Sic  et  sunt.  Alios  Deus  quodammodo  deiticavit 

Dous  multos  oloctorum  suorum  tantis  gra-  por  sola  dona  gralisp  gratis  datae  :  quales 

tiaium  cliarismatibus  adimplovit.  ul  quasi  iiioiunt  ot  sunl  magni  pra^lati  ac  jiidices, 

dii  iiitor  cotoros  haborontur  :  qualos  pra>-  quamvis  iniqui.  (pii  Doi  vicarii  sunt.  el  in 

sortim  eraiit  Apostoii.  quoriim  quasi  qui-  Scripturis  dii  \ocantui',  juxta  quod  infra 

dam  Prophelii»  eraut  coadjulores  eorum,et  habelur  :  Diis  non  delrahes.  Et.Servus  ap-  Ajorf.xxn, 

expositores  Scripturarum  evangelica>  legis.  plicabitur  ad  deos.  Alios  Deus  sic  exaltavit  ^^^'  "''  ^' 

Doniquo  quosdam  Deus  sic  quodammydo  por  utraquo  dona.  Potest  quoque  per  Moy- 

doificavil  por  soia  dona  gralia^  gratum  fa-  sen.   Christus  intoUigi  ;   per  Pharaonem. 

ciontis.hoc  osl  por  virtutos  infusas  et  sep-  principes  sa^culares  porfidi  ot  iniqui.  ac 
tom  dona  Spiiitus  Sancti  :  quales  fuoruut  D  da>iiionos :  por  Aaron.  quicumque  vicarius 

omnes  viri  perfecti  heroici  ac  divini,  qui  Christi,specialitor  beatissimusPetrus.Chri- 

aliorum  pra>lati  aut  judices  non  fuorunt,  stus  ergo  suos  misit  vicarios  ad  principes 


S36 


KXAHHAilO    IN    CAP.    VII    KXOIU.    —    AHT.    XIII 


sa*culttii's,  ••tMuimiu»^  subditos,  ronvortiMi- 
di)i,  at(|uc  a<l  |)i  lufipun  (fUfl)iiiruiu  cjiri- 
t*uil()!>  ac  iflrcuamlos ;  rt  lu'  piiiuiprs  isli 
alioiuiu  iiiipt^diiiMit  coiivorsioiuMu  ad  li 
dtMii,  )t  uf  ohsistfitMit  spiiituali  foiuiii 
exitui  (le  vitiis  ac  tfiiftiiis  suuMili  hujiis 
iifquissimi,  el  de  seivitulf  pfccati,  ac  ju- 
^o  diaholi.  (Jiiod  duiii  piadati  priiicipcs 
iinpfdirf  sata^MMtMit,  iiiuuiiif lahilia  ftiaiu 
uiillia  (!hi'istiaiioi-uiu  atiocissiiiM;  occidfii- 
dt),  hfiis  (dfctos  siios  ediixil  pcr  judicia 
iiiaxiiiia,  hoc  cst  p(M'  pru^clarissiiiiu  sigiia 
atiiuf  luiracula,  ft  rrf(ju(Miler  per  plagas 
tiorrihilfs,  (luihiis  l\raiiiios  ac  induiatos 
puni\  it.  Oiia'  oiniiia  in  passionihiis  hcalis- 
siiiioruin  iuai'l\ruiii  utriuMpif  sexus,  inul- 
loties  copiosissime  gesla  sunt,  ita  qiiod 
./EKyptii  per  evideiiliain  fxperifnliaiii(|iif 
noverunt,  quod  (ihristiis  sit  omniuin  l)o- 
iniiuis  :  quia  conv(Msi  per  talia,  saliihriter 
hoc  noviMunt;  ohstinali  v(M'o,  in  siiu  dain- 
naliouf  experti  sunl  hoc. 

Diu-it  Dotninus  :  Quum  dixerit  Pharao, 
Osterulite  signa,  elc.  Sic  Apostoli  ac  cete- 
ri  Salvaloris  discipuii  corarn  [)iincipibus 
et  ma^Miatibus  hujus  inundi  innuiii(M'ahi- 
lia  peregerunt  miracula.  Tollc  vir(ja>n  cl 
jjrojicc  carn  corarn  Pharaonc.  Por  virgam 
intelligitur  judiciaria  (Ihrisli  polestas,  ju.\- 

p». XLIV.7.  ta  illud  :  Virga  directionis,  virga  rcgni  tui. 
Qutp  in  tfrrain  projecta  cst,  dum  Verhum 
caro  lactum,  dignalum  est  ab  hominibus 
judicari,  ut  homines  ah  selerna  reproha- 
tione  saivaFct.  Quod  autem  virga  Aaron  in 
coluhrum  est  conversa,  designaf  qiiod  Dci 
Filius  incarnatus,  factus  est  diemonihus  el 
reprobis  universisjudex  terrihilis,  quia  po- 

Ziic.ii,3't.  situs  est  in  ruinam  et  resurrectionem  mul- 
Oiee  Mit,  torum.  Qui  per  Osee  pra?dixit  :  Ero  mors 
tua, 0  mors!  morsus  tuus  cro. inlerne!  I\ur- 
sus.per  virgam  Moysis  intelligitur  evange- 

/>*. cix,2.  lica  lex,de  qua  prsedixit  Prophefa:  Virgain 
virtulis  tuse  emittet  Dominus  ex  Sion.Quse 
lex  in  terram  projecfa  est,  quando  in  cor- 
dibus  hominum  esf  diffusa  ;  ef  in  colu- 
brum  est  conversa,  dum  por  eam  deomo- 
nes  et  peccata  interierunt.  Potest  item  por 


14. 


A  virgam  criix  (Ihristi  inlelligi,  ipiai  siipe- 
ravit  polf^laU^s  acrfas.  Devoiiivit  (puMiue 
pi'a'falu  virga  .Moysis,  virgas  iiiiigoiuin  Plia- 
raoiiis,  simi  dracones  eoruiii  :  ipiia  poti^sliis 
et  IfX  (Ihristi,  pi'a'dicatio(|ii(!  evangelicaD 
legis,  ac  vera  Dci  iniracula,  prutvaliKMiiut 
iii  su^culo  oiiiiii  poli^slati  diid^olicte  iic  hii- 
iiianii',  omni  fliaiii  sapicnlia'  |)liil()Sopho- 
iiiiii,  fl  falsis  ft  ficlis  sigiiis  fl  virlulihus 
hypocrilariiiii  ac  pfrfidorum.Proptfr  (|Uod 
ait  Aposlolus  :  lii  caplivilalem  redigeiiles  wcor.x, 
oinniMii  inlellccluin  iii  ()hs('(|uiuiii  (Ihrisli,  '' ''' 

\\  et  iii  promplii  hid)(Mit(;s  ulcisci  oninein  iii- 
ohfdiiMiliiiin ,  dfslriifnlfs  oinnom  altilu- 
diiifiii  ('\l()ll(Mit('iii  se  advorsiis  scionliam 
Dfi.  Dfiii(|iif,  [ler  sigiia  iiiagoium  Phara- 
oiiis,  datiir  inlelligi,  quod  iiiqiii  aguiit 
(piii-dain  a[)[)ai'enter  similia  0[)(M'ihus  ele- 
cloriim  :  qiiod  tempore  Anlichristi  polis- 
siinum  fiet. 

Ilicc  dicit  Dominus  :  In  hoc  scies  f/uod 
si/n  DorninuH  :  Eece  percutiarn  virga  quo) 
in  manu  mea  est,  afjuam  fluminis,et  ver- 
tetur  in  sarifjuinern  ;  pisces  morientur ,  el 

C  computrescent  afjute,  et  afjlifjentur  ^Jfji/ptii 
hibentes  fujuarn  fiurninis,  otc.  Per  aquas 
fluviosquo  .Egypti,  oxpriinunlur  scienlia! 
[)oolarum,olo([uia  rholorum,  doclrina'  phi- 
loso[)horuin,  et  omnis  vana  sa[)i(Mitia  ido- 
lolalrarum  ac  perfidorum  :  qua;  per  vir- 
gain  Moysis  sunt  in  sangiiinem  versa!,dum 
por  sapientiam  Verbi  aiterni  et  I^lvangelii 
theoriam,  sunt  rcprobata'  et  fals»!  inven- 
fu'.  Propfor  quod  illi  (jiii  talibus  sciontiis 
reficiohantur,  suiif  valdo  afflicfi,  videnfes 
se  superari ;  foderuntque  por  circuifum  flu- 

D  minis,  quoniam  undiquc  quffisierunt  quid 
confra  legis  evangelica;  docfiinam  ohjice- 
rent.Sed  non  nisi  sanguinom  invenerunt: 
quia  quo  profundius  scrufabanlur  qiiod 
supornaturali  diviiia!  verifati  opponerent, 
00  plus  vifiis  sunt  replefi,  ef  spiriluali  in- 
lerilu  obruti.Compufruifque  oinnis  eorum 
inanis  scientia,sicut  Isaias  locutus  estrSa- 74-.xi,vii,io. 
pientia  tua  ef  scienfia  fua  decepif  te.  Et 
Paiilus  :  Sfultam.inquit,  fecit  Deus  sapien-  ico»m.-2o. 
tiam  hujus  mundi. 


KNAIIIIATIII    I.N    CAT.    Mll    l\ii|i|. 


Alll        \is 


X\l 


MMicrii  S  \IV 


ii.uinMKi  i.n  iKUM.is  (.vriiiii  miwi  :   uimt  oinuiT:    ikimim  s    \ii   m(iyskn 

IN(.lli:ilKUi:    .\ll    l'll\M\nMM. 


^■"^IIKS  |il;i^M\(Hiiliiis  (•()iis('(|n('nlcr  .'K^y- 
I  plii  siini  |M'rciissi,  (l(<scril»iiiilni'  iii  islo 
('ii|iilnl(i.  Di.iif  i/iiiii/ih-  Ihniiiiiiis  iiil  Miii/- 
srn  :  liiiircilcrc  nd  /'/iiiriioiirni ,  rl  iliii's  ml 
finii  :  //(»•(•  (//(•//  /hiiiiiiiiis  :  /)iiiiiffi'  /in/ni- 
lifin  iiwniii,  itf  S(ii-ri/iri'f  iiii/ii.  Sin  (iiifciii 
iioliicris  iliiiiiffcrr.crci'  cf/o  pcrciifiinii  oin- 
nt's  f('riniiios  fnos  nniis,  id  csl.  .Kjryplios 
lialiilantcs  in  (liNcrsis  parlibns  rc-iiii  Ini. 
alTlii^Mm  por  ranas.  Kf  chnllicf  flurins  ni- 
iids,  id  esl,  in  maxinia  innllilndinc  cx  so 
cniiltcl  ranas  (liv(Msarnin  spcci(>rnin.  Qno- 
circa  assciit  Strabns :  Tria  snnt  j,MMicra  ra- 
narnin.  Vnnin  riuvi;ilc  ct  vocalc.  Allorniu 
nuniinnni,  (piod  calaiuilcs  dicitni'  :  (piod 
si  in  os  canis  projicialnr.canis(ut  dicilnr) 
niox  obinntcscot.Torlinin  inaxiinnin.  qnod 
rnhcla  vocatnr.cl  vcncnosuin  ac  pcssimnni 
osl.  Ila(]uc.  sicul  .Kiiyplii  pcccavcrunl  por 
Kxod.uii.  aqnas.  dcincrgondo  in  ois  llcbraxirnm  in- 
ranlos.  ila  adhnc  por  aqnas  puniti  snnt, 
hoc  osl  por  ranas  in  aqnis  fjonitas  ot  ox 
eis  obulliontos.Kbulliorunl  qnippe  non  so- 
lum  ox  1'luvio  nno.sod  ox  omnibus  lluviis. 
rivis.palndihnsquc -Kijypli.ut  inrra  in  lox- 
tu  habolur.  Qikv  ascciu/ciif  ct  ingrcdicntur 
domum  tuam,e\C.\et  ad  te  et  ad  populum 
tuuiii,  olc.  Kt.  iit  IVrtur.  Hobrspi  dicuul. 
quod  rana^  intravornnt  ora  dormientiuin 
-Kgyptioruin.  ot  auros  oorum.  Invonioban- 
tur  quoquc  in  cihis.  potihus  ac  lectis  eo- 
rum,  ut  iu  lcxtu  satis  ostenditur. 

Dixitque  Dominus  ad  Moysen  :  Dic  ad 
Aaron  :  Extende  manum  tuam  super  fiu- 
vios,  ac  super  rivos  et  paludes,  et  educ, 
otc,  id  est,  educendas  domonstra.  vel  mi- 
nisterialitor  educ  ranas  do  aquis.  Non  di- 
citur  hic.  quod  Aarou  levavit  virgam.  sed 
manum  super  aquas.Egypti.  Aliqui  tameu 


S.  pnlanl.(pio(|  \irgam  lc\a\  it.  (|iiaiiivis  scri- 
phiiM  iioii  sii.qnia  cv  pra>c('(loiitihiiK  so- 
i|ui  \iilcliii'.  Kadcin  dcinnni  lalioiic  jiissii 
lloniinus  licii  signnin  hoc  por  manuin 
.\aidii.  iKMi  Movsis.  (|na,  nt  iii  pra^ccdciili 
articnlo  palnit,  jiissil  pcr  maniim  .Varoii 
ri(Mi  primnin  signnm.  AV  c.rfcinlif  Aiiron 
iiiiiiiiiiii  siijifr  ii(/U(is  .Ki/i/pfi,  cf  u.scciitlc- 
riiiit  niiiiv ,  oiicriicrinifi/iic  fcrntiii  .lu/i/- 
/ili .  /•'('rrrinif  iiiifriii  rf  mulcfiri  /trr  i iinni- 
fiifioiirs  siKis  siinilitrr,c\v.,  noii  (|nantiiin 
ad  inodnm  ageiidi.  iioc  oadcm  virtulc.  scd 

H  (piantnm  ad  lcrminnm  aclioiiis  :  (pioiiiam 
lanas  produxoriinl,  sicut  iii  lexln  snbjiin- 
gilur.  scd  iioii  icvorenter  ac  pic.  aut  di- 
vina  virliitc. 

Vocavil  autcm  P/iarao  Moysen  et  Au- 
ron.  et  di.vit  eis  :  Orate  Dominum,  nf 
(lufcrat  ranas  a  me  et  a  populo  meo  :  cf 
(limittam  populum,  etc.  Nam  et  in  eibis 
ac  poculis  ranjo  sa'pius.  secundnm  Jose- 
phiim.  iuveniehanlur.  Pharao  necessilalo, 
timore.ac  ta^dio  viclus,animositatom  suam 
paiilispor  deposuil,  vocans  Moysen  ot  Aa- 

C  ron.  quos  ahjocit  ol  sprovit  :  ot  niodo  lo- 
quondi  eorum  conrormal  so.Deum  llohra'- 
orum  Dominum  vocans.  secuudum  qnod 
.Moyses  et  Aaron  eum  vocabant.  Deniqiie 
plaga  ista  fuil  diuturuior  alquo  molestior 
quam  priTcedons.  Xam  ex  rauarum  adspe- 
clu.  crocitatione.  fopditate.  fcptoro,  mon- 
slruositate  affligebautnr  .Egyptii.  ot  nau- 
seam  concepernnt  ex  ranis,  prsesertim 
quoniain  cibos  et  polus  ac  lectos  eorum 
infecerant.  nec  permittebaul  eos  quioscc^- 
re.  Hinc  Pharao  Moysen  Aaronque  voca- 

D  vit.  ac  flagitavit  pro  dolotione  ranarum 
magis,  quam  pro  cessatione  prim*  plagcP. 
Nam  et  aquee  peuuria  minus  afflictiva  fuit 


sa» 


K.NAHiUriO   l.N   CAP.    VIU   EXuDI. 


AHT.    XIV 


••••Ki*»  «i»'  'li>  iliiiii,  (|iii  alia  |M'»"liosu(|iU'  poru 
U  ml  tiitM-iitlum  tiuhfljuiil.  I/iJi/i/m-  .>/<///- 
«f«  <i</  l'hiirmiiu'in  :  ('ininfitui'  inihi  t('ltl|)US 
Haanilu  ili-^ufcit  pin  /f,  elc,  at  ufn(jiintiir 
runif  u  tf,  ct  a  itiniii)  taa,  elc,  fl  tanfiini 
m  ftuiniiw  reinuiu-unt .  .VloVhCS  luil(|Uaill  ca- 
lissiiiiiis  ac  faiiiijiaii^^iiiiiis  |)co,  sficiis  sit»i 
*li(-liuii  a  lioiiiiiio,  (lt*ii>.lilui  li'  ilfiiiii  IMia- 
laoiiis,  st?cui(^  ila  lociilus  csl  IMiaiaoiii, 
(|uoiiiaiii  (■(M-tilicaliis  liiil  a  Dco,  (|UO(l  (*x- 
aiitlirclur  ab  co  iii  islis  |»la{;is  ud  litiiluiii. 
itlco  (|iio(|uc  ilixil  .MoNscs  IMiai-aoiii  isluiii 
clcctioiiciii,  iil  IMiarai»  scii-(;l,qu(»(l  iioii  loi'- 
tuilo  casu,  iic(-  iiia^ica  arlc,  simI  .M(»ysis 
orutioiic  ruilU'  cssciil  (iclcUc.  tjai  rcs/xm- 
dit  :  Cra.s  ores  |>ro  liai-  rc.  niiari;  iioii  di- 
.\it,  Staliiii  iii  huc  liora,  scd  distulit  laiitii' 
afllictionis  rciiiotioiicin  iii  (-lasliiiuin  Mic- 
spoiidcliir,  (|U(»(I  forlassis  ali(|ualit('r  (-011- 
fi(let»ut,  (|uo(l  plaf^u  illa  inl(*riiii  pcr  sc 
ccssaicl,  sicut  pryccdciis.  Af  iffr,  sciliccl 
Moyscs  :  Jajfa  vcrfnim  taani ,  iiKjuit,  f'a- 
ciuni,  ut  sriuK  per  expericutiain,  f/uonium 
non  est  sirut  Ihnninus  iJeus  nosler,  id  est, 
(juod  iiulliis  sit  verus  attjuc  oinni[»olciis 
Dcus,  nisi  Duininus  Deus  noster,  cui  dii 
liii  resistcrc  nc(]ucunt,  nec  te  nec  ceteros 
suos  cuitores  delcndcre  valent.  Et  recc- 
dcnt  runw  a  /<',  etc,  ct  tuntuin  in  flnmine 
remanebunt,  id  est,  iillra  non  c.xiliunt  ra- 
nte  de  fluviis  ad  afflif^cnduin  le  ac  tuos. 

Et  ctumavit  Moyses  ud  Dominum  pro 
sponsione  ranaruin,f/uaiii  conflixerat  Pha- 
rnnni,  jd  est,  fervonter  roffavit  Altissi- 
iiiuin,  ut  lanas  aufcrrcl,  secundum  (luod 
Moyses  Pliaraoni  proinisit  seu  firniiter  di- 
xit.  Fecitfjue  Dominus  ju.xta  verbum  Moy- 
sis,  et  mortuw  sunt  rance,  etc.  Congrega- 
veruntffue eas  in  immensos  aygeres,'\fS.  est, 
.Kjryptii  ranas  jam  morfnas  in  maximos 
cumulos  collcfjcrunt.  cf  compufruif  tcrra, 
id  est,  corrupta  cst  et  infecta  ex  cadaveri- 
bus  fcptoribusquc  ranarum.  Sed  et  foetor 
noxius  valde,  secundum  .losephum,  exha- 
lal)at  de  aquis,  in  quibus  rante  aliquse  pu- 
trescebant.  .luslissime  autem  per  tot  el 
tantas  plagas,  affiixit  Omnipotens  Phara- 
ouein  et  populum  ejus  :  per  plagas,  in- 


.\  (|uaiii,  cx  lcira,aqua,ct  acrc  |)i-()veiiicntes; 
(piia  .K^yptii  laiii  iiiiusU-,  dirc,  a(-  iiiulli- 
pliciler  ufflixi^riiiil  ilct)ia>os  iii  clciiicnliK 
pra'fulis,  iii  \ilil)us  (iuo(|uc  opcribiis,  si(-ut 
pra'tiul»iliiiii  csl. 

Vidcns  uutciii  1'huriui  i/uod  dutu  CHset 
rci/uics,  id  esl,  (|ii(t(l  trit)ulati(),  iiKpiiclii- 
do,  crocitalio  raiiaruni  c('ssuss(4  |)(-r  iiiisc- 
ricordiaiii  Dci,  inyranniit  c.or  suuin,  id 
(;sl,  pi-()|)ria  lii)(M'tal<^  uiixil  eordis  siii  du 
riliatii  cl  itiipiclali-ni,  dc|)i-iiiicii(lo  dcor- 
siiiii  ;  cf  iion  fiuflirif  cos,  sicuf  prfrce/ierfit 

li  Diiininus,  id  est,  Movsi  el  Auroii  iioii  ob- 
lciiipcravil,  ncc  sp(»iisi(»iiciii  cis  faclajn  dc 
llcbia-oriiiii  diniissione  iiiiplcvil,  piiluns 
sibi  noii  imiiiiiKMi^  alias  (liiriorcs(|ue  pla- 
gas,  sic(ju(!  pi(^lalc  (H  patientia  Dei  abusiis 
csl.  ilinc  assciil  (Jlossa  :  \'\\  islo  af»pa- 
i-(;l,iioii  idco  tunluin  obdiiraluin  esse  IMia- 
raoiicm,  (luia  iiK-anlalores  siii  IVscerunt 
similia  ()pcrit)us  Dci  pcr  .Moyscn  (!l  Aaroii 
fuctis,  sed  (;t  cx  ipsa  |)alicnlia  \)c\  parceii- 
le  :  qua^  seciinduin  div(M-silatein  cordium 
hiiiiianorum,  (|uibus(laiii   utilis  esl  ad  poe- 

C  nilenduiii,  (iiiibiisdain  inutilis  ad  resisten- 
(liim  Deo,  et  ad  perseverandum  in  malo; 
in  se  ipsa  tamon  ncquaquam  inutilis  est. 
rnd(!  ail  Aposloliis :  Ignoias  (juia  palicnlia  nom.n^fi. 
Dei  ad  pienilcntiam  lc  adducit?  Socundum 
duritiam  autem  tuam  thesaurizas  tibi  iram. 
Terlia  plaga  subjiingilui-  :  Dixilfjue  Do- 
minns  ad  Mf)ysen  :  Lofjuere  afl  Aaron  : 
Extende  virgam  tuam,  et  percute  pulve- 
rem  terrcv,  et  sint  scinifes  in  univcrsa 
fcrra  yEyypti.  Per  corpoialem  contactum 
virgae  ad  pulverem,  significalur  virlualis 

D  ille  contactus,  quo  omnipolcns  virtus  Cre- 
atoris  loligit  j)ulveiom,  ipsuin  supcrnatu- 
ralitor  converlondo  in  scinifes,  sicut  sub- 
jungitur  :  I-^eciff/uc  *  ita,  etc  Et  facti  sunt  ' fecenmi- 
scinifcs  iii  fiominibus  et  in  jumentis,  et  ''""' 
omnis  pidvis  terrce  versus  est  in  scinifes 
per  universam  terram  AiJyypti.  I*orro  sci- 
nifes,  secundum  Oiigenem,  sunt  musc» 
tam  parva^,  11 1  vidori  non  queant,  nisi  a 
visu  aciito,  ol  lamon  aculissimo  pungiinl, 
ot  porforant  pellom  cui  insedcrinl.  Quai 
dicuutur  factai  in  homiuibus  et  juiuoulis, 


KNAimATIll    l\    CAV.    \lll    lAiHil 


vni     \n 


».10 


(|iiiii  Mipcr  ros  aliiiMilaiilissiinr  ilrsccinir 
ninl.  I'!l  iliiin  iilii;;rliaiiliir.  iiiii\  irilirinnl 
l'!i'anli|iir   innninniiliilrs  \alilr.  Sii|niili'iii 
(oliis  pnhis  Iriia'   in   scinilrs  rst  tiin\ri' 
siis.  (jnuil  laiiii-n  pi-c  niinliini  li\  pi-iltitlica' 
liiciiliiiiiis  polcsl  inlcili^i,  ail  iniiiiciiilnin 
«pioil  \alilc  iiiauna  pais  piihciis  ila  in  iiiii 
scas   illas  niiilala  csl   in   iiislaiili.    Diciliii' 
aiilcni  iii  (ilossa  c\  lti'i<;cnc  :  lloc  aninial. 
sciliccl    sciiiilcs.   pcniiis   siispciiililin     pci- 
acra  volilaiis.  ila   siiMilc   cl    iiiinittnin,  nl 
ociili  xisiiin   iiisi  acnlc  \  iilcnlis  cnn-^ial  : 
coipiis   laincn  ciii    inscdciil.   acciltissiino 
lcicbial  slimiilo.nl  qiicin  \(ilaiilciii  \  iilcrc 
ipiis  ncipiil.  scnlial  slininlanlcin.diica  lioc 
ail  L\ia:  llcltia'i  cl  .loscpluis  (licniil.  (pinii 
cianl    pciliciili.  ipii    iii    tanla   iiiiiilitiiilinc 
snpcr  iioinincs  itcstiasiiiic  cicvcniiit.  iiiio 
cx  inloiiorilnis  cltiiliionml.ipiod  inillo  iiic- 
(licaminc  cis  pol(>ral  snbvcniii. 

(JnaMiliir.  aii  plai,Nim  islaiii  pia-di.xil  ac 
coinminaliis  cst  Dciis  IMiaiaoni,  iit  cctcras. 
Kl  c\  lcxlu  vidctiir,  (]uo(l  non.  Ciijiis  caii- 
saiii  (|ui(lam  assij^naul.  diccudo  (pioil  IMui- 
rao  ob  suam  obslinalioncm  dijriiiis  luit 
pcrcussiouc  absipu^  prania  commiiiatioiic. 
(juod  (luamvis  sit  vcriiiu.  tamcu  si  illa 
liiissct  caiisa.  cliain  plaga'  sc(pientes  fuis- 
senl  ci  iiiriitMa>  sine  prtravisalioiic.  Possol 
aiUein  alii]uis  opiuari,  (juod  lucc  tcrtia 
plajra  riiit  illala  .Kiiyptiiscum  prtrviacoiu- 
luinatioue.  (piamvis  Scriptura  nou  expri- 
inal  iioc.  (piia  cx  pr;ecedeulibus  et  siiltse- 
ipieulibus  satis  iusiiuialur.  Si  autoiu  uoii 
i'uit  iupc  plaga  IMuuaoui  prauuiiitiata,  dici 
potest,  quod  Deiis  utroquo  modo  Piiarao- 
neui  admouuit.  ul  cor  ejuseiuoilirelur,  vi- 
dolicot  quasdam  plagas  ei  et  suis  iufiigen- 
do  siuo  praMdiuoiiilioiio.  Xaiu  et  iiitimas 
diias  ita  iuliixit,  ut  iuira  liabotur.  ot  quas- 
dam  cum  prfoavisaliouo.  Hanc  quoquo  pia- 
irani  Dcus  non  soiuni  homiuibus.  sed  etiaui 
coruui  immisit  jumontis.  quateuus  pou 
solum  in  sua  persoua,  sed  etiam  iu  robus 
ol  possessiouiltus  ac  jumeutis  suis  affli- 
gereutur. 

Fecerunique  similiter  malefici  incan- 
tationibus  suis,  ut  educerent  scinifes,  id 


.\  csl,  siiniiia  raccic  nilcbaiilnr  pcr  Mian  in- 
canlaliitiics,  cvlcndcndn  niaiiiis  siias  ciiin 
\irgis,  nl    lcrlni    in  (ilit>tHa.  \\\   (pio  a|tpn- 
iciilia   oriliir,  ipiod    \iilciiiiil    ipialilcr  .\a 
loii    tcrii.   scinirrs    pritdiiccndo.    Et    nnn 
liittiicrniii  (ulnccro  scinifcs.  (Jiiaro  iioii  po 
liicninl  liitc  pcr  snlisidia  ilaMnonnni,  iiatii 
ialcsi|iic  caiisas,  ipiniii  niajitra   potiicriiit, 
ncc    isind   cxccdal    naliiralinni   viros  can- 
sariiin.  inagis  ipiain    proilinttio   ilraconnin 
alipic  lanarnin,  anl  convorsio  aqnaniin  iii 
sangiiincm   {   \A    liur    br.ilns    \iigiisliniis 

|{  lcrtio  iW  'rrinitalc  ic^poinlct  :  |'!\  iiicrfa- 
bili,  inipiicns,  (Ircaloris  potciilaln  fil.  iil 
qiiod  posscnt  angcli  inali  si  |ici  niillcrcn- 
lur.  idci)  iioii  possnnl.  ipiia  iioii  pcrmit- 
tuiitiir.  .Ncipic  cnini  occiirril  alia  ralio.cnr 
non  poiiiciunl  laccrc  minnlissimas  mn- 
scas.  (pii  ranas  sci'|tciitcs(|iic  fcccruiil.  nisi 
ipiia  iiiaior  crat  doininalio  pidiiiiioiilis  Doi 
|)cr  S|)iiiliiin  Sancluiii.  (Jnod  otiain  ipsi 
iiiagi  coufossi  siint,  diccnlos  :  Digilns  Dei 
cst  iiic.  Iia'c  Angustinus.  I^vi^  liiiic  (puori- 
liir.  cur  potiiis  Dciis  prohibuil  spiriliis  ma- 

C  ligiios  ab  isto  effectu.  qiiam  a  laclis  ma- 
jorii)us  jain  pr;ri'atis.  Dicunt  quidam.quod 
idoo,  ut  maiofici  am|)iius  coufuiidcron- 
(ur. qiiod  qiiainminiiiias  muscas  nciiiiibant 
prodiiccie.  Iliuc  dicere  sunt  compnlsi.  />/- 
(/Itiis  Dei  esf  /lic.  id  est.  potestas  nos  iiu- 
pedicns  «b  lioc  effcctu.  domoustrat  nobis 
omuipotentiam  ct  cxceileuliam  Dei,  no- 
slras  arlos  virosquo  refreuantis.  siciit  di- 
gitus  rcm  quamciimque  osteiidit.  Augusti- 
niis  vero  aliam  causam  assignat,  cur  Dcus 
fecit  magos  deficere  in  (ertio  siguo.  uou 

D  iu  primo  ueque  secundo.  Xam  ait  :  Com-  August.in 
meudatur  uoi)is  Triiiitas,  el  quod  vcrum  e^»'*""' 
cst.  summi  piiiiosopiii  geulium,  quaufum 
iu  corum  littcris  iudagatur,  siue  Spiritu 
Saucto  phiiosophati  suut,  quamvis  de  Pa- 
tro  et  Filio  non  tacuerunt.  Hiuc  Magistcr 
iu  iiisloriis  dicit  :  Philosophi  habuerunf 
uotitiam  Pafris  ot  Filii,  uou  tamen  Spiri- 
tus  Saucfi. 

Girca  hoc  qua^ri  possot.  quaiitcr  isfud 
verum  sit,  et  an  triuitas  vei  salfem  duaii- 
fas  Personarum,  videlicef  dcitas  ef  con- 


540 


KNARRAriU    l.N    CAP.    Viil    tlXOIll. 


AHf.    XiV 


iiuJ)slaiilialila»»  Hitliis  ai-  Filii,|u-r  latioiiiin 
Vitlidl  iiuluialnii  ro^iiosci,  rl  uliiiiii  plii 
losuptiii  qiiil)iH<luiii  iiiiioluil.  Kt  vidrtlll-, 
i|uo(l  iiiio,  ({uoiiiuiii  iltH-iiiio  ilf  (!i\  itatr  Uci, 
capitulu  i.l,  lo(|uitur  .Vu^Mi^liiiiis  :  IMotiiiiis 
1'lutoiiiius  (lisjiutuiis  (lc  Irihus  |)riii(i|»uli 
hiis  suttstuiitiis,  poiiit  llcuiii  puticiii  cl 
iiiciiti-iii  |)utci'iiuiii  scu  iiilcllcituiii  putcr- 
iiuiii,  |)c('  (|uos  1'uti'ciii  ct  Filiuiii  viilctiii' 
iiisiiiuarc.  Trisiiici^istus  (|uoi|iic  m  jiiiio 
di'  Ycil)o  |)<)rf«*cto,  apcilc  criuliii  t\i-  l'a- 
trc  a;t(Miio,  «U  uiiico  cjiis  Kilio.  Insupci'  di- 
.\it :  .Vloiius  ^'i^iiit  iiioiiudcin,  ct  in  sc  suiiiii 
rcllcclil  urdorcMi.  I)ciiii|iic  .\u;,Mistiiius  dc- 
ciiiio  (!«'  (livitulc  Dci  upcrtissiiuc  k  rcrt  : 
1'orptiyrius  diviiiis  oiaculis  dicit  essc  c.x- 
pressuiii,  priiici|)iu  possc  purf,'arc.  nu.c 
aut(Mii  dicit  priiuipia  tuiKjuaiii  flatoiiicus, 
uuviintis.Dicit  ciiiiii  Dcuiii  l'utrciii,(>t  Dctiiii 
Filiuiii.  ipiciii  appcllut  palcriiiiiii  intcllc- 
ctuiii  aut  iiiciitciii  pali*riiuiii,  ct  iiicdiiiMi 
tioruin  :  (piciii  iticdiuiii  (picni  uliuiii  dicat. 
nisi  Spiritiiiii  Saiicluin,  non  iiitidligo.  .\mi- 
plius,  scptiiiio  (^)iil"essioMiiiii  dicit  sc  in 
lil)ris  Platoiiicoiuni  siit)  aliis  vcrhis  inve- 
nisse,  quod  iii  c.xordio  siii  l']vaii^'clii  ail 
cvuMjjelisfa  Jouiincs  :  Iii  [)riMci[)i()  (muI  Vei- 
Ijuim,  ctc.  Ad  isla  ThoMias  iii  i^riiiia  purle 
Summap  susp,  qiiieslione  :{i,  salis  a[)ert«! 
r«?s[>ond«'t,  diceudo  :  Deus  per  naluralciii 
rationem  cofjnosci  non  polest,  nisi  e.x  crea- 
turis,  prout  causa  cognoscitur  [)er  elTe- 
cliiin.  (JiiiiMi  erj^o  Iriiini  IVrsoiiarum  sit 
uiia  [)OtcMtiu  crcaliva,seu  uiia  virtiis  ageM- 
di,  ct  actio  iiulivisa  ad  e.xtra,  e.x  crealuris 
cognosci  non  possunt,  nisi  qufc  ad  essentisc 
pertinent  unitalem.  Idco  IriMilas  Persona- 
rum  [)er  Maturalem  rationeiM  iion  paluil. 
Plafonici  aufem  per  verhiim  Dei  iMfellexe- 
riiMt.  vel  idealcm  ratioMcm  Im  Dco,  vel 
iMeiifem  quamdam  a  siimmo  Deo  immedia- 
te  creafam,  in  qua  omniuiM  reruMi  species 
relucereMf,  et  mcMtem  illam  oh  prcecipuam 
suam  cum  Deo  similifudiMem,  vocahaiit 
Prolem  seu  Filium  Dei.  Dehac  maferiaali- 
hi  [)lcMius  scripsi.  idcirco  perfraiiseo. 

Preeferea,  sicuf  recitat  Lyia,  Hel^rspi  di- 
cunt  magos  deiecisse  iu  lertio  siguo,  quo- 


.\  niuiii  iheiiioncs  (|uoi  iiiii  aiixilio  iiiagi  iituii- 
tur,  iioii  liahciit  |)otcstutciii  sU|)(M'  ulii|iiii<l 
coi'|)us  (|uo(l  iiiiiius  esl  IioiiUm  gruno.ljiiod 
i(^|)rol)ut  I.Mu  :  i|uiu  ([iiod   liuljct   [lofcstu- 

l«MII   SU[)<'I'     IliajllS,   llut)«'t    |)()tcsfut('lll    SU[)(M' 

iiiiiius,  scd  iion  (!coiiverso.  (Jirca  hoc  us- 
serit  Ituhhi  Puiiliis  :  llchrici  dicciifcs  «[uod 
(hemoucs  iioii  liuheiif  [lotcsfutcm  sii|)ci' 
uli(|U<)<l  (-()r[)iis  iiiiiiiis  gruiio  lionhM  scii 
lciiticiilii',  iiifclli^iiiif  lio(;  (l(;  (-()r[)ore  ani- 
iiiulis  :  <|iii)riiiii  lalio  <'sl,  (|uia  (|iiuiii  iii 
c()i'|)or(;  aninialis  rc([iiii'aiiliir  iiiulta  orgu- 

\i  iiu  cori^oralit^M-  disliiicla,  ad  diversa  o[)cra 
s«Misus  ct  iiiolus  cxcrccMda.  Miiijoi-  [lotciitiii 
activa  rc(|iiiriliir  ad  rormaiidiiiii  iiniiiii  iiiii- 
nial  iii  <|iiiiiililiite  modica  aut  iiiiiiiina, 
([uum  iii  (|iiuiititale  ad  lioc  competiMili  : 
sicuf  iiiajor  [)oleslas  seii  ars  siM-iploris 
i'('(|iiirifui'a(l  scrihciKliim  lilferam  fam  par- 
vaiii,  iit  fofiim  [)sulferiiiiii  (-oiitiiicaliir  iii 
lolio  iiMO,  (|iiiim  ad  sciihciidiiiii  iiliid  iii 
loliis  iiiiiltis  :  ideo  ratio  poslillatoris,  vide- 
licet  l.yra;,  contra  llchranjs  indiicfa,  iioii 
est  suriii-icMs,  nisi  addaliir  «|uod  duMnones 

C  non  [)roducuMl  ali(|iiaiii  i'oi'iiiain,  nisi  ap- 
plicando  activa  passivis.  Ivx  qiio  sequiliir, 
([iiod  quum  iMovere  possiiif  ad  m;igiia  iuii- 
iiialia  [irodiicciida,  iiioverc  {;fiaMi  valciit 
ad  produceMdum  aiiimalia  [)arva  ac  nii- 
iiima. 

Insiiper  circa  illud,  Digifus  Dei  est,  as- 
serit  Uahhi  Paulus  :  Per  hoc  confessi  sunt 
magi  virtufem  diviMam,  noii  famen  sic, 
quod  cr<'di<lei-uiit  (piod  Adonai  scu  Domi- 
Mus,  quem  profifehaMtur  .Moyses  ef  Aaroii, 
esset  Deus  seu  omnium  Dominus.  Quainvis 

D  enim  omnes  crederent  aliquam  primam 
et  supremam  causam,  ex  hoc  lamcM  iioii 
sequitur,  quod  ille  Adonai  cujus  MuntiuiM 
dixit  se  Moyses  esse,  esset  illa  stipciior 
causa.  Istud  iion  videtur  idoiiec  (lictiim. 
Sapientes  namque  atque  philosoplii  Ph<i- 
raonis  et  .Egypliorum,  infer  Hebrseos  quo- 
tidie  conversanfes,  facilifer  scire  valebant. 
(|  110(1  Hebrsei  colerent  eum,  quem  vocabaiit 
iiiiiversorum  piiMcipium,  piiinanu|ue  cau- 
sam.  Nam  ct  .Moyses  dixif  aiilc  lia^c  verha 
ad  PharaoMeni  :  Juxfa  verbum  tuum  l'a- 


X. 


KNAIUUTIO    IN    r.AI*.    Mll    l<Xi>|i|.  Alll       \l\                                              !i'i\ 

ii;iin.  iil  sfias  i|iii)(l  iion  rsl  sit-iil  llttiniiiiis  A  Prirlcrca  <liril   |.\tii.  i|iii)(|  |)(ihI   lcrliaiii 

Hcns   nosli*!',  sit-iil    in   islt»  t'a|)iliili)   |i;ilnit  |il;i!.Min  <■!  |inil;iliiiniiii  M-iliiiriiiii  illiiiiiiii, 

iiiDilii :  |)iM' i|iia>  \t<i'|)a  t>viili>ntfi  si^iiiiii.i  lii;;iln^  llci  i>si  lnt',  inii^i   ntin  fcssiiM-iniil 

vil,  siitniniiin  fl  \fi'iiin  hfiiin,  fsst>   llfniii  it^sislcrc  .Mtixsi.rl  adsislcrc  Pliaraoiii.nnntl 

ac  Doiiiiniiin  lli'lir;i'iirnin.  i't>prolial  Kalilii  1'aiiliis.  arririiiaiis  (|iiotl  iii 

l'ra>t(>i'ca  Itahlii  l'aiillis  scriiiil,  i|iioil  Ircs  tcrtia  pla^a  oiiinino  \ii'ti   riifiiint.  d  prM' 

priiiKC  |)la^a>  iioii  atli;;(>riiiil  ail   iiiollirifa  \(>i'Cf iiiiili;i  \f  I  lnirroic  iioii  <'oiii|iariicriiiil. 

tioiit>tii  fortlis  l'liaraotiis,  iiff  in   lolo,  nf  Cni  i)li\i;il  t|niii|    scipicnti   liiilicliir  ciipilii 

(pif    iii    |)at'tc.    (".iijiis   foitlrai  iitiii    ex    liof  ln    :    .Nini    piilfiiiitl    iniilfrifi    slarc  foiaiii    AiVorf,  n. 

prolialitr,  (ptoil   l'ltiiiiio  ipti  iintfii  tli.vctiil,  Monsc.  pntplcr  Mtlnciii  tpiic  ciitnl   iii  cis.  "■ 

Ncsfio  Doittitintn,  fl  Istnfl   non   ilitititlatn.  l.\  liof  rnil  Mossc  sliinlc  (■orain   l'ltiiraoiic. 

in  si  riiiiil;!  plii<ia  iiia^Mtitiiiliiictn  fordis  sni  l'ir;;o  (>t  iiia^'i  tiiiif  atlstiiliaiit  foiitrii  Mo\sftt 

p;ii'iiinpf r  iit>pi'fssil.  Sitptidf tit  .MoNSftt  \,\    II  l'lt;ii'iiiiiii.    IJit;iiii\is    ;iiili'iii     iinn    lc^'aiillir 

t'oti(pi(>  vocavit.  (>t  (lixit  :  Oratc  notniiinin.  pnst  tcitiatn  pla^Mttt  ciitiiilt   iaccrc  sitiiiliii 

ilt   juircrat    riiitits   ii    tttc.    flc    llitnis    Nfio  opfiibiis  .Mo\sis  iitit  .Viiron.  iiltiiincn  ifsti- 

ahlalis,  ritrsiis  intntniiit  :ii-   itt(lni'!i\il    for  Ifiiinl  (>is,  ttt  |)t)lt>t'iittt.  1'rinfipalfs  iiittciit 

sttttnt.  Itlco  Origoiics  ol  (ilossa  arririnanl,  intcr  lios  inajios.  riicriiiit  Jiiiiitcs  ct    .Mjnn- 

(piod  p(>i'  vorhora  aliipiiilihM'  cinctidalits.  Iircs,  (ptt^tniidinodiiin  atl  Tiinolhctiin  scri- 

poliit  pro  so  orari.  .\l  vfro  (piod  pos!  \('ii»a  liit  .\|)()stt)lus  :   Siciil   Jimii(>-i  cl  .Miiinhrps    iirim.iu. 

illa,  Di.yilus  Doi  esl  hic,  in  lcxttt  snhjnniri-  rcstilcriint   .Moysi.  eU\  in  .Xlcoraiio  sccic- 

lur.  Iii(//ir(i/innt/i(f  <'s/  cor  riiiirdonlx.  (•/  rittissitni  .Miiltotncli  halx^tttr.  tptod  inafji  ad 

noi/   (i/i(//'ri/  ('os-.   i\itl)hi    i'aiilus   oxponil.  Dftttn  Israci  incriinl  i-onvorsi.  stalitn   |)ost 

(luod  l'liarao  non  audivit  luaiolioos  proii-  i^riinuiu  signuin.  dovoralis  eoruiii  drafoiii- 

loulos  diviuaut  osso  virluleiu.  (lui  (vxposi-  htis  a  virga  sou  ooluhro  Aarou  sou.Moysis: 

tioui  obsislil.  (]uod   post   vorha  iila,  Nou  G  (juod  osl  aperlissimo  coutra  lo.vlum. 

audivil  oos.  nu)x  snlxlitur,  sicu/  pnvcepe-  Deinde  quarta  describilur  pla}?a.  Dirit- 

rat  DoiiiiiiKs.  Non  onitn  pr;rooporal  Domi-  r//u'  Dominiis  ad  Moi/sen  :  Consi/rt/e  i/i/n- 

uus   IMiaraoui,  ut    audirol    tnaloiicos.  ideo  c/i/o.  e/  sta  corain  Phnraone,  hoc  est,   iu 

sousus  osl,  (pu)d  uoit  audi\il  oos.  utpoto  ripa  circa  iluvium  Xili  obvia  oi.  A//rof//o////- 

Moysen  et  Aarou ,  i\e  (piihus  paulo  aulo  enini  aci  aquas,  id  esl  ad  deambulauduiit 

(^adom  verba  sunt  scripta.Porro  ;■  sicut  Ni-  super  littus  fluvii  decurrentis  prope  mait- 

colaus  de  Lyra  iatotur,  (]uod  intontio  1'ha-  sionem  ipsius.  vel  pro  sanitate.  vel  nt  aii- 

raouis  tM  uiaiiorum  ojus  ad   hoc   tondoro  qui  opinanlnr.  oausa  idololatrij3P,ut  scilicct 

vidolur,  ut  Moysos  orodoroliu'  mairicis  ar-  lluvium   tauquam  Doum  coloret,  quoniam 

lii)us  iaooro  quod  atjohat.  (juod  uon  apjm-  tam  ntilis  erat  .Egyptiis,  irrigando  ol   io- 

ret,  quouiam  l'harao  visis  plagis  sibi  ac  cuudando  terram  eorum,  vel  quoniam  tau- 

suis  inflictis.  Iroqnenter  petiit,  Dominum  D  rns  quem  colobant  .Egyptii.  interdum  ap- 

pro  se  rogari  ut  j^lagas  aurerret :  per  quod  paruit   super  aquas.  E/  dices  ad  eum   : 

confitohalur  plagas  illas  a  Domino  Doo  Hc-  Ha^c  dicit  Dominus  :  Dimi/te  populum 

hrivornm  iuductas:   uoc   nogavit   digilnm  ineum,  tit  sacrificet  mihi.  Quod  si  non  di- 

Dei  esso,  quod  magi  sui  dixeruul  digitum  miseris  eum,  ecce  ego  immittamin  te  et  in 

esse  Doi  :   non  tamou   voluit  suhdi  Deo,  servos  tuos,  etc,  omne  genus  muscarum  ; 

quia  do  ojus  providenlia,  gubernationei.  et  et  implebuntur  omnes  domus ^Eg/jptiorum 

omnii)Otontia  non  sensit  fideliter  :  quem-  muscis  diversi  generis,  id  esl  inuscis  di- 

ifl<;,7.vi,3  admodum  Syri  et  alii  multi  gentilos.imo  et  vorsarum  specierum  ,  quarum    nonnullae 

^^\\\^R      flt"^'t'ui  tribus  idololalra\cognovorunf  quod  fuoraut  venenosjp.  Pro  Mnseis  diversi  ge- 

xm.0,33.    populus  Juda'  sorviiet  XScKi  altissimo,  non  noris,    Septuagiuta    transtulerunt    Cyno- 

tamon  voluerunt  eidcm  obedirc  ac  ohsequi.  myiam,  id  est  muscam  cauinam  quae  acri- 


54i                                                 KMAHHAIIU    l>    CAC  Mll    K\t*l)l.             AHi.     .\l\ 

Ifi    [UlpUgit  \(i\   IXIII.tit.   Verum  fllt    mMtal  A  riiptaqur  rs(  (itid  ah  Inijitsii-moili  imtsci.s, 

Lsiii)  iii  tli^iiiini   tialHUur,    MiUuiu   iii   W  ul    i-»t    iltHoriiiutu ,    liuliilut(Mi'M|ur    torru^ 

roiuiiii.vliuiiriu.  Kt  (licuiil  llfhiuii  ui-  Jox--  .K^>|)li   lu<si   (•{   iui|uiiiuti   siiiit   u  iiiuscis 

|illU>,  ({Uixl  |)(M'    i>tuill  ('oliillii.Ktiouciii  iiitii  |M'a*ralis.    \'inuioit(jur    fhmau    Mtni>n-a    i't 

iiiluill^ltur  iiiultiluilo  iiiu>cui'Uiu,  scd  iiiiii-  .larua,  t-t  ait  illis  :  Itc,  i-t  .satri/irati-  JJru 

titmlo  aiiiiiiuliuiu    ilivcrsoiuiii    ^cimmiiiii  ,  rrstru  in  lerra  hac.  lil  ait  Mtryncn  :  Aun 

qili»  tcriihilia  cruiit  uiK|HX'tu,  utque  iiuci-  pulcst  ita  /irri.  A/tuminatiunrs  r/iim  yKfji/- 

\u  iiior^u,  (|uu^  ilc  >4Ui>>  c.\cuiiliu  cuvcriiis,  /itiurnm,  id    cst    aiiiiiiuliu   i|iiu;ilaui    (|UU) 

uccul)uiil    lioiiiiuc^    ct    Juuit-utu.    Dciiiqiic  -K^yptii   uhoiiiiiiuliiiitcr  coiuiit,    \i(l(;lic(;l 

(luu'  lia<  pla^ai  quil)U<«  urfligt;l)uutur  -Kt^y-  uvciii ,   hovciii   ct   tuuruiii ,   immula/jimas 

ptii  alj  istis  sciuiruiii  cl  (livcrsaruiii  iiiuscu-  l)>nniiii>  Iho  nustm.    Qitutl  si  mtifluiwri- 

ruiii  puuctiouil)US,  iu({uictu(liiiilius,  ta'diu-  mas  ca  tjaa'  .1'Jtjifplii  t-ulant,  inrnm  fis, 

sisque  suiiis,  currcspuudeiit   iiupictutihiis  W  lapitlitms  nus  ul/ruent  :  quia  rcpiilarciil 

.tl^yptioruiii,  i|iias  c.xcrcucriiiil  iii  llchncos,  sihi  ac  diis  siiis  iiijiirias  iiia.viiiius  licii  iii 

iiiipcllciiilo,    tiuilciido,  puii^ciidu,  (d   cuui  tuli   iiiactatioii(\  (^ircu   lioc   lo(|uitur  Slra- 

cucliiuuo  subsuuuuiidu  cusdcui.  l)Us  :  .Kjiyptii  uvciii  uduruhuiit  i^ropler  Jo- 

Faciamtjui'  niirahile  in  ilie  illa  in  tcr-  vein   .Viiiiiiuiicui,    id  trsl  Juveiii    iii    sp(!ci(! 

■  mirahi  ''<'  '  dessen,  iii  tjaa  pupalus  mcus  cst,  id  uvis  seu  arietis,  iiaiii  (!l  cuiii  capile  arieli- 

lem  '"«''«  est,  ijraiide  luiraculiiiii  raciaiii  iii  illa  iiartc  iio  dcuiuiJirhutur ;  buvciii  (iiiuiiue  scii  taii- 

Ma  terram       ,            .                                                                           '  '      .                                             ... 

.Kj^ypti,  ut  nun  sint  ibi  must:w.  Istud   sc-  riiiii,  (jui  cuiisccratus  e.xstitit  .\pi  seii  Api- 

cuiiduiu  .Vu^^ustiiiuiii  ctiaiii  dc  pi'U'C(;dcuti-  di  iii  spccic  taitri.  Kl  vaccaiii  colcbaiil  pru 

bus  plu^is  ot  iiitcllij^ciiduiii,  (|uud  sciliccl  Kidc.  Apis  autciii  erut   uia.xiiimiii  iiuiiiiMi 

uoii  fuci  uiil  in  tcrra  (iesstMi,  iii  qua  iiiura-  apud  .Kgyplius.  /Ji.ritf/uf  Pharau   :  Eyu 

bautur  llcbrau.  Sed  quia  iii  lerra  illaetiain  iliniittam  vos,  ut  sacrificetis  Duminu  Dc.u 

inulti  -Kgyptii   liabitubuiit  (uiidc  ct   iiirru  G  vestro  in  deserlu,  etc.  Hoc  dixil  vel  ficle, 

Duiiiiiius   lcgitur    llcbi'a*uruiii    iiiulicribus  vel  ex  intentiuiK!  prupler  augustiarn  pla- 

Exod.\x,i.  pruTcpisse,  ul  uiutuurcnl  vasa  prctiusa  ab  {^a*.  Ruijalc  pru  mc.  El  ait  Muijscs :  Eijrcs- 

.tlgyptiis   sibi    viciiiis),    alii    diciiiil,  qiiud  sns  a  lc,  urahu  Duniinunn,  ct  rcccdel  mu- 

pluj^*  ista'  fucrunl  ct  in  terradiesscn  ;  iiun  sca  a   Pharaune,    elc.    (Jravilque   .Moyses 

taiueii  affligcbantiir  ab  eis  Hebriei,   sed  Doniiiiuni,  el   rccessit  plaga  illa  omiiino. 

soli  .Egyplii.  Propler  quod  subdilur  :  Pu-  (Juo  viso,  ruisus  induralus  esl  Fliarao. 

namque  divisioncm  inter  populum  meum,  Circa  hcPC  in  Scholastica  ferlur  historia  : 

el  papulum  tuum,  hoc  est  inter  Hebra^os  Pro  his  duabus  plagis  dicit  Joscphus.quod 

et  .figyptios,  ila  quod   besliola!  islu'  non  innunieiabilis  mulliludo  pcdiculorum    iu 

transgredientur  lerminum  eis  mea  jussione  .Kgypliis   puUulavit  ex  inleiioiibus  ebul- 

piiefixuin.  Cras  erit  sifjnum  istud.  liens.  quos  nec  lavacris  nec  medicamento- 

Fecitque  Dominus  ita.  Et  venit  muscn  D  lum  unguentis  exterminare  valebant.  Cre- 

gravissima,  id  est  multiludo  muscarum  la'-  dibile  quippe  est,.Kgyptios  fuisse  percussos 

diosissima  sono,punctione,atqueadspeclu  imiltis  plagis,  praeler  decem  plagas  famo- 

molesla,  in  omnem  terram  ^Eyijpti.  Cor-  sas  et  principales. 


KNAIIIUTIO    IN    «:aI'.    MII    I AOIH.    —    Alll  .    W 


.-»'»;» 


Mi  I  M.i  I  rs  \\ 


|i|      MMIllll   \l  I     IJlsHIM     iMMIIII     IM.IAM     SKNSH. 


I) 


I \  l  r  Ihtiniiiiis  titl  Moi/Mi-ii .  clc.  Sr 
'(  iiiwlii  l']^'N|)lioi'iiin  pla<;a  riiil  rl)iillilio 
laiiaiiiiii  copiosissiina.  \\'v  .IO;;\pliiin.  iil 
paliiil,  saM-nliiin  iicipiiiiii  (>\priiniliii'  :  piT 
niiias  ;iiili'ni  (irsi},Mii»iiliir  doccplorrs  \ci' 
l)osi,  piwscirlim  lo(|iiiic<*s  cl  invrrocmnli 
luorclici.ipii  inslai'  raiiainm  scmpcr  (miiii- 
(lcm  (l(>rorincin  cl  riilsiim  cmillnnl  sonnm 
p(M'ri(l()i'nin  vcrboriim.  (|ni(l(ini(l  cis  dicii- 
liir.  (>l  (pianlnmcnnupic  cornin  rc|)rol)(Mi- 
liir  (M-rorcs.  Unrsus,  piM-  ranas  (lcsij;nanliir 
liypo(M'il;c  c{  viliosi  (locloirs,  (jui  iulus 
pl(Mii  siinl  oinni  spurcilia.  o\  iiicriicaciii 
r(>soniiiil  \(M'l);i  :  (iiiic  coiiim  Dco  liir|)il(M' 
souaul.  (luiii  (luod  (1oc(MII  oI  piicdicaul, 
uon  adimphMil.  IniviMsi  diMuum.  (lui  vc- 
lilati  lid(M  christiamo  al(|iio  ccclesiaslictv 
nuilali  iiu[)robis  el  perliuacibus  oblalraul 
(damoribus,  recle  desiiinanlur  per  rauas. 
Ili  oinues  plajianl  et  licdunl  eos.  qui  carni 
ac  muudo  iuluereul.  l)e  quibus  in   priina 

ly.Ki/Ki.n,  .loanuis  Cauouica  babelur  :  Ipsi  de  nuiudo 
^'  sunl,  et  de  mundo  loquuutur.  ct  muudus 

eos  audit.  Hi  sunt  subditi  Phaiaouis.  id  est 
vitiosis  pr;esidentibus  subjecti  et  conlor- 
mali  iu  vitiis.  quouiam  qualis  est  reclor 
civitalis.  tales  et  habitaules  in  ea.  Sed 
quomodo  Aaron  Deo  jubeute  producit  has 
ranas,  uisi  quoniam  (teste  Scriptura)  Deus 

/oAwxiv.  propter  peccata  populi  facit  regnarehypo- 
critam,  et  iu  furore  suo  dat  reprobis  et 
l^erversis  lalem.  qualem  merentur,  recto- 

/s.  lii,  i.  rem  ?  Oii<-^iniiibuoduui  aif  per  Isaiam  :  D;i- 
bo  pueros  priucipes  eoruni,  et  effemiuati 
domiuabuntur  eis.  (Juemadmodum  aut»m 
IMiarao  petiit  rauas  auferri  a  se,sic  frequeu- 
ler  perversi  pradati.  principesque  iuiqui 
propriorum  subdilorum  rebeliium  impor- 
luuitatem,iuquietudiuem,obstrepeutesque 
elamores  ferre   non   valentes ,  precautur 


\  iib(M'iii'i  iib  illis.  (Jiiod  si  ipsi  i|iii  piicsiiiil. 
propi  iiiiii   (Mn(Miilii\iM'iiil    \iliim.  cvp(M'iiiii 
liir  morcs  subditornm    suoniiii   iii    incliils 
commutiiri  :  ipiiii  sciMiiidiiiii  jndic^Mn  po- 
pnli,  sic  (*t  ministri  ejus. 

InsiipiM',  ptM'  ((Mliaiii  pla;^'iiiii  .K;;ypti. 
lioc  csl  pcr  sciuifcs.  dcsi^Miaulnr  V(MMili 
el  callidi.  ;ic  diipiiccs  coidc,  ct  iiKMidaci- 
t(M'  bl:iii(li(Mitcs  :  (pii  Inuc  ^'ravins  noc(Mit 
ct  piiii^Miiit.  duin  lUii^^is  pr;et(Mi(luiil  fiivo-' 
KMU  ac  famuhitnm.  I)c  (|uibus  hxjnitnr  Je- 
r(Mnias  :  Saf^ilta  vulncraus  lin^niii  (•oriim.   jfr.ix.%. 

W  lii  ore  siio  pac(MU  ciiin  aiuico  siio  loipiitiir. 
cl  occultc  |)onit  ei  iusidias.  Taiiiim  iiisiiii;i> 
suut  ita  iateutes.ut  prius  seutiaulur.  ipiam 
pra>videantui';  et  vi.\  ab  oculatissimis  viris 
queunt  perpeudi.  Ideo  recte  ait  Scriplura  : 
Simulalores  et  cailidi  provocant  iram  Dei.   j;hx\xsi. 
VA  i'ursus:()ui  so|)histice  loquitiir.  odibilis  '^yi-cj./, 
cst.  Kl  :  lloino  qui   blaudis   fictistpic   sci- "^"vn,  is. 
mouibus  dccipit  proxiiuum  suuin.  inaledi-  _'"'"'•"'*• 
cetnr.  Tales  suut  ct  detestandi  bilingues. 
Coutra  quos  Ecclesiasticus  asseril :  Susurro     kccU. 
et  bilinguis.  maledictus;  multos  enini  iup- ''"'*'"• '5- 

C  bavit,  pacem  habentes.Et  alibi :  Denolatio  Jbi>i.v.\:. 
pessima  super  biliniiuem.  Hi  omues  vicis- 
situdiuem  sortientur,  et  qua  meusura  me-  Vaiih.vn. 
tiuntur,  eis  remetietur.  Nam  et  impietates  "• 
eorum  reduudabunt  iu  eos,  quum  in  Ec- 
clesiaste  scriptum  sit  :  Qui  fodit  foveam.  A>c/e. x.s. 
iucidit  in  eam:etqui  dissipat  sepem.mor- 
debit  cum  coluber.  Alibi  quoque  :  Facieuti    eccU. 
nequissimum cousilium. super  ipsum dcvol- """' ^*^" 
velur,  et  nou  cognoscet  uude  illi  advcuiet 
illusio.  Rursus,  per  sciuifes  significautur 
logicorum  et  sophistarum  argumeutatioues 

D  curiossB,  et  superfluse  concertationes.  Sed 
et  pulvis  terrse  in  sciuifes  vertitur,  dum 
homines  iutimorati  ac  leves,  prfeiuductis 
vauitatibus  atque  versutiis  studeul. 


544  K.NAHM.\ri(i    l>    «Al*.    Mll    KXODI.    —    AHT.    XV 

iMuUfitfa,  |M*r   iiuiMa'»  ilivn^aium   -ijn'  A  (latioiicin  |)(»iatoriiin  nliinliii' :  o(  forto  lo- 

ett^ruin,   ritti   intclli^iiiitin    lainalia    \itia,  ik-iiI  Iioi- cx  i  ilii  aiili(|ii()  .1<]^n  liliniiini.don- 

ac    vaiia^   >«|ifiit*s   ^Mila-,  (l    ili-ni    liixnriu',  tia    lioc    nltiiniini    M-ilnini,   (|no(l   scilicct 

i|uihu>  .K;{>|)tii,  u\  cst   nniiKlaiii   cl   lalsi  Saiiacciii   ItMn-nl  hoc,  (;lc.  :   (|iio(l   taiiicn 

iioinini^  n-liKiosi  ac  cltn-ici,  incnlc  cl  cur-  hyra  noii  sci-ihit  airiiinuiKlo,  scd  (liihituii- 

yow  iii(|uinaiitnr,  vitain  Miaiii  aliliicvianl,  do,  (|uiu  udjiiii^it,  roitc  ;  iniilla  sciiliil  lUib- 

vi  divcrsiinodi^   |icrii-lilaiiliii',   laiKlciii(|uc  tii  Paiiliis,  iiitiM'  cclcra  (lic(;ns,  ({uod  Sur- 

iii  proriiiidissiina  .Xclicninlis  laliniiliir  ;  ct  racciii  prii-cipiiinliir  a  .Vlalioiiiclo  ciistodin! 

.ipijc.xnn,  (|uaiiliiin  i^diiiiticavcrunl  sc,  iii  dcliciisciuc  lcf^cni  .Mdsaicain  cl   l';vanj,'cjiuni,  ul   iii  Al- 

luciiinl,  lantiiin  di^  torinciito  uc  luclu  i'c-  coraiio  cxprcssi;  liahcliir.  Idco  siinulaiido 

cipiunl  in  u^ttM-nuin.  Stnl  iii  li-iia  (Itisseii,  ohs(*rvutioncni  .Mosaicas  h^gis,  s(?  ciicuin- 

videlicet  inter  tjos  qui  veri  sunl  Israelitu!,  cidiinl,  ikhi  laincn  octavo  die,  s(;d  posl  la- 

religiusi  et  coiitcin[)lativi,  non   invtMiiliir  H  |)suin  cujuscuiiKjin;  l(;inporis  indiricr^Miter; 

ha-c  plaj^a.  siimilaiKlo  (pioiiuc   ohscrvalioii(-iii    Mvaii- 

i'ru'tci'ca,ahoininali()iics.K^ypliiiriiiii  U(--  K<''''<  )iliiiilui'  (piihMsdaiii  ahliilionihus  scu 

bru)i  oir(-i'Uiit  l)co,  (|Uoiiiaiii  tcinporalia  et  haplisinis. 

terreiia,  ipiihus  avuri  cl  viliosi  tuiniuuni  (]irca  liu^c  dico,  qiiod  iinpius  ac  ixmII- 

idolis  serviunl,   cl    plus  (|uain   vcro   J)co  dissiiniis  .Mahonielus  linxit  se  esse  proplie- 

adhu^rcnt,  ipsi  ad  spiritualia  urdinant,  ul-  laiii  cl    uuntiiiin   Dei,  sp(;ciuliler  inissiiiii 

que   puii[)(Mil)Us   lurj^iunlur  ;  el    de  muin-  Surrucenis,  sicut  Moysen  dixil  sp(;cialil('r 

inoiiu    iiii(|uilatis.   vil:iiii    sihi    ni(M'(-anliir  inissuin  ll('hru'is,  et  (Jhrisluin  (^lirisliunis. 

a'tei'nain  ;  ct  (juu;  i'(-ccpci'Uiil  dc  niaiiu  Do-  llciuin  dixil,  quod  sicul  IJ(mis  .Moysi  Testu- 

iniiii,  iininolanl  ci.  Iteruin,  uhoiniiiutioin^s  inentuin  el  Christo  Kvungeliiiin,  sic  sihi 

.Kgyptioruni  sunt  inundi  conleinptus,  icli-  Alcoranuni  dedil,  sicque  dixil  sihi  a  l)(;o 

gionis  ingressus,  [)aupertas  s|)ontaiiea,cou-  (]  inissuiii  uc  dalain  specialein  legein,  ut  eam 

versatio  paMiiteiitialis,  sancla  siinplicitas,  proponerel  Sarracenis.  Ideo  nullihi  pricci- 

profuiida  huinililas.  iiiinru-oriiin  dilct-lio,  pil  in  .Vlcorano,  iil  Sarraceiii  ahsolul(;  aul 

hcuclicciilia  inalcraciciitilms  racla, oinniuin  in  loto  ohservenl  legiMii  .Moysis  el  Kvaiige- 

udversilaluin  et  injuriaruin  tranquilla  pcr-  liuni  Cliristi.  Aliquu  lainen  ex  lege  el  Kvan- 

()essio:qua}  oinnia  acarnalihus  et  superhis  gelio  prajcipit  eis  servaiida,  el  lainen   in 

lioininihus.quasi  ahoiniiiuhilia  reputantur  xVlcorano  nullam  facit  mentionem  dc  ob- 

aut  evitaiitur  ;  sed  electi  iJei  el  veraciter  servanda  circuincisione  a  Sarracenis,  nec 

virtuosi,  ha>c  amplectunlur  et  offerunl  Deo,  [irjecipit  eis  servare  sacrainenlum  Bapti- 

cui  omiic  bonuin  adscribuul.et  ad  cjus  ho-  snii.iino  omnia  sacrainenla  evangelica»  le- 

noreni  ac  gloriain  bona  isla  exerccnt  :qu2e  gis  ahjccil.  Veruin  est  tainen,  quod  in  Al- 

etiani  in  diversis  locis  religionis,inansioni-  corano  suo  affirmat  legem  suam  in  nullo 

busqui!  secretis  liberius  exhibent,  expcdi-  D  discrepare  a  legeMoysis  et  Kvangelio  Chri- 

tiusqueobservant,ne  ah.Egyptiis  la[)idihus  sti.(Juod  lamen  omnino  falsissimum  est,sic- 

obruantur,  hoc  est,  ne  verbis  delractoriis  ut  hoc  clarissime  et  copiosissime  demon- 

et  mundanis  tumultihus,  asperisque  inju-  stravi  in  traclatu  quem  conlra  Alcoranuin 

riis  infeslentur,  alque  a  Dei  ohsequio  re-  coniposui.  Insuper  dico,   quod  Sarraceni 

tiahantur,  et  pectoris  pace  piivenlur.  ohservant  circumcisionem  non  indifferen- 

Postremo   circa   istud,  Egredietur   ad  ter  post  cujuscumque  temporis    lapsum, 

aquas,  scribit  Lyra  :  Forsan  Pharao  credi-  sed   regulariter  circumcidunt  filios  suos 

dit.quod  sicut  aqua  purgat  feeces  corpora-  quum  Iredecim  annorum  exsliterint,  quia 

les,  ita  et  mentales.  Ad  quod  argumentum  tot  annorum  fuerat  Ismael,  de  quo  natos 

est.quoniam  Sarraceni  terram.Egypti  nunc  se  dicunt,  quando  circuincisus  est,  ut  in    o*n.  xvm, 

inhabitantesjtalibusablutionihusad  emen-  Genesi  continotur.  Hoc  autem  cuin  Kabbi  "''■ 


I.N AllllMlii    l\    I  Mv    l\  I  Mihl.  Ahi      x\|  .%in 

Piiiilo  roiicrdo,  (|ni)il  Sairacriii   K>;\|ilii  li     \  iiiilii|iiii    i-oiisiiflinliiir    .K^\|itioriiiii.    Naiii 

liiiii  Miaiiiiii  aliiiitioiiiiiii  |ioliiis   lialiciil  <'\  iii  oiiilil  tcnii  rl  i'r^'ioiic  i|iia  )li-guut,  alilii 

liadilioiic   siii    |>sru(lo|iro|)licla',  (|iiaiii   c\  lioiics  tah^H  olisrrvaul. 


virricrLiis  \vi 


Kl.lIi;n»ATIO    I.IITKIIAI.IS    (.Al'11'll.l    NoM    '.    DIXH     AriK\l    l)0\IIM  S    Al)    \10YSKN 

IN(iUKI»K»K    Al)    l'll  \ll  \iiM.\|. 


^■"^UKS  plai,'a>  scijiiciilos.  vidcliccl  (Hiiiila.  IMocis  cl    pasciiis  ac  jiiiiiciilis  ad   llchr.i-os 

l  scxla  cl  scplima,  iu  islo  (lcsciibiiiiliii'  spoclHiilihiis  :  (|iiod  vciius  fcor. 

capilulo.   Di.rif  iiittcni    Ihiiniiiiis  ml  Mm/-  ('onsfifi/i/i/iir    hiniiiiius  (rmjJiis,  (lii-i-iis 

srii  :  Iiii/rcilcrt'  inf  l^liiiriiuiirni .  clc.  llirr  pcr  Moyscii  ad  IMiaraouciii  :  Crns  fitrirf,  id 

dicit  Doniiinis  Driis  J/r/ircroriini,  i'\v.  Er-  esl    iiiiplcliil.    Doininus   vrrhuin    isfiul   in 

cc  manus  mca  crif  siipcr  ui/ros  (iios,  su-  frrrn  .Kj,'ypli.  Kirca  lioc   rccilal  l..yra  :  l)i- 

pcr  ci/uos  cf  asiiios  cf  raiurfos  c(  orcs  cf  cuul   llcl)r;ci.  (luod  .Moyscs  lccil  liucam  iii 

/lorcs,  'u\  osl,  poloslas  luca  agris  et  juiucu-  pariclc,   diocus  :  (^ras  solc   liauc   liiicam 

lis  luis  iulVrot  hi>sioueui  el  (lcslruclioueui.  alliuf,'eute,   fiet   h;pc    plaga   :   et    hoc,   ad 

rudo  (luasi   oxpositorio  suhdilur  :  jicsfis  iusiuuauduiu  cerlitudiueiu  diviuie  provi- 

rali/c  <;racis.  Qu»  autoui  luoril  postis  h;rc,  deutiae.  Mortuaque  sunt  om.nia  animanda 

iu  littora  uou  iiarratur  iu  spociali ;  sed  ali-  . Ei/ i/pf ioru m.  h\in\  quidaui  c.xpouuul  de 

qui   pnlaul  (inod   solo  Doi   imporio   raota  G  auimalihus  qu;r  ruornul  in  domihns ;  quia 

luit  oorrnplio  isla  jumoulis  ol  horbis  ;ijj:ro-  dc  animalibns  qu;o  ruorunl  iu  a^nis  ot  cam- 

rum,quia  uoc  Moyses  nec  Aaron  legilur  iii  pis,  [)anlo  post  dicilur  quod  graudiue  per- 

hac  plaga  aliquod  exhibuisse  obsequium.  ierunl.  Alii  hoc  exponuut  de  animalibus 

Verumlamen  tales  effoclus  solel.Deus  ma-  quff  fuerunt  iu  agiis  et  campis:quod  ma- 

gis  per  angolica  miuistoria,  quam  per  se  gis  cousonat  litterse,  siciit  nunc  patuit.  De 

ipsum  immodialo  proihu-oro.  Aliqni  vero  quibus  aulem  auimalibus  verificofur.quod 

dicnut,  qnod  ex  corruptiono  aeris  infocta  graudine  perierunt,  stalim  discutictur.  /i7 

fuoruut  pascua,  et  ex  consequeuti  jumeu-  inisif  Pliarao  ad  videndum,  an  nihil  ob- 

ta  ex  pascuis  ipsis  vescentia.^'^  faciet  Do-  iisset  de  pecoribus  Hobraeorum,  ut  explo- 

miiiics  mirabile,  id  est  miram  divisionem  raref  an  verba  Moysis  essent  impleta.  Si 

e\  6\^\u\Q\\o\\Qm,in(er  possessiones  Israel,  quseratur,  cur  non  misit  similiter  ad  vi- 

e(  posscssioiies  ^Egypdorum  :  ita  u(  ni/iil  D  dendum  do  plaga  pra^cedonli.  in  qua  etiam 

omnino  perca(  eji-  /lis  quw  pertinenf  ad  fi-  Moyses  do  hujusmodi  divisione  pra?dixit  : 

dos  Israel :  quia  nec  pascua,  nec  jumeuta  respondetur,  quod  propter  molestiam  mu- 

Hebra^orum  la?sa  fuerunt  hac  plaga.  Et  di-  scaruni  in  aere  copiosissime  volitantium, 

cunt  nonuulli,  quod  in  eisdem  agris  seu  uuntii  non  potuissent  expedite  ire  perter- 

campis  corrupla  fuerunt  animalia  ^Egy-  ram.Yel  fortePharao  magis  reputavit  hanc 

ptiorum.non  Hobr^i^ornm  :  alias  non  vide-  plagam.  quae  sibi  exstitit  tam  nociva.  De- 

tur  probabile,  quod  .Egyptii  permiseruut  nique.quia.Egyptii  non  solum  afflixerunt 

jumeutaHebr?eorum  ire  et  pasci  ineisdem  Hebrseos.  sed  et  jumenta  eorum,  imponen- 

campis  cum  animalibus  suis.  Ideo  dicunt,  do  utrisque  grandes  labores  ae  onera  de- 

quod   iufectio  illa  seu  pestis  non  fuif  in  portanda,  idcirco-Egypfii  juste  puniti  sunt 

T.  1.  35 


."»iH  KNAKHAIiU    I.N    CAI'.    IX  KXt»l»|.  Alil.     \M 

III  iiiortf  Juiiieiiliinuii  suoniin,  i'(ii-n>spoti-  A  [tolnsl,  (|uo<l  plii^ii  istu  (■orrospoiKlchiil  iiii- 

tlili|U(-  |»(i-iia  i'ul|»u-.  (|uilitli  .K^vpiioruiii,  (|Uii  (»|»prc^^(;ruiil  li- 

l)ciiii|(-  ilcsci  ihitur  litixlii  pluf^u.  lh.iiti/iii'  lios  Israul,  iiiipoutMiilt»  (M>  t|cco(-lioii(;iii  lu- 

Ihiininus  nil  Mnijaen  et  Acifon:  'Jollite  /ili'-  liMUiii  iii  roiiiace  ur(l(;ilto. 
nas  tnanua  c'ineriii,n\  nsi,miilsi[u\Hi[m'.  V&-  J'J/itiit  iniin   in  liiuninihiis  i't  Jinnfiitls 

stiuiii  iiiiplcut  iiiuiiuiii  siiuiii  ciiieribus,  dr  ulcrtu  ct  oenicie  turijeiites  ln  nnioetsci  tcT- 

cctinini>,et  ailspcrcjut  itluin  Moyses  in  cce-  ru  AujiJiill,  iii    (|UH   luoriihiiiiliir  ;1'i}.;y|»lii, 

luin  ettfciin  l'huruone  ;  sltiiue  iiitiols  siiin-r  iioii    laiiicii    iii    iiiaiisioiiihiis    llcliriconiin. 

inniwin  terriiin  .Kjjpti.  (lirca  ha'c  (jiiicri  llii(|uc  iii  vcsicis  /Kj^yplioi  iiiii  luil  inlcrior 

pluriina  i)i»^->uiil.  l'riino,  ciir  Doiniiiiis  1'»-  la^sio,  scilicitt  cali^raclio  pun^MMis,  e.\  qua 

cit  pru^codeiis  iiiiraculuiii  ct  riii^clluiii,  quo  prinio   iilciMa   nusci^lianliir,  iIimihIc   riiplis 

uccisa  suiit  .Kgyptioruiii  jiiiiKMila,  siiie  iiii-  vusicis   laclii  sunl   viilncrii  in   (MsdiMii.  Kl 

nistcrio  .Moysis  et  Aai'oii,ol  iioii  istu(l,(|uo  H  hoc  jiislo  l)ci  jiidicio,  qiiia  in  liliis  Israol 

puiiili  suiit  hoinincs  cl  iiiiiKMila.  Scciindo,  c\   iiiii^iiiliidiiic  opprrtssionutn,  doloruin, 

ciir  hoininus  jii^^it  lani  .Moysi  (piain  .\aroii  lahoriitii,   an^usliiiniin(|U(;    liiil    inulliplcx 

iinpl(M'c  inaiius  ciiKM'ihus;ct  il(Mii,ciir  ciiic-  hcsio  visciMuiu  inliMioriitn  (;x  |)(M'scculio- 

i'ihu>>  dc  cuinino.  Tertio,  cur  solus  .Moyscs  nc /Kf^yplioriiin.  .Vifr /w/t^««7  iuulefici  st(i- 

jussus  est  pulveriMU  s[)ar{^(M'c.  (Juarto,  ciir  re  coratu  Moyse  propter  vulnera'  (/uiu  in     '  uicera 

adjecit,  Kt  sit  pulvis  super  omneni  terrani  iitis  erant.  Unde  elicilur,  ipiod   plaKa  '«lii 

.Kgypti,  quasi  ante  non  lueril  ihi  pulvis.  acrius  oos   lorsil,  qiiia  (piiiin  anl(!  dixis- 

/»u».  »1,31.      Ad  ista  (piis  dic(M'c  possel,  Oiiis  cof,Mio-  s(MiI,   Dif^ilus   Dei   cst  hic,   iilpoli!  cogiio-    /'.'xnd.Mn 


vit  sensuiii  Dotnini  '.  aiil  (piis  consiliarius  sccnles  plaj^as  istas  esse  a  sutiitiio  Dco, 

ejus  luitMerunilanKMi  conjiciendo  et  opi-  non  tainen  cessaviMunt  a  sua  inalilia. 

nando,  potest  aliqualis  dari  responsio:  di-  Sequiliir  scpliinn   [ilaKii-  JJi-^it  (/uo(jue 

cendo  ad    |)ritnuni,   qiiod    Doiniiiiis    recil  C  JJominus  (ul  Moi/sen  :  Mane  comurge  et 

quwdain  signa  per  Aaron,  propler  caiisain  sta  c.oram  Pliaraone,  et  dices  ad  eum  : 

supra  induclam  ;  (piiodain  [)fM'  .Moyseii.  ad  JJiec  dicit  Dominus  :  Dimilte  j)oj)uium 

oslendendum  cjiis  [)riiici[)alital(Mn   iii   isla  ineum,ut  .sarrifici-t  miJii  ;  (jula  in  hac  vi- 

legalione.  Nain  et  ea  qua'  .Varoii  cgil,  ex  re,  id  esl,nisi  diiniseris  eos  in  hoc  lempo- 

Moysis   imperio   fecil,   ita  ([iiod   Dominus  re,  mittoin  omnes  playas  meas  super  cor 

dixit  ad  .Moysen  :  Dic  ad  Aaron,  Kxtende  ^Mwm,  idest  su[)er  le  totum,  itaquod  intus 

maiuim  :  vel,  Tolle  virgam,  aut  aliquid  si-  el  exlra  affligeris,  et  cordis  liii   penelra- 

mile.  Aliqua  vero  signa  fecit  Doiniiius  per  lia  perforahuntur  dolorc.  Per  cor  aulem, 

se.ad  ostendendum,  ([uod  ipse  luilliuseget  tanquain   per  parlem    principalcm.    lotus 

obsequio.  Ad  secuiidum  dici  polcsl,  quod  homo  accipitur.  .\am  cl  Fliilosophus  ait, 

utrisque  jussit  Dominus    manus    im[)lere  ([uod  homo  est  maxime  suus  inlellcctus. 
cineribus,  ad  declarandum  commune  ct  D  .\ec  sine  causa  dixit,  Supcr  cor  tuum,  scd 

sociale  ac  concors  eorum  obsequium.  Ad  ad  insinuandum  penctrativam  hujus  pla- 

tertium,  quod  soli  Moysi,  tanquam  princi-  gae  severitafem.  Denique,  quia  nunc  dici- 

pali,  jussit  spargere  cinercm.  Nain  ct  spar-  tur.Omnes  plagas  meas,quidam  exponnnt 

sio  ista  est  facta  sursum  in  ccelum  :  ideo  istud  non  solum  de  liac  plaga,  sed  siinul 

Moysi  compctebat,  qui  constitutus  cst  me-  de  ea  ct  plagis  sequentibus.  Fotest  tamen 

diatorquoad  pertinentia  ad  Deum.  Ad  quar-  exponi  de  sola  hac  plaga  totali,  quae  plu- 

tum,  quod  pulvis  de  quo  nunc  sermo.  de  res  parliales  plagas  in  se  comprchendehat, 

terra  consurgens,  circa  eam  voiitabat  in  qucmadmodum  nunc  patebil.  Frequenter 

aere :  et  forte  fuerat  infectivus  et  inflicti-  etiam  ponitur  numerus  pluralis  pro  sin- 

vus  plag»,  quEB  statim  narrahitur.  Cur  au-  gulari,  et  econverso.  Omne  quoque  inter- 

tem  est  sumptus  cinis  dc  camino  l  Dici  dum  accipitur  pro  perfccto  aut  tolo.  Et  sic 


n. 


INAllHMIn    IN    (MV    IX  l\ft|i|.  aIII.     \\\  .*H7 

lUliic    aiii|ii    |)iil<'sl,  (liiiin '^,    iil    c^l    |irilr    .\  ^iilri  alii  Mlliiil  i-iliii  ns  rui  iiiii  iii.illllii  :  hii'- 

clas  rl  lulalc^  lliis  |tla;;as,  i|iiiii  iii  liitr  |ila  i|iir  iisMM'iliii'   roH  rmiHHr,  iil    jiiHliliaiii   «•( 

^a  iiiiilla   riiriiiiil  alllirlixa  al*|iii'  iiMciva.  riii-liliii|iiiciii    Miaiii   ilciiiiiiiHlnirrl    in   cih. 

AV  \iiitrr  .vc/'»'().\    finis   rt   siifu-r  /ininilitin  Ciiivcrsu  ci|iiii|ciii  lccil.  iil  Mia   iii  ••i»  jicr- 

fiiiiiii,   iil   rsl   ciMrros   .K^yplios  (|iii    lijti  rciiin  ilciiiMiislnirclin'.  lijcu  Hiciil  iii  rlrcliM 

conscnscninl  i<l  cooiicrali  siiiit.  aHli^ciiilo  miIiiiI  rcliiccrc  snaiii  iiiiscricitiiliaiii.  ita  in 

llcl)l'a>os  ;    iif   sriiis   ifiuul    tnni    sit    sinn/is  !i'|)|-it|i|s  Miaiii  jilslitiaiii.  I'rii|ilcica  ad  l(o 

iiii-i  iii  oiiiiii  trrrit,  iil  csl,  i|iioil  iiiilliis  sii  niaiios  scriliil    \|iosliiliis  :  Annun  lialicl  |io-     iiom.tt, 

inilii  a<i|iialis  iii  |)olcslalc  cl  iii  iiinni   |ici  tcstatciii    li^Miliis  Inii  rx  cailcin    iiiassa  fa-  "^'' 

rcclioii(<.  Istiiil  liiil  nna  caiisa  iiiilnctionis  ccrc  i|iiii|cin  iiniiin  Nas  in  lionorcin.  aliinl 

|)la^Mi-iini    islariini.    Mia<  (|no(|iic    riicrnnl  M*ro  in  conlnincliaiii  MJiiod  si  Dciis  voIciih 

caiisa<  carnin.iit  si-iliccl  pcr  cas  lilii  Isiacl  oslciiilcrc  irain  cl  notaiii  rai^crc  potcntiaiii 

iiisli-ii(>rcnlni- cl  i'ciliinci-(>iiliii-.  Ilcinipic.  iil  H  siiaiii.   siistinnil    in    iniilla    |)aliciilia    \asa 

loli  iiiiindo  laiii  |)i'a>sciilil)iis  (|iiaiii  liiliiris  ii-a<  a|)la  in  inlcriliiin.  nt  oslcndcrcl   divi- 

imu)l(>sc(M-i<l   cxccllciilia    Dci,  sii-(jiic   (-011  lias  j,'loi-ia<  siia'   iii  \asa  iiiisericordia'  iina- 

vcrlcrcnliii'  ad  ciiin.  pra>paravil  in  ;;loi-iaiii. 

Ilinc  siibdilnr  :  Iilrirm  ititfrm  jiDsiii  fr,  (lirca  liaic  scrihil  Lyra  :  Dciis  non  iiidi- 

id  csl  crcavi  lc  in  rcgno  cl  loco  lioc  col-  ^r[    inalitia    lioiiiiniiin   ad    dci-laralionciii 

locavi,    iif  osfrni/iiiii    iii    tr  fnrfititi/inrin  rorliliidinis    sna*.    (|iiia    [icr   iniillas  alias 

iiirniii,  id  csl.  oinni[)olcnliain  mcain   clc-  vias  |)olcsl  cain  nionslrarc  :  scd  inulu  [)cr- 

clis  salnhiitcr  nianircslcm  |)ci- crrcclns  [)o-  millil.  nl  hona  clicial.  idcirco  ly  nt,  tenc- 

lcnlijc  at(iiic   inslilia'  mca'  in  lc  :  iiiio  cl  liir  conscculivc,  non  cansulitcr.  (|nnm  di- 

cnnclis  hominihus,  cliam   i-c[)rohis.   [^aii-  citiir  :  Idcirco  [^osui  tc.  iil  oslcndam  iii   tc 

dam   virlulcm  ac  providculiain  mcam  ad  rortiludincm  incain.  Scd  contra  hoc  ulti- 

corum  commonitioucm.    iil    incxcusahilcs  C  mum.  scilicct  quod  ly ///.  tcnctur  consccu- 

vinvcuiautur.   Idco  suhdilur  :  rf  nari-rtnr  tivc.  uou  causalilcr.  arguit  Kuhhi  l'uiilus, 

itonir/t  inriiin  in  onini  fcrra,  id  est,  cuu-  ussumcns  verhu  'riiouKP  diccnlis  :   Divina 

clis  hominihus  pra^dicelnr  majestas  niea,  providentia  non  soluin  disponil  qui  effe- 

el  fama  excelleutia^  meu\  Huuc  pussuni  al-  clus  liuul,  si^d  etiam  ex  quibus  causis,  ct 

«o»M\,i:.  lejiut   ud  Komuiios  Apostolns.  dicens  :  Di-  quo  ordinc  :  inter  quas  causas,  actus  hu- 

cit  enim  Sci-i[)turu  IMiuruoui.  i[uiu   iu  hoc  muni  sunt  cuusie  quorumdam  effectuum. 

i[)suin  cxcituvi  te.  ul  oslcndam  iii  tc  vir-  Sici[uc  iii  tulihus  liomiucs  uiicjuu  agunt.ut 

liilcm  meum.  ct  annunliclur  uomcu  mcum  pcr  suosuctus  implcuutur  quidum  effi'Ctus 

iu  universa  lerra.  Yerumtumeu  Dcus  vo-  sccundum  ordincm  a  Deodispositum.  Ideo 

1  rim. M,  i  luntale  anlecedcute  vult  omnes  homiues  tales  intermcdii  actus,  rationem  habeul 

fieri  salvos.  atque  ob  ^ternum  heuliludi-  cuusulilulis  respeclu  effeclus  a  Deo  dispo 
ucm  ohliiicndum  coudidit  uuiversos.  Sed  D  siti.  Unde  in  priesenti  materia,  quoniam 

ipsc  tum  houus  cl  supicus  cst.  quod  nialos  Deus  ex  proposito  suse  voluntafis  dispo 

ct  rcprohos  iion  crcurel.  nisi  sciret  ct  pos-  suit.  quod  per  malitiam  Pharaonis  a  Deo 

set  ex  eorum  malitiu  elicere  multu  hona.  toleratam  et  permissam,  sua  potcntia.  ju- 

Sicque  ex  Phuruouis  muliliu  elicuit  Deus  stitia  et  lougauimitas  homiuibusdeclaren- 

hona  prsptuctu.  quemadmodum  ex  ferocia  tur  :  hujusmodimalitiasic  a  Deo  permissa, 

tyruunorum  et  pcrsecutorum  Ecclesise,  eli-  habet  ratiouem  causalitatis  respectu  hujus- 

cuit  martyrum  glorificaliouem,  fidei  cor-  ccmodi  declaratiouis  a  Deo  intcutui  :  ideo 

rohoralioucm.fidclium  aHliticationem.  con-  ly  ut,  in  hoc  loco  teuctur  causaliter,    ut 

versionemque  plurimorum.Porro  voluutate  etiam  patet  exGlossa. 
cousequente,  ut  loquitur  Damascenus,  vult         Circa  hsec  verba  Rabbi  Pauli  dico,  quod 

Deus  reprobos  et  praescitos  damnari,  cou-  verba  S.  Thomse  secuudum  ipsius  Thomae 


B4M  KNAKhATU)    IN    «Al*.    IX  KXoDI  AHT.    XVI 

iiitrntioiifiu,  vfiv    «ttqur    catholic»*    suiil  A  «lo  cl  iii  luodica  (|iiaiililalt',  (|iiiim  ox  f^raii- 

iiitluilit    Sii|iiiilt*iu    Doclor  ?>aiU'lu->   iiitro-  di   fiiKoro  ^iaiKlo  ^igiialur.   Tuiic   aulciii 

ducit  vtM-bd  illa  in  sucuiuta  Nrciiutla),  (|uav  tuit  ilii  Kiaiulo  taiitu*  iiiaf^uitutliiiisac  iiiul- 

Htiuiu' 85,  Kolvciiilo  liaiic  (|ua'stiouciii,  aii  liluiliiiis,   (|uo(l   ii('(;   iii   parlihus  bon;ali- 

coiivciiieaH  sit  urai-*-.  Kt  dcclai-at ,  quod  bus  seu  a(|uili)ualiljus  sic  liori  solct,  (|uuiu 

iiiio,  iioii  obstautc  iiiiiiiotiilitatc  |ii'0viilcii-  laiiicii  ihidi-iii  frigiis  iiiagis  aliuiidiU.  Milti' 

tiui  l)ci,  quia  vidclicct  Dcus  pru^vidit  ac  ci;ji)  jiini  /tnnc,  v.ic.  Dcus  iii  ira  sua   iioii    /'«.kxvi 

praiordiiiavil  se  daturuiii  graliaiii  ac  salii-  coiiliucl    iiiiscricordiaiii   suaiii,  scd   rigori  '" 

tciii  hoiuiiiil>us  p«r  oratioiics  ct  (|uosilaiii  juslilia^  iiiisect  dulcorcin  clciuciitiu).  Ideo 

actus  eoruiii    lliiir    rtioiiiu^   asscrit  itii   :  aduioiiuil  i'haraoticiii,  cl  iii  i^o  cjus  iiiiiii- 

Oiaiiduiu  cst,  iioii  ut  Ucuiii  flcctaiuus,  aul  stros  ac  po()iiliim,  iil  scrvos  suos  ac  pceo- 

diviiiaiu  dispositioucm   luiittMuus,  sed    iil  ra  iioii  |)ciiuilleiciil  es.se  iu  agro  die  quo 

oraiido  id  iiiipclnMiius,  iiiii)d  Dciis  pcr  oia-  H  x''i'"'"  tiial  casiira.    (Jiii  limuit   vcrhum 

tioiicm  statuil  tlarc  aiit  fai-ci-c.  Itaijuc  cdii-  bumini  ilc  scrois  J'harauiiis,  fhcit  confu- 

stat   quod    iiitciitio   Tlioinui  cst,  loqui   de  ijcrc  servus  suos  ct  jumenta  in  domos,  id 

actibus  boiiis,  iioii   vitiosis,  qiiod  seiliecl  cst,  servi  IMiaraoiiis  ac  cel(?ri  iEgyptii,  ad 

haheaiit  ralioncin  eausalitalis  dircete  re-  quos  eommiiialio  Dei  faela  per  Moysen  ve- 

speclu  effcctuum  a  D«^o  dispositoruiu.  Kt  iiit,  et  qui  ercdiderunl,  ac  serviii   liiuore 

ita  Uahbi  l*aiilus  uou  rcetc  appliearc  vidc-  el  formidiiK!  limiKMunt  cam  iiiipl(Midaiii, 

tur  vcrha  Ttioma'  atl  prohaiitliim    pr()[)o-  iiou  pci iiiiscruul  scrvos  suos  el  pecora  e.s- 

situm  suum,utpol«;  (iiiod  iii  ordiiic  diviiiu'  se  iii  agris.  Quiaufcm  twijlcxit  scrmonem 

provideuliu',  ohstiualio  aut  malilia  IMiarao-  Domini,  id  esl,vcrl)al)ci  prolata  per  Moy- 

nis  habcat  ratioucin  eausalilatis  respeetu  sen  sprevil,  uee  creditlil,  dimisit  servos 

manifestationis  fortitutliiiis  i)«M.  Nempe  si  suos  el  jumenta  in  ayris.  Interdum  enim 

ita  esset,  sequi  vidcretur  quod  malilia  IMia-  C  servi  et  pccoraquadam  dieae  noele  man- 

raonis  fuisset  a  Dco  iiilcuta,  alque  qiiod  siMuiit  iii  campis  el  paseuis  leiiipore  ad 

Deus  esset  non  soliim  pcrmissiva,  scd  cl  hoe  aplo. 

effcetiva  seu  direcla  eausa  illius  malilia?,  Et  dixit  Dorninus  ad  Moysen  :  Extende 

quia  Deus  lioc  intendit  et  efficit,  pcr  quod  manum  tuam  in  ccelum,  ut  fiat  (jrando  in 

sua  providentia  directe  eausaliterque  im-  universa  terra  yEyypti,  etc,  Extenditque 

pletur.  Nec  (ilossa  vidctur  esse  pro  iiahhi  .)/o«/.s-es  vtV^ammcce^wmaereum^erigendo 

Paulo,quoniam()lossa  iutrodueit  veiba  Au-  manum  cum  virga  versus  ccelum  ;  e<  Do- 

gustini  dicenlis  :  Novit  Dominus  hiMie  uli  minusdedit  loailruaet  yrandinem,ac{lis- 

malis,  non  tamen   humaiiam   naluram  ad  cnrrentia  fulyura  super  terram.  Quae  tria 

malitiam  creat.  Ex  quihus  vcrhis  prohatur,  supernaluraiiler  generahanlur  in  aere.  Sic- 

quoddemonstratio  fortitudinisDciperPha-  quc  plaga  ista  continuit  in  se  plures  pla- 

raonis  malitiam,  consecutive  magis  quani  D  gas  particulares,  et  fuit  terribilis  nimis, 

causaliter  se  habeat  ad  Pharaonis  ereatio-  imo  tanto  terribilior,  quanto  inconsuetior 

nem  et  obstinationem.  in  .Egypto.  Tonitrua  quoquc  afflixerunt 

Eccepluam  cras  hac  ipsa  hora,  non  ea-  ac    tcrruerunt   auditum,   fulgura  visum  ; 

dem  numero,  quum  hora  sit  de  numero  grandines  tactum,  sed  et  visum  atque  au- 

successivorum,  sed  eadem  in  s^acie,  yran-  ditum.  Pluitque  Dominus  yrandinem  su- 

dinem  multam  nimis,  qualis  non  fuit  in  per  terram  yEyypti.  Et  yrando  et  iynis, 

^Eyypto  a  die  qua  fundata  est,  usque  in  ulpote  fulgur  assiduum  valde  terrificum, 

prcesens,  id  est  nunquam  hucusque  :  quod  mixta  pariter  ferebantur  :  sicque  plaga 

fuit  valde  miral)ile.  .Egyptus  namque  est  intolerabilior    fuit.    Et  percussit  yrando 

versus  meridiem  in  parte  australi,  in  qua  cuncta  quce  fuerunt  in  ayris  ab  homine 

calor  plus  viget  :  idcirco  raro  fil  ibi  gran-  usqu^  ad  jumentum  inclusive,  quia  tam 


KNAIIUMIn    IN    <M'      IX    l\«»l>l. 


vm.    \\l 


548 


lioiiiiiios  (|iiiMn  jiiiiKMil»  iii   agris  orri<lil.  A  sc  Irxcniiil.  Aiil  r<»iir  iilcn  \Ainin  iwui  icli 


('niiifdDiijiif  lirrliii III  iii/ri  /irriiissif  i/iiiii 
f/o,  graiiiitui  rl  lcrra^  iiasi-ciilia  drslnirii 
(lo,  (7  iiiiiiir  lii/iiiiin  rri/iiniis  .Kf,'\pli  ron- 
/'/•('//^V.  (jiiidaiii  sn  iltil,  (|iiti(l  ihiiii  viilcliccl 
lif,'iia.  iioii  riiciunl  liacla.  (Iiijiis  (»|»|iosi- 
liiiii  (licil  lia<c  lillcra,  iiisi  lotsaii  dicaliir, 
(jiiod  arhorcs  iii  siinciiorihns  snis  paili- 
Inis,  (|iia>  lciniiorcs  sniit,  IVacla»  rnciniil, 
iioii  anliMii  in  slipilc. 

Misitijiir  l^linrno,  rt    rornrif  Muj/srn  rf 
Aiiroii,  ilirriis  :  /'rrruri  rfiniii  iiiinr.  Orn- 


^il  cos,  (piia  iid  .Mo\scii  iliaiil  |>i(i  iiiiscii 
fordia  iinpclraiida.  Xnri  iiitfrin  ifinHl  fnrf 
srrri  liii  iirrilunt  fiiiiriifi.s  Dnmiiinin  Ih-iini 
liliali  aiil  sallciii  iiiiliali  liiii()r(\  Hcd  hoIiiiii 
scrvili  :  ipiod  iinii  csl  ahsolnlc  cl  propric 
hciiiii  liincn^scd  aiiipiaiitcr  liinliiin.  ipiiiin 
^criplnin  sil  :  (hii  tiiiict  Dciiin,  iiiliil  iic 
f;li^'it.  V.\  ilcin  :  Hcati  oiiincs  (jni  liincnl 
Doininnni.  Iiilcrdnin  laiiicn  dicil  Scri|»liira 
scrvililcr  liincnlcs  liincrc  Dciiin.  iit  •luiii 
(piarlo  UcKiiiii  (lc  Saiiiarilanis  asscrilnr  : 


AVr/r.  »1», 

/'l.>.>t«ii, 
I. 


fr  Doniiiiinii    nf  ilrsinaiif   toiiifnin  Dri  rf  W  Kncrnnl    iKilnr   p'"'''^  '^'*'"   limciilcs  ipii-     iv  /ii-ij. 


i/rniiilo  :  pcr  (pia>  inlcll(>xil  ct  rnlj^Mirnin 
ccssalioncin  ;  iif  iliiniffnin  ros,  ,i  iiniiin- 
i/iunii  ii/frn  liir  inaiirafis.  llaH'  IMiaratniis 
conlcssio  luni  vcnil  cx  vcra  poMiilcnlia  scii 
contrilionc,  scd  cx  (jnadain  coaclionc  cl 
S(M'vili  liinorc.  .1//  .Moi/srs  :Qniim  rffrrssiis 
fiirro  <lr  iirhr  isla,  in  (]na  nnnc  l(>cnni 
suin,   r.rfriidam   pahnas   inras    ail    Domi- 


d(Mn  Doininnin.  ct  niliilo  ininns  idolissnis 
siMvicnlcs. 

Liiiinn  rri/o  rf  liorilriim  Uvsnm  esf ,  id 
csl  dcslrnctniii  grandiiic  aUpic  fnl^nribns: 
iKinpc  (pupgrandiiiis  hpsionom  ovas(Manl, 
liil^^Mirc  ca^sa  sunl  ;  co  (jxiod  liordcuni  e.ssct 
vircjis,  k\  csl  in  lanliiin  cxcrf^vil,  qnod 
rursns  posl  hcsioiKMii  non  potcral  Irucliio- 


tvii,  n. 


Hiini,  id  csl,  nicnliMn  cnin  inanibus  clova-  sc  renasci,  scu  crcsccrc,  <•/  linnm  jam  fol- 
boad  Dcuin,  ipsnin  rogando  processalionc  linilos  germinaret,\A  est,  non  poleral  iiti- 
plajja>  islius.  Dicunluraulem  nianus  levari  liliM-  (I(miuo  crescerc,  quia  folliculi  erant 
ad  Doininuin,  iii  quanlum  cx  inlerna  de-  G  corrupli.  Triticum  autem  ct  far  non  sunt 


volione  exlendunlur  in  ccrlum,  in  quo 
Deus  specialiler  essc  ct  habitare  perhihi^- 
tur,  in  quantnm  ibidcm  clarius  sc  ostcn- 
dit  et  evidcnlius  operalur.  quum  lamcn 
ipse  proprie  illocalis,  intemporalisqne  sil, 
ulpolc  simplicissimns  el  prorsus  incir- 
cumscriplus.  Et  ccssabunt  tonitrua ,  et 
grando  nan  erit,  id  est  diutins  non  dura- 
Ps.\\\\}.\.  bit  ;  nt  .'icias  qiiia  Doinini  csf  tcrra,'\d  est, 
quod  Deus  nosler  jure  creationis  el  guber- 
nationis   sit  Dominus  terrse,  et  omnium 


hv-^ia,  f/nia  serotina  erant,  id  est  nondiim 
virucrant,  nec  prodierant  in  spicam,  qiio- 
niam  lardius  nascebantur:  aul  si  pariim 
excrcveranl,  et  cxtremitas  laesa  est,  quod 
renascebalnr  validum  fuit.  Porro  far  est 
genus  grani  grossius  frnmenlo,ut  Magisler 
in  hisloriis  ail.  Unde  secundum  Lyram, 
in  Hebra^o  hahelur,  spelta.  Potius  tamen 
reor.quod  nomen  illud  Hebra^um  ad  utrum- 
que  a^quivocum  sit. 

Egressusqtie  Moyses  a  Pharaone  ex  ur- 


qua>  in  ea  sunt,  ila  quod  dii  tui  te  et  cul-  D  he,  tetendit  manus  ad  Dominum,  orando 
tores  suos  celeros  nequeunt  adjuvare.  Pha-  devote  in  loco  quieto  et  corde  jam  quieta- 
rao  pluraliler  dixit,  Orate  :  sed  Moyses  to,  unde  in  tumullu  Pharaonico  noluit  pro 
tanquam  principalis,  singulariter  respon-  hac  causa  orare  :  ct  cessaverunt  fonifrua 
dit,  Extcndam,  etc.  Et  quia  hirc  grando  et  grando,el  eiiaim  h\\g\iTdi,nec  ultra  stil- 
supernaturaliter  producebatur  divina  vir-      lavit pluvia  super  ^ermm.  Exhoc  elicitur, 


tute,  cujus  et  ostensiva  fuit,  ideo  recte  vo- 
cavil  eam  Pharao  grandincm  Dei.  Pra^terea 
quaM"i  polest,  qualiter  servi  Pharaonis.du- 
rante  hac  plaga.  potcrant  sine  Inpsione  ire 
ad  Moysen.  Ad  quod  quis  dicere  posset, 
quod  omni  quapoterant  arte  et  munitione 


quod  in  hac  plaga  fuit  etiam  pluvia  valde 
impetuosa,terr8e  nascentibus  nociva.-Egy- 
ptiisque  terrorem  incutiens,  quia  in  terra 
illa  rarissime  pluit :  et  pluvia  ibidem  est 
fecundationi  terrse  obstaculo,  quia  natu- 
rale  est  terrse  illi  ex  Nili  inundatione  ir- 


7. 


•'•                                                  K>AliHAIIO    l>    CAI*.    l\  K\t»l»l.    -       AIU.     X\ll 

riKiiri  fl  ffcuiKUri.  Soltil  aiilfiii  pliivia  to   \  /Kipulunt,  siruf  prwcepcrat  /huitiuits  pcr 

/<«  ..1141«,  III truu  rtiiiiilitri,  jUKtd   illii*!  :   Kiil^iira   iii  innnuni   A/iii/.sis.  I'(m- (|ii()(|  diitur  iiitclli^i, 

pluviaiii   It-cit,  iii  ust   ttM-iiiiiiavit.   Viilfns  i|u()(|    liciMitiaiii   (|uaiii    aiitc    (■(tssatioiiciii 

iiutfiu  l'hurau  i/uimI  cesnaverunt  \mc  iiia-  plaKaiuiii  (lc(lit  aul   darc/  |»i()misil,  plaf^is 

U,  ((ua!(7 /ii^ru/ttm.  lii  (|uo  adiiiiraiida  oh-  sopilis,  iiiitx  rcvocavil,  aiil   prorsus  |)cli- 

^luiatio  ejus  patct.  laiii    iic^^avil.    \'A    sic    posl    ali(piaiiliil(iiii 

(;irc;a  lia'(.-  (|uaMitur,  (|ualitcr  iii  hac  pla-  tciiipiis  .Moyscs  suaiii  lc^'alii)iiciii  coiitiiiu- 

^a  scptiiiia  dicaiitur  juiiiciila  iii  aj,'iis  oc-  aiido,  c.\   Dci  iiiipcrio  ad   IMiaiaoiiciii   pro 

cisa,  quuiii  taiiicii  iii  i^to  capiliilo  dictiiiii  cadciii  rcdiil  (-aii^a,  cl  aliaiii  pla^Miii  pru'- 

sit,(|iiod  iii  ({uiiita  pla{^'a  iiiortiia  siiil  oiii-  di.xil,  ({uu;  (^l  statiiii  iiiHi^^clialur. 

iiia  aiiiiiiaiilia  /Kgyptioruiii.  Ucs()oiidclur,  Poslrcuio,  ha^c  s^^iiliiiia  |)la^'a  luil  pai'- 

qiiod  III  ({uiiila  ()la(<a  oecisa  suiit  jiiiiKrula  tiiii  cx  a((ua,  ({iiia  giaiido  cl  (iliivia  (jiaiil 

quui  tuiic  craut  iii  caiiqiis,  scd  iu  doiiii-  H  iii  ea  ;  ()ai-liiii  cx  igii(%  ({uia  igiiis  ot  graii- 

biis  iiiulta  iiiauscriiiil,  quui  vcl  oiiiiiia  vci  do  coiiiiiii.xliiii   lcr(;l)aiitui-   iii   aerc  ;  (lar- 

partiiii  iii  ^-(itiiiia  ()la^'a  iii  agris  [)ei-(Mii-  liiii  ({uo({U(;  (;.v  aci-(;,  ()i-()()lci-  toiiitriia  qiiu) 

|)ta  suiil.  l)cui({ue  iii  Scliolastica  histoiia  eraiil  soni  iii  a<;i(!  lacli,  ciiiii  iiigculi  eol- 

taiigilur,  quod  ot  eredibile  satis  est,  ul()0-  lisioiie  eoininoti()iic({U(;  acris.  Kst  qui()i)(; 

te  quod  (ilagu'  ista^  nou  eontigerunt  sine  lonitruuin,  (;xslinetio  ignis  iii   iiube,   se- 

inulto   tciii()oris  intervallo,   in  quo  pote-  eundiiiii   l'liilos()|)lniiii .  Oiiod   laiiieii    ()er 

raiit   .Kf^^yptii  juincnta  aliiindc  ac({uir('rc.  ()ru'dicatioiiciii  (-ausalcin  v(;i-iricalur,  ({iiia 

liiio   iii   j,'l()ssa    Scliolasli(-u^    liistoria;    lcr-  (;x  i|)sa  cxsliiK-lioiu;  \ai)0i-is  i;^'iici  iii  iiiibi; 

tur,  quod  rorto  ()er  quinqucniiiiiiii,  vcl  eo  soiuis  ()roducitur,  ({iii  cst  loiiilruuiu.  \'mt- 

ani()lius  duravcrunt  successive  hu;  ()lagu'.  runt  aulem  in  ()laga  liae  nuhes  eopios*, 

Veruinlamen   ()otius  arhitror,  quod  iiirra  ac  de  se  supernaluraliler  (iroducla'  iii  ac- 

iiiuiiu  annuiii   lucrunt    iiiductjc  :  luerunt  {]  re  per  minisleria  ang(;lorum.  Corres[)on- 

eniiu  quodaiiiiuodo  coiitiiiuata',  prout  ex  del  ({uo({ue  ha,'c  [)laga  cul[)U'  ;Kt,'y()liorum, 

tcxtu    videtiir    elici    possc.    Coininiinilcr  f{ua  llcl)ru'Os  imilli|)liciler  a(riixcnin1  in 

eniin,  dcscri()ta  cessatione  plagarum,  sub-  (l(;coctione  lalerum  [)(;r  a({uani  et  ignis  in- 

jungitur  :  iiV  induratuia  est  cor  cjus  et  cendium,  et  in    colleclionibus   i^aleariim 

servorum  illius  Pharaonis,  et  non  dimisit  per  terram  et  aerem. 


ARTICULUS  XVII 


DE    SPIRITUALI    EJUSDE.M    CAPITULI    .NO.M    I.NTELLKCTU. 


PER  plagas  in  isfo  capitulo  descriplas  I)  flagcllari  mcrentur.  l^orro  per  devastatio- 

edocemur,  quod  Dcus  quantum  in  se  ucin   agrorum   .Egyptioruin,   spiritualilcr 

est,  multipliciter  per  prodigia  ac  flagella,  dcnotatur,  quod  corda  rebellium  et  pravo- 

per  prospera  el  adversa,  exhortatur  et  pro-  rum,  omni  virlutum  virore,  omni  gratige 

vocat  homines  eliam  reprobos  et  perver-  pulchritudine  ob  suas  privantur  perversi- 

sos,  ad  vitam  salubrcm,  et  ad  divinorum  tales,  imo  et  in   naluralibus  vulnerantur 

rccognitioncm    beneficiorum    ac    mirahi-  atquc  fo-dantur.Pcr  interfcctioncm  aulcm 

lium  suorum  cffectuum.  Et  quo  homines  pecorum  designatur,  quod  motus  passio- 

diulius  obtemperare  abnuerint,  eo  acrius  nuin  et  concupiscentiae  bestiales  moriun- 


KNMlllUlii    |\    I   \|'  |\    I  Miltl.     -       \I11.    Wll                                              fiftl 

liir  iii  iinpiis  ;  iioii  (|ii()<|  iii  i<is  <'><m-  (Icm  .\  iiiipiiit  iiiii,  iiiiiHliiiiiinodo  tiiiitiricatiii- rl  cx- 

sltinl  ;   sril   (liiiii  pci'  latioiiis  i'i'iisiirtiiii   r\  ticci  liiilLir,   1111111    p(M'    iiioiliiiii    coiiiiiioli  hi* 

piM'   aclioiics   \  ii-ltiliiiii    iioii    icriiMiiiiiliii'.  Iiiiliciis,  niiiarissiiiias  (•!   aliiiiKlaiiliNsinmN 

iiiorlaliti   \iliii    riiiiil.   Siiipic    iii   sc   ipsis  |)tinilioi)cs  iiiiliKil.  IikIc  pcr  isttiin  icn  ifi- 

siinl   iiiiHliii    iiiiiltis,  i|iioi)itiiii  \ila    ^raliic  niiii  coiDiiiiiialioiiciii  ii  pl.i;.'.iiii   liaiic  scp 

carcnl  cl   stia  iiiciiiiinl  stiliicctii,  (picinail  liniiini,    pltiiii    ritiK('llii    in    sc   (Miinprciicii- 

inoilnin  iii  \pii(-iil\  psi  rcrltir  tnl  (piciniliiin  :  (lcnlciii.  po^Mint   iiitclliKi  si^na,  riniilc  ac 

>i/M.(Mii.i.  .Nonicii  liiitics  (piod  \ivtis,s('il  inorliitis  cs.  ^ciicitilc  jtiiliciiiin  piicccssiira.  Iiiio  inl  lil- 

Prtctcrci),  .l'!^'\|)lii  incrilo  iii  siioitini  iiilcr-  lcrtiiii  liinc  criiiil,  iil  lc^'iliir,  loniliiiii.  rtil- 

ilti  pccoriiiii  siiiil  piiniti,  (piiii  cl  aniiiiitliii  ^'iira,  ^raiKliiics,  lcin|)cslal('s,  iintircs,  cl  mi- 

.s'.i/..\ii,.M.  niiscn  itiiii   coliicrnnl,   iilipic    in    siinililii-  riic  iinprcssioiics  copiosiiis  nc  tcrritiitiiis, 

(linil)tts    jiiincnliM  11111    sttns   \cnci'iili    shmI  i|ii;iiii    iii   .l']^'\pto   accidcninl.    Spccitililcr 

/''"'.  -'.  dcos.  iit  dicliiin  cst.  tdco  pcr  (pi;c  pccctt  H  vcro.  pcr  Idiiitniii  accipitiiitnr  ('lainorosii' 

vcriinl,  pcr  cii  ptiiiili  siinl.  ct  inordintilissinifi' voccs  ac  |ii'ti'(liciilioiics 

l*cr  sc.xliiin   \('ro   |iltij,Mni,  piitii   |icr  tii  tiicrclicoriiin  cl   pcrlidonini  tic  scliisniiili- 

('(Ma,  V(^si('as  liirj^MMilcs,  inccnsionos  viscc-  roriiin,  qni  inslar  cannin  contra  calhotica' 

riim    ii)t(M'nornin   cl    \tilncra.   dcsij^Mitilnr.  lidci  \('riltitcin  titipic  occlesinslicam  nni- 

(piod   diiin    ii)i(|ui   (Mi)(M)(lari   dcdii^Mianliii'  tiilcin  iiiipiidcnlci' vocilcranlnr  ac  pcrslrc- 

por  o.xlcrioris  al)lalioi)(Mn  siit)slanliti>,  inc-  piint,   cl    i)i'^'iiinonla    sua    (juasi    lonilriia 

riMitur  in  propriis  porsouis  t)t(]t)o  coipo-  inairnipoudiinl  :   pcr   riil;,Mira  (piorpio  dis- 

rihns  ttinj^i.   itodi  ol  cruciiiri.    t*or  ulcoiti  curronlia.  dosii,'i)ai)tur  roalos  ot  ijruittp  por- 

(pioipio  spocialilor  sijjiiiiicalur  pravaruin  soculionos.  quas  undiipio  conlra  Galtioticos 

coi,Mtatioi)ui))  colloclio.  ad  in)|)ia  lacla  iu-  spargiinl,  ol  volocissinic  currore  faciiint. 

cliuaus.  soquo  oiii,^ens,  ol   p(M-  sij^ua  (\r-  .Nam  ol  maloriali  ignc  invadunt  sacra  loca 

nionslrans.    Vlciis    naniquo    causaliir   c\  C  alquo  fideles.Pra>sumunl  oliam  sonlenlias 

aoiv,-ooaiiono    liumorum    pcccauliiim,   ob  oxcommunicalionis  quasi    fulgnra   conlra 

quoriim  ahundanliam  iiii^nilur  lumor.  Por  fideios  omilloro.  Porro.  per  grandiuoni  in- 

vosicas  Itirgoiitos.  iuloiiigtiulur  iulorioros  lolligunlur  morles  amara»,  quas  pro  fide 

indisposiliones  culpabiles  ac  p(rnaIos,qu<X'  cl  justilia  juslis  ol  fidolibus  inferunt,  sic- 

ox  gula.  pra^serlim  ox  immoderanlia  po-  ul  Salvator  prtrdixil  :  Vonit  hora  ut  omnis  /oann.xvi, 

lus,  uascunlnr:  per  vuluora  aporla.  opora  (lui  interficil  vos,  arbitretnr  obsoquium  sc  -■ 

vitiosa  :   por    iucousiouos   viscerum.    iu-  pra>slaro  Doo.  tlis  plagis  ac  vitiis  pormil- 

flammationos  ir;r.  impalienlia».  iudiguati-  lil  iniquos  Domiuus  la^di.  spirilualilorquo 

onis.Omnibus  vitiis  islis  permillil  sanclus  occidi.  Quemadmodum  otiam  occisi  sunl 

ot  justus  Dous  sauciari  ac  perire  iniquos,  tiomines  ct   jumenla   non   congregala   in 

quornm    omnia   interiora  sunt   inordina-  domum,  ita  qui  in  Ecclesia  Chrisli  non 

la.  et   sibimotipsis   frequontor   sunt   gra-  D  sunt  fido  et  caritate  uniti,  dispereunt.  Et 

/s.  Lvn,  io.  ves  :  quia  ut  toquilur  Isaias.  Iniqui  sunl  si  aliqua  agunt  bona  ex  gonere,  non  la- 

quasi  mare  forvons.  quod  quioscero  iion  mon  moritoria  oxslant,  quia  Chrislo  incor- 

polest.  porali  non  sunt,  ncc  sunt  viva  Ecclesise 

Amplius,  per  hoe  quod  Deus  ante  infli-  membra. 

ctionem  septimio  plagse,  tam  terribiliter  Postremo  per  hoc,  quod  magi  et  sapien- 

dixit.  In  hac  vice  mittam  omnes  plagas  tes  Pharaonis  gravius  laesi  sunt  sexta  pla- 

meas    supor   cor   tuum,   etc,   insinualur  ga,  lioc  innuit.  quod  in  populo  chrisliano 

(|uod  Deus  in  se  ipso  invariabililor  dulcis.  multi    sunt    ingeniosi   ot  humauo    studio 

bonus  ol   pius,  por  nimiam  ouor^nitaloni  orudili.  qui  tamou  juxta  scientiam  ot  do- 

et  recidivationem  fro(|uoiilom.  pra^seitim  ctrinam  suam  non  conversantur.  qnalos  et 

per  rebollionem  et   obstinatam  malitiam  in  veteri  Testamento  Scribse  et  Pharissei 


53i  li:.>ARBAriO    IS    CAV.    \    KXOIU.    —    ART.    XVlll 

fueruiit  :  itl»-o  illi  acrius  rfliiu|miiiiui   ri  .\  l*i(»plfr  quo»!  asM-iil  (lliiislus:  Servus  qui  Luc.xu^t. 
L-oiiilt^iiiuitiitui-  d  Deu.  Scifiiti  fiiiiii  houiiiii      co^Miovit   voluiilalciii   (l(uiiiiii   sui,  (U   iioii 
yotfuA. IV,  faeere,  et  iioii  fuciuiiti,  ucccaluiii  t*st  illi        IVcil,  i)la}^is  \a[)iilal)il  iiiullis. 

17. 


AUTICl  LIS   XVTTT 


KXPOSITIO    LITTtHAI.IS   (.AlMTLI.l    UKCIMI    :    KT    DIXIT    DOMINLS    Al)    MOVSK.N    :    IN(;HKI)i:ilK 

Al»    IMIAHAO.NKM. 


0' 


^(ITAV.V  t't  noiia  plaguj  hic  (l(;sci  iljuii-  H  et   videalur  totaliler  locustis  operta  ;  scd 

tur.  JtJt  dijit  Doininius  ad  Muijscn  :  cotnedatur  a  lociislis  f/iiod  rcsiduum  fuit 

Inijrfdere  ad  Pharaonem.  Ego  enim  in-  (jrandini,    hoc  (rsl    (juod  graiido    non  de-    Exod.\%, 

duraoi  cor  ejus  et  servorum  illius,  hoc  struxil  iii  lolo,  proul  diclurn  esl  praecedenli  ^"' 

est  iiidurari  perinisi.  Kt  quo  cgG  henignior  capitiilo.  Corrodct  enim  omnia  litjna  fjme 

suin  reniovendo  cito  ah  eo  plagas  illalas,  (jcrminant,  id  esl  rnicluni  producunl,  in 

eo  ohslinalior  reddilur,  ul[)Ole  inca  longa-  iKjris  aiil  liorlis,  id  esl,  rrucluin  arborum 

niinitale  et   paticntia  [)rorsus  ahutcns.  VA  devorahuiil.  Et   implcbunt  domos  tuas  ct 

quia  sic   induralus   luit,   necesse   luit   ut  servorum    tuorum  et  omnium  ^ujijptio- 

frequenter  adinoneretur.  Ut  faciam  signa  rum  :  sicque  et  ipsos  ^Egyplios  inolesta- 

mert  Afpc  m  fo,  etc.  Qualiter  inlelligcndum  verunt  ;    (juantam    non    viderunt  patres 

sit  hoc,constat  ex  dictis  in  prtecedenti  ar-  tui,  id  est,  tanla  erit  copia  locustarum, 

Kxod.ix,  ticulo  supcr  illiid,  Idcirco  [)Osui  te,  ut  os-  C  quod  nulliis  [)atriiin  tiiorimi  vidit  tarn  mul- 

tcndain  iii  le  lortiludineni  ineam,etc.Circa  las.  Lociisla,  scciindurri  Strahiim,  qiioniarn 

hoc  loquilur  Auguslinus  :  Ha'c  ita  soiTianl,  longiora  halx;!  retro  crura,  vocalur  locu- 

quasi  Ueus   indigeat  alicujus   malitia  ad  sla,  quasi  longa  hasla.  Est  lamen  besliola 

ostendenduin  potentiam  suam,  seu   rigo-  brevis  et  modica.  Avertit(jue  se  Moyses  cl 

rem  justitia».  Sed  sic   inlelligendum  est,  cfjressus  est  a  Pharaone.  Forsan  ex  zelo 

quasi  Uominus  diceret  :  Ego  patiens  fui  justitise  indignabatur  obstinatissimae  vo- 

circa  eum  et  servos  ipsius,  ne  eos  dele-  luntati  impii  regis,  ideoque  lecessit  ab  eo. 

rem,el  hoc  ordine  superveniant  signa  mea  Yel  vidit  per  certa  indicia,  quod  Phar-ao 

in  eos.  (Juia  enim  ohstinalior  fiehat  malus  noluit  obtemperare. 

animus  ex  patientia  mea,  dicturn  est,  In-  Dixerunt  autem  servi  Pharaonis  ad 

duravi  cor  ejus.  eum:  Us(jue(juo  patiemurhoc  scandalum? 

Tntroierunt  ergo  Moyses  et  Aaron  ad  U  hoc  est,quamdiu  sustinebimus  has  confu- 

Pharaonem,  et  dixerunt  ei  :  Ha'c  dicit  sihiles  plagas,  per  quas  non  solum  affligi- 

Dominus  Dcus  Ilehrceorum:  Usquequo  non  mur,  scd  etiam  diffamamur  tanquam  victi 

vis  subjici  mihi?  Dimitte populum  meum,  et  infortunati  ac  miseri?  Dimitfe  homines, 

etc.  Ecce  ego  inducam  cras  locustam  in  ut  sacrificent  Domino  Deo  suo.  Revocave- 

fines  tuos,  hoc  est  copiosissimam  multi-  runtque  Moysen  et  Aaron  ad  Pharaonem. 

tudinem    locustarum   in   terram    .Egypti,  Qui,  scilicct  Pharao,  dixit  eis  :  Ite,  sacri- 

quie  operiet  super/icion   terrce,  ne  quid-  ficate  Deo  vestro.  Quinam  sunt,  qui  ituri 

cjuam  cjus  appareat  :  id  est,  tot  et  tantse  .nint  in  desertum  viam  trium  dierum?  Ait 

erunt  locustse  in  terra  tua,  ut  juxta  hyper-  Moy.scs  :  Cum  parvulis  ?wstris  ct  scniori- 

bolicum  modum  loquendi,  lerra  dicatur  bus  pergemus,  cum  filiis  et  filiabus,  cum 


10 


KNAnHATKl    IN    CAI'.    X    KXdlH.  AUT.    Wlll                                              fVi.'J 

nvifii/\  i-f  (tnnrnfis,  ii|  rsl  pccoiiiiii  iiiiilti  A  (»|>oilrl  riiiii   iii  viMhis  liis  a  iiMii(lu('io  vx- 

tlldillibllS.  A\7  (•/////(  siilriiniftis  Dniiiiiii  Pri  (•lisiiic.  Sfii/iiin/iir  rjrrfi  siinf  ilr  rniinfnrtu 

tinsfri  :  idcirco  opoitct  iios  oiiiiics  lulcssc.  /'/inninnis :  lioc  csl,(piiim  Mi»yH«»Hnt  A»ii(»ii 

(llir  ilu  locutlis  sil  Mo\S(<s,  d  tiiialilci   lia'i'  iinn    riiisscnl    (•oiitciili    ilc    isla    i*liai  iioiiiH 

vcrha  a   mciKlacio  cxciis(<iitiir,   palct    pai  licciilia,  taiii  ipsc  rc\  (|iiam  cjiis  iiiiiiiHlri 

liiii  c.\  piiciiKliictis.  Dciis  (|iiippc  iii  moiilc  coiitra  Monscii  ct  Aaroii  iii(li^iial>antiir,  ct 

Siiiai  piictlixcrat    Mo\si,  ipioil  posj   cf,'rcs  i  (-^'c  iiihcnlc,  miiiistri  ciim  iia  cl  aspcriia- 

snm  (lc   .l'!;^'\plo,  immolaliirns  csscl  ci   iii  tiinic  lcccriiiil   cos  c.\irc. 

mtiiit(>  illo:ct  (licm  in  (pio  u\  cral  iinplcn  Di.rif  iiiifrin  Ihiiniiius  m/  .\fni/sriiA\\\\\\\\ 

(lnm,vocat  nuiic  Mt>\scs  |)<«i  solciuiilalcm.  rnissci   cjccliis,  «lic  codcin  vcl  scipicnlc  : 

ii)  qua  l)(Mis  voliiit  oiiiucs  adcss(^  llcbra^os.  Krfrm/r  nutnmn  fiiiiin  snjirr  frrrniii  .Jufif- 

\r\   soloiuutal(Mii    Dci   appcllal,  cclchrcin  jill  mf  Inriisfnin,  nf  tisiriiilnf  sn/irr  rnni, 

cjus  vcncralioiKMu,  piM-  sacrificia  illa.  IHioccsl,ad  lioc  iit  c;,'o  raciam  miiltitiidinciii 

FJ  rrs/ininlit  /'/i<inin  :  Sir  Dnininiis  sif  lociislarniii   V(Miirc.  SnpiMins   dittnin   csl, 

vnhisrnni ,  i/iininndn  ri/n   iliiiiiffinn    rns  rf  (piod  Moyscs  inssiis  csl    maiinm  cxtciid<M'(^    Kiod.ix, 

parrnlns  vrsfrns.  Aspcrnaloric  alipic   iro-  \(Msns  c(i'liiiii,  (|iioniain   rnil    in   liis  ipijc  *^-  "^  ""• 

nicc,  imo  cl  nc^'ativc  ac  invidialiliM-  dixil  siint  atl  DtMiiii  :   Aaroii  V(M()  siipor  tcrraiii, 

hoc.  laiKpiaiu  dical  :  Sicul  ogo  uon  dimit-  ipiia  in  liis  (pi;p  oranl  ad  popnlnm,  fiicral 

taii)  vos  ac  filios  vcstros,sic  Doiuiuus  uon  mcdius  constitntus.  (]iir  orf,'o  iiiiuc  pra-ci- 

sil  vohiscnm.  Kt  qnamvis  .Moys(>s  non  so-  pil  Domimis  Moysi.  iit   iiianiiin  siijior  t(M'- 

lum  cxpr(>ssorat  parvnlos,  scd  cliain  soucs  rain  cxtciidat .'  .\d  lioc  .Vu},'ustiiins  rcspoii- 

cl  lilios  ac  rilias,ovcs  al(pio  armcuta,  Pha-  dct  :  Dicluin  ost   .Moysi,  K.xlondo  inaiinm 

rao  laincn  iiou  ropolit  nisi  parvulos,  hoc  tuaiu  in  codnm.  ncc  uiKpiam  lioc  dietiim 

est  inrautulos,  scions  quod  paronlos  invi-  ost  Aaron.  (Juod  (M'p:o  nunc  dicitur  .Moysi. 

tissimo  dosororont  suos  inrautes;  vol  quia  C  Kxfonde  niauum  tiiam  supcr  torram,  hoc 

o\  nominationo  parvuloi'nm.  niairis  suspi-  crodo  sij^Miilicarc,  qnod  is  (pii  potost  quod 

cabalur  lallaciain  :  nam  ot  iulantium  pr;r-  inains  osl.  possit  qnoquo  (piod  iniiius  ost, 

scnliaiu  iu  sacriricio  uiinus  nccessariain  nou  cconvorso  :  qiiod  vorum  ost  in  pote- 

ropulavit.  Idoo  subdit  :   Cni  dnbiton  rst  stalibus  subordinatis,  iu  qiianluni  liiijus- 

quod  pessime  cogitefis?  quasi  dicat  :  C-er-  niodi.  Extendit  Moi/ses  virgam  super  tcr- 

tum  est  cunctis  ha>c  aiidiontibus,  quod  nos  ratn  ^Egi/pti.Vev  hoc  constat,quod  nianuin 

dociporo  vullis,  noc  rovorti  intcndilis.  aut  simul  cum  virjra  supor  terram  lovavif.  in 

otiam  ropugnaro  cf  insidiari  nobis  dispo-  signum  quod  Dominus  lerram  fuorat  pcr- 

nilis.  Qua>  omnia  IMiarao  pessima  judica-  cussurus.  Dominus  autem,  cujus  dignatio 

vit.  Hinc  primo  libri  hujiis  capitulo  fcrtur  est  immensa  in  suis  electis,  quamvis  per 

/i.io»/. !,!>,  dixisse:  Ecce  populus  filiorum  Israel  mul-  se  ipsum  omnia  possit.in  aliquibus  tamen 

tus,  et  fortior  nobis  est.  Venite.  sapionfcr  D  vult  homines  habore  quasi  cooporafores. 

opprimamus  oum.  no  forfo  multiplicofur,  Proptor  quod  aif  Aposfolus  :  Dei  adjiitores  icor.m,?. 

of  si  ingruerit  confra   nos  bolliim,  adda-  swmus. Et  Boniinns  induj-it  vcntuin  nrcn- 

tur  inimicis  nosfris,  oxpugnafisquo  nobis,  tcin,  id  esf  valde  calidum  :  ot  forsan  fuit 

egrediafur  de  tena.  Xon  fict  ita,  scd  itc  voufus  ausfralis,  qui  ot  naturalitor  calidus 

tantum  viri,  et  sacri/icatc  Domino  :  quo-  est.  sed  func  ultra  solitum  calidus  fuit  et 

niam  cortum  est,  quod  uxoros  vestra^  ac  siccus ;   tota  die  illa  qua  Moyses  manum 

sobolom   non    rolinquofis    in    ferra.    Hoc  levavit.Quod  infelligitur  de  die  artificiali. 

cniin  ct  ipsi  pctisfis.  Forsitan  Pharao  .Tsti-  qui  est  pars  dici  nafuralis.  Xam  subditur. 

mavit.quod  Moyses  ot  Aarou  non  infonde-  cf  noctc.  Fuitquo  venfus  illo  dispositivus 

rent  potere  oxoundi  et  sacrificandi  licen-  ad  generationem  et  multiplicafionem  lo- 

tiam,  nisi  pro  viris  dunitaxat.  Non  famen  cusfarum. 


SB4  e.NARH.\TlO   I.N   CAP.    X    EXODl.    —    AHl.    XVIII 

Kt  iiuine  ftifttt,  viuitits  urenx  IfVtnHt  li>-  A  aliqiios  laisil    toi'sitaii   iis(|iin  ad   iiioitiMii. 

instiin   »lo  Mi|)tMficie   t»'i'ia'   iii  ({iia  ciaiil  l'!fjiisstist/ui-Mi>t/>n-siiitirtll)iniiiiiiiiii.(jiii 

iiata\  ita  qiio<l  volaru  t'U*jRiruiit.  Ideo  siilt-  /furt'  (cfit  vfntutn  titi  tittitlcntf  :  riiiliiiit' 

tlilur  :  i/utf  usci-iulciunt  nujwr  unioermm  Vfiilii^   illr    riif,'i(liis  cl  (Irliililativiis  locil- 

terruin  ,h'ijifpti,  el  neiteriint  in  cunrtis  fi-  Htariiiii,  sicut  veiiliis  aiistralis  calidus  cas 

nihus  .KyiHilitrrum  .' ex  quo  viiU'tur,  quod  U}vUiicd\\i\uc/ieincntis.siinuiu;ctarrcjifum 

etiain  alibi  iiata^,  illiii'  viMicniiil  :  innuinc-  Itiiustuiii,  hoc  osl  totain  cariiin  iniiltilii<li- 

raljilcs,  ijiialcs  iinlc  tcinpus  illiiil  niiii  /uc-  ilciii,   /irtijccit    iii    iuiirc    /luhruiii    iinpolll 

runt  iit  tcrra  -Ktjijpti  aut  cliain  alihi, /<(•'•  siio  tain  valido  cl  aciilo. 
/j(m/c« /Vt/«/v*?  .<(//«/.  Hoc  prnjdiclico  spiiilii  Sc<|iiilin'   plufia   iioiia.  Ui.rit  ttulcDi   l)u- 

.Vloyscs    [)roliilil,  i|iiia    ncc   alil<'r   scint   id  inliius  lul  Mt)i/scn  :  Ivrtcntlc  iiifiiiiiin  liiaiu 

polcral,  inaxiiiK;  (|iio(l   iicc   poslca  tol  <!s-  ///  cwtum  cuiii  virj^a  tiia.lii  liac  plaf^a  iioii 

»<'iit  locuslui  siiniil  v<Mitiiru<  iii  lcrra.Miiod  B  |c^'itni'  DiMis  pra^avisassi;  IMiaraonein  jior 

si  intclli^^atnr  d<*  tola  t<;rra  liahitaltili.  po-  Moyscii  ob  niiniaiii  igiis  diiriliain.  El  sint 

tcsl  habcic  iiislanliain  cx  co  qiiod  in  Joclc  lcnchrtc  supcr  lcrruiu  yKijjipli   lam   dcn- 

joeii,i  i.  hab<'tiir  :  .Viiditc  hoc,  habilalorcs  tcrra*,  si  .sa'.  ut pafpari  tjueant.  Krtcinlilf/uc  Moi/.scs 

lactuin  cst   istiid   in  dicbiis  vcstris,  aiit  in  iuunum  in  cteliim,  ct  /inltr  sunl  lcnchrtv 

di<'bus  patrniii  vestroriiin  '.  Hesiduiiin  erii-  /iurrihilci  in  unim-rsa  lcrra  .■Ju/i/ptl.  Trl- 

CiB  coiii<'dit  lociista,  et  residiimn   lociisla!  hus  tllclnis  ncinti  vitlli  /ralrcin  suum,  nec 

coiiicdit   biiichiis,  <'t   rcsidiiuin   briichi  co-  iutinll  sc  dc  Itico  In  (/uo  cral,  id  est,  niillus 

incdit  uTUgo.  Iii  (piibiis  vcibis  capiliir  sl ,  .Kfryplionini  vidil   proxiniiiin   siiiiin.  Qiio 

pro //(>/<. .\d  hoc  bieviler  dici  j)()lest,(|iiod  conslal,  quod   Iridiio  diiravit   illa  caligo. 

Joel  non  loipjitur  de  inultitudiiie  locusla-  I»ori'o  tenebrae,  (piuin  noii  siiil  |)roprie  ali- 

riiin,  sicut  niinc  .Moyses,sed  de  successiva  (piid  posilivuin,  sed  [)rivalio  liiiniiiis  tan- 

illa  devoratioiie.llieronyniusqiioqiie  super  C  tiim,  [)i'0[)ric  non  valcnl   |)al()aii  :  idciico 

Joelein,  per  eriicam,  locustain.et  bnichiiin  |)ci'  hoc  ([uod  dicuntiir  [lotiiisse  paljiari, 

inlelligit  diversas  genlcs  ad  littcrain.  (|iia'  hy[)cibolice  dcsignatiir  inagniliido  canim. 

vaslanint  llcbiicos.  VA   idcin  dicil  sciiliie  \c\,  \)cv  |tal[)abilitalem   tcncbianim   insi- 

JikUcos,  ut  [)lenius  scri[)si  ibidem.  .\lii  di-  nualur,  qiiod  acr  qiii  in  .l^^gypto  naturali- 

cunt,quod  plaga  locustarum,de  qua  nunc  ler  clarus  est  ac  subtilis,  fiiit  lunc  laliler 

sermo.  fuit  gravior  intensive,  quam  plaga  ingrossafus,  vaporibusque  repletus,  quod 

de  qua  ioquitiir  Jocl,  quam  dicunt  luisse  (jiiivit  palpari.  Kranl  qiioque  lenebrae  ill» 

ista  majorem  extensive  seu  diuturnilate.  horribiles,  incutiendo  lerrorem  iEjjyptiis; 

Dcvorala  esl  erjo  lierha  tcn\e,ct  t/ni(l(jifiil  atcjuc  uf  dicifur,  apparilioncs  imaginari» 

poinorum  in  arhorlhus  fiiil.  Nomine  pomi  tcnibilos  in  tridiio  illo  riebanf  ^Egypfiis  : 

solet  in  Scripturisquicumquearborum  fru-  imo  ut  in  Scholasfica  fertur  hisforia,multi 

ctus  significari.  Et  ifa  nunc  accipi  potest.  D  /Egypfiorum  coacfi  sunt  tunc  mirabiliter 

Quamobrem   feslinus  P/iarao   vocavit  ac  miserabiliter  mori.  Recilal  eliam  Lyra, 

Moysen  et  Aaron,  et  dixit  eis  :  Peccavi  ([uod  secundum  Hebraios,  tunc  moriebaii- 

in  Domimim  Deum  veslrum,  ejus  pra^cc-  tiir  et  quidam  incicduli  ac  pcrvcrsi  ex  filiis 

pta  toties  confemnendo,  et  ejus  beneficiis  Isracl,qui  noluenint  cxir(!  yEfiypfum.Undc 

exsisfendo  ingralus  :  et  in  vos,  quos  indi-  et  Deus  tunc  induxil  caliginem  efiam  ob 

gnanterejcci,et  contumeliosc  affafus  sum,  Iioc,  nc  iEgyptii  hoc  cognoscerenf,  et  intcr 

et  conlcmpsi ;  sed  nunc  dimittite peccatum  se  dicerent,  Ifapcrcussi  sunt  llcbr8ei,sicut 

mlhi  etiam  hac  vice,  et  rogate  Dominum  et  nos,et  mortcm  llebraiorum  diis  propriis 

Dcum  veslrum,  ut  auferat  a  me  et  a  [)0-  adscripsissenl. 

[)uIo   mco   niorlcm   Istam,  id   cst   plagam  Uhicumque  aulcm  /lahilnhanl  filll   Is- 

istam,  duram  ut  morti  similis  videafur :  et  rael,  lux  erat  tempore  opporfiino.  Hinc 


K\AI»nATI(>   IN   (.AP.  X    KXnni.    "     AHT.    Wlll                                            .VW 

hMinasrniiis    <!    iliirliiics   nilliuliri    iIkiiiiI  A  riiiii,  i|iii  nrlctl  ilm^   Iniiiiiiai  lliiis  alinlillll 

(■oiiiiiiiinttii .  i|iii)i|   si;;niiiii   islinl   laiii  ad  snlilaiii    iiilliiciiliaiii   liiiiiitiiH   hiipri'   .K^'V- 
iiiii'iilnli>  Inil    |iiM'  liDc.  i|noi|  inniii|i(il<'iilr       |iliiis. 

(licaliin'   jiilM-nli'.  sol   ladios   siios  siililia  \  in-oiifi/iir   l'/iiiiiiii   Min/sr/i   it  Aurun, 

xil,    srii   iion   i-llnilit   siipci'    tnraiii    lialii-  (,)iia'i'iliii',  i|iialil('i' cos  Mii'a\  il   rl  i|iiaiii|o. 

lalioiiis   .K^N|)tioi'iiiii  ;   scd   sii|m'|'   lcnaiii  Naiii  iiilVa  liiiliiniii  illinl.  niillns  .K^\|ilio 

niansionis  llctiia^oinin,  solilo  iiioilo  Inincn  i  niii  |Mitci'al  itc  ail  cos.  .\il  Ihm-  coiitiniiiiitcr 

criiiilil.  Ncininlaiiicn    iinlciisalio   aciis.  »1  ics|Hniilctiii'.  (jiiimI  posl  Iriilnnin  illinl,  liii-i^ 

vapoinm  fjrossilics,  polcranl  ad  olisciiia-  rcvcisa,  vocavil  cos  liinorc  iiiajoris  pla^a- 

lioncm  illam  .K;,'ypliis   raclain,  coopcraii.  rnliira',  siciil  r\  posl  priiiio^ciiiloriiiii  pcr- 

Dicciidnm  ipnMpic,  ipKMl  ncc  stclla'.  iiciptc  iiissiunciii  conipnlit  llchraMis  cxirc  liiiKMc 

plancla^  ali(piid  Inminis  iiiriiixciiiiil  lcria'  propria'  tiiotlis  cl    |Mipiili   siii.  riidc  itirra 

.K^\|)li(M'nm  inria  tiidnnm  illnd.  H  iKin   lial)ctni'.  ipiod   ro^Mvil    lianc   pla^Mtn 

Vctiimlamcn  llal)hi  Paiilns  circa  lia'C  ali-  lcnclirariiiii  anrcrri.  .\cc   tnirnin  ipiod  dii 

lcr  sciitil.  diccns  ipiod   acr  riiil    Innc  lain  riorciii  limnil   |)la^Mm,  iiisi  dimillcrcl  po- 

Nclicmciilci'  iii^n'ossaliis,  ipiod  diaphanci-  |)nlnnt.i|nia  jam  lotics  riiit  cxpcrliis  iiovaiii 

lalcm  siiam  amisit.  iicc  Inmiiiis  capax  ctal.  cldniii)ictn  sihi  pla;,Miii  inriictam.co  (ptod 

(Jiiod  prohal  (hiplicilcr  :  Priino.  nam  alilcr  |)i'a>ccdcnli    pla^M  snhlala.    iioti  dimiscral 

potnissciil  .Kt;yptii  sc  vidcrc  pcr  lampadcs  cos.  El  ili.rit  ri\  :  Itr,  snrrifirittr  Diiiniiin. 

ct   luccrnas.  Sccnndo,  (pioniam  inrra   trcs  Phaiao  vcrhcrihits  criidilns.  cl  aliiptalilcr 

(li(\s  ncmo  sc  movil  dc  loco  in  (piu  cral.nl  hnmilialiis.  ciim  didicil  Dominnm  a|ipcl- 

iii  tcxlu  Iiahclnr.  Idco  dicil  (juod  sol  coii-  larc.  dc  (juo  aiite  dixil.  .\oscio  Domimttii.  Exod.y.i. 

suolo  inodo  lumcii  crfudit.sed  acrcpii  cir-  Orcs  (anfinn  tw.sfrw  cf  aniirntii  rcniancanf 

ca   .Kfjyplios   rtiit.  uou   crat   capax  illius.  iii   .Kf,'yplo.   Iloc  addidil  IMiatao.  ipiia  li- 

Vcruin  ut  taclum  csl.  islud  non  cousonal  G  iniiit  quod  uon  rcdironl.  Vei  si  non  rodi- 

diclis  catholicoium  docloruin.  iuh*  appa-  ronl,  ohlincrol   sallcm  jumonta  ipsornm. 

rcutiam    hahct.   Si    cuim    acr   luissct    sic  Parvuli  ccstri canf  cuhisrum.  Alt  Moj/scs: 

injjrossatus.  (]uod  iiullus  .Kjryptioruin  po-  Ilostias  (/uo(jac  ct  /mlocausfa  dabis  nohis, 

tuisset  locuni  nnitarc.  tunc  «ler  suam  anii-  hoc  csl.  pennittes  ul  animalia  uoslra.  ox 

sisset  inoilitiem.ct  durior  luisset  spissior-  cpiihus  saerificia  ofrereinus,  ducamus  no- 

quc  (]uam  aqua,  nec  aliquis  .Eg:yplioruin  hiscuni.  Cw>?c// (/rc^es  pecoruin  nostrorutn 

iurra  tiiduum  illud   fuisset  usus  ciho  aut  jjcrycnt  nohiscuin,  etc.  :  pnvscrtim  (juiini 

potu.  lilossa  ctiam  dicil  supcr  illud.  Nec  ignorcmus  quid  immolari  i/eheat,  donec 

tnovit  se.  etc.  :  Non  quod  pcnilus  non  mo-  (td  ipsum  locuni  sacrificii  perveniamus. 

verelur.  sed  quia  dc  loco  ad  locum  mi^na-  Hoc  ideo  protulit  Moyscs,  quoniam  Deus 

rc   non    potcranf.   Hinc   verior    reputatur  non  expresserat  ei  in  speciali.  qnid.quan- 

expositio  catholicoruin  docloruni.Secunda  D  tnin,  et  quoties  fieret  ei  immolatio  ab  He- 

quoquc  ralio  Rahhi  Pauli  soluta  est.  quo-  bi\Tis.  yerumtamon  istud  non  fuit  totalis 

niam    lalsum   siippouit.  Ad   primam  voro  principalisquo  causa,  quod  cuncta  pocora 

rationcm  ojus  rcspondelur.  quod  indispo-  ireut  cuin  eis.  sod  quod  non  fucrant  redi- 

sitio.  huincfactio  aut  turhulcntia  aeris.aut  luri.  Non  tainen  inenlitus  est  Moyses,  sed 

similo  aliquid.  accensionein  luininarium  uuam  causam  expressit.  aliam  tacuit.  ut 

poterat  impedirc  :  quod  ct  divina  virtyte  Pharao  nullam  excusationem  suse  obstina- 

fieri  potorat.  Nam  ot  in  advontu  touobra-  lionis  haberet. 

rum  illarum,  ijjncs  .Eiiyptiorum  vidoutur  Induravif  aufcm  Dominus  cor  P/iarao- 

exstiucti.  vei  vi  illumiuativa  privati.  Xoc  nis,  et  noluit  dimitfcrc  cos.Di.cifquc  P/ia- 

incredihile,  Deum  abstulisse  tunc  vim  il-  rao  ad  Moi/sen  lanquam  ad  principalein. 

luminandi  terrenis  lumiuai'il)us    Eiryptio-  Tamen  quod  dixit  ad  eum.inlendcbat  efiain 


E.NARRATIO   \S   CAP.    XI  EXODI.    —   ART.    XIX 

dil  Aaruii  dirigi.  ('uci'  /ic  utfru  cUlfus  f'u-  A  piailali,  (|iii  clsi  (llii-isluiii   iiuii  iiiiilaiiliir, 

ciein  ineuin,  hoc  t^tit,  iie  iiiii|iliiis  ap|iai°fa!>  taiiKMi  rtiriiisrcus  (|iiaiiitliiiii  t)i'tliiialii>ii(Mii 

eoiain   iiie,   ita  ut   viileaiii   l<\   iiisi  a   tuo  •■!   lioiiestaliMii   siiiiiilaiit  i^l  assuiiiuiil.  lil 

resipiscas   |M'u|)Usito.  Quurnini/uf  ilif  (ijj-  hitiil    lufiisla   s|»ccialiU'r   frurlibus   Iriif^i- 

purufiia  inihi,  morieriH,  lioc  est.occiili  \r  l>us({U(;  iiociva  csl.ut  (juoil  siipcrruil  graii- 

faiiaiii    lloc   solita   tciiiciilali'  ct  |ua'suiii-  tliiii,  tlcvoiavil  ;  ita  priclali  iiiiro  ct  iiiisc- 

ptioiic  prutulit  l'harai),  t|uasi  Dcus  i|iii  lut  rahili  iiioilu  iiuciNi  siiiil  proxiiiiis  suis,00K 

ct  taiila  iiiiiacula  pcr  Monscii  lcccrat,  iioii  [wi   ilcliaclioiics,    siiiiulalioiics,   atlulalio- 

polucrit  cuiii  coraiii  1'haraoiic  positiiiii,  li-  iics,  ct  lalsas  iiiroi'iiialioii(;s  iiil'ici(Mi(lo  at- 

hcrarc  a   iiiortc.    Ji'ispo/u/it   Moi/sts  :  I/u  (|uc  riillcinlo, iii  laiiluiii,(|uo(l  hi  (jiii  graves 

fiet  ut  torutus  es.  Non  viUehd  ullra  fariem  tciitalioiics  advcrsilatuiii,  liiii(|uaiii   f^raii- 

tuuin  in  hac  vita.  Vcruiiilaiiicn  infia  lcgi-  ilinuiii    iitlus  vicciunl   ct  cvas(!ruiit,   per 
tur,  (|uoil  vocatis  Moysc  ct  Aaroii  l'harao  H  liiliuiii    hlaiitliniciila  ct    susuiraliones  ac 

Axo.v,»ii  dixil  :  llc,  cgrciliinini  de   tcrra  iiicii.  Sctl  suf;f,'cslit)iics  pcslil'cias,corriiiiipaiilur,  ho- 

hoc   fuit  in  nocte,  el  forte  per  inlcrniin-  noruiii(|Uc  o()(!ruiii    fruclihus  spoli(!iitur. 

lios.  Vel  iiitentio  Moysis  fiiil,  ([uod  ulliii  l'orro  per  dcnsissiinas  akpu!  [)alpiil)iles  le- 

iioii  videret  l'haraoiiein,[)roprio  iiiolu  cuM-  nchras,   d(!sif^naiilur    (^oiuiii    (|ui    viliosis 

do  ad  i[)suin.  consuiMudinihus  jiressi  sunt,  detestabiies 

Sen«u*<i..       Poslrcino,  densissiinaruin  haruin  plajja  el  a[)crlissiina!exea'caliones  inU^riores;  (pii 

tcncl»iaruin,  a[)('rlissiinc  corr('S[)ontlct  ad-  iiiilliiiii    incr('[)alioncni    siisci[)iuiil ,    niilJi 

inirahili    cxca'calioni  Pharaonis    ct   .Kgy-  iiirorinalioiii  ac^juicscunl,  nulla  com[)iin- 

plioruin  interna)  et  vitiosje,qui  [)0st  lot  et  ctione  crnolliunlur,   nec  a  sua   pravilafe 

tanla  [)rodif(ia,  in  sua  inanscrunl  [)crlidia  fleclunliir,  inio  in   via  pcrdilionis  (^uasi 

aU[ue  nialilia.  .\t  vero  juxta  intcllif^entiarn  iinrnobiliter  stant,  infeliciter  ol)durati,su- 
s[)iritualciii,[)cr  locustas  recte  acci[)iunlur  (]  per  quos  pulcus  clausit  os  suuin.  Impii    P».Lxvm, 

siiniilatorcs,  et  callidi  adulatores,  et  sedu-  naiiHpicquurn  in  [)iofundiirn  vcncrinl  pcc-  /vow.xvm, 

ctorcs  inagistri.  Klcnim  Salomone  teslan-  caloiurn,  conli^mnunl.  i'ro  ([uibiis  juf^iler  3. 

prov.\x\,  te,   locusla  ([uainvis   i-egern    non  habeat,  esl  orandtim,  quia  a  solo  cu'iesli  oinnipo- 

tainen  per  turinas  cgreditur  universa.  Sic  lentique  Medico  [lossunt  curari. 


31. 


ARTICULUS   XIX 


EXPLA-NATIO    CAPITULl   L'.NDECI.MI    :    ET    UIXIT   DOMI.NUS   AD   MOYSEN. 


JrSTUS  et  pius  Deus.inomni  opere  sno  D  apparifionem,   soli  Moysi  demonstrafam. 

misericordiam  justitiamque  conlcmpe-  inlcrdum  quippe  r-evelafiones  prophelica3 

raf.  Sic  ef  nunc  inflicfuius  .Kgyptiis  deci-  ef  iliuminafioncs  divina?,  faclaj  sunf  viris 

mam  piagam  piEehabifis  graviorem,  primo  sanctis  in  aliorum  prsesenfia,  aut  efiam 

prseavisat  .Egypfios.  ^"^  rf^riV  jDomtWMs  a<f  coram  iniquis  hominibus.  Unde,  uf  iegi- 

Moysen.  Isfa  ailocutio  facta  esf  Moysi  an-  fur  libro  quarfo  liegum,  facfa  esf  prophe- 

tequam  a  Pharaone  recessit,  sicuf  ex  se-  talis  reveiafio  Eliseo   coram  tribus  regi-  \\ Hecj.x», 

quenfibus  innofescef :  imo  et  facfa  videfur  bus  cum   exercifibus  suis,  quorum  unus  '"'"'^' 

Moysi  coram  Pharaone  adhuc  sfanfe,  per  exsfifit  jusfus,  videiicet  Josaphaf,  aiii  duo 

iiluminafionem  internam,  vel  angelicam  injusfi,  ufpata  Joram  rex   Israel,  et  rex 


KNAIIHATII»    IN    I  Al'      M    I  XdlH, 


AIIT.    XIX 


S57 


II  /'.1'      XX 

It. 


lii-od.\iu 


33. 


Kiloiii.  Siciiiiilo  i|iiiii|iic  l'aiali|ii)iiiiiii)ti  li' 
^iliii',  i|iiriiiii(liiioilniii  ipsii  Josa|iliul  r\  liii 
hilaloriliiis  J(M'iisalriii  in  lrni|ilo  slaiitilnis, 
racliis  t«sl  s|>it'iliis  Moiiiini  sn|iiM'  Jalia/icl, 
ol  |)ro|)li(>lavil. 

S(>(|nilnr  :  AilhKc  ii/ui  />l<ii/(i  finii/inn 
/'/Kiriiotiriti  i't  .]uii/i>tiini,  llOC  esl  .Kj,'y- 
|)lios.  IMa^a  liaM-,  Inil  inhMlcclio  priinoi^-c- 
nilornin  in  lioininihns  cl  jiiincnlis  :  (|ii:c 
(|nainvis  non  lcli;;il  iinincilialc  IMiaraonis 
(<l  oniniiiin  .Kf^ypliornni  p^Msoniis,  lcli}j;il 
cos  lanuMi  nuMlialc.ipiia  rcdiindavil  in  cos, 
(^l  airiicliva  liiil  coi'iiin;<'/  /ium/  /urc  ifimit- 
fct  «-(wcnin  soholc  aUpic  pccoribns  vt^slris, 
et  iwiri'  roiniwffr/  liinorc  propriio  occisio- 
nis.  .Non  anlcni  sic  coinpnlil,  (inod  lilii 
Isnicl  cxicrnnl  invilc  ;  sctl  coinpnlit,  id 
csl,  importnnc  uc  rcstinanltM'  (>.\cilavil  s(Mi 
provocavit  ad  cxcnndiiin  :  (puxl  ct  llcbraM 
lil)tMil(M'  hxMMnnt.  JJicrs  cn/o  oiiini  pfi'f)i 
llcl)i'a>oriiin,  iit  /lostnfct  vir  a/>  amico  sno, 
\{\  csl,  iit  viri  ll(>brini  postnlcnt  ab  .Kj,'y- 
pliis  sibi  amicabilibns,  ct  nbuficr  a  vicina 
siM,  hoc  csl  innlicr  llcbrioa  ab  .Ejj;ypliis 
rcminis  jiixla  sc  coinmorantibiis,  (v/.v^  ar- 
</c/i(ca  ct  aiifC(i:e[  cliam  vcsttMU  phiriiuain, 
seu  multiplieia  vcsliincnla,  ut  scqucnti 
habelur  capitulo.  Dat>it  autcni  Doniina^s 
gratiam  popufo  sao  corani  .lu/i/ptiis,  id 
est,  corda  .Ejiyptioniin  iiiclinabit  ad  hoc, 
ul  bene  africianlur  circa  llcbra>os,  et  i'a- 
vcanl  at(]uc  accominodcut  cis  vasa  ac  vc- 
sles.llic  variatur  modiis  loqucutli  dc  priina 
persona  iu  tcrtiain.  Neinpc  quuin  dixissel 
Dominus  ad  Moysen  in  priina  persona,Ad- 
huc  uua  plaga  taugam  Pharaoncin  :  nunc 
in  tertia  persoua  adjicilur,  Dabil  aulcin 
Dominus  gratiam.  Itaquc  angclus  qui  ver- 
ba  illa  in  prima  pcrsoua  protuiit,  quasi 
loqucus  in  Dei  persona,  isla  verba  in  tcr- 
fia  persona  locutus  est  in  propria  persona 
de  Deo,  sicut  de  alio. 

Circa  hsec  quoeritur,  qualiter  quidam 
^Egyptii  eraut  ainici  fautoresque  Hebra^- 
oruin.  Quocirca  loquitur  Auguslinus  :  In 
lcrra  Gessen  quidani  .Egyptii  cohabitave- 
runt  Hcbraeis,  ad  quos  mcrito  Hebraeorum 
potuerunt  illa  divina  beneficia  pervenire, 


A  iia  iii  i'i  llrbia-osdili|^iMi-iii,<-l  ciH  faciliter 
coinniodaicnl  (|nod  |iclcbaiil.  Ncc  laiiicii 
Dciis  jndtca\il  illos  .E^yplioH,  ita  alitMioH 
fiiissr  ab  iiijiiriiH  cl  coiilrilioiiibns  llcbrii-- 
oiiiiii,  nt  daiiinnm  islnd  noii  piiliM-iMilnr, 
(|iii  aliis  plagis  |)iM'cnssi  noii  (Maiil.  Iii  liin 
vcihis  ass(M'il  .\nKiisliiiiis,  .K^^yplios  illon 
III  liM°ra  (■(^ssiMi  iiioraiitcs,  noii  fiiiHHc  iio- 
viMii  plagis  priiMiidnclis  piMHMissoH,  idco^pic 
dilcvissc  llcbrMMis.  Iliiic  cl  iti  (ilossa  an- 
scrilnr  :  .Egyplii  i|iti  liahilabaiil  in  liMra 
(icss(Mi  cnm   llchiaMs,   iiommii    pla^is    piM'- 

n  (Missi  non  iMaiil.  Isla  lainiMi  non  vid)Mitiir 
consonarc  praMliclis.  Kl  (|niilaiii  alii  ac  Jo- 
scplins  alil(M'  siMilinnl.  Ncc  potcsl  ncgari, 
(|iiiti  (lcciina  |)laga  p(M'uussi  sinl,(|iia^  facta 
csl  aulc  llcl)ra»ornm  cgrcssnm.  (Inr  (M'go 
iion  aliis  plagis  minorihiis^  .Niliilo  miiiiis 
vcrisimilc  csl,  cl  satis  crcdibilc,  (piod 
(|iii(lain  llcbr<ni  ciiin  (piibusdam  .Egypliis 
({uamdain  amiciliam  habiKM-nnl.ct  proptcr 
[)ra'habila  signa  mulli  .Egyplii  Ibibripis  vi- 
cini,conceperunt  reveicnliam  el  affcclio- 
nein  ad  eos.  Et  tales  forsan  minus  afflicli 

G  fuerunf  plagis  pricfatis  qiiiiin  ccteri.  .Nain 
ct  scqucnfi  hahctur  capiliilo.  quod  innn- 
nuM-abile  vulgus  .Egyiifiornin  per  signa  ista 
conversum,  exivit  pariler  cum  Hebriris.  In 
Scholastica  quoque  fertur  historia  :  (jui- 
dam  .Egypfiorum  fimenfes  .Egyplum  pci- 
ituram,egrcssi  sunt,  ul  Cccrops,  qui  iugres- 
siis  Crieciam.condidit  urhcm  (piain  vocavif 
.\ctcn,qua3  postca  dicla  csf  -\fhcuic. 

Denique  non  obstante  quod  pcr  Moyscn 
facfa  sunt  signa  htec,  quibus  .Egyptus  de- 
strucfa  est,fainen  .Egypfii  videnfes  lot  su- 

D  pcrnaturalia  pcr  .Moysen  fieri,  habuerunt 
euin  pro  viro  exiinio,  sicut  subjungitur  : 
Faitqae  Moyscs  vir  niagniis  vafdc  iii  tcrra 
^Hgypti  coranx  servis  P/iaraonis  et  omni 
popafo  -Egyptiorum.  Nec  dubium,  quin  et 
coram  Hebri]eis.Pharao  aufem  elatione  ca^- 
cafus,  ultimo  dixit  ad  eum,  Cave  ne  ultra 
videas  faciem  meam.  etc,  uf  patuit  in  fi- 
ne  prsecedeutis  capifuli. 

.C^a/VPharaoni  et  ejus  ininistris,insinu- 
audo  eis  revelaliouein  sibi  faclam  a  Deo  : 
Hoic  dicit  Dominus  :  Media  nocte  ingre- 


VM  K.NAIiHAriU    IN    CAI'.    XI    KXUDI.    -       AHT.    XIX 

</u<4- .AV/ ///>/<<//{.' quixl  iiilflli^iltii  ilf,  iioclr  A  Ixiul.    l  udi;   uliqui    lialii-iil,   Oiuhiiiil.    Ui- 

KjuiI  \t\   illa  litvuinla,  iu  qua  |H'iiiiii^'i-iiilu  miiiI  oi:-  tfnti-s  :  Eijrcdci-i-  tii  rt  itninis  /ju/nilns  i/ui 

iiha,  {[iiiis  luit  |»(»sl  aliiiuu-t  difs  poii  lunc,  suhjfcluH  est  lifn,  lioc  (!sl  lola  |»l(!|j>>  lsia(!- 

ut  e.\  sfiiuciiti  i:a|»iluli»  (-liicettcit.  liiyre»»-  WiivaJ^ost  Uiec  ffji-fdieinur  JV.^\\i\\\\i\.  \fl 

tiUh  esit  aulciii  l)oiiiiiiu<>  .KKNptuiii,  iioii  |»cr  si^iisus  cst,  (|uu(l  scrvi  IMiaiaoiiis  (l(;sccii- 

ttUU!  (Icilatis  iitoluiii  aul   iiiulatiouciii,  scd  (|(*iilcs  iii  lcnaiii  (i(!sscii,  ailoraltiiiil  Dcuiii 

|M!i' Juslitiu^  suu^  cir(!('luiii.  .\aiii  siitxlitui' :  hiacl,  ((ikuii  c.\  taiilis  |ii'0(li^'iis  ali(|iiali- 

i't  iiiDriftar  oiniu-  /triinnijfuituin  iu  tfrra  lcc  co^iiovintiiil,    ul    ipM'    l)uiiiiiiiis    Dciis 

-h'ijyptioruin,a  liriinufjfiiitu  l*harai>niH  \\\-  llcl)ru'uruiii  cuiii    |»(»|»ulu   siiu   al)   ;Kfi;y|)tO 

elusive,  i/ui  sfdft  in  solio  fjiis,  lioc  (!sl,  (lisc(;(lcrcl,  iic  aiiipliiis  |)la}<ar(;l  .K}<yf)lius. 

jus  lit!i'(!(litariuiii  rc^iiaudi  halict  pio  putrc  .Moyscs  ({iiippc  |)usl  luuc  ri;(liil  ad  l(;i'i-aiii 

suo;  vel,  Jaiii  cuiislitutus  luit  iii  |)riiicipa-  (iuss(;ii,  ot  co  cxsislciitu  ibi(l(;iii,  priiiiugc- 

tti  a  patrc  suu  :  (|Uo.|  laiiicii  iiuii  vidclur,  H  iiitu  siinl  p(;r(;iissa.  (Jiio  lactu,  s(;i-vi  IMia- 

iiuiu  iii  tc.vlu  ul)ii[uc  IMiarao  isTc  iiisiiiuatur  raoiiis  v(;ii(;i'iiiil  illiic,  ul  iiilra  liahctiir. 

rcgiiassi;  usqiu;  ad  suaiii  suhiiicrsioiiciii  ;  Et  f.rii)it  a  /^haraonf  iratus  nimis.Moy- 

u.si/uf  ail  /irimoijenituin  aiu-iUii',  ijiue  est  ses  ({uaiiivis  cssct   inilissiiiius,   laiiicii   cx  Num.x\i,:i. 

ail  mo/am  :  hoc  est  a  su|)reiiii»  iisquc  ad  /clu  Jusliliu'  riiil  iiMilliiin  iratiis  s(;cuiidiiiii 

iuriiiiuiii  iiiclusive  ;  i't  omnia  primoyenita  ratiuiiis  diclaiiicii,  laiii  inaiidiluin  iinpii  r(;- 

jainentorum\\\o\\f\\\.\iv,\n-in\{  scqucnti  rc-  «^is  uhdiiraliunciii,  iugralitudincin,  rchel- 

citatur  capitulo.   Kriiquf  clamor  maijnus  lionciii,  cl   cuinniinaliun(;ni   dclestans  al- 

in  unicfrsii  tcrra  .Eyyiili,  qualis  iwi:  an-  qiic  adniirans,  iiiiu  cl  Jusle  puiiiri  .sallem 

te  fuit,  iifi'  /lostfu  futurus  est.  riulahanl  iii  vita  hae  cupiens.  y.><./'/7  autem  Dominus 

nuiiiquc,  richant,  ct  clauiitahanl  ;K};yplii,  ad  Moyson:  Non  audiel  auribus  cordis  wo« 

taiii  c.x  doloic  [)la},'U'  inriicta?,  quain  ex  li-  l*harao,  donec  rursus  langatur,  ut  multa 

inurc  pla},'u*  j^raviuris  iiil'li},'cndie.  Vcruni-  (\  siyna  fiant  in  lerra  .di!yypti.(}\\o<\  ex  Fha- 

Lac.xM,  taiacn  iuslaiitc  linc  suiculi,  arcsc(;nlihiis  raunis  uhslinalioue  (;unscciiluin   esl,  iioii 

'"■            hoininihiis  piu' liinoic  cl  cxspcclaliunc  cu-  dircclc  caiisalitcr,  scd  concuinilanlcr.  (.lcr- 

riiin  (luu-  siipcrvcnicnt  univcrsu  urhi,  crit  luinquc  esl,  quod  Pliaiau  non  oh  hoc  non 

uhiquc  lcrraruin  incoiiiparahilis  dolor,  ti-  audivit  Moysen,  qualeiius  signa  mullipli- 

mor,  angustia.  Moyses  vero  nunc  loqiiitur  careiilur,quia  non  iiitcndehal,nequc  opla- 

de  speciali  .Egyptioruin  calainilate  atquc  hat  hoc.  Forro  post  hiBC  lacla  est  percus- 

clamorc,  noii  de  universali  gencris  huina-  sio  prinio}<cniloriim,  divisio  maris  Uuhri, 

ni  u'riimna.  Ajjud  omnes  autem  filios  Is-  siihin(;rsio  .Kgyplioruin.  Moi/ses  autem  cl 

rael  non  mutiet  cunis  ah  homine  imjtie  nd  Auron    fecerunl    ininisl(;rialiter,    non    ef- 

j3t?c«.s;  hoc  est,  tanta  quics  atque  securitas  ricicnter  et  principaliler,  omnia  oslenta 

erunt  in  llehrujis  et  eoriiin  pecorihus,  quod  ijucs scripta  sunl,coram  Pharaone,  hoc  est 

nec  canis,qui  ex  facili  latrat  occasione, la-  D  prjBlata  signa  qua?  luerunl  ostensionc  et 

tralum  emittct.  Per  quem  moduin  kjquen-  adiniratione   dignissima.  Nec   solum   fuit 

didesignalur  pi-it^cipua  pax  Hehra'orum.Kt  iniranda  signorum  illorum  produclio,  sed 

potest  hoc  verbuin  per  modum  hyperboii-  (;t  eorum,  saitein  aliquorum,cessalio,ut  ex 

cse  locutionis  intcliigi.    Ut  sciatis  quanto  prwhahitis  constal. 

miraculo  dividat  Dominus  yEyyjjtios  et  Juxla  intelligentiam  spirilualem  doce-  Sensusspi- 

Israel,  hoc  est,  quam  miraculose  osten-  mur  ex  isto  capituio,  quod  Deo  resistere  "'"*'"■ 

dat  pietatem  suam  circa  Israelitas,  et  rigo-  non  est  consultum,  sicut  et  Christus  locu- 

rem  Justitise  circa  iEgyptios.  Descendent-  tus  est  Paulo  :  Durum  est  libi  contra  sti-  ac<.  ix,5. 

que  omnes  servitui  isli  ad  me.Woc  Woy^es  mnlum  caicitrare.  Idcirco  qui  Dei  sentit 

dixit  de  se  ipso  :  nam  subdilur,  et  culora-  pcrcussionem,protinus  seemendet,ne  du- 

bunt  me  adoratione  duliee,  id  est  roga-  rioribus  plagis  afficialur,  atlendens  quod 


KNAim.Mln    l\    (  \l'.    \l  i;X<UU.  AUI.    Xl\ 

/•...xvxviM,  Mnipliiiii  i'sl  ;  Vinovc  a  iiir  iilii-^iis  liias.  i;i  A  jiisliliir  piix,  r\  riilliis  jiisliliii'  silnilmm  ;     /..  *mi«, 

"''"■        caiisii  ilinlnii  siil.ji. 11111  ;  \  riMlihi.liiir  iiiii  cl  sr.lrhil  |»n|iiiliis  iiinis  in  |Hilrlii  iln.jinr'     • 

liiis  liia'fmMl(<r(-(i  iii  iiicir|)alioiiil)iis.Oiii.l  |».iiis,  cl  in  lalici  naciilis  ri.jnciii'.  d  iii  ic 

AW.  .11,  aiiliMii  |)cr  vasa  iiiirca  ahiiic  aiK<'iil«'ii  VIkn  (|iii<'  ()|iiilciila.   l  f  sri,i/i.s  ifnnnfu  miin,  ,i- 

"•  plioniin,  cl   iiiiiliialioiicin  coiiiiii  siKiicliir.  /.'.<•!<•.  K<  liis  c.|iii.lcin  claicl.<|iiaiiliiiii  iii 

iii  cvposilionc  lcilii  ca|)iliili  piitiiil.  Fnif  lci' cariialcs  cl  spiiiliialcs,  inlcr  saMiilarcs 

iiiilcm  .\/i»//.v.'.s  vir  iiiiii/iiiis  r,ifif,-ri>r,nii  s,-r-  cl  \frc  rcli^^iosos,  inlcr  pasNioiialos  cl  coii- 

*/.v  /'/i,i,,ii>iiisS'w  (>l  (piilil)cl  noslriim  slii-  lcmplalivos  dislcl  ac  .Jirrcral.  cl  (piiiin  di 

dcal  cssc  spiriiiiiililcr  mii^Miiis^lioc  csl  valdc  vcrsimodc  Doininiis  opcrcliii  iii  cis. 
11.1....,,  virlliosiis  iic  siipiciis.  ilii  iil  mI   Ixmiis  o.lor  I),\srrui/i'iifi/i(,-   Dniiirs  srrri  fin    isti   ,i,f 

'*•  Clirisli   in  omiii   loco.   cl    sicciilarilms  cx-  mr,  (<lc.  1» 111111    iiiiipii  ila  pra-vcniiin- 

cm|)laris  cvsisliil.  Ilsl   ikupic  maniiiis  viil-  liir  cl  compiin^iiinliir  ii  Spiriln  Siinclo.  Iiii- 
i.\K\  (\\\\  csl  proliindc  liiimilis.  pcircclc  pa-  H  miliaiil  sc.  ahpic   iii    incnlis   liiimilialioiic 

licns,  rracliis.  cl  sihimcl  morlmis,  vi\  ciis  acccdiiiil   ad   lliroiiuin   },Malia'   \)r\,  ifi,rii-    iici.r.xi, 

ac  r(>rvcns  in  Domino.  f,-s  :  K,/rr,/rrr  tii.  Oiiia  cx  considcralionc  "'" 

Ifirr  ifirit  /JoininKs  :  Mrifi,i  inu-tr  iii-  siiornm   oxcc^ssunm,  di\  iiiii    visilalionc  sc 

(/riH/iar  .K(l!/ptiiiii,  rl  iiiorirlnr  iiiiiiir  jiri-  riilcnlur   indi^Mios.   ciim   sanclo  Pclro   di- 

iao(/rniti(in  in  trrr,i  ./i)/;/{tti()n(ni.lloi:  s\)i-  ccnlcs  :  Kxi  a  nuMpiiii  liomo  pcccalor  suin,    /..(C.v.8. 

rilualil<'raf;iliir.  <luin  Dcus  corda  liomiuum  Domiiic.  Vcriimlamcn  non  volunt  rcliiHpii 

\isilal  jiraliosc.ipiiindo  iidhuc  siml  iii  pi.t-  a  Domino.  scd  pcculiiiri  cjiis  consoliilioMc 

riinda  vilioriim  cidii;inc,  [XMimilipic  in  cis  ac  pra'S(Milia  siiavi  rcpiiliml    sc  iiidi^Miissi- 

nnivorsa  pcccalji  morlaliji.  illos  ad  V(M"ain  mos  esse,  cl   (|u<isi   indcciMis  cis   jij)[)arel, 

conlrilioncin  inslij;ans.  'runc  planc  {,'(mic-  (piod  Dominus  Ijmi  misericordissime  aj^it 

ratur  incomparahilis  dolor, clainor(|uc  cor-  ciim  cis.  Bt  oniiiis  jio/nth/s  ,/i/i  sufijrrfns 
dis.id  cst  inlcrna  ac  1'ervciis  devotio  inter  C  <'.«/  til>i,  efj;rc(lictur  a  iioslra  oppressione. 

cos,  (|iii  in  l(Mici)ris  sauMili.  (|uasi  in  .Kfiy-  Ncinpc  inicpii  ipii  jiislos  prcmunl  ac  p.M'- 

plo.  rucruiit.  (lontritio  nanupic  cst  iiiaxi-  sccpumtur,  (puiin  sic  convcrtuiilur.  dimit- 

mus  dolor,  (piia  de  nialo  culpjc  el  summi  Umt  justos  c^redi  liberos,  et  vencranlur 

boni  oircnsa  aUjuc  amissione,  oporlct  ma-  eosdein,  imo  eorum  obsequio  indijjnos  se 

ximc  (lolcre.(|uema(lino(lum  et  necesse  est  arbilraulur.  Et  exivit  a  P/iaraone  iratus 

sunimum  bonum  incomparabililer  scmper  iiiinis. '^ic  et  justi  contra  perversorum  du- 

diliijcrc.  Qui   vcro  sic   visilantur  el    illu-  riliam  inlcrdiim  zelo  juslitiip  irascimtur. 

stranlur  a  Domino.sua  iicrpcndunl  pecca-  ct  cupiuiit  cos  in  liac  vita  castijjari  a  Do- 

ta,  ct  inlime  dcllcnl  ea.  .i/)//f/ ////o.s- /.s7v/<-/  mino,  ne  pereant  in  ajtcnium.  Yerumta- 

non  miitiet  canis :  id  est,  in  cordibus  con-  men  zelus  hujusmodi  esse  debet  secundum 

lemplalivorum  abiindabil  pax  pectoris,  nec  scientiam,  hoc  est  discrelione  condiri,  ul 
irse  ceterarumquc  passionum  erit   luniul-  D  memor  sit  homo  propri»  fragilitatis.  nec 

lus  in  eis.sed  vila  secrcta.  (luemadmodum  immoderale  fervescat :  imo  pro  eorum  oret 

iii  Isaia  Dominns  protcstatur  :  Erit  opus  salute  quibus  irascitur. 


m 


K.NAHRATIU    l\    CAP.    XII    KXOlM. 


AHT.    XX 


AKTir.lILlS    \X 


KLUCiUATio  i.irrFRAi.i->  I  vi-rm.i  diodkcimi  :  dixit  grouiK  domim-s  ad  moyskn. 


ANTKgl  AM  .Moyses  tloeiiniL'  pla^u*  iii 
|)i'u^ctHlKiiti  rupilulu  L-oiiiiiiinutu)  iiirii- 
ctionein  describul,  iiuiu-  (luuMiuin  iiitersnit 
de  instituliune  et  ritu  l'aschu?,  hoc  esl  tain 
festi  quaiii  a}<iii  paschalis,  qiiod  ad  litleraiii 
lieus  iii^tiluit,  in  coinineinorationein  lihe- 
rutionis  iiebru»oruin  ex  .Kj^ypto.  Spiritii- 
aliter  vero  per  illiid  apertissime  desimia- 
vit  ^enerulein  inuiidi  redeinptionein,  per 
Christi  pussionein  errectain.  JJijit  (juorjue 
iJumi/ius  ad  Alot/sc/i  t't  Aaro/i  i/i  ti'/'i'U 
^E<j!fiili.  Islnd  creditur  eis  dixisse,  qiiuiii 
a  Fliaraone  redissenl  ad  suos  in  tenaiii 
(jessen,  post  iionu^  pla^u)  inflictionein,  ut 
prjficedenti  tauf^ehatur  articulo.  Mc/isis 
iste,  vobin  principiu/n  mensium,  siipple 
exsistens, />rmi««  erit  i/i  tnensihus  an/ii  : 
id  est,  iioc  pra'cipio,  ut  vos  iiebra?i  coni- 
pututionein  anni  incipiatis  a  ^icnse  isto, 
tanquain  a  priino  anni  inense,  ct  propter 
beneficia  qnae  vobis  in  isto  inense  exhi- 
beo,  de  .E{;yptia  servitute  et  aliis  inulis 
vos  liberando.  inultaciue  bona  prtfstando, 
ut  consequenter  dicetur.  Alii  vero  popiili 
ab  aliis  inensibus  inchoant  anniim.  .Nain 
Christiani  inorein  iioinanoruin  sequendo, 
a  Januario  annuin  incipiunt,  Arabes  vero 
post  aestivale  solstitiuin. 

Per  hunc  mensem  Glossa  et  Rabanus,  ac 
alii  multi  Catholici  Aprilem  intelligunt, 
qui  secundum  eos,  appellatur  Nisan  apud 
Hebrseos.  Et  dicitur  Aprilis  quasi  apcrilis, 
quia  in  eo  terra  aperitur  ad  producendum 
virgulta,  flores,  ac  herbas.  Porro  Lyra  hoc 
reprobat,  dicens,  per  hunc  mensem  qui 
est  primus  apud  iiebrseos,  intelligi  .Mar- 
tium  :  quia  secundum  omnes.  September 
est  septimus  mensis  apud  iiebrseos.  Sep- 
tember  autem  non  est  septimus  ab  Apri- 
li,  sed  a  Martio.  Quod  argumentum  facili- 


A  ter  solven^lur,  dicendo  (juod  coinj)nlatio 
illa  ab  Aprili  et  .Vlartio  usqu(;Se|)t(;iiibr(;iii, 
potest  fi(!ri  p(M'  inclusioiKiin   aul  e.xclusio- 
neni  extreini  vel  extr(Mnorniii,  et  ita  Sep- 
hunber  erit  septiinus  ab  .\piili.  (JiKMiiad- 
inoduin    traiisfiguiatioiKMn    (^hrisli    quaiii 
scribit  Lucas  factani  posl  octo  dies,  Mat-  Lnc.\%,i 
thu^us  referl  faclain  |)ost  sex  dies  :  qiiod     Mmth. 
jiruitucto  inodo  ub  (^xposiloribus  concor-  ''^"' 
dalur. 

Dcnique  .Magisl(M'  in  hisloriis  de  hac  re 
iiiagislialius  ac  resoluliiissciibil,  dicendo  : 

H  .Mensis  isle  erit  vobis  j)riinus  iii  iiKJiisibus 
anni,hic  est  Aprilis,  id  est  liinatio  ajnilis, 
(juui  sa^pe  in  Marlio  inchoal  :  (jiii  niensis 
ab  llebraMs  dicitur  .Nisan.  Voluit  quipj^e 
Dominus  Hebruios  aceleris  nationibus  dif- 
ferre  in  temporis  comj)utatione,  siciit  in 
religione  et  circniiicisionis  charactcre.  Uo- 
inani  aulein  ex  traditione  .\uma3  Poinpilii, 
j)riinnin  mensem  ponunt  Januarium,  quia 
tunc  sol  incipit  ascendere  post  solstitium 
liiemale.Sed  congruentius  videtur  fieri  ab 
llebraiis  in  .Marlio.  In  Aprili  ergo  cairimo- 

C  niali  differunt  a  nobis  (quia  videlicet  ille 
est  in.Martio);  in  lemporali  nobiscum  con- 
veniunt.   Ha?c  .Magisler  ibidem. 

Denique  de  hac  materia  scribit  Rabbi 
Paulus  prolixe,  inter  cetera  dicens  :  Men- 
sis  apud  Hebraeos  Nisan  vocatus,  proprie 
loqiiendo,  non  est  Aprilis  nosler,  nec  Mar- 
tius.  Quum  eniin  ipsi  computent  menscs 
per  lunationes,  raro  contingit,quod  prima 
dies  lunationis  concurrat  cum  priina  Martii 
die,  sed  communiter  venit  in  diebus  pri- 
mum  Martii  diem  sequentibus  :  ideo  men- 

D  sis  Nisan  frequenter  concurrit  cum  Apri- 
li  secundum  aliquain  sui  partem.  Unde 
opinio  catholicorum  docloruin  dicentium 
Aprilem  esse  primum  mensem  apud  He- 


KNAIIUAHO    IV    <.AI'      Ml    I  \n|»| 


Airr.   x\ 


:>i;i 


Gen, 
32. 


Lev 

34 


l)r;i>(>s,   \*-i'a    cst,  srriiiHliiiii    siiiiiiin    inli'l    A 
In-lnin,  srilircl  iil  riri|iiriili<r,  rl  iil  in  |ilii 
liltiis  incnsis  Aprilis  cunritiril  ciiin  |)i  iiiiu 
iiK-iisc  iipiiil  llcl)i'ii'os    s<<ciiii(liini   alii|iiain 
sni  |)arl(<in. 

(lircii  lioc  (lico,  vciuiii  c^sc  (|iio(l  iiosl(<r 
\|)i'ilis  aiil  Mailiiis  non  csl  |)i'a<cis(<  iiicnsis 
illc,  (|n(>iii  llcl)ra<i  iioniinaiil  Nisaii,  iil  (<\ 
(liclis  cliciliii'. 

/.i)i/nittii/ii  lul  Kiii iwrsiitn  cirliini  fili- 
oriitti  /snii-l,  (7  ilirifr  ris  :  /hrinui  ilii- 
tnrii.sis /iiijiis,  [\\\\  cst  primiis  inlcr  incnscs 
anni  scciiniliiin  vos,  lol/n/  iiiiiisi/iiisi/ur  |( 
111/1111111  /)('y  fiiniilins  rl  iloinns  siins  :  lioc 
«nI,  «inilil)('t  patci  rainilias  scii  |)iiiicipalis 
iii  (lomo  siia  atipic  ramilia.  siimat  (lc{;rcf,'(> 
agniim.  Sin  niilrin  iiiinor  rsf  iiinnrriis,  iif 
siiffirrrr  possit  nd  rrsrrtnl iitti  (tifiiiiin,  id 
osl,  si  habilantos  in  iiiia  doino.  noii  sint 
tol,  ut  (]U(>anl  pasohal("m  comcdcrc  airniim. 
Dioitur  autom  iii  Scholastica  histoiia  : 
.\iuut  (piidaiu,  (piod  decom  cii[)ila  scu  ho- 
niines  eraul  iii  (>su  agni  uuius.  Ass/nnrf 
ririi/inii  siiinii.  ij/ii  ro/ijuttrtiis  rsf  (loniiii 
ejits,Jtt,vt(i  intmrntiti  (initnarttiti  ijtiir  snf-  Q 
firrrr  possinf  nil  rs/iiii  mjni ,  hoc  csl,  lot 
hoiuincs  ilcbrieos  sihi  viciuos,  assumcl  ad 
mauducaudiim  sccuiu  i\guum  illum,  ut  si- 
mul  cuiu  illis  valcat  i\gnum  paschalcm  co- 
nuHlere.  Undc  in  tali  easu  poteranl  duarum 
domorum  persoua^  conjungi  ad  edcudum 
uuuin  aguum  paschalein.£'/v7  nutrtn  (iginis 
nbsqiir  ii/nrnln,  mnsruliis,  ntinirultts,  id 
est  uuius  anui,  vcl  potius  iuTra  vel  non 
ultra  uiiius  auui  aMalcm  :  poterat  cniin  as- 
sniui  ct  ollerri  ab  octava  siuv  uativilatis 
die.  ct  iioii  autc.  us(]uc  ad  consuminalio-  D 
ncm  sui  primi  anui,  non  postca  :  mascu- 
lus,  quia  uou  potcrat  essc  agua  :  abs(|uc 
macula.  id  csl  uon  monstruosa  la^dilate 
deformis.  Itaque  macula  non  sumitur  hic 
pro  varietate  colorum  in  pcllc  seu  vellere, 

XXX,  sicut  in  (ienesi.ubi  pecora  diversoruin  90- 
loruiu,  maculosa  dicuntur;  sed  pro  mon- 
struositate,  de  qua  macula  iu  Levitico  le- 

XXII,  gitur,  Si  caecum  iuerit.  si  Iractum.  aut 
impctiginem  hahens.  Perfectiora  etenim 
Deo  sunt  offerenda,  juxta  illud  Malachise : 

T.  1. 


Malcdictns  dolosns  (pn  hahci  111  ^'icj:c  siio  Uiiiaeh.». 
masciiliini,  (<l  voliini  laciciis,  iiniiiolal  (\r-  '* 
Itilc  hoiiiino.  ./ii.ifn  ifiiriti  rifiini  fnllilis  rt 
liirilnni ,  \  idcliccl  dccilllil  (lic  liicnsis  islillM, 
c/  srrrnlntis  rnni  nsiinr  ml  i/nnrfiiniilrri' 
niiiin  ilirin  iiirnsis  /iiijiis.  Ad  (piain  ctiiiin 
diciii  a-iiins  fuil  scrviindiis. 

I'i'ii>lcrca  i|iiidiiiii  divciitnt,  lioc  loco  dit 
plicciii  (ililalioiictii  pibcti  ii  hointno.  (  iiiim 
agiii,  (pictii  dixcrnnt  (lccimu  ili(^  olTcrri  iii 
ipitilibcl  (Idiiiii.  Aliaiii  li<i'(li.  ipicm  (Ijec- 
liiitil  iptiirladcciniii  dic  immoliiri  a  lolo  Is- 
ra(<litico  popiilo  siinnl  colli<cto,  iioii  scor- 
sitm  iti  domiliiis  siti^Milorttm  :  iptia  in  tc.\lii 
siibjiiti;^'iliii',  Ittimoliibiliptc  citm  iinivcrsii 
nuillilitdo  riliornm  Istiicl  ad  vcspcram.  Scd 
linjiis  o|)|)osiliitu  |)idbiitiir  c.\  lcvlit.  (jiiiii 
post  |)aiica  iidjiciliir  :  Siiiiiciit  d(<  sangiiinc 
cjus,  ac  |)onent  siiper  utriim(pi«<  post«'in, 
ct  iti  stipcrliminaribns  domoriim.  in  cpii- 
biis  conicdeiit  illitm  :  cl  cdcnl  carncs  mxitc 
iila  assas  igui  :  capiit  cum  pcdibus  cjiis  ct 
intcslinis  vorabilis  ;  nec  remancbit  c.\  co 
(pii(l(piaiu  usquc  luane.  Certum  est  qiiod 
universi  IIcbriBi  iu  domibus  suis  non  pote- 
rant  vcsci  caruibus  lurdi  uiiius,  nec  de 
ejus  sanguinc  |)otcrat  lauta  linitio  ficri, 
nec  fuit  pcriculum  qiiod  de  caruibtts  uiii- 
us  ha?di  posset  tot  mauducantii)us  aliquid 
superesse. 

llaque,  sicut  Lyra  et  Rabbi  Paulus  te- 
stautur.  Translatio  noslra  hoc  loco  discre- 
pal  ab  Ucbraica  vcritatc  in  vcrbis  :  quia 
pro  his  verbis.  Ju.vta  quem  ritum  tolletis 
IiaHlum.  in  Hebrjeo  habetur,  De  arictibus 
vcl  de  capris  accipietis  illum .  videlicet 
agnum.  Unde  dictio  Hebraica  ibi  pro  agno 
posita,  quandoquc  pro  hffido  accipitur,  et 
ila  noii  sumpsit  eam  Hieronymus.  idcirco 
nou  fuit  duple.x  oblatio .  sed  una,  quae 
fieri  debuit  de  aguo,  si  bono  ,modo  posset 
haberi ;  alioquin  de  hcedo  fieri  poterat, 
His  concordat  quod  Septuaginta  transtule- 
runt.  Ab  agnis  et  hoedis  accipietis  illud  : 
quasi  diceretur.  Id  quod  offeretur,  erit 
agnus  aut  hanlus.  Sicque  quod  habet  trans- 
latio  uostra,  Juxta  quem  rituin  accipietis 
et  lioedum,  intelligendum  est  in  casu,  quo 

36 


K>AHHAriU    l\    CAP.  XII    KXDlH.    —    AHT.    XX 

ajjjmi'!  I»ah«  11  n»-tiiiil>iil.  ViMUiaUiutu  Kab  A  v»«sUm  iliuliulu»  luiniuuin    lii)    iii^ifiis   i:\\- 

hi  l'ttulu->  liH  t  .>nliiiiluU,  ft  (luil  :  Iuiiimi-  (iiit,  qiiiiMrus  (|U(mu  (IcvokI    Iiiki  d  icpio- 

laliu    piiHchciliii,    ii»ieuu<luin    (lucluie.s    llu-  ln  iiuuiuiiuiiiuiii  il(^Hi({uaul(ir  |i(M'  ovcs,  k«!- 

hia^us,  (le  »^110   (liil>«^l>ttl   rieii,  el    iioii   de  i-uuduiu  illud  INulini :  Siciil  ovcs  iii  iiihMiio    y».  xi.vm, 

lia'du  :  ({uud  cou^iuit  tuin  iittiMuli  causu*  posili  suul.   Si(|uid(;iu  |km'  eaindctu  rciii,  '^ 

sacriticii  hujus,  ((uain  (liuin  li^Miiuli.  Fii-  se»  iiiidiiin  diviMsas  siias  |)i'0|)riclal(is,  d(;- 

iiiuiii  |iat(t,  ({uia  ^ctunduin  Uulilii  MiiNS(Mi  si(.'iiuiilur  diviMsa. 

(uMUiid(Mis»Mii  cl  alios,  |iiu'i  i|iicl>ului  a^jiius  l'iu5l(Mcu,  dulo  (|Uod  uli({iii  doctoios  H(5- 

uccidi  111  {>i'iui()   iiKMlse,  ({uoniaiii  si^iiuiu  l>i'UM  siiit  o()iiiati,  (|ii()d  iininolutio  |)usclia- 

Arietis  est   tuiu'    111   |)otis>>iiiiu   suo  statu,  li>>  iiou  nisi  dc  u^^mio   liiM-i   (hdiiiil,    niliilu 

(|uuiii  sul  tuiic  iii  eodein  sit  signo  coininu-  luiiius  niiilti  s(iI(miiics  cI  uiilii|iii  ll(d>i-u;o- 
iiiter.  Kt  ({uia  .K},'\{>tii  arielem  veiUMaliau-      lum  doctoies  di.xciiiiil  ()|)()(>silum.    Uiide 

tui',  V()lcl)at  Doininiis  (mm'  occisioiicin  u;,Mii  I)  ciica   [^iaMiidiiclum    litliMain    Sc()lua^'iiila 

(ist»Mid»M'c,  ({iiud  ctiaiii  iii  diis  .Kf,'\(>ti(>ium  iiilci(ircluiii,  .\li  uj^iiis  (;l  lui^dis   ucci()i(;lis 

lactM-cl  ultioiicin   :  ({iiat  ratio   iioii  hutxMcl  illiid,  hx^uilui'  .Vii^Misliiius  :  (^onaiilui'  Ju- 

lucuiii  iii  hu*du.  S«?cuuduiii  ()atel,((uuuiam  d;ei  asseiere,  clium  liaMJuin  ucci()icu(hiiii 

Christus  si^uilicatur  [km-  a^iiiim,  iioii  (hm-  ad  cchdiiaiidum  l'uscliu,  luii({iiain  si  dico- 

ha»dum ;  iniu  i[)sc  [ler  lia'dus  signilicat  rc-  r^ilur,  Al)  uj,'iiis  aguuiii  suini  o()urtel,  vel 

Haiih.   prubos  a()ud  Mallhajuiu   luqueiis  :  llujdus  al>  ha'(lis  hufduiii,  si   illud  dcsil.  In  Scho- 

***•  "       statuct  a  siiiistris.  lasticu  ((uo((iic  hisloriu  dicitur  :   iJeciina 

(Jirca  hu'c  dico,  i(U(>d  duu'  rationes  ista.',  di(;   iiuMisis  liujus   lolhil   doinus  quailibel 

ad  {)i'obaiiduiu  pro()usituiii  suiit  iiivalida^  agiiuin,  vcl  si  noii  ()Otci'it  aguum,  saltcin 

Domiiius  ciiim  iii  sacriricioruin  institutio-  liu'(luin.  Sed  cl  L\i-a  icferl  doctorcs  He- 

ne  ac  jussione,  res()cctuiii  iioii   liabuit  ad  bra^oruin  ila  scntirc.  U(Miiquc,  si  dc  solo 

signa  zodiaci  vcl  iuininaria  c(jcli.  .Kfivptii  C  ajiiiu  lieri   polcrat  illa  oblatio,  translalio 

quoquc  non   soluni  coicbant  arictcin   scu  llicronymi  ((uam  Kcclesia  a()pi'obal,  (issct 

potius  Jovcin   in   rorma  ariclis,  scd  ctiain  lalsa,  suircciss(;lquc  diccrc  iii  ilcliraio,  l)c 

hircos,  qiiia  in  siinililudinc  iiirci  apparuc-  ariclibus  accipictis  iliuin,  ncc  addi  opor- 

runt  cis  interduin  diai)oii,  ut  cl  Lyra  hic  tuisscl,  Vei  dc  capris,  nisi  piopliM    mysli- 

refert.  Insuper  Christus  interdum  iii  Scri-  cain  t(iiamdam  sijjnificationem,  cx  qua  ar- 

pturis  veleris  Testainenli  dcsignalur  ()er  guinentuin  suini   iion  potest  ad  iiltcrain, 

hircuin.  qucmadmodum  in  I^evitico  patet  ul  Augiistinus  lcstaliii'. 

Lev.  XM.  dc  hirco,  qui   portavit  oinncs  iiiiquifatcs  i*ra'lcrea  quairitur,cur  iu  littciadeagno 

filiorum  Israel    in   dcscitum   :   ()ei'   quod  noii  dicitur,   quod  servandus  eral  usque 

^eAr.xm,  passio  Christi  cxtra   portain  crucifixi,  ct  ad  quartaindcciinam  (liem,quemadinoduin 

*"■            ibi  pcceata  inundi  tollcntis,  evidenter  si-  hoc    de    hcedo    exprimitur.    Ueindc,    cur 

Let.  XVI,  gnata  est.  idem  patet  de  hirco,  cujus  sors  U  uliumque  animal  jubctur  per  quatuordies 

'^'          exiit  Uoinino.  Imo  ct  pcr  capream  figura-  antc  suam  immolationem  accipi  et  scrva- 

Cant.sui,  tur,  juxta  illud  in  Canticis  :  Fuge.  diiecte  ri.  Hespondctur  ad  primum,  quod  cx  quo 

mi,  similis  esto  caprcce,  hinnuloque  ccr-  una  fuit  oblatio  ilia  paschaiis  de  agno  aut 

vorum.   Nec  obstat.  quod  per  hircum  re-  liocdo,  idcirco  quod  de  reservatione  hcedi 

probi  aliquando   exprimantur .   sieut  per  exprimitur,   de  agno    inteiligi    datur.   Ad 

leonem  quandoque    inteiiigitur  Christus,  aliud  respondclur,  quod  ideo,  ne  Hcbraei 

quandoque  diabolus  :  Christus,  ob  suam  tunc  diversimode  occupati,  se  disponendo 

fortifudinem  ac  regiam  dignitafem,  juxfa  ad  exitum  al)  .Egypto.  obliviscerentur  ac- 

Apoc.  V.5.  iliud  in  Apocalypsi,  Yicif  leo  de  tribu  Ju-  cipere  agnuin  vcl  h(i'duin  iii  die  immola- 

da  ;  diabolus,  ob  suam  ferocifatem,  prin-  tionis.  Et  ifem,  ut  iiifia  iilud  quatriduum 

I Pe<r.v, 8.  cipe  Apostolorum  hortante,  Adversarius  diligenter  perpenderent,  an  aliqua  macula 


KNAIIIU  11"    IN    I M'      Ml    I  \"l'l 


AIIT.    XX 


ran 


rssrt  in  li(i'(l(>  iininolatiiHiU,  <<t  il(Mn  aii  iii 
af^no.  Miu  anlcin  csl  ralio  s|iii'itnalis.  (|iia> 
iiilia  lan^clnr.  I'll  (|niniiain  cansir  piiclaclii' 
ItraMiccipicndi  a^nniii  \cl  li(i>(lnin  |ici  i|ii.i 
liUM'  (lics,  postca  ccssavciiint  :  (licniii  lli- 
l>i-a'i,  (pioil   priiMicccptio  illa  iioii  ol)liK'aliat 
ii(>c  scr\alialiii  iii  postcriiin.(pian(lo  c\  con 
snclnilinc  lacilins  allcii(l(Mclnr.  an  a^iiiis 
\  cl  iKcdiis  iniinolatilins  i^ssct. 

Sc(piitnr  :  /innio/tifiifijnr  lUim  lioijiiiu 
aiit  af,Miiiin  niiirrrsii  iiiiilliliiiln  filiiirinn 
/snirl.  i(l  csl,  iinnsipiis^pic  patci  ramilias 
aiil  ipnclilict  pcrsona  capilalis  {\c  innlti 
linlinc  Israclilariiin,  olTcrcl  iii  (loino  sna. 
Oiiod  diclnin  csl,  casii  praMacto  cxccpto  : 
sic(pic  (piod  .lil.  rnivcrsa  innllitndo.  di- 
visiin,  non  collccliin,  accipitiir  ;  ct  |>cr 
aj,Muiin  sou  luvdiim,  aj,M\i  anl  liirci  pliira- 
litcr  inl(^llij,Mmlnr.  Ad  rrsprnun  quarla- 
dcciina  d\c  mcnsis  pradati,  s(MI  liina  ipiar- 
tadccima.  (luando  dic  scipicnti  valdc  inanc 
0},M'cssuri  crant  .Kj,'yptiim.  Kuil  C(piidcm 
iiumolatio  illa,  dis[>osilio  ad  cgressum.  al- 
(pic  ad  liberalioiKMu  a  |)ereussionc,  (pia 
anj;(dus  primoj>euila  .Ei;yptioruiu  ocoidil. 
I'll  liehat  ad  vesperam.  (piam  .luihei  a  se[)- 
liiua  liora  iuci[)iclianl .  pcrliuuil([ue  ad 
dieiu  set]ueulem  secuudnm  com[)utatio- 
uem  eorum.  iiV  s/iinr//f  dr  sanf/uine  cjns, 
videlieet  agui  aut  hivdi  ohlati  (eoiumuui- 
ler  tanien  exstilil  aiiuus),  ac  ponent  suprr 
utrumqur  poslrni.  id  est,  ambos  janua^ 
posles  tiugeul  sauguine  illo,  rl  in  suprr- 
liniinaribus  (loiuoruin,  idest.etiam  super- 
liiuinaria  doiuorum  sic  tiugent.  i)i  quibus 
doiuibus  roniedent  illum.  utpote  ajiuuiu 
aut  luvdum  oblatum  atque  assatum  :  fie- 
balt]ue  tiuetio  illa  cum  rasciculo  hyssopi. 
Porro  posles  suul  ligua.  iuter  qua^  clauditur 
jauua  secuudum  lougiludinem  suam.  Et 
superliminare  vocalur,  liguum  seu  limen 
superius,  scilicet  lignum  transversaliter 
positum  supra  postes.  Sicque  iu  quali^et 
domo  habilationis  homiuum,  non  bruto- 
rum.  riel)at  liuitio  illa  cum  sanguine.  pro- 
pter  causaiu  quaB  inira  in  textu  exprimilur. 

Et  edent  carnes  nocte  illa  assas  igni. 
Agnum  uamque  seu  hoedum   oblatum   in 


A  vespera.  jiissit  hominns  pnnlo  |io>i  i^m-  hh 
siiri,  ad  iniincndnm  cl   rccolcndnin.  (pioil 
i).Mie  dintiiriiii'  cl  inaximii*  IriliiilalioniH  iii 
i'.;;\|ilo  assiili   ciant:  cl  (pioiiiam  |ii.i'|)a 
ratio  illa  caininm.   |icr  assalioiiciii   i'X|ii'- 
ditiiis    ricii    potiiit.    1'iadciii   elciiiin    iioei» 
l'!g\|>lii  craiil  ad  eos  vcnliiii,  nl  cos  c^rc- 
di    cogercnt.    /0  Uii/mos  ininrs,  (jiii    cliaiii 
cclcrins   |)ra'|)araiiliir  ex   aqiia'  cl    rarin.i' 
riiiiiiiiivliiiiii'.  Jiissj  clcniiii  siiiil   ii;,'ilillii   il 
liiiii   coiiicdcrc.    taiKjnaiii    iiiox   cgressnri. 
Idcirco  oinnia  [laraverunt.   jHdnl  velociiis 

n  licii  \aliiil.  Ciini  liirfuri.s  iii/rrstilnis  :  qu.'i' 
snnl  licrba'  lunltnm  ainaia',  qu.'is  cum  car- 
nibns  cdcrc  jnbcbanliir,  ad  rcininisciMi- 
diim  amarissima>ari'licti()nis,({nain  in.Kgy- 
[)lo  cranl  [)('i'[)cssi.  Soii  romedrtis  e.r  co 
rrudiim  i/uid,  i(i  esl  .seinicoclum  ex  fcsli- 
nalione.  .Naiu  et  in  llelnjpo,  ul  lertur,  sc- 
micocliim  habclnr.  Voliiil  t|iii[)[)e  Dominns 
ciillorcs  siios  (lirierre  ab  idololatris,  qui 
aliipia  idolis  immolata,  solebanl  comedere 
semicocta.  Vcl  ad  litleram,  uoliiil  Domi- 
nus.  ut    in   lautuin  lestinarent  coquendo, 

G  t[uod  semicocliim  quid  coinetlereut,  qiiiim 
lioc  corrupliviim  sil  vitae.  Xrr  rorlum 
nquii,  id  est,  uihil  de  carnibus  illis  erit 
bulliliim,  vel  ipiia  itlololalra^  sic  agebant, 
vel  qiiouiam  tardior  est  pra?paratio  talis; 
sed  assum  tantum  igni. 

Caput  cum  pedibus  ejus  et  intestinis  vo- 
rubiiis.  In  Mebrieo,  secuudum  Lyrani,  non 
habetur,  Vorabitis.  Propter  quod,  secun- 
dum  Hebra^os,  sensus  est,  quod  caput  cuin 
pedibus,  iutestinisque  agni  primo  lotis, 
erant    assanda  simul  cum  corpore  agni, 

D  uou  seorsum,  nec  se{)aratim  :  idcirco  ap- 
parel  quod  translator  adjunxit,  Vorabitis, 
quia  subjuugitur,  nec  renianebit  cj-  eo 
quidquam  usque  niane,  id  est,  totum  in 
ipsa  nocte  edelis,  non  tamen  ossa,  sed 
quidquid  de  carnibus  eis  adhseserit  :  ad 
insiuuandum.  quod  valde  mane  luerant 
exituri,  nec  tempus  habituri  ad  inandu- 
caudum.  quia  .Egyptii  nou  sinebant  eos 
aliquam  facere  moram.  Ideo  quoque  dixit, 
Vorabitis,quoniain  staudo  festinanter  ede- 
baut.  Siquid  residuum  fuerit  comestioni, 


m 


fe:.>AhHAilO    I.N    CAV.    &II    K\l>l»l. 


AHT.    XX 


////<r  lumharcti-i,  hoc  oil,  tallUM'  coiiMlini 
tai-tulis  [H'v  i^iitiiii ,  ut  iiitiil  rriiiaiirul. 
nuuiiivis  uultMii  pi'U)ceptM'il  lloiiiiiius,  iit 
tot  ussuiiiereiitui'  ati  (■oiiuxKmkIiiiii,  qiioil 
u^iiuiii  eoiiieiluru  totuiii  posstMit,  iii  lioc.  lu 
iiiiMi  pottM-ut  erroi'  e.vcusuhilis  iuttM-vuiiiro, 
itu  quoil  iioii  poteruiit  tuiitiiiii  coiiiedere, 
^icut  |)utubuitt  se  coiitestui-os.  .Nec  voluit 
Deus  ul  M5  ultru  viies  uul  gulosi;  ie|)le- 
leiit,  ideo  uiUliilit  istuil. 

Sic  autetn  tumetlftis  itiurn,  scilicet 
u;<ituiii  uut  huHluiit  ussaluiii  :  Henes  ve- 
ittrus  accinyetiii,  et  calceunienta  hahchilis 
in  pedihus,  tenenten  baculos  in  nianihus, 
ft  cumfilctis  fcstinanter.  (Juoruiil  oiiiliiuiii 
cuusu  suhjun^itur  :  est  enim  J^/iasc.  (Juiil 
uuteiii  desij^nul  i*huse,  suijjun^'ilur  :  id  esl 
transitus  Domini,  quod  trunslutor  uppo- 
suit.  iioc  est,  agnus  iste  pusclialis  seu 
inaiiducatio  ejus,  vel  paschalis  ista  cele- 
hiilas,  transitus  Doinini  appellutur,  vel 
Iransituin  ejus  (lesignul  :  qiiiu  iit  illu  hora 
lilii  isruel,  Deo  juhente,de  .Egypto  egressi 
sunt ;  pra5cipienteque  Doinino.ungelus  ejus 
pertransivit  -Egyptios,  priinogenitu  occi- 
dendo,  teinpla  quoque  el  idola  everlendo. 
itaque,  qiioniain  paschalis  ille  agnus  et 
esus  sic  transitus  Dei  luit,  ideo  lilii  Isi-acl 
jussi  sunt  agituin  coinedere,  tanquain  ino.x 
Iransituri,  etsicut  vere  parati  ad  emigran- 
dum  velociter.  Ad  quod  pertinet  esse  ac- 
cinctuin,  calceatum,  baculoque  provisum. 

£t  transihu  per  terram  /Eyypti  nocte 
illa , percutiamrjue  omne primogenitum  in 
terra  ^Eyypd  ah  homine  usque  tul  pccus 
inclusive,  id  est  lam  priinogenita  homi- 
num,  quam  pecorum  ;  et  in  cunctis  diis 
^Eyypti  faciam  judicia,  id  est,  /Egyptio- 
rum  deos  seu  idoia  justo  judicio  deslruam. 
Ista  peregit  Doininus.  ciijiis  magnitudinis 
non  est  finis,  non  in  propiia  persona  eun- 
do  aut  locum  mutando,  vel  ista  per  se  ini- 
mediate  exsequendo,  sed  per  angelum  at- 
que  per  suse  justitiee  operationem.  Quocirca 
habetur  in  Glossa  :  Ferunt  Hebrsei,  quod 
omnia  idola  .Egypli  coniracta  sunt  nocte 
illa,  templa  quoque  vel  terr»  motu  vel 
Nili  inuudatione.  Kecitat  etiam  Lvra  :  Di- 


A  iiiitl  llebrirM,  qiiitd  iiocle  illa  oinnia  idola 
.l<]gyptioniiii  li^'iii-<t  liiiMiiitl  siibitu  piilridu- 
(ta,  f\  oiiiiiiu  iiielalliiia  resolula  at-.  lusa  iii 
lerrain,  oiiinia  quoque  lupidea  coiitiiiiiinlu, 
iii  idololuliiu)  ihUestutioiKMn,  (;t  in  sigiiuin 
i|iiimI  -,()Iii>  lli'biaH)runi  DtMis  rnil  adorun- 
diis.  iil(-iici)  ailjitngil :  Kyo  Dominas.  (Jiiusi 
dicut  :  i']gi)  solits  ()iiiiii[)i)leiis  suiii,  iii  cu- 
jits  inaiiu  citncta  siinl  posila,  (|U(mii  soliiin 
d(;cel  latria^  cnlliis,  laniiitaiii  suminum  el 
inconij)ai-al)il(Mii  Dominum,  (jui  ail  per 
Isaiam   :   i"!go    Doininits,    hoc    esl    noiiien    /*.  xmi.h. 

B  miHiiii.  (iloriain  iii(;ani  alt(M  i  noii  dabo, 
IKH-  lauili-iii  mi-aiii  scul|)lilibus. 

(lonM-queitler  paiidilur  caiisa  liiiitionis 
po^liutn  ac  supeiliiniiiaiiuni  (Miin  saiigui- 
ne  agiti  oblati.  Eril  autem  sanguis  vobis 
in  signum  in  wdihus  in  (juihus  erilis,  id 
est,  linilio  ilia  cuni  sanguine  in  domibus 
liabilationum  vestrarum,  erit  vobis  in  li- 
bi-ialioiKMii  de  nianu  ang(di  priinogeni- 
la  occidenlis.  IdiiO  sitbdilur  :  rt  vidcho 
sangni/wm,  id  est,  tinctioneiii  illam  cum 
sanguine,  gralaiii  liabebo,  iit  quanlum  ex 

C  inea  jiissioiK;  a  vobis  peracla  esl,  et  re- 
(lem|)lionein  niundi  per  sanguinem  Chrl- 
sli  signirical  :  distinctivumque  signum 
ruit  inlei-  Hebr»os  atque  .'Egyplios,  quos 
voluit  Doiiiinus  Itoc  signo  loris  distingui, 
qiKMnadmodum  intus  dislinguebantur  per 
lidem  et  religionem  ab  invicem  ;  et  trans- 
ibo  vos,  id  est,  domos  vestras  pertransibo, 
niillum  in  eis  percutiendo.  Ideo  subdilur  : 
nec  crit  in  vobis  plaga  disperdens,  id  est 
percussio  primogenita  occidens,  quando 
licrcussero  lerram  /Egypti,  hoc  est  primo- 

D  genita  .Egyptiorum. 

Habebitis  autem  hunc  diem  vestrae  egres- 
sionis  de  .Egypto,  et  liberationis  a  morte 
piimitivorum,  in  monumentum,  id  est  in 
jugi  meinoria,  non  obliviscendo  beneli- 
cioruin  tantorum  ;  et  celebrabitis  eam  so- 
lennem  Domino  in  generationibus  vestris, 
id  est,  tam  vos  quam  posteri  vestri  omni 
anno  lestivum  agetis  hunc  diem,  in  com- 
memorationem  beneficiorum  vobis  in  eo 
desuper  prsestitorum^ut  datori  eorum  sitis 
grati ;  cultu  sempilerno,  id  esl  perpetue. 


KNAItlUllu    |\    <.M'.    \ll    KXOjil. 


AMT.    XX 


.•MW 


sliilii  voloris  T)<sliiin*>iili  iliiiaiilc.  (lirca  Iimc  A 
l()i|iiiliii-    \n;.;iisliiiiis  :   nili^cnlci-  sci-iiliiii 
(liiiii  csl,  (|ii()iii()il()  Sciipliini  solcal  a|)|M'l 
larc   iclciniini,  (|ii()niain    iicras   lialicl    Ikic 
|)i'a<l)M'inillci-c  aiil  innlan>.  .Minil  )*niin  csl, 
(|iiiiiii  |)ia>(-i|>iliii-  i|iiainiliii  alii|iiiil  lial,  sic 

joiHi\\,\.  iil  |)nccc|)liiin  csl.  nl  arca  s)*|)lics  cii-)'nircl 
J)M'iclio  iniiros.  .Miml,  i|niiiii  alii|ni(l   |)i-a' 
cipiliir  sic  ol)S(M-vari,  iil   niilliis  ici  iniiiiis 
pia^rifialiir.   .Vnl    )M-j,m)   si(-  appclLi\il   sci  i 
|)liira    isla.  a>l(M-iuiin,   nl    lilii   Isiacl    illii<l 
iion   aii(l)M-)Mil   praM)M-inill(M-c  sponlc  ;   aiil 
)|iiia  aM)M'iuiin  )>sl,  (luod  piM-  illain  (-cl)*l)ri     U 
laloin  pasclial)Mn  si^Miiricaliir.  Ilinc  alii  sic 
)'\p()iuinl,  (liillii  siMiipihMiio,  i(l  csl  a!>s(pic 
OMta   UMiiporis  dclci  iiiinalionc  :  (|iiia   pa- 
sclialis   sol(MUiilas.   ({uaMliun   ad    id    (|iiod 
sigiiiricabalnr  [xm-  caiii.  poi'f)»cliiis  oI)S(m-- 
valiir  in  CNanjrclica.qiiain  iii  Mosaica  logc. 
(luantiuu   lii\  c\  vcritas  Iraiiscondil   fif^u- 

Kor.x.ii.  laiu  cl  iiiubrain.  .Nani  oiunia  in  fij,MU-a  liuic 
contiiii;cbant. 

1'oi'ro.  ul  Rabbi  Pauliis  alliriuat.  in  llc- 
bnoo  habclur.  lu  s;oculuin.  rnde  sensus 
iii  llcbraico  proprius  isle  est  :  Celobrabilis  G 
dioiu  lianc  solonnoiu  in  sjoculum.  S;rciiliuii 
auloiu  apud  llobriTOs,  sicul  el  apud  nos. 
pouitur  pro  (|uolibol  spalio  toniporis  de- 
loruuiuinlis  durationoiu  vit;v  alicujus.  l'n- 
de  et  in  Scripluris  duralio  lolius  leinporis 
vitco  pra?senlis.  s;i>culuiu  nuncupalur.  Et 
duratio  vita>  futura:>,dicilur  aliud  sjpculuiu 

Ps. \i.{i.  porse.Sicque  inloUigilur  illud.  Bouodictus 
Doiuiuus  Oous  Israol  a  s<i^cu!o  ot  in  sa^cu- 
Iiuu.  I'>t  illud  in  Syiu!)o1o  :  Kt  vitam  vou- 
luri  s;oculi.  Hinc  antiqui  HebraM  lotum 
lompus  duraliouis  Mosaica*  legis.unum  s;e-  D 
culum  vocant.  ot  loiupus  Mossiff  aliud  sse- 
culum.  propter  distincliouem  eorum  qua? 
in  utroquo  sa^culo  ad  spiritualom  porlinont 
vitam.  rudo  quuiu  in  pm^coptis  luijusmo- 
di,  pra^sorlim  c;rrimonialibus.  additur,  Et 
in  sa^culum  :  intclligendum  est  de  tDto 
tompore  duralionis  Mosaica;  legis,  quse  est 
usquo  ad  aliud  saculum.  scilicet  usque  ad 
lompus  Mossiff  el  durationis  logis  ipsius. 
Et  islo  osl  modus  respondondi  proprius 
Hcbra?is,  quum  dc  cvacualione   ca?rimo- 


iiiiiliuin  ii^iliir  :  (|iii  iiiodiis  JiKpiciidi  «ji* 
diiplici  sjiMMiln.  cotiiiiiiiiiilci'  lciicliir  cliiuii 
a  ralmndistis  in  \aiiis  lncis.  Ilii-c  lt;iblii 
1'aiiliis. 

Srplcni  i/irfnfs  n:i/iiiii  riiiinu/rfis,  \i\  («hI 
pani-s  iioii  fciiiDMilalos.  El  iiicipicbanliir 
ilics  illi  ab  lioia  iinmolalioiiiH  a^iii  pa- 
sidialis,  (|U)Mii  cniii  lalibiis  panilins  c(|«m'c 
l(Ml)'l)illlln|-.  .1  '  i/ir  jiriiiin  tnni  rril  f<-r-  •  /„ 
iiirnfii/iini   in  i/iinii/nis  rrslris  :  lioc   csl,   a 

pia-lalo  (|iiai'lo)lc)'inii)  «11«*  incnsis  .Nisaii, 
iiiiii  cril  iii  doinibiis  llcbr:i><>riiin  panis  fcr- 
niciilaliis,  iici|ni'  fcrmciilnm,  ila  (|iio«l  anl«' 
liorain  v)'sp«'rliiiiiin  in  (|iia  aKUiis  offfM-cba- 
liir.  lollcndiiiii  fiiil  iib  «'oriun  liiibiliiciilis 
omnc  fcrnicnlum  ac  foriuciilaliiiii.  fjm'- 
rnnii/iir  llc!)l'a'Orum  rirnin/rrit  fmnrnln- 
Inm  a  i/ir  prinio,  id  esl  ;il)  liora  vcspcrli- 
na  pr;rfali  dici.  nsi/nr  m/  i/irm  scjttimum 
incliisivcquia  nec  in  oo  lioc  !icuil,//c//7;/7 
aninia  i//a  t/c  Isracl,  id  osl,  homo  lioc  fa- 
ciens,  pcccabil  morlalilcr  alqiic  damnabi- 
lur,  noc  inlor  oloclos  computabilur  Isiiicli- 
las,  nisi  pnenitentiam  ogerit.  Porro  primus 
dios  illc  fuil  dios  quarlusdecimus  primi 
luensis  Hebra^orum,  ct  dies  septimus  fuit 
die?  vicesimus  primus  ejusdem  mcnsis. 

Dies  prima  crit  sanrla  atque  so/cnuis, 
id  est  dopulala  actibus  sacris  ad  agnum 
pascbalem  spectanti!)us.  Incepilque  il!a 
solennitas  a  vespera  prim»  diei.  in  qua 
agnus  immo!al)alur.  Et  dies  septima  ea- 
i/rm  fcstivitate  venerabi/is  erit,  qua  dies 
prinia.  Illam  tamon  celebritatem  pro  ma- 
gna  parte  agebanl  iu  extorioribus  ol  car- 
nali!)us  quibusdam  ominenliis.  ut  in  or- 
nato  vestitu,  lautisque  refeclionibus,juxfa 
illud  iu  Esdra  :  Ito.  comedite  piuguia,  et  n  Esdr. 
bi!)ile  niulsum.  Dies  enim  Domini  sanctus  """•  '"• 
ost.  Fuit  namque  lex  illa  grossa  et  figura- 
lis,  non  perfecta  et  spiritualis,  sed  juxta 
capacitalem  populi  et  congruentiam  tem- 
poris  data.  Propter  quod  ait  Apostolus  : 
Nihil  ad  perfectum  adduxit  lex.  yihilope-  Hebr.su, 
ris  servilis  et  exterioris  facietis  in  eis  per  *^- 
vos  ipsos,  ueque  per  vestros  ministros, 
cxccptis  Jiis  ijno'  ad  vcscendnm  pcrtiiicnt , 
id  est  ad  praepaiationem  ciborum.  Ex  his 


5t)4i                                                KNAIIHAIIO    l>    CAl'.    Xll  K\tJl»l.    —    AIIT.    X.\ 

t^licitur,  qiio«l  «lirhiis  iiitci-iiM'«liis  potcraiit  A  ila(|iic  \u'V  ailv(Mias  inlilligiintiii-  ad  Jiidu- 

i»|)«i-ari,  ut  iii  St-liolastica  lcitui-  histoiia.  isiiuiiii  coiiverKi.  (Jinnc  /intwnlatum  nou 

l'atel  quoquc  cx  his,  quo<l  ^ahljati  cchihri-  niini'<lfti.H.   In   runitis  hahitarnlis  vi'stri.s 

tas  striclius  scrvahalur  (|uaiii   i->ta,  quaii-  cilctis  azt/iiui.  Kr<-(|ucut(;i-  h-j^islator  utiuiii 

tuiii  ad  cetisatioiMMii  ah  o[)«i«-.  IikIc  ct  si  et  ideiii  r(;siiiiiil,  ut  strictius  ol)S(5rv«!lur  iii 

Kulcaiiitas  ista  vciiit   iii  sahhatu,  iiuii   li-  iii«;iuoria  ct  ulTcctu. 

cuit  iii  ca  cibaria  |>arar«'.  AV  tth.scrvahitis  Vucauit  autem  Moyscs  omncs  scniores 

asyma,   id  est  csuiii  azyiiioruiii   paiiiiiii,  /itioram  fsracl,  Kcilicot  patrcslaiiiilius  ct 

tlcptciii  dichiis,  ut  paluit.  In  cadcni  cnim  piiucipalcs,  ad  f|UOs  pci-liii(d>al  a^iiiiiii  aiil 

iltsa  (lic,  vidclic«^t  (lic  (|iiiiilad«'ciiua  priiiii  liicduiii  oircrri! ;  c/  di.i  it  a<l  <'<is  :  Itc,  tol- 

llicnsis,  ad  quaiii  diciii  [>«-i'tiu)'hat  vcspcra  lcnfcs  aniinal  pcr  fainilias  rcslras,  id  csl, 

|)ru^ccdciitis  dici,  quia  ah  illa  vcspera  ca;-  uiiiisipiis^pic   iu    siia   raiiiilia   priiu^ipalis, 

pit,  ut  dictuiii  cst,  cdncain  ewcrcitum  ve-  B  p(M-gal  ad   doiiiiiiii    scu   }^i-cf(('iii   siiuiii,   ct 

struin,u\  cst  vus  ipsos  pcr  iiioduiii  exer-  indeaccipiat  agiiuin,si  pol('sl,v(!l  IkimIuiii, 

citus  cuuf^rue  adunalus  ac  urdiiialus,  dc  ct  immolalc  Pliasc,  id  esl  agiiuin  pascha- 

tcrra  xfjjijidi,  ct  cnstoilictis  ilicm   istum  loiii,  (pii    liaiisituiii    Doiuiiii   rejirinsciilel, 

in  (jciicrationihus  vcstris,  id  est,  dicin  c«'-  jiixla  seiisuiii  [>ra'lial)iluiii.  y'VMx-a-w/«m//i/(.' 

lehrahitis   vus   et    pusteri    vestri    lciupore  lnjssopi  intinfjitc  in  sanfjuinc,  (jui  est  in 

o[>porluiio  per  successiones  generaliuiuiiii  lirnine,  id  est  iii  saii|.(uiiic  agni  vel  liuidi 

vestrarum,  ritu  perpetuo.  Taiiien,   iil   di-  ohlali,  reservato  el  exsislenle  in  vase  circa 

ciint  (^atliolici  et  Hehra-i,  quciiiadiiioduiii  liiiien  duiiius,  ct  (ulspcnjite  ejc  co  supcrii- 

dis[>eiisatuiii  ruit  cuiii  Israelilis,  (piod  iioii  minarc  ct  utrunKjuc poslcin.  Ul  laiif^il  Aii- 

circuiiicidchaiiliii-  (|iiaiiidiu  riiciuiil  iii  i\c-  misliniis,  sauffuis  recijiichatui-  iii  vase,  el 

scrto,  ila  ct  in  ohscivatioiu;  liiijus  pra'C(!-  vas  illud  cuiii   sanguine  [xuiehaltir  juxla 

pli,  ila  quud  in  desertu  nun  legunlur  l*a-  C  liincn,  (juia  ex  eo  linicndi  cranl   [losles  el 

scha  huc  celcbrasse  nisi  semel,  videlicct  iii  siqierliininare.  rn(le,ul  diciliir,  iii  llehraRO 

anno  secundu  egrcssiunis  ab  :Egyplo,   iii  liahcliir,  liicalino,  id  est  vase  arf(enleo,iii 

infra  hahchilur.  Nempe  quamdiu  ruciaiil  (piu  icci[>iehalur  sanguis  agni  uhlati.  Por- 

in  deserlu, .salis  mcmoies  cranl  egressionis  ro,  ad   fasciciiliim    i-c(piiiuiiliir  ad   miniis 

illius,  idciico  ol>  illaiii  commcmoi-andaiii  Ires  calami  collif^ali,  ut  feiliii-.  Cur  aiilein 

ralionahililer  fuit  dilata  celchialio  illa.  linclio   illa   fiehat  per  fasciciilum   hyssu- 

Primo  mense,  qui  dicitur  A[)rilis  vel  [li,  ad  lilleram  dici   pulest,  quod  prupler 

Marlius  apud  nus,  et  Nisan  a[)ud  Juda^os,  mundiliam   herha)    illius,  et  reverentiam 

quartadecima  die  mensis  hujus  ad  vespe-  oblationis  ad  iJci    honorem,   vel   prupler 

ram  comedetis  azyma,  imjiue  ad  diem  vi-  convenienliam  pi-o[>i-ielatum  hyssopi,cum 

cesimam  primam  cjusdcm   mcnsis  ad  vc-  proprielatibus  afiiii,  de  quibus  dicetur  se- 

spcram  :  forsilan  exclusive,  quia  dies  illa  D  quenli  arliculo.  NuUus  vcslrum  cyredia- 

vicesima  prima  terminabatur  in  exordio  iur  ostium  domus  suce  usrjue  mane.  Cujus 

vesperee  suae,   quae  et  pertinuit  ad  diem  causa  subjungilur  :  Transibit  enim  Domi- 

sequentem.   Septem  diebus  fermentatum  nus  percutiens  ^"Eyyi/pjtioSfper  minhlevmm 

non  invenietur  in  domibus  vestris :  id  est,  angcli.  Quum(/ue  vidcrit,  id  est  esse  cu- 

"  hoc  jubeu,ut  non  solum  non  manducetur,  gnoverit  et  apprubaverit,  sanguinem  in 

sed  neque  exsistat  in  habitaculis  veslris.  superliminari,  ct  in   ulroque  poste  ostii 

Qtii  comederit  fermenfatum  inha  hoii  iiep-  domorum  vcstrarum,  transcendet  ostium 

tem    dies,  peribit  anima   ejus    de    coefu  domus  i\i?,e  angclus  ;   el  non  sinet  percus- 

Israel,  sicut  expositum  est,  tam  cle  adce-  soreni,  vidclicct  angelum,  ingredi  domus 

nisquam  de  imliyenis  terrce,  hoc  est,  sive  vestras,  et  lcedere  :  id  est,  pra^ci^^iel  ange- 

fuerit  proselytus,  sive  natione  Hebrfeus.  lo,  ut  nemini^m  vestrum  lapdat.  Ciir  Deus 


i.NMiii\iiii  IN  <..\r.   XII  r\i'iii. 


MU.    XX 


««7 


prircopil  ii(<ininrin   tlchni-oi  inn  rftrnli  (lo    A 
innin  sniiin  iniclc  illa^  niinii|niil,  nc  aiiKc 
Ins  p(*i'  ciioicin  iint  i^MiDninliiiinncciilcrcl 
(>nin  '  Ntni  nliipic.  .\n  lorsan  idcd,  iic  .K^\ 
plii    propc   llcltncos   coininorantcs,   pcrci- 
pci'(Mit   i'l    siispicarcntiii'  alit|iiiil   m.ili    pci 
llcl)i'a'os  noitiMiKi  li-inporc  cssc  pattatnin^ 

DiMiitlc  Mo\S(<s  ad  nnninipiciiKpii'  lotpii 
liir  llcltra"tnnin  palinin  :  ('nsfin/i  ri-rliinn 
istnil.u\  tsl  pi'a>ccptnin  (lc  ohlatiinic  ct  cc 
lclnitatc  pascliali,  fri/ifi/nnni,  id  cst  jnstc 
imposilnin. //'/'/  rf  filiis  fnis  nsi/ur  in  irfn-- 
ninii.  id  csl    pci-  oinnc   lcin|)iis  diiiationis  H 
tiuc,  sicnl  c.xposilnin  cst.  Qiiinin/in'  i/ifro- 
irrifis   frrrixiii,  </ii<nii   Dotni/iiis    Driis  ihi- 
(iirKs  rsf  roliis  nf  pollirifiis  rsf.  ohsrrrnhi- 
tis  riv/-iinonins   isfas.    id  cst    rilnin    islniii 
ct  inodnin  colcndi  Dcnin,  obs(M'vantias(|iii- 
pniHaclas  rijj:uiativas.Vorninlamcn  isti  tpii 
bns  Moyscs  loipichalni'.  non  introicrunt  in 
propiia   |)crsona   lcrram   promissam,  (pia* 
cl  snh  coudilionc  riiil  cis  [>romissa,  vidc- 
licct  si  non  dcmcrcrcntur  ojus  inf;rossum, 
s(>(l  sub  personis  oorum,  locpiilur  posloris 
oorumdom.  Ef  (/uinn  di.rrrint   vobis  filii  G 
vcstri,  Quiv  rsf  ista  /•cligio?  id  ost,  logalis 
obsorvanlia  sou   vouoratio   Doi,  aclus(pio 
latria^  ad  (]uain   sacrilicium   portinot.  So- 
lot  autom  roligio  pro  latria  accipi.  Dirrfis 
ris  :  ]'icti/)ia  t/-ansifns  Do/ni/ri  cst  :  hoc 
osl,  immolatio  ol  col(>bratio  ista  pascliaiis, 
ost  memorativa  transitus  Dei  seu  augeii 
ojus  ;  qna/ido  Ira/isivit  snpcr  do//ios  filio- 
rn/n  Is»-acl,  id  esl  habilacula  eorum  trau- 
siliit,  ///  ^Egi/pto, pc/-rutic/is  ^Egijptios,  ct 
doi/ios  /iost/-as  lihc/-ans,  id  est  liabitatores 
domorum  nostrarum  ab  illa  percussione  D 
prspservans.  I/icnrvatmque  popidus  ado- 
ravit,  id  est,  populus  Israoliticus,  his  au- 
ditis,  gratias  ogit  Doo  cum  inclinationo, 
oravitquo  oum,  ut  ista  impleret. 

Factu/n  cst  autc//i  iii  noctis  mcdio,  in 
cujus  noctis  iuitio  comestus  fuit  agnus 
pasclialis,  percitssit  Domimis  omne  primo- 
genitum  in  tcrra  jEgypti,  a  pri/nogenito 
Pharao/iis  qui  scdcbat  i/i  solio  ejus,  us- 
que  ad  pri//iogenitu/n  captiva'  quo'  erat 
tn  ca)'ce/-c,   hoc    est,   inclusive  usque  ad 


priinoKcnitiim  cnjnscnnwpK'  inrirnti'  al(|iio 
\ilissinia'  mnlicris  .K^\pti)i',  rt  ninnr  jtri- 
niiigriiifin/i  jii iiiriiforinn ,  \i(l(dic(M  priliio- 
f;i-iiilam  ovcni  in  Krc^i^  ovinrn,  priino^crii- 
Inin  i'(|iiiini   iii  spccic  ('(piornin,  iMo.  Kt  hI 
iii  domo  ali(pia   iioii    liiit    iiim    iiniKcniliis, 
ill(-  liiii   p(-i'('iissiis  :  (pitid  ci  ili-   iiiiiiciiiiH 
scnlicndnm  vidoliir.  Sicipn-   priiiio|:i-iiilnH 
non  dislingnitnr  iiiiiic  t-oiilra  iiiii^'i-niliini, 
scd    (-ontra    s('ciiiit|o;^'ciiilniii,    (picmadmo- 
iliiiii   III   l-!vangcli()  (llirislifora  Virgo  scri- 
biliir   pcpcrissc  Kiliiim  sniim    iirimo^cni-    i.ue.»,n. 
Iiim.  l'orro   sc(;undiiiii   doclorcs,  Dcus   sic 
ordinavil  nl(pi(;  providit.  ipiod  in  ipialibcl 
donio  .Kgvptiornm,  fuit    ju  imogcnitns  aiil 
uiii^'cnilns  alitpiis  :   (piod    tami-n    \idctiir 
non   |)ai'niii   inirahilo  in  lanlo  rcgno.  .Ap- 
|)arct    \(-i't).    tpiod    (piaiiivis    iii    alicpiihii^ 
domihiis   noii    fuissel   nisi   vir    nniis,   vcl 
iivoiatiis  vol  non  u.xoraliis,  illc  rnissol  pri- 
inogcnilus  domns  illius.  noii  cpiod  habe- 
rot   parcntcs  vivcnlcs,  scd  cpiia  iii  domo 
sua  nullus  scnior  eo,  seu  anlo  ipsnin  na- 
tus  e.xsislens.  SiwrcTitque  Pharao  /locle 
cf  o/n)/cs  scrvi  ejus,  cu/uHaque  ^Eggpfus, 
id  ost  ccteri  .Egypliiad  surgendiim  dispo- 
siti  ;  ct  ortus  cst  cla//ior  //uignus  in  ^Egy- 
))fn  :  quia  ox  doloro  plaga»  inflicla^,  ct  ox 
timoro  plag»  gravioris  fulurte,  clamahant 
et  ululabant.  Neque  enim  erat  domns  in 
qua  /lo/i  jaceret  mortuus,  id  est,  in  qua- 
lihot   domo  habitalionis  .Egyptiorum,  ja- 
cuit  ad  niinus  unus  occisus.  Et  si  in  una 
domo  habitavorunl  plures  primogoniti  di- 
vorsorum  parontum,  erant  in  una  domo 
pluros  sic  mortui.  Quamvis  autem  occi- 
sio  seu  mors  illa  fuit  secundum  Augusti- 
num  occulto  angolicoque  percussu,  pote- 
rant  lamen  viventes  facililer  aliquo  signo 
cognoscere  mortem  sic  percussorum. 

Vocatisquc  Pharao  Moyse  ef  Aaron  no- 
cte,  ait.  Pharao  per  nuntios  Moyseu  Aaron- 
que  vocavit,  et  sequentia  verba  per  eos- 
dem  nunlios  protulit  eis.  Pr^etorea  quamvis 
Dous  per  Moysen  jusserat,  ut  nullus  filio- 
rum  Israel  egrederetur  domum  suam  in 
nocto  ilia,  Moyses  tamen  et  Aaron  vocati, 
forsilan  ex  Doi  dispensatione,  exierunt  ad 


im 


k:.\AHKAriU    IN    CAI'.    \ll    K\i)hl. 


AIU.    \X 


i*h<iiii<Hii^  iiiiiiiiir(i^,u(ii  iiiriu  «loiiiiiiii  ina-  A 
iit-iitra,  <tii*ii«-r(iiil,  alliH|(ift>iiiil(iri|(i)'  i|i^os. 
Su/yitf,  cyi\'iliinini  u  pupulii  infi»  ct  iHi>i 
et  /tlii  ventri.  Ite,  et  iininulate  /Juinino 
airut  dicitia.  Ooea  oentfaM  et  armenta  us- 
aumite,  ul  petieratin  ;  et  atwunten,  bene- 
ilieite  inihi,  id  «'st,  ^ratias  a^ilf  (|ihhI  ila 
licfiitio  vos  ;  vcl  hcnrilirilc  iiiihi,  i!ii|H('- 
euiiihj  iiiihi  hoiia,  im*  pliiiu  Hu^i-llu  siipiM' 
iiic  el  suhililus  iiicos  .Kj(S[)lios  \ciiiaiil.  Ur- 
(jehant(juc  ^Eijijptii  pupuluin  Hchra^oriiiii 
ewire  de  terra  ve/uriter,  scilif«!l  suiiiiiio 
iiiaae,  direntes  :  Omnes  rnurientur,  id  ost,  B 
percutifiiiiir  ail  iiiorlciii,  sii-ul  piiiiio^MMiila 
iioslru  |H'irussa  miiiI.  si  isli  llrhiii'i  lurilu- 
veriul  upiul  iios.  i)e  lioi.-  tuiui-ii  iioti  ruil 
[)ericuluiii,(|(iia  iion  lciiuisscnl  Hchra-os  sc- 
cuni  coiitra  i)ci  praiccptiiiii.  Va  ut  Joscplius 
refcil,  richanl,  veiiiainqin;  [letehanl  il^^gy- 
[ilii  pro  eo,  quod  ila  arili.xcruiil  Hchricos. 

Tiilit  ergo  popiilus  consprrsuin  f'arina)n, 
id  est  aqua  [K'rmi.xtain,«'<////v///c/m  fermen- 
taretur  :  quia  [)ra'  fcstinalione  non  ha- 
hucrunt  tempiis  fermentandi  ;  el  ligam 
farinam  ita  conspersam  in  palUis,  ne  de-  (\ 
flucret,  posuit  super  humeros  suos.  Fece- 
runtque  filii  Israel  sicut  prcecepit  Domi- 
nus  Moi/si,  id  est  ipsis  per  Moysen,  et  ipsi 
Moysi  ut  pripciperct  eis.  Et  pelicrunt  ab 
A^Jgijptiis  sihi  vicinis,iY<sa  aryentea  etau- 
rea,  vestemque  plurimam.  Dominus  autem 
dedit  gratiam  populo  coram  JEgijptiis, 
ut  commodarent  eis;  et  spoliaverunt  ^gy- 
ptios.  Islud  jam  sappc  prsphabiturn  cst,  al- 
que  e.xposiluni :  l"]!  spoliavcrunt  .l-^jfyplios, 
id  esl,divilias  istas  lulcrunt  ab  cis,  non 
tamcn  per  injustiliam,  aul  rapinam,  aul  D 
violentiam  aliquam,sed  ex  commissione 
divina,  quia  Dei  sunt  omnia,  el  cui  vull 
aufert  ea,  et  cui  vult  trihuit  ea.  /Egyplii 
quoque  merucrunt  hsec  sibi  auferri,et  filii 
Israel  serviendo  .Egypliis  gratis,  mcrue- 
runt  hanc  mercedem  suscipere.Idcirco  non 
fuit  spoliatio  proprie,  sed  per  similitudi- 
nem  quamdam.Unde  spoiiare  sumilur  hic 
e.xtense. 

Profectiquc  snnt  filii  Israel  de  Ramesse 
in  Socoth,  id  est,  de  tcrra  Gcssen  exeun- 


les,  [iiinio  caslramcslati  siinl  simi  lalicrna- 
ciila  suu  fixcKiut  iii  loco  SiHtotli  voculo  : 
(|iii  locu.>)  c^t  uliiis  a  loco  iii  i|(io  Jucoh  dc 
.Mc>o[H)taiiiia  rcdicns,  fixil  iii  liM-ra  (llia- 
iiauii  liiunsioiiciii,  ([iicin  el  S(h-i)IIi,  id  C8t  cen.wwu, 
lahcrnuciilu,  nunciqiavil,  iii  iii  (jciiesi  le-  '^' 
^illir  ;  Hr.vrriifu  frrr  inilliu  iirilitum  vi- 
rtiruin,  ahsqur  purrulis  rt  inulirrihus,  id 
csl ,  ([iiusi  scxccnla  niillia  viroriim  \\e- 
l)ra'oiuiii  |)c(IcsIi  iiiiii  [(ii^nuloruin  cfjn^ssa 
suiil,  iiitci'  ([iios  [)arvuli  scii  [)ucii  ([iii  iii- 
fra  vi^iiiti  aiiiios  (;rant,  cl  iuuli(;res,  com- 
[iiilati  iion  sunl.  (Jiialilcr  aiilcni  |)()[)(ilus 
isracl  [)Oliiil  ila  iiiulli|)licari  in  ;Kgypto 
iiifia  annos  ([iiihus  ihi  niorali  sunl,  dis- 
cussuni  cst  iii  cx[)Osilionc  [iriiiii  capiluli 
hiljiis  lihii.  .S'<v/  rt  rulgus  promiscuum  in- 
numeridjile  asrrndit  cum  ris,  id  est,  JRf^y- 
piii  utiius(|ue  scxiis  ultra  modiini  iniilli, 
associav<!ruiil  sc  liehraMS.  Nain  visis  lol 
signis,  rclicla  idoiolalria,  ciMlidcrunl  in 
Dciiin  Ncrum,  cl  ciiiii  fiiiis  isracl  cxicriinl 
.l'^}^y[)lum  in  soliludincin,  ([lui'  allior  eral 
A^.'fi\\)l(i  in  sitii  :  [uoplcr  ([iiod  asccndisse 
dicuiilur.  i"]l  vulfi^us  illud,  sccundum  Scho- 
laslicam  hisloriain.  famulahaliir  Ileiira^is, 
Kt  inuili  .Kgy[)tiorum  fieverunl,  quia  tam 
duri  fucrunl  llcbra^is.  Co:/erunfquc  fari- 
nani,  quain  (linluui  de  yEgj/iifo  conspcr- 
sam  tuleranl,\'u\e\'\Q,e{  primo  die  sua;  egres- 
sionis,  et  fecerunt  ex  eo  suhcinericios  panes 
azijmos  :  in  loco  qui  dicilur  Socoth  aut 
circiler.  Neque  enim  poteranl  fermentari 
ob  lcmporis  brevilalcm  ipsi  panes,seu  fa- 
riiiffi  conspcrsa?  aut  massjPjCX  ([uibus  facli 
suiil  panes,  cogentihus  exlre  ipsos  Ilebrseos 
.Eggptiis,el  nullam  facere  sinenlibus  mo- 
ram,  nec  pulmenli  quidquam  occurrerat 
jirceparare ,  id  est,  filiis  Israel  non  vacabat 
coqucrequidquam  pulmcnli  aiit  confeclio- 
nis  pioptcr  imporliinarn  illarn  coactionem 
cxcundi  cclerilcr.  l)c  hoc  Magistcr  in  hislo- 
riis  scribit  :  Fecerunt  subcinericios  panes 
azymos,cx  modico  tantum  lempore  coagu- 
lalos.  His  namque  usi  sunl  Iriginladicbus, 
nec  ullra  eis  suffecerunt  quae  tulerant  de 
^Egyplo.  licct  sub  necessitatc  cuslodiren- 
tur,  ncc  ad  satietalcm  rcficcrcntur  cx  eis. 


l-.NAIUlAllii    IN    (  Al'.  Ml    I  \<>IU.              Mll       W                                                  *)<HJ 

lliiftltitdn   fiiifrni    flllorinii    fsnwl,   t/nit  \  piliilo  scriMlili.  lolo  lriii|KUi' |kisI  iiKiilriii 

iniiiisrnnif  iii  ./•'i/f/pfii.fiiif  </iiiiifriiii/i'iifii  Jnsr|ili,    (|iii)iis(|iir    ('jfrcssi    siiiil  ;    srd    iliii 

riini  frii/iiifii  iiiiiiitnnn.^^w  o\  .\|»osluliis  iiil  posl  iiiorlciii  Jo^<'|ili,  (|iiiiiii  siirrcxisscl  rcji  /./„./ •  » 

r,„l,it.y».  11(1  (iiiliilas  ;  lloc  iiiilciii  dico.  Icslaincnliiiii  (|iii  iKiKHiivil   raiiiiiiii  cl    Itcncricia  Johc|iIi, 

''              coiiririnalnin  .1  hco.  (|ii;i'  pnsl  i|iiii(lriii^cn  proiil  iii  piiiiii  cxposilionc  capilnli  palnil. 

los  iM  Iri^iiila  iiiiiKis  lacla  csl  lcx.clc  l.hia  Idciico    (piod    rciliii     in    lcxln.    Ilaltilalio 

lilcr  iiiiliMii  accipiciidii  sil  coiiipiilalio  islii.  rilidiiiiii    Isiatd    iii    K^splo.    Iiiil    ipiadrin 

divcrsi    (li\  (Msiinodc    Iradidcriiiit.  (pioriini       f,'ciiloiiiin  lii;4iiil:i  aiinoriiin.  1 csl  inlcl 

compiiliiliinicin  \\.   \iif,Misliiiiis  pro  inii};iia  li;,'ciidiiiii.  (|iio(l  lanlo  lciiipoic  in  .Mkm»'»» 

rcprolml  parhv  Dciiidc  a|>|ir(d»al  coiiipiila  siiil    dcinorali.   scd    n<niiiiic   .l'',|.'ypli  di-si- 

lioiKMii    Mnscbii   (l.psaricMisis    iii   (!lir(nii(  a  ^'iianliir   d    iili.c    hMrii'.   in   ipiihiis  i^alrcK 

siiii,  incipiciilis  litu  iim  ((nnpiilalioiKMii  iiii  coiiini.  .Miiiiliam.   Isiiac   cl  Jiicol)   p(M<'gri- 

norum  al)  vo  l(Mn|)oic.  (pio  .Vhraliam  Mco  It  iiali  sniil.    hAprimilnr   laiiK  11    in   spi'ciali 

jiil)(Milc  Cf,M'cssiis  csl  dc   t(Mia  sna,  vcni(Mi  ll^^yplns.  ipiia   ihidiMii   in  iiiiiiori   niimcro 

(lo  dc  lliiran  ad  lcir;im  (lliiinaan.  ipii  tiiiic  p^Msoiiiirnm  alipic  annoiiim  siinl  coiiiino 

(;<ii  \ii,i.  («nil  scptii;if,Miil;i  (piiinpic  ;iiiiioriiiii.  iil  iii  r;ili.  f,M;i\  insipic  opprcNsi,  rl   ipiia  ;i   liiic 

//.)./.  \Mi,  ('.(Micsi   palct.  (,)iiiiin(pi(>  c(Miliim  csscl   ;iii-      majoriipic   |)arl<'   sidcl   (l<'iioiiiiii<ilio  liiMi. 

ji>ui.\\\\.  iK>riiin.  niiliis  csl  ci  Isaac.  Isjiac  \cro  vi\il  \  im  iimliiiin  11   AiiLMisliiiiis  ;iit  iii  lcxlii   islo 

-*■            aiinis  ccntiim  ocloi^iiilii.   Sicipii'  ab  cxilii  Ii;iI)(m  i.  lii<-ol;iliis  ipKMii  iiicoliKM  iiiil  iii  tcr- 

.\l)r;ili;c  dc  Ihiraii,  iisipic  ad  morlcin  Isaiic.  ra  .l'],try[)li  ct  iii  U-rra  (lliaiiiiaii.  ipsi  <'l  jm- 

riicriinl  ;iiini  diiciMiti  ct  (]iiiii(pic.  Porro  in  Ircs  corniii.  riilnr  aiihMii   triiiisjalionc  Sc- 

morlc  Isaac  Init  Jacob  C(Miliiin  viginli  an-  ptiiaiiinlii  intcrpicliim.  ipii  iiitcrdiim  iili- 

//.!./.  wv,  noriim.  Natus  osl  oliani  Jacol)  ipso  Isaac  (piid  addid^Miinl.  vcl  siihlraxcrunl.  Patros 

si'xagonario  cxsistciitc.  Doindo  i)0sl  annos  \(mo   riliormn   Isracl.  non   solnm   riicniiil 

/Ai</.xivii,  (Uvoin.  (innin  Jacoh  osscl  conliim   Iriirinlii  C  ooloni  ol   porcgrini  in   terra  (Ihanaan.  so<l 

annorinn.   ini,Mossns  osl   ciini   soholo  sua  ct  Abraham  ol   Isaac  (liu  domorali  sunl  iii 

.K<;y|)lnin.  Sicciuca  piicrato  AbrahiC  oxilu.  lorra  IMiilisliiin.  ol  Jacob  in  .Mcsopolamia 

us(^no  ad  introitiim  Jacoh  in  .l\uyptiim.  riii-  Syri;i\  Porro  Josophus  scrihit  :  Hcli(|iiornn! 

xorunl  anni  dnconli  ot  (luiiuh^cim:  tunc(]uo  Mcbrici  .Kfjypluiu  post  aunos  trifjinla  ol 

Joseph  erat  lri>iinla  novoui  annoruni.  Fiiit  cpiadringonlos.  quann  palor  noster  Ahra- 

//>«/.  xii,  qnippo  Irigiula  annoruin.  (]uau(lo  cduclus  haiu  vonit   in  torram  Chanaan  :  post  ad- 

docarcoro.  pra>sonlalus  ost  Pharaoni.  Doin-  vonlum  vero  Jacob  in  .Egyplum.anno  du- 

//.i./.\ini,  do  posf  soplom  auuos  rortililalis.  duosqnc  contosimo  quintodociino. 

annos  inopi;v\  Jacoh    intravit    .Kiryptum.  Qi/iOu.-^  c.rjjlrfis,  ciulcm  dic  cgrcssus  csf 

Joso[)h  quoquc  post  annos  illos   trifjinta  omuis  exercifus  Domini  detcrra  ^Egi/pfi, 

novoin.vixit  annis  sopluaginlaol  uno.qnia  id  est,  tota  multitudo  Israolilica>  plohis  re- 

ibi.i.v.ii,  iii  loto  vixit  anuis  contuin  ot  doconi.  Ad-  D  clo  disposifa.una  die  parifor  cxiit  de.Egy- 

junctis  ergo  annis  sepfuaginta  ot  uno  ad  pto.  Ilaque  sensus  noii   ost.  qiiod  oadom 

anuos  duconfos  ot  quindocim  pnefaxalos,  dio,  qua  patres  eorum   introierunt  -Egy- 

iiunt  anni  duconfi  octoginta  scx  :  quibus  ptum.  isti  ogressi  sint.  No.r  isia  ohscrm- 

addeiuli    sunt    anni   centuni    qnadraginta  /v/V/.v  c.sY /)o/;/////.  id  ost.  nox  in  qua  Hebr?ei 

quatuor,  quibus  populus  Israel  fuit  afquc  ab.Eoyptiis  sollicitahaufur  exire.ot  in  qua 

servivif   in  .Egypfo  post   obituni  Josepli  :  sedisposuorunt  ad  exeundum  valde  mane. 

sicque  in  toto  habenfur  anni  quadringonti  digna  et  apfa  est,  ut  in  ea  sif  Dei  celebri- 

et  triginta.  Idcirco  uon  valot  quod  quidain  fas.et  cullui  ojus  vacefur  propfer  beneficia 

compiitalionom  istam  rodarguit.  fanta.  no  oblivioni  tradantur:   quando,  id 

Vorumtamcn  non  fucrunf   in   servifufo  est   in  cujus  nocfis  aurora,  cduxit  eos  dc 

Exod.t.w.  illa  dura,  de  qua  in  primo  hujus  libri  ca-  terra  ^Egypti.  Hanc  observare  debcnt  om- 


WO  KNARHAilO   IN    CAP.    Xll    KXOUI.    —    ART.    XX 

nes  filil  Isruil  m  ijincratinnihus  >niis,  id  .\  nis,  sumitiir   iiiiiic  (|jvisiv«i,   iioii   |»«iiiliis 

esl,  ct^iet)i'eiii  tiittuMi^  |)«'r  suas  |)ost«Milat(S  toliiTlivi!. 

et   KUfffssioiu-s.    I*ast'tialis   «'iiiiii    soiciiiii-  Qiuiil  si  tjnis  in-riifrinoiuin,  id  (^sl   cx- 

taii  iiift^pit  a  vcspfrt'  uocteiii  liauc  pia^cf-  li-uiicoruiii  a  lc^e  vcslra,/«  vi-sfrain  nitlui'- 

•  lciitc.  rit  trunnire.  coloniam,  i't  facrri'  Phasi'  Do- 

Uiritiiue  Duininus  ad  Mni/scn  cl  Aa-  inini,  id  c^l   jcf^eiii  vt^Hlraiii  assuinere,  et 

run  :  Iliec  eat  relifiin  l'hasc,  id  est,  istiid  vester  coiicivis  fieri  per  cultiis  diviiii  ol 

«|Uod  sc(|uitur,  [wrtiiict  ad  ritiiiii  ct  jiissio-  sacraiiieuloriiin  couiimiiiioiKun,  circnmcl- 

ucui  comcdcudi  aj,'iiuiii  pascliulcm,  vidcli-  ilctur  jrrius  niiinc  iiiiisciiliniiin  cjus,'u\  esl 

cet  :  thnnis  alicniijcna  nnn  cntncdct  ex  co,  uiiiv(M'si  ejlis  doiiicslici    sexilS  Iliasculilli  : 

id  est,  iiullus  a  fide  el  tege  Jiuheoruiii  cx-  (|uiii  iioii  salis  cral  (|iio(l  ipsc  circuincide- 

traiieiis,  etiauisi   sit    ualioiic  Judiciis.  iid  l>atur,ad  lioc  ut  (U;  a^iio  paschali  vcscere- 

•^suiii  af(ui  hujus  est  adinitteiidus  :  (iiicm-  H  im  -.  ,7  innc  rilc  cdchrahii ,  id  cst  aKiiuiii 

admodiim  ad  sacrain  commuiiioiicm  iiiilliis  piischalcm  ('dct  cuiii  siiis,  secimdiim  ohser- 

scicutcr  admillilur,  iiisi  eatholicus.  Onniis  \aiiliaui  iiuiic  pra-scrijilam  ;  crlli/uc  sicut 

aufcin  serirus  cnijililius  circuniciilclur,  cl  iiiilii/cna  lcrrir,  tioc  csl,  similis  (^il  ualis 

sic  cnmedct,  id  csl,  (pium  fucril  circuin-  iu  Jiidaismo,et  velut  JudaMis  hal)(;l)itui.  .9/ 

cisus,  vcscctur  aj^no  paschali.  Advena  ci  i/uis  aulcni  circumcisus  mni  fucril,  mni 

mercenarius  non  edent  ea;  en,  nisi    prius  vescclur  e.r  cn.  Eadem  lex  eril  indiyenw  el 

circumcidaulur  :  sicut  nec  ali(|uis  pol(?sl  cnlnnn,  lyui  pereffrinatur  ajmd  vos :  id  os\, 

commuiiicare,   uisi    fucrit   l)aptiziiliis.    ///  liim  inlianci  seu  conciv(^s  iialioiK' ||cl)i\'ei, 

uiui  i/initii  cinncdctiir  aj^iiiis   pascliiilis,  id  (piiim  cxliiiiici  (;l  l<iii(|iiiim  |)crcf^iiiii  iiil(!r 

est.quilibct  cum  sua  ramiliacomcdcl  ciim  vos  hahiliiiilcs,  (pianliim  iid  lioc,  criiiil  pa- 

iii  domo  siia.  diiminodo  doiueslici  ejiis  ad  ris  condilioiiis,el  eadein  jussioneadslricli, 

hoc  sufficianl.  Xcc  cffcrclis  dc  carnibus  ipiod  millus  corum  potcrit  de  agno  man- 

ejus  fnras,'H\{ii^\,\\(n\  millclis  aliis  parlcni  (wlucaic  [laschali,  nisi  pia'dicla  implevcrit. 

aliipiam  afriii  paschiilis  assati ; //ec  o.v  ?7/rM.y  Feccninlijue  nrnnes  filii  Isracl ,  sicul 

cniifri iiijclis,   id  csl,   ossa  cjiis  non  dissi-  pricccj^crat  Durninus  Mni/si  cl  Aarnn  ;  ct 

jiahitis   nec  frangelis.  Liltoralis  lalio  lio-  cadcni  die  cdu.vil   Dom'inus  filios  Isracl 

rum  est,  quoniam   filii   Israel  iu  .Egyplo  de  terra  yEfjypli  per  turmas  suas,   hoc 

hoc  modo  maiiducavorunt  agnum  pascha-  ost  cum  dislinclione  sj)(!ciaiiiim  liirmarum 

lem,  et  cum  fcstinaliono  tanta,  quod  noii  qua^  intcr  eos  fuorunl.  Quamvis  enim  fuit 

habel>ant  tempus  frangondi  ossa  ad  qu»-  unus  lolalis  oxorciliis,  lamon  speciales  cce- 

rondiim  inodiilJam.Umisquiscpio ctiam  pa-  fiis,  parliciilarosquo  Iribiis  ac  cunoi  alqiio 

torfamilias  aut   priucii^aiis   in  domo,  pro  famiiiin  inlor  oos  fuorunl,  qui  omnes  pari- 

rodemptiono  siia   al(pie  domoslicorum    a  tor  siinl  cducti. 

percussione  angeli,  obtulit  agnum  in  sua  Circa  pra'habitaqua;ritur.  an  angelusqui 

domo.  Omnis  ccetus  filiorum  Israel  faciet  \i  ^(ivc\\?.'^'\\    primogonila  iEgyplioium,   fuit 

illud,  id  est,  unaquffquc  familia  propria^  angolus  bonus  an   malus,   ot  ulrum   fuit 

domuscomedet  modo  pra>fato.Sicque,Oin-  unus  dumlaxat,  an  pluros. 


KNAIIHAIIlt    |N    CAI'.     \ll     I  \ii|i| 


Alll        \\l 


«71 


VKHcms  \\i 


Snl.  I    I  |n      i»l'  .KSTKIM   M      I  S  r  .\  1(1    \l 


l',i. 


lht,t.:,\. 


Sap.  xviii 
13. 


/6irf.l4-l(i. 


STH.MU  S  ail.  rl  lialn-lur  iii  (ilus^a  :  .\ii 
|)('ii'iiss«)r  piiino^riiilonm)  liiil  an^;<'- 
liis  boiMis.  aii  maliis,  noii  ol  ii('<'OSS('  iii 
(|nii'('it'.  nnicmiKjnc  rlciiiin  liiil.  |»i  aTcplo 
Doi  ohcdivil.  Scicndnni  laincn.  ({iiod  an 
gcli  inali  pcnnissionc  aiil  jnssionc  Dci  la 
lcs  pcslcs  raccrc  solcnl.  Ihcc  Slialiiis.  I'].\ 
cnjiis  vcrbis  clicilnr.  (jiiod  ipsc  inaj^Ms  scn- 
lirc  \  idclnr.  ([uod  rncril  aiificlus  inaliis.  cl 
lioc  lcncnl  aii^iui.  \d  (piod  priino  allc^Miil 
,  illud  in  Psalnio  :  Misil  iii  cos  (iilpolc  iii 
.Ki^yplios)  irain  indiiinalionis.  irain.  indi- 
i^nalioncm  cl  Irihnlalioncm.  immissioncs 
pcr  angclos  malos.  rndc  cl  paiilo  post  ihi 
snhjnniiilnr  :  l']|  |)(M'cussil  omnc  |)iiuu)i;c- 
nilnin  in  lcrra  .Kiiypli.  Sccnndo  allci;aul 
ipiod  in  islo  lcrlnr  capilnlo.  Xon  sincl  l)o- 
minns  pcrcnssorcm  ini^rcdi  domos  vcslras, 
cl  hodcrc.pA  (|no  inrcrnnl.iiuod  pci'cnssor 
illc  lihcnlcr  inlrasscl  domos  llchra'ornin 
ad  pcrcnlicndnm  primoijcnila  oornmdem. 
si  Dominus  pormisissol  :  org:o  ot  malus 
fuil.Tortio.  idom  probalur  aucloritatc  Au- 
jiuslini,  qui  in  oxpositiono  Psalmi  soj)tna- 
jicsimi  soi>timi.  in  (|uo  habonlur  vorha 
Psalmisla'  pra\illciiala,  aporlissimo  dicil. 
cpiod  ruit  aujrolus  malus. 

Opposilum  hujus  probalur,  primo  ox  oo. 
qnod  iu  libro  Sapionfiir  habctnr  :  Tunc 
qnum  primum  fuit  oxlorminium  primo^c- 
nitorum,  spopondornnt  populum  Doi  so 
essc.  Doindo  subjungitur  il)i.  qualilor  fa- 
ctuni  sit  oxlorminium  illud.  Onnm  enim 
qniotnm  silontium  tonerot  omnia,  et  nox 
in  sno  cursu  mediuni  itor  hahorot,  omni- 
potons  sormo  tuus,  Domine,  exsiliens  do 
cado.  a  rcgalibus  sedibus  venit,  durus  de- 
bellator  in  mediam  oxlorminii  torram  pro- 
silivit.  jiladius  acutns,  insimulatum  (id  ost 
vorum  et  non  fictum)imperium  tnum  por- 


.\  laiiN.cl  slaiis  rcpliN  il  oiiniia  iiioi  lc.cl  n>^(pi(- 
ad  cddnm  allin^chal  slans  iii  lcna.  (lirca 
(pia>  \crha  mnlli  dnuiil.  pcrciissioncm  il 
laiii  raclaiii  prr  anf^clnni  houuni.iiiio  vcrha 
illa  clarissimc  coiilostanlni'.  (pi(»<l  sil  facla 
pci'  hontim  Dci  niinislrnm  ant  cxsociilorciii 
di\inuiii.  Sccundo.  idcin  \idclurcx  modo 
lo(picndi  hiijns  capitnli.  iii  (pio  Dominn^ 
claro  al(|uc  rrc(picnlcr  aHirmat  s<'  perciis- 
surum  scii  pcrculicntcm  priiiiof,'oiiila  .V.n\- 
pliornm.  ut  |)aluil.  \'A  (|uain\is  ca  faccic 
asscratur.  qua'  lacit  pcr  aiij:clos  nialos.  prir- 

|{  scrlim  lo(|ucii(Io  dc  iiialis  |)(i'ualihns,  non 
laincii  vidctur  (piod  iii  Scripluris  in  roci- 
iationo  hislorioa  assorat  tam  clare  ac  sa»pe 
raclurum,  ipiod  iii  isto  ca|)ilulo  asserit  se 
faotiirnm.nisi  <pio(l  facil  pcr  se  ipsum  ant 
per  angolos  boiios.  Tortio.  idem  prohalur. 
(pKMiiam  Dous  por  anirclum  honuin  intcr-  iv//ev.xix, 
lccit  oxorcitum  Assvrioiuiu  suh  rc''c  iiiis-  *••:  "  f''"'- 

~  '  XWIl,    1\. 

simo  Ezoohia.  ut  lojiitnr  quarlo  Hc^Mim  e! 
sccundo  Paralipomonon    libris.   Simililor 
per  anjjolos  honos  evertit  Sodomitas,ul  iii  ^>n.  xiv. 
Cionesi  legilur.In  Ezechiolequoquo  logilur   e-.,-cU.\\, 

C  Dons  pra^copisso  angolis  bonis  percufere  "''*'^''' 
habitaloros  Jcrusalom. 

Circa  hanc  qna^stionem  adverfenda  suiit 
verba  beatissimi  Augnstini,  in  expositione 
l)r»fati  psalmi  diconlis  :  Salis  hic  expres- 
sum  est,  judicio  Dei  ha^c  fieri  in  illis,  pula 
.Ei>ypliis,per  angolos  malos.  Itomqne.Uti- 
lur  Dons  angolis  malis,  non  solum  ad  pu- 
niondos  maIos,sicut  in  istisomnibus.puta 
-Egypfiis.de  quibus  loquitur  psalmus  isto, 
ot  sicuf  in  rege  Achab,  quem  fallacige  spi-  m  Reg. 
ritus  ex  Dei  volunfate  decepif,  ut  cadoret  ^""•-'^* 

D  in  bello.verum  etiamad  probandos  ot  ma- 
nifestandos  bonos.  In  his  verbis  vidotur 
Augustinus  senfiro,  non  solum  percussio- 
nem  primogeniforum,  sed  et  alias  plagas. 


572 


E.NAHR.VriO    IN    «  AP.    XII    KXODI.    —   ART.    XXI 


«*»ei  iiiriictaH  .KKyptiiH  ab  aii(;elis  iiiulis.  A  piiiiio^ciiiii,  snl  ciiiicli  .Kjiyplii  ticiiciali- 

(JiukI  |)ra<iiit|iu-tis  iiiiii  fiiiiMHuit,  iiec  viilr-  U'V  siiiil  |MM('iissi  '. 
*^"''*'"   tiir  posse  saUari.VlaKi  iiaiiic|iie  clcfcceniiit  lla(|ii(*  aniiosc«Mi(liiiii,  (|iio(l   siciit   Scii- 

iii  turtiu  si^iio, ita  ({iiud  sciiiilcs  |ii-oiliicci'e  |iliii-a  iios  iloc(;t,  I)(mis  (|iiaiiiio(|ii<-  |)uiii\il 

Jioii  valchaiit  iiia^icaaitc  (1  (lial)olicao|»c,  iiii(|ii(»s  pcr  aiif,'('los  sanclos,  iit  |)alct  (U^  (ien.\i\,i. 

siciit  vcilciiiiit   u(|uaiii   iii  saii^Miiiiciii,  ct  suhvcisionc  l*ciila|i()lis,  ct  |i(M-cussioiic  As- iva«j/.xu, 

luiius  fcciMuiit.  .\(h;  |)ost  tciliiiiii  illu<l  si-  syrioruiii,  cl  iii  Aclilius  A|)o^loloiiiiii  fcilur '"^ 

jjiiiiiii  opcrati   siiiit   ali(|iii(l   siiiiilc  simiis  aii^'clus   |)ci    |>ci-ciissis>.c   llcrodciii.  Uuuii- .u/.  »ii,i:i. 

iliia'  lccit  Ueus  ptM-  .Moyscn  ct  Aaron,  anl  (lo(|U(»  v<mo  lioc   fccit   \u'v  anj^clos  malos, 

\iev  se,  hoc  est  Kiiie  ipsoriiin  adiniiiisliu-  (|uciiiudiiioduiii    |)iiiiio    H(^^uiii    ass(M'ilur, 

tioiie.  Krgo  daMiioncs  non  fcc(M-iinl  ali(|uid  (|U(id   s|)iiitiis  |)ci   inalus  cxu^ilahat   Sau-   i /lei/. wi, 

siinile  octu  si^nis  ct   pla^Ms,  (|nil)us  ;K^'y-  leiii.  Iiilcrduin  (|U()(|uc  p(M-ciissil  lionos  p(M'  " 

ptii  siint  pcrcussi.  H  uii^'clos  iiiulos,  iil  pulcl  dc  Jol),  (M  i*aulo    joi,,,\>; 

Ncc   uli(iu()   inodo   diccndiiiii   csl,  (iiiod  aposlolo  (jiii   fulcliir  :  Dalus  (-sl   inilii  sli-  ",','V. 

•  'III  11  ^o/'.  XII, 

l)cus  pcr  duMnoncs  fccit  illa  iiiiracula,  ucc  iiiiilus  cariiis  iiica'  aii^clus  Suluiiu',  (|ui  mo,  7. 

uliciuis  c.xpositoruni  lioc  dicit,  scd  pcr  un-  coluplii/.cl. 

gelos   sanctos.   Nec    ipse  Au};uslinus  au-  An  autcin  ali({uuii(lo  pcrcnssilbonos  per 

(let  lioc  (licere.  Si(|ni(iein  post  v(M'l)a  pi';c-  unfi^cios  saiiclos,specialis  est  qua(slio.(jiio- 

huliila    lo(piilur  :   Si   [)er   an},'('los    inulos  circu  l()(|iiiliii'  Auf,'iisliims  in  exjiosilionc! 

Dcus  illus  plu^'us   iiifli.xit  .K},'ypliis,  nuiii-  psaliiii  pia-lali  :  .Iiislos  (-orporalihus  po'iiis 

(luid  uudchinius  diccre,  et  aijiiuiu  iii  suii-  pcr  hoiios  uiigclos  lciiluri  vl  prohuri,  iioii 

},'iiincin    per  eosdcni  uiigclos  inulos  esse  iiiilii  oc(Miri'il  ;  iiifiilo  niinus  diccro  possii- 

versani,  cl   ruiius  pcr  (^os  esse  produclas,  inus.  (iiKtd  cliain  inlcrduiii  ,jusli  pcr  angc- 

quoruin  siniiliu  magi   IMiaraonis  por  ve-  los  bonos  punili  sunl,  iil  pulct  circa  fincm 
ncficia  sua  fecerunt  :  nt  ungcli  inali  ex  G  secundi  Hc^^iim  de  scpluagiiila  millibus  ab     ii  /lef/. 

utruipic  purtc  consistcrent,  hiiic  illos  af-  angclo  saiiclo  pcrcussis,  pr()[)l(!r  pcccalum  """^'  *'    * 

fli;;('iitcs,   iii(l(!  fullciiles,  secuiidiiin  .judi-  Duvid  iii  minicralioiic   po[)uli,  de  ([uihus 

ciuiii  cl  (lis[»ositi()ii('in  jiistissiiui  Dci  ?  Non  David  dixit  ud  Domiiiuin   :    Isli   ([ui   oves 

audeo  dicere.  Kcce  Augnstinus  iioii  uiidcl  suiil,   (|iiid    fecerunl  ?  Nec   duhium   quiii 

dicere,  quod  Dcus  pcr  angclos  malos  indii-  mulli  honi  inler  illos  fucrunt.  Supra  quo- 

xit  duas  primas  plagas.  Verumlamcn  [)ri-  (|ue  prjcliahilum  cst,  quod   Dominus  oc-    a'.7w/.  iv, 

mogenita  asseril  per  eos    [lercussa,  sub-  curril  .Moysi  in  diversorio,  el  voluit  eum  "'• 

dendo  :   Si  ea  qiue  ihi   mirahiliter  facla  occidcre  :  ([uod  fuil  [)cr  angcltim  saiiclum. 
sunl.   malis    angclis   trihucrc    non   audc-         Pra^lercajad  ohjccla  diccn(lum,quo(l  illa 

mus,  habemus  qiiod  eis  Iribuerc  sine  du-  auclorilas,  Immissiones  per  angelos  malos, 

bilalione  possumus,   scilicet   mortcs  pii-  iulcl!i<renda  est  de  pessimis  inspirationi- 
mogenitorum  in  hominibus  et  jumenlis.  D  hus,  qiias  dsemoncs  immiserunl  .Egypliis, 

Yernmlamcn  juxla  piBpinducta.  prohabilius  ex  quihus  lam  obslinati  el  exca;cali  effecti 

reor,  quod  sicut  cclcras  plafjas  Dcus  per  sunl,  quod   Dco  pcrmillcnlc  cst   factum  ; 

angelos  sanctos  prodiixil  ac  inlulil,  ila  cl  non  dc  induclionihus  plagarum  et  interfc- 

islam.  Ad  quod  prohandum  valent  moliva  clionum,  qua;  fueiunt  mala  pcpnalia,  non 

prsetacta.  Nam  cl  eadcm  ralio  in  omnibus  culpahilia,  et   ita   fuerunt   a   Deo   directe 

plagis  his,  ad  hoc  esse  ccnsetur.  Nempe,  causaliler.  Alia  quoque  auctoritas,  secun- 

cur  polius  inflixisset  percussioncm  illam  dum  expositionem  pra;habilam,  non  mili- 

primogenitorum  per  dsmones.  quam  pla-  lat  conlra  prfedicla.  Nam,  ut  divinus  Dio- 
gas  scinifum,  ranarum.  muscarum,  cyno-      nysius    docet,  angeli    sancli   non    audenl 

mvia'.  vulnera  vesicarum.  lonitrua.  fulgu-  aliquid  agcrc,  nisi  .juxta  legem  eis  a  D(?o 
ra,  grandines,  tenebras,  quibus  non  solum      prseiixam  :  idcirco  per  id  quod  dicitur, 


K.NMIHMIM    IN    r.M'      \ll    IM»I>I 


Alll 


\MI 


«73 


iii. 


Noii  siiittl  |iri'('iis>(»i'tMn  iii^i'(Mli,  i*U'.,  iioii 
(l;iliii'  iiilclli^i  (|ii()il  pciciissoi'  illc  (i|ilii\il 
llclii'iC(is  |(ci'cillci'c,  scd  (|ii()(|  jlciis  ci  |ii;i' 
lixil.  (|iiiil  cl  (|ii;ililci'  ii^crcl.  (|iiciiiii(lliii)- 
(llllll  sciiiikIii  Itc^iiiii  li  ^ilni  hciis  iiii;;('lii 
ll/<i'(/.\\i\,  |)ci'ciiliciili  jiississc,  (lcsscl  iiiiiiiiis  liia,  clc. 
.\l  vcio  iii  liis  (|iiii>  iKHi  spccliiiit  (lircclc 
iiil  ridciii,  iicc  iil)  Mcclcsiii  (lclcriiiiiiiilii 
siiiil,  ipsciiicl  .Vii^Misliiiiis  (licil,  iioii  accipi 
snrriciciis  ar^Miincnliiin  c\  sola  iillc^alioiic 
ccclcsiaslicoriiiii  (loclorniii.  scd  iti  lalibiis 
\h'v\  viris  criidilis  lciicrc.  (|iiod  ralioiii  cl 
Sciiplnris  consonanlins  iirliilranlnr. 

Insiipcr,  circa  sccniKlic  (inicstionis  soln- 
tioncni  poss^Mit  valdc  nmlta  diHiciliu  al- 
iinc  siihlilia  inlrodnci  dc  nioln.  loco,  cl 
opcralionc  anficloriiin.  dc  (inibns  doclorcs 
snpor  sccnndiiin  Scnt(Miliai'uiii,  cl  in  Snni- 
niis  snis  Iraclanl  dirrnsc  :  do  (|nil)iis  nnnc 
sn|>(M'S(Mlciidniii  opinor.  Scriptnra  anlciii 
hicc  loiinilur,  (luasi  pcrcnssor  dc  donio  in 
doimiin  li'ansi(Mit,  pcrcnlicndo  priino^cni- 
lii  hominnin  cl  lnnlornm  ;  sod  jnxta  do- 
ctoros,  anj^cliis  osl  in  loco  dorinitivo.  cl 
illic  osl  nhi  opcratnr,  noc  (M  dohclur  locus 


A  pnnclalis  VtMnni  ad  (pi>i>  \irliis  siia  activu 
sc  potcsl  cxlciidcrc  iid  ap<cndiiiii.  iii  co  i*hI 
loco,  vcl  t^ssc  potcsl.  |'(»lcsl  aiitcin  so  vip- 
tiisan^olica  in  loiif{nni  ct  lalniii  cxlcndcrc 
paiilcr  ad  aKondiini  :  scd  in  (piiinlniii,(|iiiii 
iio\il  '  l!\  \crl)is  aiil(Mii  lihri  Sapicnliii'  in 
liodiictis  apparot,  ipiod  liiil  iiims  tantniii 
pcrcnssor.  niiod  si  nalnralis  potcstjis  an- 
f^cli  nnins,  non  potiiit  sc  siniiil  cxtcndcrc 
ad  |)(>r(Mltion(lniii  iiiio  iiioiikmiIo  aiil  iiiia 
liornla,  nniv(>i'sa  primoK^Miita  ro^Mii  lam 
iii;i;.;ni.  tiiincn  pcr  sn|)orn<ilni'alcm  l)ci  po- 

It  lcnliam  poliiil  hoc.  .Viif^oliis  anlcni  tpii 
popiiliim  Israoliticnm  [iro  pcccato  David 
poriiissil,  snccossivo  hoc  rccit  a  inanc  ns- 
(]no  ad  vosponmi.  I'orro  in  Kzochiclo  Io^miii- 
Ini  niiilti  iin-^cli  missi  iid  |)crcnliondnm  h:z>-eh.,%, 
Jcrnsalom  :  ipiod  laiiicn  iii  visionc  imagi-  '' 
naria  sic  Init  ostcnsnm. 

Poslroiiio.  jiixla  oos  qni  dicnnt  porcns- 
sionoin  pi'iinof,'onitoi'iim  cssc  raclam  ah 
anuclo  inalo,  diccndum  esscl,  quod  l"m>- 
ruiil  (hrmoncs  miilti  percutientes,  sicul  cl 
.\ii}<uslinus  allcf^at  ac  tenct.Haic  siiio  prie- 

C  judicio  et  iucaula  asscrlionc  siul  dicta. 


ARTICULUS  XXII 


SPIRITUALIS    ET   MYSTIC.V    FJUSUE.M    C.XPITULI    DUODECIMI    ELUCIDATIO. 


D 


i/AV7'  Domiiiiis  ad  Moysoi  :  Mc/isis 
isff,  i-obis  priiicipiutn  mensiion,  pri- 
nuiserit  in  niensihas  anni.  Rocto  mensis 
ille  primus  in  meusihus  anni  jussus  est 
esse,  iu  quo  aiiuiis  paschalis  obhitus  est, 
imo  in  quo  Christus  unigenitus  Dei,  pro 
niuudi  salute  est  immolatus  ;  decuitque 
illo  in  mense  typicum  ag;num  olTerri.  ot 
per  ejus  oblatiouem  popuhim  Israeliticiim 
a  corporali  et  .Egyptiaca  servitute  educi 
Joann.1,29.  ac  lihcrari.  in  quo  Christus  aguus  Dei  ve- 
rus,  uuiversilatis  salvator,  elegit  Deo  Patri 
in  cruce  offerri,  ac  geuus  humauum  a 
diabolica  servitute,  a  jugo  peccati,  a  dam- 


natione  iuferni  eruere.  Decima  die  inensis 
liHJns  tollat  unusrjuisgue  affnuin.(Jua.m\is 
pro  totius  mundi  salute  unus  dumtaxat  ob- 
iatus  sit  verus  Agnus,  nihilo  minus  Domi- 
nus  jussit  unumquemque  patremfamilias 
inlcr  Hebrseos  sumere  et  offerre,  occidere 
atquc  comedere  agnum  cum  suis  :  quia 
sic  mortuus  est  Ghrislus  pro  omnibus,  ut 
et  pro  singulis  mortuus  sit  et  ohlatus.  Un- 
de  et  unusquisque  sic  debet  passionem 
Christi  attcndere,  et  ei  gratus  exsistere, 
D  quasi  pro  se  solo  sit  crucifixus.  Ad  quod 

insinuandum  dixit  Apostolus  :  In  fide  vivo    caiat.  u, 
Filii  Dei,  qui  dilcxit  me,  et  tradidit  semet-  -°- 


1)7%  K.NAHHAIIO    IN    llAlV    Ml    lAulil      -      AHI.    XXII 

ipsiiiii  |>n>  iii«*.  (lirca  quoil  uil  (!hr\>oslo-  A  u|i«m  li^siinr  (li-iiiiiiliav  il,  iM  siiir  iiiiiiiolalio- 

iiius  :  liic  f<)l  t^ttVrlus  Sfrvi  fiilflis,  ut  quo«l  iii>>  Sui-i'aiii«-iiliiiii  iii^liluit,  i-l  Palri  spoiili) 

|>i-o  oiiiiiitius  ge^luiii  fst,  quusi  pro  st*  solo  soohtulit,  iliiiii   a   Krlliaiiia  iii  Jcriisali^iii, 

rtipulfl  Idcluiii.  FtUTo,  quotl  a^iiii".  jiiliflui'  fxtia  i|iiaiii    iioii  capirlial    |)«Mii«'  l'ro|ili«'-    /,,«,•.  nn. 

ileciiiio  ilit^  tolli  ft  qudi'lo«leciiii«>  iiiiiiiolaii,  laiii,  laii«|iiaiii  ail  lociiiii  passioiiis  voluiilu-  "■ 

huc  liigiiiit,  quo«l  |>u>^io  (iliiisti   figuialiii'  lic  est  i>i'«>rfclus.  Ipsi*  i|iio(|ik;  iii  vfspcia, 

iu  l«>^'f ,  t|uui  |>ro|>lfi- l)«'calii^'uiii  |>«'r  «lf«-«'iii  lioc  «'sl  iii  iilliiiiu  iiiiiiiili  u;la(c,  susliiiiiit 

Ni^iiilicalui-,  «'l  iii  fXi>i'«lio  i'\uii^«'licu' Iff^is  iiiortfiii.   AV  sunn-nt  dc  .saiKjuini'.  fjit.s,  cl 

iiii|ilftur  :  quu'  lcx  pfi-  i|iiui'liiiiiil«n-iiiiuiii  jjniic/if  supcr  utruiiu/uc  poslcm.   Vor  lioc 

ili«'iii  «'\|ii'iiiiitiii-,  (|u«iiiiaiii  Ufcalogo  qua-  si^iiilicatuiii  fst,qiio«l  po|iiiliis  cliriKtiuiiiis 

tuur  Kvuiif^i^liu  uildit,  «rt  |>fr  (|iiutii«>r  iiiuii-  corpus  siiiiin  cl  aiiiiiiuiii   \"\i\ii  cl  coniiii(5- 

«li  par(«'s  copiosf  dirfusa  csl.  Sin  <iutrin  iiioi-atioiif  assi«liia  passioiiis  «loiiiiiiicui  de- 

iniiiur  c.st  nuincrus,  etc.  Sic  ipiilihft  (^liri-  B  lieat  coiiiiiiiiiiirf ,  c(>iisij<iiar«!  uc  custodirc, 

Ntifi(i«'lis  viilfiis  sf  (lliristi  bi-iifficiu  at(|iii'  (]lirisliiiii(|ii(;  iiiliis  \)cv  fi(l«'iii  cl  cuiilatciii 

iiivstfiiu  uon  posse  sulis  iiiiiari,  (lilij^fH',  ic volvcrc,  ac  crucis  sigiiuculo  froiilciii  ar- 

Vfiierari,  proxiiiiuiii  suiiiii   iiivilfl  ad  re-  iiiarf,  ii>suiii(pie  orc  faleri.  Et  in  supc^rli- 

;;raliuii(liiiii  Sfcuiii  iii  oiiiiiil>ii>.  (^liristo,  cl  luinurihus  ilinnoruin  :  lioc  (;sl,ulliliidiii('in 

ad    suppleiiduiii    propriiiiii    iiiipcrffctuin.  iiKMitiiiiii,  sjxmii  superiioiiiiii,  iiilciilioiiein 

Nec  eiiiiii  (iiiispiaiii  valet  Clirislo  digiie  ac  et  (^oiitciiiplalioiKMii  cudestiuiii,  debel  ju- 

plfiie  r«'j,'raliari,  eliaiii  si  iiiillifs  iiionM-c-  giler  iii  fid(!  cl  dilcclioiie  passioiils  et  saii- 

tur  pro  (ilirislo.ljiiiu  (iit  (iliiiiacus  ail)aliii(l  j,'iiiiiis  (lliristi  fiiiidarc,  iiitiiif^cre,  coiiser- 

est  saiij^ui>  Dci,  aliiid  saiij^iiis  scrvi.  Noii  varc. 

quod  uiiius  speciei  noii  fueril  suiiguis  (^liri-  Kl  edent  carncs  nocte  illa  as.sas  if/ni :  id 

sti  el  iioiiiiiiuinceterorum,  sed  quia  incoin-  est,  (^hristifideles  corpus  (^hristi  in  sacra- 

purubiliter  pietiosior  est  sanguis  uiiij^ciiiti  C  inento  Kiicharistite  siiineiil,  qiii  igne  pas- 

Filii  l)«'i.  sionis  assalus  est,  alqiie  cx  ardeiitissiiiia3 

A/-<7  autem  ayniis  ahsque  macula,  ina-  carilalis  if^no  sc  obtiilil  Palri  oblalionein 

sculus,  anniculus.  Per  qiiod  (^hrisli  illiba-  «'I  liosliaiii  in  odorem  suavilalis,  cl  ipsc  iii 

tissima  puritas  designatur,  in  quo  fuit  lo-  iiocle  illa  fi;ravissiine  est  afflictus.In  cujiis 

tius  virilitatis  perfectio  :  qui  in  tricesimo  ctiaiii  noclis  exordio  se  ipsum  dedit  disci- 

tertio  suw  «latis  aiiiio,   (juando  ct   ciiici  piilis   manducandum,   diccnte  Aposlolo   : 

appensus  est,  erat  tain  purus  et  innocens,  iJominus  nosler  iii  qua  nocle  tradebatur,    iCo/.  x. 

sicut  in  priino  anno,  quo  ex  Virfjiiie  natus  accc[)il    panem,   elc.   Et  azymos  yanes  :  -'■ 

e^[.  Ju.cta  ijucm  rifum  toUctis  ct  hceilum.  id   csl,  exerciliis   sinccriler   virtuosis,   el 

Solct  per  hu'diim  peccator  intelligi  :  id-  viliorum  commixlione  carciilibus,  potis- 

circo  Christus,  iii  quanlum  sirnilitudinem  sime  conlemplatione  divinorum,  et  medi- 

carnis  peccati  et  morlalilatcm  assumpsit,  D  lationibus  mysticorum  suas  reficient  men- 

nec  solum  ex  justis,  sed  et  peccatoribus  tes ;  cum  lactucis  agrestibus,  quae  prorsus 

quoque  ct  peccatricibus  mediatehumanam  amarae  sunt,  id  est  cum  interna  compas- 

assumpsit   naluram,  significatur  per  lice-  sione  Christi  propler  nos  passi,  et   cum 

duin  :  ct  rursus.  quoniam  ipse  instar  hoedi  cordiali  conlritionc  ac  dcploratione  pra?- 

Cant.xu^.  venit  saliens  in  monlibus,  transiliens  col-  sentis  exsilii.  Quaj  omiiia  in  celebrantibus 

les  ;  celerrime  quoque  omne  bonum  est  et  communicantibus  esse  oportet,  unde  ait 

prosecutus,  et  regia  dignitale.  ponlificali-  Vas  eleclionis  :  Pascha  nostrum  immolatus  /Aiy.v,:,». 

que  potestate  quasi  duplici  cornu  fuit  mu-  est  Christus.  Ilaquc  epiilemiir,  non  in  fer- 

nitus.  Immolabitque  eum  universa  multi-  menfo  vetcri.  neque  in  fermento  malitiae 

Matth.    tudo  filiorum  Israel  ad  vesperam:  qnidLm  et  nequitise,  sed  in  azymis  sinceritalis  et 

\/oann.xm,  Cceua  novissima  Christus  passionem  suam  veritalis. 

21. 


KNAimAHO    IN    CAIV    Ml    I  XolH. 


AHI       Wll 


,\nii  i'tniii'i/i'fis  ('.r  ('«'  rritilitm  ijiml,  nri' 
ritrfuiii  ni/mt  :  lltn*  «'Sl,  n(i|ins  cl  snil^iii- 
iii-iii  C.lirisli  11(111  lariiiililri',  iii'i|ii«<  <  iiin 
^rossa  iina^iiiitlidiir  atls|)icii>|js,ii('i|iii'  |)i'i' 
pliilostiphicain  sapicnliain  inyslfiia  Saha- 
liM'is  tlisciiliclis  ;  m'(/  iiwnm  fititfitin  ii/ni  : 
itl  i'sl,  pi>i'  illnininalitMit'111  cl  lcrvttrcin  Spi 
liliis  Saiicli  inliicii  tiporlcl.  (piiilt|iiiil  tU' 
ipst)  pcr  ritlciii  act'i|)iliii .  iil  |)ci'  t)iiiiiipii 
lcnliiiin  Dci,  inctnnprclicnsiliilia  licri  a^Mio- 
scaniiis,  pcr  allcslationcin  iiirallihiliiiin. 
soli(|iit'  Dco  possihiliiiin  sif,Mit»riiiii.  Cit/ittf 
rttiii  /)i'(/i/iits  i'/tt\  rf  iitfrsfi II is  riini/iifis  : 
itl  csl,  nnivcrsa  tpia»  dr  (llirislo  proponcn- 
(la,  crcdcndatpic  siiiil,  \  idcliccl  divinilalis 
siihliiiiia,  cl  Ipiiiiaiiilalis  dcclnia.  ac  ca 
tpuc  nictlio  iiiodo  sc  lialiciil,  proiiipla  litU; 
ct  a\  ida  niciilc  aiii|»lccli  dchclis.  Inlcriora 
quocpic  ct  niNslica.  sctl  ct  cxlcriora  cjiis 
opcru  lidcli  iiicnlc  apprchcndctis,  ut  silis 
iii  rido  inlcjiii  ac  |)i'orsus  calholici.  Xrr 
mnmtc/iif  r.r  rn  i/itit/ijnitni  n.si/nr  iiiinir  : 
(\\\Vi\  nihil  ^\c  pcrtincntihus  ad  inysleria 
Salvatoris  ost  rcliiuiucudiiin,  aiil  convcr- 
lcuduin  iu  duhiuiu.lu  Sacrauicnlo  (pio(|uc 
uou  suul  caro,  saujiuis,  auiiua  ct  dcilas 
Christi,ab  invicciu  scparala,  scd  totus  ibi- 
dciii  contiuctur  ac  suinitur  Chrislus.  Si 
i/iiiii  residiiiim  fucrif,  it/iir  comburrtis  : 
iil  esl,  ea  quiv  lulei  sunt,uec  coiuprehcudi 
queunt,  oinuipotcutiie  el  iurallibili  atlc- 
slatioui  S[)iritus  Saucli,  qui  aiuor  el  ij,niis 
appellatur.  suul  huiuiliter  reservauda  ae 
eoiuinittenda.  ila  ut  nihil  veitatui'  iu  luesi- 

Caiat.  i.s.  tatiouem  ;  sed  licet  augelus  de  ccelo  evau- 
gelizel  opposituin,  respuatur. 

.S^/c  aHtciii  coincdctis  illiiui  :  id  esl.  ad 
connuunioueni  sacram  ila  vos  dispouetis 
ac  ibitis.  Iilcjics  vcstros  accinf/ctis  :  id  est. 
Iluxuin  et  desideria  lurpia  restriujietis.  ul 
sitis   corde   et  corpore  casti,  juxta  illud 

ii(c.xii,33.  Evangelii.Sint  luiubi  vestri  prwcincti.  r^//- 
ceaincnfa  liabcbitis  in  /xY//6//,s-.-id  esl,yres- 
sus  acliouum  veslrarum  muiuetis  sanclo- 
rum  patrum  exemplis;  tencntcs  bacnlos  in 
nianibus,  id  est,  crucis  vexilia  teuentes 
iide  fortissima.  Baculi  quoquc  suul  curse 
pastorales,  susteutamenta  virlutum.  cou- 


A  soluli(Hic.s   siip(-i  iioi  iiin    chanMiialiini.    l:'f 
rniiirdrfis   /'rsfinn/ifrr  :    id    esl,   (;iiiii    iiiii 
III   priiiiipliliidinc  carilalis  ei  a|{ililalc  \ii 
liiliiiii   accipinlis  sacraiiiciila   cddeHlia,  cl 
c.xscipiciiiini  diviiia   pncccpla,  iiicnlcs(pio 
Ncslras    spirilualilcr   rcliciclis.    l-Jsf  mini 
1'liiisi',  id  rsf   fritnsit its  Ihmiini  :  hoc  csl, 
pcr  islaiii  i'crcclii)n<'iii  laiKpiain  pcr  saliila- 
rc  vialiciiin.  iti'  ddiclis  t|c  pnfscnli  cxsilio 
ail  bcatiricam  dcilalis  liiijns  \\!,\\\  rrnilio-* 
iicin,  cl  iii  oinni  bt)iiii  iiiccssaiilcr  proficc- 
rc,  (piia  ncscilis  diciii  cl  liorain.  M.itih. 

\\  Et  fritnsi/n)  /irr  frrritiiL  .Kijij /tli  nnrfr  i/-  "*'  '' 
tit ,  /wrriitiitini/itr  tnniir  /triiiini/rnlfnin  in 
trrrn  .V.i/iififi,  n/i  liuiiiinr  iisi/iir  nd  /irrns. 
I'i'i  lciiiiiii  l'',:^\|»li  iiilclli^'iliir  oninis  iia- 
lit)  incrcdiiloriiin  ac  pcr\crstii'iiiii.  Iii  ipii- 
bus  |)(Mis  |)riiiio^'ciiila  iiitcrb'cil,  (piosdain 
iniscricortlilci'  convcilcntlo  :  iii  tpiibus 
primitiva  cl  capilalia  vilia  (iissipa\il,  ila 
(piod  desiernnl  csse  quod  erant  per  cul- 
pain,  quemadinoduiu  Salomon  prolcslalnr, 
Vcrlc  iiiipios,ct  non  ernut:  quosdam  vcro  /vop.xh,:. 
justc  dercliiujucndo,  iu  quibus  rtiil  inors 

G  t.'ul[)a>.  dcindc  mors  letcrua'  miseriie  :  sic- 
([uc  [)i'iiiiogeuila  magis  occidil,  ([uia  ma- 
guos  iii  hoc  sa^culo  priescrtim  reli([uil,sic- 
ut  aii  Apostolus:Non  multi  sapienles.non  icor.uia. 
multi  uobiles  suut  inler  vos,  sed  abjecta 
muiidi  elegit  \)Q\\^.Et  incunctis  diis  ^Hyy- 
pfi  faciam  Jiidicia.Pev  hoc  figuralum  est, 
quodChristus  pcr  suos  im|)le\it  A[)ostol()s. 
pcr  quorum  miracula.  lana  paganorum  de- 
sti  uxit  et  idola.  J£rit  autcm  sanguis  vobis 
in  signum.  Quemadmodura  enim  Hcbnei. 
quorum  postes  et  liminariaerant  sanguiue 

D  tiucta.  de  morte  qua  .Egyplii  perierunt, 
sunl  liberati:  sic  iu  Christi  lide,  et  merito 
suff  passionis  ac  pretio  sanguiuis.redimun- 
tur  fideles  nunc  a  morle  peccati,  deinde  a 
morte  infernalis  supplicii,  quibus  plagan- 
tur  increduli  et  ingrati. 

Habebitis  auteni  hunc  diem,  etc,  so- 
lennem.  Ciiristiani  quippe  Pascha  Christi  ibid.s.i.i. 
verissime  celebraut.et  suam  pcr  Christum 
redemptionem  jugiter  veco\n\\{.Se/jtcm  di- 
ebus  azyma  coinedetis.  Septenario  univer- 
sitas  designatur.  Fideles  ergo  per  omne 


57« 


tAAHttAllU    |N    1   \|-       \ll    lAOlH. 


AHT.    XXII 


luiiipuii  vititi  prujiiuatiH  iii  a/\iiii)i  siiuuri' 
tati»  ut  vuritatis,  i(l  «st  iii  arlihiis  siiiiplui 
tutin  ul  iiiiioL-uiitiiib,  Dvo  halxiil  servirt',  »t 
i'Oi'(ia  sua  reficere.  Quiiunii/ui-  cumcderit 
f'enneutaluin,u\  r«.t,  iii  urlil)iis  viliosis,ili 
u|>(M-it>us  tliipluilalis  «'l  Miiiuialioiii>.  miuiii 

/'-oi  11,11  obUtclavtM-il  iiumiUmii,  jiixla  illml,  (lloriaii- 
tui-  (luuiii  iiiaii?  liiL-t'riiil,  i-iil  riiiii^.  |>(M-(li- 
lioiiis.  Uie»  prima  crit  nanita  atquc  sulen- 
-nia  :  \\dic  est  dies  (toiiiiiiica)  (IumiU5;  et  dies 
septi,ma,  vidt^iicel  (iies  |-csui-|-ccliouis.  Ni- 
hil  ijpi.'rifi  furietis  in  eis,  exveptis  fiis  )jUii' 
ad  oesieudum  pertinent  .*  hoc  esl,  opcra 
prava  et  conupliva  vitabitis  ;  aclihus  ve- 
ro  virtuosis,  (luiluis  reliciliir  aiiiiiiu,  ciilis 
tUUC  suiiiiiit'  iiitiMili.  I/i  eudem  enim  ipsa 
die  educam  exercitum  oeslrum  :  i(l  esl, 
uiiiv«Msos  lihfrabo  clcclos,  el  (lclentos  iii 
liiiibo  bcalirice  illustrabo.  Oiuue  fcrmen- 
tutum  nun  inoenietur  in  dumihus  vestris: 
id  est,  iiulia  peccati  corruplio,  iiulla  lalsa 
doclriiia  adniittulur  a  vobis,aul  doiueslicis 
seu  eongregalioiiibus  vestris.  Qui  comede- 
rit  fermentatum,  peribit,  tam  de  tuloenis 
quam  de  indifjenis,  id  csl  sivc  neophytus, 
sive  ab  inrantia  chrislianus. 

Fusciculum  lnjssupi  intinyite  in  san- 
guine,  qui  est  in  limine.  Pcr  lasciculuni 
hyssopi,  potest  intelligi  vcra  huinilialio 
sui  ipsius,ex  tribus  concepta,  videlicet,ex 
contcnipiatione  excoilcnliie  Uci,  e,\  consi- 
dcraliom'  propria*  derectuo^ilutis  in  natu- 
raiibus,  utquc  ex  propriuruni  inluilione  cui- 
paruin.  Hiec  huniiiiatio  sui  est  intingenda 
in  sanguine  Cliristi,ne  homo  ex  inspectio- 
iie  propriiB  vilitatis  et  pravilulis  desperet, 
sed  ex  considerutione  ct  purticipulione  ine- 
ritoruni  Chrisli,  cl  virlutc  sua?  passionis, 
respirct  ac  speret  in  Domino,  uc  operu 
bonu  quai  agil,  uniat  merilis  capilis  sal- 
vatorisque  sui,  et  sic  of ferat  ea  Deo,  omne 
bonum  adscribendo  eidem.  Porro  hic  saii- 
guis  esl  in  liminedoinus,  quia  in  Baptismo 
quod  est  janua  sacramentorum,  et  quasi 
limen  quo  in  Ecciesiam  introilur.  pra^ci- 

i}om.M,3.  pue  operatur.  Quicumque  enim  baplizali 
sumus,  in  morte  Christi  baptizali  sumus, 
secundum  Apostolum.  Est  quoque  sanguis 


A  iste  ili  liiiiiiie  doiiius,  (pioniaiii  tidi^s  v\ 
iiuM-iliiiii  pas>)ionis  (^hristi  oiiuiibus  olle- 
I  iiiilur.Uccle  ergo  liciba  hyssopi  piirgulivu 
p(^cloi'is,  oblcctaliva  odoratus,  dc^higiiuliva 
liiiiiiililalis,  (■oiigriiil  saiigiiiiii  Cliiisli,  qui 
puigaliMi^  «'•>!  itirdiiiiii,  iii«iii(-livus  odo- 
ruiii  spirilualiler  «iuiciiini,  ct  tolius  huiiii- 
litatis  «?xeiiiplai-,pruH'cptor  ac  doctor.  iV///- 
lus  eijrediutur  ustium  dumus  suie  usque 
mane:\\(ic  est,  celebiantes  hoc  Sacraiiuui- 
tuiii  et  comniuiii«-anl(;s,inlracor«iis  sui  ai- 
caiia  «l«;l>ciil  D«-o  iiilcudiMc,  dislracliones 

H  cl  discuisus  inaiies  vilare,  et  iiifra  eccle- 
siasticain  uiiilaleiii  persistere,  quousque 
ad  luceiii  gioriiu  penlucaiitur. 

(Juumque  intruieritis  terram  (juaia  l)u- 
minus  daturus  est  vohis,  uhseroahitis  cw- 
rimonids  istas.  .Niiiius  cnim  pol(5St  Pasclia 
vere  alque  salubrit«M- celcbiare,  iiisi  in  ini- 
lilaiiU!  Ecciesia,  iioii  iii  convenlicuiis  lue- 
reticorum  aut  sciiisiiialicorum.  Ft  quum 
dixerint  ouhis  filii  vestri,  Qua;  esl  ista  re- 
liyio?  dicetis  eis:  Victinia  Iransitus  Domi- 
ni  est  :  id  esl,  quum  discipuii  aut  soboies 

C  vcslra  qua'sieril  sibi  cxponi  caiisam  culttis 
clirisliana)  Kciigionis  circa  Sacramentum 
allaris,  ceicbralionumquc  Paschae,  docel)i- 
tis  eos  qualiler  Christus  immoialus  est  pa-  icor.v, 
scha  nostrum,et  quaiiter  ceiebritas  noslra 
paschalis,  rememorativa  est  Pascluje  lega- 
iis  :  quomodo  eliain  iii  Sacramento  allaris 
(Jlirislus  offertur,  el  in  suo  mysterio  sa- 
crificalur,  ul  ejus  inerita  iiobis  copiosius 
impcrliaiitur,  et  Deum  pro  sua  ad  nos  ca- 
ritate,  pielate  et  beneficentia,  devotius  et 
incessabilius  veneremur. 

D  Surrexitque  Pfiarao  nocte,  et  omnes  seroi 
cjus,  etc.  Per  hoc  quod  Pharao  el  ejus  sa- 
teiiites  percussionibus  victi,  compuicrunt 
Dei  populum  egredi,  insinuatur,  quod  ad- 
versarii  fidei  frequcnler  sic  victi  sunt  di- 
vina  virtute,quod  a  popuii  chrisliani  pror- 
sus  abslinuerunt  persecutione.  Tulit  eryo 
populus  conspersam  farina/a,  id  est  in- 
nocenliam  et  simplicitatem  iacrimis  devo- 
tioiiis  aut  poenitenliifi  decoralam  et  coa- 
gulalam.  (^ute  liganda  est  in  palliis,  hoc 
est  iu  inlerioribus  ornalibus  cordis;  super 


IN  \llll  \  I  In     |\     I    \l'       \ll     I   \(I|H. 


Alll       Wll 


fmm 
•  1/  / 


liiiinriits  il(<ri'i'*<ii(lii,  iil|M)h<  iiiriilif{itl>ilil('r 
oxs(M|U(<ii(la,  /'rttffifii/iif  siiiif  filil  /srnif 
i/i'  l\iiini:s.s,\  i|iiiiil  iiil('t'|>i'(<laliir  ('Diiiiiioltn 
tiii(<a<, ///  .S'(/i-i////.  i|ii(i(l  iiit<M'pi'(<laliii'  laltcr- 
iiaciila.  I*(<r  i|iioil  iiiiiiiiliii',  (|iiiii|  dc  iiisla- 
l)ililat(<  cl  iiii|iiiclii(liii('  |iiisMi)iiiiiii  ac  \i- 
/•«.ixxMii  lionini,  ail  liilicinaciila  hoinini  \ii'lnliiiii 
(lil<<cla.  ail  li'in|ila  cl  i'oii;;i-<<^Mti()ii('s  Saii 
(<l()riiin,a(l  inaitsioiK^s  ('(fUvslcs  sil  Irstiiiaii 
(liint.  .S'('.r( •«•//.'//  /(•/•c  ////'///'//.  (<lc.  Pcr  (|iia»oli 
iinincii  Itiijiis  |)ci  rcclioiicin  lilc  inlcllif^i- 
liii'  lola  |>i'iinili\a  Mcclcsia  c\  Jinlaisino 
(•onv(Msa,  iit  (|iia  liiil  pcilcilio  viilntuin 
pniHMpua.duitt  ([iia  rn/f/us  ftmmisiunnn  iii- 
iiinncrahili'  nxrcnifif.  id  (<st,  iitavstiittahilis 
niultiiiKlo  divcisaruiu  siip(<rslitiouuiii  at 
(|iic  scclaiiiui,  (iua<  ox  ffculilitalc  coincr- 
sa,  (•iiitt  (<lc('.tis  .luduMS  asccudil  ad  virlu- 
lutit  sublittiia,  ot  ad  r(>j;:ita  (•(flcstiu. 

//(/•(•  c.v/  n'li(/io  P/iiisi':  Oinfiis  nllcnij/ciia 
iioii  ronntfet  cc  ro  :  id  csl,  uiillus  a  (]hri- 
sliaiiitato  oxtraiieus,ad  couiutuuioMciii  csl 
a(liuitl(MKlus.  Oin/ils  aufrin  srrvns  rin/ifl- 
tltis  rlrriiDirldrfKr:  lioc  (>st,(]uilib(M  Ik)iuo 
(.liristi  sauiruiiK^  (Muplus,  esl  iu  Haplisiuo 
(M  in  saciauKMilo  l\i>uil(Mitia»  spiritualiler 
eircumcideudus,  et  sic  eouiedet  Kucliari- 
stia>  sacraineiituiit..l(/ ye//t?  et  mercrjiarliis 
iion  edent  ex  eo.  .\dvena  polest  calecbu- 
inenusaccipi:  nierceuarius  auteiu.(pii  uou 
ex  caritale.  sed  ex  proprii  coimnodi  iului- 
tu  videtur  1'acere  bona  :  isti  nou  suiit  ad 
coinmunioneni  idonei,  nec  adiniltendi.  /// 
inia  doino  coinedefiir  :  qnia  in  sola  catbo- 
lica  Ecclesia,  extra  (|uaui  nenio  salvatur, 
boc  est  in  niystica  unioue  cuiii  (]liristo  et 
ejus  ridelibus.  sumenda  est  sacra  coinniu- 


Jimnn.  Ul, 

li>. 


.\  liio.  Srr  r/frrrfls  dr  niriilhns  rjii%  foriin  : 
ipiia  pcilidis  cl  iiiKpns  iion  hiiiiI  Hucra- 
iiicnla  liac  iiiiircicildii,  A'<'C  oi  llliiis  nni- 
frliii/rtls.  Iloc  sacialissiiiiiiH  cvail^cliHlu 
JoaiiiK<s  all(';;al  di-  Oliiislo  pi:i-di(-tiiiii,  cl 
iii  co  i-oiiipiclniii.  (jiiainvis  cinin  dictiiiii 
sil  istiid  ad  lillcraiii  dc  a|{iio  illo  pascliali 
cl  l\pico,  liix-  laiiK-ii  liiil,  III  ipiaiitnin  riiit 
(iliiisti  ri^Mira  :  idciri-o  i\r  (ilii-istd  priti(;i- 
[lalilcr  cst  pi'a<dicliiiii,  (•iijiis  ossa  iion  fre-  /'wrf.  m. 
f^ciiiitl  inililes  l'ilati  iii  (-iiir-is  palibiilo. 
(piantvis  cxlia  iialiiralcin  coiiipa^'inciii   in 

|{  ciiicilixioiic  vi()l(-iilissiinc  liaxciiiiit  ca, 
jiixta  illiid  1'salini.  Dispersu  siiiU  omiiia /'«. «ii, is 
ossa  iiica.  (Jiiod  sl  f/iils  prrri/rliioriiin  iii 
iwsfrani  volnrrlt  franslre  rolonlani,  et  fa- 
rere  /*/iase  Doininl,  rlrcuincidetur  jjrlus 
oinnr  iiiasriillnnni  rjas,  rf  finir  rlfr  rrlr- 
hridilt  :  boc  est,  si  ipiis  infideliuin  voiu- 
erit  effici  (-bristianiis  et  civis  Kcclcsijp. 
oportcl  ul  ipsc  cl  [icrtinentes  ad  cuiii, 
in  Haj)tisino  ab  originali  peccato  et  vitiis 
aliis  ciniiiKl(Milui-.  duininodo  ipse  poterit 
illos  ad  lioc  ipsuin  iiiducere,  sic(pie  erit 

(]  idoncus  salubiitcr  communicare  ;  rrlfijnr 
slrut  Indlgena,  id  est  quasi  ex  fidelibus 
uatus,et  pie  tractabitur  nec  spernelur. £"«- 
//('//(  lexerit  indlgence  et  colono:'\d  est,  lex 
evangelica  uniformiter  est  servanda  tain 
Cibristiauis  ab  infanlia  atqne  orif;ine,quam 
neopliNlis.Et  conformiter  suiit  adcommu- 
iiionem  ac  cetera  sacramenta  aptandi  ac 
inducendi.quia  in  Ghristo  Jesu  omnes  sunl 
unum  mysticum  corpus,  in  quo  non  est 
servus  nec  liber,  Judicus  et  Graecus,  Bar- 
barus  et  Scytlia.  sed  omnia  et  in  omnibus 

D  Cbrislus. 


Coloia,ui, 
II. 


T.  1. 


37 


57H  INAMUTKO  i"^  t-Ai'    XII  kxuui.  —    aht.  .\xiii 


AKTICILIS    XXIII 

U»>l»'VltVllu    KKlF.M    PI.Vd.VRlM     KdYITI,     Vll    DKCKM    1>H  K(;KI»T.\  ;    KT    glJAI.ITI  I»    DKCKM    l'l,.V(;  K 

il.l,  b,    IN    IIUM.V.NU    IMIM-Itlu    SL.M    IMIM.KI.K. 


B' 


3«. 


E.VTISSIVirS  .\ii{<ustiiius  ac  hahaiius,  A  iiuiiiviaruni  addiuMio,  |)(m-  (jiias  iiilioiiora- 

tlcitMii  [)laj,'as  (|uibus  .Kj^yptii  suiil  pn  lio  ^if^iiili^  ulur  paKMiliiiii.  (iMioiiiyia  (jiiip- 

cussi,  rctliaiiiil  a<l  pra^ccpta  Dccalugi,   iii  pi;  csl  iiiusea  caiiiiia.^^aiK^s  auUMii  siios  iioii 

(|uauluiii  p(M-  »l(5cciii  priMccpta  cuiaiilur  ac  cogiioscuiil  pariMitcs.  Iliiic  cl  caluli  (uiruiii 

proliihcutur  pcccata,  per  plagas  illas  sigiia-  cieei  na8cuiitur,p(M'  inyslicain  sigiiiricatio- 

ta.  Ktciiiiii  [)iiiiia  .Kgy|)li  jilaga,  luit  con-  iiiiiii  c.\()r(!Ssioii(Mn.  Coiilra  (|iio(l  quarliiiii 

versio  aqua)  iii  sauguiii»Mii.  l*cr  aquse  cla-  (sl  pra)c(!|)tiiiii,llaljcas  iii  lioiiore  parciit(;s.    Hxod.x^ 

rilatciii,iiisiiiuatiir  s[)iriliiaiis  iiit(rllig»Mitia  (Jiiiiila  [ilaga  ruil  iiiors  |)(u:oriiin,  |)(m- (|iiaiii  '-• 

Scri[)turaruiii,  iii  i|iia  iiiiius  V(Mi  l)ci  |)i;L'(li-  ruiiiicatiu,(|iiii'  csl  bcstiah;  viliiiiii,(l(Miiuii- 

catur  iiulitia;  [km-  saiiguiiKMii  aiil(Mii,s(Misu^  Nlralur  :  ciii  ([iiiiiluiu  ()raiC(!pluiii,  qiiod  csl,    ii,i,i.  u. 

cariialis.Sicque  coiivcrsio  aqiKc  iii  saiigiii-  iioii    iiKJCcliai  i,   coiilrarialur.   Scxla  (ilaga 

nein,est  couunulatio  spiritualis  iutidligeii-  csl  ulccra  ac  vuliicra  vcsicaruin,  pcr  qua^ 

tia*  iii  cariialein  :  cui  contrarialur  priiiiiiin  H  iracundia-  luror,  invidiu)  lucs,  iin()alientia) 

Exod.xx,  (irieceptniii,  (\uod  est  colere  unuiii  Dcuin.  iinpetus  c.\()riinuiiliir.  (Jiiihus  oinnihus  sex- 

.Naiii  el  (•ariialcs  qui  sc  supra  iinagiiialiu-  liiin   jiraMMqiliini,  vi(l(di(;(!l    iiuii   o(;ci(l(M'C,    /hid.  i;t. 

iKMii  clcvarc  iioii  valu(Muiit,dcilat(Mii  ichiis  c.\slat  coiitrariiiiii.  .\rd(Mil  cqiii(l(Mii  lioini- 

cariialihusac  vilihusad->crips(MUiit,di(ciilc  cida^  insania  iiic,(juoriiin  si  |)osscs  aiiiiiias 

itom.i,ii.  .\postolo  :  Coniinutavcriiiil  gloriain  iiicor-  intucri,  [ilus  (^as  qiiaiii  corpora  vulnerala 

ruptibilis  Dei,  iii  siinililudiiKMn  iinaginis  dcllcres. 

eorruplibilis  lioiniiiis  ct  volucruin  el  ser-  Septiina  (ilaga  luit  pcrcussio  scgetum, 

(lentiuin.  Ha'c  crgo  iinjiictas,  iiriino  ciira-  lacta  iclibus  grandinuin,  pcr  quain  nocu- 

tur  ac  proliibcfur  prceceplo.Seciinda  j)iaga  nicnluin  liirti  cxjiiiiiiitur  :  (juod  sopliino 

luit  ranaruin  produclio.  Per  raiias,  vaiia  cuialur  prijccepto.quo  dicitur,  .\on  lurahe-   //.;V.  15. 

designatur  loquacitas,   raMlitasquo  porjii-  ris.  (Jclava  plaga,  corrosio  frucluurn  per 

rii :  quihus  conlrarialur  secunduin  pra^ce-  G  locustas,per  quain  detractic  seu  falsa  tes- 

Exod.x\,7.  ptum,  quod  est  non  assumere  noinen  Do-  lificatio  significatur.  Conlra  quod  oclavo 

mini  frustra,id  est  non  perjurare,nec  sine  piiecepto  juhetur,  Ne  sis  testis  iniquus.   /4,v.  ic, 

rationabili  causa  jurare.ljuorum  iiliiiin(jiio  .Nona  plaga  fuil  caligo  palj^abilis,  jier  quain 

oplime  vitat, qiii  a  lo(juacilato  ot  dofoiini-  adulierina   coiicnj)iscenlia    sumitur,    quae 

tate  peijuralionis  linguam  rofrenal.  inontem   prorsus  overtil  et  fuscat.  Conlra 

Tertia  plaga  est  scinifum  afflictio.  quffi  quam  nonum  sonal  prgeceptum,  Non  con-  neui.\,ii 

Ejuod.  XX 


fuit  molesla  punilio  et  morsio  inquieta,      cupisces  uxorem  proximi  tui.  Decima  pla- 


17. 


I)er  quam  sollicitudo  miindana,  inquietu-  ga  fuit  communis  strages  primogenitoruin 

doque  sseculi  et   pungitiva  looulio  cxpli-  in  hominibus  cl  jumonlis,per  quam  omiiis 

cantur. (^use  omnia  tertio  opponuntur  prae-  inordinata  alionaruin  rcrum  cupiditas  de- 

/*irf.8-io.  cepto,  quod  est  sanctificatio  sabbati,  por  signatur,  qu»    j^lurimoruin    perimit    ani- 

quod  mentis  in  Deo  Iranquillitas  ostendi-  D  mas,  quum  omnium  radix  malorum  dica-    1  rim.M 

tur  ac  jubetur.  (jui  aulem  mentem  suam  tur  cupiditas.  Contra  quam  decimo  ferlur  '"" 

in  Deo  figit,  vitia  illa  in  se  ipsis  afflictiva  mandato,  Non  concupisces  rem  proximi   /Cxod.w 

et  inquieta  exhorret.  (Juarta  plaga  fuit  cy-  tui.  *^" 


r.NAIlllAllu    IN    (  M-      Ml  I  \f»IH.  AHT,    Wlll  570 

l'rirli>ira.  siciil  iiit  ( Intsiiis,  rl  liiilirliii'  iii  .\  (|iii-  miiIiIiimi.  Iii  .l'i^\|tl(i  scxla   |tla(,'a   riiil. 

(ildssa,  il<'('(<iii  pliif^a'  (|iiil)iis  |ii'(t|ili'r  Isriic  M>sica<  litr^ciilcs  iilci-ia(|iic  Miaiiaiiiia  :    iii 

lilas  .l'!^\|)tiis  c^l  ('11'sa.  ('(tin|iai'ai'i  possiinl  lldiiiaint  iiii|i('ri<i  lia'('  |ilaf<a  pcr  .Maxiiiiini 

(lccciii  |tlaf;is,  (piiliiis  Ktiinaniiin  iiii|ici'iiiiii  pcrsrciiliiiiiciii  crcltKi  iMlntiicscciiH  irti  ul- 

csl  piMTUSsiiiii  oli  snani  l\iaiiiiiilcin  in  p(i  ipic  luiicnrc,  cst  cxullulu,   i p<-r  Mil^i 

piiliiin  clirislianiiin.  Illa  ipiippc  iii  rif^nia  (iccisidiiciii,    scil    |m'|-  cii><l<'iii    tii<»riciiliiiiii 

iKtslri    C(tnlif(crnnl .   Clirisliani    cl    ll<'ltra>i  priticipnin  ac  pdlciiliiin.  (pKiniain  Maxiini 

nni   )>t    (>i(l(>iii   h<'(t  (|cs<<rvK>rnnl.    \'',\   siciit  niis  sp(>cialiti>r  pi^rcnti  jiissit  l'!rclcsiariiiii 

llcltra'i  rncrnnl  .l']f!:\pliis  siilidili,  aUpic  ali  piiiiial<<s,   cpiscopos    sciliccl,   cUh-jcos,   ct 

cis  opprcssi  ;   sic  lioinano  iinpciio,  adliiic  inaf^nulcs. 

f^cntili,  rii(>riinl  (lliristiani  snlijccli,  a  (pii  In  .Kf;vplo   scpliina   plaf:a   riiil,  ^raiido 

lins  ct  •^rin  issiinas  artlictioiics  tiosciintnr  (pia>   iKtinitiiltiis  ac  jniiiciilis   riiit  c.xilio; 

pcrpcssi.  IMiarao  dccics  conlradixit  Movsi:  |{  in  Kditiaiid  itnpcrio  siil>  (iallo  ct  Voliisia- 

lloinani   ini|>craldi'(>s  (l(>ccin  (>di('la  conlra  tio.ipii  Dccio  pcrsi^cnlori  sii(-('css<'rnnl,  pc- 

(iliristianos   dcdcrnnt.    Ilii   divcrsa'   pla^^M-  slis  |ii>r  (tiiinia  spalia  rcf;ni  Hoiiiaiii  dilTiisa 

.Kf^yplioniin  ;  liic  divcrsa'  (■alaiiiitalcs  Ko-  (>sl,  (>l  (iinnc  pcnc  ffciiiis  hdtnitiniii   dcdit 

inanoriiin.    In   .l''>;ypto  piiinnin   dc   pntcis  ncci.  In  .Kf,'yptd  oclava  pluffu  riiil,  (.'.xcila- 

ultpic  rimninibus  pro  aipia  sanf,Miis  inana-  lio  locuslaruin  :  iii  Hdiiiano  iiii[>crio  exci- 

vit  :  in  Hoinano  iinpciio  snh  .Ncronc  nndi-  lala»  uiidi(pK>  f,'(>nt(>s.  Hdinanain  nrlicin  v.v- 

(pi(>  mdricnlium  Hdinaiioium  sanirnis  riii-  dihiis   in('(>n(liis(pK>  vastarmil.   Iii   .K^'yj)l(i 

\it,   cl    moihis   in   Irhc   coriiiplus,    hcllis  iidiia  |)laj;a  riiil.  palpahilcs  lcii(>hia'.  plns 

ipidcpic  iu  orhc  prorusus.  hi  .Kjiypto  raiia  [icriculi  cominiiiantcs,([nam  inrereutcs:  iu 

hahitalorcs  .Kj?y|>li  [>cnc  cxstinxit  :  iii  Ho-  Homano    imperio  .\urelio    perseculionein 

mano  impeiio  snh  Domiliano  imjieialorc  [)i(>imilf;ante,   lerrihilius    rulincn   siih   i|>- 

errreuali  satelliles  jussu  crueuti  |>iiiu'i[>is  C  sius  pedihiis  ivil,  oslcudens  quid  raccrel 

al(]ue  inopia.  Hdmanos  cives  ([iiasi  dis[>ci'-  lantus  iiltor,  soilicet  Deus.  si  vellel.  nisi 

seiunl.  [)alieus  esset,  qiiaiiquam  inlra  scx  mcnses 

In  .Kgy[)to  tcrlia  plai,M,  sciuires,  hoc  esl  inlerrecli  sunt  tres  imperatores,  .\m-elia- 

sa>vissimir!   muscuhe,   qiue    media    a^slatc  iius,  Tacilus,  et  Florianus.  lu  .Egypto  de- 

per  squalida  loca  gregatim  volaiil.  el  ho-  cima  plaga  fuit,  primogeuitorum  occisio, 

miues  ac  pecora  graviter  mordeul  ;  in  Ho-  imo  el  templorum  et  deorum  eversio:  sic 

mano  imperio   tertia   plaga    sub  Trajano  et  in  Homano  imperio  tandem   facta  est 

cxcitavit  .huUeos,  qui  quum  anle  dis[)eisi.  omninm    perditio  idolorum.   Rex  .Egypti 

([uasi  non  esseul.  quicscerent,  repeutino  poteutiam  Dei  probavit,  sensit  et  limuit, 

calore  permoli  suut  et  crassati :  mulljpque  ac  populum  Dei  liherum  ire  dimisit :  sic  et 

urbes   tunc   terra^   motu  eversae  sunt.   In  Homanorum  imperalor  tandem  conversus 

-Kgyplo  qnarla  plaga  fuit,  muscse  caniuj»,  D  est.  lu  ,Egypto  populus  Dei   non  est  am- 

qua^  suul  alumiue  pntredinis,  et  verminm  plius  ad  servitutem  retractus  :  nec  in  Ro- 

mafres:  in  Hoinano  imperio  sub  Marco  An-  mano  regno  ad  idololatriam  amplius  est 

tonino  hies  seu  pestis  infusa  diversis  pro-  coactus.  .Egyptiis  Hebrseos  dimissos  perse- 

vinciis,  Ilaliam  ac  Romanornm  exercitum  qnentibus,  post  decem  plagas  irruit  mare 

per  diversa  dispcrsum,  morte  dissolulum,  Ruhrum.Christianos  quoquein  hoc  saeculo 

pntredini  dedit  ac  vermihus.  In  .Egyp^to  peregrinantes  persecutio  gentiliummanet, 

qninta  plaga  fuit,  mors  pecorum  :  in  Ro-  donec  Christo  duce  transeamus  mare  Ru- 

mano  imperio  suh  Severo  persecutore  ci-  hrum.  hoc  est,  ignem  judicii  evadamns. 

vilibus  hellis  comminuta  ac  lacerata  sunt  Porro  qni  Christianos  persequuntur,  cnm 

viscera  Romauorum,  et  adjumenta  rei  pu-  rege   suo   Antichrislo    in    stagnum   ignis    Apoc.yix, 

blicae.id  est  plebes  provinciarum  legioues-  ceterni  demergentur.  *'  '^- 


m) 


KNAlthAHO    l>    CAI'.    XIII    KXKIll. 


AIIT.    XXIV 


Ainn.iM  s  XMv 


klLULlUATIU   CAirrULl   TKIiillHK.CIMI   I    I.OCLTLSyUK    KSI     KOMINLS    \\t    MOVSKN,    IJICKN«    : 

MA.N«:TIKI«:A    MIIII    t>MM:    IMtlMOOK.MTUM. 


Iklt  K(;iil)lvN'l'l  (  aijiliilodfscripla  «isl  pri- 
tussio  |)iiiiiof<('iiil«)riiiii  .K>(y|)li  ;  iiiiiu; 
recilulur  quid  ex  illa  peicussioiu!  sil  coii- 
secutuin.  Locutu.st/ue  est  iJotninus  ad  Moy- 
sfn,  ilicfns  :  Sitncti fica  inihi,  i«l  (rsl,  iii«;0 
cuUui,  seu  honoiatioiii  (l«!|)Uta  et  applica, 
uinne  primot/enituni,  i/uod  ttpefit  lutloani 
in  filiis  Isruel :  hoc  est  oinne  piimitiviim 
inter  lilios  Israel,  seu  Israelitarum,  «luod 
primo  «le  matrc  sua  «!f;i«Mlitur,  eliainsi  post 
illud  alltM-  iiiillus  (;.\  cadcm  malrc  iiasca- 
tur.  Sic(iU(;  |)rimoj,'fiiilnm  noii  distinxni- 
lur  nunc  conlra  uni^ciiiliim,  scd  coiilia 
secundof^enittim,  ac  d«;incei)s.  Tam  de  ho- 
minibus  (/uani  de  jumentis,  id  esl  lam 
primogenita  homiimm,  (iiiam  primoj^cnila 
hriitorum.  Mea  enim  sitnt  omnia  :  hoc  est, 
iinivcrsa  primoj^cnita  siint  spocialiUM-  m(;a, 
quoniam  jub(.'0  (.'a  mihi  oireiri,  aul  m(;o 
cullui  ap[)licari,  seu  ad  meum  honorem 
aliquid  lieri  de  eisdem,  prout  inlra  in  islo 
habetur  capitulo.  Yel  sic  :  Locutus  est  l)o- 
ininus  ad  Moysen  :  Sanctilica  mihi  omne 
primogenitum,  etc,  id  csl.  pra?cip«;  mihi 
sanctiiicari,  seu  meo  cullui  aiil  honoriri- 
centia;  deputari  oinnc  |)riino{^ciiiliim.  .Nam 
quamvis  aliqua  primo^enita  redimchan- 
tur,  ct  aliqua  ollerri  non  polerant,  ut  pri- 
mogenitacanum,qu8e  inlerl'iciebanlur;ali- 
quid  taineii  liebat  de  eis  seu  circa  ca,  ad 
IJci  honorem  iii  commemoralionem  poten- 
Exod.xu,  figp  atque  justilia}  ejus,quas  iii  pcrcussione 
primogenitorum  .Egypti  ostcndit.  Sicque 
primogcnita  diversimode  sanctiiicabanlur 
Deo,  ut  inlVa  magis  dic«;tur.  istud  quoque 
intelligitur  totuin  de  primogenitis  mascu- 
lis.  De  omni  etenim  fructu  primitiva  seu 
potiora  Deo  sunt  offercnda,  et  quoniam 
sola  primitiva  masculini  sexus  percusserat 
in  -Egypto. 


A  I<Jt  ait  Moyses  ad  poitttlum  llebru)oruin  : 
Mementote  dici  hujus  in  (/ua  eyressi  estis 
dc  .iiyyitto.  qiiii'  riiii  dies  (|uinta(l«;«;ima 
mciisis  primi  apiid  «'(js,  scilicel  Aprilisaiil 
.Marlii,  siciit  iii  |)ia)ccdeiilis  capiliili  ex|)o- 
silionc  pra'liabilllin  «^st  ;  et  dc  dnmo  scnn- 
tutis,\\(H',  est  de  ipso  regno  .Kgypli,  in  «iiio 
laiKpiaiii  III  Idco  (;I  maiisionc  durissimu) 
servitulis  estis  morati.  V«;l,  De  doino  ser- 
vitutis,  hoc  est  «lc  domibiis  liabilalioniim 
vesliariim,  (pias  habiiislis  in  lerra  (iess(;n, 
iii    (jiiibiis    domibiis    habilaslis,    ut    servi 

H  .lOgyplioriiiii ;  (/iionlam  in  manu  fortt,h()c 
est  per  inagna  signa  et  iii  rortitudine  sua 
omiiipotenle,  eduxil  vos  iJominus  dc  Idcd 
isto.  .Memeiilole,  inqiiam,  liiijiis  (ii(;i  lam 
vos  quain  posteri  vcstri  :  nt  non  comeda- 
lis  fcrmciilalum,  id  est  panem,  in  qiio 
lcrincnlum  admixluin  est,  scptcm  dicbns 
«luibus  durat  paschalis  leslivilas.Circa  hoc 
Lyra  allegal  Kabbi  Salomonem,  dicenlem  : 
Pra;cepliim  non  obligabat  adcomedcndum 
azyina,  nisi  priino  die  quando  coinedeba- 
tiir  agniis  paschalis  ;  ceteris  dicbiis  sulli- 

(]  cicbal  absliiicr(;  a  rcrmenlo  ct  iermenlalo. 
(^ui  diclo  obviarc  videtiir,quod  pra;cedcnli 
capilulo  a  Dco  jubetur, Septem  diebusazy-  luod.y. 
ma  comedclis.  Circa  quod  dicit  glossa  in-  '^- 
lcrlinearis  :  Prima  dies  dicitur  Pascha,reli- 
quidicuntur  dies  azymorum,quia  videlicet 
azymis  panibus  in  eis  vesci  oportuit. 

Hodic  eyrcdicmini  de  ^yypto  mcnse 
novarum  fruyum,  qu»  illo  in  mense  ha- 
bentur  in  territoriis  illis.  In  quo  etiam 
inense  fiebal  de  primitiis  fructuum  novo- 
rum  oblatio,  estque  tempus  illud  ad  ain- 

D  bulandum  satis  conveniens.  Quamque  in- 
lrodu.jceril  te  Dominus,  si  non  demerueris 
introduci,  vel  te  in  posteris  tuis,  seu  po- 
steros  tuos  pro  te,  in  terram  Chanancei  et 


KNAIIItXTK)    l>    r.AIV    Mll    h\M|»|.  AUT.    \XIV                                             581 

/It't/tiri',  0\V.,  i/iiiini  Jnrtirif  fniffifms   fiiis,  \        (Jiiiinn/iir    infrnifii.rrrif   fr    Iktniiiiiiit   iii 

i(l  «»sl,   .Mnaliii',   Isaiic  rl   Jacoli  (■iliii  jiiia  frrrnni  ('/ninnniri,  sirnf  jnrarit  fifii  rf  jin- 

nirnh»  proiiiisil  (lai«'  poslnilali  oiniiiii,  nf  frifms  fiiis,rf  ifnfrrif  tifn'  ■•nni  :  piT  i|iiaiii 

tiiirrf  tilii ,  frrriini  flnrnti-ni  tnrfr  rf  nirtlr,  (Irsigliaiillir    lcnii'    (iliilliillii    nciililllii    s.ii 

i<l  csl  ii)  vicliialiluis  al)UtitlaiiliMn,f>/'.s-(7'>'ff-  licccin  iialioMiiiii,  (pianiin  tciias  llciis  pni 

•  cr/(Ai«ifti»  ftis'  hiiiir  niorrni  siirronnn  nirn.sr  i.sfn,  iil  inisil  llclii')!*  is  ;  .sr/tnriif>is  ninnr  t/iiinf  njir' 

csl,  sacros  dics  pasclialcs  cl   saciificia  co-  rif   riifrnni,  oiiiiic  sciliccl   priino^cnililtii, 

riiiinlcni  cclcliraliis  jiixla  rilniii  pijcraliim.  hnniinn,  id  csl,  ali  aliis  licliliiis  (lisccrncs 

Sriitrm  ifirhns  rrsrrris  ii:.i/inis  .■  pcr  i|n<iil  illild,  lan(|iiaiti  ad  Dciini  spccialilcr  [)cili- 

palcl    vcrilas    vcrlli    COnlra    Kahlii    Saloino  IICIIS,  rt  ijiiinf  /irinnifji-nifinn  '  r.sf  in  jirrit-     'prtmiH- 

.                  .  .                     .                  .             . '                          .                           .      .  i^tiin 

ncnt  iltdiicli  ;  rt  in  ifir  sr/ifinin  rrit  snlrn-  rifiiis    tiiis.   Qiiiifijiiiif  /uifnirris  innsruUni 

nitiis  /hiniini,   id   csl,  dics   scpliina    lcsli  sr.riis,  riin.srrrafiis  Dnniinn.  id  csl,  |)rinio- 
pascdialis,  crit  solcntiis  sicnl  ci   piim;i,  iil  H  ^icnila  niascnlina  Dco  rcpont^s,  offnrcs,  cl 

capilnlo  patnit  praM-cdcnli.  .  1  iijnin  rnnir-  spccialc  ali(|iiid  circa  illtid  facics  ad  l)ci  Ito- 

ifrfis  sr/ifrni  (firftiis.  Non  ojtparrftif  n/nnf  ttorcin.  l'rimoj:ciiili  (piippc  Lcvilarnm  l)co 

tr   afii/iiiif  frrnirntatnni ,    nrr   in    rmirtis  prjccipnc  oircrclianlnr  cl    consccraliaiilnr 

fiiiifnis  tnis.  Ic};c  collala.  (ittia  in  lctnplo  Domiiio  scf- 

Narrafiisi/iir  filio  tnit  in  ilir  lllit.ifirrns.  vicrnnl.  Primoj,'cnili  aliarnttt  Irilittiittt   ol- 

id  cst,  domcslicis  Inis.  cl   solioli  alipic  di-  rciclianlnr  :  cl   olilali,  mo.\  rcdimchantnr 

scipnlis  cattsam    ohscrvanliarntn   istarnm  (piiii(|nc   siclis,   ila  (jiiod    dc   celero    iion 

c\pottcns,diccn(lo  ://()(•  c.s7ry/^>r//i'(7V /////i'/  cranl  oblijiali  cssc  minislri  iit  cttlln  lcm- 

Doininiis  (jaanifo  ri/rrssiis  sinn  (fr.7u/i//itn:  |)li.  Idco  sanclificatio  ct  consccralio  hornm 

id  osl.  cdcbrilas  isla  pasehalis  commcnio-  non  rnil  ila  pcrleela  cl  propria,  ul  sancli- 

ral  cl  (lcsijiual  hcn(dicia   inihi  scii  |)atri-  ficatio  cl   consceralio  Levitarum.   Prinio- 
hns  meis  desujicr  prieslila,  (]uando  oxivi  G  genila  denium  animaliiim  iwnndorum  im- 

.Ki»^yptum  in  propria  persona,  vel  in  palri-  molalicioruin  offerebanlur,  sacerdolumque 

hus  tneis,  in  (luoriim   luinhis   tunc  eram  cran*.   Priniogenila   vero    aninialium   iin- 

sccundnni  rationcin  scminalcm  el  carnis  niundoruni.qna^  offcrri  in  sacrificium  nnn 

massain.  Ef  rrit  (/nasi  sicjnitni  in.  nianii  valehant,   vel    commutahantur,    ita    (piod 

tifa.  rt   (jiiasi  nionumentum  antc  ocufos  aliud    animal   niundum    aplum    immolari 

tuos,  id  est,   lam   incessahilitcr  recorda-  offerebatur   pro    primogenito    lali,    sicut 

beris  horuni.  ac  si  esset  aliquod  corporale  ^VLh'^y\n^\\\\\\  Primogenitum  asini  mutabis 

iudioium    iu  mauu   tua  pro  recordatione  ove ;  vel  occidehantur,  propter  quod  sub- 

ligalum.  vcl  coram  ooulis  tnis  apponsnm.  ditur.  Qnoff  si  iwn  redemeris,  inferficies, 

Porro  .huhvi.  ut  ioitur.  occasiono  horuin  id  cst.  primogenilum  quod   non  redime- 

vorhorum  scribunt  islud  in  schodnla,  quam  balur  noc  mulahatur,  mox  occidobatur  ad 
ligant  in  manu  sinisfra  sive  ad  hrachium,  D  Dei  honorem  :  quia  Deus  hoc  jussit,  ne 

el  aliam  schodulam  oadom   conlinentom  aliis  usihus  deputaretur.  quod  ipse  voluit 

ligant  ad  oaput.  Et  ut  fcjc  Domini  semper  esse  suuni,  pro  memoriali  quod  primoge- 

sit  in  orc  tuo,  id  est,  in  omni   tomporo  nita  .Egyptiorum  necavit.  et  primogenila 

opporfuno  parafus  sis  legom  hanc  Domi-  Israolitarum  do  manu  porcussoris  salvavil. 

ni  confiteri  et  filios  tuos  docere.  In  manu  Sic  ergo  primogonita  univorsorum  Domino 

cnim  forti  eduxit  te  Dominus  de  ^Egi/plo.  consecrahantur  aliquo  modo.  quia  aut  of- 

Custodies  /rujuscemodi  cultum  statuto  tem-  ferehantur,  aut  commutahantur.  Et  id  quod 

jiorc  a  dicbus  in  dies  :  hoc  est,  observan-  offerebatur  pro  ois,  seu  pretium  pro  quo 

tiam  hanc  paschalom  omni  anno  servahis  vondobanlur,  erat  sacerdofum  ad  suston- 

luonso  primo.  sicul  prjpfixum  ost.  a  prima  lalionem  eorum:  aut   occidehantur.  Om- 

die  hnjns  fosli  usquo  ad  soplimnm   dicm.  nr  autcm  primogenitum  Jiominis  dc  filiis 


tiHi                                            K.>AhHAIlU    l>    LAl».    \lll  K\Ol»l.    —    Aiil.    XXIV 

tuiH,  pretiit  n'tiiuu'g,id  r^Ht,  priiiio^MMiita  iii-  A  sit  alii|iiu  iiic<>rlitii(io,s(Ml  ud  iiisiiiiiaiKiiirn 

tt^r  fiiius  HebraM»riiiii,  |>n'li()(M-ili(-i't  (|iiiii  litx-rlaiciii  ailjilrii,  (iii  pra-co^iiiliu  iici|iia- 

qut^  siclis;  rt^iliiiiciiliir,  ut  (lictuiii  c*>t,(lciii  (|iiaiii  iicccssilulciii  iiii|ioiiil. 

|itis  titiiicii  priiiioKcnilis  l.t^vitariiin.  (lirca  Im^c  qiiiduiii  scrihit  iliio  :  IMiiiiiiiii 

Dciiidc  iii  tcxlu  (lcscribitur  caiisu  scii  ru  csl,  (|iio(l  IMiilislau  cruiil   iiiiilli  (;t   l'ort(;s 

tio  tioriiiii,  quui  juiiM;vi(lciit(M-exprt;ssaetit;  Ijcllutorcs,  uiidc   losiie  ot   filii  Isiuid  iion 

ct  palct  textus  cx  dietis.  Scd  .Vloyscs  cadiMii  poliicriiiil  cos  dchcllarc.  Oiiod  noii  vidcliir 

liiiillolics  rcpctil,  iit  ca  diirissiinis  (-oi-dihii^  idoiicc  dirliini,  (|iioniain  ^i(-iil  Josiic  i;l  lilii 

Ju(la'oi'uin  fiiiiiiii^  iiK-iilcaicl.  niicinadino-  hiacl  dchclla\criini  (llianana'Os  s(;  iiiiillo 

duin  (Miiiii  lupis  aiit  f(Mriiiii  iioii  cilo  rcci-  forliorcs,  noii  liniiiana,Ke(l  diviiiu  virtiilo, 

pit  forinaiii  iniaginis  iiiipriincii(la\  sie  cor-  ila  (^adciii  virtnlc  |toliiisscnl  dchclluii!  (;! 

(lu   illu   la[>id('a,  inio  cl    fcrrca,  frcqiicnli  IMiilisla-os,  si  l)co  sie  placuisscl.  Oiir  au- 
rcpi^titioin;  et   ineussione  (^gchanl,  iil  laii-  U  lciii  Dciis  noii  siihjceit  ipsi  Josue  (;l  filiis 

dcin  divina  tcstiinonia  ac   inandala  slahi-  Isiacl    IMiilisticos    iii    lolo,   si(|uidein    pro 

lilcr  rcliiierent  :  ([uod  l('}<iMlaloi(-in  coi  nin  |)arl(;  Mihdidil   cos  illis,  lial)(;liii'  iii  lihro 

non   latuit.   Noii  ergo  siipcrfliia  fuil    lain  Jiidicuin  iii  lexlii,  ulpole  iit  iii  IMiilisla;is    Judic.u 

frequens  repetitio.  ex|)erireliir  Israclcin,  aii  vere  limeret  l)o- ^'*' 

lyittir  qiiuta  einisinset  Pharao popuhtni,  ininuin,  el  nl  filii  Israel  halierenl   coiisue- 

id  est,  qiiiini  fecisset  Hebra^os  egrcdi  dc  liidincin   pia^liandi.  S(;ciindiiin  esl,  IMiili- 

.i^Kgypto, //o«  eus  Uuxit Douiinusdii\  tcrraiii  sUci  iiondiiin  deiii(;i-iiei-uiit  ila  piiniri  siciil 

promissionis  per  viam   tcrnv  Phili.sfiiin,  .Kgyptii,    iicc   dc   lcrra  siia   e.\[)clli,  si(;ul 

ijuit'   ririnit  bst  ^E(jifpto,  ct  eliaiii   terru'  (llianaiuci.  ld(;o  Doiiiiniis  iiolnil  ([iiod  filii 

(^lianaan,  iiitcr  (|iius  dii-ecte  est  situala,  ila  |si'u(;l  irciit  per  viain  lerra'  IMiilistiiin.  Ad 

quod  pcr  IMiilisli«os  coni[>endiosiori  iliiic-  ([iiod   dico,   ([uod   Pliilisliiin   ci-uiit  idolo- 
re  de  .tlgypt(ji,iii  lerram  promissionis  per-  C  latrtc    pessimi,  ([iicmadmodiim    (]liaiiaiia'i 

tingitur,  et  econtra.  Kl  qiiod  via  illa  noii  al([iic.K<.'y[)lii  ;  ncc  soliim  merueriiiil  lcin- 

sit  vchcmenter  rcmola  ct  longa,  indc  |)ci--  [xiialilcr  [)iiiiii-i  el  ex[)clli,sed  el  a;lernali- 

peiidilur,  quod  filii  Jaeoh  cx  lcria  [iroinis-  ler  condemnari,  ([iiod  omiicin  lcmpoialcm 

sioiiis    in   .tgypliim    pro   vicliialihiis    de-  supci-grediliir   incoiiqiarahilitcr   [xiMiam    : 

scenderunt ;  taiilaque  inde  tulerunl,  ([iiod  imo  Dominus  promiseral  filiis  Israel  tei- 

suffecit  tam  in  ilinere  qiiaiii  in  lerra  pro-  rarn    Philistiim,    sicul    el    ChanancTCorum. 

missionis  per  aniiuin  aut  circiler,  quum  P>ant  enim  ex  genereCliam,et  una  decem /ojMexm, 

tainen  asini,  noii  quadrigae,  tulerunt  em-  genlium,   qiiarum   terram  promiserat  Is- 

pta.  Rcputans,  ne  forte  pceniteret  euni,  si  racli,  iil  patel  in  (ienesi   el  iii  libris  Josue 

videret  adversum  se  bella  consuryere,  et  acJudicuiii  manilesle.  (Juamvis  aulein  oin- 

reverteretur  in  jEgyptum  :   id  est,   ipse  nipolens  Deiis  omnia  possil,    non   tamen 
Dominus  intra  se  cogitans,  et   idcirco  id  D  vull   semper  omnipotenliam  suam  oslen- 

faciens,  ne  forsilan  filii  Israel  dolerent  se  dere,  sed  secundum  sapientiae  suae  censu- 

exisse  .Egyptum,  si  viderent  Philistseos  si-  ram  ac  ordinem  operalur. 

hi  occurrere  ad  pugnandum.  Krant   eqiii-  Sed  circumduxit  filios  Israel  per  vinm 

dem  PhilistEpi  duri  et  robustissimi  hellato-  descrti,  quce  estju.rta  mare /iu/jru/tt.^am 

rcs.  Inio  Deus  certe  cognovit,  quod  in  tali  Deus  Moysi  praenunliaviUquod  in  monlcin 

casu  filii  Israel  de  suo  exitu  poeniterenl,  Sinai  essent  venturi  et  ibi  immolaluri.  Ihi 

de  divino  auxilio.  diffidentes,  quemadmo-  quoqiie  voluit  eis  legem  donare.  In  ^^gy- 

durn  postea  doluerunt,  audito  ah  explora-  pliorurn  ilem  demersione  voluit  suam  dc- 

torihus    quales   essent    habilatores    terra^  inonslrare  justitiain.  Dicitur  aulem   niare 

Chaiiaan.  Verumtamen   in   lillcra  diciliir.  Huhrum.   iion  quod  aqiue  sinl  rubrse,  sed 

Ne  forte,  non  quod  in  divina  prse.scienlia  quod  apparent  rubrse  propfer  fundi  et  la- 


KNAhUAIln    IN    {\M'.    Mll    K\ti|i|. 


MU      N  \  n 


tm 


))ill(>niii)  ilti  jaiTntiiiin  i-iiborriii,  iil  r<<iliir,  A 
cl  <|iiiii  Iniii    in  lipa  csl  nilna,  (•nininiscf 
lim|iic  a(|iiii<,  |n(>|»l(<r  (|ii(>(l  |)rii<ci|inc  ciica 
lillns   inltiii    vi(l(<lni-.  \  (-niinlaincn    iii  llc 
l»ni»(»  (licilnr,  inaic  Siipli.  id  csl  jnncosnin 
sivc  caniiosnin,  co  (|iio(l  jiiiici  si\c  canna' 
ahniKlciil    iii   lillorn.    Kt  nnmifi  «/,sr,'//(/<' 
niiif  filli  Isiuii-I  (/<•  /<•/•/■</  .Kniiiifi.  nnidain 
diciinl  (piod  .K^yplii  acc^nninodaxcrnnl  llc 
ln-a'is  anna  ad  dcrcndcndmn  sc  a  pia-do 
iiiluis.  cl   Nasa   prcliosa  (pia'  coiiccsscranl 
ois.  Alii  vcrisiinilins  dicnnl.  (piod  dicnnlnr 
nsccndiss<<  armali.  (piia   Av   siipcllcclili  cl  li 
pi-(<liosis  rchiis  .Kjiyplioniin  cis  conccssis, 
cranl    hcnc   provisi   ahpic   ninnili.    Oiiain 
cxposilioncin    lan^Ml    llicr^niMiins.    INmk» 
Scplnajjinta   li-anslnl(<rnnl.  V.\   (piinla   j,rc- 
n<<ralion(<  asc(<n(i(M-nnl    lilii  Isracl.   clc.  In 
llcbi-a<o  lial)(<lni',  Oninla  :   cl   pro  (<.\plana- 
lioii(<.  Scplnai,Mnla  addidcrnnl.  ('icncratio- 
n(<.   Kl   posscnl    trcncralioiu^s  illa<  lain   in 
tribn  Kovilica,  (inain  in  tribn   vv\(\\\  .IikLc 
sic  iiccipi.  Nain  .Moyscs   Init   (ininlns  a  Ja- 
cob.  (pioniani  K(<\i,  (-aatli,  ct  .Viniain.  in- 
t(<i-  cos  fncrnnt.  Siinililcr  Salnion  dc  lii-  (- 
bn  Jnda  (}ni  dc  .Kj>ypto  cgrcssns  csl.  Inil 
(]nintns  a  Pliar(<s  filio  Jmhr.  (pii  cnni  ipso 
Jnda   intravit    .Kiiyptnm.   IMiaics   iiamqn(< 
j;ciuiit   Ksron.  Ksron  j,'cnnit   Arain,  Arani 
vcro  Aminadab.  Ainiiuulab  vero  Naassoii. 
de  quo  natus  est  Salmon. 

Tulif  quoquc  Moi/ses  ossa  Joseph  secum, 
eo  quod  Josepti  mfjurasset  filios  Israel,di- 
ceiis  :  ]'isitahit  ihis  Deus.  id  esf,  gratiose 
libcrabil  posleros  vcslros  de  hac  lerra;  <?/- 
ferfe  ossa  mea  hinc  vobiscum,  id  est,  po- 
steros  veslros  ad  hoc  obligatc.  H^pc  autem  D 
Gen.i.i\.  locutus  cst  Joscph  iu  cxtrcmis.  ut  in  Gene- 
si  scriptnm  cst.  iibi  ct  verba  ha<c  plcnins 
cxstant    cxposita.  Circa  ha[<c    Magistcr    in 
hisloriis  scribil  :  Mlus  tunc  prspter  soli- 
tuni  adhuc  inundabat  terram,  in  qua  erat 
sepulcrum  Joseph.   Tunc  Moyses  scripsil 
in  lamina  aurea  nomen  Domini  tetragram- 
niaton.  qua>  supcrposila  aqna<.  nalavit  us- 
qnc  dnin  vcnit  cl   slctit  supcr  scpulcrnm 
Joscpli  :   ct  cffodientcs.   sustulernnt  ossa 
ipsius,  qu8p  sublata,  lcguntur  eis  prophc- 


tiissc,  f(M'lc  dc  ditlicnllalc  iliiicriH.  Tniiifn 
ll<'bi-ii>i   IriKlnnl,  (piod  o\is   iin|n-<)viHc  nd- 
slilil,    <•{    siipci  nalni  iilil<*i'   locnln   <'sl   <-iH. 
fioplcr  (pKxl  \ocnbnnl  cniii  ovciii  joscpli, 
cl    <liii    <lii\<^i-nnl    ciiin    s<-cniii    p<'r    <l<*s<'r- 
liiiii,  jnxla   illiid,  (Jiii  dcdiicis  vcliil  oveiii  /'i.uin.t. 
Joscpli.   Porro   |,\ra  dicil    liicc   oshh   ficli- 
liii,(piia  iicc  Joscplins.  ncc  glossn'  Ijcbrai 
cii'  diciinl    lioc.   .Ncc    \ci-isiinilc  csl.   (piod 
ossii  Joscph  fnci-inl   scpiilla  iii  cainpis  anl 
piiilis    nlii    inpiii    possjni    iiHiiKlari.  (lirca 
ipiod  (li(-o.  (piod   \ii'   illc  iinlhcnlicns  l'<;- 
trns  Ooincstor.  iinclor  Scholaslica'  liisloria'. 
iioii    rclnlisscl    piicfata .    nisi    <'X    Ih-bra^is 
cl    scri|)tis  coriiin    lioc   iiccc[iisscl.   \c|  cx 
iiliis  scriplis  allcgalioiic  condi^Miis.  Dciii- 
(pic  scpnlcra  cliaiii  divitnni  cl  iiiiignatum 
c()nsiic\ci-iinl  ii  Jiidicis  fi<'ii  in  liorlis  anl 
cainpis.  .Naiii  cl   Abrahiiin.  Lsaac  ct  Jacob   nen.x%m, 
cuin  snis  nxoribns  in  spcliinca  dnplici  in  ^jj^''*;'*^! 
iiLM-o  Kphron  llclhici  scpnlli  snnt.  sicnt  ex  vii».i«:«i. 
(icncsi    piilnil.  Joscph  ipiO(pi(r  ab  Arima-     Mauh. 
thica  vir  nobilis,  cori)us  (^hrisli  sepelivit  "'"•  *'°' 

'  •  /oann.xix, 

in  s(<piilcro,  quod  sibi  cxcidcrat  in  petra  n,  vj. 
sita  in  horto,  ul  patct  Joannjs  nonodcciino: 
cl  nsqnc  in  pra?sens  Juda?i  ita  scpelinnt 
suos  in  pratis.  Aqua  aulcm  Nili  intcrdnni 
tam  copiosc  innndat.  ut  ct  loca  ac  inonn- 
mcnla  alle  et  cclcbriter  sitnala  potncrit 
inundare.  Kt  forte  post  tof  annos  sepul- 
cruni  Joseph  fuit  neglecfum,  auf  ab  .Egy- 
pfiis  dehonorafum.  Ideo  reprobafio  illa 
iiicpta  est. 

Profectique  filii  Israel  de  Socoth,  tene- 
riDit*  in  Efham,  in  eoctremis  finibus  so-    -  castra- 
litudinis,    id   esf    juxfa    ferminum    illius  »'«'<"' *""' 
deserfi  ex  una  parte,  in  qua  erat  propin- 
quuni  ferra»  habifabili  .Egyptiorum.  Unde 
in  Scholastica  fcrfur  historia  :  Etham  eraf 
civitas  tunc  dcserta  in  capite  solitudinis, 
quee  a  Josepho  dicifur  Lithu':».  Dominus  au- 
tem  prwcedebai  eos  ad  ostendendam  viam 
per  diem  in  columna  nubis,  et  per  noctem 
in  columna  ignis,  ut  dux  esset  itineris  utro- 
que  tempore.  Columnam  illam  quidam  di- 
cunf  fuissc  unani  in  substantia.  sed  dupli- 
ccm  in  officio,  ita  quod  cx  una  parle  habuif 
speciem  ignis  eX  lucem  :  et  illa  pars  luxit 


m 


K.MAKItAIIO    IN    lAI'.    .\lll    KXolH.    —    Alll .    XXV 


lirlii'<t;i!t  lfiii|>itr«^  iMK-li->  iit   \  iaiii   u^iioscc-  A  l>is,  iii  ilie  h|>|iuii'iis,  cl  di'  V('S|i('r<'  uliitMis; 

iriil,  el  sihi   a   S(M  |>«-iilit>(is   pia-iuNtMriil  ;  ulia  i^iiis,  ilc  v«'s|>(;i'('  siihiiiliuiis,  «^l  iiiaiio 

fx  alia  veru  parlb  hahuit  s|HM-i('iii  ct  oiri-  rcccdciis.  llaiK;  (■oliiiiiiiaiii  aii^idiis  iiiovil, 

ciiiiii   iiiibis,  i\niii  (>l>iiiiit>ravil  Ih^bruMis   iii  idco   l)oiiiiiitis   jkm'  uii^'c|iiiii    ^iiiijii    iiiini 

dit:;,  ul  ct  viaiii  iiioiistiarct,  ct  i-oiitia  iii-  striiiii  diciliir  cos  piaicossisHc  iii  coluiiiiiu. 

tciisuiii  solis  caloiciii  (|ui  ihi  ahuiidat,  (*os  Otuc  (;lsi  ohiiiiitiiavil  illos,  luiiicii  (;x  parU; 

protc^crct.   HctiraM    vcro  (iit  fcrliir)  arfir-  siia  aiilcriori  cxlciidchuliir  iii  laiiliiin.  (|iiod 

iiiant,  quod  fuil  du|>l«^x  coluiiiiia  :  uiiu  iiii  pro  parlc  pi'u'ccssil. 


AKTICLLUS    XXV 


|)K    SlMUIIl.M.l    I.JLM>IM     (  AlMll  1,1    TKItTIIUKl.l.MI    IMI.I.I.KCTU. 


1  Cor.  XV 
10. 


TOCUTUSQUEesl  Dominus  culMuysen: 
2  Sunctifica  mihi  omne  primoyeniluin, 
etc.  Oiicinadnioduin  [)cr  priinogcnila  :Kf,'y- 
ptioriiin  occisu,  dcsif^nantiir  principulia  vi- 
tia  juslc  dainiiunda;  ilu  per  priiii(>f,'ciiila 
llcltiicoruni  a  inortc  pripservata,  sif^nifican- 
liir  pricclariores  actiones  virlutuin,  quas 
Doininus  teinporc  tcnlulionis  pifcservat,  iic 
vincantur  a  viliis.  Ha)  sanclificanda'  siinl 
Doinino,  id  esl  divinjp  pietali  ac  f^ratia; 
hiiinililer  adscrihenda;.  Nein[)e  qiiuin  nil 
boiii  a  nobisineli[)sis  haheainus,  ([iiunto  ac- 
tiones  virtuluin  fuerint  in  nobis  eininen- 
tiores,  tanto  plus  atlribuendfp  sunl  Dco,c.x 
cujus  providentia  orilur,  ut  sic  vel  sic  ad 
viitutuin  pertingamus  profectum  ac  verti- 
cem.  Ut  ergo  primogenila  tua  consecrcs 
Deo,  tanlo  debes  esse  giatior  Deo  alque 
humilior,  quanto  virtuosior,  devoiiorque 
exstiteris,  ut  cum  Apostolo  fatearis  :  Gra- 
tia  Dei  sum  id  quod  sum.  Ista  primogeni- 
ta  aperiunt  mentis  vulvam,  quia  de  cordis 
fundo  ac  fecundilate  inlerna  nascuntur. 

Meinentote  diei  hujas,  in  r/ua  cgressi 
estis  de  ^gyptoet  de  domo  servitutis,quo- 
niam  in  manu  forti  eduxit  vos  Dominus; 
ut  non  comedalis  fermentatum.  hiud  uni- 
cuique  nostrum  committitur.  Egressi  enim 
sumus  de  .Egypto  et  habitaculo  servitutis, 
quando  per  veram  confritionem  opera  te- 
nebrarum  et  errores  sseculi,   ignoranlias 


HiiKMitis,  conversalionem  carnalein  relin- 
(|uiiinis;  ct  jugiWM'  Deo  rcgratiari  debe- 
iiius,  (|uod  taindiu  nos  loleravil  iii  vila 
iiii([iia,  (;t  non  soliiin  distiilil  rlamnalionis 
su|)[)liciu,  scd  iiisu[>ci'  [iro  inalis  reddidil 
hoiiu,  (!t  graliam  conversionis  largitus  est. 
Quod  uli(|uc  fccil  in  manu  forli,  (|uuin 
inajiis  sit  peccatorem  converlere,  el  rel)el- 
lcin  volunlalem  sine  coactione  saluhriler 
iinninlarc,  ([iiain  c(i'!iim  el  lerruin  crcare. 
Dcni(|ii('  sa'(;iiluin  islud  ne([uam  rect(;  vo- 
calur  domus  misera;  servilulis,  quia  in  eo 

C  serviunt  amatores  sseculi  principi  tenebra- 
rum  ac  viliis,  et  jugo  subdunlur  iniquita- 
tis.  Propler  quod  piinceps  Aposlolorum  : 
Iniqni,  in(|iiil,  sunt   servi  corriiptionis.  El   uPeir.n, 
Chrislus  :  Omnis  qui  facit  peccatum,  ser-  yo„„„  v,,,, 
viis  est   peccati.   Cui  servituli  opponitur  3i. 
menlis  sacra  lihertas,de  qua  ait  Salvator  : 
Si  F^ilius  vos  lit)eraverit,  vere  liberi  eritis.    /bid.^a. 
Paulus  quoque  :  Ilaque  non  sumus  filii  an-    caiat.w, 
cillffi,  sed  liberse,  qua  liberlale  Christus  ^'' 
nos  liberavit.   Specialiter   vero  religiosis 
incumbil,  uf  semper  grati  sinl  Dco,  pro 

D  eo  quod  de  inundo  in  maligno  posito  eos  iyoa«;i.v, 
ahstraxit,  atque  in  claustro  constituit.  Nec  *'"*• 
unquam  oblivisci  dehent  diei  in  quo  re- 
ligionem  ingressi  sunt  seu  professi,  ne 
a  pristino  torpescant  fervore,  sed  juxla 
SU8P  professionis  exigentiam  satagant  Deo 
digne  servire,  ne  eis  illud  in  Apocalypsi 


KNAHUMI"    IN    <M'      Mll  IM»HI.      -      AUI.    XXV 

»,.or.ii, ».  si'ii|iliiiii.n  JiKlicr  siimiiuKliialiii   :  llalMM»  .\  laliir  o\   siimiiiiis  .\|hisIoIiis  :  Onnsi   modo  l/vrr  m.i. 

athrisiiiii  h\  (|iitHl  <aiilalrm  liiaiii  piisli-  gniili  iiifaiilrs  nitii)iiahllcs,  Miir  «lulo,  luc 

iiam  it«li(|iiis|i.  Iliiiiim  ilai|iii'  miiiiiMrs  rs  roii(il|»is(il<'.  <^//»»*/ s/  //"/;  ni/rnirrin,  in/rr' 

s(»  (lcliciuus.  iK^  rcrmpiilaliim  cilamiis,  Imc  /irirs  :  iij  rsl.HJ  lam  |»ci  fc.  h-  lc  cmcmlari' 

(<sl,  iic  ail  |uisliii(»s  c\((«ssiis  aliiiic  criorcs  iic(|ui\('iis.  sallcm  icprolia  (•oiifilcrc.cl  vi- 

ullalciiiis   rc\ci  laiiiiii .  1'roplci  (|unil  a  l*c  ta  piislinas  Inus  iniipiilalcs.  Oinnr  tiutmi 

I  /v/i    I,  lio  iiioiicmur  :  Spcialc  ill  caill,  (pia>  voiiis  /niinni/riiifinii  Imminisilr  fHii.s  tnis,  pirfm 

"'■         (»rrciliir,  j,Miiliam.  iioii   (•.tiiri;.;iirali  priori  rn/inns  :  id  csl.  opcra  tiia   prjccipiia,  ra- 

hiis    i;4ii(»raiilia'   ncsIijc   lciicliris,   scd   sc  li(»naliilia.  cx    liio  iiilcllc.lu  d    xolnnlatc 

(Mimlum   cuiii  ipii   \(>cavil  vos.  ct   ipsi   iii  iiasccnlia.  \irtiitc  cl   luciito  prcliosissiini 

omni   conviMsaliiuic  sancli   sitis.  Uursiis.  sanmiinis  (llirisli  s(MI  passionis  ipsiiis,  intii 

(loinns   siMviliilis  csl   caro   isla    mortalis.  propriis  viriluis.  dc  iiiaiiii  ct  ral)ic  liostiiim 

(piam   cxirc  iIcIxmiius.    passioncs  cjns  cl  U  tiia' saliilis.  iin  iolala  cuslodirc  conah(M-is. 
viliu  d(M'cliii(pi(Mi(lo.  codcstia  uc  s|»iriliia  /i/ifnr  i/nnni  miisissr/  /'Imrtti)  /lu/nifnm. 

lia  cliarismala  ciipiiMido  ac  cont(Mn|>lanil(».  //»»//   ms  i/n.ri/  iJnminns  /irr  rlnni   frrr,r 

/;,.;»MM  s   Ncinpc  ut  ail  .\p(>sloliis.(Jiii  in  carnc  siinl.  riiilisfiim,  clc.  IVm'  Iioc  sif:iiiricatuin  csl, 

Dco  placcrc  non  possimt.  iiuod   I)(Mis  novilcr  coincis.is  iii  snat  ox- 

Qnnnii/nr  introi/n.rrri/  tr   /hnninns   in  ordio    conv(Msioiiis    ric.pKMitcr  cnstodil  a 

tt-rrnm  /lnrntt'm  /(ir/rr/  mr//i\\(\  cs\.{]\\\'\-  •:iavioril)Us   liMilaiiKMitis.  ct    pic  ac  diilci- 

slo  (>l  corpori  cjus  myslico.  (]Uod  (>st  Kc-  lcr  Iraclal  cos,  no  vicli  succiiiiihaiit.  alipic 

cl(>sia   cl(>c!oriim,    in   (iiia   csl    almndanlia  ad   prisliiia  rcdcaiil  malu.  niiiim  vcro  lii- 

spiriliialium  aliiiKMiloriim,  lc  iiuoi  poiavc-  crinl  iu  \  irtulihiis  c.xiMcitati.  spirilualibiis 

ril.  aiil  ad  sacrain  rcliiiionciii  p(Mdii\(Mil.  pia>liis  cl  ,t,'ravioribiis  lentalioiiihiis  eos  im- 

vcl  corpiis   ralioni  oniMiiio  siihjccliiiii  lihi  pii,i,Miaii   ixMiuitlil.  AV  nrmn/i  nsccndcritnf 
coiitiiI(M^it.  celchrahis  hnnr  morrm  snrro-  C //V//' /.s/-r/('/ de  .Egyplo.  Iloc  iiiiiilcliir  iii  iio- 

/•/////.  id  esl.  Pascha  spiritiialiler  facies,  el  bis.  ciuando  per  verain  conlrilioncm  spi- 

Chrisliini  iii  Sacramento  ciim  vei-a  pnepa-  rilualibns  iinpleiniir  chaiisinalibiis  Spiri- 

ralione  accipics. /'/■////(>//('///7/////  //.s//// /////-  Ins  Sancli.  arinalnra  virtuliim.  opulcnlia 

//?///*•  (>/'('. IVrasinuin  insensala  siinplicilas  ineritorum  :   sic(]ne  ad  excelsa   tendimns 

el  hebeludo  atque  slolidilas  dcnolatur :  pcr  inlernorum  proleclunm  ac  evangelicsp  per- 

oveni.  innocenlia  el  siniplicitas  bona.  lla-  rcclionis.  Tunc  Dominus  nos  prwcedit.  cl 

(]ue   priinoiienilnni    asiiii    innlainus   ove.  viam   salutis  ostendit   per  dieni.  pnta  in 

(]uando  piiniordia  hnniaiue  stiiltilia^  el  iii-  prosperis,  per  coluinnam  nnbis.  id  esl  per 

consideralionem  propriornin  pcriculornni  rerrifreralionem  el   irrigalionem   superiue 

ahjicinins.   et   vcrain   piirilalein   innocen-  illnminalionis  et  unclionis  ;  atqne  in  no- 

Matiu.    liamqne  ainplectiinur.  Nisi  enini  conversi  cle.  videlicet  in  adversis.  per  coluninani 

''""  '       fnerinuis  et  effecti  nl  parvuli.  non  intra-  D  i?nis.  hoc  est  per  terrorem  divini  judicii. 

biiniis   regnnin  ca^loruin.  Malam  ergo  et  itemqne  infernalis  incendii.  quoruni  con- 

asininam  siinplicitateni  mntemus  in  sim-  sideratione  in  adversis  patientiam  obser- 

plicitalem    colnmbinain.   innocentianiqne  vanins.  nec  iter  virtutnm  relinqnimns.  De 

/6i(f.x, !(..  ovinain,  iil  simus  prndenles  sicnt  serpen-  hornm  tamen  significatione  infra  plenius 

les,  et  simplices  sicut  columba?.  Unde  hor-  disserelur. 


E.NAHHAilO    I.N    CAP.    XIV    KXODI. 


AHl.    XXM 


vHTicrLrs  wvi 


t.xposirio  i.iri>:HAi.iH  lAirm.i  yi  ahhiiki.imi  :  i.dci  ris  kst  alikm  domims  ai»  moysk.n, 

DICKNS    :    COOtKKK   Kll.ilS    ISUAKL. 


Jer.\Li,\' 
:iLi«,  I. 


c 


.\l*rrilJ  M    i>tinl    (Ir^crihil,   «jualiUT  A  eos   voiiliinis.    h'/   i/it/io-a/jo  lur  rjiis,   ar 


4  IMiuiuo  luin  oiiini  siio  i'x«>i-cilu  filius 
|sia«*l  |M'ist'(ju<'n»lo  pcnilus  [M'iiil.  Lmutus 
ent  aiitetii  Iknninas  ail  Mui/sr/i,  ilimis  : 
Loi/urrf  /i/iis  Israr/ ,  lierersi  lutstrame- 
tentur  e  reyione  Vhihahiroth  :  id  »rsl,  lioc 
prii'ci|)4'  ris,  iil  paululuin  redcanl  vnsiis 
.K^'\plu!n,  »'t  caslra  sru  lcnloiia  sua  tul- 
lucciit  cx  opposito   loci,  (|iii   IMiiiialiiiolli 

nuncupatur,  i/ai  rst  inter  Maiji/a/ani  e/ 
niare  coutra  Iiee/se/)hou ,  id  est,  (jui  locus 
situs  est  inter  urbcn»  noinine  .Maj.Mlaliiiii, 


persei/uetur  vos,  id  csl,  pcrinillaiii  cuni  sic 
indiirari  ct  excjwiari,  (jiiod  doichit  dc  lioc 
(|iiod  pcrinisil  vos  cgredi  suaiii  l(;rrain,  (;t 
(piasi  oliiiliis  pra'lcrilariiin  |)ia(<aruni,  in- 
sci|ucliir  vos,  non  allciidciis  iicc  incluens 
|)olciitiain  at(|uc  jiistitiuni  Dci  (pias  toli(;s 
csl  cxpcrtus  ;  et  f//ori/ira/jor  iii  Pliaraone 
et  in  oinnl  exercitii  ejvs,  id  csl,  pcr  ju- 
stain  ejiis  el  siioruin  punilionem  et  suh- 
inersionein,  ineain  polcnliani  ac  jiislitiain 
laiii  subliniiler  declaraho,  (}uod  oinnii)iis 


constitulain  iii  .Kj,'ypli  confinio.  ad  (iiiam  H  iiiiiotcsccnl,  cl  fainosiis  ero  ac  frioriosiis  r(!- 
confugciuiil  Jiida'i  lciiiporc  Jcrcmia'  [)ro-  piilahor  iii)i(|U('.  riidc  supra  Doniinus  dixit 
plicUi'  (lodoiia  occiso,  et  inler  iocuin  Hecl-      ad  IMiaraoncm  :  Idcircoposui  le,  iil  oslen- 


sephon  dictiim.  In  rnuspcc/u  ejus  cas/ra 
pofie/is  supcr  marc,  hoc  esl,  iii  loco  pr»- 
fato  evidenter  ponelis  Inrmas  vcstras  ac 
pa[)iliones  circa  lillus  inaris  Huhri  :  qua- 
tciuis  .K^yptii  mox  venluri,  [)Ulaienl  eos 
deviare  a  rcclo  ilincrc,  et  essc  in  lali  lo- 
co,  quod  inanus  suas  non  valerent  evade- 
re.  Denique  inare  Huhruin  in  duos  sinus 


daiii  111  le  forliludinem  ineam,  ct  narretur 
noinen  ineuin  in  omni  lcrra.  Scienti/uc 
^■Ei/ilptii  qiiia  ego  sum  Dominus.  Pharao 
naiii((ue  el  ejus  exercilus  per  ex[)ericiitiain 
[iropiia»  punilionis  hoc  cofinoveriinl,  ct 
qui  in  .Kpypto  remanserant,  hoc  novcruiit 
ex  mirahiiii)us  qua*  Deus  tunc  in  mari  Hu- 
bro  exercuit.  Veruinlamcn  /E^ypliorum  co- 


seu  per  duo  loca  dividitur :  unus  sinus  seu      };nitio.  qua  Dei  eminenliam  dominiumque 
fundus  est  ab  orieute,  ct  Persicus  ap[)ella-  C  novcrunljnformis  fuit  et  imf)erfecta,quan- 


tur.quoniam  Pcis.t  oram  ejus  inhabitanl; 
aller  Arabicus  dicitur. 

DicturHsque  cst  Pliarao  super  fi/iis  Is- 
rael  :  Coarctati  sunt  in  terra,  conclusit 
eos  clesertum :  id  est,  Pharao  cognilo  per 
exploratores  et  nuntios  suos,  quod  filii  Is- 
rael  in  loco  preedicto  consistercnl,  dicet 
de  eis  ad  populum  suuin  :  Jam  constituti 
sunt  in  lali  ioco.  in  terra  el  soiiludine  in 
qua  sunt,  quod  evadere  nequeunt ;  quia 
(ul  Josephus  refert)  ex  una  eorum  parle 


tum  ad  eos  qui  se  non  emendaverunt  ex  ea. 
Fecernntf/ue  ita.  Et  niintiaturn  est  rcr/i 
.Ef/yjjtiurum  quod  fugisset  populus.  Jain 
ante  sciebat  populum  Hebraporum  exisse 
de  terra  sua,  sed  eos  redituros  pulabal, 
dum  explelo  trium  dierum  itinere  sacrifi- 
cassenl.  Nunc  aulem  percepit  a  nuntiis 
suis.  qui  iter  et  processum  Israelitaium 
exploraveiunt,quod  ipsi  Israelitse  non  dis- 
posuerunt  se  ad  redeundum  post  viam 
trium  dierum.  sed  quod  processerunt  ul- 


erant  asperrimi  et  immeabiles  monlcs,  ex  D  lcrius,  ideoque  proponcrent  omnino  rece- 
alia  mare  Rubrum.  nec  patuit  eis  fuga,  dere  :  quod  fugam  esse  repulaverunl  .lilgy- 
nisi  per  viam  per  quam  Pharao  fuit  contra      ptii.   Iramutatumque   est  cor  Pharaonis 


KNAIUIMIn    IN    i  Al'.     \l\     KXOIU.  \HI.     \\\\ 


r^l 


(7   srrritrinn    rjns    snitrr    /)(>iiii/n,    iil    csl.  .\  fViulrir    pdlriiliiiiii.    f'/,iimirrninft/i/f  tnt 

|>r(>|»(isiliiiii    iniilincniiil ,   cl   (|ii(is  («nrcdi  />«»(/(///»////.  iii\ imiiikIo  cjiis  iinxilinm.  r|iii;i 

(•(niipiilcriml,   iiiiiic  iid  i  (•ilciimliiin  concrc  iili(|niililcr  spcni\ciniil   iii  co  ;   sc.l  (piaiii 

r(ij,'ilalmnl. /•,V«//.cc/-///// ad  invicciii  :  ^^""/  iimdicc.  (•(inslal  r\   co  (|n(M|  siiljdilni  :  .7 

nt/iiimus  fnrrrr.  n/  i/lini/(rrrniiis   /snir/.  i/l  rrriinl  ,ii/  .I/«///.v.// aspcinanlciaNpic  iro- 

//<•   srrrirr/    iio/iis  f   (|nasi    dicanl,    ln    lnir  iik  «•  «1    iiicicpiil(»ric  :   /•nrsitnn   nnn  i-nuif 

slnllc   rcciniiis  ;    ii;iiii  cl    si^iiii    pnidtaliila  .>«•/////«•///.  id  csl  apla  loca  pro  scpiilliira. /// 

a(lsciips(«rniil  (s(>cniidtiiii  Joscplniiii)  vcnc  ./■'i/if/i/n.  r/  ii/m  /u/is/i,  id  csl  dc  .Kfoplo 

liciis  Movsis.  ./ini.ri/  iri/n  riirnnn.  id   csl.  cxiic  rccislj,  nns,  ii/  iimrrrrninr  in  sn/iln- 

proprinin  snnm  cnnnm  jnssil  paiari  silii,  «////<•.  clc.  Iioc;  csl.  iil  nnnc  in  dcscilo  hoc 

r/  oniiirni  /tn/ni/inii  sninn.  id  csl  (piosdaiii  ali   .l']f;\pliis  occidamnr.   Scd  cnr   laiilnm 

iW  siiifjiilis,  iissinii/tsif  srrinn .  Iii    Sclicda-  limiicniiil  llchnri,  (piiiin  pssciil  plns  (piaiii 
slica    liisloiia    rciliir   :    .Vssnnipsil    scciim  H  in  diiplo.  iiiin  (iiiiisi  iii   iiipio  plnics  .V.ny- 

(piiii(pia|4;inla   iiiillia  c(piilnm,  cl    diiccnla  pliis   illis  '.   Ucspondctnr.  ipiod   iion  craiil 

niillia  pcdilnm.  '/'ii/i/i/nr  .sr.rrrn/ns  nnrns  ila  pciili  ad  hclla  sicnl  .l'',^'\  plii.  iicc  cipii- 

r/rr/os,  rl  i/iiii/ijiiii/  in  .l\</i//)/o  rnrritinn  lihns    piilaliaiil    sc    possc    rcsislcrc,  aUpic 

/'iii/  r/  i/iirrs  r.rrrri/ns.  Scciindnm  .losc-  (nl  iii  liisloriis  addil   .Majrislcr)  cranl  iwrr- 

phiim.  acccpil  scciim  proprios  cnrriis  trc-  iiics.  .Ncc  ohslal  (pKni   pi  icccdciiti  liahctiir 

0«>nlos.  ct    tolidciu   ;ii>   .I'-fiypliis.   Ml   (piod  capitiilo.  (piod   asccndciiiiit    ;iiiiiali  :  (jiiia    i.xod.w» 

ait.  0'i'<ltl"'<l  (Mirrnnm  in  .K},'ypl(>  riiit.  in-  sccnndiim  prohiihiliorcm  c.xposilionciii.lioc 

lclliiicndnm  csl  dc  clcclis  scii  clcj;iiiilihiis  iiilidli-iiliir  i\r   diviliis  .l''j:yplioriim   (piiis 

ciirrihns,    ipii    in    hcllicis   solcnt    nciiotiis  iisp(>it;ih;iiit.  non  ariiiis  pro|)ric  dictis.  \  cl 

(h^scrvirc.  ct  (pios  iwpcditc  (pii\it  iicipiiic-  idco  dicimtiir  1'nissc  incrmcs.ipiia  non  bc- 

rc.   VA   si   (piaM-iUnr,  (piiililiM-  hah(>bal    tol  iic  ciiiiil  iuiiuiti. 

oqnos,  paUM   responsio  c.\  pra^dictis.  Non  G      A7  /'//  .^/oi/.srs  m/  /jo/m/inn  :  Xo/i/r  /i- 

cnim  oinnia  .Efiypliornm   animalia  (Manl  mrrr  .Kgyplios  carnali  cl   innndaiio  liiiio- 

jiiandinc  inl(Ml'(>cla.scd  qn»  eranl  in  ajjris  ro:  •7«^//c  lirmi  in  lido  et  spc  divini  anxilii. 

reliela.  c/  vii/r/r  mnifna/in  Domini  qmv  fnr/urns 

(.Jiiiimi/ifr  prrsi^qiirrrn/iir  .Kt/ii/i/ii   rr-  rs/  /lot/ir.  id  esl.  qiUT  lacere  inchoahil  hac 

s/if/in  pra'rrdrn/iinn,  scilicet  llebnrornm,  die.  Non  lamen  die  illo  ante  nocleni  fne- 

quornm  eliam  veslijjia   in   locis  arenosis  rnnl  suhmersi  .Egyplii.  Sed  quid  Dominns 

poluerunl   1'acililer  apparere.  rrprrrrini/.  receril  illo  die  pro  filiis  Israel,  paulo  posl 

id  esl  a  lonije  viderunt,(?os  esse  in  castris,  subditnr.  .Kfji/p/ios  enim  quos  niinc  vide- 

id  esl   casnlis  suis.  sn/trr  marc.  Nondum  tis,  iicqiiaqiiam    u//ra  vidc/iilis  it.^tque  in 

lamcn  allisierunt  Hebrivos  :  propter  quod  scmpitcrninn,  id  est.  nunquam  post  hanc 

subdilur:  Oninis  cquifatns  ct  ciirrns  P/ia-  diem  videbitis  eos  vivos  in  vita  prjcscnti. 
raonis  rf  nniversus  exerci/us  cjus  cral  i/i  D  Tanien  die  sequenti  viderunt  eorum  cada- 

P/ii/ia/iirot/i  contra,  id   est  ex  opposito.  vera.  In  die  quoque  generalis  judicii  po- 

Bcc/sep/fon  :  de  quibus  locis  jam  dictum  terunt  resuscitatos  videre.  Ex  hac  pia  et 

cs\.Qffffniqf<c  apjiropinqnas.sct  P/farao,/c-  dulci    responsione  ostendilur  mira   man- 

rantcs  fi/ii  Isracl  ocii/os,  ridcrunt  ^Kgij-  suetudo  ac  patientia  Moysis.  qui  ad  irra- 

ptios  posf  sc,  cf  timucrunf  va/(/c :  quomam  lionahilem,  iinprobam  et  ingratam  populi 

rudes  erant  et  imperfecti.  non  hahen4es  sibi  subjecti  interrogationem.  imo  polius 

perfeclam  fidem  et  spem  iuDeo.qui  loties  redargutionem.tam  benigne  respondit.  Si- 

j)ugnavil   pro  eis,  et  adjutorium  suum  eis  quidcm  dicere  potuisset  :  Quid  invehimini 

promisit.  Atque  (ut  .losephus  addit)  erat  contra  me,  quasi  ego  proprio  motu  vos  dc 

luctus  et  gemitus  mulierum  et  infanlium,  .'Egypto  edxixerixnl  Dominits  pitgnabit  pro 

quasi  habentium  ante  oculos  mortom,  nec  vobis,  et  vos  tacebitis. 


988  KNARHATIU    l\    CAP.    XIV  EXdDI.    —   ARi.    XXVI 

Di.rili/ui-    fhnnintis   iut    Mui/si-it  :  Quul  A  MMl    UMitoria    lllioriimqiuv    Et   criit    iuihos 

ilniiiiiH    nil    ini'  f   P«*r    hoc    (latlll"    illlclli^'!,  tciu-hinsa    ft    illn iniintiis    iinrlt-in.    \'\\    llOC 

quoil  ct  MoysfH  elaiiiuMl  a<l  lluiiiiiiiiiii.  ^nl  a|>|iai-<-iitiaiii  tialM-l  opiiiio  ili(-ruliiiui,(|iioil 

iioii  ila  siciit  iiii|MM'r«-(-ti  H«-l»ia-i.  Nou  ciiiui  coluuiiiu   iiiiltis   d   (-oliiiinia   i^iiis  cadciii 

cx  aiiiiui  pcrlui-hatioiic  aiit  (lirtidciilia  scii  cial.  Vidcliir  ciiiiii  iii  h-\lii  iiisiuuai'i,(|iiO(l 

iuordiiiaU»    liuiorc   claiua\it,    xwf   cluiiior  cadciii   (-(duiiiiia  iiiiIm>,  (|iiaiii   sciliccl   aii- 

ejiis  fiiil  strcpilus  oris,  scd  f«Mvor  at(|uc  f-M-lus  liilil  ^((-11111,  luil  ((Michrosa  ahiiic  il- 

dcvolio  cordis,  iicc  ccssavil  l)ci  auxiliiiin  liiuiiiiaiis  :  hMicbiosa  \i(|clic(;l  iii  ca  pailc, 

iiivocarc,  (|iiaiuvis  scirct    id    iiiox  airiilii-  (|iia   rcs|iicic()at  .Kf^'V|ilios  ;   cl    illiiiiiiiiaiis 

riiiii.  .Naiii   sci\il  (|iio(l  I)<mis  viiII   |i(M- ora-  iiochMii,   c.v   parlc   i|iia   vcrsa   liiil   ad   lic- 

tioiics   ohliiicri,    (|(i(i(|    ipsc    |)ro|>oiiil    iiii  hra^os.    Ita   nl  ail   si'  imnrfm    tolu   mu-lis 

8criconlit«M'  darc  Kl    proN  id(Milia  l)ci   lioc  li-iii/mrf  arrrili-rf  nan  ralcrcnl .  Non  i|ii()il 

coutiii«*l,  iil   iiiiilla  |)(*r  Saucloriiiu  prcccs  |{  llclnici  o|>lar(*iil  ad  .K;^'y|)lios  ir(*,  s(mI  (jiiia 

adiuiplcaiitur.  Sic  el  (lliiistus  passiouc  iu-  .Kfiyplii  a|>|)clchaiil  llcl>ra'Os  siibilo  ohrii- 

Joann.xsM,  slaiitc  oiav it  pro  siii  coiporis  {.'lorificalio-  cr»*,  (*t  violciilcr  i<'(liiccrc;  scd  proplcr  iii- 

'■  iic,   «*t    pro   siia  clarifi(-alioiic,  pro  clc(-l(>  l(*r|)Osita*  iiiihis  l(*lcrriuiuiii  dciisilulciii  cos 

riiiii  quoqiic  fiiiali  salvalioiic  :  (pia*  oiuiiia  adspiccr^*  cl  agfjrcdi  iioii   valchaiil.  Porio 

ccrlissime  scivil  fulura.Nec  Diiis  iiKicpa-  (pii  dicuiil  duas  fiiissc  columiias,affirmaiil 

toric  dixit  ad -Moyscu.Oiiid  claiiias  ad  iiicf  (jiiod   circa    uoclciii   advcniciitc  coliiiiiiia 

(|tiia  iioii   rcprcli«*ii(lil  (|uod  oravil,  scd  ex  i},'iiis,  coliimua  iiiihis  more  solito  iion  rc- 

familiaritalc.  Qiiasi  dical  :  Tam  familiaris  c(*ssil  ;  scd  maiisil  vcrsiis  .K{^y[)lios,  el  co- 

cl  cariis  cs  milii.  iil   iioii  oporlcal  diuliiis  liimna  i};nis  r(*s()cxil  llchra'OS. 
tc  clamare.qiiimi  sim  ()ai'aliis  lc  cxaudire.  (jiniini/ar  eulcndi.sscl  Moi/ses   tnauain 

l(l«*o   suhdiliir   :    Lni/iwrc  filiis  I.srael  nl  ciim  virj^a  snper  rnare,  ahstulil  illud  Do- 

/)ro^ri.scantur  usqxw  in]  i'i()ain  rnaris,dcin-  (]  miitus,  id  est,  aquas  a  fuiido  ahslraxit  cl 

dc  (x-r  fundiim  (*jiis  siccaliim.  Tn  autein  ah    iiivicem   scparavil.  fiante  vento  ve/ic- 

e/eva  viryain  tuam.per  quain  el  alia  signa  menti  el  urerite  tota  norle:qu\  venliis  iion 

\ech\\,et  e.rteiide  manum  tuain  sa/ternia-  divisil    mare  :  imo  venlo   illo   inci|)ionlc, 

/•('  cum  virga.  ct  dividc  illad,  id  est,  divi-  divisa*  suiil  aqiKc.posl  quarum  divisionem 

d«*u(lum  (lcsi},'na.  et  minislcrialiler  dividc  mansil  flans  vcnlus,  et  suo  impclu  ac  ca- 

illud.cjiicmadmodum  aliasignae};isli..Moy-  lore  desiccans  terram  fundi,  super  quain 

ses  qiKjque  mcrilis  siiis  ac   (uecihus  ad  aqiia  paulo  ante  cucurrit.  Ideo  suhdiliir  : 

maris  Huhri  divisioncm  cooperahaliir.  Ci  et  vertit  in  siccum  :  non  qiiod  aqua  fuil 

gradianlur  filii  Isracl  in  medio  mari  per  siccata,  quum  humidilas  inse()arahilis  sit 

sircum,  id  est  per  arefactum  fundum.  in  ah  aqua.  sicul  calor  ah  i}jne;  scd  funduin 

quo  paulo  aule  aquacucurril.  j)i'ius   huinidum,  verlit   in  siccuin,  nc  si 

ToUensque  sc  angelus  Dornini  qni  pra'-  D  inanerct  lutosus  et  moIlis,esset  ad  peram- 

cedehat  castra  Israel,  quia  per  motum  nu-  hulandum  ineptus. 

bis  et  ignis  pracessit  et  viam  monslravit,  Divisaque  est  aqua.   Dicunl   nonnulli, 

ahiit  /jost  eos,  et  cum  eo  pariter  columna  quod  universi  Hebra?i  per  eamdem  divisio- 

nahis  :  Id  csl.angelus  sc  ipsum  ac  nubem  ncm  el  viam  divisi  maris  incesscruiit,  .Moy- 

illam  Iranstulil  a  loco  antcriori  usquepost  sen  ducem  sequentcs;  sicque  divisa  fuisset 

dorsa  Hehra^orum,  ponensque  se  inter  eos  aqua  in  duas  parles  dumlaxat,  inter  quas 

atque  .Egyptios  ;   ideo  subditur  :  priora,  una  via  apparuit.  ProhabiJe  namque  vi- 

scilicet  loca,  dimittens,  post  tergum  He-  detur,  quod  omnes  tribus  elegerunt  viam 

brgeorum  stetit  invisibiliter  in  aere  el  in  incedere,  in  qua  Moysen  cernebanl  prspce- 

nube  quam  rexif,  inter  ca.stra  A^gyptio-  dere,  et  quod  per  alias  vias  formidassent 

rnni  et  castra  Israel ,  hoc  est  inter  turmas  intrare.  Kt  ista  est  Hcbra^orum  el  multo- 


KNAMUAHn    l>    l.AI'.    XIV  l\ii|t|              Mll      \\\|                                            ttM*.» 

niiit  (latholiconim  posilio,  i|iiiiin  rl  iii  rx    A  niil   rc>;iiiiiii.  .Kj<N|»lii   vno  vnlriilrs  (|iio<l 

posilioin-  liliii  r->iiliiioniiii   iii.i^'i>>   scniliis  llf|ini>i  iiiKirsHi  rssnil   pcr  miiii'.   n'|»iila- 

siim.  .\lii  (liciiiil,  i|iio<l  rai-lii*  siinl  ilii  <liio  luiiil  cos  vi^Haiios  ;  hciI  (|iitim  viiliM'ciil  illiiv 

(l(M'iiii  (livisioiK^s  iic  via'.  iiiiiciii(|iic  Inlini  sos  al»ii(>,  iii^n^HHJ  hiiiiI  posl  cos. 

iiiia  ;  cl  ipiod   siii;;iila*  li  ilnis   pcr  siiij{illas  .finin/ui'  inlrcncrat  lUfjllln  iiiiilitllini .    iii 

viiis,  s(Mi   iinaipiavpic   p<M-  siiam  iii;,'i<'ssa«  ipia  lilii  IsniiO  jam  piM-vnirniiil  a<l  lilliis, 

siiil.  riiili^  Oi-i^iM)<<s  ciica  lia>c  sciiliil  :  .\ii  t'i^'yplii  anlcm  ikIIiik'  nuiil   iii  iiicilio  mu- 

(livi   a   iiiajoiilMis    liaiiiliiin,  ipioil    in    isla  ris  sic(-ali  ;  >!  mr  ir\/)lili/i\  Ihuiiliin^  sit- 

(liffi-cssioiic  maiis.  >,iiij,'iilis  liiliiiliiis  Isiacl  iirii  iiislrn  .'u\  csl  v\i'\T\\\\^,  .Ki/i//tlliiniiii : 

siii^iihc  ilivisioiics  sinl  lacla'.  Oiiod  ostcii-  <-i'aiil   <'iiiiii   iii    iilo   lulali  <-\<>r<-ilii   tiiriiia' 

/•.v.,\\\v,  (liiiii   ,>\  ,-,)  (pioil  s(-iiplniii  cst,  iMii  linisil  (iisliiK-la'  a<-  plni-cs.  snlijccliK  ilivnsis  <lii- 


i:i 


43. 


niai-c   UiiImiuii    iii    (li\ision(>s    :    pcr   ipioii  cilms  Iwlli;   /((•/•  riiliiiiiiniiii   li/nls  rl   nii- 

pliircs   (iivisioncs   (io(-(Miliir    lacta'  ;  at(|n<-  H  A/.v.  |sl<'  r<'sp<'<-liis,  rnil  rcspccliis  jiisla*  ui; 

/•.«.iwn.is.  p(>i-  illiiil  :  llii  Itcnjamin  jiinior  in  stiipoic.  i-i<,,M(la>  nllioiiis  :  (|iiia  c\  illa  <-oliimiia  <lc- 

principcs  Jiida  (iiiccs  conini.  priiK-i|>i's  Za-  scciKh-niiil  siipcr  .K^iyplios  rnl^Mira  ahpn' 

hiilon  ct   pi-incipcs  .Ncphlliaii.  Idcin   l<'ncl  tonitnia  ;   iiiio  (sicul  o.x  Joscpint  .Ma;,'islcr 

(lassiodonis  snpiM-  illnd.  Oiii  divisil    inarc  iii    liisioiiis  prolcslaliir)  iiilolcialiilcs  iiii- 

Uiibrnm  in  divisioiKvs.  Maf,Mstcr  (iiuxpu-  in  brcs  cl  f,'i-uves  loiiilrnos,  corusculiones  cl 

liistoriis.  Vnumtaincn  iiia  aii('loi-ilas.(|iia'  lainpadcs  injccil    Dominus  suj)ci-  cos,  cx 

inagis  vidcliir  (>ss(>  |)ro  cis.  sic  iiolcst    iii-  (|nil)us  (>tiaiii  miiili  occidcbaiiliir.  Idcirco 

tcilii;i  :  ()y\\  divisit  marc  Uniiruin  in  divi-  subjnnj,Mliir  :  inlrrfcrlt  r.rcnlluni  rorui/i, 

sioncs.  id  csl  in  duas  parlcs  a  sc  inviciMn  rl  suhrrrlll  rolu.s  curruum,  frrrhnnturqin' 

divisas.  Alii  dicuiil.  (iiuxl  ilii   ponilui'  plii-  ln  iirofiindKin.  (lccidcniiil   ciiiin  priccipi- 

ralc  iMO  sin^ulari,  (picinadinoduin  in  (lc-  lcs.  Dl.rcrnnl  rri/o  ^E(/!//itll  uoudniii  ()C(-i- 

/;<•«. \i\i,  ncsi.  iil)i  dicilur  :  Kilii  Daii,  quuin  taiiicu  (\  si,iic(pic  adhuc  ila  prajcipilali :  Fni/lainu-s 

Dan  non  nisi  uniiin  habuerit  riiiuin.  /sntr/rm,  Doiuiiius  eniui,  cui  nnllus  rcsi-  i:tih.M,i,'.K 

Et  iiu/rrssl snnl  ftlli  Isntrl  jirr  nicdlutn  stcrc  \i\.\o[,pn!/nnl  /)rocls  contnt  nos.VviV- 

siccl  nxtris.  id  (>st  per  mcdiuin  lcmc  sic-  dicla  autein  angelico  liebanl  obsequio. 
cal;i>  snpcr  (piain  cucurrerat   aqua.  Erat  Et  ait  Dotninus  ad  Moi/sen  :  Extende 

cnlm  ac/ua  i/uasi  inurns  n  dc.vtra  coruin  inanuin  tuant  cuin  virga  supcr  mare,  ut 

cl  livra.  iXcmpc  si  1'rigus  potesl  aqua^  soli-  revertantur  aquw  ad  xEgyptios  super  cur- 

ditalcincl  immobilitalcni  inriuerc,  ul  palct  rus  et  e<iuites  eorum.  Quumque  extendis- 

in  iilacic^quanto  muiiis  omnipot^Mitia  Crca-  scl  Mot/scs  inanuni  contra  inare,7'eversum 

loris.  cui  oinnis  crcatura  ud  uuluin  obcdil  cst  prlino  diluctilo  acl  priorem  lociim.  Fu- 

pcr  ingcnilain  obedicnlialem  potenlium  l  (/ientihusque ^gyptiis  occurrerunt  aquce, 

Pcrsequentesque  ^Egyptii,   ingrcssi   sunt  e[c.,ctoperuerunt  currus  et  equites  cuncti 
pos  1  cos.  Quod  luil  exca^calio  ixdwuvimdai,  D  cjcercitus  Pharaonis,  etc,  in  quo  etiain 

et  stultaac  inipetuosa  audacia,quiacorum  pedites  multo  velocius  fuerunt  aquis  oper- 

ratio  luit  prorsus  obtcncbrata.  ti.  Circa  hoc  scribif  quidain  :  .Egyptii  ex 

Circa  luvc  in  Scliolastica  recitatur  histo-  tiinore  ila  eraut  turbatict  stupefacti.quod 

ria  :  Divisum  est  mare  in  duodecim  divi-  uon  currebant  ad  littus,  sed  magis  conlra 

siones,  ut  quseque  trii)us  per  turmas  snas  aquas  supervenientes.  Quod  non  vidctur 

incederet.Et  advocansMoyses  singulas  |,ri-  idonee  dictum.  Aquse  enim  maris  divisi, 

bus  secuudum  ordincin  nativitatis  earum,  stabant  a  littore  perquod  ingressi  fuerunt 

hortabatur  eas  ut   ipsum  praeeuntem  se-  Hebrsei,  usque  ad  locum  quo  exierunt,per 

qncrentur.  Quumque   Uuben,   Simeon   et  modum  murorum  consolidati^  et  fixee  us- 

Levi  renuissent  intrare,  trii)us  Juda  primo  que  ad  exitum  Hebraeorum.  Quibus  egres- 

aggressa  est  iler  postMoYsen,per  quod  me-  sis,  cceperunt  aquae  ex  utraque  parte  a 


,*ttMI  ll.NAhHArKJ    l>    I  AP.    XIV  IVuKI      —    AHT.    XXVI 

littorr  |)«T  totuiii  spatiiiiii  lurtUMiivisioiiis,  .\  hant.  .Noii  eiiiiii  iiisi  aiile  ali(|(iaiiluluiii  lu- 

ii«l  tdiniuiii  iiH-iil«M'«-  tU  «l(*i)i>uiii  «-oiiilut-ic,  «'«-111  «ii«'i  iii^iirssi  siiiit.  .Mai«*  auli*iii  piiiiio 

sici|u()  ocuuiicruat  .KKypliih,  iitiuiii  si  u(i  «lilucuio  ud  piistiiiuiii  miiit  locuui,  ul  in 

littus  coiifu^tMC  coiiutiaiitui'.  Kt  cidi-tunt  islo  liuliotui'  cu|)iluio. 

fiiii  l.sraBi  .h'(ji/ptin.s  laortuus  suin-f  tittus  liiciico   t|UO«i   «|ui(iaiii    s«;i-il)il,  «;x    t«'Xlii 

ituiiis  :  iiiare  iiuiii(|U(;  tfjecit  corpora  suh-  iioii  liuberi  quoii  /K^splii  rucrunl  propiii- 

iii«M'soruiii  ;   i't   iiiuiiuin   iniN/nttin ,   i(l   est  ipii()i'(*s   latcri    iiiii,    (|uaiii   ull(;i-i,    (|uaii(lo 

poteulciii   ericctuiii    scu    ultiout*iii,   i/uinn  acjua  iiiuil   siipiM-  «m)S,  slai«*   iioii   polcst  ; 

i'u!t'riuefiit  Doininus  iiiiitra  n»s.  ii(*«-  vulct  ur^Miiii«*iiluiii  cjus«|(*iii,  (pio  urf^uit 

(<irca  hiPc  asserit  Joscplius,  (pioii   liiii  pro  Josi-plii  ()[)iiii()ii(*  (piaiii  sc^piilur :  (pio- 

Isruel  iiicesstnuiit  pttr  luinluiii  iiiaris  us({ii(*  iiiaiii   iii   s(;(pi(*iiti   ca|)ilul()   l(*f^iliir,   Tiilil 

u«l  iiltus  opposituiii,  itu  i|uo<l  pi^rtruiisic-  .\Ioys(;s  Isiucl  «1«;  iiiari  llul)ro,  (;l   iii{4;iessi 

riiiit  spatiuiii  iiiuris  p(*r  lutuiii.  l'orro  llc-  H  suiit  iii  (l(;s«'rtuiii  Sur.  .Nuiii  ul)i  iios  lialw;- 

bruM  (;l  iiiulli  (latliolii-i  fliciiiil  ()p|)Osituiii,  iiiiis,  (l(*Mt;iluiii  Siir,  li«;l)i-a;us  l«*xliis  liabol, 

utririiiuiitcs  «pi«)(i  ([iiuiii  ticl)i'u-i  M'iii>sciit  ilcs(*rtuiii  l'^lliuiii,  iil  .Vlu^^islcr  iii  hisloriis 

u(l  cxti-«*iiiuiii  iiioiitis  poi'i-(;cti  iii  iiiai-«*,|)«;r  «licit,  (;l   siio   loco  (lic(;liii'.  Uursiis,  (juod   j-Uoii.w, 

ioii^aiii  iiiuris  viuiii  ol)ii(juaveruiit  Hioiitciii  idciii  uit,  deserluiii  Kthaiii,  di;  (iiio  iii  ^^- "'jy,„„_ 

cii'cuiiicun(io,(;l  ita  u(i  idciii  liltus  .K}?ypti  iiicris  iegitur,  esse  aliud  ab  eo,  de  quo  >""""'.«,«. 

redieruiit.  nuod  proijuiit,  (iiiiu  iiutiiru  iiia-  reitur  |)ra5cedeiiti  capitulo,  iiiiprobal  Uab- 

ris  est,corpora  cxstiiicla  ud  proxiiiiiiin  lil-  bi  Paiiliis,  (piia  sic  iimiiii   illoniin   liiissi;! 

tus  cjiccrc.  (Jiiuiii  «'r};«)  iiiaiK*  jaccicnl  cor-  «-itra   iiiari;  Uubriiin,  el  aliiid   ullra  :  ipiod 

poru  .Kgy|)tioi-iiiii  in  codcin  lillori;,  iii  qiio  iioii  liulictur  t;x  lillcra  ;  s(;d  lcxliis  planiiis   /ix.w.xim, 

scilicet  cxierunt  Hcbra^i,  palel  tpiod  idciii  soiiat,  quod  idern  sit.  Nec  inde  consequi-  -**• 

erat  liltus  cx  uitcra  inonlis   |)arlc  sitiiin.  liii-,(piod  Deus  reduxit  llebra;os  ad  lerrain 

Mare  quoque  il)idein  est  lulitudinis  lunta?!,  C  /Kgyptioruiii,  ut  arguil  quidani  :  quoniam 

quod  nec  [lcbi'a*i  nequ(;.Kgyptii  spatio  no-  inure  Uubiuin  fuit  propinquuin  /Kgyplo, 

ctis  uiiius  tunc  t>r(*  {ecpiinocliaiis,  iisipic  (jiiiu  llebriei  quainvis  lessi  et  onerali,  in 

ad  inaris  incdiuin  li-unscurrisscnl.  Kl  iiisi  tribus  dicbiis  pei'V(;nerunl  ad  illud;  et  ex- 

coipoiu  .Kgyplioruin  tuisscnt  projcclu  ad  lendelialur  usque   ad    lerrain    promissio- 

liltus  in  quo  exierunt  HebraM,  noii  poluis-  nis,  terminando  eamdein  secundum   pla- 

sent  ea  videre  cx  opposita  ripa  propler  gam  orientalem,  ut  inlra  legilur.  Sicque   ihid.xxn,, 

distanliam.   lnsu|)cr   in  Niimeiis   Itjgitur,  lilii  Israel  transeundo  per  litlus  maris,  se- ^'" 

qiiod  tilii  Israel  [)osl  Iraiisilum  inaris  Uu-  cunduin    longitudinem    ejus,   ab  iKgyi)to 

yam.     bri  tu(*i-unt  iii  (lcs(*i-lo  l^lliam,  ct   iii  illo  sempcr  elongabantur.  Unde  toluin  illud, 

xxxiii,ti,8.  |-m.,.^,„t  ij„|p  transitum  maiis  Uubri.  b'uit-  e.xsislens  cilra  et  prope  inarc  Uubrum,est 

Exod.xm.  que  illud  desertum  in  exlremilale  solitu-  unum  inagnum  deserlum,  cujus  pars  qu»- 

dinis  versus  .Egyptum,  puta  ad  littus  ex  I)  dam  est  desertum  Sur,circa  quod  exierunt 

parte  .Egypti,   ut  patuit  capitulo  pra^ce-  Hebraii.  Hac  Uabbi  Paulus. 
denli.His  quoquc  concordare  videtur  quod  Timuitque  populus  Hebrseorum  Domi- 

asserit  Origenes:  Jubetur  .Moyses  virga  per-  num,  cujns  potcntiam  atque  justitiam  in 

cutere  mare,  ut  ingredi(;nli  populo  iJci  de-  .Kgyptiorum   demcrsione,  et  maris  Uubri 

hiscatet  cedat.Cogitur  lluclus  iu  lumulum,  divisione  considcraverunt.  Kt  quidam  eo- 

et  unda  in  semetipsam  repressa,   curva-  rum  timuerunt  Deum  servili,  alii  initiali, 

tur.  Ex  quibus  videtur,  quod  maris  divisio  alii  filiali  timore.-E'^  crediderunt  Domino, 

instar  semicirculi  ivit  ac  rediit  ad  idem  et  Moysi  servo  ejus,  quia  divina  promissa 

littus,  tamen  ultra  montem  prEeiatum.  Vi-  in  sua  liberatione  ef  .Egyptiorum  plaga- 

detur  quoque  probabile.quod.Egyptii  sint  tione  viderunt  impleta.  IJetraxerunt  quo- 

submersi  non  remote  a  liltore  quo  intra-  que  arma .Egyptiorum  ad  littusejectorum, 


20. 


I  NAIlllAllii    IN    (.Al>.     M\  I  \»l|tl.  AUT.     XWII  IHH 

(|uii«  (iit  (liciliii)  |>i-(«li(isi()i-a  i'ii('niiil,(|iiiiiM  .\  iiiiil.  I'iiiiipli\li('tiiii  iiiiirc  (livisiiin   hii,  i<I 

('(>l(<i'a  (|iiip  al>  .K^\  [iliis  iiccoiiiiiiDiliivciiiiil.  ilcr  |iia'liiiil  cis.  (|iiiiiii  i|>sis  aliml  ilcr  iioii 

(lirca  lncc  Joscpliiis  ail  :  Ncino  iliscicilal  csscl.  volcnlc  hco  |ii'i  cos  dftli  iirrc  piiii 

racliiiii  cssc  isliid   niiraciiliiiii,  diiin  cl   cis  cipaliiin   1'crsariiiii     IIim'   lcsianlnr   oiimich 

((iii  ciini  .Mcxaiiilid  ir;;i'  Mai  ('1101111111    liic  (|iii  acliis  .\lc\anilii  conscripsiMiinl. 


MniCllJS    WVTT 


I 


i»i.  si'iiiinAi.1   i.Ji  si»i  \i   i\i'iiii.i   oi  \irniiK(,iMi    intki.i.kc.ti' 


()("i"/'rs  ,'\(  /)oiiii/fi(s  tttl  M(if/s,-/i.  ill-  W  califiincs.  Inlcrdiiiii  aiilciii  conlin^'il.  (|no(i 

JtYiis  :  Lo(jii,'r,'  filiis   Isntt-I  :  IxViwrsi  lidclcs  adliiic  piisilli.  \i(lcnlcs  sil)i   iiniiii- 

(•»iA'//'fn/<('A'/////;-.clc.  l'ci' IMiaraoncin  cl  cjiis  iicrc  },navcs   lcnlalioncs  ac  porscciilioiics 

(worciluni.   dcsi^Mialur   pi'iiicc|)s   lcnchra-  pro  juslilia.ipiodaiiiinodo  dolcanl  sc  viaiii 

iiiiu  iiiin  salcllilihtis  suis  :    pcr  lilios  Is-  apprclicndissc  juslilia\(;l  cis  pcr  (|uos  coii- 

racl,  popiilus  chrisliauus:  pcr  Moyscn.dliri-  v(M'si  sunl,  indij^Micnliir,  (iiccnlcs  :  Fi/rsi- 

slus.scti  (piictimiiuc  lidclis  pra^laliis  (lliristi  /(tii  iion  crunl  si-jtnlrra  in  .Kf/ifiilit.cl  idiut 

vicarius.   Ihupic    |)cr   lioc   (|uod    Dcus   por  hilisli  nos,  nt  iiiort-rvmiir  iii  sitliliulinf. 

Moyscu  jiissil  liliis  Isiacl,  ut  rcdirent  V(M'-  0'iasi  dicaut  :  Nonuc  in  saeculari  cl  prisli- 

sus  marc  llubrum,  dum  cos   iiisecuturus  iia  vita  inanendo,  i)otcrainus  salis  cito  (U^- 

l'uit  Pliarao  cum  [^opulo  suo  :  riguratum  vcuire  ad  niortcm  ?  Cur  crjjo,   indc  nos 

esl,  (]uod  Dcus  pcr  pradalos  ac  praDdicalo-  rctraxisli,  ul  tcntalionibus  cl  persecutio- 
rcs  dcmiuliat  ('hrisliridclibus,  nc  penilus  ('  uibus  ol)ruamur.  aUpic  in  hac  arcla  vila 

liiijiaul   a  cam[)o  ol   oxorcilio    spiritualis  ct   pioiiilcnliali   horroro.  dcriciamus  sino 

militiu^  coulra  acicm  vilioriu)!  ac  (Uemo-  hiimano  ac  divino  solatio  ?  Isti  sunt  poni- 

num,  dum  iuvisibilos  hostes  insequuntur  tus  iinperfecti,  qui  ad  tempus  credunt,  ot  iuc.viii.is. 

ipsos  fideles  ad  tenlandum,  sed  opponant  iu  hora  tentatiouis  rccedunt,  iu  tanlum.ut 

se  eis.  Et  siiper  marc.  id  est  super  fidem  mclius  arbilreulur  servire  .Egyptiis,  hoc 

gratiamquc  iii  Baptismo  collatam,  so  fuu-  ost  carnalibus  viliis  vanilalibusquo  mun- 

dcnl  ac   figanl.  imo  ol  super  conlrilionis  danis.  quam   mori   in   soliludino.    id  est. 

confossiouisquc  sacramoutuin  cl  lacrimas  quam  pro  juslitia  gravia  pali.  ot  in  abs- 

paMiitentiio  salularis  :  quse  oinnia  pcr  ina-  traclione  ac  rigore  pcrnitentia'  quasi   in 

re  Kubrum  siguaulur.  solitudine  vitain  finire.Quibus  bonus  pra?- 

Dicturus  est  Pharao  siiper  filiis  Israel:  latus  seu  e.xhortalor  virtuosus  rcspondet  : 
Coarctati  sunt  iii  terra,  conclusit  eos  de-  D  Nolite  tiinere,  inordinata  pusillaniinique 

scrlian.  Sic  invisibilos  hostos  dum  vidont  forinidino  ;  state  per  fidoin   et  persevo- 

fidoles  lerronis  occupalionibus  aut  pccca-  rantiam  boni  incepti ;  et  videte  tnagna' 

lis  carnalibus  dolinori,  ot  dcserto  couclu-  lia  Domini,  qiuv  factiirus  est  hodie,  hoc 

di,  id  est.  fragili  carne,  in  qua  non  liabilai  esl,  sapieuter  pensate,  quam  gloriose  at- 

bonum.  circumdari.  a?slimanl  eos  suarum  que  magnifice  Deus  protinus  vobis  suc- 

rabiein  tentatiouum  non  posse  evadere  ;  curret,  dummodo  sincere  confidatis  in  eo, 

sed  cum  ingenti  pra^sumptione  eos  iinpu-  implorando  eum  assiduo  cum  omni  affe- 

gnanl.  qui  jam  por  gratiam  Doi  relique-  ctu.  Tunc  eniin  sic  conteret  Satanam  sub    Rom.xst, 

runl.Egypluni,  utpote  vitioruin  et  erroruin  pedibus  vestris,  ut  .Egyptios,  utpote  dse- ^°- 


K.NAHHATIO    1%    CAl*.    \i\    K.VOltl. 


Alll.    XXVII 


iiiunuH  tuulaluii^i,  quoiiiiii  iiirtiHtalioiw-iii 
iKiiit'  ^raMttT  tVitis,  iiiimmis  \iiu-atis,  itu 
iit  iiuiiqiiitiii  tlt'  ci-ttuu  t^os  coiis|M<^iutis  ta- 
liter  iticut  liiutlu.  Uoiniiius  puijnuhit  piD 
eobin,  et  ou.i  tucehitin.  Vnre  eiiiiii  Dtius  ail- 
VLtrsarios  iiustru)  salutis  fxpu^iiat  :  itlcirco 
iiuii  tli^btMiius  iius  iiiaiiittM'  jucturi^  uiit  vv- 
|>iilurf,t|iiiii  tfiilutioiiilxis  pru-Nalciiius.Sftl 
silcrt?  Iiuiiiililt;r,  ct  }<rulius  |)t^u  rtrlfirc. 

Dijcilijiit'  /Juiniiius  uil  Moi/Si-ii  :  Quiil  rtit- 
inus  uil  iiif  f  SalulitMiiiiif  ail  DtMiiii  cluiiia- 
iiius.tluiii  cuiii  oiiiiii  cortlis  i'i;collfclioiii;  t;t 
suiisuuiii  uttfiitioiif  oruiiius,  tliiiii  iliviiiu; 
[liftatis  sub^iilia  artlfultM'  oplaiiius,  ttuiii 
atl  cu*lf>tia  suspiraiiius.  Oiioil  iluiii  a^'i- 
iiius,coiisi>lului'  iios  l)fiis,iii^|)iraiiilo  ({iiod 
orutioiifs  liujusiuoili  ft  .saiictm  urifctioiifs 
fxuutliuiilur  al)  ipso.  l*ra'ci|)it  quo(|Uf  Uo- 
iiiinus  bono  |)i'U)lato,ul  filiis  Israfl,  iilpott; 
ovibus  (^hristi  sibi  coiniiiissis,  tlicat,  quu- 
tfuiH  i)i'orici>icuiitur  tfiiilfinlo  ail  patriain 
bfuloiuiii  j)fi'  [)i'i)rfctuiu  virtuluiii.  Tu  uu- 
ti'in,  0  prujlate  prajilicator,  chuui  riri/uin 
tuain,  hoc  est,  evunj^elicjfi  legis  (loclriiiaiii 
f.xulta  ac  forliter  prsBtlica,  et  ejctende  ma- 
HUtn  tuain  super  marc,  ct  itioidc  iltud, 
itl  est,  virluttMii  tui  stMinouis  applica  ad 
(leclaraiiduiii  ridolibiis  firicaciain  sacia- 
infiiloi  iiiii  Haptisiiii  el  (^onrt-ssionis,  quo- 
ruin  graliain  cunctis  paralam  esse  doceas 
teinpore  opportuno,  per  quoriiin  virtulein 
et  gialiain  pranalent  el  salvantur  electi. 
(jiiuinquf  ininistri  lenfbiaruin  ins(!quiin- 
tur  rideles,  susceplioni  Baplismalis  aut 
PtKuitentiap  actibus  sacris  inlfiilos,  suj^e- 
lantur  ac  pereunt  virlute  sacramentorum 
evangelicse  legis  :  per  quse  omnia  glorifi- 
catur  Altissimus. 

Praeterea,  sicut  angelus  cum   columna 


\  nilbis  si;  po-.iiil  inltM'  .1*'gyplios  t't  llfbra^os; 
sif  aii^fli  singiili,  qui  ('ustoilfs  siiiil  ani- 
niaruiii  noslrurum,  siMiMitfs  (piuiilu  sil  du*- 
inoniim  ustiitiu  ut(|U(;  fiMociu,  ((iianta  itiMii 
sit  iiisufficit;ulia  iioslra,  int(;rponuiil  se 
qiiusi  fid(;lissiini)s  inuros  iiit(;r  illos  cl  nos, 
rf|)riiii(Mitlo  maii^nitatfin  illorum.  1'oniint 
i|tii)t|Uf  i-oliimiiam  niibis  intiM' illos  (;l  iios, 
tpiia  aiixiliiiiii  [^ratiu;  (;t  pi'()l(;(;tioiiis  divi- 
luf  iiiipflrunt  iiobis  :  qiiu;  grutiu  sive  pro- 
tfctio,  fst  du;mi)iiibus  tenebrosa,  nec  (;aiii 
U'(|uaiiiinit(M'  iiispic(;r(;  queunt,  sed  per  iii- 

H  vidiain  poliiis  pc joi'untiir,seu  coiital)(;scunt 
di;  (;a.  .\(;c  pro  libilo  siio  iios  possunt  ac- 
ffi|(;i'f  pi'opl(;i'  iiilfiposila  islu  siibsidia. 

l)fni({Uf  in  vigiliu  malulina,  (|iia  l)(;()  in 
in(;iitis  fervore  et  coiil(;m|)lalionis  sinc(!- 
rilutf  adstamus,  resjiicit  Dominus  super 
ailv(;rsarios  noslros.  Kt  sicul  Pharao  cuin 
universis  sibi  adjunclis  iii  Uiibro  pi^riit 
inari,  ila  iii  Haplismo,  (Miiisli  saiigiiine 
consecralo,  ilfiiKjiif  iii  l*U'iiiliMilia'  sacia- 
nifulo  a  (Jlirisli  passioiie  efficaciam  suuiii 
sorlilo,   pereunt   iiivisibiles  adversarii  ct 

C  vincuiitur,  cum  universis  tentamenlis  ac 
vitiis,  ad  {\\vAi  nos  pertrahore  enituntur. 
Fre(|uentcr  quoque,(luin  cernunl  quod  lam 
graliosissiiiif  adjuvaiiiiir  a  Doinino,  ad  fu- 
gain  se  colioitanlur,  dicentes  :  Fuyiamus 
Israetcm,  Dominus  enim  puijnat  jjro  eis 
contra  nos.  Quandoque  vero  rursus  sic  in- 
durantur,  quod  de  iiovo  prujsumunt  eos 
impiignare,  a  quibus  dejecti  sunt  :  sicut 
de  (^lirislo  ail  Evangelisla,  quod  consiini- /,,(c. iv,i; 
mala  omni  lfntationc,diaboliis  recessil  ab 
eo  ad  tempus  :  per  quod  insinualur,  quod 

D  postea  rediil.  Idcirco  oportet  nos  jugiter 
esse  custoditos,  soUicitos,  spiiilualiterque 
armalos. 


KAAHHMln    |N    (  \l'.    \V    K.Xdlll.    -        All  I       WMII  rtW'1 


Ain  ICl  \A  S    \\\  III 

Ki.rc.iHA  iiti  I  vniiii  t.u  imiih  i.imi  :  tini;  r.K.r.iMT  mhvsk.s  ki   i  ii.ii  imiai 

C.AiniKN    IKH.    IH»MIM». 


r1()NSri'!'rrh()  rnil  saiu-tis  viiis,  iiiio  rt  \  clioiic  ar  lilicialioiD-.  Iii  (|iiil)iis  oiiiiiil)US 

.4  rcniinis   virtiiosis,   spiriliialia  caiilica  siiain  (|iio(|iic  piclatiMii  <>!  ridclissiniuiii  vo- 

l)(^o  oircirc  aliiiic  coinponcrc,  pro  s|)(H'iu-  rilulcin  (lcclaravil  iii  iiohis.  /u/iimti  rt  an- 

lilnis   hcncliciis   Dci,   cl    kV'  niaj,Miiricis  uc  (•rnsorcni  i/rjcrit  in   iiiarr,  id  (^sl,  (H{ui((;K 

sn|)(M'natiiralil)ns   cjiis  opcrihiis.  (Jiiod  in  IMiaraonis  siiniil  ciiin  ipso  (H)riiin  rc|;c,  cl 

V(Mcii    'rcslanuMito   polissiinc    s(Mval>aliir.  lotocjns  cx^Mciln.ac  (pia(liij.'is  coiiiin  pr.i'- 

aUpic  a  Movsc  initinin  sninpsissc  vidcliir.  ci|)ilavit  ac  iiKMsil  in  iiiari  Itnhro.ptM'  iiio- 

Non  cniin  lcgiiur  lioc   ractuin  ab  aliipio  diiin  in  pra'ccd(Mili  capilnlo  rccilaliim.         /;Vo</».v 
anlc  (Miin.  llinc  locpiilnr  ()i'if,'(M\cs  :  .Miilla  luirtitmld  iiira  rt  lanH  mra  Dnminiis :\\oc*'^- 

lcgiiuns  cuulica  racla  in  divinis  Scriplu-  cst,  ipsc  I)(mis  aiictor  lioruin  inirahiliniii, 

ris.   ilornin    tanuMi   oinninin   priiuuin   cst  (>st  cuiisa  lotius  rortitndinis  ine<P  in  nutii- 

isliid.  Moiis  (piippi*  Sancloinin  csl.nbi  ad-  ralibus  aliiuc  rortiiitis,  (Mijus  aiixilio  c(ni- 

vcrsarins   vincitnr,   liynimini    con^raliila-  B  tra  IMiaraoiKMU  pra'valni.  I|)sc  ([iKxpic  csl 

lionis  Dco  oircrrc.  In  Scliolastica  (pioipic  laiis  inca,  id  csl  objcclum  ac  niaUMia  lau- 

1'erlur  historia   :   Moyses  coinposuil    can-  (liim  incaruin.  cpiibus  eum  in  se  ipso  cl  in 

ticnm  Domino  hoxamctro  carminc.  (piod  suis  operibus  laudo,  non  me  ipsiim.   l-^x 

quia  celeris  prius  lcji^itnr  ractum.  dicilur  cjus  t{uoquc  judiciis,  signis,  cfreclibus(jue 

Canticum  cauticoi'um.(Juod  iutcllig(M\dum  pia^claris   matcriam  habco  copiosain  laii- 

esl  piO})lcr  praM'oiialivam  anliipiilalis.  Vc-  dis  divii\a>:  iino  ct  si  aliquid  iandc  digmiin 

rumtamcu  ob  mysticorum   scnsuum  pro-  iu  mc  cst,hujus  causa  esl  ipse.  Unde  circa 

lundilalem    cl    clcganliam,   dialogus    ille  luec,  Forlitudo  mea  et  laus  mea  Dominus, 

amoris  a  Salomonc  composilus,  cantico-  ait  Glossa,  Quia  per  ipsum  fortis  sum  et 

1'um  Canlicum  appcllalur.  laudabilis.  Itaque  Moyses,  quum  tot  et  tan- 

Tunc,  videlicet  Pharaoue  .Egypliisque  la  per  eum  Dominus  perpetrasset,  et  vir 

submersis,  rorinit  Moi/srs  rt  filii  Isrnrl  C  eximius  esset  corani  omni  frequenfia  po- 

carmcn  hor  Domino,  rt  di.vcrnnt.  Moyses,  puli.  noluit  tamen  in  se  ipso  laudari,  nec 

Spiritu  Sanclo  illuminante  ac  dirigenlc,  voluit  commeudare  se  ipsum,  sed  Domi- 

edidit  carmen,  deinde  docuit  hoc  filios  Is-  num,  cui  adscribendum  noverat  esse  om- 

rael  :  sicque  pariter  cecinernnt,  et  se  in-  nc  bonum.Sic  et  sacratissima  virgo  Maria, 

vicem  ad  regratiandum  Deo,  et  ad  ejus  quum  Mater  esset  Altissimi  facta,  non  se 

decantanda  pricconia,  liortabantur  ac  in-  ipsam,  sed  Dominum  glorificavit,  dicen- 

vilabant,  dicentes  :  Cantrmus  Domino,  id  do  :  Magnificat  anima  mea  Dominnm.  Et  Zuc.  i,46. 

est,  ad  ejus  honorem  depromamus  laudes  Psalmista  :  In  Domino,  inquit,  laudabilur  Ps.xxxm, 

ipsius  ;  gloriose  enim  magnificatus  est,  id  anima  mea.  Et  factus  est  mihi  in  salu-  ^* 

est,  excellentiam.omnipotentiam  atque  ju-  trm,  hoc  est,  potenter  et  gratiose  salvavit 

stitiam  suam  prseclare  monstravit,  et  fa-  me  de  manu  Pharaonis,  aliisque  pericu- 

mam  magnificam  sibi  fecit  per  signa  et  D  lis.  Moysi  autem  tanquam  duci  populi,  in- 

mirabilia  qua?   contra  ^Egyptios   egit.  ct  stabat    speciale   periculum   ex  Pharaonis 

nunc  preecipue  in  maris  Rubri  divisione.  tyrannide,  nisi  Deus  eum  eripuisset  :  id- 

iEgypliorum  submersione,  et  nostra  edu-  circo  haec  singulariter  loquitur  et  decan- 

T.  1.  38 


m 


e.NAHHAiiu  i>  i:\v.  XV  Kxmn. 


.\in.  xvMii 


lul,  quuiii  Uiiu-ii  tuttnul  Ktuuuuuiu  ItruH- 
l'u-iii  |)i'i,  sihi  av  llrhi'UM>  c.ollulu.  .\uiii  t-l 
buc  a<l  !>(;rvuiii  l)ro  NptH-iuliUM'  ^iutuiii,  tle- 
vtttuiii,  ri)lt-lt-iiii|ut-  |»riliuifl,  iil  «li;  t^iMUM-U' 
lihu^  hfiitilit-iis  (!i-rult)ri>,  spuciiile.s  luiiilos 
ut  ^{rultvt  rfrmul  DtMiiiiio,  i|iiu^i  >iul  sibi 
■Mtli  nMiiloiiulu  uh  illi».  Itui|iii-  iK^iis  iii  m- 
ip^iu  iiivui-iuliili^,  uiliMiiiH  i-l  iiuii  ructiis, 
iliciliii  iiiibis  fi«M-i  iii  suliittMii,  stMi  i-t-lu- 
^iiiiii  uu  sulvutiir,  ul)s(|Ui^  siiu;  (lcilutis  iiiu 
lulioiii-,  (|uuiiil(>  ptM'  >;ruliui-uiii  siiuruiii  t-lia- 
ri^^iiiulu  tH  t^ritTlus,  siiti>>i(liiiiu  ct  sululi-iii 
iit)bi<>  iiii[>cuilil. 

/slf,  ((ui  ilu  |)U>;iiuvil  |)i-i)  liliis  Kiui-1, 
cst  J)fu.s  /Mi'«.s  .-i|ui  i|uiiiii  sil  iiuivci-soriiiii 
Ociis  Juii^  crcutioiiis, •{iil>iM-iiutioiiis,et  eon- 
SLM'vutioiiis,  spuciuliliM  luiiicii  c^l  Ihnia  oo- 
iiiiu,  u  (|iiibus  priccipui-  coliliii',  cl  urdiMi- 
tct' uiiiutui',el  (|iiil>iis  i|»c  priccipua  ^iuliu* 
(.loiiu  lur^Mliir.  Sic({iic  liiil  ilinolissiiui  ac 
suuctissiiiii  .Movsis  iJcu-,.  Iliiic  cl  Klias  uiaii- 

III  ite'j    ilu  lucutus  est  .*  Deiis  iiieus,  revei-tatui',  ob- 
**"'''       secru,  aiiiiiia  [uieri  liujus  iii  visceia  ejus. 

fhuipp.  Kt  Fauliis  :  Dimis  iikmis  iiii|)lcal  oiiiiic  ilc- 
sidei-iuiii  iiiciiiii  iii  vubis.  Kl  (jlorlfuaho 
euiii,  id  est,  jiloiiosiiiii  ac  laiiiosiiin,  e! 
uniiii  f;lui-ia  ct  lioiioi-c  diguuiii  cssc  (miiii 
tatcbor.  dcx-iibain,  ct  u[)ere  (liMnuiislrabo, 
ci  cuiii  uiiiiii  reveieiitia  obsequendu.  Dens 
y>«//-<.s' >«t'<  .•  quasi  Moyses  dicat,  Nun  Mtlmii 
e{^o  per  dona  gratia'  lidelis  suin,sed  eliain 
nalionc.(juoniain  Dimis  vci'us,(|ui  cst  Deiis 
iriciis,  iiiil  cl  cst  D(Mis  patiis  inci.  (Jiiod 
laiii  de  iiniiiedialo  .Mussis  ()ati'C,  (jiiain  dc 
qiiolibet  sanctoruin  Patriarcliai'iim,e.\  qui- 
biis  duxit  originein,  accipi  potest.  Ef  e.c- 
altabo  eum,  id  est,  corde,  ore,  el  operc 
per  scripta  testabor  eum  solum  esse  ado- 
raiiduiu,  ct  omnibiis  iiicomparabilifer  di- 
}i;niorcin  au  altioicm.  Oiii  solus  iii  se  ipso 
|)cilcclioiialiler  iiiriiiilus,  incircumscripfi- 
bilisque  consistit,  et  universa  inrinite  in 
omni  perfectione  ac  claritate  excedit,  et 
oiniiis  creati  infcUectus  capacitatem  iii- 
lerminabilitcr  siiiiciat.  Itaque  [)roiiomeii 
lioc.  Istc.  iiolal  liic  demonstralioncm  ad 
iiilcll(.'ctum.  Kecilat  tameii  Lyra,  quod  se- 
cundum  Hebrjfios,  lacit  demonstrationem 


A  ud  scu-tuin.  .Naiii  iliciiiil,  (|ui)d  iilii  ImucI 
liaiihcuiidu  [i(M'  tiiiiiliiiii  maiis,  siMisibililcr 
Dciim  vidcbanl,  alqiic  (MIIii  di^ilo  ili-iiioii- 
strabaiil  ;  iii  (|iiailaiii  taintMi  simililiidiuc 
suiisibili  ussuiii[)la,scu  i'e[ii'a'sciitaiil(;,({iiia 
Dt-itas  scnsibililcr  ni-i|iiil  vidcri.  Diciinl 
((iio({Uc,  ({iiod  ()o|)iiliis  illc  luiic  clariiis  vi- 
dil  Dciiiii,  ((iiuiii  (lostca  saiicli  l'ro()lictut. 
Siid  istiid  ncc  (irobutioiKMii,  ikm;  a[)()ai'en- 
liaiii  liabcl,  (na^crtiiii  ({iiiim  (>o()ulus  ille 
tuil  lam  diiru^  cervicis. 

I)i»iiiiiiu.s  (luasi  vif  /)U(/tiat(ir,  itl  csl  si- 

li  iiiilis  viro  (iiignatori .  iiuii  nisi  justa  uc 
toilia  (iiadiu  cxcrciMili.  .\libi  uuleiii  dicit 
Lvi'a,([iiod  iii  llcbrato  iioii  lialxMur,  (Juasi ; 
i^ei\  lianslalor  lioc  addidil,  ad  insiiiuaii- 
diiiii  (juod  Dciis  dicitiii  \ii  |)ii<(natui .  iioii 
((iiod  iii  co  sit  scxus,  aiil  coi'()()i'(Mim  ali- 
({iiid  s(M-iiiidiim  dcilalis  naturain.  Liide  sic 
ilicitiir  vii  [)iigiiator,  ({uoinudu  ait  Salva- 
tur  :  Kgo  suiii  vitis  vcra,  (!l  l*al(M'  iikmis  y„«/.H.xv, 
a^Micula  (rsl.  Quod  seciindum  Aufiusliniim  ' 
iiilclli^MMidiiiii  esl  |)er  similitiidinein,  non 
[)cr  [)ro()rictal<*iii.  (^ninijjotens  notnen  ejus. 

C  lloc  intclli^M  potcsl  tani  de  noinine  nomi- 
iiatilc.  i|iiam  d(;  iiomiiK;  nomiiiafo.  Si((iii- 
dcm  i()sc  Dctis  allissimtis  dc-,i^Miattii',  el 
a()[)('llaltii'  iioiniiK;  isto  nominanlc,  Omni- 
(lolcns  :  sicqiie  Omnipotens,  esl  iioniinans 
iioiiKMi  D(M.  .Nonien  qiioque  Dei  iiomina- 
luin,id  esl  i()se  Deus  hoc  iioinine,(Jinnipo- 
lens  Deus,  dcsigiiatus,  esl  rcalifiM-  prorsus 
oiiiiii[)otoiis.  .Naiii  quid([uid  coiifradiclio- 
ncm  iioii  iiii()lical,  ef  cuiciimquc  ratio  cii- 
lis  conqiclere  valel,  lioc  ipse  potest.  Cui 
iii   libro  Sapieiilia'  dicifur  :  Subest  tibi,  .Sa/>.xii,i8. 

D  ([titim  volucris,posse.Jei'emias  qtioque  ait: 

Domine  Deus,  non  erit  tibi  dilficile  om-  jer.swn, 
iie  vcrhum.  Currus  Pkafaoni.s,  et  exerci-  ''• 
liiia  ejas  jjrojecil  in  mare  :  quemadmodum 
pr»!ccdciifi  capitulo dicluin  cst,Hes[)iciens    icxoo.ws-, 
Doiiiinus  supcr  caslra  .Kgyptiorum  [>er  co-  "*■"''• 
luinnam  ignis  et  nuhis,  subvertit  rotas  cur- 
riiiim,  rerebanturque  in   prorundum.    Si- 
qtiidciii,  ut  ex  .losepho  alque  Scholastica 
histoiia  circa   hoc    tactum  est,  Dominus 
()i'ojecil    siiper  /Egyptios,   ruiiduiii    maris 
siccatum  iiigicssos,  intolerabiles  imbres, 


I.NMni.MHi    IN    I   M-      \\     I  \"lil  Mll.    WMII                                              lA)''t 

f>ntM's(|ii('  liHiili'iii)s,i-(inisntli(iit<'s,iir  hini  A    I'.k\|>I*"i  11111  piiiiilidiic,   prr  (|ii;iiii  iiiiiKiii 

|iit(l('s.  r.ntiil    itii  (-iiniis  scvccitli.  cl  (|iiiii  JKalii   csl.  id   c>>l,  iiiit^iia  c^^c  iiiiiithiil.  cl 

(|iiii^iiila  niilliit  c(|uiliiiii.(liii'cnlit(|iic  iiiillid  iiiaf{iiii.  iiiiu   iiiiiiicnHa,  a  iiiiiltJH  chI  rc|Mi 

|)(<(lilniii.  IjiIii.  I.liiic  clijini   itciciis^il   iiiiiiiicniii.  Iioc 

h'li'ifi  /irinriprs  rjns,  \\\io^  i|isc  |iru»  ro-  rsl.  IMiaraditcin  pi  iiii-i|iciii  linHliiiin  |Mi|inli 

l(M'is  clcftil    III   liiiccs   liclloniiii,  snhmrrsi  Ini   in  tnari  c.\sliii\il,  iiiio  cl  aiitc  |icr  i|<«- 

siiiit   iii   iiiiiri    liiiiira  :  iihi/ssi  iijirriirriinf  cciii  |tlit^'iis  diirc  nnilli|tlicilci(|n(-  itlTlivit 

ros.  /Vhvssiis  cl    iniin*  iic   pcla^Mis,  pro  co-  (jnidiiin    liiini-ii    pi-r   di-\lciiiin    l)i-i,    inlcl 

yi»i.rii,(i.  (|(>iii  acciiii  solcnl.  l  ndc  cl   .litnas  :  .\liys-  li;.;niil    iiniKcnilnni    Kilinin   cjiis  :  dc   (|iia 

siis,  iiKjnil,  Mtlla\il   iiic.   pclitf^ns  opcrnil  cxposilionc   in   sci|iiciili  arlii-iilo  cril  scr- 

capnt  inciiin    Scd   iinnc  dc  iK|nis  i-iiisdciii  iiio.   J:'/  in   iiiiilfitiiitlnr  i/fnriir  fmr  ilr/iih- 

iiiaris   plnnililci'  diciliii.     \ii\'>--i,    |»mplcr  w/s// ('(/rc/-.s7//"/(M' y//cr/.\  *.  (iloriii  l)ci  lioc  lo-     '  inni 

lunililndincin  pitilinin  iK|iiic  pKtluudiiruni.  |{  co  vocalnr  cjus  ntitjcslits  :  (|u;c  (|iiitniv  is  in 

vci  potiiis  proptcr  diiiis  piirtcs  niiiiis  (li\i  sc  ipsit  sil  uiiii  siiiipic\i|iK-.  tiinii-ii  piopli-i 

si,  (|n;c  c\  ulroijuc  lalcrc  snpcr  .K};yplios  snoniin  diM'rsil;ilcni  cllcctuuiii.  iiinlliplc\ 

irrucrunt.    Ihsrrnilrriinf    ///    iirdfiiinliiiii  nuiK-iipatiir :  i|ucin;idiiiiiduin  cl  iniscricor- 

ijiiiisi  /ii/)is.  ({ni;i  cl  coid;i  iwiitucniiil  lapi  dia  Dci^socundniii  illud  :  .Miscricordias  l)o-  /'i.i.«»»«iii, 

(loa.oinui  ini(inilat(-  <;ravala.  Ini(|iiit;is  aii-  inini  in  ;clcninni  caiilalio.  l'A  dcnuo  :  Ito ';. 

/'«.  X»lV,(l. 

Icin  ^Maval  incnlcin.  Proplcr  (|uo(l  Z;iciiii-  niiniscen^  iniscr;itioiiuiii  luiiruin,  Domine, 

Xaeli.\.'.  rias  ait    propiicla   :   Iniijuilas  scdct   su|)cr  cl  iniscric(ti-di;tniiii  liniruin  (|u;i'  a  sicciilo 

^j^  ^  ^     laiculnm   plumbi.   Mt    ls;ii;is  :   \  ;i'   populo  siint.   Ilaqnc  ail    :   In   mulliludiiK-  ^Moriaj 

ijravi  iniipiilalc.  Ilinc  moncl    .\postolus  :  tua',  hoc  cst  iii  majeslale   lua  mulliplici 

//.Ar.Mi.i.  Dcponenles  omuc  pondus.  ol  circumslans  pcr  clfoclum,  sou  in  inultis  ojus  priPirla- 

in»s  poccalnm.  ris  ac   miris  cfroclihus.   hoc  osl    por  di- 

Dr.rfrrii   fiui.   Doiiil/ir,  mitgulflcafit  rsf  C  vcrsa  prodif^ia,  conliivisti  /Egyplios,  tain 

In  fortifiKlliir :  Dr.rfrra  fiia,  Donilnr , prr-  iii    lcrra  corum    primogcnitos   occidondo, 

rnssif  iiiliiilrinii.  Solct   in  Scripturis  por  (]uain  in  inari   Kuhro  lol   miilia  snhnicr- 

doxloram  Doi.  (\jus  houignitas  son  fjraliosa  j;on(lo. 

protcclio  aul  succursus  intollijji.  juxta  il-  Mislsfl  Irani  faam,  qiice  devoravil  eos 

Sap.\.\:.  lud  Sapionti;i>  :  Dexlcra  sua  togot  cos.  Kt  sirat  stlpalam,  id  est,  justitia^  tujp  vindi- 

yoAxiv.i.i.  in  .loh  :  Opori  manunm  tuarum  porrigcs  clam  cfludisti,  qua)  consuinpsit  .Egyplios, 

(loxtoram.  Intordum  por  (loxloram  dosigna-  sicut  iijnis  stipnlam  valdo  volocitcr.  prout 

i/)i./.  \i.'.>.  lur  potostas.  juxla  iiiud  .loh  :  Coufitchor  do  aliis  rortur  in  Psalmo  :  Sicut  ignis  (jui  Ps. ixwu, 

{\\\0i\  salvarc  to  possit   dcxlcra   tiia.  Ali-  comhurit  silvain,  ot  sicut  flainma  combu-  '''  '"' 

quaiuio  vero  per  dexteram  Dei  significatur  rciis  montcs.  ita  persequeris  illos  in  tem- 

cjus  spqnalitas,  scu  potior  honitatis  cjns  postalc  tna.  Et  in  Isaia  :  Sicut  devorat  sti-   if.wn. 

/'n.  M\.i.  fruitio,  ut  in  Psalino  :  Sedc  a  dextris  meis.  D  pulain  lingua  ignis.  sic  radix  eorum  quasi 

Ouandoquo  por  dextcram  Dci  oxprimitur  favilla  erit.  Et  in  splritu  faroris  tui,  id 

rigor   tlivin;o   jusliti;o.    et    districla    ultio  cst  in  impetuoso  effectu  tusp  justitise,  con- 

ojus,  qua  Dcus  durius  perculil  :  quemad-  ijrrgata'  sunt  aqiue,  id  est,  partcs  aquse 

modum  per  dcxteram  homo  fortius  v^erhc-  divisae,  se  recollegerunt  super  .Egyptios 

rat,  quam  por  sinistram.  Sicque  in  Psalmo  pariter  irrucndo.  Vel,  Gongregatse  sunt,  id 

Ps.xx.o.  accipitur  :  Dexlcra  tua  inveniat  omnes  fjui  est,  in  partes  seorsum  quasi  consolidatae. 

te  oderunt.  Pones  eos  ut  clihanum  ignis,  Quod  quamvis  fuerit  pie  factum  pro  He- 

etc.  Sic  quoquc  accipitur  modo.  quuni  di-  bra^orum  evasione.  fuit  tamen  .Egyptiis 

citur  :  Dextera  tua,  Domine.  magnificata  suhmersionis  occasio. 

est  in  fortitudiue,  hoc  est,  rigor  seu  vis  Sfetlt  unda  flaens  :  id  est,  gurges  aquae 

tuse  justitisB  magnifice  se  ostendit  in  forti  ex  sua  natura  mollis  ac  fluidus,  divina  vir- 


5im 


KNAHHATIO    I.N    C.AP.    X\    KXOUl. 


AHT.    XXVIII 


'M. 


lian.  I,  ». 
/*«.  Clll.  U 


Joh\%%su\ 

«,    lU,    II 


JI/at<A.xii, 
34. 


ft.vi,9.  10. 


Exod.ws 


tutt)  !>ttitit  fixus,  ul  tcillui  ;  ultiut^  u(  lu(|ui- 
lur  Ori^Muns,  Stilidilatnm  lii|ui)i'  ii'ti'|)il,  t^l 
euactus  eiit  fluclus  iii  luiiiuluin,  ui;  uii*la 
iii  se  iptdiu  re|)i'essa.  .Neiiipe  Hi(ut  iii  liltio 
Job  lef(ilui)  superfities  aliyssi  coiisliiiif^i- 
lur  frigore,  ({Udiito  ina^is,  (Ircutoie  jubeii- 
tc,  uiida^  ejiii  fi^Miiilur  '.  Ouciuadiiioiliiin 
eiiiiu  iii  eX(»r(lio  <>a-L'uloi'iiiii  Dcii^  pra-fi.vit 
Oceuiio  tcrininiiin  siii  flii.vus,  ne  lcrraiii 
op(M'iat  (tecuiKliiiii  ({uo<l  iul  Joli  tcNlatur  : 
ijuiii  coiiciusit  ostiis  iiiare,  quaiido  (Muin- 
pcbat  ([iiasi  de  vulva  proccdens  '.  (^ircuiii- 
d(Mli  illiid  tt?riniiiis  iuci>,cl  (losiii  vccles  et 
ostia,ct  di.xi  :  lliicus(jiic  xcnics.cl  iioii  [)ro- 
cedcs  ainplius,  el  hic  confrinj^cs  liiiiiciilcs 
fluctus  tuos);sic  e.x  Dci  |)raiceplo  divisiiiii 
esl  iiiare  Kubruiii,  ct  part«rs  divisic  slelc- 
luiii  iii  itlluiii  fi.xu),  adiinata'  ex  (heatoris 
iinpcrio.  ('uiiyre(jatie  su/ii  ahyssi  in  mcttiu 
inari,  id  est  iiUra  ripas  Uiibri  iiiaris.  .\t- 
(|uc  in  tali  divisionc  et  consolidatioiic  iiii- 
daruni  fuit  inaijnia  clevalio  caruindcin.  iioii 
tanien  egress»  sunt  ripaiii.  1'ra^terea,  siciil 
ait  Salvator,  Ex  abiiiidaiilia  cordis  os  lo- 
(iuitiir  :  ideo  Moyses  ex  sute  devotionis 
fervore,  el  insolili  iniraculi  adinirationc, 
divinorumque  opcruin  no\  ilatc  cl  coiigra- 
lulatione,  eaindcin  scnlentiaiii  niiiltotics 
lepetit  sub  aliis  verbis,  queinadinoduin  cl 
Psaimista,  dicendo  :  Ouoiiiam  e.xaudivil 
Dominus  voecm  fielus  mei ;  e.vaudivil  l)o- 
niinus  deprecationem  meain:  Dominus  ora- 
tionem  meam  suscepit. 

Di.rit  inimicus,  vidclicet  Ptiarao  seu 
quicumque  de  ejus  exercilu  :  Persequar 
Hebrajos,  el  compreherulam  eos ;  dioidarn 
spolia,  l)ona  eorum  diripiendo,  et  imple- 
hitur  anima  mea,  id  est,  juxta  desiderium 
volunlatis  meae  eos  traclabo  ac  s[)oIial)0. 
Eoaginabo  rjladiuia  rncuin,  infcrficicl  cos 
rnanus  mea .VvaiceAen\\  capitulo  l'harao  et 
ejus  ministri  dixisse  leguntur  :  (^uid  vo- 
luiinus  facere  ut  dimittercmus  Israel,  ne 
serviret  nobis  ?  Circa  quod  dictum  est, 
quod  Pharao  et  .Egyptii  intendebant  filios 
Israel  violenter  reducere  ad  seivieiidum 
sibi,  ut  antca  in  .Egypto  :  idcirco  non  re- 
or,  quod  nunc  voluerinl  eos  omnes  occi- 


A  (l<M'c,  s(mI  (piosdani,  |)i'ii'sci  liiii  |)i  iiici[)alio- 
rcs  ac  diliures. 

Flacit  spiritus  taas,  id  est,  veiiliis  a  1« 
|)roductus,  et  (^randis  iniliriiiiii  lulgiiriim- 
i|iic  l(Mii|)cstas,  diffiisa  suiil  sii[)er  a(|uas. 
Vci,  Sj)irilus  luiis  flavil,  id  «rst,  ex*tua  iii- 
dignalionc  niota'  siinl  aijiue,  sicut  ex  flalu 
(iiilvis  movctur.  J'Jt  njjfruit  cos  marc ;  sub- 
iitcrni  sunt  i/uasi  plumhuin  in  atjuis  ve- 
hciiwntihus. 

Quis  similis  Ini  In  fortihus,  Ihnrrinc? 
ijuis  similis  tuif  (juasi  dical,  .Nulliis  oinni- 

H  iio  :  (jiioiiiam  oiiiiiis  j)()lcslas  crcala,  deficit 
iiifinitr  ab  iiicicata  virtut(;.  Alia  Iraiislalio 
liabct  :  Oui^  ^imilis  liii  in  diis,  Dominc? 
(jiiasi  dicat,  lii  liis  a|)|)arcl  infirmitas  fai- 
sitas(jue  d(H)runi  gciililiiim,  qiii  suos  non 
potuerunt  jiivare  cultores.  lliiic  in  Jeremia 
scri|)luiii  est :  Non  esl  similis  tui,  Domiiie;  Jer.  x.nj. 
magiiiis  es  lii.  et  inagniim  nomcn  liiiim  in 
lortitiidinc.  IJuis  iion  liiiu-bil  tc,  o  Hex 
gciilium  '.  Kl  rursus  in  Jeremia  propliela 
Dciis  :  (jiiis  similis  meit  cl  quis  sustincbil  /iiid.xux, 
ine  i  Kt  :  (juis  est  iste  jiaslor  qui  resislat 

(^  vulliii  iiieo?  Verumlamen  creatur»  ratio- 
luilcs  ct  iiiteilecluales  diciintur  Dco  assi- 
milari.  Joannes  (jiio(jue  aposlolus  in  [)rima 
siia  fatelur  (.lanonica  :  Siciil  iilc  est,  et  nos  i/oan/i.iv, 
sumus  in  hoc  muiido.  Kt  rursus  :  ^on- ^J^.^  ^^^., 
dum,  iiiquil,  a[)[)aruit  quid  erimus.  Sci- 
mus  quoniam  quum  a|)parueril,  simiies  ei 
erimus,  quoniam  videbimus  eum  sicuti 
est.  Verum  in  liis  verbis,  Quis  similis  tui 
in  fortibus,  Domine  ?  sumilur  simile  pro 
a^quaii.  Nil  aulein  Deo  aquale  est,  imo  fi- 
iiiti  ad  infinitum    nulla   est   comparatio. 

D  Mafpiificus  in  sanctitate,  iioc  est  magna 
el  mira  efficiens  sancte  ac  virtuose.  Quem- 
adinodum  eniin  Deus  dicitur  magna  lacere 
iii  sapientia,  ila  et  in  sanctitale,  quoniam 
sanclus  est  in  omnibus  operibus  suis.  Her-  Ps.qxi.w, 
cules  autein,  Alexander  Magnus,  Hector  ^'''' 
Troj»,  cl  consimiles,  fecerunt  aiiqua  ma- 
gna,  non  in  sanctitate,  sed  magis  in  vani- 
tale.  Terribilis,  propter  inscrulabilia  tua 
jiidicia,  et  ob  tuie  rigorem  juslilia?,  ac  me- 
tucndos  elTectus.  De  quo  ait  Prophela  : 
Venite,  et  videte  opera  Dei,  terribilis  in  /'«.l.xv.s. 


K.NAllllAlln    |N    I   \l'      W    KXOIH. 


Mll       \\\|| 


m 


Itnil.  wiii 
i;i,  i:i. 


.l/.i(//i. 
2«. 


coiisiliis  snp(>f  filiits  lioiniiiiiiii.  Iilco  siiii    A 
^i.^.u,  II   cliis  .lnli  ail  :  h(>iis,  (•iijiis  mi'  ic^isicit"  m 

IIIO    |)Ol(>sl,    Sllll  (|IIO  CIIIMlllllll'  (|lli    |)OI'llllll 

orliciii.  (!o^'ilalioiiciii  cjiis  iictiio  ;i\cttci-i> 
polcsl  :  idciico  a  lacic  cjiis  liiilialiis  siiin,  cl 
coiisidiMaiis  («iiiii,  liiiiorc  sollicilor.  Iii  l']\aii 
^idio  (|Moi|iic  C.liiistiis  aii  :  Miiiii  timcic. 
ipii  lialict  pntcstatcin  cl  coipiis  v\  aiiiiiiain 
pcidcri»  iii  ^('liciiiiain  ij;iiis.  Afi/i/i'  /iiin/it- 
fii/is,  (piia  \  iiliiosc,  sapicnlcr,  ct  irrcprc 
licnsil)ilil(>r  oiniiia  a^cns:  >'/  fiiriois  tnint- 
j,<i>t\.UK  /ii/i(i.  jiixta  illiiil  Jol)  :  Oiii  racil  mafiiia.  cl 

inscriilahilia.cl  mirahilia,  (pioriim  non  csl   H 
niimcriis.  .Ncc  solmn  iii  sn|)crnaliiraliliiis. 
scd  itcin  iii  natiiralilms,  cl   pra^scrtim   in 
opcriluis  }^ralia>  cl  {^loria»,  Dciis  niirahilia 
(M  incoinprchcnsihilia  opcraliir. 

Kc(o/ti/is(i  ntaiitdii  (iiani,  hoc  osl.  |)0- 
lcslalcin  ol  aHpiitatcin  liiain  duxisli  in  ac- 
Inm,  «'^  i/t'rorari(  ros  (rrra,  hoc  osl,  .\v^s- 
plii  ita  in  profiindo  inaris  ohriili  crant 
j;nrgilihiis,  (piasi  liiissiMil  ahsorpli  a  lcrra. 
Vcrumlanicn  mo.x  riicrniil  ad  lilliis  pro- 
jecli.  Dicilur  aulcm  maiuis  Doi  oxtondi, 
quaiido  poMiam  inriiuil,  quia  Scriplura  l'a-  C 
liir  dc  Doo  moro  humano.  condosooudons 
nostra>  inrinnitalis  capacilali.  rudo  et  iu 
V,?.  IX,  ij.  Isaia  hahelur  :  Iii  omuihus  his  non  est 
aversus  furor  Domiui,  sed  adhuc  mauus 
ejus  extenla.  lliuc  Satau  dixit  ad  Domi- 
nuin  de  Job  :  Extonde  paululum  manum 
tuam.  et  lanjio  carnos  ojus  el  ossa. 

Du.v  fuisd  i)i  luiscricori/ia  (ua  popu/o 
qucm  rcdcniisfi.Dons  enim  uou  solum  por 
gratiiP  suje  inrusionom,sod  el  per  angoluin 
sanctum,  et  per  columnam  ignis  et  nnhis, 
atque  per  Moyson  pra>cessor  et  ductor  Is-  D 
raolitica^  plobis  luit.  quam  ex  .Egypto  rod- 
emit.  Doinde  sanctus  Moysos  propholali 
spiritu  plenus,  de  luturis  vaticiuans,  do 
eisdem  quasi  de  prteteritis  propler  pro- 
pheti»  certitudinom  ioquens,  subjungit  : 
Ef  porfasti  euni,  id  est,  populum  isUim 
gratiosc  deduces,  in  forfitudinc  fua,  hoc 
est  in  omnipofentia  tua,  cni  nihil  diflicilo 
est  :  per  magna  quoquc  prodijiia.  ac  \)cv 
protectiouom  magnificam,  qua  cos  in  via 
dofoudos  ;  ad  habifaculum  sanctum  tuuin , 


Joh  1,  1 1 

11.  ;>. 


id  rsi    ad   iiioiil(Mii  Sion  scii  Moria,  ct  tid 

ilihrill  JcillsahMil.llhl  llrlls  clc^il  sitti  lcin- 

pliiiii  a'(lificai'i,  iii  qiio  liahilarc  di^MialiiH     m  /(«(,. 

Ost,   lirolll  SC(l|||i|ii  r\    ItMlio  HcL'11111,  SCJMJII-  *'"•   '"  •' 

'  "^  ««/ . 

d*i  qiiiKpic  1'aralipomi  iinii  liliiis  patol.i'or- 

iii  pi  I  liiic  (piod  ail.  l'oi'lasli  (miiii,  iiisiniia- 
tiii  (piod  DiMis  iiislar  piissimi  palris  lu: 
palciiii  provisoris,  dcdiixit  ac  siipporhn  it 
iii  miillis  filios  Isiacl  iii  dcs(M'to.  Idco  iii 
Diiilcidiioniio,  Mo\scs  liiiic  popiilo  csl  lo 
(Mitns  :  1'ortavil  lc  Doininiis  Dciis  tnns.sic-  /if„i.t,M. 
iil  |ii)rlarc  solcl  liomo  |iai'\nlniii  filiiim 
siiiiiii.  \  (MiimlamiMi  isti,  (piihiis  dixil  .Moy- 
scs  lia-c  circa  marc  Itiihriini.  piopliM'  co- 
riim  |)cccata  noii  iiilroiiMunl  tcriain  pro- 
missionis,  nisi  p(M'|)anci  ox  ois,  sod  loco 
ooruiii  ingrossi  siinl  |)(ist(Mi  coi  iiimli  iii. 

Asrcni/crunt  popu/i,   r(    irafi   sunf,    id 
esl,  Amalocila'  ol  eis  adjiincli  in  deserto. 
conlra  lios  llchrav)s  asc(Mid(Mil  ad  priplian-  AVorf.xvn, 
dum.  'rimchanl  (Miiin,  (|ii()d  filii  Isracl  cis  ^' 
noceront,  prout  infra  rocilatnr.niiod  oliam 
oxponi   j)Olest   do  Sohon  rege  Amorrluoo- 
rum  et  Og  rege  Basan,  qui  conlra  filios  Is- 
rael  consurrexorunt  in  via.De  regequoquo 
Edom    in    libro    .Numororum   describitur, 
quod  cuin    infinita  multiliidiue   egrcssus    Num.  \x, 
ost  contra  ViWo^  Isvdcl.  Do/orcs  o/j(inucricnt  '^- 
ha/)ifaforcs  Philistiim  :  quia  percepto  qua- 
literDeus  plagasset.Egyplios,cl  pugnasset 
pro  Israel,  invidorunt  Hebraeis,  et  timue- 
runl  propri;r  polli.pra^sortim  qiuim  cogno- 
vissont  qualitor  filii  Isracl  oxpugnaveriint 
Sohon  ot  Og  ac  Madianitas.  ibid.xxxi, 

Girca  ha?c  Rabhi  Paulus  reprohendit  Ni-  " 
colaum  de  Lyra,  dicontem,  quod  Amale- 
citse  irati  sunt   propler  timorom,  no  filii 
Israol  invaderent  terram  eorum.  Et  addit 
Rabbi  Paulus  :  Ira  enim  non  consurgif  ex 
timore,  sed  ex  aliis  passionibus,  scilicet 
ex  fristifia  illata  cum  desiderio  ac  spe  ul- 
ciscendi,  secundum  Philosophum  secundo 
Hhetoricaj.  Quocirca  dico  iu  primis,  quod 
Lyra  non  dicit,  sicut  recitat  Rahbi  Paulus. 
Sed  ista  suni  verba  ojus  in  forma  :  Ama- 
locitir  irati   sunt.  timontos  no   invadoront 
torram  corum.  Doindo  adjicio.quod  qnam- 
vis   Lyra  dicerel   quod   illo  sibi  imponif, 


HUti 


KNAHIlAllt)    IN    I  Al*.    \V    hliiwlll. 


.\iU  .     V\MII 


'«cilicut  Uat)t)i  l'u(ilu<«,  rf|>it-li«'iiti«'ii*luiii 
iitjii  titiiift  :  (|uiMiiaiii  iiii  iioii  «toluiii  i^\  tri- 
blitia,  scil  utiuiii  «'X  tiiiiKn-  cau^utui',  iiiio 
t^x  tlt'^|)«'rati(Mii'  jiolfsl  oiiii.  Suiit  fiiiiii 
ilivmsa^  ae  vaiia*  causa^,  sfcuiuluiii  Ari^to- 
tHlciii,  (ii'e^oi-iuiii(|Uf  .Nvsseiiuiii  uc  Duiiiu 
ticiMiuiii,  |)i-out  'riiotiius  iii  |)i-iiiia  scciiikIu^ 
quiitstioiic  'i7,  |)ulclii'e  «It^claiat,  iiitiM-  cc- 
tcia  iliceiis  :  .\loli\(iiii  seu  causa  ii'U\  cst 
aliiiuiii  coiitiu  pluriluiii  iiuscciitts  coiiiinis 
suiii,  si\t^  oiiii>suiii.  Idco  (|uii|i|(iii|  \fi'^'il 
iii  ^ruvaiiicii  allciius,  |)otcst  iii  ci)  iiuiii 
causafe.  (Jui  auteiii  cst  ultcii  caiisa  tiiiio- 
ris,  giavat  1-11111  :  sic(|ut?  illc  c.\  lali  liiiioi-c 
potcst  iiuiii  coiicipcic  coiilia  ^i-avaiilciii. 
.Niliilo  iiiiiius  vci'uiii  cst,  (|uo(|  iia  iiiup^is 
«iiicctc  (^t  iiiiiiiciliulius  «'.\  liislitia  i|iiaiii 
cx  tiiiioic  iiu>(-uliii .  I)ciii(|uc  (jiii  ulidiii  uil 
taiiluiu  iiiipcllit  aii^ustiuiii,  ut  ({iiusi  il(!S|)<;- 
lel  se  posse  evadere,  l'i'(;(iuetitei-  lil  illi  oc- 
casio,  qiKxl  acjius  coiitia  ipsuiii  sic  aiifj;u- 
stiaiileni  iiisui';,'al  pcr  iiain.  Kl  lioc  in  hcllis 
acciilcic  solct.  Pioptci-tiiiod  .Vbncisccunilo 

[iHe.jM.it,.  Hcguni  uit  ud  Joul)  :  nuuic  noii  dicis  pu- 
pulo,  ut  oinitlut  [)ci'sc(iui  liuties  suos  ^  .\ii 
ignoias  quani  pciiculosa  slt  despcialio  i 

Tiinc  contarbati  sunt  principes  Edom, 
videlicel,  rex  et  pfincipcs  Iduina-oiuin,  pi-a^ 
adiniiatione  eoruin  qujc  audieranl  ruclu 
circa  .Egyptios,  et  sil)i  talc  quid  [lossc  ac- 
cidere  vcrcbunlur.  Ruhasfos  Muah  uhlinidl 
tremor.  .Nani  sicut  in  Nuineris  legitiir,  Ba- 
lac  rex  .Moahitaruin  convocatis  principihus 

A'uni.xxii,  Moab  et  .Madian,  dixit :  Ita  delebit  hic  po[)u- 

*'  lus  omnes  hahilunlcs  in  lcrininis  nostris, 

sicut  hos  solet  carpere  hcrbam  usquc  ad 
^o\\iV(\.()hri(jiicruitt  uinncs  hahifalurcs  Cha- 
7?«rtn,  id  est,  (^hananici  iiltra  Jordanein  ino- 
rantes,  in  tantuin  cxpaverunt  ex  advcnfu 
filiorum  Israel,quod  tiinor  cordis  causavil 
tremorem  in  corpore,  et  membra  eoruni 
obrigescere  fecit.  Hinc  in  libro  Josue  asse- 

,;o«Mev. I.  ritur  :  Posfquam  audierunl  oinnes  regcs 
Amorrhseorum,  qui  hahifahanf  trans  Joi- 
danem,  et  cuncfi  reges  Chanaan,  quod  sic- 
casset  Dominus  fluenta  Jordanis  coram  Is- 
rael  donec  transierunt,  dissolutum  est  cor 
eorimi.et  non  remansit  in  eis  spirilus.Ra- 


A  liuh  (|ui)(|(i('  dixit  ud  c\[)loi'uloi-(''S  Israetita- 

1'Uiii :  l't'i'liiiiuiin(is,<'l  clunguil  cor  iioslrutn  7u«iieM,M, 
aA  intioituiii  vcstruin. 

hcitidc  di\iiiu^  [>ru'or(liiiulii)ni  conguu- 
dciis,  ui(  :  Irriiat  siificr  cus  (uriuidu  ct 
/larur.  lil  coidc  cl  (-()|-[>()|-('  coiili-tMlliscanl, 
///  nidijnitiiiliiic  lirai  hii  lai ,  id  cst  ('X  Ilia- 
giiis  ct  iiiiiuhilihiis  liiu^  [loW^slatis  o|)eri- 
hiis, (|(ia>  rc(-isli  iii  IMiuiuoikm;!  .1*]gy|)tiis,  in 
rcgihiis  Sclioii,  ()g,  ac  Mailiuii,  in  divisioiK; 
inuris  Uuhri,  cl  dcsiccutioiic  ruiidi  Jorda- 
iiis.  Fiani  iiniiuihilcs,h(>c  est,  ad  resisten- 

It  diini  [x-nilus  iiii[)ol<'iil<!S,/y///^/.s/ /^</)/.s',(/o//crr 
pcrtranscat  pupalns  (iiiis,  Dotnine,  donec 
pcrtranscat  pupulus  tuus  istc  f/ucm  posse- 
disii,  hoc  esl,  (|uoits([uc  po[)ulus  Israelili- 
cus  islc  tihi  [iccutiaiis,  cl  [ira?  c<;lci-is  luo 
(-ulliii  ili'[)iilalus,  [xwambulet  creinum  ac 
Jordaitctn,  veiiial([U(;  ad  leriam  ei  promis- 
saiii.  I']l  i|ii(»il  ail,  Doncc,  iioii  ost  sic  intel- 
tigcndum,  quasi  [lostea  ()Otiierint  Isiaelilis 
i'esistei'c,  quaiiivis  hoc  lenlaverunt,  sed  vi- 
cfi  fuciiinl,  nisi  ([iiod  viri  llai  seincl  fuga- ///(V/. vn.s 
\'criinl  lilios  Israid,  <;l  aliijuos  prostrav(i- 

C  niiil,  iif  scrihiliir  Josiie  seplimo.  Verum 
(ut  ait  l'hiloso[)hus)(juod  modicuin  est,  pro 
nihilo  rc|)utalur  inter  mulla  ct  inagna. 

//ifroduces  cus,  [iiila  llebrajos,  in  lerram 
[iromissionis,  ct  jjfa/itahis  in  moiilc  hcre- 
diiaiis  laiv,  hoc  esl,  firmiler  eos  facies 
hahitare  in  Jerusalem,  et  in  montc  sanclo, 
quem  elegisti  tihi  in  hereditatem  populi 
tui.VeUper  monlem  intelligilur  lota  lerra 
(^hanaan  monluosa.  Planfahis  efiam  eos  in 
firmissiiiio  hahitaculo  tuo,  (juod  operatus 
cs,  Duminc,  hoc  est,  in  fortibus  urbibus, 

D  casfris  et  forlaliliis  conslifues  eos  ad  ha- 
bilandum  :  qua;  fua  virtule  fient.  Vel,  per 
fiimissimum  hal)ifaculum,intc]ligitur  tem- 
[)lum  ef  rcgale  palalium,  qu»  Deo  auxi- 
liante  per  Salomonem  sunl  facta  in  monte     111  neii 
Sion,  et  circa,  nt  patet  ferlio  Reguin.  Unde  "''"' ''  '*• 
subjungilur  :  Sa/iclaarium  lan/n,  Domi- 
//cquasi  dical.  Firinissiinum  hahifaculum 
id  dico  sancluariuin,  id  est  templum  tuum, 
Domine;  quod  firmacerunt  manus  tu(v,'\A 
est,  sapientia  et  omnipotentia  tua  induxit, 
difavif  cf  illuminavif  Salomonem  ad  con- 


KNAIUIAilO    IN    (M*.     \>     I  \*ilil 


Vltl        \\l\ 


Jiini 


iii/<"/ 


/V.i/. 
17. 


striKMnlniii   Imr   li-in|iliiiii    l.liinin  iiiiin  jl.i 
>iil  Mtliiissi-I  liM)-  allfiilair,  lliiiiiiiiiis  i|i\il 

Mii   pri    Nalliiiii  inl   <<iiiii    :   Tii    iiuii   .i-ililiialiis 
lliilli  iloiniiiii,  snl  SiiliMiiiui  liliiis  liiiis.  Ihi 
ini/ins   1'iyiitiliit    in   ivlrrmi m   rf   iillrii.    Iii 
llclinro  lialirliii',   lii  sa'ciiliiin.   id  i-sl,    |ti-i 
oniiir  t(>iii|iiis  \  i-li'i'is 'rcslaiiii-nli  rc^Mialiil 
spiH'ialilci'   in    |iopiilo   llcliia'oi  iiin.  I''.l   iil 
tra  :  i|iiia  rclicto  popiilo  illo,  oli  siiaiii  pcr 
ridiain.   rc^iial    ilcinccps    in    populo   cliii 
stiano.  in  \  ia  pcr  riilcni   iisipic  ail  niniiili 
lincin.  ilcimlc   iii    paliia   pcr  spriicin  sinc 
liiic  iii  scnipilciiiiiiii.  .i'!lci'ninn   anlcin    in 
Scripliiris  (piaiiiloipic   pro  tctn|)oi'c  alicii- 
jns   iisipic   ail   \ila'   siia'    rincin   accipitnr. 

w.  jiixta  illiiil  :  1-j'it  lihi  scrviis  iii  aMcrniiin. 

/iii/rrssiis   c.s7   rniiii   n/nrs   l^linrni)  riiiii 

riirriliiis  r/  rifitifilms  r/ns  in  iiinrr.  iil  cst 

in   prorundiiin   iiiaiis   Itnhri    siccaliiin  :  i-t 

mlii.rit  s/ijwr  lUis  Doiniinis  ni/iins  uuiris. 


\   l-ilii  iinlrm   Jnrorl  ntnlmliivrrunt  /tri 
I  II III    iii    iiinlin   rjils.    jstlld    claruin    c^l    ca 
pra'diclis.  'riiiiicn  i|nMd  ail,  l-inini.  iioii  dc- 
nolal   caiisaiii  ii   piioii.  ipiod  l>oiiiiiiiis   ic 
^'iialiit    iii    a-lcinnni    i-t    iillia.    scd    poliiis 
nolal    sipniiiii    linjiis   ici  cl   «-aiisiiin  a   po 
slcriori. 

hciiiipic.  siriil  III  Nliolaslica  liisloi  la 
rccilaliir,  nioraliis  csi  po|iiiliis  Isracl  jiivla 
liltiis  niaris  linlni  scplcin  diclnis.  jac*-nli- 
liiis  ilii  cadavcriliiis  .K;;yptiornni.  <-l  (-nin 
tMiipanis  ai-   iniisiris    instrniiicntis  \cnic- 

|{  liatil  sin;.;iilis  diclnis  ,ii|  liltns,  ('anlatiant- 
ipic  hotnino  .Movsis  cantK-nin  jaiii  cxplaiia- 
Intii.  viri  scorsnni.  cl  ninlicrcs  scorsiini.  Iii 
ciijiis  rci  tnctiioriain.  srptciii  dicliiis  pa- 
sclialihns  eantando  rcdiinns  ad  rontcs  Ua- 
ptisini.  AlistnliMiint  ipioipi<-  ai  ina.  ct  ceUM-u 
(pnc  cis  placnciunt.ab.Kjjyptiis  iiitci-feclis 
atiittc  cjcclis. 


AUTICLLUS   X\IX 


EXPOSITIO    AI.LKGOUICA    EJUSUEM   CA.NTK.I    :    CANTEMIS    UOMl.NO. 


Ap, 

oc. 

XIX. 

10. 

J/i, 

•A. 

V.   \. 

Philipp.M, 


Liic.  II.  13. 
Mal.iw  II. 


DK  Dotniiu)  nostio  Jcsu  (^liristo.  unico  (] 
Dci  Kilio.  cl  cjus  invsleriis,  cauticuin 
istud  convenienler  e.vponilur.  Chrisliani 
igilur  altoudentes  sc  virlulc  ct  uicritis 
Christi  a  |)oteslate  diaholi  per  Pharaoneiu 
desiguati.  alqiie  a  jugo  vitioruin  et  ser- 
vitule  peccali  vilissima  erulos,  iu  voee 
gratiaruui  actionis  et  laudis  se  iuviceiu 
cohorlentur,  et  reivenli  e.\  devotione  pio- 
nnntient  :  ('anfemus  Domino,  creatori  ac 
salvalori  nostro  propler  nos  incarnato.qui 
in  feinore  el  vesliniculo  suo  habet  scri- 
ptuin.He.x  reguni  ct  Doiniuus.doininantiuni.  1) 
Gloriosc  cnim  maniuficatiis  csf,  queinad- 
moduin  a  Michaea  fuit  prfedictuin  :  Rl  uia- 
gnificabitur  iu  medio  universa3terra^.(Jiium 
eniin  e.xinanivisset  se,  formain  servi  acoi- 
piens,  in  ipsa  forma  servili,  id  est  hiimaui- 
tate  assumpta.  magnificatus  csl  ab  angclis 
qui  iti  cjtis  tuUivitale  cecineruut.  el  ei  iti 


dcscrlo  mitiistraverunl.  .Magnificalus  qiio- 
que  est    iu   miraculis   lol   et   lanlis,  quod 
videnles  dixeriiiit  :  .\unqiiani  sic  apparuit   nniih.xx. 
in  Isracl.  .Magnificatus  est   item  a  Patre,  ^^- 
qiii  iu  baptismo  et   transfiguratione  di.\it 
ad  eum  :  Tu  cs  Kilius  meiis  dilectiis.  in  te  Luc.m.n. 
mihi  i'omplaciii.  .Maguificaliis  est  etiam  a  j/a/.xvM.5. 
Si)irilu  Saucto.  qui  iti  spccie  columl)ie  de- yonnn.i.si. 
scendit  et  mansit  super  eum.Quumque  fa- 
ctus  fuissel  Patri  obediens  usque  ad  nior-    phiUpp. 
tem  crucis,  e.\altavit  illum  Pater.  et  dedit  "■  *"*"■ 
ei  uomeu  quod  cst  supcr  omne  nomen,  ut 
iu  noiuiue.Iesu  omne  genu  flectatur.ccplc- 
slium.  lerrestrium.  et  infernorum.  Deincje 
per  Apostoloruin  pra-dicationem  atque  mi-  .vn.c.xvi, 
racula.   per  oninia  mundi  rcgna.  Kslque  "**" 
copiose    impletum.  quod    a  Daniele   erat 
pra^dictum  :  Kilius  hominis.  scilicet  Chri-    oan.  \n. 
stiis,  ad  Antiqiuim  dieiitm  pcrvcnil.  id  est  "'"  '*' 
ad  Palrcm  a'lcruuni,,  ct.  ipse  dcdit  ei  pate- 


tiOO  KXAHHAriU    IN    LAI».    W    tXolH.    —    AHi.    XXIX 

^taluiii  «t  huiiureiii  el  rtigiiuin  ;  el  oiiiiit^A  A  iiiis  Ihnts  Iuuk,  «^t  salvulor  iion  c^st  |)ruM(^r 

|)«>|»uli,  trihus  t)t  liii^uai  !)tM'vi«*iit  tii.  \\}U-,-  iiit!.  |)<;  niuiiii  iiioiiiN  litxMuho  (;os,  (Jo  iiioi'- 

-.tu>  «'ju>»,|)ol«'->las  a'teinu,qua'  iHHi  uuftiit^-  It^  rfdiniuiii  «hjs.  liro  inors  luu,   o  iiiors ! 

tur,  t^l  rtignuin  t^ju<>  t|uo*l  iitni  ctH  runi|i«-tur.  inorsus    liius  (M-o,    inlHint' !    \  (miiiiiIuiikmi 

K<iuum  et  uHcenHtrrein  ilejecit  in  niurr.  iikii  iiftlcnliljiis  «;l  in{,'rulis,  eariiulibus  ol 

Fvr  tH|uo!!i  i>«)ssuiit  intirlli^i  uiiiv(M>i  iiitln  iiiii|iiis,  ifistj  (]|irislus  «;t   |)ussio  <!JUK  san- 

initi  christiaiiu)  fitltn  iniiiiiti,  |iiitu  Juihci  i^tissiina,  osl  oc^^asio  {^ravioris  iluinnutio- 

iiifi-dtluli,  cettiriiiuti  lyranni,  «luoruin  us-  iiis,  |(t'liu(|ii<f  scunduli  «?l  lupis  offtnisionis,  i/v^-. ii,8. 

<'«>nsori'S  futMiint   iliulioli,   u  i|iiit)iis  insti-  sfcuiitliiiii  t|iii)t|  jiistiis  Siiii(;oii  proplKUa- 

gutiuiitur  utl  (Itirisliunoi  iiiii  pciM-inilioiu-ni  vil  :lV)silus  csl  tiit-,  iiupiiiMis,  iii  riiinuinel   lue.uM- 

et  (Itii  isli  t>lus[)ticiiiiuni :  tpios  (Wirislus  posl  in  ii;surr(tclioii<Mii  iiiiilloruin  iii  Israol.  /stc 

suain  iii  c(i'luiii   uscensioiicin    proj<;cil   in  /Jius  iticus.  (Ihristus  iiaiiKjui;  ost  Deus  \ii-    iJuann.ii, 

inai-f,  i(l  fst   in   profuntluin  tluiiiiiutionis  B  rus  et  vila  a)lerna,  iil  iii  |)riiiiu  siiu  (lano-  ^'^' 

tartareu^   ({uotl    instar    niaris    inquitrtuin,  iiita  lutelur  Joannes  evaii^'flisla.  I)e  (pio  fl 

aniaruin  el  sup|)lit-it)ruiii  fliit-litius  |)lfniiiii  iii  Isuia  pru'<lit;tuni  esl  :  Vocutiilur  nointMi    /«.  ■«,  it. 

est.   Veiiimtunifii    inultos   illoruiii   iiiisfii-  <!Jiis  Atlniiiuhilis,  (lonsiliarius,  Dtnis,  For- 

cortlissiiiif  tru.vit  utj  fidein,  suliihiiteripK!  lis,  l*ut<'r  fiituri  syculi,  1'iiiiceps  pucis.  Ijii- 

pi-oj(!cit  in  niare,  id  est  iii  fonteiii  Hupti-  de  et  iii   .Miclia»a  fertur  de  eo  :  l^f^ressus  ,wit/..v,2. 

siiii,  qui  secuntluin  uliuiii  iiiuris  proprif-  (giis  u  principio,  a  diet)us  iuternilutis.  Al- 

talfin   significulur  jicr  iiiuii*.  (^irca  liuiic  qu(!  iii  Ksalino  :  Adorabunl  (!Uiii  onines  re-  />«.i.xxi,ii. 

locuiii  loquilur  Drigenes  :  Suiit  cqui  quos  ges,  onincs  gentes  seivienl  ei.  Et  (jlorifi- 

Doiiiiiius  uscfiKlil,  et  circunifuiil  oiiinfiii  cuhi)  cum,  id  est,  ejiis  iiiajestalfin  corde 

lcrrain.  Suiil  uutfin  et  e(^ni,  (jiii  uscenso-  crfduiii,  ore  coiifiletjor,  el  conversulione 

icin  habenl  diaboluiii  el  ungelos  ejus.  Ju-  honorure  non  dfsinuin.  Ipse  eleniin  dixit : 

dusequus  fuit;  et  quaindiu  ascensoreiii  hu-  G  Beatus  est  qui  noii  fueiil  scuiidulizutus  iii   .)/«/(/.. xi, 

buil  Deuin,  tle  equilatu  fuit  sululis.  Kteniin  ine.  Ideo  quunlo  piojiler  ine  huniilior  el   ' 

aj)Ostolus  inissus,a5gris  saluleni  donavil,el  conteiiii^libilior  ac  miserabilior  factus  est, 

sanitatem  lunguenlibus  jirajstitit.  Sed  ubi  taiilo  sublimioi-,  hoiioiubilioi,  ct  gloriosior 

diabolo  se  prostravil,  ascensor  ejus  fuclus  esl  in  cortle  meo.  Dcus  patris  tuci.  Omnes 

est  Satanas,  cujus  habenis  duclus,  ctc jiit  etenim  palres  nostri,  viri  vere  calholici, 

contra  Dominum  et  Salvatorem   noslrum  ejusdeilalem  sunt  fassi :  idcirco  hos  rcpu- 

equitare.  Omnes  ergo   qiii    persequunlur  to  [)atres  meos  ;  non  autem  hcjRreticos,  qui 

justos  et  sanctos,equi  sunl  hinnientes,  as-  ejus  deitatem  non  crediderunt,  ut  Arius, 

censoresque  habent  angelos  inalos  :  idcir-  Eunomius,  Pholinus,  Nestorius,  Kbion,  et 

co  feroces  sunt.  Si  ergo  aliquanilo  vidfi-is  Cerinthus.  Et  craltaho  e//m,ejus  sublima- 

perseculorem    luuin    sfBvientem    nimium.  tionfin  ad  dexteiam  Dei  Patris  recogno- 

scito  quia  ab  ascensore  suo  diabolo  perur-  D  scendo. 

getur.  Hsec  Origenes.  Dorninus  quasi  vir  pugnator.  Christus 

Fortitudo  mea  et  laus  mea  Dorninas.  Dominus  vere  vir  fuit,  de  quo  Jeremias 

joann.x^,  Ipsc  eteuim  conlestatur  :  Sinc  ine  niliil  praidixit  :  Novum  faciet  Dominus  super   y,.,-.  xxx., 

'"'            potestis  facere.  Idcirco  ipsum  in  cunclis  tenam  :  Mulier  circumdabit  virum.  ¥\\\[  -^- 

laudare  del)emus.  ^^ /l'«/'/<.s- L*.s/  mihiin  sa-  equidein  vir  eliam  in  materno  ulero  Vir- 

ibid.x,  15.  lutem.  Ipse  etenim  dixit  :  Animam  meain  ginali,  non  ulique  corporis  quantilale,  sed 

Zuc.xix.io.  pono  pro  ovibus  mcis.  Et  rursus  :  Venit  omni  divinorum  charismatum  perfectione, 

Filius  hominis  quaerere  et  salvum  facere  omni  sapientia  et  virtute.  Fuil  itera  pu- 

quod  perierat.  De  quo  et  in  Isaia  legilur  :  gnator,  qui  ad  debellandas  aereas  potesta- 

/.».1.111,6.  Dominusposuit  in  eo  iniquitalem  omnium  tfs  processit  ut  gigas.  De  quo  Psalmisla  />».xviii,6. 

4,^^!*^ "'"' noslnim.  Oni  in  Osee  fatur  :  Ego  Domi-  pitcdixil  :  Dominus  forlis  el  potens,  Donii- Pixxi.i,». 


KNAitllATKI    IN   V.KP.    XV    KXODI.    —    Al\l.    \\l\ 


mi 


/iKwi.ii.  nns  |)(>l(>ns  in  piiclio.  Ips*'  (|ni|i|)(<  roilcni 
arinalnin,  lioc  csl  (lialxilnin,  lif;avil,(*l  va- 
sa  ("jns  (liiipnil,  (|nia  itcccalorcs  salvavil, 
sccnnilnin  (|noil   pci    Isaiain   1'alcr   pia'ili 

;.«  iiii,  li  \il  :  hispciiiaiii  ci  plniiinos,  cl  r(M'linin 
(li\  idcl    spolia.    ( hnniinitriis   iioiiuii    ijiis. 

//•!</  i\,<>.  Pcoplcrca,  siciil  jaiii  allc^atiiin  i>sl,  Isaias 
inlcr  s(>.\  noinina  (lliiisli  posnil,  l''orlis.  I'',l 
i|>scin(>l  Kilins  Dci  ail  :  nna-ciiiiKpic  facil 
Patcr.  Iia'c  ct  Kiliiis  simiiitci-  lacil.  INt 
(|iiO(l  ('\  idcnlci'  iiisinnal.  (piod  sil  a'ipialis, 
iino  ct  cjiisdcin  |>(>t('>lalis  cniii  Patrc. 

Ciimts  /'/itintonis  rf  i:rm'ifii/n  rjtis  jiro- 
jrrif  iit  tiKtrr.  (jnoinadniodnin  viri  suiicli 
ot  vcii  doctorcs,  idonciiinc  pra'lali.  siiiil 
cnrriis  |)opnIi  clirisliani  cl  jiicjiis  cis  coin- 
missi.  (pioniain  siia  pcircclionc,  piclal(\ 
doclrina,  palernaliUM-  lcrnnl,  snpporlanl, 
(iirif,Mint  ac  (lcdiicnnl  |>roxiinos  siios  ad 
palriam  Hcaloriiin  :  pro|)l(M'  (piod  non  so- 
liiin  onrriis.sod  (>l  anrii,M^  vocanlnr,  (iiicin- 
admodnin  (jnarto   H(>^nm    Ix^alissimi   viri 


IV  //^,,.11 
li;xiii.  1) 


Klias   ct   Kliseus  currus    Isracl    cl   auri},'a 


(»jus  dicuntur  ;  sic  luTresiarcIur.  scduclo- 
res,  principes  el  pnelati  iniciui,  el  (]ui 
alios  trahunl  ad  vilia,  sunt  currus  Pharao- 
nis,  id  est  diaboli,  cujus  exercitus  sunt 
coUectio  vitiosornm,  quos  omnes  projicit 
Chrislus  omnium  judex  in  mare  larta- 
reuin,  ubi  moralur  Leviathan.  £/«•// ^;-///- 
cipes  ejiis  siibmersi  simt  in  mari  Kubro  : 
h.\\\.\i.  (]uia  angeli  tenebrarum  qui  cum  Lucilero 
ceciderunt.  et  qui  in  hominibus  deterio- 
res.  ac  per  hoc.  diabolo  placcnliores  lue- 
runl.  simnl  cuni  illo  jam  pericrunt,  aut 
disperibuut,  pr?eserlim  in  die  judicii.  quum 
pariler  audient  :  Ite.  maledicti,  in  ignem 
sefernum.  Abi/ssi  operuerunt  eos,  id  esl 
lluclus  iniquitalum.  quibus  repleti  sunf. 
Drsrotdentnt  in  profundum  guasi  lapis. 
Nunc  enim  descendunt  in  voraginem  vi- 
tiorum,  deinde  in  iufima  inferuorum. 

Dextera  tua,  Domine,  magnificata'est 
in  fortitudine.  Per  dexteram  Dei  intelligi- 
tur  Unigenitus  Patris  seterni ,  qui  etiam 
brachium  Patris  vocatur  :  nam  Pater  per 
Kilium  omnia  operatur.  Sic  ef  Spirifus  San- 
Ltic.\\,io.  ctus  dicitur  digifus  Dci,  quia  per  eum  Pa- 


Malth. 
XXV,  41. 


.\  tcr  osli*ndil    niil)is  (tnincni  veritalcm  IIA- 
ccsMii  iaiii   ad   salnlcin.    Ilai|nc.  o  hoiniiK* 
l'atcr,  dcxlcra  liia  ina^'niri(-ala  csl  in  forli- 
liidinc.  id  csl,  Knigcniliis  Iniis  niaKiiiricii- 
tiis  (■>!  Nclicnicnlcr.  tain  iii  sua  roililndinc 
incrcala.  (piaiii  iii   rorlilndinc  siia  crcala. 
siia'    liiimanilali    c<dlala.  .Naiii    dala    csl  ci      l/n/rA. 
oiiinis  polcstas  in  ciflo  cl  iii  lcria.  Oc  liac  """' 
dcxlcra  ail  Psalmisla  :  Salvavil  sibi  dcxlc-  /vnn.i. 
ra  cjiis,  cl  bracliiiiin  sanclnin  cjiis.  |)c  (|no 
cl  iii  Isaia  Iiabctnr  :  Paravil  hoininus  bra-   ii.ui.io. 
cliiiiin  sanclniii    sniini    in   ocnlis  oinniiiin 

Hgcnlinm.   /h-.rfmi    fra,  /hiiniiir.  prrrtissif 
ittiniiriiiii ,  i\\\'\n   \u''\\   dialiolnin,  sicut   in 
libro  Job  (•onlinclnr  :  Priulcnlia  cjiis  per-    Joh  »»ti. 
ciissil   snpcrbuni  :  ct  obslctricanlc  inanu    " 
ejus,  ednclus  cst  coluber  lorluosus.  JCf  in 
iiiuftifuifinr  (//oritr  ftnv  dr/tnsuisti  ntlvor- 
sarios  mros.  niieinadinodiiiii  Salomon  pro- 
filctur.liloria  palris.  filiiis  sapicns  :  (jnan-    Pror.xs, 
to  inagis  (Ihrislns.  (pii  csl   ipsa  Sa|)icnlia  '"' 
incrcata.cst  gloria  siii  Palris  Mlacjiie  Pat(T 
in   mullitudinc  gloriie  siup.   hoc  est   per 
mulliplicem   passionem.    per    virtutes  ac 

C  inerila  Kilii  sui.  universos  hostes  nostrae 
salulis  dejecil,  videiicet  spirilum  snper- 
biir,  spiritum  fornicationis,  spiritum  ira- 
cundia>.  spirilnm  cnpiditatis. 

Misisti  iram   tuam,  t/ita'  devoravit  eos 
sicut  stiptdam,  hoc  est,  justo  judicio  ex- 
pulisti  iilos  a  vasis  misericordia?  tua?,  sic- 
uf    ef    Ghristus    passione  instante   fassus 
est  :  Nunc  judicium  est  mundi,  nunc  prin-  joann.wi, 
ceps  hujus  mnndi  ejicietur  foras.  (^hristus  ^'' 
quoque  passim  depulit  da^mones  ab  obses-  Marc.un. 
sis.  Unde  dixernnf  :  Jesu.  Kili  Dei  summi.  Zue.iv,34. 

D  venisti  anfe  fempus  torquere  nos  ?  Quod 
et  per  suos  copiosissime  fecit  discipulos. 
quibus  dixit  :  Daemones  ejicite.  Et  in  spi-  j/a///i.x,8. 
ritu  furoris  tui  congregatce  sunt  aquce. 
Per  aquas.   populi  designanfur.  juxta  il-  J/>oe.xvii, 
lud  in  Apocalypsi  :  Aqua^   multff.  populi  '^*' 
multi.  Unde  ef  Ecclesiasfes  scribit  :  Mitte    EccU.w, 
panem  tuum  super  transeunfes  aquas.  Con-  '" 
gregaf?p  sunf  ifaque  aqua*  in  spiritu  furo- 
ris  Dei,  quando  impiissimi  incredulique 
Judfei,  qui  Chrisfum  et  ejus  discipulos  gra- .icMv ei v. 
vissime  fuerunf  persecuti   in  Jerusalem, 


Mtt 


fc>AhH.VIlU    J>    lAl'.    X>    fc.\i»l»l. 


MU.    XMX 


Lut.  kit 
41  44. 


ht.  LltWII 

i3. 


13 


pariler  huiii  u  Ui)iiiaiiis  ol)M«s»»i,  el  iiiisera- 
bilissiiiu^  criicittli,  sceiiiKliiiii  i|ii<mI  (llii  isliis 
a|>iii|  l.iiraiii  |>rii>iiiiiilia\il  :  Vi*li'iis  (ilfiiiin 
L'i\  ilah-iii.  rir\il  -,ii|)«'r  illaiii,  ilitiMis  :  (iii- 
ciiiiithiliuia  li-  iiiiiiiici  lui  uii<lii|Ui-,  «'o  i|ii(i*l 
iioii  i-«);{iii)\«'ris  l«'iii|)u>  \  i^ilali«)uis  tuii-. 
Hiiif  l'i((|)li«'ia  |)ra"<lixii :  Kl'ruii«l«<  mi|)«t  «'ks 
iraiii  luaiii,  i-l  ruior  iia-  liui'  i-idiiprclicii- 
tlat  eos.  Sietit  unda  fliicn.s :  liof  fsl,  oxer- 
«'ilu>  hoiiiaiioruiii  iiistar  iiikIh'  copiosus 
ati|iu'  <liMun'«'iis,  luiii-  iii  ^\ro  J«'rusali'iii 
lixil  ^railiiiii.  ('(niifiiujntir  sitn/  iihi/ssi ,  u\ 
est  |)o|)uli  Juihforuiii,  in  medlo  mttri,  lio*- 
etit  iii  iiieilio  J*'rusal«'iii,  (|ua'  luiic  oiiiui  \  i- 
lioruiii  iiii|ui«'tu<liii('  v\  iiil°i<l«'lilatis  aiiiai  i- 
tudiiic  l'uil  i«'|)l<'ta;  iiiio  iit  iiiaii'  a(|uis,ila 
iuis«'iiis  |)li-iia  riiit.ju.xta  illinl  in  Tliicuis : 
r/ire/j.  II,  .Maj^iia  velul  iiiaii-  coiilrilio  lua. 

l)t.iit  iniiiiifus:  l\'rsi'i[uur i't  (•iiiitijrc/irn- 
(tiiin,  (liridam.  spitliii,  imidrbitur  anima 
mea  ;  rvatjinafto  (jtadium  mcuiti,  interfi- 
ciet  eo.s  manus  inea.  Moc  laiu  d(!  visihili- 
bus,(|iiain  dc  iuvisihilihus  lidci  chrisliaiuc 
at(|ue  ridcliiim  liostihiis.  |)otcst  c.xpoiii.  Vi- 
sihilis  cquidciu  inimic-iis,  vidcli(-ct  popti- 
lus  Juda-orum  incrcdulus,  (lciu(l(!  imi^cia- 
tores  Komaui,  principcs  judicesquc  lcrrcui 
ac  perfidi  condi.xcrunt  ac  pra-sumpscruut 
se  popiilum  (-hristiauum  pcnitus  dclctu- 
ros,  et  spolia  cjiis  jii.vta  [)iopria  dcsidcria 
divisuros.  luvisihilcs  (pio(|uc  lioslcs.  tidc- 
liiim  aiiimas  tciilarc  aul  p('i-sc(|iii,  coriim- 
quc  spiriluales  divitias  dcmoliri  conati 
siint,  imo  ct  clcctos  quosque  ac  sanclos 
sc  posse  vinceie  prsesumpserunt  :  conlra 
quos,  suos  gladios  specialiter  c.xtraxerunt, 
ahocciiltis  insidiis  in  ajXTtas  inrcslalioncs 
et  interdum  in  coiporalcs  riagcilalioncs  a(- 
la*sioues  crudcliter  cinmi^cndo,  ut  paluil 
in  sacratissiino  ahbate  Antouio,  mullisque 
aliis. 

Flavit  spiritus  tuus,  et  operuit  eos  ma- 
re.  Nam  adspirante  Spirifu  Sanclo,  vicli 
sunt  invisihilcs  hoslcs  a  fainulis  Dei.  Kl- 
fusa  quoquc  jiisla  Dci  indignalione.  perie- 
runt  visibiles  inimici.  Nam  snpcr  Juda^os 
pervenit  ira  Dei  usque  iu  fincm  :  sed  et 
tvranni   idololatra>  defecerunt.   ct   Homa- 


A  iiiiiii  iiiipcriuiii  fidci  cliristiaiia'  sc  siihdi- 
<lil.  Sic({ut!  evidciiti-i  iiiipli-iuiu  <-sl,  i|iio(l 
iii  l>aia  (!liri!>liis  |ira'di\il  :  (ialcavi  cos  iii 
fiiror*'  iiico,  cl  coii(Milc:a\  i  cos  iii  ira  iiiea. 

Sitlimcrsi  suiil  i/iiitsi  jil it iiilitt III  iii  ittfuis 
rchrmcntilius  :  (piia  iii  propiiariiiii  iui(|ui- 
laluiii  profliiviis,  iii  suaruiii  fliK-lihiis  pra- 
\ilaluiii  damnali  suiil.Porro  justi,(|uoruiii 
corda  p(M-  (-arilatciii  sursiiiii  moviMilur,  cl 
i^Mic  Spiriliis  SaiK-li  iii  («i^lcslia  ehnaiilur, 
^iipcr  lias  amhiilaiil  aijiias.  Iiilcrduiii  la- 
iiicii  cx  fi'a<(ililatc  liiinianii  Vitcillaiit:  ipiod 

H  |)cr  l'cliiiiii  si>{iiatuiu  csl,  cui  stipcr  aqiias 
amhiilaiili  itc  li-c|)i<laiiti  lociilus  (!St  (]lli-i- 
sltis  :  .Modica!  fidei,  (piarc  duhitasti  '.  Iliiic 
asseril  Origcncs  :  (Juis  ila  hcatiis  cst,  qiii 
sic  lciiliitioutini  poiidus  cx[)('(liat,  iit  ntillii 
iimhi>.'uilitlis  cogititlio,  luciiti  cjtis  ohrcjiiil  '. 
Vidc  ({tiid  nia^Mio  illi  Kcclcsia'  ftindiiiin-iilo 
ac  solidissima!  |)eti-te,  su[)(!i-  (|uam  (llirislus 
fiiudavit  Kcclesiam,  dicatui  ii  Domiiio  : 
.Modica*  fidei,  ([uare  duhitasli  ?  Ila'c  (JrifiC- 
iics.  In  ((uihus  verhis  anli([iius  ill(!  el  ex- 
(-cllcnlissimi   ingcnii  doctor,  maguificiim 

(\  cxhihcl  tcsliniouitim  auctoritati  ac,  cnii- 
ncntiic.  gloriosissimo  archiaposlolo  1'etro 
collalis  a  Christo. 

Quis  similis  tui  in  fortihus,  Dornine  ? 
tjtiis  similis  tiii  ?  Forles  fuerunl  sancli 
A[)Ostoli,  de  (|ttihiis  cantaliii-  in  Psalino  : 
Dii  foilcs  tena'  vchcmcnlcr  (ilcvali  stint. 
.Nulltis  lainen  eoium  a!([ti;t|is  csl  (^lirislo  ; 
imo  ah  increalaejus  pcrfcclione  deficiunt 
infinitc,  a  crcata  qiioque  perfeclione  inef- 
fahiiilcr  \aldc.  Da^mones  insuper  naturali 
fortittidine  fortes  sunl  et  subtiles  ;  et  qui 

D  in  idolis  liahitaverunt.  divina  potentia  sc 
[)r;oditos  conrinxcrunt  :  et  tanicn  (]hrisli 
virlute  sunt  dissi[)ati,  et  idololalria  ftiil 
deslructa  longe  latc({ue,  ([uamvis  nou  in 
toto  uhi({iic.  M(i;/iiifieus  in  sanctilate .  (Jliri- 
stus  in  sanctilate  magnificus  ftiil ,  ({iiia 
sanctissime  vixil,  evangelicam  legem  om- 
ni  pcifectione  oinalam  pi-0[)0siiil.  et  sua' 
.sanclitatis  virtute  innuincrahilia  egit  nii- 
ractila.  TcrrihHis,  quoniam  omnium  con- 
stitutus  est  metiiendissimus  judex  ;  al(juc 
laudahilis,  quoniain  pcccalum  non   fccil. 


1».  I  XIII, 


.MiitlU 
XIV,  :)l. 


/'«.M.vi,; 


/,<;.  i.iii, 


I  \  Miii  \  I  iii   iN   I  \r     \v   K\ui»i 


Aivr    \\i\ 


m:\ 


I'S.  1  \  \  M 
II. 


Is.  1  \\  ,  .'. 


ncc  iiniMiliis  rsl  iluliis  in  nir  ••jiis  ;  c/  /ii- 
iii'iis  niiriif'ifi(i  :   ii.iin    nsi|iii'  iii   |irti>M<nh 
pnrcliini  laril  |iri'  Sani-los  siios  niiracnlii. 
PdiTo  in  anitnalMis  clcrloniin  snotntn  liicil 
assi(|iii>  iiiiraliilia  \cic  siililiinia.  inailiiiii 
ilo  iiilciiiis,  |ii  iccoiilia    iiillatiiiiiainlo.  coii 
solalioiic>  sii|ii>i'tias   iiiriinilcinlo,  \olitiila 
lctii    itiitnitlatiilo.  \iliosos,  catiialcs.  va^os 
cl  vaiios  sitliilo   ac   tiiiscficotilissiiiic   cott 
\crlcnilo.  cl    i|iiasi   tU-  c\lt'(Miio   ail   cvlfc- 
ttiiitn    potcitlissiinc    liaiisrcictiilo.    iti    laii- 
liiin.   iil    lalcs    iii    ailolcscciilia>    Horc.    iit 
jiniMitittis    viiroic.   tiniviMsa    (|na'    tiiiitnli 
stiiil  ilcsciaiil .  rclif^ioiUMii  inltanlcs.  i)  \c- 
tc  tiiiilalio  licvtcra'  l'!\cclsi  I 

l\.i'lfiiit isti  iNiiiunti  f  11(11)1,  i'f  ifi^rorarif 
('(«  frrni.  K\lcn(lil  (lliiistns  polc-ilalctn 
snam  iti  acltim.  intaiulo  (iit  ilicliim  csl) 
vaslavil  cl  dispcisit  .linhcos,  ila  iiiioil  in 
l(M-fam  al)S(>f|)li  siint.  (piia  pfojccti  riic- 
fiiiil  in  ro\(Ms,  \  ilil(M'(iiic  scpnlli.  Iti  cfiicc 
(IiUHiiic  ('\tciulil  maniim  ad  popiiliim  iioii 
OfC(lcnlcm.(]iii  oh  siiam  iiiciciliilitaliMii  dis- 
pcfiit.  Dcniipic  iinivofsi  cainalcs  cl  ciipi- 
di  (lcvofaiitiif  a  lcffa.  (]iiia  t(Mfcnis  cl  caf- 
tialibiis  fchiis  jiigitcf  siinl  intcnli.  ct  iti 
illis  rijiniil   spein  suam.  Idco  sofdibus  cl 

Job\.i\.  cupidilalibus  siiis  ii^si  dcjjlutiunlnf  a  tcf- 
la  tcncbfosa  cl  opcila  moitis  ealigino  : 
iibi  umbfa  moftis.  et  scmpilefnus  lioffOf 
inliabital  el  abundat.  Dii.r  fiiisfi  in  inisc- 
riconfia  fiui  popiifo  (/nctii  rcifeniisfi.  Do- 
niiiins  etenim  Jesus  loculus  est  :  Ego  suni 
paslof  bonus,  et  coijnosco  oves  nieas.  Ipse 
esl  i-eetof  et  dnx  populi  ehfisliani  pcf  in- 
spifationem  divinani.  pef  diiectiones  an- 
gelicas,  pcf  pia^hitos  et  pfjrdicatoies.  pef 
evaiiijelicam  h^iiem.  pef  Sanclofuin  cxeni- 
pla,  signa  ac  documenla.  Et  portasti  eiim 
ip  forfitudiiic  fiia  axf  liaf>itacufum  san- 
ctum  tuum  :  quia  non  sohini  ad  inilitan- 
lem.sed  ilem  ad  tfiiimphaiitem  Ecclesiam. 

//<;«<■.  XII,  queinadmodum  ad  HcbfaH^s  legituf  :  .\c- 
cessistis  ad  montem  Sion  et  civitatem  Dei 
viventis.  Jefusalem  coeleslem.  el  mullofiim 
millium  angelofum  ffequentiam.  et  Eccle- 
siani  primitivofum.  qui  conscfipti  suiit  in 
cfplis. 


Joann.  \ 
U. 


.\  \\C('ntfi'ruiit   /Kifiuti,  cf    irafi    siint.    Iii- 

crednli  naiiKpic  Jiida'i  ali|nc  pa):aiii,  iinil 
liplicitiM'  sc  opposiicfiinl  i'Vaiif(i'licii'  lc^in 
pfa'dicalioiii.  Ihiforc.s  iifitiiiiicriinf  lnifiHii- 
ii>rcs  l'fiifisfiiiii .  Vcv  ipios  dc^i^iianliif  kii- 
losi.  i|tiia  1'liilisliitii  inlct  piclanlni ,  polione 
cadcnlcs.  riinc  coiifnrfiafi  siinl  priiiciiH>H 
lufoiii,  id  csl  avaii  cl  piiiicipcs  cnpido 
fiim.qiioniaiii  l'!doni  inlcfpfclaliif,  lcffciiiis 
si\c  saiigniticns.  Ixofnisfos  Moafi  ofifiniiif 
frciiior.  I'cf  fobtislos  Mnab  intclli;.'nnliii' 
snpcfbi,  qiii   spccialilcf   dicntilni    cl  simi 

|{  tilii  iliaboli.  Moab  ciptiilcm  inlcipfclaliif. 

i'\  palic.  I'!l  lalibiis  ait  Sahalof  :  Nds  c\  junnn.wn, 
palic  diabolo  cslis,  ()firii/iicriiiif  oniucs 
Initiifiiloris  Cliii iianii .  (lliaiiaaii  iiilcfprc- 
laliif,  commolio.  I'cf  habilaloics  ila(|iic 
(llianaatt,  fcctc  accipitintiif  Inxiifiosi.  (pii 
spccialilcf  itislabilcs  cofdc  stiiil.  \ani  cl 
slolidi.  passionibiis  variis  agilali.  ntis(|iiam 
ad  Denm  sinccfe  efccli,  ili  oiniics  aiidicn- 
tcs  pta^dicaii  evangclicam  legcm.  iti  (iiia 
piudala  vilia  condcmnanlnf,  cl  viitntcs  op- 
posihv,  scilicet    sobtictas.  libcfalilas.  paii- 

C  p(M'las.  hiiiiiilitas.  caslilas.  edocenliif.  coin- 
mciidantuf.  jiibciitiif.  ifali  el  conlutbali 
rncfunl.  (juiimqiic  vidissenl  legeni  hane 
pfa^valere,  el  Uoinaniiin  impcfiuin  esse 
ei  subjccliim.  cxpavcfunf  el  conlfcmne- 
fuiil,  Inniimciabilcs  (luoqiie  cofiiin  con- 
vefsi  suiil.  qui  salubfitcf  limucfunl. 

Irriiaf  stipcr  cos  formiifo  cf  pavor.  in 
inaqnitudine  hrachii  tni.  Hoc  accipi  po- 
test  in  bono.  uf  scilicef  ex  consideralione 
excellenfia^  Chrisfi,  lianf  veracifer  fimo- 
rafi.  (^nod  si  converli  noluerinl.  desuper 

D  tcfreanfur.  ita  uf  electos  et  Christifideles 

a  spifituali  profecfu  ac  salulis  inlerna' '  •  iiincrc 
nequeanf  impedire.  Idcirco  subjungitur  : 
Fianf  iinnwfnfes  quasi  fapis.  quantum  ad 
id  quod  prfffacfum  est.  ct  iic  comniune 
impediant  bonnm.  ifouec  pertranseat  po- 
piiliis  tniis,  Doniinc,  videlicef  popiilus 
christianus.  a  via  alque  exsilio  peifingen- 
do  ad  pafriam  superccelestem.  Introduccs 
eos,  et  pfantabis  in  monte  hereditatis  tua'. 
Hic  nions  esf  Ecclesia  militans,  de  qno  lo- 
quifur  Isaias  :  Erif  in   novissimis  diebus     h. ».  i. 


ti04 


lOAHHAIlO    |>    CAP.    XV    KXOUI.    —    AHT.    XXX 


/'«     Lt«ll, 


14. 


Matth. 
»vi,  M. 


Zaeh.  VI, 
li. 


iuc.i.U 
33. 

J:  IX,  7. 


pra^paratus  inoiis  domus  Doiiiiiii  iii  vt^rtiie  A 
iiiMiitiuiu    Kt  INuliiiislii   ;   Moiis  Dci,  iiioiis 
|Mii^'uit ;  iiioii^  i-ou^Milalu^,  iiioii^   |iiii^Miis. 

AlHlUititllt  tMlllll   ill   lllOUtc  hoc   0|)ul(MlllsM- 

iiia  Ht  saeratissiiiiii  \ii-tuliiiu  ctiai-isiiiiita, 
bU|HM'Uiitui-iiliii  tloiia,  iii  i|uit)us  railicaului 
flccti.    Fifinissiiuu    hiihitniitlit    tmi,   nmnl 
ii^perutus  es,  Vomine.  Hic  etciiiiii  iiioiis.cst 
solidissiiuuiii  hutiitaculuii)  a  (Ihi  i>lo  coii 
sliuctuiii,  ijui  (li.vit  :  Supcr  haiic  [»(Mraiii, 
vitlclicct   supcr   iiic  ipsuiii.,  aMliriiaho  Kc- 
clesiuiii   iiicuiii,  ct   portu'1  iiifcri   iioii  pric- 
vulchuut  udvcrsus  eaiii.   Kst    (iiumiiic   liu   h 
lliuiis,  sanctuiiritiin    tiiuni,  Ihunine,  (jiuxl 
/iriniirerunt  manus  tuw,  quiiiii  sit    ^piri- 
tiiulc  tcinpluiii,  (lc  (]uo  a   Zachaiiu   |)ia(li 
cluui  c^t  :  lp.sc  icdilicahit  tcinpliiin  Itoini- 
no.   Dominus   Jt;sus   (ihristus   rfifnahit    in 
wlernum  et  ultra,  sieut  (luhriel  archaii- 
gelus  Vii-f(ini  prtoelccl*  ait  :  Hcf^nahit  iii 
doino  Jacuh  iii  u>lcrnuin,  ct  rcf^iii  cjiis  non 
crit  finis.  Kt   Isaias  :  .Mulliplicahitiir  cjus 
iinp(Miiini.  ct  pucis  non  cril  liiiis. 


I  VII,  iO 


InijressuH  est  enim  ei/ues   /'harao  etan 
rnrrihiis,  ctc.  Istiiis  vcrsiculi  sciimis  palol 
cx  pricinductis.  Fi/ii  autrm  Israel  amhu- 
laiertinf  /n-r  sin-tim  in  mriiitt  i'Jus.  Kilii  Is- 
raid  >>iiiil,  v(M-i  (Ihrisliridclcs,  divinu  aUpic 
cudcstia  coiitiMiiplunhrs.  Isli  in  iiicdiu  su*- 
culi  liujii^,  (|uiiil  cst  iiian;  luihuhMiluin  uc 
|i(M-iculosuiii,  dc  (pio  lo(piitur  Isuius,  liii|)ii  Ji. 
(|iiasi  iiiarc   Ici-v^mh,  (|ii()d    (piicsc(M-c   iioii 
|)otcst    :   in    iiicdio,   iiii|iiaiii,  hujiis   inaiis 
((ladiuntur  piM'  sicciiiii,  duiii  sa^cnli  viliis 
iioii    i'u'(luiitui-,    iic(pic    iii   aipiis  coiKMipi- 
sccntia'  voliilantur;  scd  iii  iiicdio  nalionis  i-hiHpp.x 
piuva*  el  perversa?  irrcprchcnsihililer  coii-    '' 
vcrsuntur,  luccnlcs  iiit(M-  illos  luiKpiuin  lii- 
ininaria  f^rutiji',  vcihiiin  vitu'  iii  sc  ^tuhilitcr 
conlinciitcs,  uc  (^hristi  vcsligiu  iinilunlcs, 
ulipK!  dicenlcs  cuiii  S()oiisu  iii  (lunlicis :  I^a- 
vi  pcdes  Hieus,  quuinodo  inipiiiiubo  illos?   Cnnt.\,i 
(Jiii  uiilcin  /Kf^yplius  est,  id  est  carnulis  cl 
inente  inundunus,  et  sequilur  Phat-aoneiii, 
coiiscnlicndo  tciitamcntis  diaholi,  riiicti- 
hiis   incrjjfitur  vitioiuiii. 


AKTICLLUS   XXX 


KI.LCIDAIIO    THOPOLOGK^A     KJISDKM    CA.NTICI    :    CA.NTE.MLS    UOMI.NO. 


TH()P()LO(".ICUS  hujus  canlici  inlclle- 
clus,  cx  priphabilis  faciliter  clici  po- 
test :  ideo  non  nisi  bicvilcr  langain  illuni. 
Ilaque  per  .Moysen.qui  per  aquani  moilcin 
evasil  tain  in  sua  iiifantia,  quain  in  sciiio 
suo,  inlelligi  polcst  qiiilihct  Christifidelis, 
qui  videns  se  per  fonteni  Baptismi  in  Chii- 
sto  renatum,et  tam  illo  sacramento  quam 
in  Pcenitentia  seu  confessione  sacramen- 
tali,  de  spiriluali  .Egypto  et  flucfibus  s»- 
culi  hujus,  de  poteslate  diaboli,  de  jugo 
et  servitute  peccati,  de  ignorantiarum  et 
errorum  caligine  erulum,  cum  gratiaruin 
actione  Domino  psallat,  aliosque  ad  regra- 
tiandum  secuin  et  pru  se  invitet,  dicendo : 
Cantemns  Domino,  yloriose  enim  magni- 


C  ficatus  e.s^animain  meam  taliter  eruendo, 
ac  donis  gratiai  decorando,  ita  ut  grala  el 
humili  inente  dicere  queain  :  Protexisti  /».9.1x111, 
ine,  Domine,  a  convcnlu  malignantium, 
a  multitudine  operanlium  iniquitatem.  Kt 
item:Quoniam  eripuisli  animam  meam  dc  />».  n,  1 
morte,et  pedes  meos  de  lapsu,  ut  piaccam 
coram  Deo  in  lumine  viventium.  Efjuum 
ct  ascensorem  dejecit  in  ynare :  id  est,  vi- 
sibilemac  invisibilem  mesB  salutis  hostcm 
prostravit,  dando  mihi  virtutem  rcsislcndi 
ac  prsevalendi  tentationihus  eorumdem. 

D       Forlitudo  mea  el  laus  mea  Dominus, 
cui  dicere  haheo  :  Quoniam  in  te  eripiar /'s.xmis 
a  tentatione,  et  in  Deo  meo  Iransgrediar 
murum.  Et  denuo  :  Laudabo  Duminum  in  />5.c.\i.v, 


KNAIlUATin    IN    f.AI'.    XV    I.Xuiil. 


AIIT.    XXX 


mn 


\ila  inoa,  |)sallani  Dim)  iikm)  (|nain<liii  riic 

^Vo/i.i.i.K.  i'o.  VA  iliMiini  :  l.ainlaliil  nsi|iir  atl  inoilnii 

aniina  inca  llDininniii.  .Misil   cr^')),  iit   |ii'ii 

priani  i|iiaM'ain  laiiili>in,Kl<>i'ianii|ni*  liiiina 

tiani.  1'!/  fdcfns  rsf  ntlhi  iii  siifitfrni  :  i|nia 

(|iiiini  lolics  r(>('i(livavci  iin.  Iaiii(|ii('  ciioi- 

niilct'  ipsiiin  oncnihMiin,  noii  latniMi  .insli^ 

(lainnavil  iii(\  scil  pio  tnalis  rcliilMiil  lio- 

iia  ;  o\  jaiii  piM-  (•otiltilioiKMii  salvavil   \\w 

a  morlc   pcccali,  cl  a   via   tii(M'ilo(|iic  ^o- 

ll(Miiia\  (|iiiiiii   laiiKMi   ninllos  in  a>l(M'nniii 

(lumiiaviMil,  (iiti  miniis  pcctav^Miinl  ipiaiii 

ofjjo,  ila  iil   illiitl  sancli  rcf^is  Kz(H'liia>  di- 

/.«.xxwiM,  (MMC  valcatn  :    rii  aittiMii  (M'iiisli  animani 

''•  mcam  itl  non  ptM'ir(>l,  projccisli  posl  Um- 

j;um  luiim  oniiiia  pcccala  mca.  /sft'  Drits 

incits  :  (|iii  ipiitm  sil  omnitim  Dciis,  laitKMi 

lanU)  spccialiits  csl  DiMis  nKMis.ipianlo  }i;ra- 

liosius  egil  iikhmiih,  ita  itt  diccM-e  mihi  iii- 

/'siviii.is.  cnmhal  :  .Vtljulor  incus,  lilii  psallam,  (iiiia 

IKmis  sitsc(>plor  m(^tis  i^s.  Deus  motis,  nii- 

sericordia  ttioa.  AV  f/lori/icabo  citin  :  quia 

quo  plus  pocoavi   iii  cuni,  el   quo  majo- 

rem  milii  misericordiain  gratiamque  e.v- 

hibuit,  eo  plus  teneor  ei  esse  subjectus 

ol  gratus.  Dctcs  pafris  inei  :  Christianus 

sum  enim,  filius  hoininis  cln-istiani.   Et 

c.valfa/h)  ciii)i.  ipsuin  pra^  oinnibus  incom- 

parabililcr  diligondo,   tiinondo,   colcndo, 

qiuBrendo,  oinniquc  creaturoe  ipsum  totis 

prieferendo  pnecordiis. 

Dominiis  qiiasi  cir  pugitafor,  Oinnipo- 
tens  nomen  cjus,  qui  hostes  anim»  meae 
Oseexm,!).  ac  vitia  expugnat  in  me.  Ex  me  namquc 
perditio  mea,  in  ipso  duintaxat  auxilium 
iiconin.o.  mcuin.  Nec  enim  sufficiens  sum  aliquid 
cogitare  ex  mo,  quasi  ex  me.  Ab  ipso  pla- 
ne  est  oninis  tentationum  victoria.  Currus 
Pha)-aoiiis  et  exeixitum  ejus  projecit  in 
iiiarc,  id  est  omnes  adversarios  meae  sa- 
hitis,  ut  taclum  est.  hi  his  ergo  Dcxtera 
fiia,  DoDiinc,  )nagnificata  est  in  fortifu- 
dine.  Misisti  irain  tua))i  qucv  devoravit 
cos  sicut  stipulain  :  quia  per  sanclum  an- 
gelum  tuum,  zelo  juslitia?  tuse  accensum, 
atque  in  manu  siia  gladium  flammeuin 
tcnentein,  repulisti  frequenter  invisibiles 
hostes  meos  a  me.  Et  in  spiritu  furo)-is 


\  fiil  coiii/rci/iitii'  Hiiiif  iii/itiv  :  iii  cHl,  riii- 
(-liis  liMilalioiiiim  cl  tiiliiilalioniiin.  ipiiltiis 
inc  sicpiiis  i'cplc\(M'iiiil .  III  ijiMi..  icdacli 
sitnt.  iptia  c\  ipsis  noii  |ii'til'cc(M'iinl  fiiia- 
litiM  III  iiic,so(l  Hiliiinct  calainilaliMn  IrJHti- 
liaiiKpic  anxiMiint.  Sfcfif  nnda  flucns  :  id 
csl,  gralia  h(M  c\iili(M'aiis  (|uic\it  iii  cor- 
(lo  dovolo,  iino  cl  influxitiii  siiiiin  ali  iii- 
(lcvolo  l(Mraxil.  ('inii/rciiiifiv  snnf  iilii/ssi  iii 
nit-dio  iiiiiri.  Abyssi  isla»,  siinl  oxnndalio- 
nos  atipn^  profliivia  inaniiim  cogilalioniiiii 
ct   affocliomim  carnaliitm.  (|iia>  iii   inodio 

U  mari,  itl  ost  cordo  sa>(Milat'i  ct  amaro  uc 
tiiihttlcnlo,  coacervanliti'.  ipions(pio  radio 
illitininationis  sii|)(M'na>  cl  rorc  gi'alia>  di- 
sporgantur  ac  r(d'r(MKMilur. 

Di.cif  iniinicus  :  l*crscquar  cf  cnmprc- 
/loulain.  Isl(>  osl  spiritiis  maliis  unioiii(juc 
ad  exorcitiiiin  dalus.  ipii  jiigilor  inlra  se 
oogilat  pcrsequi  ac  vincere  aiiimain  ojus, 
otii  ad  exoroitiuin  ac  piobain  esl  dopula- 
tus,ojns(pio  s[)iritualia  bonu  auforro  inoli- 
tur,  el  bona  (>jus  proposila,  saliibros  con- 
ceptioncs,  amorosos  affeclus  inlerficere  et 

C  auferre  conalur  ;  sed  flante  Spiritu  Dei, 
succumbit.  Ascenderunt  populi,  et  irati 
sunf.  hijusli  elonim  jiisfos  porsequi  non 
dosislunl;  ct  inullis  non  sufficit  damnalio 
[)ropria.iino  ol  alios  damnationi  secuin  in- 
volvere  enituntur.  Dolo)-es  obtinuerunf  /la- 
bitatores  Philistii))i.  Tu)ic  conturbati  sunt 
principes  Edom,  )-obusfus  Moab  obti)iuit 
freinor,obriguerunt  habifatores  C/ia)iaan. 
Hoinines  quippe  vitiosi.  gulosi,  avari,  su- 
perbi,  libidinosi,  per  gentes  pra?fatas  si- 
gnali,  ut  patuit  articulo  priccedenti,  omni 

D  interna  tranquillitate  privantur,  et  variis 
passionibus  agitantur  :  nunc  inordinate  et 
stohdc  metucntes,  nunc  inaniter  preesu- 
inentes,  nunc  illicite  gloriantes.  nunc  cul- 
pabiliter  contristati.  nunc  inique  concupi- 
scentes,  nunc  concupiscentiarum  suarum 
incommoda  intra  se  sentientes  :  qui  sunt 
tanquam  pulvis  ante  faciem  venti,  et  in  ps.\.\q\. 
circuitu  ambulant,  quos  Deus  ponit  ut  ro-  '"''"*'•  3;xi, 

^  ^  9  ;     Lxxxii, 

tam,  quoniam  undique  evagantur,  nec  in  u. 
Deo  eorum  corda  figuntur.  Cetera  patent, 
nec  tropologiam  exigunt  specialem. 


OOtt 


fc.>AKH.\llO    IN    t.Al*.     \V     K\l»lil. 


AIU.     \\\l 


AIMiriMS    \\\1 


i^iutsKi.i  iiu  fc:\i'oHn'i<iM>  iiui  s  tAiMiii.i  A  i.itcit  :  si'Mi'sir  Kiu;o  maiua. 


0 


I  ii.M.V.M  iioii  Mtliiiii  \iii,  s)'tl  lciiiiiiio 
.  .  iiutiijiu^  per  iiiaris  ilivisi  fuiitliiiii  |irii- 
fectai  suiU,  cmimuuui  luil  ul  i|i!>a'  gralias 
agereiil  Dftt.  Suinp.sil  fi-i/u  Mtirui  />/v>/jA«'- 
tinjiu  nurur  Aurun  :  lialtuil  fiiiiii  f^raliiiiii 
Itiitphftiu^  sicut  «'l  Iratres  t^jus.  Taiiitii 
gialia  illa  luil  iiiajitr  iii  .Nioyse  ;  cl  foisiui 
t^iaiii  liiil  iiiajor  iii  Aaruii,  quaiii  iii  .Maiia 
soioiv  .Xuioii.Ouair  jtolius  liie  vocalur  so- 
rtti  Aaiou,quaiii  .Moysis^  Uici  |iolesl,4Uotl 
gialia  Iticvilatis  soius  Aaioii  fxpiiiuilur  ; 
vel  quia  sciiior  Monsc  liiil.  Uccilal  lamcii 
Lvra.ijiiotl  Juilici  rctMiiiil  su[tcr  liitc  aliiiiii 
caiisaiiMlicciiles.quoil  Mitysc  iioiiiluiii  iia- 
to,tiuaiiilo  iioii  liabuil  Iraliciii  iiisi  Aaroii, 
hmc  Maria  |iro[jlielavil  siiu-  iiiatri,  qiitttl 
pariliira  csset  liliiiiii.  qiii  it<i[iuliiiii  Isracl 
lilieiarel.  Seil  iuctirluiii  vitleliir,  qiioil  iii 
a»lalc  illa  laiii  [iiiclliiri  liahiiisscl  graliaiii 
prit[tlictiie.  Kt  si  ila  luil,  laiiicii  lioc  itaruiii 
lacit  aii  islutl,  cujus  uiiiic  causa  iiiquiii- 
tur.  Ttfinpanutn  tu  nuinu  .s//«.  Tyinpaiiuiii 
eniin  est  inusicuin  iiistruincnluiii  racluiii 
ilc  corio  e.xtento,  siccalo  alquc  rirnialo, 
quod  soniiin  einillil  [teiciissione  [)ellis  ila 
exlenlai.  Kijrc.ssictjtn'  s//nf  omiies  mnliercs 
post  cain  :  naiii  sicut  .Moyscs  luil  einiiicn- 
tior  inler  viros,  sic  soior  sua  ob  suain  san- 
clilatein  el  sapieiiliain  inter  leminas;  ri^w 
tympanis  et  choris  :  non  qiiod  uiiaqua.'- 
que  illaruin  habuerit  tynqianuin  aul  cho- 
rum,  sed  aliqu*  inler  eas.  Per  mulieres 
vero  eliain  piiclla'  el  virgines  intellifiun- 
tur.  Porro  chorus  nunc  suinitur  pro  musi- 
co  instrumento,  quod  lil  ex  simplici  pelle 
duas  cules  habenle,  per  quaruin  unam  in- 
riatur.  per  aliam  reddit  sonum.  Potest  ta- 
men  chorus  nunc  sumi  pro  concordi  et 
pacata  seu  recte  disposita  societate.  quo- 
niam  feminse  taliter  se  habendo  sequeban- 
tur  Mariam. 


\  (juilnis  fnueii iii'h(il ,  iliivns  :  Cantemuis 
/himinn  liyinilillii  vielitVMV,  f/loriuse  enim 
honorifiiiilus  '  est  :  ijiiia  [icr  ojiera  [)ra'.-  •  maijHi 
iiidiicla  oslentlil  [iruH-lai-e  se  kii[i(M'  tiiiinia  '"'"'' 
hitnoraltilcin  esse  ;  ei/uum  et  aseensorem 
ilcjerii  iit  iiiiirc  :  siciil  cx[iosiliiin  (!sl.  .\ii 
iiiileiii  hiiiic  versiiin  tliiiiiliixal  [trieciiicltiil, 
iiii  el  sc([uciiles  (tmiies,  aiil  ([iiosdam,  [iiie- 
cise  qiiis  iittvil  '.  Korsilaii  pru'ciiii^liat  ct 
alios  versiis,  setl  lcinina!  rtqielebanl  [tri- 
niiiiii  versiiin,  vel  cliaiii  alios  siiigiilalim. 
itiuiiK;  siiniil   me  caiilabaiil,   cl    iiiaiiii    iii 

ii  miisicis  inslniincnlis  liidcbaiil,  qiiciiiiid- 
iiioilum  Davitl  citiisiicvil  ciiiii  soiio  cilliaiic  ii /(.-</. u. 
vel  cuiii  psall(%  canere  [isalmos.  Sic  igiliir 
illa  priecincbal,  cl  aliu'  iiqKiU^baiil,  siciil 
iii  choreis  fieri  solel.  .Nain  (;t  Diirandiis  in 
Siiinma  sua  dicil  eas  ciioros  diixisse,  et 
addil  (]ii(id  illa  fuil  boiia  cliorca.  Aliqiii 
(liiiiqiic  dicuiil,  qiiod  (todeiii  modo  [iiifici- 
ncltiil  .Mityscs  viris;  non  taincii  lialjelur  cx 
lexlii.  qiiod  cuin  [iru^falis  musicis  instrii- 
inenlis  ipse  el  celeri  viri  cecinerunt.  (^oii- 
sueverunt  aulem  feinina;  llebrajorum  scire 

C  liiijiismodi  iiiiisicos  Iiidos.  Lnde  et  primo 

|{cj,nmi  lialicliir,  (iiioil  mulieres  ef;ress;e  \/i,;/.\m 
suiit  iii  occursuni  Saiil  ri^gis  el  David  ciim  ''■ 
tym[)anis,  etc.  Quidain  praeterea  dicunl, 
qiiod  Maria  ha'C  per  spirilum  |ir(i|ihelia; 
cognovil,  Deiim  esse  laliter  collaudaiidum 
in  via  [iro  beneficiis  posl  egressiim  ab 
.Ejryplo  [tiirslaiidis  :  idco  liilit  tympaiium 
sccum.  alias  qiio^iiie  feminas  iiiduxil  ad 
asporlandum  scciiin  [ira^fala  musica  in- 
slriimenla.  Sed  sive  per  revelationem  hoc 
pruicognovil,  sive  non,  dici  [)otest  qiiod 

D  portaverunt  secum  hujusmodi  inslrumen- 
ta,  siciil  el  alia  vasa  ac  ulensilia  sua,  qua- 
si  in  .Egyptiim  non  redilurffi. 

2'ulit  autcm  Moi/scs  Israel  de  mari  Ru- 
bro,  id  est,  filios  Isracl  fecit  inde  recedero 


KNAIIIUHO    IN    <   VI'      \V    I  \n|l|.  AHI.     \\XI  •M)7 

por  (l(<s<>i'liiin   V(<i'siis   lcrniiii    iiroiiiis-^iiin    A  .Maialli,  ali  iiiiiiii  iliKJiiic  iii|ilii',   \«-l   |i()Iiiih 

Ml   iiil   i|iii(liiiii,   i|ni)(l   iilco   (licilnr,   Tiilil.  pro   iiinai  ilndinc   iiniini   siii.    \niinic(|ni(ir 

(|iii.i  (11111  (|iia(liiiii  \  idlcnlia  (<l  itnpoi  liini-  iiiiiii(|ii('   csl    silicns,   (|iiiiii(lo  iioii   invcnil 

lalc  lciil  (Mis  iiiilc  iiliirc.  (|iioiiiiiiii  c\  iiVii  |iuliiin.  i|ii,iiii   <lniii   invcnliiin  ^iisliirc  iioti 

riliii  ciiiiil    iiiiiii>   iiiliiiii   ;iil     K;;n  |ili(ii'iiin  \iilcl.   Josc|i|ins  xcio  \c||c   vkIcIiii.   (|no<l 

spolia  (lclraliciiil.i  cl  colli^^cnda.  Scd  (|iiiiiii  ;ii|nii<  ainarilndinciii  <  iiiilrii\criinl.(|iiiii  iion 

lilii   Isniid   riiciiiil   |)lus  i|niini   (lii|ilo   plii  iiio\  (■hiinliir  ali  idiijiio.  scd  sliilianl  scni|i<-r 

rcs,  (|iiiini  siilMiicisi     l'!<;\|)lii.  iil   piilcl   iii  ininiolic.  rndc   cl   dicilnr  :    l'it  \ilinin  cii 

(<\|)osilioiic    |)i  ii<('cd(>iitis    ciipiliili.    |ioliic  piiiiil.  iii  iiio\  (■iinliii.  ai|nic.  Dicit  c(pii(lciii 

rnnl   iiiriii  inodicnni   lciiipiis  illornin  col  ihi    liiissc    piilciini    piii'\iiin.    in   (|iio    inil 

li^(<r«<  s|)oliii.  Iiiio  (licliini  csl.  i|uo(l  sc|)lcni  li;i<c  ii(|Uii,  cl  iioiiuiic  piiici  iiilclli|.;il  iorsi- 

dichiis  inonili  siiiil   .in\lii  lilliis  iiiaris.  vc-  liiii  liiciini. 

iii(<iil(<s  (pi()ti(li(<  cinn   lyiii|)aiiis  <<l  niiisicis  H       AV   iniirnniniril   /ki/hiIiis  rnn/ni    Mni/- 

inslrnin(<nlis  iid   lillus.  cccincrnnUinc  Uo-  \,i/.  i/itwns  :  Qnii/  /li/iftnns  f"  \u  {\u(t   patcl 

inino  canliinin  .Mo\sis.  Idco  |)roplcr  s|)oliii  coruin  p(<rvcrsitiis.  iinpalicnlia,  in^Matitn- 

(l(<lrahcii(la  ni>n  rcccrnnt   niiniiiiii  inoiiun  do.  inconsidcralio.  Dchucruiil  ctciiiin  liiii- 

ihi(l(<ui.  ucr  iii  co  (piod  dicilur.  Tnlil.  ali-  liiiii    pricliiluni.  |)iilrcni.   ac   duccni.  i|iiciii 

ipiii  \iolciiliii  iiiil   iiiipoilnuiliis  dcuoliilur.  \iilcriinl    llco    l;iiii    riiniiliiirciu   cl   carniii. 

Niiui  (<l  caititulo  diKxU^ciino  dicluin  cst    :  cuiii  oiiiui  rcvcrciilia  liuiuililcr  iiilcrro^u- 

A.r.../.\ii.  Tnlil   popiilus  laiiiiiuii  conspcrsaiu.  (lapi-  rc  ac  allo^pii.  cl  spciiirc  iii  Doiniiio.  (piciii 

ihiii  Mii.  '"'"  (pKxpic   l(<iliod('('imo  :  Tulil   .Moysos  \iilci'niil    liiiila  lccissc  pro  cis.  .Nhirinuiii- 

'"•  ossa  ,losc[)li.  Iii  (piihiis  oraliouihus  iii  vrr-  vcruiil  iliKjuc  pi'o[)lcr  |)olus,  noii  |)i'oplcr 

ho  lioc.  Tiilil.  niillii  \iolculia  aul   iin|)or-  cihi.  (I(<h'cluin.  {[uia  iidliuc  rcricichaiit  sc 

tuiiilas  iiu|)orliiliir.   A7  f  iii(/n\s.si  s/oif  ii/  [)ai'cc  cuni  ciho  c.\  .Kgy[)l()  allalo.  .Iiiiiicii- 
(icscr/iiin  Siir.  (Juod  qiialitcr  sil    inl(<lli- (]  la  (|U()([iic  <<oi'imi  a(|iuc  [^oculo  indigchaiit. 

licuduin.  diirusc  c.\|)rcssum  csl   iu  [)riuce-  .1/  illc  chiimivit  (id  Domianin,  rcrvcnlcr 

dcntis  clucidalionc  capiluli.  orando.   Ncc   iin[)alicnlcr   rcspondil    iniir- 

Ainbniavcriiiitq/ic  trilnis  tlicbns  /icr  so-  muialorihus  illis.  scd  pro  iiialis  hona  rc- 

/itnifiiiciii.  sequcnlcs  iiubis  ducalum  :  ct  Irihuil  :  i[iiouiam  laula  dchet  esse  pra;lati 

•  iion  itweniebant  (Kjuam. N-dm  et  raro  pluil  pcrlcctio,  ut  sua  bonitalcet  probitate.  suh- 

ibidem.  Kl  si  rucril  ihi  a([ua.  ex  solis  ar-  diloruin    inaliliam   iinpiobitalcinquc    \  iii- 

dove  ^o\c[  s\cca.i'[.LY  veiierunt  in  Marath,  cat.  Verumlamcn   nou  oinnes   filii  Isracl 

id  cst  lociiin  qucm   paulo   post  sic  voca-  inurmuravcrunl.  scd  vulgarcs  ct  impcrrc- 

veruiit.  sicut    palchil  ;   ncc  potucrunt   bi-  c\u)vcs.  (Jni  ostcndit  ci  lii/nnin.  Dicunl  qy\'i- 

bere  a(/nas  de  Marat/i.id  esl,qu8e  craul  in  dam,  quod  in  creino  illa  non  crat  liguiiin 

loco  illo,  co  ijnoi/  csscii/  aiiiane.  Umie  et  crcseens,  sed  Deus  iniraculosc  iliud  addii- 
com/ruuin  loco  nomen  iinposuit,  vel  Moy-  D  xit.Quotlct  Auguslinus  sentirc  videlur.  ul 

ses,  vcl  populus,  vocans  f  illud  Maratli.  [)alet  in  Glossa.  In  Scholastica  quoquc  lii- 

id  est  amaritndincni.  Sicqnc  a  ([ualilate  sloria  rertur  :  Forte  miraculose  factuin  csl. 

imposuit  nomen  substaiilia\  VA  ([iiotl  ail.  ut  iu  soliludine.  in  qiia  non  crat  lignuui. 

Vocans  illud,  sic  potest  cxponi  :  vocando  id  csl  arbor  cresccns,  invenirctur  lignuni. 
expriinens  noincn  loci  illius.PorroMara  et  Quod  lignuin  quum  Moj/ses  misisset  in 

.\h\rath,idcin  cst  noinen.Mara  autem  iiuljl'-  afjuas,  in  dulcedinem  versce  sunt,  id  est, 

ferenter  significat  amaritudinem  vel  ama-  dulces  atque  potahiles  factae  sunt.  Pufant 

Hutii.i.-io.  rum.  Siquidcm  scriptum  est,  i\e  vocetis  aliqui.  quod  lignum  illud  fuit  naturaliter 

mc  Nocmi.id  cst  pulclirain.  scd  vocate  me  dulcoralivum  aquarum.  Ad  quod  illud  Ec- 

.Mara,  id  est  amaram.  Magister  autcm  in  clcsiastici  posset  allegari  :  Nonne  a  ligno     EccU. 

historiis  dicit  :  Vocaverunt   locum  ilium  indulcata  est  aqua  aniara  ?  Et  loquitur  ibi^'"^'"'^- 


ttUH 


tl.NAHHAriU    IN    CAP.    XV    KXDIH.    —    ART.    XXXI 


illa  !>i.-i  ipluid  (1*1  iiaUii°itlibii<)  t't  iiH-iluiiiali   A      Sic  rrgo  triitavit  [lopuluiii  illuin,  ilicons 


(jen.wn, 
1,2. 

/oAi,  12. 

Tob.uM; 
XII,  li. 


Iius  tena)  iia>ii-riitiuiii  proprirluliliu^t.  .\<'iii- 
ptt  vei-bi!)  illi<>  iiiiiiicdiate  pru^iiiitlitur  :  Al- 
tisiiiiims  (le  ttMia  crtiavit  iiiti«iiiiiiaiii,  et 
vir  prudt^iis  iioii  abhorrcbit  illaiii.  Taiiicii 
(iit  111  Scholustica  rciilalur  hisloria)  M«'- 
bra^usilicit  li^iiuiii  illiul  aiiiarissiiiiuni  <'\- 
stili«>se,  ft  idco  Dtniiii  ju^^issr,  ul  illud 
projicerut  iii  aquain  aiiiaraiii,  (|ualuiius 
(luiii  tix  adtlilioiu;  aiiiari  ad  aiiiaruiii,l'i(M-ut 
dulcequod  luit  aiiiaruiii,clarius({uc  osteii- 


[H'i  .Moyseii  :  Si  (iiidifris  voccin  Domini 
l)i-i  tui,'u\  etit  verba  (liviiia,auiil)us  cordis 
«;t  corporis  ;  ct  ijwhI  recluin  est  curam  eo 
fecerin,  et  iifmlieriit  mantlalis  ejus,  custu- 
ilierisi/ue  Dinnia  jirieirpfa  i//ius:(\u\  eiiim  Jaeuh. 
Iraiis(<r('ditur  uiiuiii,rit  oiiiiiiiiin  r(uis,(|iiia  '" 


liioilaliler  pcccat  ;  runrtuin  /anijuorrin 
ijuein  pitsui  in  A^lijifptn,  non  iniluram  su- 
jier  te,  id  est,  iiiilluin  iiiririiiilaluin  et  |)la- 
^'uruin  (|uus  iiillixi  ;K^;yptiis,  tibi  iiiHigain. 
deretur  diviiia  polciilia,  (piia  inajiis  ciat  Oiiod  iiilelli}<ciiduiii  cst  pro  teinpore  (pio 
iniraculuin.  Scd  i|uidi|iiid  horiiin  diculur,  1)  riicruiit  iii  di;scrlo,  cl  (piunttiin  ud  jiislos 
coiislut  (|uod  l)i-us  M)lo  iinpcrio  polcrat  cl  obcdiiMiU^s,  sicul  cx  vcrbis  iiiiincdiuU; 
aepiain  illaiii  diilcilicarc.  idco  |)roptiM-  ali-  prudiabitis  clucescit  :  de  illis  (Miiiii  iiiinc 
quid  iiiysticuin  dosignanduin,  Orif^eiies  et  loquiliir.  Indc  cl  leilur  in  l^salino  :  Non  /'«.<;iv,u' 
alii  putaiit  i)cuin  illud  dc  li|^iio  jussisse. Cir-  eral  iii  tribubus  eoruin  inlirinus.  licbcllcs 
ea  lia)c  Josephus  scribil  :  Suineiis  .Vloyses      vero  frcqiienter  ac  dirc?  l(;}<uiiUii-  iii  deser- 

lo  percussi  :  de  (piibiis  cl  conslal,  (jiiod 
iii  soliludiiK;  obiciiint.  iion  iiliqiic  ubsipie 
|)ru!viis  inlirinilutibus.  Vcruiiiluiiicii  Aii- 
1,'usliiius  supei-  illiid,  Xoii  eral  iii  Iribubus 
(toruin  inririnus,  glossando  addil,Sed  cor- 
pore,  non  aniino.  l*er  quod  iiisinuare  cl 


vii->;uiii  quuin  in  pru^senti  hubcbul,  scidit 
cuiii  in  lon^iUidiiKMii  cjus  piM'  incdiuin,  ct 
jccit  iii  putcuin,  [iruiccpilquc  roilibiis  viiis 
ut  aiiuain  liuiiriiciit,  et  pluriiiiuiii  huusluin 
prius  efl'undei-ent,ut  ultiinu  rcinuncns  diu 
concussa,  polubilis  fieret.  Veruinlumcn  di- 


cluni  hoc  Josephi  non  est  inlclligendum  (.;  sciitire  videtur,   v(Mbum   illud,   eliain   de 


dc  .Moysis  virfju,  pcr  qiiain  fcccral  sij^na, 
sed  dc  lij^iio  sibi  osUmiso,  in  (juo  fccit  in- 
cisionem  per  loiigiludincm  cjus. 

Ibi  constituit  ei  priecepta  atfjue  judicia  : 
id  est,  in  loco  priefalo  post  exhibilionem 
hujus  beneficii  atque  iniraculi,  Dcus  per 
Moysen  dedil  ac  posuil  populo  Isracl  (juae- 
dam  prsBCpptu  ot  judicia,  id  esl  judicialia 
inslrumenta  scu  jiissa,  per  qmc  regcrenlur 
ad  convivcndum  pacificc  ac  justc  ad  invi- 
cem.  Sicque  per  jirsecepta,  inlclliguntur 
mandata  ad  Dei  cullum  directe  spectantia.  D  Venerunt  autem  in  Elim.  Hoc  loco  qui- 
Et  ibi  tentavit  eum  :  id  est,  Deus  ibidem  dum  capitulum  sequens  incipiunt,  aliqui 
dedit  isla  prsecepla  populo,  ut  per  obser-  vcro  ibi,Profeclique.  Vencrunt  aufein  filii 
vantiam  aut  transgrcssionem  corum  Deus  Isracl  in  Elim,  id  est  in  locum  solitudinis 
tcntaret  hunc  populum,  an  verc  obediens  istius  sic  nominatum.  Ubi  erant  duodecim 
esset  sibi,  an  non.  Tentavit,  inquam,  non  fontes  aquarum,  et  sepluaginta  palmce,  et 
ut  ipse  cognosceret  illud,  sed  ut  innote-      caslrametati  sunl  juxta  aquas  :  id  est, 


iniquis  esse  intcliigcndum.  Ad  quod  dici 
|)otcsl,  (juod  clium  justi,  qiii  iiitei-  illos 
fucrunl,  nuluiu  frugilcs  eranl,  ct  aliquan- 
do    peccaverunt,   iino  et   quidain    coruin 
morlaliter,   ut   patet   de   Aaron    in    vitu-     icxod. 
li  conflationc  et  incredulitale   ad    aquas  "''''"'*• 
Conlradiclionis.  Eijo  enitn  sum  Dominus  i'». 
saivator  tuus,  now  solum  Ca  .'Egyptia  ser- 
vitule,  ct  Kubri  muris  dcvoralionc  ac  gla- 
dio  l'haraonis,  scd  itein  ex  servitute  dia- 
boli,  jugo  peccati,  damnatione  inferni. 


sceret  aliis.ad  inslructionem  vel  caulclam 
eorum,  quemaihnodum  tentavit  Abraham, 
Job.  atque  Tobiam.  Deus  aulem  neminem 
tentat  tentatione  ad  fallendum  tendente, 
aut  ad  vitium  inclinante. 


mansionem  et  tentoria  seu  turmas  suas  ibi 
fi.verunt  ad  tempus,  ob  loci  amoenifatem 
cl  commoditatem  :  quia  cf  aqu»  fluenta, 
et  arborum  fructus  pricbuerunt  eis  refe- 
ctionem  ;  fuitque  eis  solatium  quod  juxta 


r\  \ltU\lln    IN    (   \IV     W     (  \n|t| 


Ahr.  \s\i 


m 


S>  fl  SlHj . 


Kxotl.wi 
29. 


Sensnsmy 
sliciis. 


IIIIIIICI  lllll  (lllDilrillll    llllilllllll    ^uailllli.    II' 

|>i'i'(<riinl  il)i  iliiodcciiii  roiilc-^.  sic  i|iii)i| 
(jiliclihcl  Iriliiis  |iiiluil  s|icii;ilciii  Idiilciii 
lialicrc.  .\llaiucu  .Iom>|iIiiis  sciijiil,  i|iioil 
iiiodica  riiil  a(|ua  iii  roiililnis  illis.cl  (|uoil 
iiianiliiis  iiiilc  Miiuchaliir.  (-(Ciiosiiin  ciiil, 
innlil(<  cl  iin|turiiiii.  I(lcirc(t  cl  |)alina>  cranl 
|mrva^  slaliira',  co  (iiioil  iiou  salis  irri^-a 
l>aiiliii'c\  a(|iiis,iicc  liuiiior  illc  siiiricicjiat 
ail  lcrrain  con^MiilinaiKlani. 

(liira  pra^lialiila  (iiKcriliir,  (|u;c  ruciuiit 
pra>('(>pla  iii  MiiiMlli  diitii,  (|uiii  tcxlus  uoii 
c\priinil  cii.  .V(l  lioc  L\rii  iillci;;it  ct  scipii- 
tnr  Uiil)l>i  Saloinoncin.diccntciii :  Doniinus 
vidcns  lilios  Isracl  iii  soliliidinc  otiosos, 
iic  pcr  oliniu  lal>crcntui'  iid  (l(Mciiorii.con- 
Inlit  cis  duo  pi'a'C(*pta,  ut  slndcrcnl  in  cis 
ad  inlcllipMidiiin  ahpic  iin[)lcn(liiin  :  iiniiin 
ruit  dc  ol>s(M'vaiilia  siihbali,  (juod  |)lui'(>s 
obs(M'valioncs  iiicludit  ;  all(Miiin  liiil  dc 
obhitiono  vacoio  rnliP,  cx  cujiis  cintM-ibus 
a(iu;o  iiijcctis  ac  ini.\lis,  a^jUii  liistralionis 
licbat.  pcr  (iiiaiii  pnrj>al>aiilnr  iniiiiundi, 
ut  iu  NunuM"is  dcscribitur.  Subdidil  ctiain 
cis  copiaiu  dc  pcrtincntibiis  ad  jiidicia  iii- 
ler  cos  aijcnda,  (luatiMius  inlcr  sc  jnslc 
couvcrsarcutur.Scd  contra  lucc  liabbi  Paii- 
lus  ariiriual  :  Autiqui  llcl)ra?ii  comuiuuiler 
lcncul.  (juod  pri¥iceptuiu  dc  sabbalo,  et 
qiucdain  jndicialia,  dala  siut  iu  lioc  loco. 
nou  autciu  dc  vacca  ruta.  Naiu  dc  sabbato 
dicitiir  scqucuti  capitulo  aulc  lcgis  doua- 
tioueni  :  Vidctc  quia  Doiuinus  dedit  vobis 
sabbatuiu.Dc  judicialibus  quoquesalis  ne- 
cessarium  fuit.qualeuus  per  ea  taulus  po- 
pulus  regerctur  usque  lcgislatiouem.  Sed 
iuler  illa  prax'cptuui  dc  vacca  rufa.  fuissel 
supcrflnum  pro  tuuc,  quousque  taberna- 
culum  ficrel,  et  alia  sacra,  ad  quorniu  in- 
gressum  aut  taclum  requirebatur  purgatio 
immuudorum  per  aquam  luslratiouis.  ut 
pr;rallegatoNumerorum  liabetur  libro. 

Insupcr,  juxta  mysticam  interpretatio- 
uem,  per  Mariaiu  Moysis  sororem  prophe- 
tissam,optime  designabatur  Deifera  atquc 
sanctissima  virgo  Maria,  quse  de  libeiatio- 
negeneris  humani  perFilii  sui  passiouem 
atque  baptismum,  jugitcr  ac  devotissime 

T.  1. 


A  ccciiiii  Dco  ^iiiliiit  iiiii  praM'oiiiii  ciiiii  l\iii 
pano,  id  cst  plcnissiiiia  siiic  iiiniidissiiiiii* 
cariiis  crnciroiiin  iiiorlificiilionc  :  qiiiiin 
oiiiiics  iiiiili<M'rs  vii'f{incsipic  dcvoiii'  iii  lc- 
gi^  cvangclica  sniil  sccula-  ciiin  l\  inpiiiiis, id 
csl  corporiiin  suornin  rcrrciiiilioiiibiis,  <■! 
clioris,  id  csl  sanclis  concoidiilioiiibiis. 
Iiiio  cl  ipiiidibcl  dcvola  iininiacani  iiiiitari 
sic  (lcbcl.  Dcniqiic.jiixla  Itocliuiii  iii  piiino 
.Miisicic  sua\  Oinnis  ninsica  inslrumculii- 
lis.lii  uci'\oi'uui  lciisionc,  iiiil  spirilns  iit 
riiilioiic,  iiiil    pcrciissionc  rci   conciivii'.  Si 

|{  iKMVoriiin  lcnsionc,  Ncl  rcdditiir  soiiiis  ii 
snpcriori,  ct  sic  csl  psaltciiiim  ;  vcl  iil» 
inlcriori.  cl  ilii  csl  cilliiira.  Si  spiriliis  iii 
flalioiic.  iiiit  liuniiino.  iiul  iiliiiudc  iillrticlo 
scti  collcclo  :  si  litiiiiaiK),  vcl  coiilinuo,  cl 
ila  cst  luha;  iiul  iiilcipolato,  el  sic  esl 
cliorns.p(M'  (picin  dcsigiiiilur  coucordia  vo- 
cis  et  cordis  in  sociclatc  piicalii.Si  aliundc 
collcclo  per  folles.sic  suul  orgaua.Si  vcio 
sonant  pcrcussionc  pcllis  cxlcusjc,  lyin- 
pana  appclliiutiir.  (juai  aulem  pcrcussiouc 
ioris  cavali,  dicuulur  cymbala  :  qiuc  ad  iii- 

G  viccm  pcrcussa.  souum  rcddiint  acutum. 
lUuiiic,  tiiioniaiu  lynqiaiinm  fil  cxtensionc 
corii  siccali,  pcr  ipsuiu  morliricatio  caruis 
signatur.  (jui  autem  Dcovult  placilas  laii- 
des  offcrre,  necesse  habct  caruem  suaiu  Gaiat.y,u. 
cum  viliis  et  concupiscculiis  crucifigere, 
et  scaiulalizautia  mcmbra  abscindcre. 

At  V(M'o  pcr  lioc  ([uod  filii  Isracl  post 
libcratioucm  suaiu  a  Pharaonc.  incidcrniit 
periculum  sitis  et  veneruut  in  Maralli.  fi- 
guratur,  quod  fidelcs  posl  divinorum  in- 
fusionem  charismatum.  et  consolationcm 

D  Spiritus  Sancti.  intcrdum  ruunt  in  gravem 
tculatioucm  cl  afflictioncm  ;  nec  aquaiu 
Marath  biberc  valcut.  nisi  dulcoretur  pcr 
liguum,  id  est,  rigorosam  et  strictam  poe- 
nitentisB  refectionem  ac  fletuni  nequcuut 
sustinere,  nisi  dominicae  passionis  et  cru- 
cis  meditatione  ungantur,  vel  contempla- 
tione  sapientise.  qua?  significatur  per  li- 
gnum.Tameu  per  lignum  illud  missum  in 
aquam,  secundum  Augustinum,  figuratur 
crucis  mysterium  :  quia  per  Ghristi  pas- 
sionem,  omnis  adversitas   facta  est  nou 

39 


m 


e.NAhK.\l'IO    IN    CAP.    XM    KXObl. 


AHT.    XXXtl 


soluiii  lolerabili-»,  iiuo  vX  ilulci!»  (iliri^>lili 
tlelibuit. 

.\iu[)tiu>,  |)«M-  proiuissioiuMii  illuiii  liliis 
Urut^l  lactaiu,  i|uo<l  luillus  i-oruiii  iiiliiiiiu- 
retur,  si  De»)  iii  oiuiiilius  obetlirtMil,  hor 
desi^uutur,  quotl  >i  (lliiisli  |)ru'e«|)lu  iiili- 
^n-  ob^erveiuu^,  ub  oiiiui  uiiiiiiuruiu  luii- 
^uoreeffieitMiiur  iiiiiuuues..N(^f  |)utuiiiluiu, 
quo<l  corporulis  Nuuitus  proiuis^u  sil  lilii> 
Uiui-I,  tuiiquuiu  liiiuli'  |)riuci|)ul(u|ue  i^ru^- 
luiuiii  [)ro  (liviiioruiu  obscrvutiouir  |)ruM-c- 
ptoriiiu  :  (luouiaiii  corporuliu  rl  hMiruu  a(.- 
traiisitoria  boiia,  iidii  miiiI  liuis  spiriliia- 
liuiu  bouoruiii,  putu  virluluiii.  virtuoso- 
ruiiiqu^;  uctiiuiii  ;  iilro  iirc-  siiiil  priiicipulis 
iui'rci-.->  eoruiii,  ipiiiiu  liuis  sil  di^Miior  iiii'- 
(liis..S<'i|  sub  cor|)oiulibu«.  illis  boiiis,(loiiu 
spirituuliai-t  |>rujiuia  u^teriialia  ac  supiMiia 


.V  lulrlliKuiitur.  llebruMs  auiiMii  iiiipiMlccliK 
ac  nulibus,  cl  iioiiiliiiii  iii  liilc  coiislubili 
(i^,  proiuitlcbuiitur  corpuruliu  ct  terrciiu, 
iit  pcr  lu  ieiliricurciiliir  iii  liilc,  cl  cxspu- 
ctare  (tiscereiit  iiivisibilia  ac  atUM-iiu.  l'(;- 
ucrniit  uufiin  in  Elini.  VvtV  Mliiii,  iibi  craiil 
iluoili;ciiii  roiiles,  Kepluu>^iiilui|iii-  |iuliua*, 
(lesij,'iiutui- (ilirisli  Kccl(?sia,iii  qua  esl  duo- 
ilcMuriiis  iiuiiicriis  .Vposloloriiiii,(|iii  splcii- 
iliili^^iiiii  loiilo  Miiil  ^uliibiMiiiiioriiiii  ilo- 
cuiiiculi)riiiii,ilc  (piibus  uccipi  |)olcst  iliinl 
iNuliiii :  lii  <M-cl(;siis  l)(Mioilicile  Deo  Doiiiiiio 

B  <le  roiitibus  ImucI.  VA  illiul  iii  Isuiu  :  iluu- 
rietis  aijiias  iii  };auilio  <le  roiilibus  Salvalo- 
ris.  Per  sirpliiuj^Miila  vcro  puliuas,  ri},Miruli 
suitl  loliili-iii  (llirisli  ilis<;ipiili,  (]iii  iii  pru'- 
•  licutioui'  <!Vau^cli<:;e  lc}^is  iioii  iiieiJiocriliM-  /./(cx, 
coopeiali  suiit  sanctis  Aposlolis. 


7. 

Is.  Ml,  'i 


ARTICULl  S  XXXn 


F.XPI.VNATlU   C.VPITlI.l   SKXTIDF.CIM!    :    1'ROFF.I.TIillK   SCNT    l)F    KI.IM. 


Exod.  XV 
27. 


Or.\Lrn'.U  Dcus  gralioseet  iniractilose 
providit  populo  suo  necessaria  victui 
in  (leserto.  recilalur  in  islo  capiliilo.  Piu- 
fectique  suiit  <U'  Eliin.  .\ain  ul  in  prae- 
cedenti  dicebatur  articulo,  quainvis  ibi 
fuerunt  iluodeciin  rontes,  laiiicn  inodica 
aqua,quse  et  iinpura  crat  in  eis,  et  fructus 
arborum  ibi  invenli,  a  lanla  niullilinline 
fuerunt  cito  coniesti  :  ideo  processerunt, 
attamen  ju.xta  molum  coluinnse  niibis.  El 
venit  uninis  muUiludu  fdiuruin  Israel  in 
desertum  Sin,  quod  est  inter  Elim  et  Si- 
nai.  Verum,  ut  diclum  est,  omnia  ista 
specialia  loca.  seu  partialia  deserta  diver- 
simode  nominata,  in  uno  illo  totali  deser- 
to.  quod  est  inler  .Egyplum  cl  (^hanaan. 
continebantur  ut  partes.  ibi  ergo  vene- 
runt  qitinfodeciino  die  inensis  secundi, 
etc.secundum  compulationem  JuiUeorum, 
qui  a  .Martio  seu  Aprili  incipiunt  menses 
anni.  ju.xta  sensum  prjphabilum.  VA  jnxta 
hoc,  mensis  iste  secundus  fuit  Aprilis  vcl 


C  Maius.  (Jiiuin  crgo  de  iEfivplo  (?gressi  sint 
<|iiiiilo<l<;cimo  die  meiisis  priini,  ul  duo<le- 
ciino  i-apitulo  |)aluit,  conslal  (juod  Iricesi- 
ino  <li<'  ab  c.xitu  <le  .Efivplo  venerunt  in 
deserlum  Sin. 

Et  murmuravit  omnis  congregatio  fi- 
liuruiii  Isracl  cuntra  Moi/sen  et  Aaron  in 
solitudine.  i\on  simpliciler  omnis  congre- 
j^alioilla  sic  mui-inuravil,s(Ml  tain  miilli  in 
ca.quod  celeri  coinparalivc  paiici  riicriint. 
Idcirco  in  hac  coinpulatione  pauci  illi  noii 
reputantur,  soletque  loli   adscribi,   quod 

D  convenit  parti  ejus  inajori.  Dixeruntque 
filii  Israel  ad  eos.  De  mulieribus  non  fit 
sermo,  quum  tamen  verisimile  sit,  quod 
cum  viris  vel  parcntibus  suis  murmuravc- 
runt.  priescrliiu  quuin  fcmiuic  satis  cilo 
impatienlcs  aul  pusillanimes  fiant  ;  sed 
opera  principalioris  sexus  describunlur 
communius.  Utinam  mortui  essemus  per 
manum  Domini  in  terra  jEgypti,  id  est, 
ulinam  Deus  in.Egyplo  nos  occidissct  brcvi 


Kxod.  X 
1»,  51. 


i:\Aiiii\rin  IN  (Aiv   xvi  I  \Miii 


Mll       \\\ll 


nii 


ft  (•<>lcii   miii  lc.  sicnl   (•(•(•idil    |ti  iiiiii;^ciiilii 
.l']f^\  lilioriiin  !  (Jiiasi   iliciinl  :   Tolcnilnlidr 
riiisscl  iiKirs  illa,  (|iiiiiii  li  ilniliilKt  ishi.  ci 
77itv/i  i\.  iiioii  c\  riiiiic,  jiixla  illihl  iii  Tlirciiis  :  Mc 
"'  liiis   riiil   occisis   {^linlio,  (|niiiii   iillciiiiiilis 

riiinc.  Sctl  isla  riuMiiiil  Mihii  dill  iilcnliii' 
cl  iiiinia^  piisillaiiiinilalis,  inio  ct  cninsiliini 
(l(*s|)(M'alioiiis.  .Noii  cniin  iillciKlchiiiil  divi 
iiii  |iroiiiissii.  iicc  iii  advcrsis  oslciidiMiiiit 
lidiMii  ct  s|)ciii  siiiiin  iii  Doniino.  (Jiiinii/n 
si'i/c/>(iiiiiis  sii/)i-r.  id  cst  |iro|)c,  i>//iis  rnr 
)i i II )t) AXywy  |)ra>|)aiat)aiiliir  iioliis  iid  i>;ii(Mii 
iii  ollis.  Solcl  ;iiit(Mii  Sii|)(M'.  \no  Propc  sii- 
iiii.  l  iidc  coniinuiiitcr  diciiniis  :  (lolonia 
sila  csl  siip(M^  lUiiMiiiiii.  /sV  iitiii('i/i'/iii)niis 
piitwtn  iii  satiiri/ii/c.  Ciir  itii/iiris/is  dos 
iti  i/i's\'r(iiitt  is/iii/,  II /  oi'i'ii/t'ri'/is  oiniii'111 
ttiii//i/ii</itH'iti  ftntw  ?  \\\  lioi'  (lliplicit(M^ 
iiKMiticbaiitiir.  .Noii  (Miiin  .Moyses  cl  .\aroii. 
S(>d  IViis  [KM-  oos.  iiiio  p(M^  (■oliiiniiaiii  iiu 
his.iiia^is  aiit(Mii  p(M'  aiif<:cliiiii  iiiihis  illiiis 
iiioloroin,  (liixil  oos  iii  (M'iMinini  ill;iiii.  V.\ 
(luaiiivis  Moysos  et  Aaron  lioc  aliiiuo  iiiodo 
rooornnt.  iion  lainon  nl  (H)s  oooid(M'tMit  la- 
ino,  sod  ob  alias  ralionahiles  caiisas.  in 
oxposiliono  lilltM^ali  lorliidocinii  oapiluli 
introdnotas. 

Dixit  aiitcDi  Dotnitins  ad  Moi/soi,  qni 
inniinurantihus  illis  condohiit.el  Doinininn 
invocavil  :  /sVco  ri/o  p/iiaiti  ro/)is  itatics  dc 
civ/o,  iil  osl.  inaloriani  ox  qna  panos  con- 
lioiotis,  raoiain  ox  coelo  aeroo  pro  vestra 
snstontaliono  iii  lorrain  doscendero.ntpote 
niannaiquod  lainen  angelorum  ininisloiio 
ractuin  agnosoitnr.Bonns  et  pius  Dens  innr- 
innranli  populo  ooiidosooudil,  quia  ol  ali- 
qiiain  habuorunt  inurnuuandi  ocoasionoin. 
qiiia  jani  ranio  erant  conlecti.  Nain  inlra 
triginta  dics  in  via  exactos,  consninpse- 
runt  qn»  ex  .Egypto  victnalia  detulerunt. 
eliam  vahle  parce  eisdein  utendo,  erant- 
que  in  vastissima  et  sterilissima  eremo, 
solo  visu  horrihili.  Egrediatiir  popuins',ct 
colliijat  i/iia;  sa/fciiiiit  pcr  si)igulos  dics,  id 
est,  quotidie  colligat  tantum,  ut  pro  illo 
die  snftioiat  ei,  sen  cuique  colligenti  pro 
se  et  sua  lamilia.  excepto  tamen  sabbati 
die,  in  quo  non  licebat  colligere.  Yoluit 


\  .iiilcin  llniiiiniis,  lll  hiiic  iiiiiildaiia  sidlioU 
liidiiic.cl  absipic  f^iiloso  iiipidoqiio  arfrrlii 
collif^ciciil,  iil|i(ilc  laiiliiiii,  (|iiiiiiliiiii  piila- 
haiit  sihi  siiHiciM'0  ;  iicc  pro  scqinMili  ilio 
colligciciil,  iiisi  in  scxla  dic.  qiiia  iioii 
liciiit  iiidc  scrvaii  iii  (Masliiiiiiii.  qiialiMiiiK 
i\i'  llci  pio\  idciilia  ossiMll  sndii.  t'/lrn- 
lciii  iiitti,  id  csl,  idcirco  isliid  |)rii'cipio, 
i|iial(Miiis  cx  sc(|ncl;i  liiiiiis  piirccpli  oxpc- 
ri;ir,  \cl  polilis  ;ilios  ;igiiosciM'o  raciaiii.  ct 
pci'  inodiini  loiihiiilis  iiic  li;ihc;iiii.  iilrniii 
iiiii/iiilil  i II  /c//c  iiirn,  itn  iiiiit.  (,)ii;iiido  |)o- 

li  iniiiiis  di\il  li;i>c.  noiidiiiii  coiiliiliM^iil  U*- 
gcin.ipiic  iii  iiionlc  Siiiiii  dalii  csl.nnoiiiodo 
(M'go  ilil,  rtiiiin  iiinhiilct  iii  lcgc  iiic;i  '.  Kl 
rcspoiidondiiin.quod  jam  dcdiM';il  (piioihim 
pr;cccpl:i  iii  M;ir;illi.  ot  protiiiiis  (hitiirns 
(M';il  lcgciii  coiiccriKMitcm  liiiiic  piiiKMii  simi 
inaiina.  \  idcliccl  (jiiiindo  ol  (jiKilihM'  cssct 
coHig(Midiis  ct  aocipiondiis  :  iiiio  j;iin  ;ili- 
(|iii(l  loligit  iiido:  cl  |)aiilo  posl.  diii';iiilc 
iisii  manna\  dalnrus  liiit  legeiii  in  Siiiai. 
I.o.i^om  qnoipio  nalnralom  el  oiroiiinoisio- 
iiis   pi';oooplum,  ao  iilia  (|ii;o(laiii   iiiaiida- 

(i  la.  jain  anto  IradidtMat  Patriarcliis  iii  iogc 
iiatiiriB. 

Die  aiitem  .sexto  parent  qiiod  inferant, 
id  ost.  ^\c  matoria  hujus  panis  congro- 
gent.tinod  in  tabernacula  seu  tentoria  sua 
reponant  ;  et  sit  diip/utn  qiiain  co//if/c)-c 
so/c/Hiiit  /)cr  si)igu/os  dics.  vidolioot  quin- 
qne  diehns  pra?cedenlihus.ul  surticial  pro 
suslenlalione.  lam  in  ipsa  teria  sexla.quam 
iu  so[)tima  seu  sabbalo.  quando  iion  licot 
colligere.  Hoc  autoin  quod  ait,  Et  sil  dn- 
pluin  qiiam  oolligere  solobant  per  singulos 

D  dios.  olo.,  duplicitor  potost  exponi :  Primo. 
quod  sexta  feria  colligebant  duplo  plus, 
quam  aliquo  die  prsecedente  :  et  ita  vide- 
lur  iutelligero  Origenes.  Unde  et  in  Glossa 
ex  ejus  verbis  habetur  :  In  die  sexta  du- 
plum  colligatur  in  repositione,  quantum 
sutliciat  etiam  sabbato.  Huicque  sonsui 
consonat.quod  infra  in  isto  continotur  ca- 
pitnlo  :  \\\  die  autem  sexta  collegerunt  ci- 
bos  tluplices,  id  est  dno  gomor  per  sin- 
gulos  hoinines.  Secundo,  sio  illud  quod 
collegerunt  sexta  feria,  miraculose  mul- 


ttli 


K.\AHHAilU    i.N    l.xy.    \\l    KXODI.    —    AHi.    XXXIl 


li|>lic<ibalur,  ilu  quuU  uUiiiii   pru  tiutjtiali 

II  lri'lli»uii  «>ut'l'ifirt)al[.  Sic(|ur  UDU  |»iu-.  «.•iil- 
li^;{tM-Uul    SUbllUUllullllU'    MUlU     liUIU    1|UUIU 

ulii!»  fiM-iis,  Hml  viituulitHc,  iii  i|uuiiluiii  il- 
tuil  iuulli|ilicubului  III  ilii|)luiii.  tjiiitl  \rrt) 
tiuic  u.f|)usitioui  vittt^utui  ruvei'e,  iiitiu  cu- 
[lilulu  liuc  tuu^elui . 

Iiisu|)er  e\  liis  vribis  elicili»!  i;,'ciii'S, (juud 
iiiauiiu  cti>[)it  iluri  uc  pliicri^  ilic  tliMiiiiiica, 
iil[)iitc  [)riiuu  tlic  licl)tluiiiuilii\  i|iiaiu  iids 
ub  (Itiristi  iii  eu  resurrectiuiieiu,  u[)[)ellu- 
iiius  tloiiiiuicaiu  ct  festivuiii.  Sic  eteiiiiii 
uit  :  Si;xlu  ilics  u[)[)ellulur,  qiue  uiile  sut)- 
butiiui  [loiiitur.  Sut)t)utuiii  uiiteiii  sc[)tiiuu 
(lies  est.niiiiMu  er}^o,([iiu  ilic  c(i'[)(Mit  iiiaii 
iia  ca>litus  tlari,  et  volo  coiii^iararc  iloiiii- 
uicaiii  iiostraiii  cuiii  sat)l)alo  JiiitaHiruiii.  Ivv 
(liviiiis  iiaiii(|uc  Scri|)turis  a[)|>ar(rl,  ([iioit 
iii  die  ituiuiuica  [)riiiiu  itutuiu  esl  iiiiiiiiiu 
iu  lerris.  Si  eiiiiii  (ut  ail  Scri[)tura)  sex 
iliebus  coiitinuis  collectiiiii  est,  se[)tiiiia 
veru  iVw,  viiteticct  s<it)t)ato,  ('cssatuiii  cst, 
coustat  quutt  cu'[)it  ilari  iluiiiiiiica  ilii;.  Iii- 
tettigaut  ergo  Jii(la'i,  jaiii  tuuc  [irit^lataiu 
esse  (toiiiiiiicain  iiostraiii  Jtiilaico  sal>l)ato; 
tuiic([ue  luisse  riguratiiiii,  ([iioit  iii  coriiiii 
sabbato  non  descendat  ad  eos  gratia  Dci. 
lliBc  Origcnes. 

Dijucruutque  Moijscs  ct  Adron  a<l  omnes 
filios  Israel  :  Vespere  scietis,  rjuod  Donii- 
nm  eduxeril  vos  de  terra  yEfjifi^ti.  Quasi 
dicat  Moyses  :  iinpouilis  iiiilii,  ([uod  ([uasi 
proprio  capite  vos  induxerini  in  tiunc  lo- 
cuin,sed  in  liora  Iiujus  diei  ves[)erlina  [)er 
evidentiain  facti,  iit[)ole  pcr  iniraculosain 
aviiiin  advcnlationcin,ceilius cof^noscelis, 
([uia  non  nisi  ex  Dei  iinperio  vos  liucusque 
deduxeriin.-fi'^  mane  videbitis gloriam  ejus, 
Domini,  tioc  est,  praeclarain  ejus  potesla- 
tem  conspicietis  in  miraculoso  dcscensu 
iiuinnse,  quod  cras  manc  videbitis.  Gausa 
quippe  in  suo  cognoscitur  et  vidclur  clfc- 
c{\\.Audivi eniin  niurmur  vestrum  contra 
Dominum  :  quia  in  Deum  et  in  ejus  inju- 
riam  redundal  murmuratio  vestra  contra 
me  et  Aaron  facta,  quia  ex  Dci  prieccplo  in 
hunc  locum  vos  du.ximus.Difficultatcm  ta- 
men  quauidam  inducil  conjunctio  illacau- 


A  <<utis,  iuiiiiii.  Naiii  (|U()iiiodo  .Movsen  audis- 
sc  iiiuriiiurutioiKMii  lilioruiii  tsrucl  coiilrii 
Dcuiii,  i->,{  euusu  i[iiod  V(!S[)ere  sci(Mil  Do- 
iiiiiiiiiii  cduxiss(5  (M)s  ex  .Kgy[)to,at([U(;  ([iiu(t 
iiiaiie  vidcbuiit  gturiaiii  ejus  ^  ilaqiK;  (juud 
uit,  Audivi  eiiiiii,  etc,  iiiducitur  iioii  taii- 
([iiaiii  caiisa  b(Mi<d'icioruiii  tiiiitoruiii,  si^'d 
iil  caiisii  quoil  .Moysc-i  islu  loiMitiis  (vst  eis. 
Ali((iii  aul(Mii  t(\vtus  liabiMil,  .Viidivil  eniiii: 
sic([uc  s(Misus  i'^\,  ([iiod  Di)iiiiiiiis  aiidivit 
iiiiiriuiiralioiKMii  illoriiiii  coiilra  Doiiiiuuiii, 
id  est  coiilra  se  lactain.  Si  auteiii  ti^galur, 

U  .\iitlivi,  ([Uiestio  e->l,  ciir  singiilaritiM'  dici- 
tiir,  Aiidivi,  quuiii  [itiiratiliM'  sit  praMiiis- 
siiiii.  Di.\(Muiil  .Moyscs  (;t  .\iiroii.  .\d  ([iiod 
dici  [lolcst,  ({iiotl  .Miiys(;s  taiit|ii<iiii  [)riiici- 
[)alis,  (l(;  se  siiigiilariter  ail,  Aiidivi  :  quia 
ad  euiii  [)rieci[)ue  [)erliiiet)al  corri[)ere  po- 
|iiiliiiii,  laiiqiiatii  ad  coriim  |)ra'laluin.  Nos 
vero  (/uid  sumus,  fjuta  /nussitastis  contra 
nos  ?  (jiiasi  dicaiit  :  (Juiiiii  iioti  simiis  iiisi 
minislri  D(M,(Mii  iii  vi^slra  cdiictione  (;l  de- 
(liiclioiii;  iti  cunctis  obl(Mii|)(M'avitiius,  inale 
iigiliscoiitra  iius  murtnuratido,et  intervos 

C  tiassc  adversum  nos  colloqu(Mido. 

El  uil  Moi/ses  :  Dahit  vohis  Dominus 
vespere  carnes  edere :  lioc  est,  volatilia  fa- 
ciet  ad  manus  vestras  venire  liora  prwfa- 
ta.  iit  ca[)ialis  ac  pru}[)arelis  ea  ad  coine- 
deiitliitii ;  ci'  maae  panes  in  saturilatc :  tioc 
esl,  diluculo  diei  scquentis  invenictis  tiia- 
tcriaiii  [laiiiiin,  vidcticel  manna,  quous- 
((ue  ad  sufficientiain  icficicinini ;  eo  quod 
audierit  murmurationes  oestras,  quibus 
muriaurati  estis  contra  eum :\\oc  csf,quc- 
rimonias  vcstras  super  defectu  alimetito- 

D  rutn  cognovit.idcirco  in  hoc  condcsccndet 
miscricorditer  vobis  dando  qu»  appetistis. 
Nos  enim  quid  sumus  ?  Nec  contra  nos 
est  murmur  vestrum,  sed  contra  Dumi- 
num,  id  est,  non  sohim  ncc  princi[)alitcr 
cst  contra  nos,scd  contra  cum,cujus  vices 
geritnus  circa  vos,  et  cx  cujus  commissio- 
ne  peregimus  ea,  propter  qua)  contra  nos 
murmuratis.C^ui  enim  tali  casu  murmurat 
contra  suum  supcriorem,magis  murmurat 
conlra  Deum,  quam  contra  proprium  su- 
periorem.Nam  inhonuratio  scrvi, rcdundal 


r.\Ann.\Tio  in  c.mv  wi  i  xditi     ~  Aur.  wxii                              (113 

in    Doiiiinntn.    1'i'opln-   i|n(ii|    \  iciiiiis   s\\\s  X  n/t/mnnf  in  tiitfir, '\i\  i-.\.\h\\s  \\\n\rH\»\ru\ 

y.i<i'.x,ii>.  ail  Sahiiloi'  ;  l.lni  \()s  spcniit,  nif  s|H-i  nit.  siiiini   iiii)iislra\  ii    in   ('olniiiiiii   iiiiliis,   pi-r 

r/'/«t.i«.iv,  Paiiliis  i|iiiii|iii<  :  l.lni  liiri*  spriiiil,  non  lio  snpciniilniiilcin  ct  iiicdiisiirtniii  (|iicniilaiii 

niini<iu  spcniil,sc(l  Dcniii.  splciKlorctii  scnsiliilcin,  iliviiur  pni-xciitiir 

Di.iit  i/iiiti/iw    Mai/srs   iiil   Aiirnii    :    l)ir  rcpi'11'SClilat  i\  llin.    I.nrntns  rst   nutrin   Ihi- 

iiiiirrrsiv  roiii/rri/iifiitni  /i/ioriiiii    /snir/  :  iiniiiis   nit    .\/iii/srii ,  ifirrns  :  Am/iiu'  iiiiir- 

ipi»>  ('Oii;^i('f,'iili()  liuijlim  <<Xstilil  cl  lalcdir-  niiirntiniirs   /i/inrinn    Isrnr/.    Lni/urrr  m/ 

llisa,   ncc    hciic   iniclliijcrc   polcral    siniill,  ros  :  \'rs/trrr  mnirilrlis  rnrnrs,rt  iintiir  sn- 

nisi  voccili  tnhalcin  :  idco  Movscs  (■oiinnisil  tiiriiliiinini  /inni/ius  ;  srirtisi/iir  t/iim/  ri/n 

i|)si  Aaion   piorciic  lucc  V(<rl)a  ;   Arrn/itr  siini    /hiniiniis  Drus  rrstcr.  (Vwvw  lioc  lo- 

niriiiii  /hiniiiii).  id  csl,  di\iiia<  inajcslalis  (piiliii' (>ii^'cncs  :  Vclim  sciio  (pialilcr  Jii 

iil)i(pi(^  pi'a>s(<nlis  (<l  oiiinia   iiiliiciilis  con  da>i   isla  dicla   siiscipianl.  IJnid  ciiiiii  coii 

spccliii  vos  i(<|)ia'scnlal(<,  allcndcndo  cjiis  B  sc^piciilia'  \idclnr  lialtcrc.  iit  aiil  vospcrc 

incirciinisciiplain    |)ra<scnllain.   alipic    ad  carncs  sinc   paiiiitns  conicdanl.  aiil   iiianc 

(\iiii  (<ri^on(lo  coi'  vi^struin.lslc  riiil  inodiis  paucs  absquc  pnliiicnti  adjcctioiic  iiiaudu- 

lo(lucudi  in  vclcii  'rcstaiU(<ulo.Sic  uani(|iic  ccnl  ?  I']t  vidclur  ()rif,'cucs  iiisiiinarc,  ipiod 

i/;cv.\iv,  ail  ol  Sanincl  piiiiio  Uci^niii  i.Vcccdilc  liuc  isla  iion  valcaiil  ad  litlcraiii  propiic  slaro. 

/'.«\\\iii,f..  coraui  Doniino.  I']l  Psalmisla  :  .\cccdilf'  ad  Niliilo  miiiiis  dici  jiotcst.  (piod  idco  Doiiii- 

(Mini.  .\li(iui   tam(<u  sic  cxponnut  :  (iOram  iiiis  dixil.Vcspcrc  comcdclis  earucs.ipiia  iii 

Doniiuo.  id  csl  coraiii  paivo  laboruaciilo.  vcspcra  dici  illiiis  collcfjoriint  comcstibilps 

iu  (^iio  Domiuiis  Moysi  kxpicbatnr.  nia^no  a\os  iu  cojiia.  Idoo  qiioipio  di.sscrnil,  .Manc 

lahornaoiilo.(l(<quo  inlra  liabolur.iioudiim  saturabimiui   panibiis.  qnia  dilncnlo  ino.x 

racto.  Ilinc  Majjislor  iu  liisloriis  scribil  :  soqiiouto  plnit  cis  mauua  surficicus.e;  quo 

.\innt  ll(<bi'a<i  oos  primo  liabiiisso  parvnin  paiios  formabant.  Kl    forsitau  in  vcspora 

labcruaculum,   in  (iiio  Domiunm  cousui(<-  C  ilia  quidain  illorum  pr»  aviditalc  giilosa 

/■:.vo,i.    baut, do  qiio  inlra  lial)olur:  Tollcns  .Moysos  coxcriint    aviuni    carnes,  comodcruntque 

labornaculum.  tctoudit  illud  cxlra  castra.  cas.  Xam  ct  quidam  corum  adhuc  aliquid 

Voi  sic  :  Coram  Doiuino,  id  cst  coram  co-  habucrunt  de  pane,  ut  probabile  rcputatur. 

liimna   luibis.  Domiuiis   uamquo  in   nubc  Factum  est  ergo  vespere,  et  ascendens 

illa,  ol  ilom  iu  labornaculo  illo  spocialiler  coli/rni.r,  cooperuit  castra,  id  est,  multi- 

fuisso  asscrilur.iu  quautum  ibi  spocialilor  tudo  copiosissima  coturnicum,  quse  sunl 

apparobat.oporabalur.aut  loquobalur.Idoo  comoslibilcs  volucres,  veniens  et  pcrvo- 

*•         coiam  luibo  aul    laboruaculo  accedendo.  laus  mare  Riibrum,  per  latum  resedit  su- 

coram  Domino  accessisse  dicuutur.  Audi-  pcr  domos  Hebr.Torum.  etiquievit  in  terra 

vit  enim,'\d.  est  cognovit^  murmur  vestrum.  juxta  eosdem,  ita  quod  juxta  beneplacituni 

Hebr.i^.n.  quoniam  oninia.  uuda  ot  aporta  sunt  ocn-  suum  avcs  illas  ccpoiunt.  I)c  hoc  in  Scho- 

5n/).  1.10.  lis  (\jus  :  atquc  ut  scriplum  ost.  Auris  zeli  D  lastica  narratur  historia :  Ascendens  cotur- 

audil  oinnia.                                               -  nix  dc  sinu  Arabico.  id  est  a  regionc  seu 

Quumque  loqueretur  Aaron  ad  omnem  loco  quodam  Arabisp.  ubi  prjecipuc  alitur, 

ccetuin  fiUorum  Israel,  respexerunt  ad  so-  transcenso  medio  mari  operuit  castra.  Est- 

//7//f?//?em.Jam  in  solitudineeraut.qualitcr  que  coturuix  avis  regia,  quam  Josephus 

crgo  respcxorunt  ad  eam  l  nisi  forte  dica-  ortygiam  vocaf .  Gra^ci  ooT-JYoaYJTpxv.   nos 

lur.quod  scribunlur  ad  solitudinem  res^c-  vulgo  curleium  dicimus.  a  currendo.  quia 

xisso.qnia  ad  quamdam  cjus  partem.  ocu-  vidclicet  froquentor  cursitant    super  ter- 

lis  eorum  oppositam.  in  qua  eral  columua  ram.  Hinc  iu  Sapientisp  libro  legitur  :  Vi-    Sap.  xix, 

uubis.  cum  speciali  diligcntia  conspexc-  derunt  novam  creaturam  avium.  quum  ab- "• ''■ 

runt,  quia  insolitum  aliquid  ibi  apparuit.  ducti  concupiscentia.  postulaverunt  escas 

Unde  subjungitur  :  £t  ecce  gloria  Domini  epulationis.  In  allocutioue  enim  desiderii 


^)[\  KMAIUUIU)   l.N    i:Al'.    \M    V.XnUl.  Alll.    XXXll 

asf«Mi<lit  illis  de  iiiari  oitymiiiieha.  *Jtii)cir- A  <Ui  Keivatum.  riwle  iii  Hcbiifo  liabelur  : 

ca  scnbuiit  ••xpo^iluKis  :  nil>^'ia  «'^l  i«Ki<>  .MaiM'  (|iiO(|nf  tiiil   opciiiiiciiliiin   roiis   iu 

sfu   iitsula,   iii  (ina  liubilant   cl   abnn<laiil  (Mi(-iiilii  rastroinin,  (^l  a^ccinlil  opci  iiiicii- 

cotuiuiccs,   (luubus   siip<i    tcirain   (iibili<>  liiiii  roiis,  i-t  (mci^  iii  soliindiiK'  ininnlntii 

vulitautcs.  (liscoop(M-liiiii.   S(m|  circa  hoc  dico,   (|no<i 

'  (jiiiMitUf,  <-iii-  ll<»tiiinn^  priiis  dcdit  cis  iiinlli   <l(jctor(?s  calliolici   adslinuttl   luait- 

cariics  a<l  iiiaii<lucaii<luiit,  <|naiit  paiics.  I)i-  ita  Iniss^!  distiiiclnni  a  roro,  (;!  illnd  cuiu 

ci  potcst,  (|uod  adlinc  iiiodicniii  (|ni<l  ha-  i<»rc  parilcr  dcsccitdissc,  j)ra?s(!rliiii  (|nniii 

bcbattt  (U-  paiiibus  pro  vcs|)cra  illa,  niltil  scriplnin  sil  iii  .Niiiiici-oiniii  libro  :  Qiiniii-   ,v«///.x.,'j 

aiilctn  <lc  (•arnibiis  aftcclalis.  NCI,  (|nia  iii  (|nc  dcscciidcrcl   iioclc   siipcr  caslra   ros, 

siia  (jiKii lia  piiiito  notninabaut  carncs,  dcsceiidcbal  paiiliM-  ci  iitait.  Tbi  salis  ovi- 

postca  paitcs,  (lic«Mt(lo  :  riiiiaiti  iiiorlni  os-  dciiter  doccliir,  iiianna  tiiissc  disliitcluiu 
sciitus  iii  iK};ypl(),(|naii«lo  sc(l(d)aittus  siipcr  Ha   rure.  Noti  «M-f^o  0[)orliiil  in  liac  (5X|)0si- 

ollas  cantiniti,  ct  coittcdcbainns  paiK-s  iii  lion«!  pcrfidiiiii  illniti  calholicis  <locloribiis 

saturitati*!  lt«'riiiti  (lUicri  potcsl,  cur  dc  car-  si(;  pradcrn?.  Doclorcs  vcro  calliolici,  ({iii 

iiinin   d<d'<'<tu   innrnini-iiv<'rnitt,   cl   carniit  dicnnl  iiianna  p<'r  rorcin  iiilclligi,  diciint 

c^niii  sic  affcclahant,  (pinin  liiibcrciil  se-  hoc  jicr  siinililndiiicin  niiiiis  ciiin  alio.Naiii 

cuiii  tot  coincstibilia  pecora.  .\d  hoc  Au-  el  iit  Scholaslica  historia  dicitiir  o\  Josc- 

gustiuus  respoitdel  :  (^ir  in  crciuo  cariies  plto  :  .M.hk;  (|iiiiiit  orassel  .Moyses,  ros  <\o- 

(iesideraveruut,(jiiuiii  dc -Kfjyptocuiu  iniil-  scendens,  illiiiitiis  csl  manibuscjiis,  (picni 

tis  pecoribus  exieriiit,  miij,Mia  (pticstio  est.  primo  siispicatiis  (!st   es.se   imbrcm  ;  scd 

Nisi   1'orte    dicatur,  (|iiod    iii    cnjiiio   noii  (|niim  j,Mislassel,  sciisil  iiKrllis  diilccdincm, 

fiicrant  paseua  :  ideo  iiiinor  [tccornm  le-  cl  [laticm  [tromissnm  intcllcxil  diiliim.  \\\ 

ciiitditas  fccit  cis   parci,   iic  omnibiis  «ms  jacnil  ros  [x-r  circuitnm  casliornm,  cl  cral 
deficiciitibus,  eliam  sacrificiis  necessaria  C  graiiiim  ininnlnm  (juasi  semeii  coriandri, 

deessent ;  vel,  si  ([iiid  aliiid  dici   polest,  albiim   in   modum   [iruiiiic,  ct   ([iiasi   pilo 

unde   solvatur   qujcstio    hxc.    Confjruen-  tusiim.  lioc  esl  ([uod  in  tcxlii  subjungitur  : 

tius  tamen  cnMilur,  quod  non  desiderave-  Qmunque  operuUsel  ros  supcrficiem  ler- 

runt  eas   carncs   ([ute   de   pccoribus    pos-  ra',<(ppariii/  lr>.  soUfiKHiw  jniiuifuin.^ow 

sunt  haberi,  scd  cas  qua'  dccrant.  iinrsus  ait  :  Ap[)aruit  in  soliludinc  minulus,  vido 

asserit  Augustinus  :  Avcs  illas  multi  i.ii-  licct  ipsc  ros,  scd  tanquam  de  rc  alia  lo- 

tine   colurnices   vocant,    ([uiim    sit    aiiud  quens  :  Ap[)aruit,  inquit,  in  solitudinc  mi- 

genus,  coturnicibus  uon  usquequaquc  dis-  iiutum,  el  fjuasi  pilo  tusum,  etc,  id  esl 

siinile.  res  quapdam  minuta,  antc  incognita,  neque 

yfaiic  fjun(/ue  ros  jacuit  per  circuitum  visa,  et  quasi  pilo  tusa,  id  est  quasi  lali  in- 

casfronnu.  Hoc  I-,yra  exponens,  ait :  ilos.  id  strumcnfo  pcrcussa,quoniam  crat  mundum 
est  mannaad  modiim  roiis  con^^chiti.rndc  D  ac  huiduin,  quasi  fuisscl  in  mortariolo  tii- 

infra  dicilui',  quod  liabuif   similitiidincm  sum,  folliculisquc  cxutum,qucma(lmo(luin 

pruinte,  qu»   est   ros  congelatus.  Isla  cst  cf  a  grano  frumcnti  cortex  percussionibus 

expositio  Calholicorum,   secundiim  qiiam  amovelur. 

manna  cadehat  immediatc  super  terram,  Quod  rjuum  vicUssenf  fiUi  Israel,  dixe- 

sicque  per  rorem  vel  pruinam  dosignalur  rimt  ad  invicem  :  Manhu?  fjuod  signifi- 

hic  manna.  Deinde  subjunfjit  :  Hahhi  Salo-  caf,  Quifl  esf  hnc  ?  Ignoraljanf  enim  fjiild 

mon  exponit  hunc  locum  suhtilius,  dicens  essef.  Ideo  admirando  ita  locuti  sunt.  Ne- 

quod  primo  cadebat  pruina  super  terram,  que  cnim  simile  quid  visum  antca  fuit, 

et  postea  manna  desuper,  et  postea   ros  ejusdem  videlicet  spcciei.  Si  autem  fuisset 

aliquantulum  congelatus  (lesuper,itaquod  idem  quod  ros,  iioii  sic  admirati  fuissenl. 

manna  jacuit  intcr  duo  illa  fanquam  mun-  QuHjus  aif  Mo>/scs  :  Iste  est  panis,  id  est 


I.NAIlllVllii    IN    t   \l'.     \M  I.MUtl.     -     AUI.     XXMI  Hlft 

inah'1'iii  piiiiis  <<\  n»  I  icinli    \  rl  iiuiiiiin'  |t,i     \  |Miiii-jiiirs  :  iMni  iiiiiis   |m)IiiiI   |tliis  iiiaiiliii* 

llis  ililrlli;'.ilni  i|IIim||||ii*I  jiliiiniil  iiiii  \|;iiiii;i  i|c  In  i,i  riilli^cic,  lllills  lliilllls.  Si*ii  jli  \UM' 

aiilrni   |iri    M<  liiil   alii|iialili<i'  irlrtliv  iiin.  stTvaltaiiir  a>(|iialilas,i|iiiMl  |iii)  iiii/i<|ii.-ii|iic 

Qiicin  Ihiiiiiiiiis  ili'ilit  lui/iis  iii/  rrsii'iiifinii.  |ii'i'stiiia  a't|ii<'  iniiltiiiii  )lalmliii'  cl   rcsciVH 

///<•  i\sf  si'riiiii  i/iii'iii  /irii'i'i'/iif  liiiiiiiinis,  i<|  jialiii'  tli'  iiiaiiiia.  I*it»|il<'i<'ji  s<'(|iiiliii'  :  Ei 

csl    ciiins    si^iliricalionrni    jiissil    a    vnliis  iiirnsi  snnf  nif  iiiriisitrniii  i/nninr  :{\\mi  [wn 

iiii|)li<i'i.   rii<l(>  s<>i'iiiii   liir  siiinilni    piti   rc  iiiioi|ntii|nr  l.inlnin  at-('i|)iclmtiii'.  Nrr  f/ui 

si^^liilicala  pci'  i|>siiin.  ptiis  (\r  iiiaiiiia  nittrfirrnf  Jinfiiiit  itinpfiiiH; 

hriiidr    |»i';i<rr|iliiin    sllhjlillLiilni-   :  Cofti-  tirr    i/ni    niiiins  iiiiriirrrnl .    lloc   OHl,    Hlbi 

//(//    iiiiiisiiiiisiiiir  r.r  ro    iiiiiinlnin    sii//iril  prociiiavciat,  rrprrit  niinits  ;  srd  siiiiiiiti 

iiif  rrsrrnifiini ,  i/oinor  prr  siin/ii/it  rn/iiln,  jii.rln  iif  iiinnf  nlrrr  /nilrrnnl,  roiitirrf/itrr- 

1(1  (>sl,  pro  nno(|iiO(|n<>  siipposito  colli^Niliir  rnnl,  lioc  csl,  iiiiiis(|iiis(]ii('  silii  asMiinpsil 

taiiliiin.sicnl  conlincl  incnsiira  noiniiic  <<:()•  B  prii>ratain    in(>iisiiraiii.    Vcriiiiilaiiicii  siciil 

luor.  (piio  scciiiiduin  (ilossain  <>sl  inciisnra  .\la<{islci'  iii  liistoriis  siiblilitcr  taii|.'il,  istiid 

(piiiupic  S(>\larioriiiii.  cl    iil    in   linr  linjiis  dnplicitcr  iiitclli^M  |i<)l('st.  Priiiio,  sjc  (jiiod 

ciipituli   scrihitur,  csl   dcciuui   jiiirs  cplii,  <'()ll<'cla  ex  luaiiua,  rcpouchaiilur  iii  firaii- 

(piam  mcusuiaiu  .loscplius  vocal  iissiirium.  dcs  arcrvos,  cx  (piilms  niiiciiifpic  nnum  ^'o- 

.Nomina  iuilciu  i>l  modi  iU(>nsuriii'um.  iipiid  mor  mciisnriihiitiir  iiUpic  dtiltiilni.Sccnndo, 

(iiv(>rsos  divcrsiricaulur.sicnt  mimisiuiitii :  sic  (piod  (piauliimcuuKpic  (piis  pro  socollc- 

idco  lalt>l  uos  ipiautilas  dclcrmiuata  illiiis  f^cral.  liiuicii  v<'iiicus  domum,  iion  i'r|»ri  il 

mrnsuric,  socundiim  uostriirnm  mauorioiu  iiisi  mciisuram  uiiiiis  fjomor.  I']l  scciiudiim 

mcusuiarum.  Ilccilal  tiuucii  Lyiii.^piod  sc-  Josopluim.  tpiod  ultra  lioc  riiit  colioctiimct 

cuudiim    i{al»l)i  Salomonom.  j^oinor  louol  roscrvaliiiu.  ad  iiiliil  ulilo  riiil  iii  crastiuo. 

(jtiaiililatom  t|uadi'aiiinla  duorum  ovorum.  (piouiam  vcriuos  ct   aiuaritudo  illud  cou- 

Alii   ox    dictis   Isidori   ac   l*apiiO    uilunlur  C  sumpscraul.  l'orro  iiltora  primo  inlollcclui 

|)iobai'o.    (piod    ijomor   couliuol   quarlaui  magis  cousouaro  vidolur.  Nam  dictum  ost, 

Parisiensem  cuiu  luedia.  Juxta  numerum  Mousi  suiil  ad  inousurani  fjonior. 
nnimarum  vestrarnm  qiia'  habilant  i/i  la-  Dixitque  Moyses  ad  eos  :  Nulfus  refin- 

firrnaculo,  sic  tof/ctis  :  hoc  csl,  uuus(]uis-  qiiat  ex  eo  in  mane,  hoc  est,  nullus  vc- 

quo  palorlamilias   aocipiot    omui    dio  tol  sfrum  rosorvot  dc  monsura  manufp  unius 

iiomor  ropiola  o\  mauua,  quot  suul  in  do-  dioi  aiiquid  iu  dioni  scquenlom.  Cujus  prae- 

mo  sua  porsouio  qme  vcscanlur  hoc  pano.  copti  causa  suporius  lacta  est,  nc  sciiicet 

(Juamvis    autom    unus    ualuraiilor   inuito  soliiciti  essent  de  crastino,  nec  ex  tali  sol- 

plus   mauducol    quani  ailer,  Deus  tamen  licitudino  unus  alterum  dofraudarct  in  col- 

prierixit  uuivorsis  et  singuiis  eamdom  mon-  ligendo,  sod  liiialom  habondo  conlidonliam 

suraiu  :  quoniam  toslo  Josopho,  quomad-  iii  provi(l(Milia  Dei.  ot  exonerati  a  cura  et 

modum    luauua   supornaluralilor  donal^a-  D  rociuisiliouo  pro  sustentaliouo  futura.  Dco 

lur.  sic  supornaluraiilor  Dous  disposuil,  ul  liborius  desorvircnt.Vcrumtamcn  scxta  dic 

ot  rorliorii)us  suriicerel  iila  monsura,  et  a  servabant  manna  pro  dic  sequenti,  ut  in- 

dobilioribus  posset  sinc  cxcessu  consumi.  fra  oxprimilur.  Qui  non  audierunt  eum, 

ne  fortiores  cupiditato  gulaquo  ducti,  tam  hoc  est,  pra?ccpto  Moysis  jam  prsefato  non 

multum  ot  impoluoso  colligoront.quod  de-  obodierunt ;  sed  dimiserunt  quidam  ex  eis 

bilioros  fraudareutur.  fiorotquo  iulor  oos  usquc  manc.  Et  dicuut  Hcbrsei,  quod  isti 

turhatio.  Ncc  his  coulrarialurquod  sub-  orant  Dathan  ot  Abiron.  Potius  autom  pu- 

dilur  :  to,  quod  multi  fuerunt.  quum  infra  tot 

Fecerunfquc  ita  filii  Israe/ ,  cf  col/ege-  ccntena  millia.   factum   duorum  virorum 

runf,    a/ius  p/us,   a/ius   minus.  Quidam  non  lantum  reputarotur.  £t  scatere  ccepit 

cnim    habuerunl   piurcs   domesticos,  aiii  vermibus,  atque  computruit  manna  sic  re- 


tm 


K>AHI«AI|()    l>    lAl*.    \\l    KXolil. 


AHT.    .\.\XII 


srrvatuin  ilii>  sci|tuMiti.  Hoi-  laiinii  (iit  i-rc- 
(liliir)  iitiii  \iMiit  r\  iiuliim  iiiitiiiiu-,  iiiio 
hoc  i-uiiM-i'\<thil«^  fuit  t'.\  siiu  iiiitiiru  uil 
ti-iii|>ii>>  iliiitius,  stnl  iii  ilrlchlutioiK-iii  iii- 
utM-ilifiitiie,  ^ulusitutiA,  ue  iiiiiiiiMlnulii^ 
sullit-itii(liiit>i  rcservaiiliuiii  iiiuiuiu,  jiissil 
|)cus  itluil  itu  i-urriiiiipi,  cl  ik*  uiii|>liiis  sic 
scrvartuil.  h'f  iiatu\  c.sf  iDHh-it  ms  Mni/scs 
iia  ptrr  /cluiii,  i-x  t-uritulc,  i*l  unVt-tu  ju- 
slitiai.  \uiii  iit  uppun-l,  inorlulilcr  [xrccu 
verunt  hic  reservainlu  coiilru  |ii'ii'cc|)luiii. 
Moyses  aulciii  excessiiin  illoruiu  co};uovil, 
vel  e.\  revelatiune  (liviiiu,  vcl  c.v  rcv(5lulioii(! 
huinunu. 

Culliijchaiit  aiitciii  /iia/if  .siii</ati  nniuun, 
(fuantutn  suffiieri'  jnttfrat  ad  vcscemluni  : 
pulu  inen^uruin  ^oiiior.  Quiiin<iuc  incaluis- 
sct  sul,  id  est  sole  putiluluiii  usccuilcntc, 
cl  terrain  calelaciente,  inunnu  liijucfichat, 
(i}uuin  jiixlu  i^Micin  iuiliiruictui',  i|uoil  rori 
noii  convcnit;  idiirco  noii  liiil  ros)  :  idco 
iiiunc  colli^'el)alur,  slatini  (|iiuiii  ros  ci  ud- 
niixlus,  resolulus  et  consuniplus  osscl  a 
solis  culorc.  In  die  autcm  sexta  collcgcrunt 
cifjos  (luj)ticcs,  i<l  est  tluo  yonwr  pcr  sin- 
gtdos  hornincs.  Quuiilcr  hoc  possit  diiplici- 
t(M'  inlcllif;!,  [)aiilo  anle  indiiclimi  csl.  (jiii 
aulcin  cxponiinl  hoc  sic,  (|iiod  scxla  die 
non  collcgcrunl  plus  qiiain  aliis  reriis,pro- 
banl  hoc  per  texluin  sequentein  :  Venerunt 
autcta  omnes  principes  multitudinis,  ct 
narraverunt  Mot/si.  Quod  ita  cxponunt  : 
Principes  vulgi  adinirantes  de  hoc,  quod 
mcnsura  manna^  sexta  die  collectre,  fiiil 
in  se  ipsa  sic  duplicata  miraculose,  quod 
tanlum  invencrunl  in  domo,  ac  si  ipsa 
sexta  die  duplum  collejjissent,  veneruiil 
et  recitaverunt  Moysi  lantum  miraculuin. 
Prajtcrea,  qui  vellet  aliam  exposilionem 
tenere,  posset  hanc  littcram  aliter  explana- 
re,  dicendo  quod  vencrunt,  niinliavciimt- 
que  Moysi,  duplicem  qiianlilatem  mannie 
se  collegisse  in  sexta  die,  sicut  eis  prsDCC- 
pit,  ut  ab  eo  audircnt,  quando  et  qualitcr 
facerent  panes  ex  duplo  illo,  et  an  esset 
periculum  de  mann»  pulrefactione.  Imo, 
quod  iste  sit  sensus  clausuUc  hujus,  vide- 
tur  ex  verbis  sequentibus. 


A  (Jai  ait  cis  :  I/oc  rsf  r/und  fncufus  csl 
/hiiitinas  :  /ici/uics  sahftati  sancti flcala  cst 
/jiiinino,  i(|  esl,  qiiics,  i|uu  die  s(rpliina 
eessanduin  esl  al>  ()p(M'il>us  itlipic  lithori- 
hiis,  oidiiiulitr  ud  hoc,  iil  liinc  l)co  xum;- 
ttir  ;  cjusqiie  cullui  dcdicaltir  ic(|uics  illii, 
idciico  iii  cii  iiiliil  coqiiiMiduin  est.  l'ii(le 
stibjiiiigiliir  '.tras  i/iinilriiini/tic  (i/)cran<fn la 
cst,  faritc  ;  ct  i/n<c  i  iii/ticit<f<i  sant ,ciu/t(itc. 
Iloc  (^sl,  ea  qiuc  dic  craslina,  scilic(fl  sah- 
hulo,  lacerelis  cl  ((>qii(M(rlis,  nisi  prjDce- 
|)liiiii  cclchrandi  suhhitluni  inipirdirel,  fa- 

H  cile  el  coquile  scxla  dic.  Qui<f<jui<t  autcm 
rrfii/iiuin  fitrrit,  \{\  csl,  (|iiod  d(!  inauua 
noii  consninitis,  ({ua  dic  illud  collc^gislis, 
rc/)onitc  tis</uc  in  nuinc,  id  est,  roservah? 
pro  (li(!  sc(|tienli  s(-ii  suhhalo.  Fcceruntquc 
ita  tit  jiiicccjx-rat  Moi/scs,  ct  noit  compu- 
truif,nc</uc  vcrniis  Inocntus  est  in  co,pula 
in  ntaniia  sic  res(Mvalo,  scii  in  pane  for- 
inalo  :  (|iiii'  formalio  scii  decoclio  fiehal  in 
dic  s(!Xlo,  secunduin  inodimi  (|ui  in  .\uine-  ,Vh»i.xi,s, 
ris  est  descriplus,  el  paulo  [)Osl  langetur. 
I)ixit</ue  Moyses  :  Cotnc<litc  iflud  liodie. 

(^  Islud  dixit  Moyses  in  i[)sa  sahhali  die,  iit 
sit  sensus  :  liltidi^uod  rescrvaslis  dc  man- 
na  ac  alio  cibo,  a  dic  piinccd^mle  us([U(!  in 
hodiernum,  mandticale  hoc  sc[)liino  dic  ; 
</tila  saf>f)atuin  Doinini  cst  :  pi"0[)lcr  quod 
reservastis  illiid  in  hunc  dicin,  in  quo  non 
licel  inanna  colligcre,  imo  nec  invenire- 
lur  in  eo.  Ideo  subdilur  :  non  invenietur 
liodie  in  agro,  id  est  in  tcrra  htijus  dcser- 
li,  in  qua  quasi  in  agro  aliquid  crescit 
graminis  seii  herbarum.  Sc.v  <ficfms  cotti- 
gilc,  etc,  sicut  cxposilum  cst. 

I)  Vcnitque  septima  dies,  et  egressi  de  po- 
/)ulo,  ut  roUigercnt  manna,  quum  tamen 
esuriem  non  haherent,  nec  indigcrcnt  col- 
ligere,  sed  superflua  sollicitudo,  gulosilas, 
aul  ctiam  curiosilas  incitavil  cos  ad  illum 
cgrcssum,  qualcnus  expciircntur  an  pro- 
lala  a  Moyse,  essent  vera,  non  invenerunt. 
Dixit  autem  Dominus  ad  Moysen  :  Us(/uc- 
qtto  non  vultis,  id  est,  aliqui  ex  vohis  non 
volunt,  custodire  mandata  mca,  quae  vo- 
bis  praecepi  de  modo  et  temporc  colligen- 
di,  edcndiquc  manna,  ct  lcgcm  mcam  dc 


KNAIllUriO    |\    lAI'.     \\l    I.MtDI. 


AIU.     WMI 


r.l7 


salibali  (•(•lcluiiaic  scivainla  '.  ]'iif<fi-  i/mnf 
/hnninns  tfiufi-rit  luifti.i  safifnitnin,  u\  «•>!. 
(lifiii  salihali   (•cli^hrari   praM-cpil,  il  iii  lo 

VOS  (|llicscci('  jllSNil  ;  i7  fiiut/itif  liiir  ilir 
sc.itii  tiifniit  riifiis  lifiiis  ifn/ifiirs.  .Mniniit 
nniisi/iiisi/nr  ii/niif  .sfinrfi/isiiin,  id  csl,  ilc 
lt»c(i  siio  11(111  rcccdiil.  I  inlr  c\|insil()iic 
suli(lillli' :  /iiiffits  ri/rrifiiitiir  ifr  fnrn  siin  ifir 
.sr/itiinii.  i(l  csl.  ad  opcraiidiiiii  iion  c.xcat, 
iicc  ns(|iic  ad  rali;.,'alionciii  coiiricial  ilcr, 
iicc  sinc  ralionaliili  caiisa  siia>  lialiilalionis 
c.xcal  scpla.  AV  siififniti.-urit ,  lioc  csl.  al) 
cxtcrioriliiis  (Hiic\  il  (i|)cril)ns,  /lo/iiifiis  ifir 
.fr/tfiiiiii  .■  ad  rccordandiiin  licnclicia  Dci. 
spccialitcr  crcationis  bcncficiiiin.  ahiiic  ad 
(|iiicscciiiliiiii  in  Dco  por  cxcrcilia  dcvolio- 
iiis.  Sic  iili(pic  (iiiidani  in  populo  illo  sali- 
hati/avcrunl.  vidcliccl  jiisli.  .\lii  corpora- 
lilcr.  iion  s|)irilualilcr,  sahhati/ahaiil,  (|ui 
ct  j)cr  incntis  dislractioncin,  inordinalas 
arrcctioin^s.  ac  alias  ciilpas.  a  sc  ipsis  loii- 
j^c  di.iiredicbantur. 

Piivtcr(\\,  siciit  raliir  .Vndroas  oxpositor, 
l)c  iiianna  contulit  Dcus  octo  praH'cpla  : 
Priiuuni,  ut  iinus(piis(]uc  colligcrcl  luanna 
quantuui  putar(>l  sibi  sulTiccrc.  utpolc  i,'o- 
uior  pro  t|uolibcl  honiiuo.  Sociiiidiiui.  iit 
unusquis(]uo  qiiolidio  coiuedorol  ununigo- 
uior  do  luanna  praHMS(\  Tcrtium,  ut  mano 
colliijorout.  Qiiartiuu.  ut  non  rosorvarcnl 
ox  niaiiua  in  crastiuuni  pro  aliquo  soxdio- 
ruiii.  Quintuui,iit  soxlo  dio  coUigoront  du- 
pluni.  Soxtum,  ut  sexlo  die  reservarent 
uuum  ijomor  pro  sabbalo.  Soptimum,  ut 
illud  gomor  in  sabbato  manducarent.  Octa- 
vum.  ut  unum  vas  continons  monsuram 
gomor  rosorvarolur  do  manua  in  tahorna- 
culo,  ad  perpotuain  roimomoriam.  Itaquo. 
qui  in  aliquo  horum  excesserunt.  vid(Mitur 
peccasse  mortalitor. 

Appeffavifgiuufomus  Israel  nomen  ejus, 
^fan,  id  est.  Israeliticus  populus  panom 
illum  cum  rore  d(>lapsum  vocavil  Mah  : 
quia  dum  primo  vidorunt  oum.  dixcrunl  : 
Manhu  l  quod  est  quid  comploxum.  id  est 
dua>  dictiones,  et  sonat.  Quid  ost  hoc  l  ita 
quod  MAN,  significat.  quid  :  hu  autem.  hoc. 
Nam  ct  Josephus  sic  oxponit.  Posteriores 


A  laiinii  .iinhci  diciiiil.  pcr  Maii,  si^nificari 
pric|iaraliiin  (scii  iciii  pncparalaiii)  ad  co- 
niolioncin  :  hi('(|iic  diccrctiir  paiiis  liic, 
iiian,  id  cst  rcs  a  l)co  pia^|iarata  ad  csiiin. 
.Nos  aiilcin  vocainiis  ctiin  iiianna,  id  csl 
pailcin  cddcslcm.  (jiinif  rrat  i/iiasi  srnira 
riiriiiiiifri ,  id  csl  siinilc  sciiiini  illi  iii  fi- 
gma  cl  i|iianlilalc,  (|iioiiiaiii  parvnni  fiiit 
al(|iic  rotniidiiin  ;  scd  in  cidorc  difh-rchal 
a  sciiiiiic  illii  (pidd  nigruin  cst.  .Maiiiia  vc 
rii  cvslilit  alhiini.  siciil  iii  tcxln  siihjiiii(.'i- 
tlir  :  affiii III ,  iiiisliisi/iir  rjiis  i/nasi  siniHir 

W  riiiii  iiirllr.  id  cst.  diilcissiiiii  fuil  sapoiis 
ad  iiislar  panis  confccli  c\  siinila  iiicllc 
iiiixta.  Simila  (juippe  osl  dclicatissima  at- 
(pic  |)iirissiiiia  Irilici  fariiia.  I)c  lioc  panc 
cl  cjiis  s;ipoi'c  iic  confcctionc.  Icgitiir  in 
.Nuiiicris  :  Miiit  iiiaii  (piasi  sciiioii  coriiindri  Nam.xi, 
coloris  hdcllii.  (lirciiibalqne  popnlns.  ct  '  ' 
colligcns  illiid.  frangcbal  iiiohi.  sivc  lcrc- 
biil  in  mortario.coqucns  in  ollii.ct  fiicicns 
ox  00  tortulas  saporis  qiiasi  panis  olcali. 
Dicitur  aiilcm  paiiis  olcatus.  iii  (•iijiis  pi- 
slrationc  olcum  admiscctur. 

G      Sod  qiurri  polcst.  si  panis  illo  fuit  tani 

dulcis,  cur  quidain  dixoriint  de  eo,  Anima  /6irf.xii,3. 
noslra  nausoat,  r\  arida  cst,  supor  ciho 
isto  lovissimo.  Rcspondelur,  quod  naliira- 
lis  sapor  mann^r'.  fuit  dulcis  valde  cl  uni- 
cus.  utpoto  talis.  iil  dictum  esl.  Aliiis  fuit 
sapor  ejus  supornaturalis  ac  multiplcx. 
qucm  hahiiit  iu  virtuosis  ac  jusfis,  quibus 
sapicbat  ut  volucrunt.  Si  onini  appotcbant 
refici  aliquo  gonere  carnium  aut  piscium. 
sapuit  eis  ut  cibus  illo  optatns  :  quod  fuit 
ox  gratia  D(M.  moritisquo  vesccnlium.  Tcr- 

D  tius  fuit  sapor  ojus  accidcnlalis.  qucm  ha- 
buit  in  injustis,  quibus  proptor  corum  per- 
vorsitatom  fuit  insipidus.  Yorumtamon  in 
Scholastica  historia  legitur  :  Quod  autom 
dicitur.  quia  sapiobat  in  orc  cujusquc 
quod  desidorabat.non  est  multum  aulhon- 
ticum.  Forsitan  idoo  dictum  (^sl.  quoniam 
libcr  Sapiontice.  ox  quo  diclum  illud  acci- 
pitur.  non  est  de  numero  Scripturap  ca- 
uoniccC.  Verumtamon  istud  jam  satis  au- 
thonticum  est,  et  viri  catholici  tenent  sic 
communiter.  Unde  et  Sapiens  idem  ait  : 


HiK 


KMAHHATIO    I.N    LAI*.    X\l    KX<i|)|. 


AHI.    XX.XII 


sap  tu,  Ait^i  loi-itiii  e>ica  niitrivisli  |M)|iiiliirii  luiiiii, 
'  '  '  et  iiaidliiiii  |iiiiii-iii  (!<'  vn'[i)  |>i'a>>tili^li  illi^ 
>tillt'  luhoir,  oiiillc  ilflfclaiiiriiliiiii  iii  si- 
lmt)«'iili'iii,  t't  oiiiiiis  sapitiis  Miii\  itali-iii  : 
siibsluiitiaiii  iMiiiii  liiaiii,  i-t  iliilrriliiiriii 
qiiaiii  iii  lilius  hal)es,  ostrinlrhas  :  rt  dr- 
Hrrviriis  iiiiiiisciijiis(|iii'  voliiiiluti,  ail  i|ii))(l 
i|llisqiir  volrhut,  c-OiivritrhatiM'.  Dicit  ail- 
Iriii  rt  Josrptiiis,  (|iii)<|  lociis  ill(^  (|llo  iiiail- 
iiu  [iriiiiiiiii  (lcscciidil,  liaclriiiis  li^atiii' 
siecis  iiiihrihiis  ct  liiijiisniodi  loic. 

Di.tit  autftn  MitifscH  :  fsft'  cst  sonni) 
Hiwtn  pnvrcpit  Dinnirtus  :  hnptc  tfomor  i'r 
fi>  :  hoc  rsl,  Doiiiiiins  inilii  jiissit,  iit  la- 
ciuiii  inrnsiiruin  ^'oinor  iinplrri  hoc  iiiuii- 
liu  ;  i't  lustoiliiitnr  ln  fiitnriis  rctrn  ifnc- 
i-atiinics,'\i\cs{  prr  trin|)ora  riiliiru, (liirantr 
stutii  rl  ritii  Isrurlilirii'  plrhis,  ut  intrcrint 
parwtn  //uo  alui  vos  in  sitlitndinc ,ifiiiiiiilii 
cduvti  cstis  (lc  tcrra  .fjfifpti  :  lioc  cst, 
qiialriins  postrri  vrstri  rccolanl  rl  pcr- 
|)rii(laiil,  (|iiain  •.'laliosr  cl  iniraciilosr  iiii- 
Irivi  palrcs  roinm  in  rrriiio,  nl  cl  f.'iali 
sint  l)co,  cl  rohorcnlnr  iii  lidc.  Di.jil<jnc 
Moy.ses  ail  Aaron  :  Snmc  vas  uniitn,  hoc 
cst  rccc[)taciiliMn  aptnni:csl  c(|ni(lcin  [)ro- 
priclas  Hchia^i  scrinonis,  nl  (piod  coiitcn- 
tivum  cst  ulicujiis  rci,  vas  appcllclnr  :  c/ 
mittc  ihi  nunt,  id  cst,  inanna  [)0iu'  in  vasc 
illo,  ffuantiun  pfttcst  i npcrc  (joinor ,  vidcli- 
cct  mcnsiira  sic  nnncnpala  ;  et  reponc  co- 
rani  Domino,  hoc  cst  in  lahcrnaciilo,  in 
([uo  Doniinus  spccialitrr  rssc  rt  hahita- 
rc  ccnsctur,  ad  servandinn  in  fjeneratio- 
nes  vcstras,  sirut  pr(ecepit  Dominus  Moif- 
si.  Posuit(jiie  illud  Anron  in  tabernacnJo 
reservanduin.  Primo  cnim  posiiit  manna 
illud  in  urna,  imo  in  anrca  iirna,  ut  in 
historiis  ait  Mag:istcr.  Undc  in  cpistola 
Hehr.w,*.  ad  llihncos  hahclni'  :  rrna  aurca  hahcns 
manna. 

Dcniquc  jam  in  isfo  arliculo  dictum  cst. 
quod  quando  Moyscs  jussit  ha>c.  fuil  ihi 
lahcrnacnlnni  parvum  ;  ct  in  illo.  quidam 
Calholici  et  Hcbrspi  affirmant,  urnam  il- 
lam  cum  manna  fuissc  locatam.  qnousquc 
magnum  fabcrnaculum  fuif  consfrucfum. 
Alii  dicunt,  quod  non  fuif  posifum  vas  il- 


.V  liid  ciiin  inannu,  nisi  in  luhcrnuciilo  nia- 
Kiio.  l  iidc  (jiiod  liic  diciliir,  iiitcllij^iMit 
dictniii  pcr  [)i'olc[)>iiii,  id  csl  aiilici|)atio- 
iiciii,  (|iia  alii|iii(|  1'ccilaliir  ([iiasi  aiilca 
ructiMii,  (|iiiMii  taiiicn  lactnin  sil  iioslcu, 
Kic(|iii-  \ii^'iisliiiiis  cxpoiiil  :  iinodil  lci- 
liii  )  llchi'a'i  nonniilli  fcstaiiliir,  (|no(l  Dciis 
iioii  dcdit  istnd  |ii'a'C('[>liiin  aiitc  iiia^ni  la 
hcinaciili  coiistinclioncni  iii  iiioiilc  Siiiiii 
racli,  iil  iiifia  dcscrihiliii'. 

/■'///'/  nntcin  fsracl  cinncdi-rnnl  niiin  i/iiii- 
drnifinln    niniis,    vidcliccl     tolo     lciiipoic 

It  i|ii()  fiiciiinl  in  dcscilo.  Idco  siihditnr  :  iln- 
ncc  venirent  i/i  lcrrnin  hnhitaliilcni.  ffoc  ci- 
ho  aliti  sunt  n.sifncifno  tanifcrent  fines  tcr- 
nr  ('haiiann.  Vcrnmlamcn  siciil  in  (Ilossa 
cx  Aiifiiislino  assciitiir,  non  csl  iiil('lli;,'cn- 
(luin([U0(l  filii  Isracl  ccssavciiiiit  coincdcrc 
inaiina,  slaliin  iil  iiilroicniiil  hahilahilcs 
tcrras.  Transiciiint  ciiiin  pcr  idnma^am  cx 
lalcrc,  ct  [)cr  rcfdia  Sclioii  rt  ()g  iisqiic 
.lordancm.  in  r|iiihns  tcrris  iisi  sniit  inan- 
na.  .\ddil(|nc  .\iif;nslinus,  (jiiod  in  lcrris 
illis   |)Otiicrnnf    forfassis  uti   fam  inaiina, 

C  quain  alio  [lanc.Transilo  aiitcm  Jordaiu^,  cf 
facla  circumcisione  scciinda  in  (ialf,'alis. 
cclchraloquc  Pascha,  dcfccit  manna  dicyo«Hev,i! 
scqucnli,  qnum  comcdisscnl  dc  friifi:ihus 
lcrr;c  (Mianaan.  ul  hahclnr  in  lihro  Josiic. 
Postrcmo,  circa  ha'c  rccilat  Hahhi  Pan- 
lus,  quod  inlcr  llcbrajos  anliqiios  innllnm 
anllicnticos,  fiiil  discc[)tatio  fjrandis  dc 
inanna.  Nam  qnidam  cornm,  vidclicrM  Uab- 
hi  Aqiiila,  dixit  manna  fnissc  pancm  (|uo 
vcscnntnr  cl  aiificli  :  qiiod  alius  nominc 
Rabbi   Ismacl   rcprobavil,  diccns  anf,'clos 

I)  non  vcsci  corporco  cibo.  Modcrni  aiilcm 
llcbr»i,  ut  Rabbi  Moyscs  Gcrundcnsis,  ct 
alii,  scquunlur  primam  opinionem,  diccn- 
lcs  quod  manna  fiiil  lumcndivinnm  incor- 
porafum  :  sicquc  filii  Israd  reficicbanfur 
codcm  panc.  quo  angcli  rcficiunfur  :  ii  qui- 
dcin  luininc  divino  nou  incor{)oralo,  Israc- 
lifa>  aulcm  luminc  divino  incorporalo.  Scd 
isfa  opinio  stulfa  cf  rudis  cst.  Si  cnim  per 
lumcn  divinum  infclligunt  lumen  incrca- 
fum  aefcrnum,quod  Dcus  cst,consfaf  illud 
non  essc  incorporatum.  Si  autcm  pcr  lumcn 


IN  MlllMlii    IN    t.AI'.     \\l  lAiilil  Alll.     \\\lll  Olli 

(li\i iiilclli^iiiil  liimrn  rrnilimi,  n  iilr    \  Siiiirli  ili<Miiil.   i| I   iiiiiiiiia  fnil  ijiii<l  rnr- 

litrj  liinicn  nloiiiiMinl  alii|iiiil  lalr  aii^clis  imiiilc,  minislciiM  iinp-loiiini  fciiinaliiin  in 

sanrlis  inrnsnin  si\c  iiilinTciis,  (•(•I  liiin  csl,  acic  linlc  cl    |)anis   aiiKclDiniii   vocaliir, 

)|iio<l  illiiil  iinii  sil  siilKliiiilia.  scil  acciilciis  iioii  (|noi|  illo  \cscanlnr,  ^ri\  i|iiia  a<l  cjiiH 

(|iio(l(laiii,  ciii    iioii    coni|»clil    incoiporaii,  roriiialioiicni  ac  ailiiiiiiisli  .ilioncni  scii  dc- 

iii(|iic   coipoiiililci-  iilcic   cl   aiif{ci('.   Idco  sccnsnin,  ol»sc(|iic|(aiiliii . 


AKTK  ILllS    WMII 


SIMIUH.M.IS    KJrSDK.M    C.VlMTll.l    Sl.\  1  inKCI.MI    KMClliAlHi 


()' 


JTM  \(Miiss(Mil  rilii  isracl  in  (lcsiMliiin  U  cl    \(Mi(Mi;ilis  (IjiMiioiiilnis.  (|ni   cos  occmiI- 

l  f  Siii.    iiuiiiiiiiraviMiiiil    coiilra   .Mo\s(MI  lis   p(Mimiml    moisiliiis.   Va'  cis   (]ni   jiost 

|iro|)lcr  \  icliiiirmm  c;»rcnliam,cl  loci  aspc-  convcrsioiKMii  siiiim  ad  olliis  carninm,  id 

rilalcm  iilijiic  inrcciinditalcm.  I'cr  solilii-  csl   ad    prislinas  volnplalcs  cl   vaiiilalcs, 

dincm  illam.  arcta  \  i;i  s;iliilis.  convcrsatio  (U-  (|iiil)iis  scinpcr  lii},'Pndiiiii   csl.   riirsus 

p(iMiilcnli;ilis.    claiislralis  ipio(pic    rclifiio  a(lspir;iiil.  i|ui  siiiit  c;uics  rc\crsi  iid   vo-  /vor.xx»!, 

dcsignaliir.  Ila(]uc  i)or  carnalium  .Iiuhco-  miliiiii.  "■ 

rum   murmuratioucm,  riiiuratii   csl    iiup;i-  Di.rit  (iiilnn  DoHii/nis  ail  Moifscn  :  Ecce 

li(Miti;i.  iu(li,i:ualio,iuui'iiiur;itio  (]lirisli;iiio-  cfjo  plnai/i  rohis  jiraics  ilc  cirln.  Sic   I)(MJS 

1 11111  modicam  ridciu  lial)(Mitiuiu. (]ui  ;idhiu'  cx  siia  piolalc   immonsa   iulorduui   qiiasi 

S(Misualilalom  uon  ovioorunl.  Isti  post  ar-  oom|)atitur  itii  murmuraulibus  el  avorsis, 

ro]>liim  itor  salulis,  posl  paMiitonliam   iii-  atcjiK»  piM-  cousolalionom  spiritualom.  |)('r 

ohoatam.   aut   |)ost    rcliiiiouis  iuijrossum.  ('  visilaliouom   intornam.   recroat,   rotrahil. 

loutanlur  {\c  lacili.  dum  advorsitalos,  irri-  ao  roboral  oos.  Virtuosis  aulom  ol   in  via 

sioiios.  i)orsoculiouos  aut   iulirmitatos  ois  saliitis  ac  r('lij>:iouis  |)roposilo  juiritor  pro- 

couliiiguul.  dum  uou   roliciuutur  ad  lihi-  ricicnlihus.  luullo  c()|)iosius  alqiic  IrcqiKMi- 

luni.  dum  famo.  siti  aul  frigoro  afflijiuu-  tius  pluit  ct   iiifiiudit  hujusmodi   manua. 

tur,  in  taulum  ut   intordum  suis  suporio-  (jui  dicoro  possuut  :  Bonodictns  Dominus    ii  Cor.  i. 

ribus  iudignoutur.   aut   obloquaulur.   vol  (jui  consolatur  nos  in  omui   tribulatione  ^' '• 

qiiod  i)(\ius  ost.  in   lacioni  iujurioutur  ois-  nostra.  Ilomquo  :  Ouam  majrua  miiltitudo  p$.\\\,i(i. 

dom.   Nou  onim   atloudunt    providcntiam  dulcodiuis  tu;o.  Domino.  Itaquc.  pcr  mauua 

Doi,  omuia  justissimo  pro  suoruiu  olocto-  polosl  iulollij,n  diviu»  consolatiouis  siiavi- 

rum  salulo  modorautis  ac  dispouontis.  Id-  tas,  spirilualis  dulcodo.  affluoutia  miinc- 

circo  in   tontationo  doficiunt.   ot   propria  rum  divinoriim.  prspdicatio  quoqiic  vorbi 

impationlia  suporautur.   Douiquo  sicut  ot  D  coelostis.  ot  potissimum  Eucharistia>  sacra- 

Orifjonosconscribil,  quando  de  intomporic  montum  ;  imo  ipso  Domiuus  Jcsus  (^hri- 

ccrli.  do   infocuuditate  torra^  et  arborum.  stus.  qui  ail  .luda^is  :  Non  Moysos  dodit    /onnn.vi, 

dc  imbrium  rarilate,  dc  aliorum  prospori-  vobis  pauom  do  c(p1o.  sed  Pator  meus  dat  *-•**■'"• 

talibus  causamur,  murmur  coutra  Doum  vobis  pauom  vorum.  Ego  suni  pauis  vita^. 

attollimus.  Et  sicut  in   filios  Israol  mur-  Qui  mauducat  hunc  panem,  vivet  in  aeter- 

.Vh»h.x\i,  murantes,   taudom  sunt  missi  igniti  sor-  uum.  lu   hoc  pane  verissime  est  omne  de- 

poules;  ita  qui  in  prsemissis  permauonl  loctamontum.  et  omnis  saporis  suavitas. 

vitiis,  immundissimis  tradunlur  spiritibus  Iste  est  panis   angelorum,    cujus   deitato 


iu;i 


B^O  KSAHRArio  i.n  cap.  xvi  exoui.  —  ai\t.  xxxiii 

au^'rli  saiieti  wtfrnaliler  et   iiisatiatiililfr  A  lilcr  (llii-isliis  iios  <lc  liuc  mitiiIo  ii('i|iiaiii 

rrliciuiiliir.   htc    |miiis    ot    huiufii    divi-  salvavil.  .Maiir   aiilriii    vidchiiiiiis  f^loriaiii 

iiiiiii,  Vcrhuiii   a^tcriiuiii,  iiici>r|»oiatiiiii  <4  cJiik,  (|uia  iii  n^surrcctioiic  riiliira,  cl   iii 

iiicariialuiii,   ({uo    vcri   Israclila-    aliiiitur.  i^xordio,  (|Uo  ciiiii  imuscilali   iii  <lic  mU'V- 

Fru^ttiica, .saluhris  iloetriiia,  saera  Seriplu-  iiilatis  siiiiius  visiiri,  \ii|ci>itiiiis  ciiiii  clar(; 

ra,  vcrliuiii   salulis,  rcett;   vocaliir  iiiaiiiia  ct   ticatilicc  siciili  i's\.  Potcsl  qiiu(|iio  |)(!r 

(lulcis^iiuuiii  :  qiio  i|iiiil  (liilciiis  cssc  [lo-  .Vlaiic  iiilclli<(i  iii(dioatio  illiiiniiialioiiis  sii- 

/*«.  c»»m,  tcsl,  (|uuiu  scri[ituiii  ><il,  Ijiiaiii  diilcia  lau-  pci  iia-,  scii  c.\oi  (liiiiii  dici  ^ialia*  ac  virlu- 

eit»iis  iiicis  clo(|iiia  liia  '  liiiic  .lonaliia^  ct  luiii  :  iii  <|uo  .Maiic  vidcliiiniis  ^loriaiii^cjiis, 

vcri    llcbruM    priiiio    .Mactiatucoriiiii    titiro  c.\c(dlculiaiii    sikc    diviiiilalis   pcr  doniiiii 

1  i/.u/i    latciiliir  :  Nos  iiuilo  lioriiin  iii(ti^'cuius,  so-  sapiciiliu;  eoiitcinplaiido.  Iiiirsus.iiii|>l(;liiiii 

*"''''         latio  lial)«*iiles  sanetos  iitirosipii  iii  iiiaiii-  (;st    isliid  i|uasi  ad   iiiliMaiii.  diiin  (llirislo 

bus  iiostris  suut.Totics  ita(|uc  Dciis  pinil,  H  in  (ruec  didunclo,  posl  iiiiiuiii(rrat)ilia  (puc 

qiiotics    vcrtia    ipsiiis    |>ra'dicaiiliir    lioiiii-  liinc  ricl)aiit,  codciii  dic  ad  vcspcrain  itiiii- 

iiibiis.  Oiiicissiina  aiitctn  ipsins  pliivia,  csl  li  conicssi  siiiil,(piia  liic  lioiiio  vihc  Kiiius      .Uaiiii. 

uiietio  S|>iritiis  Saiicti,  allociilio  (gus  in-  Dei  liiit.  (Jiiod  liciM  a  solo  Onliirionc  di- '"'^"' ''^- 

tcriia,  iliiiininatio  supci-iialiiralis,  (|iia   di-  cliiiii    lcgaliir,    .Nicodctiiiis   lainctt,   J(>sc[)ii  j„„,in.ux 

vina  inl»'llij,'iiiiliii-  scercla.  riidc  ail   l*i-o-  ab  Ariinaltica,  cl  alii  inuili  ultiiisqiH^  s(r- '''' "*- 

/'». Lxxii,  ph(!la  :  IMiiviatn   voiiiiilariaiii  sc^'rcf,'ai)is,  .xus  ila  soiisci-uiil,sailcin  iinpiicilc  (!l  atfpii- 

'"  Dcns,  lict-cditali   Ina-.  vaiciilcr, (piamvis  iii  lidc  iiiilavct-iinl.  .Nain 

tiisiipci,  (|iiodlit)Ct  inaniia  pra-raliitn  (U'-  cl  oiniiis  liirlia  cot-nin  (|iti  adciatil,  [ictcii-   /.uc.wm 

bciniis  (iitolidic  (iiia'rct-c  iiiaiie,  ju.xla  illitd,  licnlcs   pcelora  siia    rcvcrlcl^atttiii'.   .MaiK;  ''*• 

j/(i«/i.M,  (JuuMilc  [)t-iiiiuiii  t-cgiiuin  Dci ;  et  tanliiiii  aiilcin  lctliu!  dici,  ([ua  (^lirisliis  resurrcxit,     .uattii. 

iiiandueare,  id  est  ineiite  ea[)ei-e,  quanluiii  inajcslahun  ejus  viderunl  sancla»,  mutieres,  '"'^"'- 
[lossiiiniis.  iil  ad  inetiora  et  vieinioia  sa-  C  (|iia'  ad  sc[>iiici-iiin  vcneriinl,  qiia)  el  angc- 

luti  indci(!sse  lendainus.  Se.xla  aulciii  die  los  eonspcxeriinl. 

dii[)iiiin  0[>ot-tcl  (-oilij,'ct-c.  qiioniain  iii  pro-  Locutus  csl  Dominus  ad  Mi)yscn,diccnH: 

fcstis  dicbiis  dcbcinus  nos  spcciaiilet-  [)ra'-  A//divi    murmumliot/cs   flliorum   Lsracl. 

paraie  ad  ca  qua>  sunt  cuilus  diviiii.at([uc  Timeamus   ergo   et  nos,   ne  Dcus  audial 

ad  saeiam  communioncm,  cx[)ediendaque  murmuranles,  et  iinpicamus  illiid  Aposto- 

corporatia  expedire,  ut  in  sancta  festivila-  ii  :  Neque  murmuraverilis,  siciit  ([iiidam  i^-or.x,i( 

tesolis  divinis  ac  inleriotibussimiis  inten-  illorum  inurmuraverunl.  Unde  et  Sapicns 

ti.  (Jucmadmodiim  aulem  maiina  scivaliim  pr;cci[>it  :  (^iislodilc  vos  a  itiitimitt-atione   .v,//).  i  n 

in  diein  scciiiciilcm  com[>iiti'iiil,  servatum  qiiic  nitiil  prodesl.  quoniam  sciino  ol)scu- 

vero  in  sal)baUim,  inlegt-iim  mansil  :  ila  si  lus  tion  ibil  iti  \acuum.  .Nempe  ul  asserit 

bona  agamus  amore  relributionis  terrenap,  Augiistiiius  :  Xuila  re  lantum  oflcndit  po- 
aut  inluitu  taudis  humana>,  pereunt  et  pii-  I)  pulus  Israci  Deum,  ut  murmurando.  Praj- 

trescunt  :  si  autem  propter  requiem  regni  cipue  quoque  vitemus,  ne  contra  pra?latos 

ccRlestis,  qua>  per  sabbatum  designatur,  elspiriluales  palresnoslrosaliquando  mur- 

oplime  conservantur.  muremus,  nc  et  ipsi  juste  ac  veraciter  di- 

Vespere  acietis,  quod  Dominus  cduxerit  cant  nobis  :  Xon  contra  non  esl  murrmir 

vos  de   terra  JFJg/jpti,  et  mane  videbitis  vestrurn,  sed  contra  Dominum,  et  ne  Deus 
gloriam   ejus.  Per   Ycsperam    designatur      illorum  injuriam   repulcl  sibi  factam,  et 
sexta  et  ultima  mundi  atas,  in  qua  Filius      horribiliter  vindicet  eam. 
Dei  venit   in   mundum   per  incarnationis  Vesperc  comedetis  carnes,et  mane  satu- 

mysterium,  de  qua  ait  sanclus  Joannes  rabi mini ])ani/jKs  :  quia.  in  ullima  mundi 
i/oan/i.ii,  apostolus.  Novissima  hora  est  :  in  qua  pcr  {BtatcChristi  corporc  cnulrimur.cujusgra- 
'^'  Apostolos  toti  prsedicatum  est  orbi,  qua-      tia  ac  virlutcgeneratur  in  nobis  spiriluale 


KNAUU.VIIn    IN    (  Al'.    M    KXnhl.    -       AIIT.    XXXIII  Oil 

iimnt<,(|iiiiin  i|)s<>  sit  Sol  iiilclli^<>iitiji>al(|ii<'  A  ltii<|ii<>  fitHlis  <li<-l)iis  |)«'<i  iii  oiiiai  liuii<|iiil 

jii<>litiii>,  siia  |)t'a>s<>tilia  <li<'iii  K<''ili)i'  >>>  ">>>  lilal<'   iiit<'i'iia  \a('<>iiiiis.  iiiaii<-al<|ii<'  iiiiiDi- 

ina  caiisans.  Natn  <'(i  ila  |)i'a'M'nl<<.  sin<-<-ta  (|nis(|ii<'  a|in<l  s<>  i|)siiiii,  id   <>sl,  in  <'(»i<liR 

<'l  clara  in  niciilc  siitii  otnnia,  cl   Innc  |)a-  sin  i<-c(i||ccii<)ii<'  iii  l)<-(i,  Hi(!  fi^ul  (lispoHJ- 

nil)ns  satttiainnt'.  (inoniatn  |)an<>  sa<'i'ain<'n-  lioncs,  ronlis  <listi'a<-ti<>ii<'s  aliji<'iat  ;  oniii- 

A'o«<i,xv,:i.  lali.    |iaii('   \tl;c  cl    inh-llccliis,   |)aiic  laci  i  do.  tn<'<lilan<lo,  psiillciido,  <<)iiiiiiiiiii<aii(l<>, 

'  '  inatiitii  cl  ('otii|iiiiicli()nis,  iitto  cl    iiilcttt:c  ccIchtiiiKlo,   ('()nl<'iii|)liiiido  sii    sliihilis    jk- 

jticnndiliilis.  piinc  N  ifliitntn.  \  iilnosoinni-  siii<'<'t'iis.  Spiiilnalih'!' <'<pii<l<-iii  <-<)iiiiiiiiiii- 

<|iic  aclnttiti  copiosc  icriciiiiitt.  Ilinpic  liitic  candiiin  <'sl  oiiini  (lliiisliaiio  <pioli<li<'.  /.v/c 

V<'spct'c  sliiliiii  coniiini,>ililf  isliid  Miinc.  \<'  c.s7  si-nnn  i/iti-iii  /Jiifrrjiil  Ihiininiis  :  /m/tli' 

1'iitiilaiiK'n  iii  tiiiiiicdici  iclcniilalis  r<'li<'iiis  i/niiinr  <•./•  <•«,  rf  rnsfnifitititr  in  /'ntnrwi  rc- 

salnt'al>iintii',  (piando   fcplcltilttr  cl    plctic  fm  i/riirratinnrs.  Vw  i<>posili<iii<'Mi  <>l  <'<>ii- 
/>ji. >.((.:>.  (■oiilcnlahilufin  l)onis(l(>si(l(>fiiiin  noslfiiin.  It  scf\iiti()ii(-in  niiitinii'  iii  iiitic:i  iiftiii   in   la- 

.{acciiitcns  cotiiriii.r,  i'no/icriiit  cn.strn.  Vcv  Ix^inacnlo   cl    iit    lcitiplo,    ipiid    ri^MHiilnni 

c()tnrnic<Mn,  avcin  i^^i^^iam.  pin,t,Micm  cl  co-  \  idcltif.  tiisi  (piod  \cfiiiii  iic  (li\  inissiiiinni 

nic-itihilctii.  pfop(>  lcfias  \()liinlcm.  itilclli-  Miiniiii.  Dotniniis  J(>siis  nni^^cnilns  Palfis,  in 

{^iliif  Chiisti  ft>i;is  noslii  hiimanilas,  omni  SiicfiiiiK-nlo  jtif,Mli>i'  in  Kccl(>sia  conscrva- 

divino   chai'isiuat(>    supcfpl(>uissiina.  (pitc  Im  iii  icpositorio  aurco  ad  pcrpctuam  siia* 

iniivcrsas  roplct  eeclcsias, (>l  ouinium  fclicil  passioiiis  (>t  dilccliouis  m(>moriaiii,  altpie 

uicnlcs.  .\l  vci'(>  pcf  lioc  (piod  itiiiiiua  vciiil  iid  uostfam  salul)(>fiimain  rerectioiiem  ?  Kt 

cnm   rofc,  oialquc   fotuuduiu.    tuinulum.  ut  sciamus,  (jualit(>f  ips<>mct   Doiuinus  et 

subtilc.alhum  (>l  puititn,  (luid  aliud  ri,y:ui'a-  Salvatof.  palies  nostros  sauclos  Aposlolos 

tuf.  uisi  ipu)d  vcfhum  Dci. gtatia.  viftutes,  in  (loMia  uovissima  rerccit   lioc  panc  :  dc- 

cl  cousolalioucs  iulcfiuc,  suut  spirilualia  indc  (piolidic  primitivam  Kcclesiaiu,  cete- 
boua  valdc  suhlilia.  muuda,  parva  ipiau-  (]  rosquc  lidelcs  usque  lii  pra?sens. 
litatc,  iuio  magis  uon  quanta.  sed  ma^nia  Filii  autem  Israel  manducaverunl  man 

viftute  ?  Sed  et  ipsa  Cliristi   humauitas  et  fjiin^fraginta  annis,donec  venirent  in  tcr- 

iucarnaliouis  luystciiuni.  uouuc  omui  sub-  ram  /labifatiitcm. S>\cque  Christifideles  per 

tililalc.  puiilatc.  caudofc.  pcipcliiitate  re-  omuc  teinpus  vitie  prsesentis  qua  de^iint 

ploutuf  ?  E.xquihus  unus  plus  coUigit.altcr  in  hac  teira,  in  via  reficiuntur  dominicis 

minus,  quia  uuus  plus  alio  proficit  atquc  Sacramentis.quousque  finito  peregrinatio- 
intclligit.  Vcruintaiucn  omnes  ideni  susci-    .  uis  hujus  curriculo.  Icfrani  ullimatc  pro- 

piuut  Sacramcntum.atque  codcm  iu  patria  missam.   paradisum    coelestem    iulrocaut. 

pcrffuuutur  ohjcclo.  Qiihhk/i/c  incaliiissct  Nunc  cuim  Christi  coipofc  ct  sanguine sub 

sof,  Ilijuefichat.  Sic  quaudo  Sol  sapientije,  vclameuto  scnsibilium  formarum  spiritua- 

Dominus  Dcus  uoslcf.  solus  ex  se  et  per  liter  uulriuulur,  et  cjus  dcitatcm  conlem- 
sc  lucens,  ac  cuneta  illumiuaus,  inentes  D  plautur  per  fidem,  ea   quoque    fruuutur 

nostras  igne  sanctiie  dilectionis  ac  devolio-  vicibus  interpolatis  et  imperfecte  per  ca- 

nis  fervore  accendit,  omnis  recedit  duri-  ritalem  noudum  perfectam.Porro  in  patria 

lia  cordis.  habitusquc  virlutum  fluuut  iu  illa  coelesti  ejus  liumanitatcmglorificatam 

actum.  Et  Eucharistiie  sacraincutum  per  clarissime  cernent,  cujus  intuitu  foris  rc- 

suos  cffcclus  liqucscit  iu  uobis.  omuia  in-  ficieutur.  imo  et  iutus,  quautum  ad  acci- 

leriora  animi.^  peuetrans.  irrigans,  atq«e  dentale  pertinet  prsemium.  Deitate  autem 

in  compunclionis  jucunditatisque  flctum  ipsius  beatifice  perfruentur  clare  per  spe- 

rcsolvens.  ciem.  quemadmodum  repromisit  :  Qui  di-  /oami.x 

Kcquics  sabbati  sanctificataest  Domino.  ligit  me.  diligetur  a  Patre  meo  :   et  ego -'• 

Mancat   unusquisquc  a/Jud  semetipsum.  diligam  eum.  et  manifestabo  ei  me  ipsum. 


K.MAHHATIU    IN    CAP.    XVII    KXOIH.    —    AHT.    XXXIV 


AKilCll.rS   \X\IV 


liKri.AHATIO    I.ITTKHAI.IS    CAIMTLI.I    HKl^TIMIhKCIMI    :    KUIT  H    IMIOKKCTA    OMMS    MlirHTljKI 

Kll.liitUM    IMtAKI.    IM.    lllSMtKi    SIN. 


I) 


il-li. 


jliSdlUPTn  ar  ircilalo  in  |ira<t('<ltMili 
ta|iillllo,  ([iliililcf  Dflis  |ll(ivitlil  llc- 
biaus  (le  cilKi  :  iiiiiic  iccilaUii,  ({iiaiii  iiii- 
laculost;  |iiovi(lil  (Ms  lU'  |ioUi.  l;/iliir  pro- 
/fffa  uninis  inultifutlo  /iliittuin  /srui'/  tlf 
tlrsertu  Sin  jti-r  inunsittnes  suus,  iil  csl  J)C1' 
l(jca  qiiaMlaiii  ordinate  pciaiiibiilala,  iii  i{ui- 
bus  inaiisioiies  feceruiit,  i|uicveiuiit,  seii 
casliaiiietali  sunt.  (Jua^  inaiisiones  in  Nu- 
ineris  noiiiiiiatiiii  ex|)i-iiiiuiitui-,  ubi  le<{i- 
A'uwi.<i!i!iiii,  tur  :Casti'aiiictati  siiiil  iii  tlcscrlo  Siii,iiii(lc 
cfjressi  vcneiuiil  iii  Ua[)li(-a,  prorccli^jiic  th; 
DaplR-a,  castraniclali  siiiil  iii  .Vliis,  prole- 
ctique  tle  Alus,  in  Hapliitliui  lixere  ten- 
toria.  Itaque  (luie  inansiones  islis,  qua;  in- 
teriiiedia;  ruerunl  interSin  el  Uapliidiin.iii 
isto  non  expriinuiilur  ca|)ilulo,  (piia  iii  eis 
non  conlij;it  popiilDaliijiiitl  specialilcr  ina- 
gnuin.  Sic  ergo  prolccli  juriu  si-riiutncia 
Doinini.  Per  serinonem  Doiiiini,  iioii  in- 
telligilui  hic  (secunduin  Josephum)  alicu- 
jus  vocis  expressio,  sed  ducalus  columna;, 
secundum  ((uod  slimulus  dicitur  vox  asino, 
et  calcar  equo.  Sed  qiioniam  Deiis  jam  anlc 
pripce[)erat  .Moysi,  ul  lam  ijise  (jiiam  [lo- 
pulus  sequerclur  ducaUim  columna',  [)0- 
test  nunc  per  sermonem  Doinini  jussio 
seu  locutio  illa  \n[c\\\^,\.Ca!itratnetali  sunt 
in  Raphitliin,  uhi  non.  erat  aqua  ail  hi- 
hendutn  popiilo.  In  aliis  aulein  locis  seu 
mansionibus  aliquid  aqua?  pio  necessilate 
habuerant.  Nam  in  .Maratli  liiil  cis  aqua 
dulcorata,  in  Elim  autem  ruerunt  duode- 
cim  lontes,  sed  in  Kaphidim  passi  sunt 
specialem  potus  defectum. 

Qui  populus  jurgalwi  contra  Moynen, 
ait,  id  est,  cum  lite  seu  jurgio  locutus  est 
Moysi  :  Da  nohis  aquaui  ut  hihamus.  Non 
dixerunt  humiliter,  Orationibus  tuis  impe- 


A  ha  iiobis  [)otum,  scd  laii([iiam  [lassionati 
ac  tliiii,  val(lc([U(;  [iroiii  ad  vilia,  iil>i([ti(; 
cx  facili  occasioiK!,  ad  V(Mba  im()aliciilia!, 
mttrinttralionis  ac  jtirKii  [)i-oru[>(;ruiil.  Qui- 
hus  ri-sjtitnitif  Mitijscs  :  Quitl  jurifitinini 
fonfrti  inc  f  Teiieliatur  enim  ex  officio  «ros 
corri[)ere.  Cur  tfnfatis  Doininum  ^  quasi 
dical  :  .Non  soluiii  [leccatis  in  me  jiirgan- 
do,  sed  itein  in  Deuiii,  i()sum  t(;iitaii(lo. 
.Non  eniin  soltini  dixerunt  verba  [)ra)missa, 
sed  (tit  infra  halxMiir  iii  islo  ca[>ilulo)  lcii- 
laV(M-unt  Dciim,  (lic(;nles  :  Kslnc  Domintts 

B  in  nobis,  an  iioii  '.  niiiiiii  (;iiim  dcbuissciil 
ad  divinum  auxilium  humilit<;r  confugisse, 
non  ita  tigerunt,  sed  [icr  mtirmurationcs 
ac  jurgia  contra  Moyscn,  voluerunt  qiiasi 
exlorquen;  necessarium  potuiii,et  experiri 
an  Dcus  provider<!t  tns  t\f  |)olu,  sictit  jam 
.Moyses  eis  [)romiserat  quod  Deus  non  d(;- 
sereret  eos. 

Sitivit  ertjo  ihi  populus  proi  aquce  pe- 
nuria,  id  est  propter  defeclum  aqua),  et 
murmuravit  contra  Moysen,  dicens  :  Cur 
nos  exire  fecisti  de  /Etjupto,  ul  occitleres 

C  nos  et  liheros  nostros  ac  jumenta  siti :*  i}iia.- 
re  non  expressertint  etiam  uxores  suas  at- 
((ue  filias  ?  Sed  forsilan  expresserunt  eas, 
quamvis  Scriplura  propter  brevilatem  iion 
exprimat;  vel  per  liberos  subinlelliguntur, 
vel  murmuratio  isla  facta  est  communiter 
a  viris  alque  uxoribus.  Verumtamcn  iion 
est  ()utandum,  quod  omnes  viri  ibi  ()ra;- 
senles,tam  perverse  loculi  siiil,  scd  major 
pars  populi,  qua)  passionibus  suis  subja- 
cuit,  Atlamen  quseri  potest,  cur  Deus  per- 
misit  eos  ad  tantas  inopias  devenire,  quum 

D  essent  de  regno  opulento  egressi,  et  cur 
non  providit  eis  de  quotidiano  saltem  po- 
culo  aquse,  sicut  providit  eis  de  manna 


KNAHIIAIln    IN    •  Al'.    WII    I  \m|i|.      -     AUT.    \\Xl\ 


tm 


(|iii)liili(<.  Il<«s|i(>ii(|cl  Aiidicas,  1,1)1111  |Ht|Miliis  A 
riiil   (liiiir  i'1'i'vicis,  Milttiavil  cis  hi)iiiiiiiis 
iili(|iii(l  n(<ccssiu'ii  |)(>liis,  iil  iii   liiiiorc  iiiii 
iiciciil.    (liltiis   (|iio(|iic    iiia;;is   iicrnssiiriiis 
c>l  (|iiaiii  |t(i|iis. 

ChinKirif  tiu/rtii  .]/(ii/si:s  iui  /hniiiiiiiiii , 
ifi<'i'ii\  :  (Jiiii/  fiiciiliii  /io/iiifi>  hiiirf  i(|  csl, 
(|ualilcr  tii(>  circa  (Miin  lialicho  '.  (|iialilci- 
|ii'()(-iiralii)  ci  (|iio  c;;cl  '.  (|iioiii(i(l()  ciiin  con 
l(*nlal)()  ^  :\il/iih'  /iiiil.rlffiiiii ,  rf  /ii/iiitiifiif 
iin'.  Iloc  .Mo\scs  (li\il  iioii  asscrcndo.  scd 
i.-onjicicndo  (-1  |)ci  iciiliiin  allc;4:iiiido.  iil  Oci 
siibvcniioiicin  cclciiiis  iin|)cli-Hi'(^l.  K(  loi'-  It 
lc  c\  natiirali  inoilis  rorinidinc  dixil  lioc. 
.Nam  cl  \ii'  ixtIccIiis  cI  lonslans,  poh^sl 
nioilciii  in'c|)i'clicnsiliilitci'  ioiiiiidarc  na- 
liiiali  liinorc:  ({iiain  ct  Clirislus  sic  liinuil. 
lunicn  spoiilc. 

AV  iiif  Dotniuiis  iii/  Moi/.-^cn  :  Autecedc 
po/)iiliiiii.{)\i'i\s\  dical  :  Tii  liiiics  aul  siis|)i- 
earis  tpiod  tc  la[>i(libiis  olniicnl,  scd  noii 
osl  [)criciiluui,  i|iiia  cl  (luuin  priccessoris 
eos,  non  taugcnl  lc  viol(Milcr.  Ef  sudw  fc- 
c/iiii  (/('  sciiiori/>iis  /snic/  :  (juos  ad  lcsti- 
ricauduiii  dc  vcrilatc  miraculi  jani  ricii-  {'. 
di,  pulas  niagis  idoueos;  ct  virijaiu  ijiia 
pcrcitssisfi  fliiviiiii),  folfc  i/i  inaiiii  fiia. 
Si  pcr  lluviuiu  inlellij;atur  Mliis,  dicilur 
Moyses  riuvium  percussisse  ciun  virjia.  iii 
(luanlum  Aaron  feeit  hoc  cx  suo  mandalo. 
ul  paluil  ca|)ilulo  scplimo.  Porro  si  noiiii- 
ne  riuvii  iulelligalur  mare  Rubruui,  illum 
riiivium  Moyses  pcrsonalilcr  ciim  virga 
/•;.io./.\i\.  [)creiissit,  ut  supra  paluil.  Ef  vai/c.  Ea 
'^'  ci/o  sta/)o  ibi  corain  fe,  id  est,  me  ibi  esse 

priesenlem  ad  siieeurreudiiiii  tibi  por  ef- 
fccluni  moustrabo.  Vel  forsilau  auiicius  in  D 
Dei  persoua  stelil  ibi  ad  auxiliaudiim  pa- 
ratus.  Ksl  equidcm  specialis  eliorus  auge- 
licoriim  spiiitiium.  pcr  (]uorum  obsequia 
fieri  solcut  iiiirucula.  Siipra  pcfraiu  Ho- 
reb.  Per  Horeb  Glossa  iulclligil  luoulcm 
Siiiai.  qui  ct  mous  Horcb  vocalur.  Sie- 
que  petra  illa  fuisset  in  pede  monfis  Si- 
nai,  quod  el  Mag:ister  in  historiis  sentit, 
diccndo  :  Petra  Horcb,  pars  est  moutis 
Sinai.  Scd  his  obviare  vidctur,  quod  iurra 
ct  elarius  in  Mumeris  legunlur  filii  Israel 


[lost    cf^ressioiicin  a   inansioiic  l(a|iliidiiii,  .Vum.tinM, 
caslra  fivissc  in  Sinai.   V.\\n)  adliiic  iioln-  '' 
iiililci    dishiliaiil    a    nioiilc    illo.   Hinc   pcr 
jiclram   llorcb.  (jiiidaiii    iiilclliKunl   aliiiiii 
liiciilii    ciiisdcm    noillillis    riiin     lnco    |i('dls 

moiilis  Siiiai.  (|(ii  i-i  |m'Ii,i  llui  ib  \ochIiih 
sil.  \('l  dici  [lolcsl,  qiiod  jic^  monlis  Siiiai 
1'ciiiotc  cvlciidiliit'.  ct  (jiiod  |icli-a  isla,  oi> 
siiam  ad  [icilciii  illiiiii  \  iciiiilalciii.  a[i[>id 
lcliir  lior  tioniiiic.  1'ia'lcrca  cs(  d  aliiis 
lociis.  [iclia  (licb  noiniiialus.  co  (|iiod  (ic- 
dciiii  ibi  oriiilciil  |>i-iiici[)cin  .Madiaii.  iio-  y<i'/i<r. tn, 
tiiiiK*  ( licb.  iil    iti   libro  .ludi(-iitii  sctibiliir.  '*' 

/'(•rciiiiisi/iii'  /icfraiii  ciiiii  vit';,'a.  Hc- 
lcrl  l.yra.  (|U(>(I  Kabbi  Salomon  asscril 
quosdam  \\v  [)()[)ulo  Isracl  fiiissc  iia  ina- 
li;;iios.  (|ito(l  dixcriiiil  |ici'  \ir^Miii  .Moysis 
iioii  poluissc  ficii  sif^na,  nisi  in  aiiorum 
pernicicm.  itl  fiicriiiil  plaj;a^  .Kjjry|)li  :  id- 
co  Domiiium  [)i'avc[)issc,  ul  iti  cdiiclio- 
tic  a(|ua*  iilereliir  liac  virj;a.  Sivc  aulciii 
hoe  fiicril  veruiii,  sivc  nou.  conslat  qitod 
jam  anl(!  Dominus  demonstravil  [ler  vir- 
gaiii  illam  posse  ficri  sijrua  iii  saliitcm 
el  subvenlioucm,  (luoiiiam  Dco  jiibciitc 
Moyses  percussit  marc  Uubrum  cuin  vir- 
jj:a  ul  (lividcrctiir.  (juatcuits  [icr  ftiiidiiiii 
cjus  Iraiiscuutcs  filii  Isracl,  cvadctcut  iiia- 
uiis  .l<]gypliot'um,  (lucmadmodum  ca[)ilulo 
([iiarlodeeimo  conlinctur.  Idco  ralio  liabbi 
Salomonis  non  censetur  aplc  iuducla.  Kf 
(xvibit  CJL'  ea  aqua,  iit  bibat  popuius. 

Fecit  Moijses  ita  coram  senioribus  Is- 
rae/.  El  hoc  fuit  grandc  cl  pritclarum  mi- 
raculum.quod  ex  re  illa  tam  dura  el  sicca 
lautiis  manavit  humor,  quod  tot  millia  ho- 
minuni  ac  pecoruin  potabantur  ex  eo.  Ncc 
ap[)aret,  quod  aliquid  petree  resolvcbatiir 
in  aquam  illain,  sed  quod  Crealor  omnipo- 
tciis  aquam  egrcdientem  per  creationcm 
produxit  iu  pctra  quasi  in  fonte  ;  et  fa- 
cta  fuissc  videlur  ruptura  grandis  in  pe- 
tra,  cx  qua  vomebatur  hsec  aqua.  Quod  et 
ipsum  erat  miraculum,  scilieet  quod  ex 
percussione  cum  virga,  scissa  fuit  haec  pe- 
tra  :  fuitquc  aqua  illa  ad  polandum  dulcis- 
sima,  ut  Josephus  narrat.  Et  vocavit  Moy- 
ses   /lomeu   loci  iltius,   Tentatio,  propAer 


KNAHHATIU    IN    i:aI».    XVII    KXODI.    —    ART.    XXXIV 

jutyiuiii  fiUuruiii,  tmiwt,  ct  t^uiu  tcutacf-  A  til   iiMMilii  t^jiH  fir<li<lil  coopfialiii a   roiii- 

runt  l)uininuiu,itiivnti'H  :  Kstnc  Ihnainus  liiiiiii  liiiiiiiplio. 

in  nubia,  un  nun  f  Siequf  locii'.  illf  sorli-  Piiulfira  riica  llauc  ass(M'il  Sliabiis,  el 

lus  vni  iiuiuiiia  iluo,(|uia  jaiu  aiiU)  vocatus  liabfliii    iii  (ilossa  :  Aiiialfc  iuit  IHiiis  Is- 

UHt  Ka|)hiiliiii,  i'\  uiiiir  fX  tivtMilu  vocatui*  iiiaol,  a  (|uo  AiiiaUu-ita^  (|iii  (;l  lsiiia(;litu% 

TiMitalio.  i|)si  suiit  Sariacfui.  Vm\  assfi-lioiii  iiiulta 

[\-nit  autcin   Amu/cr,   id   est   popiilus  ohjifiuiiliir.  l'riiiio,  (|uoiiiaiii   iii  (iciifsi  ct 

Analfcitaruiii,  ct  fjufjiiufjut  confiu  Isracf  |>iiiiio   l'ui'alii)oiii(;iioii    If^iliir,   quod   l<^li-  (,en.%\x\\ 

in  htuuhiiliin,  iil  fst  iii  loco  dfsfiti  illiiis  plia/   pi iiiiouiMiilus  Ksau  efiiiiit  Ainali^c.  f^.; 

'  •              '              "^                                 '^                                     I  l'ai\  I,  .)<) 

iioii  iiiulluiii  n-iuoto  a  Haplii<liiii.  Ilt  quod  Sfcuiido,  quod  sfciiiido  Hf(;iiiii  adolcscfiis 

ait,  Cu^uahat,  [x-i   aiiticipalioiifiii  fst  di-  ({iii   iiiiiiliavit  rc^i  David  iiiortfiii  Saulis, 

ctuiii  :  quia  iiou  pii^iias  it  foiilra  llfhratos  dixit  se  csso  Aiiialfcitcn,    riiilipie  adolc-   wneij.t,* 

inanu  a<l  inauuin,  aiitc  i<l  (piod  in  tfXlu  H  scfiis  illc,  s(;(miii<Iuiii  cxposiloi-(^s  coiicoi- 

suhjungitur.  Dixitiiuc  Muifsc.s  ad  Jusuc  :  dilcr,  lilius  lJo(!f,'  l<luiiiu'i,  cl  ila  iialiis  riiit 

Efiijc  lifti  oirus,  ct  cijrcssus  putjna  cunlra  fX  Ksau,  non  fx  Isiiiaf !(!.  Tiiilio,  (|iioiiiaiii 

Ainalcc  cras.  l'nde  clicitur  quod   Josue,  Joscplius  sfciindo  lildo  .\iili((iiilaliini  al- 

electis  viris  b(dlicosis  ac  strcnuis,  pruces-  ririnal,  qiiixl  uh  Ainalfc  liliu  Kliplia/,  di- 

sit  ubviain  .\iualccitis  in  |)ii};naiii  dio  se-  cti  sunt  Anialfcituj.  Iliiic  ({iiidain  dicil,  d(^ 

qufiili.Dicilquf  Lyra  :  .Noluil  Moyscs  (juod  (ilossa  illa  Slrahi  iion  iniiltiiiii  (!ssc  curan- 

fx>()fctarfliir  exficitus  .\iiialfc,  scd  (]iiod  diiiii.  l'orro  .Vla^isliM-  iii  liisloiiis  inagis  r(;- 

iretur  ohviain   oi,  iic  inulifres  ac   pu(;ri,  Vficiitcr  r(;spondcl,quud  rurle  ruijiuiit  sic 

el  tiinidi  qui  inansfrant  in  castris,  niiiiis  app(dlali,fl  quud  cx  eis  descenderuiil  fur- 

lenerentur  ac  lii^erent.  Kx  quo  sequi  vi-  silaii  diio  [lopuli  Ainah^cituj  vocali.  (Juu) 

dftiir,  qiiod  Josui;  obviavit  Ainalccilis  aii  responsio,  ((uainvis  inodcsla  sit,  lainen  ex 

tfquain  accesscrunt  ad  Israel.Cui  contrari-  C  Scriptura  iiun  habet  auctorilatern.  Idcirco 

ari  videlur  (juod  in  Deutfronoinio  Ifjiilur,  est  tutius  sequi  nisponsionein  dicfntiiini, 

Deui.xxw  qufiiia<liiioduiii  Ainalfc  fxtrfinos  af;iiiiiiis  quod  Ainalfc  islc  el  popiilus  natus  ex  eo, 

''•  '*■       lsrafl,qui  lassi  residehant,  percussil  :  pru-  descciKleiunl  ah  Klipliaz,  quia  hoc  conso- 

pter  quod  Doininus  jussit,   ut  lilii  Isiacl  nantius  est  Scriplura)  canonicte. 

tfinpore  opporiuno  deleient  scmen  ct  no-  Ne  autem  Josue  lormidaret,  et  praescn- 

men  Ainalec  de  suh  cado.  liarn  Moysis  peteret,  ail  Moyses  ei :  En  cf/o 

(jutPiilur,  cur  .Moyscs  prgelecit   ipsurn  sfafjo  invertice  colfi.s:qiiod  jnxla.  priediclai 

Josiif  puf,Miaturis  contra  Arnalec.  (juidaiii  non  potcst  intelligi  dc  moiiU;  Sinai,sed  de 

respundent  quud   idcu,  quia  prujvidit   iii  muntc  minoii,  qui  Hapliidim  luit  :  hafjcus 

spiritu  quod  Josue  rulurus  esset  dux  po-  virfjam  Dei  in,  manu  mea.  (Juasi  dicat  : 

puli.  Cui  dicto  obviare  apparct,  quod  in  (Jralionihus  te  juvaho,  per  quod  plus  va- 

Numeris    legitur   Moysos    mox   moriturus  D  leo,  quam  corporalibus  viribus.  Sed  cur 

iVum.xxvii.  orasse  :  Provideat  Dominus  hominom  qui  addidit,  Hahoris  virgarn  Dei  in  manu  moa, 

"*■           sit  supor  multiludinem  hanc.  Kt  tunc  Do-  quasi  virga    illa  potuerit  ad   Iriumphiim 

minus  revclavil  ci  dc  Josue,  sicque  vi<le-  conrorre  '.  Hespondotur,  quod  Moysos  vo- 

tui'  ante  nescisso.  Alii  dicunt  quod  idoo,  liiit  se  Deo  repra3sentaro,  ut  praelalum  ac 

quia  prophetico  spiritu  novit  ipsurn  Josue  principom   populi,   ut  magis  exaudirclur 

esse,de  quo  Jacob  in  henedictione  Ephraim  pro  grege  sibi  commisso.  Ideo  tenuil  vir- 

Cen.xi.ix,  dixerat,  Inde  egressus  est  pastor.  Quod  sa-  gam  tanquam  signum  principatus  sui  in 

tis  redit  in  idem  cum  prirna  responsio-  manu,  et  quia  per  virgam  prsevaluit  Pha- 

ne.  Plane  autem   dici   potest  quod   ideo,  raoni.  Cur  autom  ascondit  in  vorlicem  col- 

quoniam  scivit  Josue  esse  virum  justum,  lis,  nisi  quia  ox  situ  hujusmodi  loci,magis 

fortem,  coustantom  ae  bellicosum  :  unde  elevaretur  mens  ejus  ad  Deum  ?  Vel  ut  in- 


•■.NAmiATHl    IN    t.AI'.     Wll    I  \n|t| 


Vltl       \\\|S 


m 


(lc    (Mllls|ll(CI  (1,    (|(llllil('l     ipsi    Josllf    .!(■     |lll 

|>iil(i  siio  iii  licllo  siir('i>(l('r('l.si('(|ii('  oiiircl 
pro  cis  iiislaiiliiis,  si  iiiilif^ciciil. 

/'('(•//  JiiMd'  II t  UhiiIiis  crnl   Miii/sis,  il 
piii/iinrit  cinitrii  Aiiiiiln'.  Moj/srs  iiiilriii  rl 
Aiirnii  (V  lliir  iismii/rriiiil  sn/nr  rrrhmii 
C()///\.Assiiiii|)sil  iiiilcm  .Moysrs  scciiiii  diios 
illos,  tiiiu|liaili  piic  cclciis  piiiicipalcs,  cl 
silii   [iropiiKpios  ac  iiicliorcs.   Naiii    \aroii 
liiil  Iralcr  siiiis,  lliir  aiilcin  iiiarilii^  .Maiia* 
sororis  siia».  lll  prohahiliiis  crcililiir,  cl  .lo 
scpliiis  pidlc^laliii  .  I']l  ilciii,  iil  scciiiii  oia 
rciil,  cl  opciii  silii  iiii[)cii(lci  ('iil  si  iiccossc 
CSSOl.    Qniiiiii/lii'    Irriirrl    Miii/srs    niiliiiis, 
riiHr/iiit  /sr<ii-f.  id  csl  .losiic  ciiin  |)0|)iilo 
Slio.  N/  iiiilrni  /iiiiiliil II iii  ri'iiiisissrf ,  sh/k'- 
rahnt  Aiiiiih'i-.}\o\\  (licitiir,(|iiod  |)aiiliiliiin 
roinisit  inaniis,  sod,  Si  [laiiluliiiii  rcinisis- 
S(>l.riidc  \  idcliir.  ([iiod  iiilcrdiiin  |)i;c  las- 
siliidino  C(X'|)oril   [)ariiiii[)cr  rcmillcrc  ma- 
nus,  ol  liiiio  lilii  Israol  ininiis  rorlilor  ot 
Amalooiko    rorliiis    [niiinavormil.    Ill    lioc 
l)(Mis  sio  ordiiiavil  ad  oslondondiim,  ([iiod 
violoria  ilia  dabalur  iniraoiiloso  ol  jjralio- 
so  a  Doo  :  ol  iloin,  (]Uod  oralio  Moysis  iiia- 
j;iuo   riiit   olTioaoia^  apud  ouin.   siquidoin 
inanibus  olovalis  oravil   rorvoulius.  Siiul 
el  aliai  inyslica>causa>  inlia  taugouthr.3/^/- 
iiiis  aiilriii  Moi/sis  craiil  t/ravcs,  id  osl  la- 
tigatiouo  gravata>.  Suinentes  igitur  lapi- 
dem  Aaron  el  Hiir,  posuerunt  subter  eum, 
i)i  quo  sedit,  id  ost,  lapidoni  posiieruut  ei 
ad  sedonduin..-ifj';'o//  autem  el  Hur  susten- 
labant  manus  ejus  ex  utraque  parte.  Ita 
Aaron  susteulavit  uuum  Moysis  brachiuni. 
quod  raoioudo,  sushMilavil  ol  unam  i[)sius 
Moysis  inauuin.  Aliud  braohium  ejus  vel 
nianum,  Hur  sustentavit.  Et  sic  fa^tum 
esl,  ut  manus  ipsius  non  lassarentur  us- 
que  ad  solis  occasuni :  in  quo  pugua  luit 
iinita. 

Fugavilquc  Josue  cum  adjutoribus  suis 
Amalec  ct  populum  cjus,  id  est  principoiu 
belli  cum  exercitu  ejus,  in  ore  giadii.^Son 
dubium  quin  multi  de  Amalec  iuerunt  oc- 
cisi,  quoniam  Moyse  sic  elevatis  mauibus 
exorante,  prsevaliiit  Israel,  atque  in  ipsa 
fuga  fuerunt  multi  prostrati.  De  populo 

T.  1. 


\  .iilliiii    .liisiii'   lioil    Niilcliii'   iilii|lliH   vrc'\i\'\% 
sc,(|iiaiii\  is  iili(|iiiiii(lo  riiciiil  ci  (lirriciiJlnH 
in  |>rii'lio  iilo  ob  ciiiisain   |)iii'liiclaiii.  I'i!i> 
tcrca  Joscjdiiis  sci  ibit.  .\niiilcciliis  illn^  lii 
is^c  bcllicosos,  cl   ii  circiiiiisliinlibiis  coii 
diiclos    iid    im|)ii;.;iiaiidiiiii    llcblioos.    Oiiod 
ilcm   b>ccriiiil,    nc   birlc  llcbrioi    diiiniiiiin 
aiil  bcsioiicni  cis  iiircrrcnl.  Iino  scoiiinliim 
Josc[iiiiiiii.   Amalccila'   iiicitabanl   alios  ad 
iin[iii;;iiaiiiliim  lilios  Isiiu-I.  Victis([iic  Ama- 
iccilis,    lilii    JMiicl    innllii   s[iolia  obliniic- 
iiiiil.  cl  iiliis  lcrribilos  siiiil  crrocli,  ol  iio- 
H  iiicii   ciiriim   iiiidii[iii'  di\  iilgalialiir.  ati|iic 
iib  oocisis  anna  (lolia.\criiiil.  cl   niillns  Is- 
raclilarum  corriiil,  scd   iniiiimcrabilcs  dc 
cxcrcilii  Iiosliiim. 

Insii|)(>r  {\c  [iiiclalo  iliir  iili(|ui   diciiiit. 
(|iiO(l  liiit   liiiiis  Miiriii»  sororis  .Moysis  ox 
(;alo[)lr,  (>o  ([iiod  |iiiiiio  l*iirali[)oiiicii()ii  li-    •  (;a:i-l. 
bro  dicatnr :  .Mortiia  ii.voro,  Calo|)h  accepil  i /•,!/•. n.iy. 
u\or(>m   i;|)lirata,  (iii;o  |)(>[)(>iil  oi  iliir  :  cl 
dicuiil.  (|uod  l'][)hi'ala  ilhi  iilio  nomiiio  di- 
oobaliir  .Maria.  Sod  isliid  salis  ro[)rol)alur 
ab  aliis.  pra'sorliin  quouiam  vir  isto  liiit 
C  sonior  ([iiaiu  Calo[)h.  i'\iit  enim  avus  Bese- 
ioel.  sioul  inrra  iii  loxlu  lialioliir.  Bcsoleel     /Uod. 
aulein  liiit  virilis  iiMalis  in  oxilu  de  .Egy- ""'"'  '' 
[)lo.  .Nam  riiil  vir  sapions,  et  eleclns  a  Deo 
ad    couslruondum    tab(>ruaciiluin.   Calo[)h 
vero  quadragiula    ruil    aiiuoriiin    ([uaiido 
missus  fuit  ad  exploraudiim  t(>rrain,  ([iiod 
fuil  tabernaculo  jam  completo,  et  ila  ilur 
fuit   mullum  seuior  eo.  Correcti  quoque 
texlus  primo  Paralipomenon   non  habenl  i/^ar.n. is. 
Caleph,  sod  Caleb  :  et  si  habent  Caleph, 
videlur  vilium  esse  scriptorum  :  vel  aliiis 
D  (^aleph  orat.  Josephus  quoquo  tertio  Auti- 
quilalum  libro  testatur,  quod  iste  Hur  fuit 
maritus  Mariae. 

Dixit  autem  Domimcs  ad  Moijsen :  Scribe 
lioc  ob  monumentum  in  libro,  id  est,  hanc 
impietatem  Amalec  ad  perpetuam  memo- 
riam  describe,  quateuus  suo  tempore  a  fi- 
liis  Israel  plenius  vindicetur  ;  et  Irade  in 
auribus  Josue,  id  est,  ei  committe  ut  me- 
mor  sit  horum,  ut  et  ipse  idem  prsecipiat 
populo  tempore  opportuuo.  Delebo  enini 
memoriam  Amalec  de  sub  ccelo,   id  est, 

40 


m 


ILSAhHXHU    l.\    t.Al'      XMI    K\i»l»l. 


Al«i.    XXXV 


|»i)|mhiiit  illiiiii  laiii  vii-tis  (|iiuiii  iiiiiluMf^ 
lAcj/  %v  I  iii'  |iUHi-os  rariuiii  ti  (u-iiliii  i.  Uuoil  priiiiu 
Uf^uiii  Iti^ilur  lUm^  \h'V  Siiinut^lciu  jus- 
sitiiiu  Sauli.  S4m1  (iuoiikmIo  vimiiiii  t^st  iii- 
tuil,  (|uiiiii  un(|(I(^  iii  prwsuns  pcrsttvon^t 
Uieiiioria  Aiiialt^c,  pru^stMtiiii  (Juiii  isla  le- 
^uiilur^  .Nec  oiiiih*>  .Xiiiiili-citii-  fucriiiil  dt;- 
leli,  i(uuiii  cl  .Viiiiiii  Mi|>ci'l>i<fsiiiiu^  liiil  ilt) 
ttih., ii.i  hiMiiiiit^  A^a^  rc^i<>  .\iiiulccilai  iiiii,  iil  iii 
lil»ii»  Ksthci  liutitUur.  Kt  ItMiiporc  l)u\it| 
lutM-uiit  (|uuiii[ilui-es  Aiiiult;cita%  ul  |)riiiiO 
licf<uiii  ostuiitlitur.  ltch|»oii<lciiiluiii,  t(U(»tl 
ju.xta  Scri|)turas  iiitMiioria  iiiipioruiii  ilici- 
tur  ilcltM'i  u  liM-ru,  iioii  t|uotl  prorsiis  iii 
lioiiiiiiibus  iioii  |)ci-ii)uiit;ul,  iiiio  iiotiiiullos 
iiiluiiics  iiiuliliu  lccit  ruiiiosos  ;  soil  ({uia 
iioii  iiiaueiit,  iiec  suiit  iiiciiioriu)  (|uu)  ce- 
(laiil  iii  bonuin  eoruiii,  s('d  iiiagis  iii  delii- 
incntuiii  uc  vitupcralioniMn.  l*i-opter  qiiod 
/voi'.  x,7.  Salonion  ait  :  .Vlciiioriu  jusli  cuiii  laiidi- 
bus  ;  noiiicn  iiii|)ioi-iiiii  piitrcsccl.  Dici- 
tur  dciiiuin  iiicinoriu  .\iiiulcc  uurcrri,  noii 
quod  post(M-itus  (.'jus  piorsus  pericrit,  s(;d 
ob  inulliludiiicin  pci-cinploruiii,  cl  (luaii- 


I  Hey.*\sii 
*  .  *»».  I 
U. 


.V  liiiii  uil  ipsos  iiiii{iit)s  in  siia  inii|iiilitlc  oc- 
ui>»o^, 

yh'(lifiriiiult/iir  Moi/Sfs  ilifitfr  DoiiiiliO,  it| 

eKt  ad  l)(M  lionorcin,  iil  sii|iim-  illiitl  liostias 
luudis  et  ((raliaruin  aclioiiis  Deo  oiren-el 
pro  conctssKU  vieloriu  ;  i't  oocavit  itonwn 
1'jii.s,  Doiniittis  f.iitUatio  inca,  id  csl,  iil) 
cvtMilii  inipt)>>iiil  lioiiKMi  illi  allari,  (|iit)i| 
iioiiitMi  si^iiirical  laiiluiii,  sicul  isliitl  coin- 
plcxiiin,  Doininus  t^xallulio  iii(;a  :  ad  iiisi- 
iiuuii<liiiii,(pit)tl  illo  in  loco  D<»iiiiniis  cxal- 
lavil  luiii  M<»\scit,  p(;i-  (;jiis  pr(;ces  daii<lo 
b  vicloriuin,  i|iiaiii  lilios  Israel,  ((uos  lecil 
liosliblis  roition^s; ///V('//.s  .-  Qnin  ntanits  so- 
lii  Ihnnini,  itl  t;st  |)olestas  llll-()Ili  Doiliilii 
t)iiini|)olentis,  seii  virliis  Dei  sedenlis  iii 
tlii-ono,  (•/  hcllnin  Dei  cril  conlra  Ainalec 
a  i/cnerattoiic  in  f/cncrationem  :  lioc  est, 
Dt;us  siia  vii-lul(;cl  |)ci-  iiianum  al((ueexei'- 
ciluiii  lioiiiiiiiiiii  piigiialoi-uiii,<lcji<-iel  Aina- 
l<'t-ilas  ri('t|iiciil(;i'  ac  diii,  «;l  liot;  |)ro|)lcr 
()i-a'ruluiii  (;oi'uiii  criKlciilalcin  in  Isiacleiii, 
vcl  jiolius,  ((uoiiiain  [ialrum  suorum  ini- 
((uilalcs  scculi  siiiil. 


ARTICULUS   XXXV 


1)F.    SPIRirLALI    RJLS1)K.M    CAITrUI.I    SKI' TlMlDKCI.Ml    l.N  rKI.I.KiK.NTIA. 


EX  praesenti  capitulo  edoeemur  in  ()ri- 
inis  juxta  histoiiain,  quotl  ri(l<'lcs  in 
hac  vila  inulliplicitcr  Iribulanlur.  Vcv  re- 
petilani  vero  Hebra?oruin  inurinuralioiiem 
et  jurgationein  conlra  .Moysen,iino  et  con- 
tra  Deum,  designalur  iinproba  niinis  in- 
gratorum  carnaliuinque  perversilas,  qui 
elsi  interdum  c.xperiantur  sibi  subsidium 
desuper  esse  impertilum  in  una  tcntalio- 
ne,  tribulatione.  penuria,  alia  tainen  eis 
advenienle,  quasi  pi-i»lerilorum  Dei  bene- 
ficiorum  obliti,  mo.x  iudignanlur  et  mur- 
muranl  :  nec  discunt  ad  Deum  humililer 
cum  1'iducia  liliali  conlugere,  sed  contra 
eum  et  ejus  vicarium  racilitcr  concilanlur : 
quorum  perversitas,  insipientia,  ingralilu- 


C  do  longe  a  nobis  sit.  At  vero  Sin  inter- 
prctaliir  tcnlalio.  Haphidim  aiilem  sanilas 
jiKlicii.  Qiieinadiiioduin  ergo  lilii  Israel  cx 
deserto  Sin  ingrcssi  sunt  Uaphidim,  ita 
qui  lentationem  deviiicens,exeadem  bene 
egreditur,  ad  sanum  perlingit  mentis  ju- 
dicium,  quia  ratio  ejus  non  obscuralur 
fumo  peccali,  viliorum  caligine,  inquiela- 
tioiie  tenlationis.  Consid(;remus  pra^terea, 
quod  populo  Dei  cx  terra  .Egypli  deduclo, 
tolies  dcfuit  aqua,  et  quod  sola  aqua  iu 
solitudine  sunt  polati.Non  ergo  quaeramus 

D  delicias,  non  supeifiuilalem  aut  volupla- 
lem  in  cibis  ac  potibus.  Quod  si  exiguum 
nobis  pro  esu  et  polu  proponilur,  tcquani- 
mitcr  loleremus,  cl  dona  Dci,  licct  videan- 


KNAIUlAllM    IN    tM'      VMI    I  \<ll>l.  Alll       \\\\                                           iVil 

Ini    Iniiiia,  ^i-itliiiil*-i' siiiii;iiiiii^.  |H-iisaiilnH  A  ilii'lii\  il    \>fi    (ilin^li    |iassiuii«'iii    iciliMMTi? 

(|iitM|  li)|  ('jci-li  jsiaciilii' jiisli,  |iiitnilrs,  lii-  ^..m-imis  Imiiiiiiiiiimi    Hinnia  iiaiiii|ii<' ii|M'iiiliil'    /'.>A««,  i, 

t'ii|il<>|i>s  cl    iKihilcs,  ilii\,  |Hiiiliri'\i|iif  cti  sniiiiiliiiti  |iin|HiMliiiii  \  iiliiiitalis  siia*.  l'ro 

I  iiin   cxi^iio  ai|iia>  pDciilt)  ctHilciilaliaiiliii'.  plci    i|iiiiil    linpiiliii'   ;  .\ii    iiuii    licct    iiiilii,    u-iuh.»». 

|)niit|iic  c\niiplti  .MiiNsis,  pia^lati  «'I    piiii  ipioil    \i)lii.    laccrc  .'  Itatpic  ilc  Oliiislo  iii''' 

('i|)(>s  paliciiliaiii  iliscaiit,  cl  (piaiiliiiiililicl  niuc    \uliici'ato,  siia'   c.iiilalis,   passioiiifi 

iiiipiohi  i>l    iii>;i-ali   riiniiil  i>oi-iitii  siilHliti,  cl  ol)ci|iciitia>   innito,  toti  Kcrlcsia-  Hiixo- 

ipsi  latiini   iioii  ccssnil   pro  illis  claiiiaic  t  iiiil  copiosissiiiii  ri\  iili  f^Maliai-iiiii,  riiinila 

ad  hotiiiiiiiiii.  sapinilia>,ct  \  iiliiliitii  cliarisiiiala.  Iliiii-  iii 

J/7  iii(tt-iii   Doiiiiiiiis  iiil   Mni/siii  :  .lii-  Joaiitic  lialictiit-  :  l)(>  plciiitii<liiic  cjiis  oiii- y.,'i>i>i  i,ia. 

ft'('<'i/('  /n)/iiifuhi ,  i'f  siiiiK'  fi'i'iiiii   ilf  si-iiiii-  iics  a('(-cpitiMis.  l  inlc  i-l  ipsc  iii  .\pt)t'al\  poi 

rifius  Isrii('l.  Sic  Dnis  pt-aH'i|)il  itiiiciiiipic  prolcstalm-  :  niii  sitit,  v(>iiiat.  cl  a(-(-ipial    AiH.c.%*it. 

pra^sidcDli.iil  sihi  coiiitiiissis  osl(>ii<lal  \  iaiii  H  atpiaiii  vila>  ;.,'i'atis.  niltniinl  aiil<'iii  c.\  lon    '^' 

salittis,  (lii(-al(pi(>  cos  atl  pcli-atii  ipti  (lliii-  tihiis  Oliiisli    iidii    miIiimi   liiiiiiiin-s.  ii|  csl 

stus  (»st,   iil   atptain   hihaiil    sapinilia'  sa-  ('l(H'li  v\  Syiia;,'(>f,'a  iitiius  l)ci  cultoi-cs,  scd 

litlai-is,  \(>i-ho  (M   t)pcr(>.  V.y^o  tpii   pi-a'cst,  (>l  jiiiiKMtla,  id  cst  (>x  ^'nilililalc  t-oii  vt-isj 

anlct-cdat  cfctlitnin  sihi   i,'i'(>},'(Mtt,  sinil   ail  altpi(>  caiiialcs  ac  pfa'dcsliiiali. 

irim.iv,  Tiint)lht>nm  snihit  .\poslt)ltis  :  Kslo  c\(>m-  \'i'iiif  iiiitrm  .■liiuilcc.rf  ijiii/nnrit  rinitrii 

1-.                        ,.       .  . 

|)liiin  ridcliiim  iit  vnho,  iii  t-oiivcrsalioiic.  hnicl.  Vrv  .\iiialcc  (lcsi},'iiatiliif  lam  vist- 

iu  cai'ilal(\  .\ssiitnn(>  (>liam   s(>ciim  (lt>ht'l  hilcsipiam  iii\  isihilcs  liosh-s  jii^ioi  iim.  ipii 

(lo  scuiofihus  lst-a(>l,  (luoniain  eos  tpii  a'la-  po|)iiliim  (■Itiislianum  impuj,'uaut.l*cf  .Mo\- 

lo,  gradu,  scioulia,  vol   attctofilalc  o.\col-  sou  V(M-o  dosif,'nanlni-  snpniofcs  pra^lali, 

lunt,  spocialit(M- dohol  hoflai-i.til  sliidoant  tpii   inrofiofihiis  pia^sidnilihns  pof  .losnc 

in  omui  \  iilnlo  ptvocodofo  jutiiofos  ao  siiu-  rigufalis   iujuit^'iinl.  ut    plohcs  sibi  cotu- 

plictoros,  ol  ul  sihi  iu  alioruin  dirocliouc  C  luissas  edoccanl.  (pialitor  hostihtts  suse  sa- 

adsislaul.  lutis,  prwisertim  dictnonihus.  dohoani    ro- 

PcrcuticsqKC   pctrani.  ct  c.rif>it   c.v  ea  |)Ugnarc.  Per  hoc  quoquc  quod  .Moysos   iu 

ai/iia.  iif  f>if)af  popnfi/s.  Fer  potram  ('hri-  vorlicc  coUis  oravil.monstralur.quod  pra?- 

U"o»-.  x,  t.  stns  sijjniricaluf.  diconlo  .\posloIo  :  Potra  lali  dohoanl    in  virlutuin   cacuminc  ossc 

(M'al  (ihiislns.  IVr   hoc  orj.^0  (ptod  .Movsos  ririnali.  sicquo  cum  oinni  instautia  ot  ror- 

hanc  polrain  cuiu  virjja  [JCfcussit.alquo  o.\  voro  pro  iuroriorihus  doprecari.  manihus 

(\i  egrcssa  osl  o.xuherantissima  a(pia,  qua  simul  cuin  corde  el  oculis  in  c(i'hiui  ere- 

rorecli  suul  populus  ac  juuicuta  :  prtciigu-  ctis,  jn.xla  illud  in  Threuis,:Levemus  corda    Thren.m, 

rabatur.quod  Dous  Palcr  Filium  suuiu  pio  nostra  cuui  nianibus  ad  Deuin  iu  coelos.  *'* 

omnibns  nobis  dodit  iti  moitom.  sicul  por  Imo  el  unusquisquo  laliter  debct  iutcrce- 

/s.  1111,8.  Isaiaiu  praMli.\it   :   Proplor  scolus    po|)uii  derc  pro  so  ipso,  sicquc  orando  tonfatio- 

uiei  percussi  eum.  Proplor  quod  pfiiico[)s  D  uihus  viriliter  reluctari.  Nctnpe  per  hoc 

ytc/. III,  1*.  Apostolorum  dignissimus  ait  :  Deus  qui  quod  Moyse  manus    levanle  Israel   vicit, 

pricnunliavit  per  os  oinniuin  Prophctaruin  econtrario  autem  Ainalec.si  .Moyscs  inanus 

pati  Christuui  suum,im[)levit  sic.Christus  paululuin  reinisisset  :  ostensum  est.  quod 

Ps.  ..xviii,  quoque  iu  Psalnio  ad  Patrein  :  Quein  tii  virtus    teutatoris   tanto    plus   debilitatur, 

pofcussisti.  persccuti   sunt.  Porcussit  au-  quanto  teutatus  indosiuentius  ardentius- 

tcni  eutn  cuni  virga,  id  cst  ju.\ta  lcgis  t^  que  precatur  :  quo  autein  tentatus  rarius 

Prophetarnin  oracula.  Potest  itetii  per  vir-  orat  alque  remissius.  eo  tentator  plus  in- 

gani  paterna  auctoritas,  sed  et  lancoa  ini-  valescit.  Per  idem  quoque  Dominus  decla- 

litaris.  qua  perforatum  est  sacratissimnin  ravit.quam  vehcmentissime  subditisprosit 

Chrisli  lalus,  seu  lignum  crucis.  sigtiaii.  oratio  assidua  simul  et  fervens  ejus  qui 

Etenim  Pater  aeternus  propria  auctoritatc  praeest.  Ideo  honus  subditus  studeat  suo 


tJ,  li 


tti8  ENAHHATIO    IN   CAP.    XVIII  KXODI.    —   AHT.    XXXVi 

piuilati)  |tlu(;tM'(^  in  Duiiiiitu,  al(|ut^  iii^laii-  A  si'rval,i|iius  iiovit  imis  IVrrc  iioii  |)oss<';4H)S 

ler,   huiiitliltM',  dc   ffrvtMitt-r  rot,'fl   pia-la-  >fro(|iii  f,Mislavfiuiil  (|uaiii  tlulcis  sil  |)o- i /'«</•. h, 

tuiu,  iiiio  et  ulios  juslos,  ul  jUf,Mtfr  ac  fer-  iniiius,  (?l  pro  coiisuftudiiK?  simisus  liaJKMil  //«'»  v,i 

veiitfr  |Ho  scoraruilij^iKMitur.  VtMiiiiitaiiifii  fxtMcitalus  ad  (liHciflioiKMii  boiil  ac  iiiali, 

ptM  hoc  i{uu(l  Aaroit  cl  liur  iiiaitiis  .Moyiiiti  acrius  siiiil  Ifiilari.  U\m  iii  Kcclcsiaslico 

susttMitahaiil  :  (iatiir   iiilflli^'i,  ({uotl  ipsi  riltt  iloci;tur  :  l<'ili,  accu(l(Mis  ad  scrviluUMii /'.Vx//. n, 

(M-U'lato  coiiiimiiii    fra;,'ililalf  circiiiiulato,  i)fi,   sla   iii   justilia,   ft    |)i-a'|iara   aiiiiiiaiii 

atlstare  ft   coopcrari    tlt^hfitl   viii   a<l   lioc  tuaiii  ail  If iilalioiifiii.  itai|Uf  (Jirisli  iiiilfs 

iiiagis  idoiici,  |>ru?sfi'tiiii  (|ui  rf^'uiit  ac  |)i-a!-  ad  spirituahMii  |)U^iiaiii  sil  seiii[)fr  a<;(Mii- 

suiil  sub  eu.  Aiiiplius,  pcr  lioc  (|uod  iiia-  fliis,  paralus,  idoiicus,  (|ii()iiiain  laii(|iiain 

iius  .Moysis  gravcs  cranl,  rif<or  lc}<is  sum  auruiii  iii  roriiacc  prohavil  (dcclos  iJoiiii-  Saj,.,„, 

iiisiiiuatur  :  qui  rif^or  iit  iiovo  Tcslaiiieii-  iius,  ct  (piasi  iiolocausti   iiostiain  acc(;pil 

tu  [)fi-  virtultMii  el  caiitatiMit  (lltiisli  allt!-  H  illos.  riidf  (!l  .ludilli  ass(M'il  :  Omiics  (jiii  j„<t,ih.n 

viatur.  (Jiue  viitus  et  caritas   [xm-  Aaroii,  iifo  plafUfiuiit,   pcr  iniillas  Irihulatioiifs  '' 

qui    iutfr|)i-f latiir    iikjiis    l'oi-tiludiiiis  ,   ft  Iraiisifiunt  lidcltrs.   Illi   aultMii   (|ui  l(Mila- 

[ler  liiir  qui  iutfr|)i-ctalur  igiiis,  apte  iii-  tioiics  iioii  susce[)fiunl  iii   tiiiiorc  Doiiiiiii 

teliif<uiitur.  fl  in  [lalifiilia  sua,  cxtciiiiiiiati  siinl.  iliiic 

l*osti(Miio, [)(M- lioc  quod  filiis  israel,  traiis-  lo(|uilui- Auj^usliiius  :  Fersevera  us([uc  iii 

Kxwi.xts,  ito  uiari  Ituhro,  a  Movsc  dictuin  est,  Statc  riiicni,   ([iiia   tfiilalio  dural   usque  in   fi- 

et  vidflf,  i)(jiiiiuus  [)u;.(iiahil  [^ro  vohis,  ct  iifiii.  \\\   si  ([iia-ras,  iii  (|uein   finein,  le- 

vos  lacehitis  ;   fisdcni  v(mo  [losl  df;,'Usla-  s[)Oiidftiii-,([uous([iif  finias  viaiii.  Origcnes 

tioiiem  maiin-ii)  et  |)0tus  su[)fi-iiatiii'alil(M'  (|iio([uc  :(Juuiii  cu^^eris,  in([uil,  inanducare 

dali,  [)rmcepluin  est  conlra  Anialcc  iic  ad  nianna,  cl  sa[)icnlia!  a([uain  [lolan;,  alque 

[)i-adiuiii  :  dcsif^jnalur,  qiiod  Doininus  iiici-  ad  intfiiora  s[)irilualis  doctrina)  accesse- 

picntcs,  pusillos,  ct  nonduin  in  virliilihiis  (]  ris,  [lugnain  cxs[)fcla,   cl  ad  [^iadiuin  le 

excrcitatos,  a   leutationihus  inay^nis  [iraj-  dis[)one  ac  pra;[)ai'a. 


AUTICULUS  XXXVI 

EXPOSITIO  LITTERALIS  CAPITULI  OCTAVIUECIMI  :  (JLU.VKJLE   ALDISSET  JETIIRO   SACERDOS   MADIAN. 

OUALITER  sanctus  Moyses  informatio-  scl,alquediversis  heneficiis  ornasset  eum- 

iiem  et  institutionem  accepit,  non  so-  dem  ;  et  Israeli  populo  suo,  etc.  Quod  ail, 
lum  a  Deo  per  angelos,sed  item  ab  hoinine,  1)  Suo,  refcrri  potest  ad  Dominum,  el  ilem 

naturali,  huinana,  el  acquisita  prudentia  ad  Moysen.Nam  po[)ulus  ille  fuit  s[)eciali- 

priedito,recitatur  in  istocapilulo.(^«i*m^«c'  ler  populus  Dei,taiiquain  cullor  uniusveri 

audissetJelhro  sacerdos  Ma(liati,cof/natus  Dei,  el  multis  spccialibus  donis  (lesu[)er 

Mot/sis,  id  est  socer  ejus  et  ei  affinis,quo-  decoialus.  Fuil  quoque    populus  .Moysis, 

niam  filia  ejus  fuit  Moysis  uxor.  De  quo  lanquam  grex  ejus  guheinalioiii  ac  prajla- 

Jethro  et  diversis  ejus  nominihus,  et  qiia-  tioni  commissus.  Yerumtamen  non  verisi- 

Exod.  11,  liter  fuit  sacerdos  in    provincia  Madian,  inile,  quod  .lethro  percepit  in  speciali  uni- 

*®-           diffuse  dictum  est  supia.  Omnia  qum  fe-  versa  et  singula  qua;  Deus  fcceratMoysi  et 

cerat  Dominus  Motjsi :  yx\.\)0{e(\\\dA\{cv  ^vdd-  Israeli,  sed  in  gencrali  inulla  audivit,  et 

tulit  eum   Israeliticse  plebi,   et  quomodo  qusedam  in  speciali,videlicel  qualiter  Deus 

mulla  et  inagna  inirahilia  per  euin  fecis-  propter  eos  plagavit  et    suhmersil  i^Egy- 


II.NAllllAlli»    IN    <M'      Wlll  I Mijtl.  Mll       \\\\l  (lit) 

plios.  rndr  cl   piiiilo  |m)nI   iii  islo  rapitiiln  \  in  iIi-mm  tiiiii  iihi  tiiit  (-nHlrHinrlnliiH  jiixta 

r(rilaliii',(|iialili  r  .IriliKi  r\  Moysjs  i-(<luli(>-  inonlcni  l)ci.  l'irK<>  .Mhnsch  jum  fixeral  ilii 

nc  iii<l(<  iiiiilla  (-o^iioNil.  liilif,  luu*  csl  si>-  niansioncni. 

Clllll  silliipsil  ac  (llixil,    Srp/iornni  ii.vi>ri'iii  iU  inftiiilmut  Mni/si ^iliiins:  Hyo  rof/nn- 

Mi>i/sis  i/niiiii   mnisirnf.  Oiialilcr    .Moys(«s  fits  fuiis  Jrfhrn  rrnin  nd  ff.rf  n.nir  fim,  rf 

(Nun  iciniscril.  (|iinni  lanicn  ip^a  \itlcaliir  ilun  filH  tni  rnm  rn.  Pioliahilc  csl,  (|tiot| 

({iiasi  i<\  iiiili^nalionc  iccossissc  a  .Moysc,  Jcllito  lialiiiit  <-liaiii  iii  (-oinitalii  (|iiosi|ani 

rc(|nii'c  siipia  iii  cxposilionc  s(>(-iiii<li  capi  iiiinisti-os.  Si^Miiricavit  aiiti-iii  Moysi  siiiiin 

\{\\\.  Kt  iliuis  /i/iiis  r/ii.^,  i/norinn  nnns  nirit-  ailvcnliliii,  aii   foisilaii  (-oiiiplat-orcl  .Moysi 

hiitiir  (irrsiiin .vU\\s\\u\  loliitn  in  sccimdt)  rcililiis  sna'  iixoiis.  ct  iil  .Moyscs  (lcccnlcr 

capilulo  continclur.  altpic  c.xposiluni  csl.  iccipcrcl   soccriini  suiini,  ii.xorcin,  ac  so- 

Vrnif  rri/o  Jrtliro  roi/nntii.s   Moi/sis,  rf  liolciii.  (Jiii  rf/rr.ssns  in  ocriirsuni  coijiidti 

fHii  rjiis,  rt  ii.ror  r/ns  inl  Moi/.irn   in  ilr-  H  .s///.  .Non  iiiisit  alios  in  illiiis  occnrsuin,  scd 

srrtuni  .iilti  rriif  riisfriiinrtafiis.jii.rfii  nion-  pcrsonalilt-r  nliviaiii  i\it  t-x  carilalc  cl  liii- 

frin  Dri .  Onoimulo  \cruni  csl  islud.  (piiiiii  iiiilitatc.cl  (|nia  (-o^Miovil  (|iiaiii  vcncrahilis 

S(^picnli  capiiulo  lcLraiitur  .Moyscs  cl   po-  ct  prudcns  vir  csscl  so(-cr  snus.  Ailoriirit, 

piilus  Isracl  cxissc  dc  Uapliidiiu.cl  vcuissc  rt  osrii/ntus  rst  rinii.  .Moyscs  adorationcni 

usipic  ad  Sinai   luontciu  l  Va\io  apparcl.  (lulia\  qiia»  dcbclur  subliinibns  pcrsoni^. 

(piod  Jclhro  vcnil  ad  Mo\scu  iu  Uapliidiiii,  soecro  suo  c.xliihuil,  vencraudo  cuindciii 

uoii  juxia  inouloiu  Dci.  id  csl    non  propc  eiiin  inclinationc  aut  prostraliouc.  Kl  pu- 

luontciu  Siuai :  ipii  vocalur  inons  Dci,  (|uia  to,  (piod  pr;rvcnil  ouin  honoro.  Non  oniin 

clciitMat  Doiiiimis  nuiulcm  cl  loeuiu  illum  oblitus   ruil   bcalissimus  .Moysi-s  prislina; 

ad  daudum  lciicm  iu  co.ct  ad  apparcudum  hiimilitalis.  c.\  taiu  admirahili  sua  siibli- 

ihidciu,  attiuc  atl  laeitMulum  ihi  miiabilia  uialionc  aputl  Dcum  el  liomiues  ;  sed  quo 

mulla  ot  inaijua.  ad  eourorcntluin  quoquo  C  niajor,  oo  huinilior  fuit.  Et  osculalns  est 

hoiniuibus  bouericia  gratiosa  ol  varia  gra-  ciim.c.x  amicilia  speciali,iino  cx  spiriluali 

liaruin  charismala.  Ad  islud  quitlani  oliaiu  tlilcctione  :  tlo  qua  osculalionc  frequcnler 

iuttM"  Hohricos  di.xoruut.  tpiod  islud  rtH'ita-  scribil    Aposlolus   :   Salulale   invicem    in  icor.xvi, 

lur  hic  lUM"  anticipatiouom.  ita  niiod  JtMliro  osculo  sancto.  Sa/iitafcrunti/uc  sc  mutuo  -^;"C<""- 

'  '  '  .  ^  xm,  12. 

non  vcuit  atl  Moyscu.  uisi  postquam  filii  vrr/>is  /jaci/iris  :  ita  quod  Jelhro  non  ob- 

Israel  vonerunt  in  Siuai.  Dicunlquo  aliqui,  jceit  Moysi,  quod  uxorem  suain  remiseral, 

quod  vonit  lege  jain  dala  ibidem.Et  appa-  et  quod  non  rediit  ad  se,  nec  pradixeral 

rontiam  habet,  quod  non  venit.  nisi  post-  ipsi  Jelhro  quod  tamdiu  absens  maneret. 
fc"xo(/.xix,  quain  filii  Israel  ctrporunt  in  monte  Dei  Quuinque  in/rasset  tabcrnaculum  Moy- 

'■■^'  notabiloni  facore  moram.uou  aule.quando  sis,  narravit  Mcfyscs  coyna/o  suo  cunc/a 

oiant  iu  assidua  loei  inulatiouc.Iu  oxordio  qua'  fecera/  Dominus  PJiaraoni  ct  /Eijy- 

quoquo  soquentis  eapiluli  iunoteseit.quod  D  p/iis propter  Israc/^^ioc  est  propter  libera- 

filii  Israel  venerunt  in  Sinai  in  principio  lionem  HebriTOrum  ex.Egyptiaca  servitnle, 

tertii   mensis.  a    temporo  egressionis  ex  et  etiam  propter  peccataqusecommiserunt 

-Egypto,  e!  ante  illud  tempus  non  videfur  .Egyptii  in  Hebraeos  ;  universumque  /eibo- 

Jclhro  veuisse.  quum  essct  vir  tautee  sub-  reni  qui  accidisse/  eis  in  itinere,  et  quod 

limitatis  ot  graudan;p  selatis.  Qni  autem  /ibcravcrat  eos  Dominus,  hoc  est  angu- 

vull  ordinem  soqui  hisloria^.  poterit  dicc-  stias  et  timores,  inopiam  victualium,  diffi- 

re,  quod  locus  Raphidim  non  multum  di-  cultatem  ot  asperitafem  viarum.ac  fatiga- 

stabat  a  Sinai,  ideo  fertur  venisse  ad  Moy-  tiones.quas  sustinuerunt  a  die  quo  exierunt 

sen  prope  montoin  Dei.Qusp  tamen  solulio  .Egyptum. usquedum  venerunt  ad  montem 

nou  videfur  magni  valoris.  quum  iu  lexfu  Doi.Quamvis  oniin  Jefhro  do  his  mulfa  jam 

aperledieafur,quod  Jofhro  veuit  adMoyseu  percepisset.  quoniam  undique  erant  vul- 


«;iu 


tOAHHAriU    IM    CAP.    \MII    KXDill. 


AHt.    WXVI 


^ata,  p<^tiit  liiincn  utit  uppctivit  (l<;  sin^tilis  A 
pl«;iiiu.')  iiiluiniuii.  Muv <<>-<)  (|ut)i|iir  c.v  di'- 
vuliunis  fcrvuii^  libiMitei-  iclulil  li  uinnici 
iiita.  (Jiiu^  et  aptius  pulttil  ri  iiuniiri'  in  lu- 
ticrnuculu,  (|uuiii  iii  via  :  (piuniuin  Auroii, 
llur,  iiiulliiiur  ulii  priiu-ipulf!»  ex  Israoi.vu- 
nt-runt  cuin  Muvm;  u(t  recipiciKliiiii  ip<>uiii 
Jfltiru  lioncstf.  lliiK-  in  tuntu  tuinullii  iioii 
luit  uplitudo  uiniiiu  rei-ituit(li. 

lAVtutusijui'  t's/  Jcf///o  super  otnnlhus  ho- 
nis  (/utn  f\'tef(it  Dimtinus  Israrli,  ttU(-  cst 
riliis  Isruct  :  pcr  tilios  Isruid  inlclti^^cnilo 
et  filias,  8eu  lotuin  Isruetiticuiti  ptctxMn  I) 
itluin,  (piaiii  Jcttiru  ililcvil  pruplcr  Muyscn. 
iitiu  piiliiis  pruplcr  Dcuiii,  iit  (|iiciii  juni 
t-icpil  liilcin  el  (levuliunctti  cuiK-ipcrc  c.x 
tol  inirubitibiis  (.*jtts,  ex  (piiliiis  pcipcitilil 
iilulotutria?  vutiiluletti,  cl  (juod  suli  suitt- 
inu,  uiiiipie  Dfo  ctillits  lulria?  deberelur. 
Hinc  subdilitr  :  Et  uit  Jelhro  :  licnedirtus 
UtMnimts,  i/ui  liheruvit  rtts  ile  iniinu  ^liijij- 
fitiuruni  ct  dc  tnitnu  Phuraonis,  elc.  Nuni; 
coynovi  quia  tnaijnus  Doinintis  super  om- 
nes  deos  :  ttoc  csl,  per  ttos  divina?  polcsla- 
lis  effectus,  soli  (Jmiiipotenti  possibiles,  C 
scio  quod  Dotttiiius  (jitcin  colunl  llebra'i, 
sit  incomparabililer  allior  cunclis  diis.  uoti 
soliim  1'ulsis  diis  et  idolis  iilololalrariim. 
siid  et  cunctis  inteltcctualibus  subslaiitiis 
bonis,  qua;  per  excellenlias  sibi  desttper 
datas  parlicipalive  dii  vocantui.Forro  (piod 
siibdilur,  eo  quod  swperbe  egerint  contra 
illos,  refertur  ad  illud,  Benediclits  Dominus 
qiii  eruit  popiiliiin  suiiin  de  manu  -Kj^y- 
pli.Nam  idco  criiil  Ilebiffos.  quia  .Kf;y[)lii 
superlie  eji^erunl  contra  illos,despiciendo, 
illudendo,oppriinendoque  eos  qiiasi  brula  D 
vilissima. 

Obtulit  eryo  Jethro  cognatus  Moysis  ho- 
locausta,  id  est  sacrificia.  qua^  ad  divina? 
majestatis  honorem  totaliler  incendeban- 
tur.ad  insinuandum  quod  vellet  de  cetero 
se  totum  exhibere  cullui  Dei  veri,  ei  ho- 
stias  Deo,  id  est  alia  qusecumque  sacrifi- 
cia  pro  suis  peccatis,  quse  in  paganismo 
eontra  verum  Deum  commisit  :  sicque  fi- 
dem  suam  ore  et  opere  professus  est.  Si 
autem  queeratur,  qualiter  licuit  viro  gen- 


lili  officiiim  su(crdulul(5  ussunKMO,  et  Doo 
lutiu  suci  ifi(  lu  iininulurc,  ad  liDe  in  Sctio- 
luslicu  hisloiiu  rcspundcliir  :  AiigitsliituK 
111)11  viill  «cnlitein  iniiiiutasse  Doinino,  sed 
.Moysen,  stH-undiini  uliuin  IrunslulioiKMii, 
ipia-  ttulicl,  Suinpsit  Ji-tliri)  hoslius,  id  est, 
dc  ublulis  a  Moyse;  suiiip^il  ul)  eo,  et  co- 
iiK-ilil.  i;i  fiirlc  .MiiNses  sa(-rifi(;uvil  litne 
piupc  munlcin,  >,i(;iil  prydixciul  Duitiitius. 
Dicil  ciiiiii  Juscptius  Jctliro  venisse  circa 
inonteiii,  iibi  iii  iiibi»  iiiullas  viderat  .Moy- 
ses  visiones.  Ihecibi.Sed  tia'c  verba  iitlri- 
(-ala  vidcnlur.  Qitoiirca  pettsaitditm,  tptod 
Sepliiagiiila  sic  Iraiisliilcruiil  :  Obtitlil  ei- 
go  cl  suinpsil  Jclliiu  soccr  .Muysis  tiolo- 
caiiloniala  cl  sacrifii-ia  Domino.dirca  (piod 
lo(|itiliir  Auguslinus  :  Sumjtsit,  pio  Oblu- 
lil,  posuil.  Ati  forte  sensus  est,  ut  Jelttro 
ea  sitmpsisse  iiilclligatur,  qiue  Moyscs  in- 
lclligitur  ot)liilisseM.(!gimus  auteitt  i[)sum  /iVo</.m,I(i 
Jctliro  sacerdotcm  fiiissc  .Madiati.  .Miniiii 
est  aulein.si  ad  cjus  advenliim  ca'[)it  .Moy- 
ses  sacrificare,  et  noit  potius  ips(!  Jettiio, 
(|ui  jain  sacerdos  eral,  sacrificavit.  Ecce 
in  his  verbis  Augiislinus  non  negal  ipsuiii 
Jclltro  sacrificassc, 

lta(|iie  advertcndum,  quod  iii  legc  natu- 
ra-  [)iimogciiiti  fidcles,  (^raitt  sacerdotes 
Dci.  Quoiiiam  crgo  Jelhro  jain  credidit, 
poluit  Deo  sacrificare,  pra!serlim  si  primo- 
genilus  fiiit.  Dcni(pie  qui  ex  idololatria 
inler  genliles  convertel)anlur  ad  cultum 
veri  Dei,  posl  suain  conversionem  pote- 
rant  Deo  sacrificare,  quemadmodum  qtiar- 
to  tiegum  rccitatur  de  Naaman  Syro,  qui 
loculus  est  Klisco  :  Non  facict  servus  tuus  \\ iu,j.\ 
ultra  holocausta  ac  viclimas  diis  alienis,  '^' 
nisi  Domino.  Simililer  legitur  in  libro  Jo- 
na!  de  viris  gentilibus,  quod  visis  mirabi- 
libiisqua'!  fiebanl  in  subitanea  lcmpestatis 
marina^  generatione  et  cessalione,  immo- 
laverunl  hostias  t)eo,el  vola  voverunl,hoc  /on«-i,i<i 
est,  plura  se  immolaluros  Domino  promi- 
serunt.  De  quibus  viris  scril)it  ibi  Hiero- 
nymus,  quod  promiserunt  se  amplius  non 
recessuros  a  Deo,  in  quem  tunc  credere 
inceperunt.  Prseterea  dici  posset,  quod  Je- 
thro  pro  lantodicalur  obtulissc  holocausla 


l'.i. 


h.NAUIlAII»»    IN    <  AC       Wlll  I  \lt|»|.  Mll       WWI  tt.TI 

[W  lioslitis  Dro,  (|iioiiiaiii  ra  f\  (|niliii->  lic   A  ccro  ac  sriilciilian' :  (|ii(i(t  |ici'  (-(ii'|i(iialciii 

haiil    saciilicia    ill.i.  ilcilii   Mi)\si   ail   iiHi'  snsHJoiiniii  hi^iiiricahir.O"' <"^a"|'c///// <U">/- 

1'cilillllli,  i|llciMilillliiiillllli    ill   Jdli    sci  iliillll  .s/  ifr  intifir  iisi/uc  ail  ri.s/u-iiiin.  .Nhiii    IIIKi 

hciis  |»ia'cc|tissc  Iriluis  aiiiicis  licali  .liih,  iil  c\|»cilil(»,  allcr  acccssil.  Kl  fdrsilaii  i|iiiilain 

;i>Axi.ii,K.  siliiici'(<iil  sc|)tcni  laiiiiis.  liiliilcini|iic  anc  jnlslaliaiil  ail  aiKlicinlnin  sciil(*iilias,  (|iiaiii 

lcs,  cl    irciil   aii  .luli,  i|iii   nircrrcl    |iiii  cis.  \  is  |ir(ilial>ilc  sil,i|iiiiil  cxpcdili  cl  iiil  caii 

Sic  cl  in  linc  s(<ciiii(li  Uc^miiii  lialicliir,(|ii(»il  sa'  lialiciilcs.  rciiKivclianliir,  iil  aliis  |)at(*rcl 

\[lii'ij.\\>\.  David  aMlirica\il  allarc  |)(»iiiini).(il»lnlil(|iic  acccssiis.  \  (■rninlaiiicn  iinii  a|i|iarcl,  (|ii()(l 

lioldcaiisla  al(|iic  pacilica.  Poslrciiio, i|nain  siiic  iiilcrp(»lali()iic  adsislchaiil   pcr  tolaiii 

\  is  Jclliro  diialnr   coincisns    ad   cnllnin  diciii  :  alioipii,  (inaiido  coincdisscnl  '.  Scd 

Dci,  noii  laincn  lc;^Mltir  laclns   ncoplisliis.  lola  dic  adslilissc  diciintnr,  (|iioiiiaiii  oiii- 

nci'  lof,Mliir('iri'iinicisiis  riiiss(> :  idcirco  iion  iii  hora  ad  hoc  vacaiilc  udslahaiit. 

tciichalnr  ad  Mosaicaiu  lc^fcm.  scd   in  lc;,'c  H       Qinu/  i/innit  viilissct  rnffnatiui  cjiis,  nit : 

naliira»  poluil  salvari  ciiiu  cullu  niiius  Dci,  Qniil  rsf  hnc  iimul  ni/is  in  /lU-hcf  (piasi  di- 

cl   lidc  (Ihrisli  vculuri,  sicul    Iniic  luiilli  cat.  .Non  cst  salis  landahih!.  Cur  soLus  st'.- 

salvali  Sllllt.  tli's,rt  omnis  /io/ikI/is  /inrslDliili/r  i/r  /iiii/ir 

Vcncniiiti/iir  Aaroii,  rt  oiniws  sr/iiorrs  i/si/nr  ail  rrs/irram  ad  judicandiiiii,  (piiiiii 

Israrl,  iit  roiiirifrrriil  panrin  riiin  ro.  Iioc  possis   tihi   snhstitucrc  adjulorcs  ?  Kl    sc- 

csl.  iil   houorarciil   ipsuiu  Jclliio.  inandii-  cuudnui  Joscphuiu,  Jclhro  di.xit  isla  sccro- 

caiulo  cnin    ipso,   ct    couf;ralulaudo    sua^  tc  ad  .Moyscn.  .Moyses  vcro  taiKpiain  vcrc 

couvcrsioui  ac  devotioni,  ct  (juoniaiu  crat  huiuilis,  oiunihus  palerecil  se  ista  audisse 

iMoysis  soccr,vir(iuc  iniilliiiu  nolahilis.  pra>-  ac  didicissc  a  Jelhro.  Cni  rc.spondit  Moi/- 

serliin  quia  cl  i[>sc  Jclhro  vcnil  ad  .Moy-  .srs:  Vrnit  ad  inr  /wpnlus  (jiin;rcns  .sentcn- 

scn,  ad  cougratuiauduin  siuc  prospcritali  ^/a;»  i><'/,hoc  csl  justuin  judicium.  ^«<«o«- 

el  pradationi.  Veucrunt  ergo  ad  mA\\i.\\\- Q.  (jncaccideritcisaliqnadisccptatio,veniunt 

canduiu  cuin  Jclhro  panein  :  pcr  queni  in  ad  nic,  ut  /ndiccni  inter  cos,  ct  ostcndani 

Scripturis  quiciunquc  cibus  sipniricatur.  pra.cepta  Dei  ct  leges  ejus,hoc  Q^{,dioccnm 

Corain  Domino.  Circa  hoc  qiuerit  Aufxusli-  cos  reg:ulas  juris  et  niandata  judicialia, 

nus.  qualiter  factuni  est   hoc  coram   l)o-  juxta  revelationem  divinam.  .iMV/c  .•  J\o« 

inino.  quum   lunc   nonduni    1'uerit    taher-  honam,  imjuit,  rcrn  f(icis,'\(\  e^il^o^xx^^hoc 

naculuiu  tactuiu.  Ad  quod  respondet  :  Id  judiciale,  quo  omnibus  satisfaccre  solus 

ractum  est  coram  l)omino,quod  ractuin  est  conaris,  non  est  satis  discrete  assumptum 

ail  ejus  honorem.  Origenes  quoque  circa  a  tc  afque  exhibitum.  Ideo  subditur  :  iS'^?^/- 

hoc  loquilur  :  Nou  omnes  qui  manducant,  to  lahorc  consumeris  et  tu,  et  populus  iste 

coram  Domino  manducant  :  sed  pcriccti.  (jui  tccum  est,  hoc  est,   indiscrelo  labo- 

qui.  sive  comcdunt,  sivc  bibunt,  ad  Dei  re  faligatis  vos  invicem  :  illi.  tihi  causas 

gloriam  faciuut.  Alii  sic  exponunt  :  Co-  D  proponendo  ;  et  lu,  omues  solus  determi- 

ram  Doiuino.  hoc  est  in  tabernaculo  parvo.  nando.  Ultra  vires  tuas  est  hoc  negotium. 

in  quo  Moyses  lunc  responsa  accepit.  ut  Solusillud nonpoterissustinere.^onqwod 

in  expositione  sextidecimi  capituli  dicfum  Moyses  uon  fuerit  satis  sapiens  ad  discer- 

est  plenius.  Vel,  corain  alfari  ubi  Jelhro  uendum  omnia  quee  proponebantur,  sed 

sacrificavit.  quoniam  tempus  non  sufficiebaf  ei  ad  pro 

Altcra  autcm  die  scdit  Moi/.ses  ut  jutli-  ferendum  sententias. 
caret  populum^ex^Q^^ewAo  e\  discerueudo  Circa  heec  quffrifur,  an  Moyses  fuit  in 

litiganfium  causas.  Porro  magistrorum  ac  isto  vere  reprehensibilis  atque  culpabilis: 

judicum  est  sedere,  tanquam  majorum.  Et  et  videfur  quod  non.  alioqui  Dominus  re- 

item  ad  innuendum.  quod  corde  tranquil-  prehendisset  eum.  Respondefur.  quod  ali- 

lalo,  passionibusque  scdatis,  deheahf  do-  quid  bonum  est.et  tamen  est  omiftendum. 


♦iti                                           ENARRATIO    IN    tiAi*.    \MII  tXKDI.            Alll.    XXXVI 

ul  iiliiiiutl  iiitliiis  fiiil,  |la»|Uf  quoil  .M(»\»t'>  A  ciM  iiiioiiialia  Dri  pijrccpla,  ohscrvanda  iii 

jftvil  ivx  cmiluU'  ulnu»!  jusliliu,  uoii  siiitr  cclchrulitmildis  solciiuilaluiu  »)l  oblalioui- 

Kiavi  latiore,  non  videtui-  fuisse  siiu[)lici-  l)us  saciificioruiii,  ct  rituni  <uli'ii(ll,  lioe 

ter  iiialuiii.  I'«)lcral   laiiicii  iu  lioc  Moysis  «-sl  foiiiiaiii  ct  iiiorcin  scrvundos  iii  pru;- 

op«i'e,  ulitiuis  ilcfcctus  vcuialis  pcccali  CHKU  ct^pli»  iiuMalihus,  oianK/uc  iter  (/uam  ia- 

ailmixtus,  vitleliet^t  iii<liscrtiti»)  scu  incun-  (jrcdi  (lctn-ant,  id  »'sl  ilcr  salutis,  ct  opua 

hitlcialio  (|uu'tlaiii  :  (|u»)tl  taiucii  Doiiiinus  (/und  fuvcri'  (lclicant,  hoc  osl,  (juid  (|U0 

fi  u»)ii  r»ncla\il,  (jualciius  iiidtt  iiisliucrc-  lcmporc  sil  agcndiim,  iil  omiiia  fiaiil  oi- 

tur  a  viio  f,'culili.  Ouod  Ih-us  sic  ordina-  tliiialc. 

vit,  ad   nia^naiii   iuforinalioucin  oiiinium  Prooidc  autcnt  dr  onini  ptcho  viros  po- 

iiostruiii,  ut  iiifia  lan}<»'lur.  .\am  «'t  Auj;u-  tcntes,  idost,  diligcnlcr  considcra,  »;!  clif^o 

stinus  ciica  ha'c  ait  :  Cur  Dominus  famu-  ex  j)0|)ul()  uiiivcrso  siiu!  pcrsonaruiii  ac- 

luiii  suum,  cum  «pio,  ct  pcr  (|ucin,  tanta  B  c«'pliono,  ct  noii  soluin  cx  tuis  co^Mialis, 

ac  talia  Uxpichaliir,  pcrinisil  ah  alicnij,'<'iia  viros  cmincnlcs,  poUMites,  vi<lelicct  iiohi- 

informari  cl  admoiicri  '.   Iii  (pio  Sciipliiia  lcs  cl  maj,Mialcs,  (|iii  (cclcris  parihus)  ad 

nos  admoncl,  consilium  vciilalis  iioii  csse  rc^ciidimi    alios    siinl    apliorcs,  (pialcnus 

sptMucndum,  [x-r  (|iicmcuiii(|U(!  [)ru'slctur.  siia  polcstato  (pK^anl  relxdlcs  cornposcore, 

Vidcndiim  (pio([iic,  iic  forto  Dciis  voluorit  ma}:is(|ii(!  timcaiitin  .  Piopttir  qiiod  in  Kc- 

ibi  .Vioyscii  al)  alicnif^ona  admoncii,  iihi  closiaslico    scri[ttiiiii    csl   :   Noli   ([uujrere  /itr/i.vii.c 

i[)sc  .Moyscs  possel  tcnlari  supcrhia,  ([uu^  fi(!ii  jiid(;x,  nisi  valeas  virtule  irriim[)oro 

in  judiciaria  [)Olcstal<'  solet  miscori.  Hu'C  ini([uilalcs.   AV  litnontcs  Dcum,  filiali  li- 

Auj^iisliiuis.  .Vli([ui  vcro  dicunl,  ([uod  l'a-  mori?,  aul  sall<;in  iniliali,  no  ex  huinano 

ctuni  hoc  .Moysis  non  fuit  culpahilc,  scd  limore  a  via  u-quilatis  rece<lant;  mc/MiV./ji.s- 

poterat  inolius  ficri.  Id  voro  quod  est  ini-  sit  vcritas  lii[)l<'x,  videlicel  veritas  vilu;, 
nus  bonuin,  coinparatione  boni  inolioris  C  doctrinu^,  juslitiui ;  cl  (jui  oderinl  avari- 

dicitur  quodammodo  malum,  videlicet  re-  tiarn,  no  per  rnunora  corriiin[)antur.   Do 

spcclive,  non  liimcn  in  so.Qiicmadmodum  <'.\[)liin;ilionc  aiilcm  hornm  v<'rborum  in- 

ctiani  miniis  maliiin,  respeclii  [x-joris,  di-  fra  diffusius  coiiscribeliir.  El  conslituc  ex 

citur   cligihilc   aiiqualiler,   respectivcquo  eis   trihunos,   id    ost   millonarios,    utpotc 

bonum.  principes,  quorum  quilibet  prasit  millc 

Sed  audi  verha  mea,  id  est,  increpa-  viris  :  unde  alia  Iranslalio  habet,  Consti- 

tionem  seu  admonitionem  hanc  benevole  tue  ex  ois  super  millenos;  et  centuriones, 

suscipe,  atqiie  consilia  de  agendis  in  gu-  quorum  quilibet  prasit  centum  homini- 

bcrnalione  populi  hujus.Consilium  autem  bus  ;  el  (/uinquafjcnarios,  ct  decanos  :  ila 

pro[)rio  dicitur  inquisilio  dc  agendis.Undo  ul  quilibot  qiiin([uagenarius  princeps  pra^- 

secundiim  Damasceniim,est  ignorantis  na-  sit  qiiinqiiaginta,  cl  unusquisque  decanus 
tursB.  Scd  nunc  sumilur  consilium  pro  in-  D  pru!sideat  decem  ;  qui  judicent  populum 

formatione  seu  dictamine  dirigentis.  El  omni  tcmpore  :  hoc  est,  quorum  princi- 

erit  Dominvs  tecum,  id  est   per  gratiam  pum   unusquisquc  judicet  causas  eorum 

ampliorem,  si  humiliter  acqiiioveris   im-  qui  sibi  siibjecli  sunt,  tempore  opportuno. 

perfectiori,in  eo  quo<l  veraciler  dicit.  JS^s/o  Qnidqiiid  auicm  niajus  fucrit,  rcfcrant 

tu  populo  in  his  qnce  ad  Denm  perlinenl,  ad  te  :  videlicet  difficiliores  causas,  quas 

id  est,  inter  Deum  ac  populum  tibi  com-  discernerc  nequivorint,  vel   quae   directc 

missum  sis  mediator  ;  ut  referas  quce  di-  concernebant  intelligenliam    lcgis,   cujus 

cz«nmr,  of^  ez^m,  hoc  est,  verba  Dei  referas  interprelatio  pcrtinobat  ad  summum  ;  et 

populo,  vel  causas,  vota,  orationes  populi  ipsi  niinora  tantummodo  judicent  :  sic 

offeras  Deo,  ejus  misericordiam  imploran-  tamcn,  quod  inler  hos  principes  subordi- 

do  ;  ostendasqice populo  ccerimonias,  id  es,l  natio   fuit,  sicut  nunc  est  inter  pru'lalos 


KNAltilAriO    IN    r.AI'.    XVIII  KXnlH.  AIU.    XXXMI  033 

Mcclrsiir,  ila  nnoil  si  ilccaiuis  iii'(|ni\il  tlf    A  nnis  <fr  ritiirf)i  Isrnft  :  (lon  rlicjliir  f|iio«l 

liMiiiiinirc  raiiMiiii  coriim   (|ni    ciaiil    snl»  Mo\scs  jmt  sc  cos  rlrKil,  (|iiiii  nl  iii  llciilr- 

co,   lialicltalnr  rcciirsns  ail   i|niiii|na^'i'na  roiioiiiio  liabcliir,  (*oiiiiiiisil  |><>|iiilo  islaiii  Otui  i.ii, 

rillin  ;   ijnoil    si    illc    ncipiiltal    ilisrcinric,  clcclionciii  ;    ronsfifnif    rn.t  jtrinrij/i-H    jnt- 

asccnilchalni'  ail   i  riilniioiicin  ;   ilcinilc  si  /'/'//.  vidcliccl  friltuiins,  rl  ivnfuriorw»,  i'l 

opns  l'nil,ail  liilinnniii ;  sic(pic  laiKlcni  ail  ijin/ii/iiiii/r/iiirins,  rt  ifrmiios,  ««lc.  Appro- 

.Moyscii,  (piod  laiiicii  conli^Ml  raro  :  idcir-  liavil  ciiiiii  clcclioncin  |topiili.  d  ipii  po- 

co  non  f;ia\al)aliir.  Indc  snlijnn^ilnr  :  /.  lcnliorcs,  jiisliorns  ac  sapiciiliorcs  rcpnla- 

rinsi/iii'  lllil  sit,  /iiirfifit  iii  iilins  n/irrr.  id  li.inlnr.  plnrilms  pra'ficiclianlnr.  1'nlandniii 

(<sl  oriicio  indicandi.  (piod  lialwl  onns  an  c^l  aiilcni.  ipiod  Jclliro  di.vil  .Moy^^i  |)ia'iii 

luvvnin.  dnclani    incrcpalioncin   cl   coiisiillatioiiciii 

Si  liivr  frrrris,  lni/>lrf>ls  iiii/irriii ni  l)i'i :  scorsiiin,  cx  ipiadam   ramiliarilalc  cl  anii 

lioc  csl.  popnlmn  islnm  coinciiicnlius  f,Mi-  |{  cilia   spcciali  :    nndc  cl    i.iiii   confidcnlcr 

bcrnahis  sccnndnm  injnnclnm   libi  a  hco  locnlns  csl.    Dcindc   Moyscs  dixit   ad   |)o- 

olTicinm  ;  (•/  /iricrr/ifu  rjus  /tnfrris  susfru-  pnlnin  ca  ipia'  in  Dciilci-oiioinio  lialicnlni'. 

tiirr  ;  rf  ouiuis  hir  />o/tnliis  rcrrrlrfiir  uif  vidcliccl  :  .Non  possnm  miIiis  siislincrc  vc-  //.«/. ii,i.i. 

font  suif  riitu  /tixrr  p(M'loris,  ct  cnm  mn-  stra  iic},'otia  ac  jnij;ia.  Dalc  c.\  vohis  viros 

Ina  pacc  cxpodilis  cornm  cansis,  ct  discc-  sapicnlcs  ct  fcnaros.  ct   poiiam  cos  vobis 

plationibus  jam  scdalis.  Dclcclal  ipiocpic  \\\'\\\c\\)cs,o\q.  Diitiisift/iw  (of/natutn  suutu. 

|)opnlnm.   ul    snpcrior    dif^nilalcm    siiam  Pcr  ipiod  insinnatnr,  (piod  .Moyses  cx  ma- 

commnniccl    aliis    pcr   conijrnos  gradns.  gna  dilcclionc  lciuiit  sccum.(piaindin  con- 

nc  vidcalnr  solns  vcllc  piiccssc,  ant  |)r;v^-  gruc   potnil.   soccrnm   snnin  ;   cl    landcin 

sumorc  cpiod  ips(>  \aloat  oinnia  cxpcdirc.  rodirc  absolutc  voloutcm,  dimisit  cum  ca- 

sicque  olationis,  iuvidonliio,  et   priosnm-  ritato  ot  paco,  doduccus  oumdcm  reveren- 

ptionis  redarguatur.  C  ter  per  aliquod  spaliniu.  (^ul  rcvcrsus.hoc 

(■^uiftus  auiUfls,  Moi/ses  fecit  omnia  qu<v  esl  redire  incipicns,  alfiif  a  Moyse  in  ter- 

iflc  suffffcsscraf.  In  quo  patot  prolunda  ot  /v?»:  suat/i,  videlicot  .Madiau.  reliclis  apud 

mira  humililas  iMoysis.  Ef  clcctls  vlrissf/-c-  Moysou  conjugo  ojns  ac  liliis. 


ARTICILUS  XXXVII 


DE    TROPOLOGllS    KJUSDEM    CAPITULI    OCTAVIDECIMI. 


OUII)  per  Sephoram  Moysis  conjugom,  D  pus  expendere,  sed  mirabiliaDei.beneficia 

el  quid  per  ejus  remissionem  signe-  ejus  et  pietatem,  gratiamque  ipsius  cum 

tur,    priehabitum    est.    Prgeterea,   virtutes  onini  alacrilate  ac  devotionis  ardore  intra 

sanctissimi  Moysis  nobis  ex  isto  capifulo  nos  meditari.  aliis  recitare.  ac  pro  viri- 

mullipliciler  comniendanlur.  In  priniis  fer-  bus  collaudare.  Nenipe.  ut  Tobia»  Rapbael 

vor  sua>  devotionis.  qnia  narravit  socero  angelus  conlestafur,   Sacramentum   regis  Tob.xn,-. 

suo  univorsa  mirabilia  Dei  in  .Egypto.  nfa-  abscondero,  bonum  est :  opcra  autem  Dei 

rique  Rubro,  atque  in  solitudine  facta.  Di-  revelare  ac  confiteri.honorificum  est.Ideo 

scamus  ergo  et  nos  tanti  Sancti  exomplo  ait  Psalmista  :  Confitebor  tibi.  Domino.  in    Ps.in.t. 

non  inaniter  commendare  nos  ipsos.  non  loto  corde  meo  :  narrabo  omnia  mirabilia 

proprias  jaclaro  virtutos,  nec  in  verbosi-  tua.  Ecclesiasticus  quoque  asserit  :  Nonne   eccu.\u\, 

tatibus  cf  vitiosis  confabulationibus  tem-  Dominus  focit  Sanctos  enarrare  omnia  mi- 


B3i                                          CMARRATIO    |>    CAP.    XV 111  KXOHI      —     AIVI.    XXXVII 

rtthilia  suu,  (jiiji  (-(Kifiiiiiavit  Duiiiiiiu-)  uiii   A  ludis   vuiiilulitju>(|U(-  iiili-uli.  Iiisliuuiilur 

iiipoltMis,  ^tatuiis  iii  ^loiia  siiu  ^  Iiisii|mm',  (lciiiiiiii  cx  islo  (apituio  |)ru-^i(l(Mitcs,  |)i-a'- 

i-uiii  Jctliro  audiaiiiU))  iiiiratiilia  Dci  cuiii  sciliiii  |)iuduli  uc  praisiili^s,  ik;  circu  t^xl(;- 

^uudio    spirituali,    euii^rutiil(*iiiur(|ii(^   cis  i  iora  et  lili^s  iiiiiiiodcruiiliM-  si^  occiipciil  ; 

qiiit)iis  l)eus  iiiistiricordiaiii  siiaiii  iiii|)cii-  scd  tuliu,(|uuiiluiii  l'i(Mi  |)ol(;sl,iiirciioril)UH 

dit,ct  sii|)(M' tlis  offcruiiius  lh'0  sucrificiiiiii  ud  tioc  u|)lis  coiiiinillaiil,  iic  u  iu(;li<)ril)us 

laiidis,    liostiuiii    rcf,'i'utiulioiiis,   ulijui-    iii  v  i(-iiiioril)US(|iic   saliili   ucliliiis    impcdiaii- 

loto  cordc  (-oiivciluiiiur  ud  ipsuiii.  liir,  scd  vucciit  diviiiis,  cl  pro  siilidiloi  uiii 

(luiii  .Varoii  qiioqiiu  et  huiiiorihiis  Isracl,  kuIiiIc  coraiii  i)(;o  iic^^oliciiliii,  illisipK;  iiioii- 

discanius  coincdcrc  et  t)it)tM'c  curaiii  l)o-  striHit  vcitiis  <!l  ex(Miiplis  viaiii  saliilis,priM- 

iiiiiiu,  id  esl  virtuuse  ct  sulirie  ciiiii  pru'via  ccpla  Dci,  iiiaiidulu  Mcclesiu',  iiioduiii  spi- 

cit)i  el  potus  t)cncdicliuiie  el  se<|iicnt<*f<ra-  riliiulis  profcctus. 

tiuriiin  uclion<\  V  ituiil<>s  iiiiiiiodcraiiliaiii  (-1  |{       l'i:i*l<;i'<'u   liii;   (locciiiiir,  (|iiul<;s   sinl    ud 

vcrboriiiii  cxccssiiiii,  alipic  ud  Dci  j.'loi'iuiii  |»ia'lalioiiciii  uc  judiciaiiaiii  [lolcslalciii  cli- 

relcrcnlcs  ijjsuiii  rcrcclioiiciii  :  iil  sciliccl  j(ciidi  ac  proiiiovciidi.  D<- (|uil)us  iii  priiiiis 

corpor<;  inodciuntcr  rcfcclo,  apti  siiiius  ad  lerltii'  iii  t(-xlu,  (piod  dcl)<;uiil  csse  poteii- 

D<-i  <)l)sc(iuiuiii,  ct  u<l  oiiiiie  opus  virtuliiiii,  tes,  iil  (pi(;uiil  perversos  ac  rebelles  lerr<;- 

iii  luiitiiiii,  iit  et  exleriora  ac  iiicctiaiiica  rc,  rcfrcnare,  c<)rri^<*i-e.  Si  aiilciii  tial)ii<;riiil 

opera,  a<l  spiritiiulcin  fiiK;ni  ac  Dei  tioiio-  poU^slateni  KJiie  sapi<'ntiu  alque  jiislilia, 

rificcnliani  oi-diiiciiius.  (liica  lufc  locpiilur  dalur  cis  lyraiiiii/andi  oc(-asio,  el  addilu;' 

()ri^cii(-s  :  .\on  oiniies  niandiicanl   paiicin  olcuiii  i^'iii.  Vci'uiiilani(;ii  ubi  iioslra  Iraiis- 

in  conspccUr  l)ei,   s(;(l    qiii    iiierilis  suiil  lalio  liabcl,  Provide  viros  polcnles  ;  alia 

itor.xii,  piotiuti,  cl   iiii[)lent  illud  Apostoli  :  Sive  contiii<'l,  l*rovi<L'  viios  sapi<;iiles,  Sapien- 

niaiKliicatis,  sive  bibilis,  sive  aliud  quid  lia  (piip|>c  siiinin<;esl  necessaria  judicibus 

facitis,  uinnia  ad  gloriani  l)<'i  facitc.OiniK'  (^  ac  piu'lalis.  Pioptcr  <|uod,  Va;  terrao  cujus    iiccie.% 

ergo  <iuod  faciiiiil  saiicli,  in  conspectu  fa-  princeps  piu-r  csl.  l-^t  iMalo  bealarn  dixil  '"" 

ciuiit  Dei.  l*cccalor  aiilciii  fiifril  a  Dei  con-  i'('iii|)iil>licam,cujiis  i'<'<;lores  sapi<'nliie  slu- 

6'eii.ii.,it»;  spcctu,  (lueiiiadiiioduiii  Adaiii  posl   liaiis-  dciil.  I'^t  ([uiiilo  dc  (^ivilalc  Dei  asseril  Aii- 

'*'    '    ■   gi'ession<'iii  abscondit  se,  et  (^aiii,   fialrc  fjiislinus   :   illi    qui  vera    pietate    pi'a'<lili 

suo  occiso,  egressus  esl  a  facie  Doiiiini.  I-ljjo  bcne  vivunt,  si  liabciil  scientiain  i'egen<li 

autein   ampliiis  locuiii   istiiin    discutiens,  popiilos,  nil   est   felicius   rebus  liunianis, 

video  quia  (pii  plciiiorem  Dei  scientiain  qiiarn  si  (Deo  miseranle)  habeanl  polesla- 

accipiiinl,  plcniuscpie  divinis  imbuli  suiil  l<'in.  Verum  iit  ait  sanclus  paler  Hernai- 

dis('i[)liiiis.    isli  etiam  si  maliim  faciuiil,  diis,  rara  est  hiijusmodi  avis  in  terra  :  id<'0 

coraiii  Deo  hoc  agunt,  ciuemadmodum  ille  si  occurral,  injicicndic  suiil  manus,  ul  a|)- 

/>*.  L,(i.   qui  dixit   :  Tibi  soli  peccavi,  et  maluin  prchendalur. 

corain  le  feci.  (Juid  ergo  plus  habet,  qui  D      Secundo,  de  eligendis  et  promovendis 

coram  Deo  peccat.  nisi  quod  continue  poe-  fertur  in   texlu,   quod   sint  Deum   tinien- 

nitet,  et  dicit,  Peccavi.  ignosce  mihi  ?  (Jui  tes  :  alioqui    cito   a   veritale   lecedercnt 

autem  discedit  a  conspectu  Dei,  nescit  con-  {cquilatis,  ct  timorc  periculi  vel  offensa) 

verti.  Hiec  Urigenes.  humanic,  judicia  proferrent  injusla.  llinc 

Ampliiis.  ex  islo  capilulo  commendatur  libro  secundo  Paralipoinenon  fidelissimus 

nobis.laboriositas  et  [)atientia  Moysis,quia  rexJosaphat  legitur  dixissesuis  judicibus: 

a  mane  iisque  ad  vesperam  sedit,  ad  de-  Videte  quid  faciatis.  Non  enim  hominum  ii/'nr.M! 

cidendum  ac  mitigandum  causas  ac  jurgia  exercetis  judicium,  sed  Dei ;  et  qiiodcum-  ''• ' 

populi.  (iraviter  itaquc  peccant  principes  que  judicaveiitis,  in  vos  redundabil.  Sil 

ac  judices  terrse,  qui  causas  habenlibus  timor  Domini  vobiscum,  et  cuncla   cuin 

faciunt  tsediosas  ct  irrationabiles  moras,  diligcntia  facile. 


lAAUUAIKi    IN    i\V.    XVIII    IXmUI.    —    AHT.    XXXVII 


tm 


Jt>li  \\i\ , 


It 


Trrlio  iliciliir  <lr  iMsdrin,  (|ii<iil  iii  v'\s 
sil  M<rilas  :  vrrilits,  iiii|iiani,  \ilti',  ila  nl 
virtiiosi  rvsislaiil,  iir  sinl  inili^ni  aliits  jii 
<li<-ar<>.  Sii|niilrin  inili^'iins  <>sl  r<<iiin  <lijn 
<li('ari\  i|iii  in  <>isil<'in  iinl  inaJDrilnis  <'sl 
|)('('i-alis.  nl  aii  Vinhritsins.  Sil  i|niM|ii('  iii 
cis  vciilas  (Ittclrina'.  (|iialciins  sccniKliiin 
rc^nlas  jnris  proccdanl.  cl  ralionaliililcr 
inslriianl  iiarlcin  nlrain(|iic.  Sil  ilcin  in 
(>is  vcrilas  jnslilia>.  siciil  sanclns  .lol)  di- 
\il  :  Jnslilia  indnlns  snin.  Nain  cl  Pliilosd 
plins  prolcslaliii',  (piod  jiidcx  dclicl  cssc 
(]nasi  aniinala  jnslilia,  cl  lcv  \i\a.  nl  a 
vcra  aM|nilalc  nns^piain  disccdal,  (|nia  ad 
ipsniu  conrni^innt  lioinincs.  ipiasi  ad  rc- 
f^nlain    a>(piilatis.    Ilinc    in   l)(>nt(>i'onoini() 

/>ti(r  I,  i;(.  Moyscs  lo(piitnr  :  Dalc  (^x  vobis  viros  };na- 
ros  ol  sapicnlcs,  (pioinin  c()nv(>rsali()  |)ro- 
bala  sit  in  Iribnbns  v(>slris:  ol  poiiam  (>os 
vobis  principcs.  Qnibiis  cli.iin   ibi   l(>i;itiii' 

//.i(/.iii,i:.  pra>C(>|)isso  :  (jiu^d  jnslnin  cst,  jiidical(>  : 
siv(>  oivis  sil  illo,  sivo  |)oroj^i'inns.  luilla 
oril  dislanliii  :  ita  parvnin  andiotis.  iit  ina- 
{jfnnin  ;  noo  aooipiotis  onjns(]nuin  porso- 
nani.  (]iiia  jndioinin  Doi  ost. 

Onarlo  dioilnr  do  oisdoin,  qnod  odiaiil 
avariliani.  nl  soilioet  non  solnin  non  sinl 
avari,  sod  tani  in  so.  (]nani  in  aliis.  lolis 
pra^cordiis  avaritiain  dotoslonlnr.  riulein- 
fra  soribilnr  :  Non  aocipias  ninnera,  qna» 
oxca^cant  otiain  iirudontes,  et  subverlnnf 
vorba  juslornm.  Yernmlamen  alia  transla- 
tio  habet,Qiii  oderint  snporbiain.  Superbia 
namqne  fanto  pliis  ost  pra^sidenlibns  ac 
jndioibns  odienda.  qnaiilo  (Ms  niajor  osf 
ocoasio  snpei'l)ieiidi  :  qnia  in  subliniilat(> 
quadam  se  intuontur.  eisque  plurimi  blaii- 
diuiitur.  et  niagna  eis  libcrtas  est  faciendi 
quod  volnnf.  Veruin.  si  pensent  quod  Sa- 
piens  habot.  rormidabunf  of  linmil(\s  erunf . 
Scriptum  osf  onim  ibidein  :  Dafa  vobis  esl 
poteslas  ab  Altissimo,  qui  inferrogabit 
opera  vestra,  et  cogitaliones  vestras  scwi- 
tabitur.  Cita  et  horrende  apparebif  vobis. 
quoniam  jndicium  durissimnm  in  his  qni 
priesunt,  fiet ;  ef  pofontes.  pofenfer  tor- 
inenla  patienfur.  Hinc  Kcolesiasticns  aif  : 

.\.\xii,  1,-2.  Rectorem  te  posuerunt  ?  noli  e.xtolli :  eslo 


A'.rorf.x\iii 

8. 


Snp.  VI 
(>,  7. 


Eccli. 


A  in  illis,  (|iiasi  iMiiis  c\  ipsiH;  oiirani  illoniin 

liabc,  cl  sic  ciinsidcra. 

Talcs  iltn|nc  miiiI  cliKriidi  d  iniiinnvcii 
di,   iiiio  sci-nndnin   birnin  oiins<'ionliii'  lo- 
ii<'lni'  iiniiM|nis<|nc   cli^'ci«t  nK-lioroiii  scii 
(liK'niiir<'iii.<|iiaiiivis  s<'<'niidiiin  fornin  <<iii 
lcnliosnin   siirri<'ial,  cli;.'<'rc  lioniiin  d   di 
gniiin.   \lioi|iii  clcclio  s<>nip<'i'  p<isscl  <'h.s- 
sari. 

I'osli'<>ino.  iii  li()(  ciipilnlo  ciniiiiii-iidiitni 
nobis  gloriosa  hninililiis.  iipliiniK|iic  dooj- 
liliis  ili\  inissitni  Miiysis.  (|ni  diitit  iid  lilii- 

H  Innt  ili\iiiis  frncrclni' iillnqniis,  ttii;,;cli('is- 
i|nc  instriiorclnr  doginiilibiis,  niliilo  itiinns 
dignanlissimo  siitn|)sil.  pidinplissiiiK'  (jno- 
(|no  implcvil  viri  gcntilis  insli  iictiottcni. 
.N(>itt()  igiliir  (-orniiit  sibi  iissiiitiat.  nnlliiK 
iii  snis  ooiilis  lam  stipions  c.\sl<'l,  nt  iii- 
cr<'palionos  ol  inlorinalionos  siisoiporo  de- 
digiKMiir  :  iino  cl  ab  inlcriori  digniitttor 
iicoipial  cl  griilanl(>r.  (piidipiid  voio  ol  sa- 
Inbritor  ab  illo  andioiit.  Iliiic  Origcnos 
dissornil  :  Saliiiii  iion  possninns  intnondo 
qnod  sori])tnin  osl,  qiiani  vehomenler  nos 

C  inslriiiil.    Mlcnim    (iniini    jtrospicio.   (juod 
Moyses  prophola  Deo  plonns.  ciii  Deus  fa-     /.-o-/. 
cie  •ul  facioin  l()(]ii(>balur,  consilinm  acce-  ''*^"'"  "' 
]mI  a  .h'lliro  Madiiui  sacordote.adinirationo 
niinia  sfuporoin  moiitis  incnrro.  Scriplnm 
est  eniin  :  Audivil  .Moyses  vocem  soceri    //,i,/.xviii. 
sui.  I'J  non  dixit  socero  sno  :  Milii  loqni-  '' 
Inr  Deus,  ef  coelesti  sermone  defertnr  ad 
me,  qnid  agere  debeam  :  el  qnomodo  con- 
silinin  ab  liominc  snsoipiam.  el  a  virogon- 
fili  '.   VA    iioii   (]nis  dicaf,  s(^(l   qnid  dical. 
ansoultat.  rn(l(>  ef  nos  si  forfo  aliqnando 

D  invonimus  aliqnid  sapieufer  diclum  a  gen- 
filibus.  non  illnd  spernamus.  Quis  autem 
eorum  qui  pra>sunt.  nou  dico.  si  jam  ali- 
qua  ei  a  Deo  sunl  revelafa.  sed  si  in  legis 
sci(>ntia  aliqnid  nieriti  habet.dignafur  con- 
silium  inferioris  salfem  sacordotis  accipo- 
re.  nedum  dixerim  laici.  nedum  gentilis  ? 
Sed  Moyses  qui  erat  pra"  cunctis  hominibiis  Num. sni,z. 
mansuefus.consilinm  accepit  inferioris.ut 
et  formam  daret  humilitafis  priiicipibus 
popnlorum,  et  fufuri  sacramenti  designa- 
rot  imaginom.  Ha»c  Origenes. 


m 


K.NAHHAIIO    IN    «Al».    Xl.\    KXODI.    —    AHi.    XXXVIII 


AirnriLis  xxwiii 

UKCLAHAIIO    LHrKUAIJ.S    CAIMILI.I    NOMDKCIMI    :    MKNSK    TKHTIO    KUHKSSIO.MS    HI.IOIUJM 

ISHAKL    l)K    TKUHA    .KliYl'TI. 


\l)VKM'rS  rilioiiiiii  Isrucl  iii  iiioiiUmii  A  (K-ciiliMitrin,   (|iioiiiitiii    v(M'siis  0(;ei(l(;iil('iii 

Siiiai,et  iiia^puicitio  eoi'iiiii<lfiii  atl  siis-  adoi-ubaiit  Jiidici.  S(;(l  liis  contruditMl  Hul)l)i 

cipiciiduiii  it)i  lc^ciii  u  l)oiiiiiio,dcsci'il)iiii-  1'aiiliis,  dicciis  rutioiiciii  illuiii  css(;  iiivuli- 

tui'  iii  islo  capitulo.  Mense  tertU)  lyrfssii)-  duiii  :  (juiu  Juda-i  (iit  uit)  adoiuhaiit  vorsus 

nis  filioruin   Isracl  di'  tcrra  .Kffijiiti,  in  occidcntciii,  (|iiaiido  cranl  in   tahcrna(Milo 

die  hac,  scilicct  priiiiu  die  iiiciisis   illiiis,  vcl  iii  tciiiplo,  in  (|no  aicu  t(;sluincnli  (;t 

vcncrunt  in   solituilincm  Sinai.  Qncinad-  propiliulorinin  cianl  in  parlc  occidciiluli  ; 

iiiodniii  dicliiiii  cst,  tolu  crcinus  illu,  riiil  scd  ({iiuiido  (;ruiit  extra  tciiipliiin,  in  [lartc; 

unu  ^randis  solitudo,  scii  tiniiin  descrtuiii,  occidcnluli,  i'es|)(.'clu  leinpli,  udorubunt  ud 

loiiji;e  ac  lat(!  extcnsuin  ;  scd   in  diversis  orientcin  :  ulius  orundo  verlissenl  leif^a  ad 

parlihns  suis  sortita  est  diversa  vocahula.  tcmpliiin,  ipiod  valde  iiiconveniens  repu- 

(liica  lucc  ait  (llossa  :  (Juadraf,'csiin()  scpti-  laiit.  liidc  liodi(;  Hchnci  cxsistcnlcs  in  par- 

ino  die  post(piaiii  efjressi  suiil  dc  .K},'ypl(),  H  tibiis  Kuiopa",  (pnc  cst  iii  jiarte  occidcnlali 

prinio  die  incnsis  lertii,  scilicet  Junii,  pcr-  rcspccln  Jeriisalcni,  non  oraiil  versus  oc- 

venerunt  ad  inontein  Sinai,  ihitpic  peraclis  cidcntein,  sed  orienlem,  juxla  quod  lertio 

dnohus  diehus,  (piihns  sanctilicali   suiit,  Hc<<iini   lihro  Salornon  ail  :  Adorabunt  le  iii//«/.vii 

hoc  est  ad  legem  suscipicndain  pnr<,'ati  ac  coiitra  viani  lcrra»,  qiiani  dcdisti  palrihns '***' 

pi'a'parali,(lie  lcrtio.  id  esl  (piin(piaj,'csini()  eornm,  el  civilalis  qiiam  elcf^isli,  cl  lem- 

dic  ah  cjircssn,  vidclicet  die  Pcnlccoslcs,  [)li.    .Mcliiis  ergo  cnin  aliis  exposilorihns 

lcf^cm    rcccperuiit.   Heceperunt  eam,   iii-  dicilnr,  (piod  castramclali  sunl  e  rcgioiK! 

quam,  verho  tenus,  ut  inlVa  palehit.  Postea  monlis  Sinai  circumqua(pic.  Hoc  diclum 

vero  receperunt  eam  in  scriptis,  puta  in  Habbi  Pauli,  quantum   ad  aliqua,   vcrnm 

tahulis,  quum  .Moyses  fuisset  cuin  Doniino  est;  sed  non  videlur  in  toto  huic  littera) 

in  vertice  montis  quadraginla  dicbus  ac  consonare.  Quod  enim  pcr  circuitum  rei 

noclihus.  G  fif^^itur,  non  proprie  dicilur  figi  e  regionc 

Nam  profecli  de  Raphidim,  ct  pcrvc-  ipsius,  sed  magis  in  gyro  ejus. 

nientes  usque  in  descrtum  Sinai,  castra-  Moyses  autem  ascendit  in  montem  ad 

metati  sunt  in  eodem  loco,  ihique  tento-  Deum,  id  est,  partem  montis  ascendit,  in 

ria  sua  fixerunt,  eo  quod  columna  nubis  qua  Dous  fuil  per  speciales  effectus.  Vo- 

quiesceret  ihi,  e  regione,  hoc  est  ex  oppo-  cavitque  eum  Dominus  de  monte,  id  est, 

sito,  montis  Sinai.  Unaqua^qno  antem  Iri-  Dominus  in  snperiorihus  monlis  exsislens, 

hus  atque  familia,  accepit  locum  et  spa-  vocavit  Moysen,  jubens  ut  magis  ascende- 

tium  congruum  ad  ponendum  in  co  suum  ret.  Qui   non  praisumpsit  allius  scandcrc 

tenlorium.  Kranlque,  nt  dicilur,  aliqui  dc-  nisi  jussus,  quia  jam  anle  audivit  a  Domi- 

putati,qui  facerent  hujusmodi  divisionem  no  circa  rubum,  Ne  appropies  huc.  Kt  Jo-    /'.-ior/.  n 

et  assignationem  locorum  ;  atque  ut  Lyra,  sepho  teste,  mons  Sinai  tam  altus  est,  lam  '• 

Rahbi  Salomonem  sequens,  affirmal,  fixe-  D  proceros  scopulos  hahel,  ut   non   soluin 

runt  tcntoria  e  regione  montis  ad  plagam  inacccssihilis  exstet  hominibus,  qnanlum 

orientalem,  quatenus  adorarent  Dominum  ad  altitudinem   suam,   scd  el   videri   vi.\ 

super  montem  Sinai,  vuhibus  versis  ad  queat  sine  visus  laboie.  Et  quum  sermo 


r.NAimATlO    l\    (Al-.    \l\    KXniH.    —    AHT.    XXWIII 


(\:\: 


Krod.  \iv 


csscl,  Driiiii    liiiliilair  iii   ro,    IfrrihillH   cl  A 
iiiiiilil)ilis  (iiniiiliiis  rint.  Ilciinlr  iiiiiiiiii  isln 
iiiiiiislnio  aii^'<'loi'iiiii  racla  (■rnliiiitiii',  ila 
(|llOil  aii^rliis  iii  llii  |irisiina   a|i|iarnis,  ct 
vofciii  scnsijiilcm  roiinaiis,  .Movscii  csl  al' 
laliis. 

l','t  iiit :  lliff  ifi<-t's  ifditiui  ,/iii'ttf>,  lioc  esl 
poslcrilali  ipsiiis  Jucoh,  rf,  pro  id  csl,  ////- 
iiiiiitiiifiis  fifiis  Isnwf.  Iii.v  /"/«/  riifisfis 
i/ii(i-  fttrrlni  ./u/i/fifiis,  Ikic  csI,  (|iialitci' 
c,)s  |)la;;a\  i  proplcr  vos ;  i/inimiufii  jttirtd- 
iwrini  rtts  sn/ti-r  iifiis  ni/iiifuriiiii ,'u\  osl,c.\ 
.Kji:N|)!o  vos  Iraiisliili,  cl  al)  .Kf,'v|)lioriiiii  H 
iinpiiiinationiiiiis  vos  (lclnidi.  siiMil  a(|iiila 
|)orlal  siios  piillos  dc  loco  ad  lociiin,  cl 
porlando  cosdcm  liictiir  iic  Ucdanlnr.  Dici- 
Inr  (Miim  iiiiod  [)orlal  cos  snpra  proprinm 
dorsum,  sicqnc  cor|)ns  snnm  c.\ponil  |)ro 
pullornm  dcrcnsiono  :  ila  el  anjiclus  co- 
liiinnam  niiliis  posnil  inlor  .Kj,'yplios  cl 
llclira>os,n(>  .Ki,'y[)lii  im|>iii;narcnl  llcbraMis 
aiilo  Iransilnm  maris  Hnliii,  qucmadmo- 
duin  su[)ra  paluil.  Ef  assumpscrim  mihi, 
lioc  esl,  graliose  el  pic  a[)[)licucrim  vos 
cullui  iiKH),  ut  milii  adluorealis  ad  gloriani  C 
nominis  niei,  alque  ad  vestrani  salutem. 

^/  crgo  audicrifis  coccm  mcaia,  hoc 
est,verbis  meis  obtemperaveritis,*'/  cusfo- 
dicrifis  pacfum  mcum,  id  est,  legem  meam 
vobis  nunc  dandam,  memoriter  erticaci- 
terque  servaveritis  ;  critis  iniln  in  pccu- 
liuin  de  cunctis  populis  :  id  est,  prae  cete- 
ris  gentibus  universis,  eritis  populus  mihi 
spccialiter  carus,  ramiliaris,  et  heredita- 
rius,  durante  cursu  veteris  Testamenti,  ita 
quod  pascam  alque  custodiam  vos,  sicut 

/s.  XI.  II.  custodit  cl  pascit  paslor  proprium  gregcm.  D 
Hinc  per  Isaiam  loquilur  Uominus  :  He- 
reditas  mca  Israel.  Unde  (ut  dicilur)  in 
IIel)r;x>o  habetur.  Krilis  mihi  amicabilitas, 
ita  quod  per  illud  abstraclum  insiuuatur, 
quam  specialissime  essent  Deo  dilccti.  Hinc 

Deiit.vn.c.  in  Deuteronomio  legilur  :  Te  elegit  Doiiii- 
nus,  ut  sis  ei  populus  peculiarisdecunctis 
populis  qui  suut  supcr  lcrram.  Porro  pe- 
culiuni  appellatur  bonum  speciale  alicui 
approprialum.  Et  ita  plebs  illa  luit  Deo 
speciaiiler  applicata.  Mca  est  enim  omnis 


Ibid.  .\ix 
io. 


tcrrii  :  lioc  csl,  nnivcisi  tuiliilalorcH  lcnm 
sitnnl  nim  lcrra,  nici  simi  jnrc  <M-cationiH 
cl  nni\<M'salis  impnii.  Idi-o  |iossinn  \os  lia 
coiijiiii^crc  milii  pcr  graliain.  /vV  c/m  trilin 
iiiilii  iii  rci/nuin  siiccrilnlnfc  :  \\cn-  chI,  n*- 
giiabii  iii  \()bis,  cl  vv^vs  vobis  prii-ri<iam, 
al(|iic  in  rcgno  v<'slro  <'riinl  sac(M'd<)l<is 
milii  d<'voli,  <'l  vos  conscnati  <Milis  -,  cl 
i/cnssiinitn  :  {\\\\.\\\\i\\\\  <<)rda  vcslra  virliili 
bns  (Miiiil  rcjilcta,  ct  vos  iiico  eultni  (M  ilis 
(lcdi(Mili. 

//(/'('  jaiii  j)ra<(licta,  sunf  vcrha  i/uiv  fn- 
i/iicris  ail  fifios  Isract.  jlaipic  D(mis  aiile- 
(|nam  lcg(Mii  [ilcbi  |)ro|)osiiil,  cDiiiiiKMiiora- 
\il  ci  aclus  siia'  jiislilia'  circa  .Kgyjilios,  et 
acliis  siia»  iniscricordia'  circa  cos.  qnale- 
iius  llnim  linicrcnl  iil  jnNliim  cl  omni- 
[)olenleiii.  (miiikjik'  diligcrnil  ni  |)iiiin  ac 
libcral(Mn,  al(|uc  iil  sibi  grali  consislerenl, 
ac  \\cv  hoc  inajora  siis('i[)ere  mcrer(Milnr. 
InsiqxM-  Tccil  cis  dnlcissimam.  e.xccllcn- 
lissimanKinc  promissioncm,  si  i\c  ccI(mo 
obcdirent,  ut  sic  provocarenlur  ad  mclio- 
ra,  et  ipsum  ardenter  diligercnt.  a  ([iio  in 
dilectione  sic  erant  pra^venti. 

]'cnit  Moyscs,  et  convocafis  majoribus 
natu  popufi,  cxposuit  eis  omncs  scrmones 
quos  mandavcrat  Dominus,  hoc  esf  verba 
pra^fata,  qua^  Deus  jussit  eis  insinuari.  Rc- 
sponditque  omnis  poputus  simul :  Cuncta 
qucv  locutus  est  Dominus,  faciemus.  Com- 
puncti  enim  erant  ex  verbis  piissimis  jam 
pra^dictis.  Itaque  ut  omnia  licrcnt  ordina- 
le.Moyses  priino  vcrba  Dci  relulit  superio- 
ribus  Judeeorum,  et  illi  ulterius  relulerunt 
inferioribuSjUt  sic  inferiores  assuescerent 
superiores  suos  reverenter  audire.  Quuni- 
que  retulissct  Moyses  verba  populi  ad  Do- 
minum.  Quod  Moyses  fecit,  non  ut  Domino 
ignota  dcuuntiaret,  sed  ut  a  Domino  ali- 
quid  plus  audiret,  et  item,  ut  suum  im- 
pleret  officium,  quoniam  mediator  fuerat 
constitutus  infer  Deum  ct  populum.  Et 
rursus,  quatenus  bona  populi  verba  coram 
Domino  recitando,  gratiam  impefraret  a 
Domino  ipsi  plebi.  Juxta  quem  modum  an- 
gelus  dixit  Cornelio  ceufurioni :  Oratio  tua  ac/.  1,4. 
et  eleemosvnae  tuse  commemorafcB  sunt  iu 


tUM  KI^AHHATIO    IN    CAl'.    XIX    KXdlll.    -      AHT.    XXXVIII 

foii-jijnclu  |)ti,   ul    li-^ilur  in  .\('lis.  Tidjiiii  A  (juotl  ••\li  rioit-in  ruii(li)ifni  n  riiui  iuaiiimu- 

7eA.»iiit  ({UiHiuti  hu|>liu(*l  uu^fliiM  :  K^o,  iii(|uil,ot>-  luiuiii  Di-iis  |><m-  se  aiil  |>i-iu(-i|>ulit(M-  curt^t, 

tuli  oi-itUi)U(iu  tuuiii  hoiuiuo.  .i<V  I'  Ihniii-  su(l  iit  [xT  V  ('sliiiMMiloniiii  lotioiKnu  cor|>(>- 

nu>i  :  Jutn  nuni',  i<l  fsl  eilo  posl   hac,  ut-  rcmii,  iiit('lli(((M-ciil  se  iiitus  (h^lxMO  tipiriliia 

pole  terlio  die,  sicut  |>ut(^l>il,  i't;/<t«m  (ul  lilcr  luvarnnt  cxjmrKurf  piM- coiivcMsioiniu 

h'  in  calit/ini'  nahis,  id  cst   ill   liutx^  culi-  cl    coiitritioiiciii    iiiciilis   ad    Dciiiii.    Uiidi 

^iiiosa,  ut  uutliut   inf  /jojHiluM  li)ijuc/iti'in  ctciiiiii   popiilo   dcdil    1)(mis   pruu-cplu,  (Ms 

uii  tc  cx   ipsa  liut)e,  <-/  cmtut   tihi  in  fwr-  proporlioiiulu.  h't  sint  iturati  in  iliem  ter- 

petuuin  :  c('rti  quod  ex  diviiia  i-cvclulioiio  liuni  :  ita  iit  Iiiik-  iiivciiiuiilur  p(M-  pi-u;via 

lucutus  sis  eis.  Kt  quod  ait.  It  credul  libi,  virtuliiiu  cxeicitiu  disposili,  piiiguli,  devo- 

iiitclli^eiiduiii  cst  tuiii  di-  lii^  (pii  il)i  luiic  ti   ud  occurnMidiiiii    Duiiiiuo,  cl  ud  susci- 

aderuut,  quaiii  de  posteris  eoruiiidciu.  Kl  pi<Miduiu  Ic;;(Mii  ipsius.  In  (lie  cnini  tcrtia 

(piuiiivis  iiiulti   coruiii    postiiiodiliu   ad   ill-  It  (trsicndrt  Ihnninus  ritruni  onini  ptcln'  sn- 

ci-cdulilul<Mu  (lilu|)>i  siiit,  Duiiiiiius  luiucii  /xv  nutntnn  Sinai  :  iioii  quod  Dcus  iii  siiu 

fecil  qu  >d   iii   i[>so  <M-ut,   ut  et   increduli  iiutuiu  iiiutuv<M-it  hjcuin,  scd  per  quosduiu 

inexcusul)iles  inv<Miiuiitiii-.  (JuulihM-  uut<Mn  (dlcctus  inirubiles  circa  inonlcin  Sinui  la- 

islud  sit   lactuin,  s<^quenti   rccitulur  capi-  clos,   inonsli-avit   sc  uli(|iiid    iiOMiiii  opc- 

tulo.  rari  ibidein,   per  quod  co}<nosc(d)utur  ihi 

(^ur  uutiMii  Doininus  ap[)aruit  .Moysi   in  praiscns  a<lesse.  Ilaiiiic  d<;sc<Midel,   id  cst, 

nuhe  aiil  nnhis  culijjinc.  <'t  cx  cu  lociitiis  [)r;cs(Mitiuin   suam   in    lo(-o    iiilciiori    ipso 

cst  ci  '.  ltc.>>[)oudclur.  quod  ud  iiinu(Miduiii  codo,  inoiislrahit  [)er  eHcclus  magniricos. 

quod   ijisc   Doininus   sit   cadcstiuni    priii-  C(institiu's(jur  tennimts  fxtpaln  per  cir- 

li^ui.xMui,  c<q)S,  cujus   inaKniriciMilia  nubcs  <liscur-  cuitum  inonlis,  et  dices  :  Cavele  ne  ascen- 

riiiit,  (|ii;c  iii  uereo  cado  gcniM-anlur  atque  dalis  in  niontem,nec  tanfjatis  fines,  id  est 

nioventur  ad  Dci   im[)oiiuiii.   Kt   itiMii  ad  C  [jartcs  seu  exlrcmitates  illius.  Omnis  qui 

insiiuiuiKlum.  quod   Dcuin   in   hac  vita  in  lctifjerit  inontcm,  morte  morictur,  id  cst, 

se  i[)so  clurc  cim-ikmi-   noii   valcmus.   scd  cor[)oraIitci- (jccidclur.  imo  ct  s[)iritualit(M' 

iCo/-. xMi,  (juxta  .\[)Ostolum)  vidciiius  per  s[)cculum  intcribit,  [>cccando  morlalitcr   [x-r  <liviiii 

in  UMiigmaU'.  Tamen  ut  Kahhi  1'uulus  hic  violationem  prajccpti.  Istud  taincn  praece- 

asserit,  quando  Dominus  venit  ad  Moyscn  [itum  ex  sua  natura  fuit  pra^ceptum  juris 

ad  loqucndum  el  ap[)arcnduni  ci  duinta-  positivi,  sicul  et  illiid,quod  Dcus  dedit  in 

xat,  dicitur  venisse  in  nulx',  iion  in  caligi-  paiadiso  primis  paienlibus  d<!  non  guslan-  ^tn.  ii,r 

iK'  luibis:  sed  quando  vcnit  ad  lo([uendnrn  do  liiH-tiiin  ai-hoiis  scientia}  honi  el  mali : 

Moysi  cx  nuhc  coiuin   po[)iilo.  dicitiir  vc-  quein  riucluin  comcdcie,  non  luit  malum 

nisse  in  caligine  iiuhis.  quoniain  .Moyses  in  se,  sicul  iiec  tangerc  monlem.  Positiva 

hahuit  clariorem   Dei  cogiiitioncm  quam  quip[)C  praecepta  dicuntur,  quse  sunt  de 

populus.  Vei-umtamen  an  ista  proprietas  D  rebus  idco  debitis  aut  illicilis.  quia  jussae 

in  hujusccmodi   locutione  semper  servc-  sunt  aut  prohihilae  fieri;  non  autem  idcirco 

tur,  infra  patescet.  jussse  aut  prohibita;  ficri,quia  ex  sua  rati- 

Xuntiavit  crfjo  Moif.ses  verba  populi  ad  one  sint  moraliter  hona?  aut  inalaL'.  Manns 

Dom inu m, %\c\\\.  IdiXn  (Xiciwm  e?,i.Qui di.xit  uon  tanijcnt  eum,  id  cst,  nullus  vestrum 

ei :  Vade  ad  populum,  et  sanctifica  illos,  manibus  suis  montem  attinget  rependoaut 

id  est,  exhortare  et  praecipe  eis,  ut  sancti-  innitendo;  sed  lapidibm  oj)primetur,  sive 

ficent  se,  implendo  quae  eis  praecipies,  ut-  confodietur  jaculis,  quicuinque  montem 

pote  a  carnalibus  abstinendo  amplexibus,  tetigerit.    Hoc   autem  Deus  tam  rigorose 

et  spiritualihus  actibus  insistendo,  hodie  prgecepit,ad  innuenduin  cum  quanta  reve- 

et  cras ;  laoentque  vestitncnta  sua  :  non  rentia   sit  acccdenduin   ad  i[)sum,   et   iie 

quod  in  vestibus  sit  macula  culpae,  vel  aliquis  cum  praesumptionc  aut  curiositate 


iii. 


12 


BNAIUIATIO    IN    r.AI>.    \l\    i:Xn|)l.  AltT.    XXXVIII  tVMi 

/von.Nw,  iiil    iliviiia   sc  iii^nat.   i|U<iiiiaiii  snutaloi'  .\  iialis  iti(li^tiiis  csl   ad  (jiviiiiiniiii  1-011111111 

'^'  inaicslalis  ii|)|iriiii(>lui'  a  };lni'ia.  Ilciii  ad  dc  iiioiiciii.  ct  ail  ci)iilciii|ilaiiiluiii  sii|icriia, 

si;;nailillllll.  (|liaill  \cliciliciltci'  (lcliciat    ilil  /Jisiriiififi/in'  Mih/m'»  i/r  iiiiinfr  iitf  /ni/ni- 

liccilliias  iiiciilis    liiiiiiana-,  ali    cvccllciilia  linn ,  i't  siiinfifiiiiiif  riini  ilis|Hisitivc,  siciil 

cl  ('()iii|)i(«liciisi()iic  inajcstatis  (livina'.  Si  c\|iositiitii    csl.  Qiiiiiiu/iir  /urissifif  rrs/i- 

rr  Jinin'iifuni  fihrit  ,si  rr  lininn,  iiini  rirrt,  iiiriitu  siiu  :  it\)  vnwsns  iii(|iiclas.  .Noii  aiilcin 

si  lcli;;ci'it  iiidiiIi-im.  i|ii()iisi|iic  riiciil   ilala  jiissi    sitiil    iiova    iiiilinir    \rsliniriita.  scd 

lan^ciidi  licciilia.  .Naiii  siihditnr  :  pci'  lolioncin  ititiu\ala  si-n  candidata.  (|iiia 

(jinnii  i-ir/irrit   rliinj/rrr   /nirriini,    linn-  |ii'i    iiilciioii-iii  li)ti()iii-tn  iioii  iiiiitatiii'  atii 

it^rriii/ititt  in  iiiin/fi'iii .  (lirca  lioc  Uahaniis  iiia  i|iiaiiliiiii  ad  snatii  siilisl.intiani,  sid  in 

scrihil  :  IMins  piohilK-l    iiopiiliiin   iii  iiion-  accidciitalilnis,   ct   s|)ii'itiialili-i'   iiininatni' 

lciii    ascciidcrc.   iiiiiii'    jiilicl    iii    ('lan^cntc  ac   rcsplcndcscit.  NOIiiit   (pi(i(|iic  hotiiitiiis 
hii('t'iii;i.  asccndaiil  111  inoiilcin.  prr  linr  liii    H  iii  \i-slihiis  llchia-innni  osli-ndcrc  spccialc 

inanaiii   coinpcsccns  aiidaciain,  ati|ii(-   ad  inii-aciihiin,   i|uia   |)(-r   tantntn    l(-inpus   ac 

ohc(li(-ii(hiin    invilans,   ad    dcsi^iiaiidiiiii ,  spalinin,  (pio  iii  tolo  illo  dcsi-ilo  rnctiint, 

(inod  ad  pra'dicalionis  \()(-(-iii  il(-h(-iiiiis  nos  non  suiil  attiita'.  Aii  ml  ms  :  /'Jstufr  /m- 

ad  siipciiia  criiicrc,  ncc  suciainciiloiuin  iii-  riifi  in  i/irni   trrtiii  111 ,  'yi\['(i  scnsuiii  pra'- 

V(>slifj;ation(Mn  ox  iiohis  ipsis  pra>suiucrc,  liahiliiiii,  rl  nr  (ijii^ro/iiiKittctis   ti.rorl/nis 

scd  hci    \oi-alioncin    scipii.    Alii  sic  c.\po-  rrstris.  pcr  (-arnah-in    (-opnlain   \cl    coiii- 

uunt  :  0"H">  i'ic|)cril  claiij,'crc  Imccina  iii  plc\imi.   iiiio   ncc   |)ci'   inordinalain   alh-- 

cacuininc  inontis  ah  auficlo,  tuiie  asciMi-  c-tioncin.   (Juainvis  cuitn   copnla   illa  siin- 

dant  iii  nionlcin.  id  csl   ad  lcrininos  sihi  pcccato   licri    (jiK-at.    laincii  oh    volnpta- 

pradixos  acccdant,  pcr  ipiod  inonli  appro-  lcin   adjimctain,  dciniinit    tnciitcin,  ct    ad 

piiupiahiiut,uou  taincn  trauscanl  ullra  tcr-  dcvolioucin    rcddil    incplain,   vi-l    ininus 
luiuos  ipsos.  Sict|uc  pcr  liiric  verha  uou  da-  G  idoucani,  cliain  ad   t(-inpus  actu  ccssaiito. 

halur  eis  liccntiu  trausgrodiendi  terminos  Dccuit  quo(pic  cos  a  carnalibus  dclcctati- 

illos,  scd  insinualur  quod  antc  clangorciu  onibus  ahstincrc  ad  aiiquautum  tempus, 

hucciiuestcnt  uliqualitcr  rcinotc  a  lcrininis  qni  ad  tantain  divinoruin  speculationcm 

illis,  cl  in  ipso  claniiorc  cosdcin  acccdanl :  ct  participationcm  fucrant  adiniltcndi.dcr- 

quod  nunc  vocalur,  In  inontcm  asccndcrc,  luin  csl  (-liain.  quod  populus  illc  pro  ina- 

(pioniam  lcrmini  illi  cranl  in  pede  inoutis  xiina  sui  partc  liiit  ita  carualis  ct  proniis 

in  aliqiianto  ascensu.  Porro,  ut   Lyra  rc-  ad  vitia.  qiiod  vix  cognovit   uxores  sine 

h'1-t,  in  HchraH)  hahctur  :  hi  prolracln  huc-  admixtionc  peccafi.  Kst  cliam  mystica  ra- 

cina?  ascendant.  Quod  (]nidam  HebruM  e.\-  tio  hujus  mandati,  vidclicct  qiiod  popiilus 

ponunt.  diccntcs  luissc  qiicmdam  inodum  christianns  iion  dcbcl  SacranK-iitiiin  alta- 

clangcndi  i^rotcusnm,  (pii  liiil  siijnum  rc-  ris  suscip(M"c  ahsquc  pra'via  ahsliiu-ntia  a 
cessiis  Uci  a  inontc,  tuncquc  liciiit  popnlo  I)  copula  ctiain  conjugali  :  quanlo  magis  il- 

lerminos  pra^stilutos  transcend(Mc.  atque  lcgitima, 

iii  montcin  ascendcrc.  Jamque  ddvenerat  tertius  dies,  et  mane 

Qua>ri  potcst,  cur  bestia  inontem  tan-  //?<7ar«^ra^Circahoc  scribit  Lyra:  Hic  cst 

g(Mis.   rncrat   occidcnda.   quuin   non  pcc-  dies  sextus  tertii  mensis.  Quarfo  (Miim  die 

cassct  in   lioc.   Ucspondctur.  qiiod  domi-  cjusdcm  inensis.   dixif  eis  Moyses  vcrba 

nus  hcstia^  in  rc  sua  puui(^batur.  quain»a  pra^dicfa,  uf  Uabbi  Salomon  dicit.  Sicque 

inontis  contactu  non  custodivil.  Et  efiam  sexto  die  hnjus  mensis  fuif  lex  dafa.  Sed 

jnssuin  est  hoc.  ad  incufiendum  inajorem  his  repugnare  videtur,  quod  ait  Glossa  : 

limorem  ac  rcvcrcnfiam  divini  pra»ccpfi :  Hic  est  tertius  dies  terfii  mensis  ab  exifu 

ilcmquc  oh  mvsticam  significafioncm.  ad  Israel  de  .Egvpfo.  A  die  ergo  qno  Pascha 

,'.,,.  ,   ,  „  .  ,  " ,  •  c        T  Exod.  xii, 

prceliguranduui  vulclicct,  t[uod  homo  car-      lecerunt.  videlicct  a  quartodecimo  die  pri-  ts. 


m 


ENAHHAilU   I.N   CAP.    XIX    I^XUDI.    —   AHT.    XXXVIII 


lul  liifiisih  us(|iii-  iiil  tlii-iii  ittiiiii  iiuo  iluld 
i*st  li-\,  ilifs  i|uiu(|uu^iiilu  liirriiiil  :  uI|m)Ii- 
(irci'111  rt  M'ptcui  liifii  |)i  iiiii  luiu^i^  ,  it 
(lifs  tri^iiitu  luciisis  scruuili,  i|ui  siiiiiil 
suiit  (lii-s  ({UiidruKiutii  !M-|iti-iii,  rl  tn-s  dii-s 
tcrtii  lui-iisis,  iii  cujus  ti-rtio  ili«-  ilatu  cst 
Irx.  (!iii  c()iu|)iitutii>iii  iiiu^Ms  coiiconlal, 
(jUDil  .\l.ij,'i>.lir  iii  lii-itoriis  scrihit  :  iiuo 
pruMuiluctu  lilossm  vcrba  cuiisoiiuut  pror- 
sus  vcibii^  .Vu}<u-»tiui,  vcl  potius  «-x  vcrbis 
ejus  HUiit  suiuptu  ;  cuucunluiit  «-l  tcxtiii. 
Idt^u  ita  tciicuduiu  cciiS(-tiir. 

Ituquc  tcrtiu  dic  vul(l(-  diluculo,  ut  iii 
Schoiusticu  lii>toriu  dicitur,  uiitc  solis  or- 
luiu,  id  (-st,  uut(-(iuuiii  sol  i|)S(-  uppuruit 
pcr  sc  ipsuiii,  uou  tuui(-ii  uiil(-  uiiroruiii, 
(juiu  iii  t(-xtii  usscritur,  Juiii  iiiuiic  iiiclu- 
rucrut ;  et  ecce  cwperunt  aiuliri  tonitrua, 
ct  tnicurc  falyura,  et  nubes  (lensissima 
uperire  inontciu  :  (jua^  omuia  auf^clico  lui- 
uistcrio  roriuul)uiitur.  (Juuiuquc  toiiitruimi 
sit  cxstiiictio  i{,Miis  iu  iiuhc,  scu  souiis  lu- 
ctus  iu  cu,  lacilc  luil  uuj^do  suiicto  iii  iiu- 
l)c  iilu  roriuurc  touitiuu,  (-t  iiidc  (-iiiittcrc 
lulguru.  .Muj^iiiijuc  veuti  ct  pluviai  ciaut 
ihidciu,  ut  Joscphus  scribit.  (Uanijori/ue 
buccime  ochcinentius  pcr.strepcluit.  Xw^c- 
lus  (|uippc  tormavil  souuiu  hujiisinodi.  Aii 
taiui-u  p«-r  vcraiu  tubuiu.  aii  alio  inodo  si- 
bi  placeuti,  quis  uovil  '.  Vcruinlaincii  Jii- 
daei,  juxta  suarum  consuctudiucm  labula- 
rum,dicuul  sonum  illuin  factum  per  cornu 
Gen.  xxii,  suinplum  dc  aricte  pro  Isaac  imiuolulo.  /iV 
'^*  tiinuit  poputus  qui  erat  in  castris.  Iii  Scho- 

lastica  historia  cx  Josi-pho  lcrtur,  quod 
pra^dictis  terribilibus  auditis,  pulabant  ct 
ipsuin  Moyscn  iraDei  perisse.  Tandem  ve- 
ro  Moyses  igetus  apparuit,  et  aer  serenus 
cum  eo  inter  ipsos  reversus  est.  Qui  dixit 
ad  eos  :  Hodie  non  audietis  mc  Moysen, 
sed  illum  qui  pro  vobis  pereussit  .tgy- 
ptum,  qui  dedit  viam  per  marc,  panem  de 
ccelo,  aquam  de  petra.  Fiant  ergo  vcrba 
Dei  vobis  amabiliora,  quam  proprii  filii  cl 
uxores. 

Quumque  eduxisset  eos  Moyses  in  oc- 
cursum  Dei,  id  est,  ut  se  reverenter  ac 
devotc  preeseutareut  Deo,  super  montem 


A  .Siuui  dc!)C(-iidciili  p(-r  luoduiii  cxposituiii, 
Htctcrunt  uil  ruiticcs  inontis,  vidclicct  juxlu 
li-i iiiiiioH  cis  piudixos,  iioii  uitra,  si-d  citru 
cos.  7'otus  autcin  inons  Sinai  fuinaluit, 
pru'scrtiiii  iii  v<-rtic(-  cjiis  iibi  riiiuus  us- 
cciidcrat,  co  ijuod  ilcsccntlis.sct  JJoiiiinus 
supcr  cuin  in  iijnc,  (|iii  ruit  aliiis  u  co- 
luiiiiiu  igiiis,  itcr  iiioustruiitis  iii  iiocti- 
l)US,  ct  asccnilcrct  fuinus  ('./•  co  quasi  ilc 
firnuce.  Kx  qiio  vidctiir,  (jiiod  iguis  illi- 
luil  spissiis  ct  sutis  oiiscurus,  iiou  luullum 
subliiis  ct  clurus,  qiiatciius  majorcm   iii- 

li  cuterct  lormidiiiciu  duris  llcbru^is.  Erat- 
ijuc  oinnis  inons  tcrrihitis  iiiiiiis,  Jiroptcr 
(-u  qua^  i'i(-i>aut  ct  apparucruul  iii  eo.  Kt 
sonitus  bucciiue paulatim  cre,scebat  in  ma- 
jus,ctproli,joius  tendebatur.OmnVd  isla  Te- 
citDominus  coraiii  |)lcb(;  aiitcquam  lcgciii 
dcdit,  ad  d«'inonstraii(iuin  suuj  omuij)ot«-u- 
tiam  maji-slatis,  iit  tiincn-liir  :  (jiiia  l«-x  illa 
iuit  l«-x  liiuoris  «-t  s«'V(!rilalis  jusliliui  iiii- 
jicrb-ctis  coliata,qui  per  timon-m  «-l  ligo- 
rciii  justitiu;  iuerant  ad  icgis  ol)servantiaiu 
iiuluccndi.  Lcx  vero  evangciica,  esl  i«'x  ca- 

C  ritatis  ct  piclatis  :  idcirco  a  Clirislo  ^v- 
denle  in  monte  cum  sercnilale  et  quielo 
esl  dala,  quia  ad  eain  scrvaiidam  inducen- 
di  suul  homines  amore  sumiui  boiii  ac  z(do 
virtulum.  Dehacre,id  est  utriusqu«!  Iiujus 
legis  distinclione,  inulta  scribit  Apostoius 
ad  iicbraios  :  Non  accessistis,  inquiens,  ad  ihhr.w 
tractal)ilem  el  accessibilem  ignein,  ct  ad  '''''■ 
liirbinem,  «-l  caiigiuem,  el  proci-llam,  cl 
tiiba'  souitum.  I']x  qiiibus  probalur,  quod 
ibi  exslilit  eliain  turbo,  id  est  vehemens 
veutus  :  quod  tamen  hic  non  fcrlur  iu 

D  lextu. 

(Jua3ri  potest,  cur  Dominus  apparel)at  in 
igue,  imo  et  in  igne  hujusrnodi,  atque  in 
caligine  el  in  nube.  liespondetur,  quod  di- 
viiia.  per  proprielalcs  ignis  specialiler  de- 
siguaulur,  in  tanlum  qiiod  et  Deus  ipse  Deui.w.ik 
ignis  consumens  vocatur,  ut  aiibi  pienius 
dictum  esl.  Cur  autem  in  igne  sic  denso, 
et  in  caligine  alque  in  nube,  jam  ante  so- 
lutum  est.  Voiuit  namque  Deus  in  veteri 
Testamenlo  suse  justitite  monstrare  rigo- 
rem,et  suse  incutcre  majestatis  horrorem, 


KNAIIHAIH»    l\    <M'      \l\    \  \<>\<\  AUI.     WWIII                                             ''•'ll 

(|lialt>niis  i-l    \u-v  llitc    itsliinlri  rl    sr  iriillii    \   illslillitiitili-lll    liiiii     pni'Sl||||iillt     inl    Dniiii- 

liiiiiiiiiiaiiiiii  rssr  |)i-()visiH'<'iii  ac  iinlii  riii  :  iiuiii  iiisi  piiiirinili  acrnjiTf,  iifc  Hiia  offi' 

(pioil  ;i  paiicis  liinc  cicilclialiii    lliiic  li-ilio  cia  inili^'iic  cxplcn*.  Si  aiilcin  iiilclji^atiir 

111 //r-i/.Mii,  l(c;>iiiii  Saloniiin  ail  :  hoiiiiiiiis  ilixii  nl  lia  ili'  saccii|i)tiliiis  ijni  craiil   iii  lcgc  iialnriM, 

'*'             liilaicl   in   nchiila.  i*i'i)  (pio.  liltio  sccnndo  i'\ponclnr    dc   priiii();,'ciiilis    Isiaclilarniii, 

ii/'.n-.vi,i   Paralipoiiicnon   lc,L;itiir  :  Doininiis  ili\it  nt  i|ni   oHicio  saccnlotii   riinp^chantiir   ns^pn; 

lial)ilaicl  iii  cali^inc.  rinlc  cl  .Nalinin  pri-  ail  saccnlotii  inslitntionctii  l.cvitici  :  iiaiii 

A'<t/iii"i  I.  ino  :  Doininns,  in  lcinpcslatc  cl  Inrliinc  via>  iiMpn'  ail   id  priiiiop^'ciiiti   rncrant  succrdo- 

^'             <',iii^'  Porro  Jiiihci  diciiiil  Doininnin   appa-  lcs.  .lani  ipio(|iic  jiisscrat  Doininns  priino- 

rnissc  iii  if^nc  cl   nnltc.  (pioniain  i^Miis  cl  ^ciiilos  Isracl  sihi  saiictiricaii.  nl  capiliilo   KTud.wi. 

iliihcs  non  lialtcnl    ri\ain  ri;;iirain.  Idcirco  lcrtiodcciino  ciinlinctnr.                                   * 

in  cis  apparnil  Doininns,  id  csl  pcr  illa.nc  l)i,iili/i(c   Mhi/ms  <n/   Dtnnliniiii  :   Xnn 
ll(>l)ra>i   ad    idololalriaiii    proiii,    liahcrcnl  W  /Kifrri/  ri(fi/ns  iisi-cni/crf  i/i  iiin/ifrin  Siinii. 

occasioncin   rorinandi  imagincs  Dci.  Istiid  Tk  cniin  fcsfifii-((t((s  cs  cf  Jns.sisfi ,  i/ici-ns : 

laincn  non  vidclnr  inaijni  xaloris,  (pioniani  /'nnc  fcrmiinm  circa  inontcm,  cf  nanctifica 

ignis  cl  nnbcs  sulis  racililcr  possnnl   for-  illnni.  Iloc  nlliinnin  Ncihnni  Moyscs  anlc 

inari  ac  pin^i.  non   scripsil:  cctcra  clara  snnt.  Doininns 

.]/oi/sis  loijKclnihir  ad   Dcnm.  <•/   /hinii-  cnim  jnssit  .Moysi  |)ra'ri^'ci'c  po|)nlo  lcrmi- 

////.\-  rcsponi/clnit  ci  laiupiaiii  mcdialori  in-  nos,  iillra  ipios  non  asccndcrcnl  monlcin. 

tcr  sc  ct  popnlnm.  Dcsccin/iti/KC  DoniiiiKs  Scd  (piomodo  inlclli},'ondiim  cst  cpiod  di.xil 

supcr  inontvni  Sinai  in  ipso  ino/ifis  rcrti-  ad  .Moyscn,  Sanclilica  illnm,  nlpolc   mon- 

cc.ct  vocdvit  Moi/.-icn  in  cdcKnicn  c/'i(s,si''i-  lciii  M']|   rcspondcndiim,  cinod  siciit  lcm- 

licel  inonlis,  ad  dcsii;nanduin  (iiiam  rami-  |)lnin   malerialc  dicilnr  sanctiricari,  dnin 

liaris  ct  carns  cxsistcrcl  Doinino,cl  nl  cjiis  divino  cnllni  dcdicaliir,  sic  .Moyscs   mon- 
vcrba   attcnlius   snscipcrcnlur  a  populo.  C  tein  Sinai  sanctilicavit,   dennnliando  Jii- 

Quo  quuni  ascenilisset,(H.rit  ad  euni :  De-  da>is  quod  ille  mons  esset  clectus  et  dcpu- 

sce/uie ,  et  co/itestare  populuin,  ne  forte  latus  a  Deo  ad  peragendum   in  eo  multa 

velinttra/iscen(fercter/ni/iossibip/-(v/i.i'os  divina  :  quoniam  ibi  apparuit  ct  locutus 

ad  videndum  Dominum,  id  est  ad  inspi-  est  Dominus,  apparueruntque  angeli,  data 

ciendnm  curiose  aut  pr.Tsumptuosc,  qua-  est  lc.x,  et  varia  mysteria  sunt  e.xplefa.  De- 

liler  aut  in  qua  lorina  (>go  Dominus  tibi  nique  ex  verbis  jain  hahitis  satis  apparet, 

appareo  :  quod  scirc  ad  eos  non  pertinet,  quod  sanctus  Moyses  tam  lihenter  fuil  in 

nec  sunt  digni :  et  pereat  ex  eis  p/urima  vertice  montis  cum  Deo,  quod  invite  de- 

mu/titudo,  videlicet  oinnes  qui    1'ecerint  scendit.Ideo  quasiexcusandose  dedescen- 

hoc,  aut  consenserint  ipsis,  quia  talesmox  su,  dicebat  :  Non  poterit  vulgus  asccnde- 

occiderentur,  et  proptcr  suum  excessum  re.  Quasi  dicat  :  Jam  semel  dixi  hsec  eis 
essent  damnandi.  Saccrdotes  ijuoijkc  ijui  D  ex  parte  tui.  Scd  Dominus  rursus  juhet, 

accedunt  ad  Domi/ium,'\\\^re^\o\\Ao  {nhov-  Vade,  descende,  ut  repefas  populo  quae 

nacukim,templum,vel  ad  altare,ofi'erendo  semel  dixisti,  quatenus  diligenlius  ea  ob- 

ibidem,  ubi  Deus  specialiter  esse  asseri-  servet. 

tur,  sa/ictifice/xtur ,  id  est,  se  ipsos  purifi-  Cui  ait  Dommus  :  Vade,  descende.  As- 

*pereutiat  ccut  modis  prsefactis,  ne  percutiam  *  eos  cendesque  tu,  et  Aaro/i  tecum,  ut  sit   so- 

plaga  mortis  corporalis  ac  spiritualis.  Sl  cius  tuus,  audiendo  ex  me  prsecepfa  tibi 

istud  intelligafur  de  saccrdotibus  Levifica>  nunc  conferenda,  quemadmodum  hucus- 

sfirpis  afque  Mosaic»  legis,  per  anficipa-  que  fuit  tibi  associatus  in  faciendo  prodi- 

fionem   est   dictum.   quoniam   sacerdotes  gia,  dirigendoque  populum.  Verumtamen 

Imjusmodi  nondum  fuerant  institufi  :  uf  cifodescendit,  nec  fuit  cum  Moyse  in  verti- 

sit  sensus,  quod  sacerdotes  tales  post  suam  ce  montis  per  quadraginta  dies,  de  quibus 

T.  1.  41 


nw 


K.NAHHAilU    IN    CAV.    \l\    KXoltl. 


AUT.    \\\l\ 


iiifiit  ilicetur.  SiuerUuU»  autcin  ft  poputus  A  Ittiitatt^in  iii  Doo,  qiii  oiiiiiia  oporatiu'  iion 
nun   irunncanf  tt-rminus  silti  |tra<SL'ri[ttos,      ii»H-«ssital(i  iialiirir*,  si'(l  scciiiKlmn   |H'((|to- 
nfi-   amcnilant    ad   Doniinuni    iii    vcitit-c       siliiin  siuc  \(tliiiilalis  ul(|iic  lilxMiiinc.  l)c- 
iitontii»,  nf  furtt'  interfiiiat  t7/o,s.  Oiutd  ail,       Mfniliti^iu-  Mui/si's  ail  ituinduni ,  ft  '  nar-   'eiontii 
Ne  forUs  iiun  nutat  aiiiltiguitatciu,  i»cd  li-      racil  eia. 


AiniCULUS   XXXIX 


1)K     MYSTICO     IIUJLS    CAPITULI     .N  ON  I  UKC  I  .>l  I     I  .N  T  KI.L  KCTU. 


0' 


I'  \l)KA(iKSI.Ml)  sc[ttiino  dic  alt  c.vilii 
dc  .K^y[tlo,  vciiciiinl  in  Siiuii.  (iciliiiii 
esT^  [tcr  ([uadiagcniiiiiiin  nuincium  lcin[tii> 
p(X'iiilcntiiB  designari;  [ht  scptcnariuin  vc- 
ro,st'plcin  doiia  S[tiiilus  Sancli  ;  [tcr  inon- 
tein  Siiiai,  altiludinein  C(tu(ciii[tlaii(li.  (Jui 
ergo  vull  ad  conleinplalionis  a|iiccin  [ter- 
venire,  priino  in  aclibus  [tdMiilciiliu'  se 
condignc  c.vcrccal,  aU[Uc  iu  duiiis  Spiiilus 
Saiicli  quotidie  crescere  eiiilatur,  qualenus 
inente  jain  rcrorinala.gloiiain  Uoiniui  spc- 
eulelur  lacie  revclata.  Uciiique  inlcr  oinncs 
Israelitaruin  inausioncs,  inansio  in  inoule 
Sinai  ruit  [ira>cipiia  :  ([uoiiiain  cctulcinpla- 
tionis  quictcin  siiiumc  dcsidciaiit  veii  ct 

yoa«,..i,i7.  spirilualcs  Israelitaj,  in  quibus  dolus  non 
est,  non  hypocrisis,  neque  duplicitas,  ne- 
que  callidilas.  Siquidein  siinulatores  et  cal- 
lidi  provocanl  irain  Dci. 

Deuique,  sicut  per  Moysen  Doininus  di- 
xit  Jiida'is,  Vus  ipsi  cidistis  que  fcccrini 
ALyiiptiis,  quonwdo  portaverini  vos  super 
alas  aquilaruni  :  ita  pcr  chorum  beatissi- 
moruin  Aposlolorum  annuutiavit  Chiistus 
universis  liominibus,  qualilcr  pro  eorum 
salule  iinpugnavit  et  vicit  invisibiles  ho- 
stes,  imo  et  sjBCuli  vanitales,  homiiiesquc 
perversos,  perscculorcs  jiistorum  :  de  qui- 

Joann.wi,  bus  dixil  discipuHs,  In  mundo  pressuram 
habebilis,  sed  contidite,  ego  vici  inundum ; 
qualiter  etiam  sub  alis  misericordiie  suae 
suscepil  nos,  ad  lontem  quoque  Baptismi, 
et  ad  aiia  ecclesiastica  sacramenla  nos  du- 
xit,  et  nos  ex  gentilitale  natos  assumpsil 


Jol>  xxxvi 
13. 


33 


B  silii  in  |to[)iilum,  olcastriim  inserens  in  /i»m.%i,i 
lt(tiiain  (tlivani,  naluiulibiis  raniis  r(dictis. 
Idcirco  si  v.i  grali  cl  obcdiciilcs  ru(!iiiniis, 
crimiis  ei  [to[iulus  [t(!culiaris  [tra;  cuiiclis 
liominibiis,  crricieinurquc  (!i  regnuin  sa- 
c«M'dolale  et  gcns  saiicla.  .Miillo  enini  carior 
(!sl  Clirislo  Kcclcsia,  qiiain  oliiii  exslilil 
Synagitga.  .Nuincro  ([iioqiic  (!l  iiKMilo  cl 
omni  (•iiaiisinal(5  S[tiiitiis  Sancti  transcen- 
dit  Ecclcsia  inelTabiliter  Synagogain.  Pro 
pter  quod  in  Apocalypsi  habeliir :  Christus  A/mc.i, 
dilexit  nos,  ct  lavit  nos  a  peccatis  noslris 

C  iii  sanguinc  suo.  Princeps  quoque  Aposlo- 

loruin  :  Vos,  inquil,  genus  clccluin,  rega-  i/'eir.ii, 
lc  saccrdolium,  gens  sancla,  [topulus  ac- 
quisilionis,   ul  virlutes   annunlietis  (gus, 
qui  de  lenebris  vos  vocavil  in  admirabile 
lumen  suum. 

Responditque  omnis  jjopulus  simul  : 
Cuncta  quce  locutus  est  Dominus,  facie- 
nius.  Ita  ct  nos  in  Baptismo  abrenunliavi- 
mus  oinnibus  poinpis,  operibusquc  diabo- 
li,  et  universis  Dei  mandatis  obtemperare 
condiximus  :  quod  item  post  recidivum  in 

D  sacrainento  Coniessionis  peregimus.  (Juid 
igitur  nobis  incumbil,  nisi  ut  totis  viribus 
ea,  ad  qua?  nos  tolics  obligavimus,  implea- 
inus,  nec  cessemiis  deflere,  quod  heu  !  lam 
cnormiler  ac  irequcnter  ca  transgressi  su- 
mus?  Vade  ad  populum,  et  sanctifica  illos 
hodie  et  cras ;  laventque  vestimenta  sua, 
et  sint  parati  in  diem  tertium.  Sic  Do- 
minus  jubet  prsplatis  et  pr»dicatoribiis 
in    conlemplationis    exercilio   conslilulis, 


KNAHII  \  \U>     IN     I    \l'       \l\     I   \nll| 


\HI       \\\l\ 


0'!» 


iil  al)  alliliKliiir  liiijiisinoili  rxrifilalioiiis 
|iaiiliiliiiii  i|i*sci'ii(lniti>s.  atl  (■irdiliini  sihi 
iloiniiuriitn  ^'ir^fiii  Irslinriil,  rl  t<iiin  liui 
laiiilo,  itisliiKMnli),  i'i)ri'i|tii>nilt),  iiitl.iin 
nianilo,  saiicliricciil  liiiilic  cl  i  i.i^.  Imc  csl 
slaliiii  siiic  |ii'i-i(Milosa  ililalionc,  cl  nuii 
niinis  ('ntsorit»,  scd  u<l  lcinpiis  snrricicns. 
i|iiatcniis  in  ilic  l(>i'lio,  ntpolc  post  \ci-aiii 
coiircssionciii  ct  salisraclioncin,  siiil  parali 
llni^ciiilnin  Dci  in  Saciaincnlo  snscipcrc. 
alipic  in  inoiilc  coiilcti)|)lalioiiis  Spiiiliiiii 
Sancliim  saliilnilci-  inliicri.  Dii-riiini  lt'i-li,i 
(icsrcndct  /htniinns  iu)i<iiii  (tiniii  /)/i'hi-  sii- 
pf)'  iiioiilciii  Siiini :  (\\\\a  jiost  ilij,'iiaiii  con- 
fossioncin  (M  salisractionciii  iiloncaiii.  san 
clilicala  .iain  niciitc,  Spiiitns  Sam-liis  laiii 
c\  iilciitia  cl  pra'claia  inriinilil  i'liarisinala. 
iit  iluhilaniliiin  iion  sit.qtiin  Diiintniis  I)(MIs 
in  luijnscoinoili  tnctttctn  (lcsc(Mt(l(M'il. 

(\)iisfifiii'si/Ni'  fcniii/ios  /)()j)it/(i  !)('/•  rir- 
ciiitiiin,  ct  (/i('t's  :  Ciircfc  iic  <is('('ii</(ifis  in 
inoiifcni.  IVr  hoc  clarissinio  (losijjnalnt', 
qnoil  nnlli  licol  Ifansirrodi  nuMisntatn  ol 
soniitani  sihi  pf;i>ri.\as,  noc  iiicoin[)t'olionsi- 
hilia  tiiloi  losliinonia  contpioluMuloio  vollo, 
ol  sno  ingonio  oa  niolifi.Sod  cuin  rovoron- 
lia  ot  luodostia  dobonuis  ad  oonhMuplaiula 
divina  accodofo.  pousala  pfopfiio  ca[)aii- 
tatis  ot  dorocliiositatis  uialofio,  ul  studoal 
unusquisquo  iti  pfiniis  ac  luaxiiuo  oa  iiu- 
plore  ac  possidofo.  qiuo  Dous  [)fiiuo  ac 
luaximc  loquifit  ab  oo,  sicquc  juxta  sui 
slatus  luousufaiu.  ot  su.t  vocationis  oxi- 
iionliam  ac  graliam  sibi  coucossam  so  oc- 
cupot.  Hinc  quip[)o  in  Piovofbiis  juboluf  : 

Pcou.xxii,  No  tfausj^fodiafis  lcrminos  antiquos,  quos 
posucfunt  patfos  tui.  Va  in  Ecclesiastico  : 

£cc/i.  III,  Altiora  te  ne  quaesieris,  cf  lortiora  te  no 
scrutatus  lueris  ;  sod  quiv  prtpcepit  tibi 
Dous,  illa  cogita  soiupor.  Hiuc  ot  Sapiens 
Sap.wA'.  inducit  :  Sensuiu  tuuiu,  Doiuino,  quis 
sciet,  nisi  tu  dederis  sapieutiam,  et  mise- 
ris  Spiritum  Sanctum  tuum  de  coelis  ?  IcJ- 
circo  divinus  et  sacratissimus  Diouysius 
contestatur  in  libro  de  Ecclesiastica  hie- 
rarchia,  quod  uullus  augelicorum  spiri- 
tuum  audet  quidpiaiu  agere,  nisi  juxta 
legom  ei  desuper  pf*stitutam. 


A  (hnnis  i/iil  fcfiijcril  innnlcin,  tnnrtc  m«- 
ricliir :  id  osl.ipii  Dcilalis  allitiidincni  aiit 
sii|i<M'f{lofiosissima'  iiinilalis  iii\sti'i  iiiiii 
II  rcviMcntiM'  sci-nlai'i  iiiil  coinpii'li(Midcr<! 
\i'll('  |)i  ,i'siiinps(M  it.  aiil  III  Diiiin  altiHMJ- 
iiHini  pcr  liMM'csim,  pcrridiani,  bliisphr- 
miaiiivi^  poccuv(M'it,  dispiM-ibil.  l.njiii/ilinx 
(i/i/iriiiit'liir,  i<l  <>sl,<'rri<'acissiniis  ai-KHiiicn 
lalionihtis  ali|u<i  uiMM-riiiiis  conrnlalionihiis 
coti\  incclnr  ;  sirc  ctm/oi/iclnr  /iKiilis,  id 
cnI.  Icsliinoniis  l'ri)|)h<'lui-iiiii  <■!  Aposlolo- 
inni  iinilii|iii'  <-()tistt-ingcliir  cl   <l<'ji<-i<*liir. 

H  \i'in|)i'  iit   Saloinon  ail,  Vciha  sa|)ii'iiliiiin    iieeU.t», 
siiiil    qnasi   sliinitli.  <>l   <piasi  cluvi    in   al-  " 
tniii  ili'li\i.   .^/iiini^i  iion   lniiijciil  ciim  :  i<l 
cst.  ijiti  adhuc  soiiiiii  aclivi  sniil.  nondiim 
c()nt('in|)latioi)is  soci'(;ltiin  (inonnl  atlingc- 
l(>.  Sirc  Jii iiiciilii III  /iicril ,  sirc  /lonio,  mo- 
rictitf.  Pcr  jumontnm  (>\|)i-iinilnr  animalis  iCor.ii.i4. 
hoiiio.  (iiii  non  [)orci|)il  oa  qiuc  stiiil  S[)iri- 
tns  D(>i :  [)cr  liotuiiu>m  voro  [)()t(>st  inlclligi, 
([uicumquc  sola  iiaturali   ol   [)hiloso|)hi(-a 
sa[)iontia  pnixlitus,  qiii  ad  conlcm[)landa 
chrisliau.T.  fidei  subliinia  tu>([ua(itiam  ido- 

C  neus  invenitur,  ot  pro|)ria  praesuin[)tione 
damnatur,  si  fidoi  alta  scrulari,  et  judica- 
10  ac  ro[)fobaro  contondit.  Vnde  ot  Aposto- 
lus  :  Vidoto.  iti([uit,  ne  ([uis  vos  d(vipiat  Coioss.u.s. 
[)or  [)hiIosophiam  et  inanem  fallaciam  sc- 
cuuduiu  traditionem  hominum.  (Jiiu)ncce- 
peril  clatigere  buccina,  tunc  ascendant  in 
inonfem,\d  est,  dum  vox  prjcdicationis  coe- 
lestis  insouuerit.  cousideront  divina  quse 
audiuut,  socuudum  luousuram  ot  iutollo- 
ctum  Ecclosise. 

Quuinque  lavissent  vestimenia  sua,ait: 

1)  AV  appropinquetis  tixoribus  vestris.  Sic  et 
uos  Deo  volentes  occurrere,  et  euni  in  tha- 
iaiuo  cordis  susci[)ero.  debemus  vestimeu- 
ta  uostra  lavaro,  id  est,  per  pa>nileutiaiu 
ot  coulessionem,  cmondationemque  vitae, 
omnem  vitioruiu  impuritatem  ab  operibus 
nostris  atque  virtutibus  removere,  sepa- 
rantes  pretiosum  a  vili,  ut  simus  quasi  os  y^r.  xv.  i9. 
Dei.  et  impleamus  quod  Salomou  ait :  Om-  Eccu.w.i. 
ui  tempore  vesfimeuta  fua  siuf  candida. 
Uudo  ot  iu  Apocalypsi  Domiuus  profift^- 
lur  :  Qui  non  inquiuaveruuf  vestimenta  Apoc.iii,4. 


i)\\  KNAHKAtU)    l>    t:\l'.    XIX    KXKlll.    —    AIIT.    XXXIX 

bUii,  (iiiibuluttiiat  iiiiTuiu  III  d\\n->.  Iliiii-  «u  A  «'iiiiii  oiiiiic^  slu|M'buiil  «-1  iiiiraliaiiliii ,  (li- 

qui  vesli'1»  suu»  itu  iioii  lavit,  itiii('|iul<ii-i<-  ct^iitus  :  Ouidiiuiii  viilt  hoi'  csso  ^  Ati|Uf  iil 

Maiik.    (lictuiii  est  :  Aiiiice,  ({uuiiiotli)  huf  iiiliusli  Liuas  evuiij^clisla  scrihil,  licliut  oiiiiii  uiii-  Aai.u,v.\ 

**"' '^'     iiuii   huhciis  vcstciii  iiiipiiulciii  ^  l)ciiit|uc  iiiiii  liiiior.  7!,'<M  v(MO  qui  ci'c(lcl»aiit,  (7/«.//7 

teiiqiorc  saero,  quo  oiutioiii  ct  eoiiiiuuui-  churus  Apusluloruin  in  nccufHUin  Dcl ,  ila 

oiii  (^st   iiisistciKliitii,  [xitiitciiliin  (|iit)(|uc  ijuud  ailvcnliii  cl  iiirusioni  Spiiiliis  Saiicti 

(lichus  ah  atn|)lc\ihiis  tlcccl  cc-»suic,quutu  sc  piuq^uiahuiil.  Stctcnint  (jiioqiic  coiivci- 

n.'o»'.»ii,5.  (licat  Apusiolus  :  .Nt)lit(!  iiivic(Mii  rruuiluic  si  uil  rudiccs  mitntis,  \\oc  (!St  iii  huiiiilihus 

nisi  ad  tcnqius,  ut  vaeetis  oiationi.  lu-iii-  locis  Kcelcsiw. 

Jhid.  w.   quc  :  'rciiquis  hrevo  t^st  ;  sii|)«M'(rsl,   iil  nui  TntuH  autem   inons  Siuui  fumuhat,  co 

huhcnt  uxort^s,  siiit   luiii|(iaiii   uon   hahcn-  iiiiod  dcsccndissct  DoniiniiH  sujjcf  cum  in 

tcs.  Vcruiiiluincn  sulvo  rciiicdio   his,  (|iii  //y/a'.  Tunc  ccil(Hola  [)iiinilivu  Kcclesia  in 

[)ro  intiiiiiitutc  sua  rcincdio  indij.'cnt  nu-  B  iiionli!  Sion  collcila,  [)ia!  inlciiuii  curdis 

[)liuli.  arduri;,  vcrhu  |)ra-di(-uliunis  i^Miilu  cniillc- 

Jum  advencrat  dies  tcrtius,  ct  mane  in-  hul  ussidiic,  eu  ([iiud  S[)ii-ilus  Sauclus  in 

cluruerut;et  ecceciepenint  uudiri  tonilruii  igneis  liiif^uis   dijscendissrjl    iii    caiii,   «[ui 

c^  mt6-rt/'t?/«//////v<.  Ha*c  (li(;s  tcrtia,  est  lcin-  [)ra!curdiu  (^jus  jesluanlissiinc   inriaininu- 

pus   evangelica)    lej^is.   Nain    [irima  dies,  \\{.  Moi/scs  loijuebatur,el  DominusreHpon- 

est  tem[)us  lej,Ms  nalura' ;  sccunda,  lcin[)us  dchut  ci.  Sie  el  honis  ac  sanctis  [)ra}lalis 

lej^is  scri[)ta!.  Manc  lerlia' dici,  esl  diliitu-  Doiniiius  \)\e  res[)oiidel  [xm-  occiilluin  in- 

Act.u.i.    lum  diei   Penlccostcs,   quaiido   raclus  esl  sliiicluin  cl  sacras  Scri[)turas,  sanctos([U(! 

repente  sonus  vehemens,   replens    tolain  ang(jlos.  Succrdotes  qui  ax:ccdunl  ad  Do- 

doinum  in  qua  primitiva  sedit  Kcelesia  :  minum,  sanctificentur,  ne  percutiat  eos. 

qua  Spiritu  Sancto  eopiosissime  adinq^lc-  Sacerdoles  eleniin  cvang(!lica)  l«!gis  tanlo 

ta,  coeperunt  ah  eadem  emanan!  tonilrua  C  spiriliialius  et  castius  conversari  oporlet, 

evangelicie  pra^dicationis,  et  fulgura  coin-  «[iianlo  eoriim  sacertlotium  divinius  pra)- 

minationum,  ac  prajclara  coruscare  mira-  slantiusque  consistit,  et  quo  digniur   esl 

cula.  Tunc   et   nuhcs  densissima  0[)eriiit  Hoslia  quain  consecrant,  traclanl,  sumunt, 

montem,  id  est  copiosa  miilliludo  millium  cl  immolant  Deo  Patri.  Quum  igitur  filii 

Judaeorum,  qui  tunc  repenle  convcrtehan-  Isracl  etiam  uxorati,  jussi  sint  abstinerc  a 

tur.  in  quibus  fuit  mortalis  infirmilas,  et  suis  uxoribus  usque  in  tertium  diem,quan- 

adhuc  obsciira  cognitio,  su[)ervenit  priini-  do  verha  Uei  fiierant  audituri,  suscepluri- 

tivae  Ecclesise,  et  haptizabatur  ab  ea.  CUin-  que  legem  :  ([iialis  est  saccidoluin  evange- 

gorque  buccince  vehcmcntius  perslrepchal .  lica!  legis  im|)ictas,  qui  inconlinentia3  vilio 

Clangor  ille  fuit  invictissima  atquc  altisona  subjacenles,  Chrislum  in  Sacramento  prae- 

prsedicatio  heatissimi  Archiapostoli,   con-  sumunt  traclare?  0  quanta  est  impudenlia 

fundentis  et  convincentis  incrcdulos.  Ti-  I)  horum  !  et  quam  infinila  damnatio,  into- 

muit  populus  qui  erat  in  castris.  Tunc  lerabilisque  punilio  imminet  eis  ! 


INDICES 


i.(M, V  s.  S(  Kirri  im;  n;  i;(  in  \ 

(M   K  .\l>  II, 1.1  STIl  WKIM  (;(»\I\ll  M  \llll  \l 
A  W     \  ICIO  l{  K     1'  \  SSI  \l      \  l.l.l-C,  A  \r\'  |{ 


CENKSIS. 

I,  22.  Crosrilo,  ot  mulli|i!iraniini,  i02.V'.  * 

II,  2.  Dous...  riMjuiovil  Jio  soptinin  iib  oiiini 
opcre  suo,  S8.\'. 

—  4,  fi.  IstfT  sunt  gonerationos  ocpli  et  torrff.... 
ot  onino  virpultun»  apri  antoquam  orirotur, 
60  A. 

—  24.  Erunt  duo  in  oarno  una,  3411)'. 

VII,  2.  Po  animanlibus  voro  inimundis  i^tolle) 
(luo  ol  (luo.  34.\'. 

XIV,  13.  Nuntiavit  Al.rnm  llohrjro,  196C'. 

XV,  7.  i^Ad  .Vhrani  :)  Kpo  Dominus  qui  eduxi 
te  de  Ur  Chaldsporum,  201  li'.  .^i21 1). 

XVII,  19.  Ait  Dous  ad  .\hraiiam  :  Sara  pariet 
filium,  vocai)isquo  nomcn  ejus  Isaac,  238 C. 

XVIII,  10.  Quo  audito,  Sara  risit.  246A'. 

—  20,  21.  Clamor  Sodomorum...  vcnit  ad  me, 
127M. 

XIX,  11.  iSodomitas)  pcrcusserunt  ca^citatc,  a 
minimo  usquo  ad   maximum.  98D'. 

—  22.  Non  potero  faoere  quidquam  doncc  in- 
grcdiaris  illuc.  357  C. 

X.XI,  30,  33.  Ego  (^.\braham')  fodi  putcum  is- 
(um...  Abraham  vero  plantavil  iiemus  in 
Bersahco,  3061)'. 

XXII,  13.  (.Vbraham)  vidit...  arietem...  quem 
assumons  ohtulit  holocaustum  pro  filio, 
640  C. 

XXIII,  17.  18.  Confirmatusque  ost  asor  quon- 
dam  Ephronis,...  o(  omnos  arbores...  .\l)ra- 
h?e  in  possessioncm.  306D". 

XXIV,  2.  Dixit  (^AhraliamV..  :  Pono  manum 
tuam  suhtcr  femur  meum,  430 IV. 

XLII,  21.  Merito  hsec  patimur,  quia  peccayi- 
mus  in  fratrem  nosfrum  (JosepIiX  382  C". 
Cf.  406  D'. 

XLVI,  6.  (^Jacob)  venit...  in  /Egyptum  cum 
omni  semine  suo,  228D. 


\l.\lll.  .1.  DoiiH  iippuniil  itiilii  iii  Lii/a,  329C. 
XLIX.  7.  .Malfdicliis  fiiror  ooriiin,  r|uia  pi-rti- 
n;i\.  :{(;6A'. 

EXODI. 

III.  14.  Dixil   DiMis  ad  .Moyson  :  V,i:o  siim   (lui 

sum,  ."»21  W 
VI,  18,  20.  Anni  quoque  vitar»  Caath,  conlum  Iri- 

ginla  tros;...  anni  vita>  Amram,  conluiii  tri- 

liiiita  soptiMii,  2^SD. 
.XII,  2.  .Mensis  isle,vohis  principium  mensiiim, 

38  A'. 

—  29.  Percussit  Dominus  omnc  primogeni- 
tum  in  terra  /Egypli.  267  D.  f:f.  371 A. 

—  35.  Pcticrunt  ab  .Kgyptiis  vasa  arircntca 
ot  aurea,  229  C. 

X\T.  29.    Videle   quod  Dominus  dederit  vobis 

sabhalum,  (509  C. 
XX,  5.  Visitans   iniqiiilalom...    in    tertiam  et 

quartam  gonorationom,  188 D. 
.XXIII,  5.  Si  videris  asinum...  jacere  sub  oncrc, 

oto.  185  C. 
.XXIV,  4.  Moysos...  a^dificavit  altare  ad  radices 

montis.  497 D. 

XXXII.  9.  10.  Ail  Dnmiiuis  ad  Moysen  :...  Di- 
mitte  mo.  ut  irascatur  furor  mous  conlra 
cos.  358  A. 

XXXIII,  20.  Ait  iDominus  adMoysen) :...  non... 
videbit  me  homo,  et  vivet,  358 D'. 

LEVITICI. 
XIX,  26.  Nec  observabitis  somnia,  400B. 

NUMERORUM. 

XI.  7.  Erat...  man  quasi  semen  coriandri,  co- 
loris  hilollii.  617H'. 


Per  liUoras  \\  W.  C  D'.  dcsign.inlur  divisior.cs  columna'  dextra';  per  A.  15.  C.  D,  divisioncs  columnic  sinistrae. 


«w 


LO€A   ti.    t>r.itll'i(  h  K    l'll  Kr.li'1'A 


\l,  U.  ijuuii»      (leh<-cii<lfivl  iuiilf  buper  cabtra 

roii,  tlebi-einleltat  pariter  et  fiiaii,  (S14A'. 
Ml,  H.  i.Moybeb)  iion   |i<'r  a^ni^^niata  et  liguraH 

hniiiiiiiim  viilet,  atiX'. 
XIV,  IM.  Uiii   visitas  |»ecrata       in   teitiain  et 

i|uartaiii   ^'eiierdtioiieiii,   IHMl) 
X\l,    2!*>    Uecedite    a   talieniaeiilib    lioiuiuuin 

impiorufii,...  ne  involvamini  in  peccalib  eo- 

ruiii,  2«;2(:. 
\.\l,  3.  Anuiia  iiobtra  jaiii  iiaiisi-at  super  cilio 

isto  levibbiino,  tilH'.'. 
XXll,  28.  Aperuit...  Doniinus  o»  asinae,  93C. 

IU-MTKhONOMII. 

I,  13.  Date  ex  voliib  viros  8a|iiente8...  ut  ponam 
eo8  voliis  principes,  H,')3|{'. 

IV,  24.  Doininus...  if.'iiis  coiisuinens  est,  4'J4ir. 

VI,  13.  Deuin  tuuiii  tiineliis,...  ac  per  iiomen 
illius  juraltis,  40(>lt. 

VII,  6.  Te  elegit  Dominus...  ul  sis  ei  populus 
peculiaris  de  cunctis  populis,  0.371). 

Xl\  ,  21.  Non  coques  lurcluin  in  lacte  inatris 

8u«e,  183  B. 
XXII,  6.  Si...    nidum   avis  invcneris,...    ma- 

trom...  non  teneliis,  I85B. 
XXXII,  4.  Dei  perlecta  sunt  opcra,  1013,  38A'. 

JO.SUE. 

II,  1 1.  Pertimuimus.ct  clangiiit  cor  nostrum,... 
ad  introitiiin  vestrum,  598 .V. 

V,  i.  Non  remansit  in  cis  spiritus,  timenlium 
introitum  filiorum  Israel,  .5981). 

—  12.  Defecit...  manna  postquam  comederunt 
de  frugilius  terrse,  018  C. 

VIII,  13.  Josue...   et   omnis  Israel   cesserunt 
loco,  simulantes  metum,  .3251)'. 

XIV,  15.  Adam  maximus  ibi  inter  Enacim  si- 

tus  est,  78  C. 
X.XI,  41.  Dedit...  Dominus  Deus  Israeli  omnem 

terram,  quam  traditurum  se  patrihus  eorum 

juraverat,  291 C. 
X.XIV,   2.   Trans  fluvium    habitaverunl  iiatres 

vcstri,  200  D'. 

—  2.  Tharc  pater  Abraham  et  Nachor,  servie- 
runt...  diis,  202B'. 

aiDICUM. 
I,  1,  2.  Quis  ascendet  ante  nos  contra  Chana- 


n?pum 


Judas  ascendet,  441  C. 


III,  1.  Haec  sunt  genles  quas  Dominus  dereli- 


qiiit,  iit  erudiret  iii  eis  Israeleiu,  582 H'. 
IV,  10.  (Harac),  accitis  Zalmlon  et  .Nephthali, 

ascendil,  etc.  448 C. 
VI,  .'IQ.fDixit  (iedeoii  :  )0ro  ut  soliim  vclliis  sic- 

cuin  sil,  et  oiiiiiis  terra  rore  inadens,  299 C. 

HITII. 

I,  20  Vocate  me  Mara  (id  cst  amaram),  0071). 

IV,  18-20.  llii- Huiil  j/enerationes  IMiares  :  IMiarcs 
gcnuit  Esron,  Ksron  {ienuit  Arain.elc,  229  C'. 

I  HKCUM. 

XIV,  .30.  Accedamus  hiic  ad  Deum,  «13B. 

XV,  29.  Triumphator   iii   Israel...   pwnitudinc 
iifiii  flectetur,  1.521)'. 

Wll,  .32.  Rffo...  vadam,  et  pugnaho  adversus 
Philistaeum,  441 A'. 

II  REGIM. 

VIII,  14.  Facta  cst  univcrsa  Iduma?a  scrviens 
David,  309B,  .3211). 

III  REGUM. 

VIII,  12.  Ait  Salomon  :  Dominus  dixit  ut  ha- 
hitarct  in  nehula,  041 A. 

XI,  10.  Ihi  moratus  est  Joab,...  donec  inlcri- 
meret  omne  masculinum  in  Idumaea,  .309C. 

XII,  20.  Constituerunt  (Jerohoam)  rcgem  su- 
per  omncm  Israel,  4.34 B'. 

XIII,  2.  Filius   nascetur  domui  David,  Josias 
nomine,  238C'. 

IV  REGUM. 

II,  11.  Et  ascendit  Elias  per  turbinem  in  cce- 
lum,  143A. 

VI,  18.  Percussit...  eos  Dominus,  ne  viderent, 
juxta  vcrbum  Elisfei,  209 A'. 

—  20.  Domine,  aperi  oculos  istorum,  981)'. 
VIII,  20.  Edom,...  constifuil  sibi  rcgem,  .370A. 
XI.X,  .35.  Venil  angelus  Domini,  et  percussit  in 

castris  Assyriorum,  etc.  207 D. 

I  PARALIPOMENON. 

II,  18,  19.  Caleb  vcro  filius  Ilesron  accepit  uxo- 
rem...  quse  peperit  ei  Hur,  2291)'. 

—  19.  Accepit  uxorem  Caleb,  Ephrata,  .309 B'. 

V,  2.  Primogenita...  reputata  sunt  Joseph,  438  C. 


l.nCA  N.  Ki;iiii>ii!ii  I.  i>ii  i'.i:iiM'A 


W.i 


II   l'\ll\l.ll'(iMi;NitN. 

III,   I    i!ir|iil    .SaloiMoii    ii'<lilinii'i-   iliiiiniiii    lii> 
iiiiiii   III  .lt*niNalt<iii  iii   iMiinlt*  Mi)riii,  !iK7A'. 

\l    t.  .SaloMion  nit  :  Dnininus  iiollicituH  **Ht  ut 
liiiliiliin-l  iii  i'ali^'iiii>.  ().ll  A. 

jiDiTn. 

V.  (i.  l*(i|tiiliis  is((«  cx   |in>m'ni('  ClialdnMinim 

(>st.  2()(il). 
l.\,  2.  Dcns  jialris  nici  .Siinoon,  (|iii  ilcdisli  illi 

gladiuiii  iii  (lcrcnsioncn),  c(r.  .'Ui^M. 

.lon. 

I,  l.\ii'cral  in  tcrra  IIus,  noniinc  .loh,  lO.Ml', 
25)1  If. 

II,  11.  Tros   aniici  .loli...  vcncruni    sintruli   do 
loco  suo  ;  Kliplia/.  Tlicninnilcs,  ctc.  ."tTi^^;". 

XXIll.   13.  Ipsc...  solus  osl,  ct  ncnio  avertcro 

polost  cogitalioncm  cjus,  riHTA. 
XWII.  2.  Kliii  niiiis  Haradicl  Hiisilcs.  201  ir. 
X.X.W  II,  18.  Tii  lorsitan  cnni  co  lahrioatus  es 

ooclos,  qui  solidissimi...  sunt,  31  C. 
XXXVIII,  7.  (Jiiuin  mc  laudarent  simul  astra 

maliilina,  18A',  H8D. 
XMI,  1().  Vixit...  Joi)   posl  lucc,  ccntum  qua- 

draginta  annis,  1460. 

PSAI.^IORUM. 


I.WMV,  0    Ainlitim  <|ui<l  |o<|ii/iliir  iii  iik-  Dn- 

tiiiiuiH  Di'iiH,  .'l.iOC, 
l.WW  ,  N.  Nmii  <'kI  Hiinilin  liii  in  <liiN,  DnmirK', 

.*)2«ill'. 
Cl,  2(i.  Iiiiliii  tii,  Domiiic.  t<'rnim  riiiidHNli,  14 

A',  ilD'. 
(llll,  2,  .').  KxtcndcnH  <<i'liim  Hii-iit  pidicm  :  i|ui 

lc^in  ni|uls  Hiipcriora  cJiin,  '<:2A'. 

—  (1.  Siipor  montoH  Ntaliunt  aqiwr,  .'1711. 

—  .')i.  1,11'taliiliu'  Domiiiiis  iii  opcrilniH  HuiH,.*>(i.\. 
«"IV,  17.  Misil  antc  ooh  vinim  :  iii  Horviiin  ve- 

nundnluH  ost  Joho|iIi,  4H»A'. 

—  21.  CnnHliliiit  ciim  dominum  <lomuR  aitip, 

4inn'. 

—  .37.  Non  crat   in  triliiiliiiH  onriim  iiidrmiis, 
«08 ir. 

CV,  4.  Visita  nos  in  snliitari  tuo,  ."jOOC*. 
CXVII,  22.  I.apidom,  iiu(;m  rcproliavcrunt  mdi- 

ficantcs,  ctc..  4.')0D'. 
CXLlil,  t).  Doniine,  inclina  cirios  tuos,  cl  de- 

sccndo,  496  C. 
CXLIV,  9.  Sunvis  Dominus...  miserationes  ejus 

snper  omnia  opora  ojus,  Pr.ff.  473. 

—  13.    ridelis   Dominus   in   omnibus  verhis 
suis,  l'r«'f.  473. 

CXLVIII,  4.  Laudate  cum  coeli  coelorum,  .3215'. 

—  5;  ri(/c  XXXII,  9. 

EGCLESIAST.Ii. 
I,  10.  Nihil  siib  sole  novum,  68  A. 


II,  8.  Dabo  tibi  gcntes  hcreditatem  tuam,  217 

D',  .301 A. 
VIII,  8.  Omniasubjccisti  subpedibusejus,  ISiH. 
XXIV,  10.  Univcrsje  via^  Domini,  misericordia 

et  vcritas,  299  ir. 

XXXII,  7.  Congregans  sicut  in  iitre  aquas  ma- 
ris,  39 B'. 

—  9;  CXLVIII,  .^i.  Ipse  dixit.ot  facta  sunt.  16A. 

XXXIII,  6.  Acccdito  ad  eum,  et  illuminamini, 
613  B. 

XLIV.  8.  Unxit  te  Deus,...  oleo  laelitiae,  331 B. 

—  17.  (Ainstitues  oos  principes  siiper  omnem 
tcrram,  ,32 ID. 

XLVI,  10.  Dii  fortes  terrae,  vehementer  elevati 

sunt,  526 B'. 

« 

LXVII,  19.  Asccndisti  in  aitum,  cepisti  capti- 

vitatem,  441  C 
LXXI,  17.  Bencdicentur  in  ipso  omnes  tribus 

terra;,  2071)'. 
LXXX,  7.  Maiuis  ejus  in  cophino  servierunt,  478  C. 
L.XXX!,  6.  Ego  dixi  :  dii  estis,  o26B'. 


CANTICI  CANTICORUM. 

II,  8.  (Dilcctus  mcus)  venit  saliens  in  monti- 
bus,  574 D. 

SAPIENTLE. 

II,  24.  Invidia...  diaboli  mors  introivit,  911)'. 

III,  3.  Deus  tentavit  eos,  113 B'. 

IV,  10,  11.  Placens  Deo...  raptus  est  ne  mali- 
tia  mularot  intellectum  ejus,  143 D. 

X,  7.  Fumigabunda  constat  deserta  terra,  et  in- 
certo  tempore  fructus  habentes  ai'bores.272B'. 

—  7.  Incredibilis  animae  memoria  stans  figmen- 
tum  salis,  273  A. 

—  13.   Ha^c  (sapientia)  venditum  justum  non 
dereliquit,  419  C.  Cf.  450 A. 

—  14.  In  vinculis  non  dereliquit  illum,  450A. 
Cf.  419  C. 

XI,  17.  Per  quae  peccat  quis,  per  haec  et  tor- 
quetur,  104  C. 


♦)50 


I.UCA    a.    SiHIKrUH  K    IMt.Kt.lfUA 


XVI,  30.  faratum  panem  de  crplo  prapstitixti 
liliti.  oiiiiut  iltii-rtaiiKiiliiiii  III  !)<■  Iiul)t:ii- 
tem,  618.\ 

XVIII,  13.  Cuiii  fuit  eitermiiiiuiii  |iriiiiu^e- 
riitnritiii,  Apopoiideruiit  populiiin  \)ii  esse, 
57 IC.  /./.  2»i7A. 

—  13.  Serino  tuuu  (Domiiie)...  ilitrus  deltellii- 
(or  iu  iiiediaiii  exteriiiiiiii  terraiii  pronilivit, 

fi7K:  r/'  m\ 

XIX,  II  Viiieruut  iiovam  i-reatut-uiii  iiviitrii, 
cum  uddui:ti  i-oiii-upisreiitiu  pobtuluvcruiit 
eiicaii  epulutiouiti,  6131)'. 

ECCLE.SIASTICI. 

,\V,  14,  15.  Deiisuh  initiocoiistituit  lioniineiii,... 

Adjecit  maiiduta  et  pra-ceptu  sua,  84 .\. 
XVI!,  l,  2.  Deits  i-reavil  de  feri-u  liomimMii,... 

secuitdum  se  vestivit  illuiii  virlute,  115(1 

—  1,  10.  Deus  f-reuvit  de  terra  homineiii,... 
jiistitiam  et  judiciu  sua  ustendit  illis,  84U. 

XVIII,  i.  (Jiti  vivit  in  aeternum,  creavil  omnia 
simiil,  lOA. 

X.X.XIV,  2.  (Jiiasi  f|iii  up[)rehendit  umhram,... 

sic  et  i|iii  Hili-iidil  ail  visa  mendacia,  400IJ. 
X.XXVIll,  3.  Noiine  u  ligiio  iiidiilcata  est  aqua 

arnara?  6071)'. 
XLIII,  7.  A  liinu  sifiniim  dici  festi,  411)'. 
XLIV,  16.  Henoch  placuit  Deo,  et  Iranslulus  est 

iii  purudisiim,  143.\'. 

—  17.  .Noe  iiivenlus  fsl  perfecliis,  I.tIIJ. 
.XLV,  1,  6.  Dik-ctus  Deo  et  hominihus  Moyscs:... 

dedit  illi  (Dominus)...  legem  vitae,  Praef.  3. 
XLIX,  17.  .Jitsepli.  qiii    iiutus  cst  homo,   prln- 
ceps  frutrum,  441)15. 

LSAI.E. 

11,  2.   Mons  domiis  Domini...  elevuhitur  super 

colles,  451. \'. 
V,  7.  Vinea...  Domini  exerciluum,  domus  Is- 

rael  est,  444  C. 
VII,  12.  Dixit  .\chaz  :  non  petam,  et  non  tcn- 

taho  Dominum,  299 C. 
XI,  2.  Requiescet  siiper  eitm  spiritus  Domini, 

24  C. 

XIX,  20.  Clamahunt...  ad  Dominum...  et  mittet 
eis  salvatorem,  443 15. 

XIX,   25.   (Dominus  dixit  :)  Ilereditas...  mea 

Israel,  6371). 
XXII,  1.  Onus  vallis  Visionis,  286B'. 
XXXIII,  15.  Excutit  manus  suas  ab  omni  mu- 

nere,  221 G. 


XLIl,  4.  Le{.^em  CChristi)...  insiilfp  cxspectahunt, 

443  H 
LXIII,  I    tjiiis  est  isle,  qiii  veiiit  de  Kdoin,  tin- 

ctiH  vestihus  de  Kosra,  445 It'. 
LXIV,  1.  I  liiiiiiii  dirumperes  cudoii,  et  dcsccn- 

dei-es,  49«)  C". 

—  4.  Oculus  iioii  vidil,   Dciis  uhsqite   te,  qitaj 
prii'purasli  exspectaiitihus  te,  47U. 

.IEItE.MIL. 

XXXIV,  18.  Non  ohservaveruitl  verha  fuidcris, 
2301)'. 

THHK.NOUUM. 

I,  15.  Torcitlur  calcavit  Dominus  virgini  fllim 
Jiidu,445C'. 

IV,    6.   (Sodomu)    suhversu  est   itt    momeitlo, 
273  A'. 

EZKCMIKLIS. 

XVI,  49.  Kccc  lianc  fiiit  iniquitas  Sodoman  :  su- 

perhia,  cic.  26115. 
XVIII,  20.  Eiliits  non  porlaiiil  iiiiquitatem  pa- 

Iris,  1881). 
.\X,  25.  Dedi  eis  prancepta  non  honu,  Vrfpf.  3. 
XXI,  4.  Occidi  in  te  justum  cl  iinpium,  262IL 
XX\  II,  11.  l'igma'i,  qui  crunt  in  lurrihus  tuis, 

200 IL 
XXXIV,  23.  Suscituliosupereaspustorem  unum, 

450  C. 

DANIELIS. 

II,  1.  Vidit  Nahuchodonosor  somnium,  3991). 

—  37.  Tu  rex  regum  es,  39915'. 

III,  60.    I5cncdici(e  aquae  omnes,   qua)  super 
coeios  sunl,  Domino,  3215'. 

IV,  1,  2.  Ego  Nahucliodonosor...  somnium  vidi, 
39915'. 

—  16.  Daniel...  cnepit  infra  semetipsum  laci- 
liis  cogilare,  3991)'. 

V,  29.  .luhente  rege  indutus  esi  Daniel  purpu- 
ra,  399  B'. 

VII,  14.  Omnes  i^opuli,  trihus,  et  linguan  ipsi 
fChrisfo)  servient,  3211). 

OSEE. 

XI,    1.   Ex   yEgypfo   vocavi  Filium   meum,  9 
A'. 


LIM.A    S.    HI.HIITHI  I.    I'll f.i.lPI  A 


651 


XII,  'I.    Iii   iilcro  Mii|i|il(iiiliiYil  I Jacolii  li-iilntii 

Niiiiiii.  ;i:i;tit. 

\ll,  i.  i.iii('iili)  iiivaliiil  iiii  aiiKi'iiiiii,  llcvil,  i-l 
ro|{avit  oiiin,  ;i.V.).\'. 

JOK!.. 

I,  t,  l.  .Viiiiliiis  |ii'iri|iili\  iiiiiiicN  lialiilalorcs 
ItM-nr  :...  rcsiiiuiiiii  cnicir  coinciiil  ioiiisla, 
r>.^.ii!. 

JON.K. 

ii.   il    iti\il  Dimiinus  pisci.  oli-.  102.V. 

■Micii.i':.!-:. 

\\  .  S.   Tu   lun-is   (ircpis   ncbnlosn   filin'  Sion, 

ci^-.  :m\y. 

-NAllUM. 

I,  ;{.  Doniinus  iii  (onipcslalc  cl  turhinc  vin» 
ojus.  (i41  \. 

AGG.EI. 

II,  8.  Voiiict  Dosiiloralus  ounctis  gontihus,  -i-i;} 
B,  4ol>ir. 

MAL.VCIII.E. 

III,  6.  Ego...  Doniinus.  ot  non  mutor,  i52I{'. 

MATTII.EI. 

I,  3.  Judas  aiitom  gonuit  Pharcs...  Pharcs  au- 
tom  gonuit  Esron,  229  C. 

II,  13.  Angelus  Domini  apparuit  in  somnis  Jo- 
seph,  330  C. 

IV,  7.  Non  tentabis  Dominum  Dcum  tuum, 
299  B. 

—  13.  (Jesus)  habitavit  in  Capharnaum...,  in 
finibus  Zabulon  et  Ncphthali.  448  C 

XI,  14.  (Joanncs)  ipse  cst  Elias,  .320B. 

XIII,  58.  Non  rccit  ibi  virtutos  multas,  propter 
incrcdulitatom  illorum,  3371). 

XXIII,  33.  A  sanguine  Abel  justi,  ctc.  126 C 

XXVI,  32.  Omnos...  qui  acccperint  gladium, 
gladio  peribunt,  184(7.  * 

Luc*:. 

1,  13.  Elisabcth  parict...  ct  vocabis  nomcn  ejus 
Joannem,  238  C. 


I,  .'14     liiiii       Mana  ad   angi-Iiiiii  :  (JiiomndA 
llct  iHliiii.'  iti>\i'. 

—  7H.  Viiiilavil  iiog  oricim  c»  allo,  ."lOOC*. 

II,  .K).  Vidcriiht  ociili  iiici  Naiiilarc  liiiiin.  447!)'. 
I.\,   (ti.  Nciiio  iiiillciiN  iiianiiiii  loiniii  ml  nra- 

Iriiin.  cl  rcNpiciciiN  n-lro,  clc  i7;iA 
\\  11.  ;i2   .MciiiorcH  cnloli'  iixoriH  l.ol,  tlilt' 
\\l\.  Iii  Oruli...  ilioriiiii  lciicliaiitiir  nc  cum 

a^iioHccrciil,  2(i'.(lt'. 

—  iH.  l|)Hc  (CliribliiH)  Ko  liiixil  iiiiif;iuH  irc,  ^Vt 
If 

—  ;tl.  .\pcrli   Kiinl   oculi   eoruiii,  ct  i-ognove- 
runl  cum,  99 (^. 

JO.VNMS. 

I,  1.  In  principio  ernl  Vorbuin,  14B'. 

—  ;{.  Omnia  pcr  ipsiiin   fjnta  suiit,  14  D. 

—  18.  Deuiii  nciiio  vidit  uniiuam,  ;t3HD'. 

—  31.  1'nrics  liliuin,  cl  vocabis  nomcn  cjus 
Jesum,  2:i8C'. 

—  31.  Viilcliilis  c(i'Iiim  apcrluni,  cl  aiigclos 
Dci  ascomlontos  el  dcsccndontcs  siipra  Fi- 

lium  hominis,  ;{29D'. 

III,  5.  Nisi  qiiis  renatus  fuerit  cx  aqiia....  non 
potest  inlroirc  in  rcgnum  Doi,  249It. 

IV,  3.  \'onit...  in  civitatom  Samaria-,  qua'  di- 
citur  Sichar,  208  D. 

V,  17.  l'a(or  mcus  usqiie  modo  operatur,  et  ego 
oneror,  KiB',  67  A. 

VIII.  56.  Aliraham...  exsultavit  ut  viderct  diem 

moum  :  vidit,  etc.  234  C 
\,  7.  Ego  sum  ostium,  329B'. 

—  .35.  Illos  dixit  deos,  ad  quos  sermo  Dei  fa- 
ctus  est,  526 B'. 

XIV,  6.  Ego  sum  via,  .329  B'. 

XIX,   33.   .\d  Jesum...   cum  venissent,...  non 

fregcrunt  ejus  crura,  577A'. 

—  .34.  Unus  militum  lancoa  latus  ejus  ape- 
ruit,  83B. 

—  36.  Os  non  comminuetis  ex  eo,  577  A'. 

ACTUUM. 

VII,  2,  3.  Deus  gloriae  apparuit...  .\brahfe  cum 
esset  in  Mesopotamia,...  et  dixit  ad  illum  : 
Exi  de  terra  tua,  204 D.  203  C 

—  4.  (Abrabam)  habitavit  in   Charan,  202C. 

—  5.  Non  dedit  ( Abrahse)  hereditatem  in  ea, 
nec  passum  pcdis,  217  A,  284  C. 

—  14.  Joseph  accersivit  Jacob...  et  omnem 
cognationcm  suam  in  animabus  septuaginta 
quinque,  424A. 


«ni 


LOI.A    !>.    SCRIPTl'H  I      IMt  l.(.li'LA 


VII  22  .Moysea  .  evai  ifuleiis  iii  verliiii,  507 
i> 

—  25  Kxititiiiiatjiil  .  iiitiMli|^i-ri-  Irativs,  (|iiii- 
niuiii  IkMis  |a-r  iiiiiiiuiii  i|isiii'j  iliiii^t  siiluttMii 
illih,  AHH\ 

—  SH.  (.Vloyaeii)  apimruit  illiii  liti^'antitmii,  et 
re(Miiiiliiil»at  eou  iii  pacH,  48'JA.  t;/'.  AHHW. 

—  tti.  (Moyacs)  liti^.'iiiitit»us...  diciMis  :  Viri, 
fratres  estiH,  ut  (juiil  uoreliB  ttlltMulruin,  4«H 
U'.  C/'.  4«9A. 

IX,  1.   Saulua...   8|iiranH  iniiiaruiii  et  ca^dis, 

43.n  W. 
XIII,  3!>.   lii  tioc  (iii  (ihristo)  oiiinis  (jui  credit, 

justilicatur,  2iJ<il). 
XV,  9.  Fide  puriticans  corda  eorum,  2'i0f{. 

—  2«,  20.  Visum  est  eiiim  S|tiritui  Saiiclo,... 
iit  iihstinoatis  vos...  saiiguine,  et  sulTocato, 
1S4A. 

Al)  HOMANOS. 

IV,  3.  Crcdidit  Ahraliam  Deo,  2201). 

—  10.  Qui  ex  fide  est  AltrahsB,  qiii  pater  est 
oiniiium  nostrum,  244.\. 

—  17.  (Deiis),  cui  crcdidit  (Ahraliain),  iiui  vi- 
viticat  mortuos,  280 A".  Cf.  2881). 

—  10.  Nec  considcravit  (Ahraliam)  corpus 
suum  emortuum,  246 C. 

V,  12.  Per  unuiii  liomineni  peccatum  in  hunc 
mundum  intravil,  248 C. 

—  10.  l'cr  inohedienliam  unius  hominis,  pcc- 
catores  constituti  sunt  multi,  116  C 

IX,  17.  Dicit...  Scriptura  1'haraoni :  ...  excita- 
vi  te,...  ut  annuntietiir  nnmen  meum  in  uiii- 
versa  terra,  547  C. 

X,  2.  /Emulationem  Dei  habent,  sed  non  se- 
cundum  scientiam,  367 A'. 

I  AD  COIIINTHIGS. 

II,  0.  Oculus  non  vidit,....  quae  prapparavit 
Dcus  iis,  qui  diligunt  illum,  4715. 

X,  4.  l'etra...  onit  Cliristus,  331  M. 
XV,  41,  42.  Stella...  a  stella  dillert...  sic  et  re- 
surrectio  mortuorum,  223  C. 

II  AD  CORINTHIOS. 

1,  23.  Ego...  testem  Deum  invoco  in  anim;im 
meam,  406 D. 

III,  7.  Quod  si  ministratio  mortis,  litteris  de- 
formata  in  lapidibus,  etc.  l^raef.  3. 

IV,  4.  (Chrislus),  qui  est  imago  Dei,  u3B. 


AD  (lAI.ATAS 

llt,  6    Alirahaiii  (ledidit  Deo,  2261). 

-  7.  Qui  ex  lidc  siiiil,  ii  Kuiit  filii  AhraliH', 
217 C,  244 A. 

—  17.  Pobt  (|iiadrinf/enlo8  et  Irijiinta  annos 
lactaeHtlex,228D',  560A. 

IV,  20  (Ismael),  ({iii  seciindiim  cariicin  iiiitus 
lueral,  pcrsequehatur  euiii,  (|ui  secuiiduiii 
spiritum,  282  C. 

AD  KIMIKSIOS. 

I\ ,  8.  Ascendeiis  in  altiim  captivam  duxit  ca- 
ptivitatcin,  441  C. 

V,  32.  Sacriimciiliim  hoc  magniim  ost  :  cgo... 
dico  in  Christo  et  iii  Ecclcsia,  8.')l). 

VI,  3.  Servi,  ohedite  doiiiiuis...  cuin  timore, 
1831).  C/:  250 D'. 

AD  PniLIPPEN.SES. 
III,  5.  (Paulus)  de  trihu  iJenjamin,  453B'. 

AD  COLO.S.SEN.SES. 

I,  16.  Oninia  per  ipsum  ct  in  ipso  creata  sunt, 
14  C. 

I   AD  TI.MOTflEUM. 

I,  13.  Qui  prius  hlasphemus  fui,  ot  persecu- 
lor,  i'ir,n\ 

II,  14.  .\dam  non  esf  seductus,  mulier  autem 
scducla...  fuil,  07A',  98A,  116fi'. 

AD  HEBR/EOS. 

VI,  13.  .\braha?...  promittens  Deus,...  juravit 
per  semetipsum,  291 A. 

—  20.  Secundum  ordinem  Melchisedech  pon- 
lifex  factus,  221 A'. 

VII,  1-3.  Hic  enim  Melchisedech,...  qui  intcr- 
pretatur  rex  justitlaj  :...  assimilatus  autcm 
Filio  Dei,  221 B'. 

—  9.  Et  Levi,  qui  decimas  accepit,  decima- 
tus  esl,  221 D'. 

IX,  4.  Urna  aurea  habens  manna,  618D. 
XI,  11.  Sara  sterilis  virtutem  in  conceptionem 
seminis  accepit,  245D'. 

—  17.  Fide  obtulit  .\braham  Isaac,...  arbi- 
trans  quia  et  a  mortuis  suscitare  potens  est 
Deus,  288  D.  Cf.  289 A'. 


l.oc.v  s.  sciiiPTltii  i:  1*11  i:r.ii>iiA 


im 


W,  'Jl.    .lanili,   riiiiriciis.    .  ailnravil    raHli^iiiiii 

vifKii-.  :tHl|l, 
-  i7,   (^MttvHOH)   llili*  rclii|iiil   .K^,v|iliiiii.   nnii 

vi<riliis  niiiiiiiisilaliMii  iv^iH,  4H*,M!,  tHtM;'. 
\ll,  lii.  Ni'  i|iiis  rnniiralor,.,,  iil  KHaii ;  ipii  |»rn- 

lilcr   iiiiaiii    i>N(-aiii    voiidiilil    |iriiiiilia   bua, 

:uii:. 

—  i(i,   17.  Ksaii.,.  niiii    invcnil   |i(i'nilciiliii'    in 
«•iim.  MiW.  :ii».'iir. 

—  SO.  l'",l  si  hcslia  lcligi^ril  iiiiiiilciii.  lapiila- 
liiliir.  iO-iC. 

Mll,  "i.  llos|iilalilal(Mn  iKilili-  oliliviKci ;  |i(M' 
liaiic  (Miiiii  1,'iliicriiiit  i|iiiil.'iiii.  .iiifzclis  lin- 
s|>ili()  r('cc|ilis.  2.')-l  H'. 


II,  IH,  .S(M'Vi  Miihiliti  cnIiiU'  ili  iiiniii   liiiiDrc  do* 

niiiiiH,  ih;iii.  f.f.  nuw. 

III   I  II.  Miilicri*MHiili(lil(i<  Hiiil  vlriaiiiiit:..,iicut 
.Saia  i)l)ciliclial  .VKrali/f,  S.MMl'    t.f  1M'I|) 


11 


Itl 


II,  7.  H   l.iil...  aH|)tM;tii...  cl  aiiditti  junliiii  crnl, 
iilflll".  i7l.\. 

Ji  it.i-:. 

H.  Prnpliclavil...   ([>•    U\n   sc|)liiniiH   al)    .\ilain 
Kiii.cli,  clc.  i.nif. 


1  1'KTUl. 

.  ().  Kccc  poiio  iii  Sion  lapidoni  suinmiiiii  au- 
gulanMu.  ;!;tl  |i. 


APOC.M.VPSIS. 

V.  ti.  Vicit  lco  (lc  Iriliii  .linl.i,  mc.. 
XI, :{.  l)al)o  (liiohus  lcslibus  mcis,  cl  proplicta- 
hunt,  14;iA'. 


IM)i;\    ANALVIICIS 


A 


AAllON,  riiil  Irii-imio  inajnr  iMdvsc,  -iHtiX.  — 
l*n)|iti'i'  vocoiii  »  liilialciii  »  cl  (•ItxiiiiMiliain, 
rJO^A',  5I.'{A",  (lalur  Mnvsi  iii  ailiiili»n'iii  rl 
|ira'((iiiciii,  .'iOSi;',  riOiHr.  —  Oim  scnsu  dicu- 
liir  iiroplicta  Movsis,  .'^iidU'.  —  riruiii  \cvo 
proiilicta,  .-iiTM.  -  Cur  ipsc  ct  iion  .Movses 
vorlcrit  virf^aiii  in  coiuliruin,  MTC".  —  Mysli- 
cc,  ijuid  signilicol,  1)1411',  .'ilSM. 

AHKL,  iil)i  iicniliis.  lilCl'.  —  Cnv  sic  vocatus, 
ll*:il).  —  Kjus  iiniolcs.  ct  cur  ologcrit  artoin 
pastoralcin,  li^iC.  —  Quo  siiino  Dens  os- 
tondcrit  se  accopisso  inuuora  ojns,  1:2415.  — 
Onoinodo  a  Cain  occisus,  125  C.  —  Tripli- 
cis  incrili  fuissc  crcdiliu-,  126 C.  —  Quo  scn- 
su  dioatur  sacordos,  ol  priinus  sacordos, 
12(51).  —  Vox  sanguinis  Abel,  quid,  127  A.  — 
AUegorico,  ligura  plebis  gonlilis,  137 C,  ot 
Clirisli.  141  A'. 

AIU.MKLKCH,  rox  (iorarav  1'ropler  Sara>  ra- 
ptnm,  277  (V,  a  Domino  corroptus  ost,  278  A. 
—  CJualitor  benefocerit  Abraha^  et  Sarae, 
280 n.  -  Quanlum  vixorit,  ;{121)'.  —  Foe- 
dus  ojus  cuin  Isaac,  316.V.  —  Mystico,  quid 
signilicot,  280 D',  318 A. 

ABKAllAM,  prius  Abram.  In  Cliald.Ta  natus, 
206 C,  ox  igno  salvatus  porhibelur,  201 B', 
205  C.  —  Do  Abrae  vocationo  :  (Juaudo  ot  quo- 
tics  jussus  exire  de  torra  sua,  205D.  Ltrum 
egrcdiens  propositum  revertendi  in  Chal- 
dieam  habuerit,  205  C.  —  Do  migrationo 
ejus  in  .Egvptum  :  Num  diffisus  sit  do  pro- 
missiono  divina,  timondo  mortem  ab  .tgy- 
ptiis,  209  C.  .\n  mentitus  sit,  dicendo  Saram 
esso  sororem  suam,  209 D'.  Utrum  sic  ex- 
ponoro  uxorem  periculo  adulterii  potuerit, 
21013.  Quae  docucrit  .-Egyptios,  211D.  —  Qua 
via  reversus  de  /Egypto,  215  C.  —  A  nepote 
suo  Lot  discedit,  215D,  et  promissiouera  a 
Deo  arcipit  progonioi  prope  infinitfe,  217.\, 
225  B'.   —   Confoederatos   Sennaar  percutit, 


220 A.  —  Qiin  Honsii  Dcn  nit  ronquofiliiH  ho 
liliiiin  11(111  liubcro.  224C.  — Ulrum  cl  qunodo 
.Vbr.i' cl  sciiiini  cjus  proiiiiss.i  sil  gloria  ivUt- 
im,  22.MJ'.  (1  (|iiand()  exsiiitaverit,  viden» 
iliem  Domini,  22(J.V.  —  .Vbrae  fides,  quomodn 
rcpiilata  ci  ad  justitium,  226<;.  —  I)i-  Alirfi' 
sucrifirio  :  Ciir  dc  Iribiis  Irium  unnonim 
animalibiis,  220 C;  ol  ciir  dividcnda,  227  H, 
Sopnr  irriions  in  Abrum,  (|uulis,  227A' ;  et 
qnid  iii  co  aiidioril,  2281i.  Signu  tiinc  Abrae 
oslciis.i,  iilniin  voro  oxstitorint,  et  qnaiia, 
2.30 D.  —  Qualiter,  absqii.i  pcccato,  poluerit 
ducere  Agar,  230  C. 
«.\braham  »  sortitur  nomen;  quare,243D'. 

—  (Jiiosonsu  pacliim  Doi  cum.Vbraliam  dica- 
tur  scinpitoriniin,  244 (J.  —  Quid  obscrvan- 
dum  in  istis  promissionibusDoi  ad  .Vbraliam, 

244 ir.  —  De  apparitiono  Dci  in  Mambrc  : 
U*rum  duplox  an  simplox,  254.\..  Ltruin  in 
tribus  angelis  fuorit  Vorbum  nptornum,2.54C. 
Qui  fuorint  Ires  viri  ad  .\brahain  divcrten- 
tes,  254C.  Eis  assurgere  volens,  .Vbraham 
prohibetur,  255 D'.  Quo  sensu  dicatur  eos 
adorasse,  2.56 C.  Ciir  tros  videns.  modo  sin- 
gularitor,  modo  pluraliter  eis  loquatur,  25713. 

—  .\brahae  fervorin  oxercenda  hospitalitate, 
255 B',  258  C.  —  Intercedens  pro  Sodoma, 
262B,  cur  non  ausus  sit  infra  docom  justos 
descendere,  263.\',  B'.  —  Do  lontatione  .\bra- 
life  :  Quam  acorba  fuerit,  287 B.  .Mira  ejus 
obedientia,  287  B'.  .\n  mentitus  sit,  dicendo 
se  cum  filio  revorsurum,  288  V.  Utrum  filium 
suum  credidorit  i'esuscitandum  a  Doo,  288  D. 
Qualem  obedientiae  remunerationem  accope- 
rit,291B.  Qualiter  promeruerit  gentibus  be- 
nodictiouem,  291 D.  —  Quo  sensu  dicantur 
gontes  in  Abraham  bcnedicendce,  207  C  ;  et 
quomodo  asscrat  Deus  se  benedicturum  liis 
qui  benedicunt  Abraliae,  207 B'.  —  Utrum 
absque  simonia  emere  sepulturam  Sarae  po- 
tuerit.  294  C,  C.  —  Utrum  calluerit  astrono- 
miam,  301 B'.  —  Cur,  mortua  Sara,  aliam 


vm 


iNDKX  anai.ytii;l'h 


iluiciit  iniiriiii,  'WVi(!.  AhriitiiP  tiiinis,<|uiil 
liit,  Mli'.  -  l  truiii  ei  ri-VL-lulu  !sit  «iliriiiti  pas- 
•io  el  huiuiiiuin  n-tiiMiipliu,  4540. 

Alleg;iiricL',  Ahruliaiii  liupliiMtci'  li{j;ui-u(!hri- 
sli,  liSISU.  —  Voi-alio  eju8,  ti^'uru  liirui-iiutio- 
nis,  mU,  et  voeutionib  t;iMitiuiii,  21.JA.  — 
Uc-fjivssio  ejua  ile  .K^^ypto,  liguru  u»<-.en>iio- 
niti  Cliri»ti,  217 A".  —  Tropolo^iee,  vocalio 
i-jun,  tv|JUb  vocatiouia  relit^iosa*,  2141)'. 

AhllMlAMIl  M,  s.u  locus  si-pultui-ii'  Piitriiir- 
iliaruiii,  4.{ll).  I  <V//' Miiiiilire. 

AUYSSIJS,  quid,  2.TA'.  -  Facies  ahysai,  quiil, 
24<;'.  —  (J'!'»"'^"!'^  dicanlur  tenehr»  fuiHse 
BuiJL-r  rui-iciM  uhvssi,  2.ol).  —  S.Tpe  suiuitur 
pro  iiiuri,  59oA,  vel  niuteriu  priniu,  5!JlJ'. 

ACUISlA.iiiii.i  sit,et  umle  oriatur,2<5'JA',48'Jir. 

AUA.M.  OuiLl  Hignilicet  hoc  iioiiieii,  141 D'.  — 
l)e  ejiis  iivutioiie  :  l.'hi  plusiiiiilus,  78H,  8!{A. 
(Jiiure  extru  parailisum  riii-tus,7.'{i!,  HHl.  An 
creutus  iu  grutia,  1141),  i-t  ciiiu  scieutiu  re- 
runi  uc  peritia  loqueudi,  80 li'.  —  Siue  gratia 
rectus  consistere  miiiinie  potuisset,  114B'. — 
Aii  justitia  ejus  fuerit  donum  ^:ratia'  gratifi- 
cautis,  ll.jC—  (jiiasvirtuti;s  lial)ueril,114(!'. 
—  Ouid  intersit  inter  immoi-talitatem  ejus 
et  immortalitatem  beatorum,  73Ii'.  —  Eo- 
dem  die  creatus  et  lapsus  quo  conceptus  est 
et  mortuus  Christus,  120A'.  —  (Juaiido  in 
paradisuin  translutus,  120  G;  et  quomodo, 
78C.  .Munus  ejus  in  parudiso,  78IX  —  Cur  ei 
honura  non  fuerit  essc  solum,  79  C.  —  Sopor 
ejus,  dum  crearetur  iiiulier,  qualis,  81  C.  (!ur 
in  soporem  dafus  ut  auferretur  ab  eo  costa, 
84  A'.  (jualem  Dei  visionera  in  hoc  somno 
hahuerit,  8oB;  el  quid  tunc  ei  fuerit  revela- 
tum,  85  C.  —  Ulrum  costa  ablata.  fiierit  in 
eo  superabundans,  85 D'.  —  Utrum,  anle 
lapsum,  mulieris  olficium  noverit,  106  .\'. 

Ouot  praecepta  acceperit  a  Domino,  83 .V*, 
84  A.  —  .Mera  etiam  peccjisset  prohibiti  po- 
mi  concupiscontiii,  H6A.  —  De  .Vda?  lapsu  : 
Cur  uxori  tentanti  consenserit,  97  A'.  Utrum 
elatione  peccaverit,  98  C.  Qualis  fuerit  ejus 
error  in  peccando,  98A' ;  et  quale  proprle 
ejus  peccatum,  1160'.  —  Qualiter  aperti  ocu- 
li  ejus,  98A'.  —  Gur  a  facie  Dei  se  abscon- 
derit,  lOOA,  C.  —  Quam  irrationabilis  ejus 
excusatio,  101 A.  —  Adse  pcena,  104 A'.  — 
Unde  et  quare  tunicam  pelliceam  fecerit  ei 
Deus,  107 .\.  —  Utrum  diu  manserit  in  pa- 
radiso,  120 D.  —  Post  ejectionem  suam  val- 
de  poenituit,  etreligiose  vixit,  122  A.  — Duas 
uxores  eum  habuisse  falso  autumant  Judaei, 


121  C   —  l'truiii  pobt  occihioneiii  AIjcI  voverit 
contincutiam,    i;i51).         (.!ujus  a^talis,  cuin 
geuuit  .Seth,  142C.  —  (Jualitcr  diciilur  gene- 
rasue  ad  siinilitudinem  suain,  1421).  —  Ubi 
sepultus,  29;{l)',  2'J5U'.  —  Viitf  iiluia  ri'iho 
lloino.       .Mvstii  e,  Ada;  creutio,  ligura  forma- 
tionis  (!hristi,  88 A.  —  Ejeclio  ejiis  de  para- 
diso,  typus  et  origo  excoramuuicationis  et 
p(£uiteutia>  Bolennis,  112(!.  —  Alias  perso- 
iiiiiii  l)i'i  1'alris  susliiiil,  14111. 
ADJI  UAUK  iili.|uciii,    ulruui  liceal,  29(Jl).   — 
\i-liis  jiiriindi    rituK,  iiianiiiii  ponere  Buhter 
fciiiur  ailjiiraiilis,  undc,  2!)(iA,  4:{0U. 
ADO.NAI,   qiiid    sigiiilicet,   .5201)'.  —  Qualiler 
Deiis  dicalur  illud  nomeii  Ahrahffi,  Isaac  et 
Jacoh  uon  revelasse,  520A'. 
.\DrLTKUlljM,  quantijiii  aiihorruerint  gontiles 
Piilifsliiii,  :M4U'.  —  l.lruin  ah  /Kgyiitiis  gra- 
viiis  hoiiiicidio  repiiliituiii,  2(M),\'.  —  .Niiin 
quiiiidoi|ue  coiicessuiii  a  l)(;o,  :{:{8D.  —  Tha- 
iiiiu-  iilniiii   ciiin   Jinlii    coinmiserit  adulte- 
riuin,etoh  hoc  iiieruerit  morte  puniri,  :{88A. 
/KGVUTII,  ciir   nefas  ceiiserent  ciiin    llchra-is 
coincdere,  411  D.   —  (!iii-   odisseiil   paslores, 
4241)',  el   Ilehraios,  478 A.  —  /l-^gyptioruin 
inos  in  tractandis  raortuis,  466  C.  —  /l'!gyptii 
habitaiitcs  iii  terra  (iesseii,  iilnim  immunes 
a  plagis,  557 D.  —  /Kgyplioruni  aijominalio- 
nes,  qu»  fiierint,  542A'.  — .Mystice,quid  /Kgy- 
plii,  214(J.;et  qualiter  corum  aborainationcs 
Dco  iininolandii»,  .544U. 
.1-:(;Y1>TUS,  quaro   vocata  .Mesraim,  19.'}  C.  — 
A  .Nilo  pendet  ejus  fertilitas  vel  sterilitas, 
.'{98B'.  —  Sterilitatis  ejus  per  septem  annos 
qua?  fuerit  causa,  419 C.  —  (juomodo  in  ea 
etiamtum  pascua  inveniri  potiieriut,  426B'. 
—  Mystice,  typus  gentilitatis,  214B.  —  Adde 
Plaga?  /Egypti. 
AG.\U,  quae  fuerit,  233 C.  —  Superhia  ejus  et 
contentio  cum  Sara,  237 .\.  —  Agar  fugien- 
ti   occurrit  angelus,   ubi,  237  B',  240  D'.  — 
Utrum  angclus  ille  jam  notus  Agar,  tanquam 
domus.\brahae  custos,  240A'.  —  Cur  dicatur 
Agar  vidissc  posteriora  ejus,  2.39  D'.  —  Quan- 
ta  posteritas  .\gar,  2;i8B.  —  Gur  ejecta  de- 
mum  de  domo  Abrahae,  282B.  —  An  cadem 
ac  Cetura,  306 .\.  —  .Mystice,  figura  Synago- 
gae,  241 B. 
AGNUS  paschalis,  qualis,56l  G.  —  Gur  ab  uno- 
quoque  patrurnfamilias  accipiendus,  573 C; 
et   per   quatuor   dics    asservandus,    562 D'. 
—  Cur  comcdcndus  assus  igni,  363 D  ;  cum 
azymis  panibus  et  lactucis  agrestibus,  563  A'; 


IMM.X    ANAI.YTICUM 


»«7 


ivnilniH  nrrinrliM,  cl  fi-HliniinltM',  Mlill  — 
liiH'  san^iiiin'  cjiis  liniciKli  |iiivlo'<.  .'»<iill'; 
i>t  i|iialil('i',  .Mililt'.  Mvhlirt',  ll^iini  chI  Cliri- 
sli.  ^74(!,  -  (Jiii>  lilii  siiiiiciiiliiH  AjiniiH  iii>- 
slitiis,  .*i7H!',  il  a  i|mliiis,  ."»7711. 

AdKICI  I.H  IIA.  aii  rciiroliala  a  Dcn,  li>i'l>. 

ALKX.V.MHilt  .Ma^niis,  |ior  iiiui'u  ('aiiiiili^liiiiin 
(livisiiin  IniiiMiil,  .V.)l  A. 

AlJKMliKNA  a  iiiainlin  iiliniii'  1'asrlui'  arrcMi- 
(liis,  r>70.\.  —  tjnu  fondilionc  ilcimiiii  ad- 
mitlcndiis,  .^70 .\'. 

A.MALKCIT.i:,  iindo  orti,  :n.iA'.  (>2.iA'.  -  In- 
fosti  llcliraMs  in  Ua|iliidiiii,  (i^l A,  rii^anliir 
|iroi'L'  .Movsis,  (ii.-il).  —  (jiiiiiiu)di)  iillus  sil 
Dous  do  Amaloo.lii."')!)'.  —  (Jiio  soiisu  monin- 
riu  ojus  dolouda  do  lorra,  ()i(iA.  —  .\iiialoc. 
iiniil  invstioo,  (i:27Fr. 

AMMKO.Sll  S  (S.)  opiscoiius,  olidorniicns  .Mo- 
diolani.  sopiiltura'  S.  Martiui  riironoiisis  iu- 

lorfiiit.  5:52  U',  ri;{:{A. 

AMMl  I.AllK  coraiii  Doo  ol  osso  porfoctiiiii.i|iiid 
sit,i.i:{(;,  io:2D.  -1'trimi  dilTorant.aiiiliulare 
corain  Doo  ot  soiiiii  Douiii,  iJ.^^iiA'. 

AMMO.N.  undo  ortiis,  ot  ciir  sic  dielus,  275C'. 
—  Mvstice.  ligura  liaToticoruin,  277  A'. 

AMOlx  cros,  inlcnsissiinus  ol  pcssiiiins,  :{(11C. 

A.Mll.V.M,  pator  .Movsis,  .48ol5 ;  quiii  sigiiilioot, 
525 D'.  —  (Jualitor  ci  prcTuuntiatus  sit  lilius, 
485D.  —  Uuaiii  Doo  i;ratus.  .l!)5D'. 

AMU.UMIKL,  rox  Sounaar,  ulruui  idom  ac  Nom- 
rod.  ->t8A. 

ANDUKAS  (PorusinusV  Scriplura?  oxpositor, 
161  C.  4081$,  ()17D.  623A. 

ANCiKI.I,  quaiido  creati,  65.V'.  llii  inYoniatur 
doscripta  a  .Movso  ooruin  creatio,  581),  (>5B'. 
Au  croati  iu  gratia,  65 D.  —  Do  natura  eo- 
ruiii  :  Utrum  sint  materiales,  265  C.  (Juali- 
ter  assumant  corpora  in  quibus  appareiit, 
2661);  ot  in  corporibusassumptis  manduoaro 
et  bibore  vidoautur,  2(16A".  (Juoinodo  unian- 
tur  corporibus  assumptis,  266  C.  (Juo  sousu 
dicantur  esse  et  agere  in  loco,  57:JB.  —  Quid 
possint  in  matoriam,  7iA',  5:^0 B,  et  qualia 
valoant  porpotraro  miracula,  530C.  —  Virtu- 
tem  causarum  naturalium  multum  augere 
valent,  531 C  —  De  aneelorum  iliustratio- 
no  :  Qujflibet  eorum  cognitio  dies  dicitur, 
56B';  et  duplex  ost  :  matutina,  sive  rorum 
in  Deo  ;  vespertina,  sive  rerum  in  ipsis,  560, 
56 D'.  —  Angelorum  nomina  quae  sint,  358 B'; 
et  cur  ea  scire  homo  nequeat,  358A'.  —  De 
eorum  missione  :  Uni  provinciae  uon  pr.Tost 
nisi  unus  angclus,  354  D.  Utrum  aliquando 

T.  1. 


niiltaiiliir  ad  iiini  ndiiiii  liominUtuii.  WIC. 
ri7IA.  Iiilirdiiiii  |iirlii>ii<iH  iiii^oIhm  DniiiiMUt 
jiinIoh  exurcut,  'i72ll'.  .Modii  ItniiiH,  riniilo  mii> 
liH  aiit;i'liH  iililiir  ad  <'iiri'c|iliitiiiMii  iiii|ii<>riim, 
.'i7iA'.  -  llniiii  iiniis  an^ndnH,  Nivc  linniii, 
Hivo  iiiuliiH,  iinivcrHOH  .l'.f:v|ili  |iriiii<))i;enil<>H 
Hiiiiiil  (tcciderc  valiioril,.17(»D',  .'i7:ill.  —  Ouo- 
iiKidd  iiii|{oli  iioHlri  iKiH  ali  lioHliliiiM  liicuiitur, 
.'i!)2.V*.  —  liiii  iiii|iic  aii^'cliis  iiialiiH  ud  excr- 
cilalioiioiii  datiir.  (i().'>l('. 

\ii|,!cliiriiiii  divorHu  uKi'ii<ii  ratio  orf.'n  Alirn- 
liaiii  ol  l.ol.  2.'i(iB.  2.'iN(:.  —  Qiii  fiicriiit  aii- 
^oii  ad  Aliraliam  iiiissi,  2.'i6.\';  ol  aiiffcli 
occiirrontcs  Jacnli,  :t.'i4D.  —  Aii^i.diiH  liictaiis 
ciiiii  Jacol)  111)11  fiiil  an^cliis  Ksaii.  :{.V.).\'. 
Qiiis  fiioril,  :i.'i6C'.  Ciir  ciini  cn  sil  luclatiis, 
:{5(iD';  ot  i|iialilor,  :{.'i7l{.  Qiii>  scnsu  dicutiir 
ciiiii  niiii  pnliiissc  siipcraro,  :{.j7 C  ;  ot  (iir 
foiiiur  ojiis  porciissoril,  :{.">7.\'.  —  .\ngoli  as- 
(•ondontos  el  dcscondoiiles  iii  scuia  Jucoh, 
qiiid  signilioont,  :{2!)C',  :{:12.\.  —  Ciijus  uii- 
ticli  siipcr  nopolos  sinis  aiixiliiim  invocavorit 
Jaciili,  •^'{^B.  —  .\ngoliis  occiirrcns  .M<)^vsi,cur 
voliioril  cum  occidoro,  511  D'.  5I2C'. 

.\MM\  .\iia\  proliabiiius  ciiiii  corporc  creula, 
TIB";  corpori  laiiicn  jam  nri^.iiii/ato  infiisa, 
7iC'.  Cur  dicta  liatus  ol  spiraouluni  vitaj, 
7iC.  —  Aniiiia  rationaiis,  utrnm  e  semine 
voniat.  225B.  —  i".jus  immortuiitatem  suffi- 
cicntor  insiuuat  .Movsos,  221)1),  licol  quando- 
quo  dical  eaiii  intorfioi,  :{8iC".  —  .\niiiia;, 
post  lapsum,  quatuor  vulnera,  177 i{. 

Anima  lideiis,  pacem  et  concordium  dili- 
goro  dobet,  217B';  sperare  in  Domino,  231  D  ; 
zeio  ardere  erga  spirituale  i)onuin  aiiorum, 
231  C.  —  Quo  pacto  ad  apostolatus  gratiam 
ascendere  vaieat,  232 C.  —  in  hac  vita  varie 
a  Deo  excrceri  soiet,  232 B'.  —  De  mystico 
animae  cum  Doniino  convivio,264B'.  —  Qiia- 
litor  moreatur  praesorvari  a  peccato,  278 B'. 
—  Quomodo  se  gerere  deboat  in  tentatione, 
292  A.  —  Sunimo  zeio  custodiae  fidei,  spei  et 
caritatis  studcat,  .360 B.  —  Anima"  vestimcn- 
ta,  quae,  372B.  —  Diligeutis  examinis  cou- 
suetudine  multum  proficit,  372  C.  —  Sollicite 
meminisse  debet  beneficiorum  Dei.  584  D; 
gratam  se  prfebere  Domino,  574B;  et  con- 
temuere  mundum,  519B'.  —  Quomodo  in 
hoc  muudo  ambulet  per  siccum,  604A'. 
Anima  contemplativa.  Vide  Contemplatio. 

ANIMALIA.  qualiter  adducta  sint  ad  Adam, 
80  B.  —  Cur  ea  voluerit  Deus  ab  Adam  nomen 
sortiri,  80 D.  —  Utrum   universa  et   singula 

42 


IIMDKX    ANAI.YTICUS 


\dit  |trift)c'iilalu,  KOD*.  —  Auiiiialiu  veiieiut- 
•u.  iiiili-  |»i'irttliiiii  iKiii  tviiiit  iiukia,  4iH!' 
54 It',  licil  iiiMlliiiliri  de  rauMtt  |Hititt'U  iitu^ue- 
niiil,  ."iO.V.  —  (!ai'uivtiriii  i]UiFiiuiii  fiiiTil  <'«ca 
mil.'  |R'c-i'iitaiii,  <>llt,  .\',  il  iii  aiiu,  ll>l.\.  — 
l  Iriiiii  |ii'olitii,-uvei'iiit  iii  uriu,  llilj).  —  (Jiiii*, 
teiii|)i>ri'  .Niie,  i'e|iulu(u  hiul  iiiiiinlu  vel  iiii- 
iiiuiiiiu,  UiT  l>' ;  i-l  1'ur  ilf  iiiiiinliii  iiiulto  |)luni 
1'eseivutu,  HiX  V.  —  l'rit|)li'r  liiiiiiiiniii  Jusle 
puiiiuiitui',  Uyi\i.  —  l!ur  DeiiK  luulis  uiiiiiiuu- 
tilius  loiutus  perliiheutui',  lDi.\' 

AN.MS  iliversiiiiDili'  iiuipitur,  .'^iliOlt.  —  l'eru- 
liuris  uuui  i!i>iii(iu(utii),  riir  lleWrtfis  iiiipi)- 
aita,  5^)Utt'.  —  .\uiius  jiihila-i,  iiiiiiiiiie  u  li- 
tierutioiie  Lot  ori^iiieiii  liulnl    ':i'2\\i. 

ANTKillltlsri  S,  (ie  qua  trilui  oriuii<lus  ;  et 
(liio  s.iisu  iliiatur  roliilifr  i-t  rerustes,  4471)'. 

ANTII'(»|)KS  liiiiiiiiii's,  au  siiit,  SJOOC. 

.M'KLLKS  h8>ivsiarcliu.  Kjus  olijeetioues  cireu 
ililiivii  liistoriuin  rerelluiitur,  158.\. 

AI'(tL!,l.\AHIS  liii'i'i'siurilia'  error  ile  iiiiiina, 
22.»  iJ. 

A1'I'<).M   aii    |iopiilniii    suiiin,  ijuiii  sil,  4.'>)S.\. 

—  (lur  aiiti'  Ahriiliaiii  iiuilus  sauctoruin  le- 
galiir  iippositiis   ail   |io|iuluiii  siiutii,   i.^iO.V. 

—  Augeiis  iippoiii,  i|uiii  sil,  4.')Si)'. 
AyUA,  creaiuni  l)i'i   opliinii,  piiiiit  si^Miilicat, 

2;U)'.  —  .\iiua'  super  lirinanieutuin,  iiua>, 
31. V.  —  Itrum  aqua?  inaris,  iu  aiii|uil)us 
locis,  altiores  siut  f|u;im  terra,  :t(>|{'.  —  (Jiia 
virlute  aves  el  pisces  proiliixerit,  441)'.  — 
AqiKi',  quid  mvstice  sij.'nificeiit,  17!)|{,  ISOC. 

—  Aqiia  a  maiedictiouo  terra'  immunis,  ideo 
ail  iiliiuemiii  peciata  electa.   10.51)'. 

AUAItKS  auctores.  .Vibatof^ni,  .Vihumasar,  UOC. 

—  AliVafianus,  42 A",  HtiC.  —  Ailiiudus, 
44C',  147A'.  —  Averroes,  IHlt',  19A.  C,  41 A, 
6oC,  171A',  ;H8A'.— Avicebri>u,21A',2G5(r. 

—  Aviceuua,  KiA',  18 C.  44(1',  17iA. 
AR.\N,  frater  .Vljram,  qua  morte  ol>ierit,201B'. 
ARBOH.  \'if/e  cerbo  Lignum. 

ARCA  Noe  descriljitur,  1.55.\.  —  Variarum  in 
arca  mansionurn  dispositio,  1,551)'.  —  l.hi 
positajanua,  l.5(il),  1.59IV.  —  (Juil)us  culiitis 
usus  sit  Movses  in  descriptione  arca»,  158 B'. 

—  De  flgura  arcae,  1.59  C,  165B'. —  Facile  po- 
luit  a  Noe  compingi,  1.58  C.  —  Cur  per  arcam 
salvare  voluerit  Deus  animaiia,  159 .\.  —  (Juo- 
modo  potuerit  Noe  congregare  animalia  in 
aream,  162.\,  168  C.  —  Quo  nuinero  intro- 
ducta  sint,  166  C.  —  .Minuta?  Itestioia^,  quol 
fuerint  in  arca,  161. V.  —  Quaiiter  ciiuis  et 
potus    eis    ministrari    potuerint,    161 D'.    — 


(juiiiituin  iiilruveril  urca  aquasdiiuvii, 17711'. 

I  lii  rcqiiieveril,   I74lt         An  fi'  iliineuKiu- 

iieH  cuiiipHruntiir  corpori  liuiiiuiio,  lli5C. 

.Meiisuriiniiii  itrca*  nivslii  ii  cx|)lii'iiliii,l(i5l)'. 

.Vnu'  iinbliiii',  id  esl  Kicicsiii',  Ki.tit,  qiiU! 

iiiiiiisioiieM,  K).'tlt';  lou}iiluilo,  1()4A;  iuliludo, 

Kiilt;  uililudo,  Ki4C;  leiieslra,  l(i4C;  oHtiuin, 

Kiil).         rnipolMfiiie,  qiiid  sil  arca,  Ki(i.\. 

.VKlKSul)  .Vliriiliiiiii  iiiiiiiolaliis,  iiiide  suiiipluii, 
2'.M)(;'.  —  Quid  nivslice  sigiiificel,  29:tA. 

AKl.SToTKLKS,  Iriu  oinniuiii  iucreata  princi- 
pia  posiiisse  diciliir,  (i4C.  —  Llriiiii  creali- 
oiieiii  orliis  adiiiisi-ril,  (i5C.  —  Liher  de  l'n  - 
prietatiluis  rleiiiciiloruin  ei  adscriliitur,  4(iC. 

AR.NO.N  torreiis.  Scopuli  Arnou  viani  dederiint 
liliis  Isniei,  4.55lt. 

.VSKIt,  tiiiiis  Li;i',  iiir  sic  vocalus,;t:t9lt ;  etqiiam 
liciicdirlioneiii  sorlitusa  i)iilre,448.V'.  - -.M_)sli- 
ce,  ileHignat  CliriHtuni  ciliuin  aninun,  4(i:t(;. 

ASSl,'R,  a  .NiMurod  expulsiis,  1941),  piiires  iir- 
hes  a'iiificavil,   19415'. 

Ar(il  Ull  .\1.  Ars  augiiranili  qiioluplex  et  quaii- 
do  iicila,  413 If.  —  An  veraciter  dixerit  Jo- 
sepli,  non  esse  simiiern  sil)i  iii  iiiigurandi 
scieiitia,  414B',  4151). 

Ar(;r,STlNLS  (S.j,  quid  seiiserit  de  L.\.\  trans- 
liilione,  6A.  —  Ltriim  in  lioc  praderendus 
15.  Ilieronynio,  7B,  8A.  —  Peciiliaris  ejus 
senteiitia  circu  cap.  I  (ienescos,  qua  per  sex 
dies  inteiiexit  sex  incrementa  in  cognitione 
iuigelica,  .561t ;  vel  sex  gradiis  iucis  corpo- 
ralis,  57 B.  —  Ltrum  universa  distincte  et 
simul  iii  instanti  facta  crediderit,  57A';  sai- 
tein  ea  qua'  per  causJis  secundas  produci 
non  vaient,  57 C.  —  Totius  Auguslini  do- 
clrina;  circa  ordinem  creationis  expositio, 
591);  et  quid  de  ea  senliendum,  60B'. 

AVKUUOES.  \'i(/e  Aralies  auclores. 

A\ES,  cur  dicanlur  nunc  ex  aqua,  45B,  nunc 
cx  humo  forinata',80A. —  LTrum  distinxerit 
Noe  inter  aves  mundas  et  immundas,  166 C. 

—  Cur  in  sacrificio  Ahraliae  non  divisa^,  227B. 

—  Aliegoricc,  figurant  contemplativos,  6.3 B. 

—  Cf.  Dies  :  Opus  diei  5«. 

AZVM.\,  cur  in  Pascliale  pra^cepta,  56.3 A',  et 
quid  mystice,  574  C.  —  Azymorum  dies,  qui, 
.565 A';  et  quo  ritu  colendi,  565  C. 


B 


BABEL,  quid  significet,  198 D'.  —  Turris  Ba- 
i>el  cTdificatio,  197  D,  et  aititudo,  200  A'.  Di- 
vinitus  impeditur  ejus   constructio,   198  C. 


IMlKX    ANAI.YTICUK 


MyHlirc,  rxl  luiiiH  Nii|M'i'liiii>,  ao.ljl,  d  (•i-clr 
Nia  r('[)ri>|i(iriiiM,  iOt  \" 
It.M.A,   iiii    vcrc    iiicnl    iixor   .liKdli,    .'I.IMl) 

Kjiis  liiii.  :i:iHir      v  itiiiicn  iiM-cHiiiia.  :i7iH:. 

—  I  Iriiiii  ciiiii  Jiicdli  (lcKcciidcril  iii  .Kfiv- 
ptiiiii.  l:!:tl>'.  .Myslicc,  ciinictii  iiiliniiiiiii 
si^-iiilical,  :i.l7ll. 

MVI.\\M    (|iii    iii    liiii-(i  .Idli   (liciliir  Kliii.   |iri 
iiio    |ir(>|ilicl;i,   (lciii(|('    (liviiiiis.    iiiiili'    orliis, 

2!)h;'. 

ItA  riH  l'!l.,  qiiis  fucril.  |»al('r  an  rnilcr  llcltecrn', 
ailSI»,  ±)\)\)\ 

MDKKKIl  M,  arhor  iin>inalica,77l).  —  Myslicc. 
(Icsijjn.il  (lolorcm  conlrilidiiis.  S!l,\'. 

HK.NKDICriO  Dci.iinidsil,  ll»7 If.  -  Ciir  iiiii.cr- 
lilii  avihus  cl  pisciliiis  lci;aliir,  i7C";  ani- 
inantihiis  torra'  iu»n  ilcin,  i!)C.  —  Itcncdiclio- 
nis  varia  ycucra,  i07.V'.  -  -  Itcncdiclio  .lacolt 
aii  aiiiiclo,  (|ualis.  :t58C'.  —  ijiio  scnsii  vo- 
ccntiir  hcncdiclidnos.  valiciiiia  .lacoh  in  Un- 
hcn.  .Siincon  ol  Lovi.  •ioli.V.  {."I^.V. 

HK.NJA.MIN.  liiiiis  Haclicl.  prius  a  inaliN"  Mcno- 
ni.  doiii  a  palro  Itonjaniin  vocalus.  :t()!)A'. 

—  rtruni  nalus  posl  vcndilioiioin  Joscpli, 
380A'.  —  Singularilor  dilcclus  a  patre,  417  A. 

—  Cur    Iratros   oi    uon    invidorinl .    417  A'. 

—  Oiitii'*'  i'"in  pra'  cotoris  lionoraiv  Jo- 
soph  volueril, -ill  It',  ol  p^tstnioduin  atlligo- 
ro,  413  C.  —  In  saoco  ojus  scyplius  Josopli 
ahscondilur.  11:21)',  et  invenitur.  11415.  — 
(juo  sonsii.  in  hoiiodictione  Jacoh.  vocctur 
iiipus  rapax .  4551)'.  —  .Mystico.  dosignat 
Cliristuni.  Dci  Filiuiu,  4(55C.  ct  zoiatorem, 
4()5A';  et  apostolum  Paulum.  412  C,  373A', 
455 ir. 

BKKNARDLiS  (S.),  quoinodo  exeitaverit  absens 

Kratres  in  choro,  533  A. 
BKRSABEK.   quid  signifioot.   284 D.  —   Hujus 

voois    vari.T   otyinologia\    3U)D.    —  Mysti- 

ce,   puteus  Rei-sabee   est   lons    baptismalis, 

2851)'. 
BESTI.E,  quae  propric  vocentur,  49A.  —  Quo- 

modo,    post   diluvium,  ad  insulas    transire 

potuerint,    1!)!)C.  —  Cur  occidenda    hestia 

quae  tetigisset  Sinai,  6:39 D.  —  Quid  mystice, 

63  A'. 
RETHEL  civitas,  sive  Liiza,  ubi  sita,  331  B.  — 

Dioitur  domus  Dei  et  porta  ooeli.  330  C'.*  — 

Abraliam  tendens  tabernaculuin  iuter  Hai  et 

Bethel,  quid  mystice,  2130'. 
BETIILEHEM,  cui*  prius  Ephrata,  postmodum 

Botlilehem   dicta.  ;}69B'.  —  Mystice,  vitam 

mouaslicain  signilicat,  372  C. 


( 


CAIN,  cxlni  paradiHiiiii  p;ciiiliiN,  111  (.'  Kjijt 
luiliviliiH  cl  iiiiiiirii,  12211,  vl  vivcrKJi  rntin, 
122D'  —  Sacrilli  iiitii  cjiih,  (|iiali',  12:ifi  ;  cl 
(|ii(i  Hi^no  n  Doiiiiiio  n^prnltaltirn,  124(1.  — 
Cjiiii  iii  ucciHioiic  IVutriH  nHliilin,  I2.'i,\',  cl 
iiiipiidciilia,  I2(ilt',  —  Cniii  Hfploin  pcccalu, 
12!(D,  IJiiotiiplici  iiioilo  iiialeilicliis  corurri 
Dco  cl  lioiniiiihiis,  127 .\'.  —  lii  Irihiis  ^Ta- 
viiisqiiaiii  Adatii  iitalirdiciliir,  i2!)D'.  -  Cain 
dcspcnilio,  (|iiiil  ib'  ca  soiilicndiiiM,  liHC,, 
127  C'.—  (Juiilc  si).'iiiiiii  iiiiposiliirii  ei,  Lil  M'. 
—  .Mors  cjiis,  i|ui)iiio(|o  cl  ciir  scplics  viii- 
dicanda,  12!)lt,  —  t  hi  dcinoraliis  sil  post 
iitalcdictloncin  suaiii.  i:ilD'.  —  ririini  ru- 
a|tso  iiitorrccliis  sil  a  Lainecli,  |:{()D,  LllC; 
aii  pcrioril  iii  diliivio.  i:tOA'.  i:(ll).  —  Cuin 
indoles,  scolora,  ot  inventa,  i:{2.\'.  —  .Mysli- 
i\',  ly[)us  ost  Jiidaicn'  ploliis,  i:{7.\,  141. \'. 

CAIMT.K.  ulruiii  riicriiil  idololalr.T,  1:{3D', 
i:{(iC.  —  .Moclianicis  arlihiis  sliidiicruiil, 
i:t2C';  ol  possiini  lacti  suiil,  1.50A. 

(^.\LCK.\.MK.NT.\  solvere  dehet  inslar  Moysis, 
493  C',  qnicmnquc  ad  Deum  vult  accedere, 
.j02C'. 

C.V.NTIC.V  in  gratiaruin  actionoin.  sanctis  vi- 
ris  olim  consueta,  59:L\.  —  Cauticum  .Moysis 
post  Irausituni  maris  Ruhri,  593  C;  quomo- 
do  decantalum  a  liliis  Israol,  599A',  (i06.\'. 

C.\R(),  qualiter  corruporit  viain  suam.  1.54D. — 
Carnis  esus,  in  statu  iunoceuliae,  uiillus  ruis- 
set,  541).  —  Primo  Noe  concessus  est,  i83B'; 
quare,  184  B.  —  Carnom  comedere  cura 
sanguino,  quid  sit.  1831)'.  Ciir  vetitiim  oliin, 
184L).  Au  adliuc  proliibituin,  184C;  ct  quid 
mvstice  significet,  190 C. 

CAT.\RACT/E  coeli,  id  est  meatus  uubium, 
169 D.  —  Quid  mystice,  179 A'. 

CECROPS  /Egyptius,  propter  atllictiouem  pa- 
triae,  tempore  Moysis,  migravit  in  Graeciam, 
557  C. 

CETE,  pisces  ingentos,  46A'.  —  De  remina  ceti 
stulta  Hehraeorum  rabula,  46 D'.  —  Mystice 
quid,  63  G. 

CETUR.\,  uxor  .^brahse,  an  eadem  quae  Agar, 
.306A,  382A.  —  Filii  ejus  in  Arabia  conse- 
disse  dicuntur,  306B'.  —  Mystice.  per  filios 
Geturae  designantur  haeretici,  305  C. 

CHAM,  filius  Noe.Ejus  peccatum,  187D',  188 C, 
ot  maledictio,  188 B.  —  Generationes  Cham, 
193  C.  —  lu  partitione  mundi,  Arricam  ob- 
tinuit,  196B.  —  Quamdiu  vixerit  et  quas  sint 


tttiO 


IMjKX    ANALYHCIJS 


ejii»  inventa,  19fiA'.  —  Mj^ntieeJ^pu»  ebt  liav 
retiroruiii,  101 II,  et  Juilaici  |io|iuli,  lf>3.\. 

CII.V.NA.V.N,  liliii))  riiiiiii,  t  iir  luiiiiilii  tiis  pro- 
litiT  patreiii,  iMMli  ,  d  i|udlib  ibla  iiiuicili- 
elio,  i88A'.  —  Uuot  lllii  ejuH,  I95H  ;  et  (|utH 
puiiKcsiiio  eoruiii,  1'Xti'..  —  M^^btiiti-,  liuljitulo- 
rca  <]liuii'iiiii  siiiit  luxurioiii,  (KKilt'. 

CIIKUI  lil.M,  ulI  I  u&tuiliuiii  (luruilibi  ili-|jututub, 
et  ^lucliub  ejub,  i|uiil,   lOKl!. 

GHOKIS,   instruiiieiituiii   iiiubiiitiii,   ilebcribi- 

tiir  ♦;()♦;  c. 

LillUlSli  S,  quuiitcr  ligurulus  sit  per  l'utriur- 
eliu8  :  1"  iVr  Ailuiii,  \M\.  137  A,  etr.  —  2»  l'er 
Noc,  l<i2li,  17 IC,  etc.  Cupul  et  liiinluiiien- 
tuni  Krilehiu',  IfKiC,  |ira*  oinnihub  iiiveiitus 
esl  Jubtus,  1711»;  et  1'ulris  iruiii  iiiili}.'uvil, 
181  |t,  I)'.  Iluiiii  iiiiiiierilii  iliciliir  u^rirulu, 
lUlU'.  —  :{"  iVr  Al.ruliuiii,  -M2U,  217 A',  ete. 
I'lfnissiine  benedietub,  2l.'{(;,  eoulorlutus, 
2;{;iU,  et  ivmuni.nitus  esl  u  1'ulri-,  a.TID. 
Uecte  Jiiilur  Aluuiii  el  .\l)ruliaiii,  ^.jHI;  et 
centenurius,  2511)'.  —  4»  iVr  Isuac,  284C:', 
292 C,  IV,  ete.  Nusiendn  risiiiii  leril  imiiii- 
bus,  284 C.  Eiiiii  ex|iellere  ronali  suiit  iiii- 
pii,  obturanilo  puteos  l'atris  ejus,  iil  est  l.i- 
bros  V.  T.,  .'M7C';  pro  quibus  alios  lodit,  iil 
est  Libros  N.  T.  et  scripta  doctoruin,  318U,  C. 

—  3»  l'er  Juscpli,  .'584 U,  elc.  (ienilus  in  se- 
nectute  1'atris,  ;i84A',  u  Iralribus  truditiis  est, 
;{8oA';  el  einplus  a  yentililate,  392  C.  .Mul- 
tiplex  el  oinniinoda  pulcbritudo  ejus,  .3931). 

—  6°  I'er  Jiiilain  :  Ut  catuliis  leonis  usceinlil 
ad  pr.Tilaiii,  441  V;  reiiuicvit  ul  leu,  442.\,  .\'; 
et  est  exspeclaliu  geutiain,  44315.  Oculi  Cbri- 
sti,  44.0I)',  et  dentes  Cbristi,  qui,  44«A.  — 
7"  I*er  Moysen  :  A  Synagoga  quaesitus  ad 
mortem,  adopfalus  cst  a  gentililate,  491 U. 
Defendit  et  potat  universas  Kcclesias,  493A. 

Clirislus  mirabiliter  magnificatur  a  I»atre, 
599  D.  —  Dicitur  dextera  Dei,  GOID;  et  glo- 
ria  Dei,  001 U'. 

CHRYSO.STO.MLS(S.),qualiterexponat  primum 
Genesoos  vorsiiin,  20 U'. 

CIUCIMCISIO.  Kjus  institutlo,  24oA ;  ritus, 
24oB;  obligatio,  24.jI);  causa,  247B;  uti- 
litas,  247 C  ;  significatio,  247U'.  —  Cur  ante 
legem  data,  247  C';  et  polissimum  tempore 
Abrabfp,  248A.  —  Cujus  efTicaciae  in  bis 
qui  jam  deleverant  originale,  248 U.  —  Cur 
non  omnibus  liominibus  data,  248  C.  —  Quid 
de  feminis,  248 A'.  —  An  circumslantia 
octavae  diei  fuerit  de  necessitate  circuinci- 
sionis,  248  C;   et  cur  apposita,  248  D'.   — 


(Jiiid  beiiticiiiliiiii  ilc  purviilis  iiiitc  ucluvam 
iliein  defiUK-tib,  249 H  ;  et  aii,  nccesKitute 
cu(;eiitc,  liciierit  uiiuvuiii  iliciii  iiiitiripare, 
249C.  —  lii  ciriiiiiii  isiuiic  iiuiiicii  iiii|*oiie- 
butur,  249 D.  —  Jubte  reprobutur  piier  incir- 
cimicimi»,  licet  innocenb,  24.') D,  250 C  — 
liriini  inorle  |ilciteiiduu  qui  circuiiicisio- 
nein  nej^lexcrut,  ^.'iO.^'.  —  (Juonuin  iiislru- 
iiieiito  lieri  bolitu,  .'il2D'. 

Circuincisio  spirituulib,  qurr,  et  quunliiin 
uniiii.-i'  lidcli  ncccHBuria,  2.">;iC.  —  Circunici- 
siuiiis  ^iciius  tri|ilcx,  2.'i;iD'. 

CIVITAS  iiiipiuriiiii,  (|uid  sil  1 1  quuinodo  con- 
slituulur,2()3A'.— UectevocutiirUubel,204A. 

(i.KMK.NS  (S.;.  I/V/^  llineruriuiii. 

C(rt-.M  .M.  Ilujus  voiiK  elyiiiolugiii,  ;tl  D'.  —  In 
priiiio  versii  (iciicscos,  quid  sigiiificet  Jiix- 
la  Augustiiiuin,  17U;  Juxta  CbryHOKtoiiiuin, 
2()Ii' ;  Jiixta  alios,  17 1)'.—  Cutluin  eiiipyreuiii, 
beii  locus  Uculunirn,  18  (!,  uiidc  dii  tiiiii,  181)'. 

—  (iuiluiii  cryslalliiiuiii,  an  de  natur.i  aqiiac, 
32 A',  .33 U. 

(luiestia  corpora,  un  rnateria  li  forma 
coriipusitii,  18 li',  19(;'.  —  Aii  dc  iiatura  ele- 
rneuluruiii,  ;{2I),  ;i;{C.  —  Ueculiaris  de  lioc 
.\rislotelis  sententia,  .33  C.  —  M^^stice,  per 
cffilum  signantur  angeli  sancti,  GOC. 

liOl.KKS,  sa?pe  in  .Scripturis  irnperfectos  signi- 
licant,  451 A'.  —  (Juare  filii  Jacob  dicantur 
eoUes  aieriii,  451  U'.  —  Colles  desidei'averunt 
adventum  liliorurn  Israel,  455U. 

COlJ  .MUA,  semel  et  iterum  ad  Noe  reversa, 
17.'iU;  rnyslice,  prandicatores  et  contcmplati- 
vos  sigiiilicat,  180A. 

COLUMN.V  nubis  ct  ignis  deducens  Israel  pcr 
desertum,  utrurn  simplex  an  duplex,  5831)'. 

—  Iiiteriiosita,  salvavit  Ilebraeos  ab  /Egyptio- 
ruiii  inciirsu,  5881). 

COMEDKllE   coram    Domino,    quid   sit,  631 C. 

—  Sic  oportet  nos  manducare  et  bibere, 
0.34  A. 

(JOM.MENT.\TOR.  Ita  cognominatur  Averroes, 
18 U'.  \'ide  Arabcs  auctores. 

CONCUUINA,  quae  vocctur  in  Scripturis,  2.36B', 
307 A.  —  Quan  fuerint  concubinae  Abrahae, 
;{06D'. 

CONTKM1'LATIO.  Vita  contemplativa  figuratur 
per  Isaac,  317U,  et  Rachel,  336  D. 

ContempJativa  anima  quomodo  corpore 
suo  uti  debeat  ad  conversionem  aiiorum, 
;547U.  —  Qualiler  possit  in  aliis  virlutum 
varietatem  imprimcre,  ,348  C;  et  de  conver- 
sorum  a  se  bonis  ditescat,  348  C.  —  Quo- 


INDI.X    ANAI.VIICim 


r»4'.i 


IIIDlll)   ill   Nlllilllllitll'  ('l)||Ml>l]lli    |)l)HHil    l)l'l|l>lii-il| 
|)('i.   .'HIO  \'  V    HMTIlllirilllll    «•iillViTilllinllf 

riiviTi'  ilciiil,  :tl7(l.     -  .\liiiiiii'  •■iiiilrm|iliili 

vji'  onliiiiili'  iiil  t'xl('rii)ni  iicccdciili.  ilili-liliT 

Hiilivciiil  DciiH,  iariA". 
CONrUAirn  S.  Ililus  ciinlniliciiliiiiii  iiiili(|iMiH. 

2iU)(l'.  sciliilii  II   l)i'i>  iilisiTViihis  cuiii    \lii'a- 

liiiiii.  a.ioi»'. 
COU,  i|iiiil  si-iiiliii'l,  sriHA.  ri-HiC.  —  Cnr  Cliri- 

sli,  lnrrciis  iii|iin'  vivn*,  iiinlc  liiiiiscniiil  A|m>- 

sloli  iloclriiiiiiii  siiliilis,  .'tlSC. 
("OUNIS,  iilniiii  iii  iirciiiii  rcilicril,   I74C'. — 

.Moralilcr,  sicciilarcs  sifjiiiliciil,  17'.)  D'. 
COirFtNIX.  (iiiiil  sil,  (llitl)'.  -  Priiiin  vicc  iliilii 

llclir.ris,  (il.'tC'.  -   (Juid  iiivslicc,  (\-2\l\. 
CUKATIO.  1111    fiiclii    iii    lcrn|)on'.  1>S  \'.         Aii 

inccplii  ;i  lciirhris,  271)',  i*!)lt.  —  ,\ii   iiilcr 

crciilioncm   cl    (listinclioncm    clcmcnloriim 

Tiicril  iiliiiiiii  moni,  1>7I)'.  —  Atitfc  Dics. 
CKK.\  rru.\.  (^)iiomo(lo  crciiliiniruni  scicntiii  di- 

calur  vcspcrasocrc  cl  liiccsccrc,  58 U  ;  c(  in 

ca  scplcm  crciilionis  dics  n^iicrirc  sil.i^JSC. 

—  Crcatiira  iiilidlcctuiiiis,  cliam  iiitci.'rii,  silii 

rdicla,  scmpcr  i^rona  cst  ad  iiialum,  ISIU". 
CUrX,  per  nianiis  .lacoh  cancclliitas  fiiiiirala, 

•lll(>D'.  ct  |)cr  liiinum  Movsis  in  I\Iara,  (iOOI)', 

,luda'is  in  scandaliini  vcrsa  cst,  .ilWJD',  nohis 

iii  dulccdincm,  (iOOD'. 
CUUIOSIT.AS,  auim.T  valdc  nociva,  sedulo  re- 

primcnda  cst,  ;i()7U".  —  \'ir/e  Dina. 
CrUUrs  DoI,  ct  IMiaraonis,  quid.  001  U. 
CYNOMVIA,  quid  sil,  oiil)'. 


D 


I).KIM(~»NKS  ct  Dial)oIus.  Ouosdam  cnnciipiscon- 
tio™  motus  valcnl  in  liomine  cxcitare.  11.'^ C. 
—  Quid  possint  ia  materiam,  .SlWU  ;  et  quae- 
nam  efficiant  miracula,  5301).  —  An  reapse 
convcrterinl  virfjas  niacorum  in  serpentos, 
5301)'.  —  Eoruin  coleritas  iu  produccndis 
corporibus,  531 C;  ct  potentia  in  augenda 
naturalium  caiisarum  virtufc,  53 IC  —  An 
tantum  valeant  in  minuta  quanlum  in  magua 
corpora,  5iOD.  —  Invidia  pr?ncipue  motusest 
diaholus  ad  tentandum  hominom,  91  D'.  — 
Cur  Adam  ct  Christus  tentati  visihilitcr,  ^2  C ; 
ct  a  quo  dcomonum,  92 D.  —  Multiplcx  dia- 
boli,  suh  nomine  serpcntis.  damnatio,  103U  ; 
ct  cum  gloriosa  Viriiine  contentio,  103(7.  — 
Hominos  dccipiendo  damnationis  meretur 
augmenlum,  1111).  —  Diaholi  fraudes  in 
tcntationibus,  109 U'.  —  Dapmonum  insidiag 


iii  KcrlcNiain,  cl  i|iiiilili'i'  rfrrciiciitiir  it  Dcn, 
2liC.  C". 

DAMASCrs.  McrMis  Alinilui',  coiidilor  iirlili 
DiiiiiiiNci.  ;f;f.'t  A  ;  prn'li|/iinit  Mhvmcii  (li«|)<rn- 
Niilorciii  Dci.  5533 C". 

DA\,  llliiiH  lliiln',  nir  Mic  (li(  Iiih.  .I.IMM'.  i.iuo 
HciiHii,  iii  liciicdiclionc  II  piilrc  itii(iiTlilu, 
4i7C.  coliilicr  cl  ccriiHlcM  voccliir.  447 .\'.  — 
MvHlicc,  CliriHliiiii  Jiidiccin  Hi^tiiiliciit.  4(121)'. 
Triliiis  Dan  miiiimii  riiil  ili^niliilc.  447D; 
pritiiii  ad  idiiliiliilriam  (lccliiuivil,  447  A';  ct 
cx  ca  oriliirus  (rcdiliir  .\iiti(  liriHliiH,  447!)'. 

DKI!idi\.  niiliix  UclicccH',  H('(|iiilur  catii  in 
l'iilii'stiiiam.  3001)'.  -  In  domo  .lacoh  ritori- 
liir,  cl  sc|iclitur  iii  Uctln  I.  .'IdSU'.  -  Doccl 
iios  caritalcm  (;t  liiiiiiilihilcm,  372.\'. 

DKSIDKUII  S  cpiscnpiis,  iid  ciijiis  inHfanliam 
llicronymiis  Iransliifioticm  fccit  Pcnlatcu- 
( lii,  SC.  —  Kpislola  Ilicronymi  ad  ipsiim, 
S  cl  sc(|. 

DKIS,  utriim  iiinorari  i)ossil,  5I5C.  —  Nomen 
cjus  propriiim  cst  :  issi:,  49SU';  mapis  pro- 
liriuiii  quiim  Dii  s.  499 U  ;  cl  anle  .Moyscn 
prorsiis  ignotiim,  500 U.  —  (Juid  significent 
alia  nomina  Dei  :  adonai,  520A',  ei.i  vcl  f.i.oi, 
520U',  cl  jEiiovAii,  521  C.  —  Nnmcn  Dci  te- 
tragrammaton,  qiiomodo  Moysi  rcvolatum, 
521  D;  et  quanto  apiid  Jud.Tos  in  honorc  ha- 
hitiim,  521 C,  522U'.  Mira  hiijus  nominis 
ollkacia,  juxta  Hcbra^os,  .5831).  —  Nomen 
oMMPOTENs  miiitipliciter  Dco  convenirc  osten- 
ditur,  594 C.  —  Pcrsonariim  pluralilalcm  in 
Deo  satis  exprosso  docet  Moysos,  .50.\',  G5D'. 
An  quihusdam  philosopliis  innotucrit  hsec 
pluralifas,  5391)'.  —  .Vntc  Chrisfi  advcnfum, 
nuUa  trium  Porsonariim  visihilitor  apparuis- 
so  logilur,  255  C.  —  (Juid  sif  intelligcndiim 
por  dcxteram  Dei,  595  C,  6011);  gloriam  Dei, 
595U',-(i01U';  postcriora  Dei,  240  C,  242  C. 
—  Quo  scnsu  dicafiir  osso  in  loco,  330D, 
ct  qualifer  ad  cum  dicanfur  lcvari  manus, 
549  U.  —  Quorumdam,  dum  viverent,  non 
dedignatus  ost  vocari  Dous,  352  C ;  potissi- 
mum  Ahraha^  Isaac  ef  Jacoh,  4.34D,  490R. 

Quallfor  a^terno  Deo  convcniant  verba  tem- 
poris  prapterifi  vel  fufuri,  499  C.  —  Cur  ei 
tribuantur  tristitia,  poenitudo  et  alia  hujus- 
modi,  153 U.  Quo  sensu  dicatur  :  poenifero, 
1.52U';recordari,  173  C,  178C;  tenfare.  286A, 
608D;  perdere  justum  cum  impiis,  262 B  ; 
decipere  vel  indurare  aliquem.  511U  ;  cxal- 
tassc  Pharaonom  ad  osfendendam  forfitudi- 
nem  suam,  547 U  ;  fabricasse  ceecum  et  sur- 


ft»S2 


INDKX    ANAI.YTICUS 


liuiii,  ."»4)7 H  -  t  (ir  \"lf«"  (riilciliDiniii  il 
liiiiiiliii  |ii-i-iiiUfi'it,  il.th  (Jiiii  liiic  u<  111« 
injuiituii  iifniiittttt  vel(-auti«t,411Mt;  et  iuli  (|iiu- 
liter  ('•«iniirriiiit  inl  fHHci-iilioiii-iii  viiliiiiliilis 
ejus,  .*>47H'  —  {Jun  KeiitiU  (liciitur  ikui  liiiliiTi' 
siiiiileiii,  .VMiH'  ;  et  re^fiiiiliiruii  iii  M-tfniiiiii 
et  iiltrii,  .'iJttJA.  —  lliveriiiiiiixli-  priitectiir  cHt 
aoiiiii»',  '2-H\,  et  iieccfitoriliiiii  vicciii  rc|M'ii- 

dit,     'HHH,'.    --     OlUlllllllll     iljHnl     clllll     Villrill 

ciiuaiilcratid  jiisli,  :i»»7  \.  —  l'iiliiiiliii'  l>ii 
varii  eireclus,  .•).•»« IJ". 

IJua  toriiia  a|i()aruerit  |»riit(i|)areiililiiis, 
m)\',  rc^'i  .\liimc|i'(|i,  27SI);  M.ivsi  iii  llu- 
feli,  4!l4<;.  —  (iur  iii  uulie,  .Mnvsi  iii  Siiiui, 
6118 U  ;  ct  in  ijjne  caligiiioso,  Mct»rii'is,  IMOI»'. 

—  Quoiiioilo,  lo(|uciis  lioiiiiiiihuH,  voeeiii 
eiiiittat,  4!).tU.  —  ijiioiiioilo  lociitiis  sil  .\(lii*, 
84«:;  liaiu,  liSH;  Movsi,  4fl.'i.\.  —  {Jitu  lor- 
ma,  utji  ct  (jiianiio  lociitiis  <i(|  Al)riiliaiii,!204<'.. 

—  (jiio  seiisu  lejiatur  ilcaiiiliulusse  iii  liorlo, 
99(1';  liesccndisse  ad  videiiduiii  turriiii  IJu- 
bel,  1970',  et  scclei-a  SodoiiiitiiniMi,  2(>l  V . 

"  Ilii  »  vocatiliir  iiilirdiiin,  iii  Si'ri|»luris, 
|ir»'lali  et  judices,  362 (^.  —  Mvstice,  deos 
alienos  ahjlcere,  (|uid  sit,  372 A. 

DIAMOI.rs.  Vifff  l)ii'iiioii. 

DIKS,  variis  inodis  iiilelli'.'ilur,  27  .\,  lilC,  el 
computaliir,  29  A.  —  (Juid  melapliorico,  fiOC.'; 
et  mystice,  6I.\'.  —  IMeni  dierum.qiii  diciiii- 
tiir,  307ii.  —  (Jiir  iioii  iiiio  die  Dciis  coiidi- 
derit  universa,  6.5I).  —  Sex  dieriim  oitera, 
utruiii  liicla  distincle  simul,  l(»M;  an  per 
intervalla  dierum,  i7(;'.  —  (Jii.i>nani  iii  liis 
verior  sententia,  21  .\  ;  et  quales  dies  .Mosaici, 
27  (^. 

Hiei  prim<p  opus.  Distinctio  lucis  a  tone- 
i)ris.  —  (Juomodo  lux  creata  sil,  2(»ir;  et 
divisa  a  tenobris,  20 (J'.  —  Lux  ista,  jiixta 
qiiosdani.  fuit  nubes  splondidii,  271),  de  ([iia 
quid  sit  factum,  non  conshit,  291),  4.'n{';  Jux- 
ta  alios,  fuit  natura  anceiica  formata,  27 B'. 

—  (!ur  a  iuco  incopliim  distinclionis  opiis, 
2813';  et  an  inter  crealionem  et  distinctio- 
nem  istam  intorcesseril  mora,  271)'.  —  (Juo 
potissimum  modo  tribiis  primis  diebus  ope- 
rata  sit  distinctio  dioi  ac  noctis,  29 .\*. 

Diei  secundap  opus.  Distinctio  cneiostiiim. 
— Firmamentum.sou  cnpluin  stellatum,30D', 
quo  sensu  dicatur  faclum  secunda  dio,  .'?1.\. 

—  Sphjpra  octava,  cur  dicta  firmamentum  et 
coelum,  3i  C  ;  et  quomodo  dividat  aquas  ab 
aqnis.  31 A',  32 .\.  —  ("iir  aqiias  posuerit  Deiis 
supcr  firmamentum,  34  C.  —  Cur  opus  secun- 


dii*  dici  iioii  le^iiliir  liiudiiluiii  <i  Dio,  34  .\', 
37(!.  —  \'it/f  Ciiduiii. 

Diei   lerliH'  opiis.  Dihliiiclio   lerreslriiim. 

—  (ioii^rc^alis  iii  iiiiuiii  a(|iiis,  3.'>D,  cur  iiri- 
dii,  vocala  sil  lerra,  3.'»IJ',  et  conKrefialirt 
a(|iiiiruiii,  iiiariii,  3.*»(;'.  —  IMiiiiliinini  crea- 
lio  :  li^'iiuiii  pomireriiiii,  i|Mid,  .171).  —  l*er 
a(|Uiirum  coii^re^iilioiiciii  et  vireiiliiim  crea- 
tioiieiii  iiblata  esl  duplex  lcrra*  informitiiK, 
.'(7<i'.  —  I  truiii  iiiiiiicdiiite  aii  iiiiiliiile  ii  Deo 
rintii  siiil  virciiliii,  ;tH.\.  —  lii  <|iio,  Jiixtii 
(|iios(lam,  tcrlifi'  diei  opuB  consistat,  HHC. 

—  (Jiiid  nliiieiil  ii(|iiiis  iii  conciiviliile  lerr.T, 
.3tM!.  —  iMaiita'  venciiosa',  aii  tcrliii  ijie  fiicla', 
."»4A'.  —  (ierminaiilia  lerrn*,  (jiiid  mystice, 
(12 M",  87  D.  —  Vidi-  Aqiia. 

Dici  (|uiirt,'r'  o|)us.  Ornaliis  crnli.  —  (Jiio 
seiisii  dicaiitiir  stella'  (|iiiirla  die  fact.T,  40 .\'. 

—  (Jiiomodo  aslra  dividant  iioclem  ac  diem, 
ilM  ;  il  i|uam  sapienlcr  iiiductu  sit  liicis  et 
liiiebranim  siiccessio,  41  C  —  Astra  lompo- 
niiii  varialiones  suo  adspectii  sifinificaiil, 
411»;  et  siio  molii  causaiil,  41  M'.  —  Sol  ot 
liiiiii,  (|iiamol»reni  vocentiir  liiminaria  nwi- 
gna,  42 B.  1,'trum  creala  jpqualia,  42 A'.  An 
iiiiiiiiiila,  42B'.  —  SlellfT',  iilnim  movoaii- 
tiir  iii  ('(i'lo,  4.3 B  ;  (.'I  pr.Tsiiil  dioi  ac  nocli, 
4."{D.  —  Mulliplex  sideniiii  iiiniioiiliu  in  ole- 
iiioiitis  et  mixtis,  44C;  qiiiii  tiiineii  iii  libc- 
niiii  urbilrium  inniiero  valouiil,  44B'.  —  Iji- 
iiiiiiiiria  ((eli,  ((uid  myslice,  (»21)'.  —  (Umf. 
Liiiia,  .Sol,  Slollie. 

Diei  qiiiiila*  opiis.  Ornatus  acris  ct  aquae. 

—  Avium  et  pisciiim  crealio,  quoad  corpus, 
4.1  .\,  ot  qiioad  animam,  4.jB'.  —  Ciir  ex  aqiia 
facli  dicantur  utri(|uo,  ^.'jB,  quum  ex  qua- 
liior  olementis  constare  debeant  animaliiim 
corpora,  4.^C;  et  cnr  iivos  in  iiqiia  non  re- 
niansorint,  ^.'iD.  —  Moptiliuiii  divorsa  pone- 
ra,  4(JC. —  1'trum  passive  aii  activc  coop(!rata 
siiit  elementa  ad  productionem  animalium, 
47 .\'.  —  .\nima  piscium  ot  aviiim,  cur  dicta 
vivons  ot  inotabilis,  48 M.  —  .\qua  el  aer,  cur 
siiiiiil  ornata  animanlilius,  48.\'.  —  Aves  et 
pisces,  quid  mystice,  63B.  —  Vide  Aves,  Pi- 
sces,  Reptilia. 

Diei  soxtflo  opiis. —  Animalium  terrostrium 
genus  friplox,  48C'.  —  Bestiolanim  varia  go- 
nera,  49 A';  quando  creata,  49 B'.  —  .Miilti- 
plcx  creaturarum  utilit<is,  49  C  —  Cur  major 
varietas  in  animantibus  terra^  quam  in  avi- 
biis  et  piscibus,  50B.  —  .\nimalia  omnia 
propter  liominem   facta,  50 D.  —  In  ordine 


IMHCX    ANAI.YTICllh 


663 


iniixinii-  rrliiict  |iiilrln-iliii|(i  iiniviTHi,  .'>M!'. 
/{i'/ii/i(ti  rii/i'  rrr/iii  iliiinii.  (.'/'.  Aniniiiliii, 
lti'Hliir,  .liiinriilji 

\)\t'M  Hc|)liiiui.  -  (,iiii)  HciiHii  iliniliir  Dms 
prrlViMHSi'  niiiiiiliiin  ilii>  Hi'|iliiini,  IKih'  ;  nli 
ii|iiTi'  siiii  ri'i|iiii'vissr,  Ii7(;,   (.',  liHll;  v\  ilici 

KC|llillUI'   lirllCilixiHHi',  (i7A'.  —  (JllOIIKIllo  <lil>H 

iliniliir  HaiirtiliriitiiH  cl  licimlirtiis,  (iKlt.  — 
llrnin  siiiiililir.iliii  iliri  si'|iliiiiii'  sil  nrif^ii 
n'i|iii('i  .Siililiiili.  liSA'.  .Mvslin'.  |ii'r  ilii-in 
s(>|iliiiiiitn  ri'i|iiii<s  Itnitiiriiiii  iiil('lli^iliir.N7A. 

—  (,'/'.  .Siililiiiliiiii, 

DKIiri  S  Dci  viiciiliir  Siiiriins  Siiiiclns.  liOIII. 

—  (liir  inliiliiicril  iiiii^'ns  iic  cniccrcnl  sciiii- 
f(>s,  .^;i!)(]'.  —  (,)iiiil  miiui  ((inrcssi  siiil  iliccii- 
tlo  :  Difiilns  Dci  csl  liic,  ."itOC. 

DII.lVir.M.  i|iiiiiiilo  iiiccpcrit,  147«:,  KISD'.  — 
|)ii|)lici  iiiodo  coinpntiiri  pi^ssiiiil  ci  dics  (|iii- 
luis  diiriissc  lciiilnr.  ITOd'.  —  (,)iiiiiilo  ii(|ii;i' 
cxccdcriiil  nioiilcs.  l70.V';cl  iiii  liiiic  rncriiil 
nionlcs  iilli  sicul  niiiic,  170i;.  —  (iiir  dilii- 
viuin  tiiiitopcrc  ciicniiiimi  cxccsscrit,  17015. 

—  Niitiiriiiilcr  licri  iioii  poliiil,  171 A;  iic(; 
crit  innplius.  17(ii)'.  —  Mvslicc,  fi^nra  cst 
baptisinatis,  l(i,'t.V';  d  ultiiiiiv  Irihiilationis, 
iii  liuc  sivciili,  l7l>H'.  —  Diliiviiim  |)arli(u!;irc 
luil  iii  .Vcliiiia,  tcm|)orc  .liicoh,  .'t.iOD'. 

DINA.  (luid  sii!;uiHcct.  .'t.iO.V'.  —  Dina'  ciiriosi- 

tas.  .'{(ilA  ;  ct   raplus,  Itli.lC.  —  Mystice,  ly- 

piis  cst  aiiiiiuv  curiosav  ;t(i7.\'. 
DlD.NVSU  S    Arcopagitii.   (^omnicndatio    cjus, 

22(1.  —  (Juid   scntiat   do   inodo  crcationis, 

1>1>A';  do  lucc  primordiali,22ir,  2()C,  2nA'; 

dc  nrlo.  ,'Wl);  ctc. 
DIONVSirs  (lartusiauus,  iu  pucritiii  sua  gro- 

ges  custodicbat.  it^W.V. 
Dri.lA.  (Ju.T  sil  virtus,  410D'.  —  llujns  recen- 

sentur  exempla,  236(7,  20.iA'.  M\l),  381  It. 


E 


EltUlKT.VS.  in  Scripturis,  pro  saturitatc  ssnpc 
iiccipitur,  I12n.  —  Ebrietas  Noe,  qiiid  si- 
gniticot,  101  D\ 

EGt^LESIA,  varic  figurata  :  1»  Por  firmameu- 
tuni  :  ;i(|u;is  al)  ;iiiuis  dividit,  61  C ;  et  ineon- 
ciissc  pcrmiinct,  (i:2.V.  —  2"  Por  Edon  :  qurv 
ejus  oruamonta,  88 D.  —  3"  Per  Evam  :  o  la- 
tere  Christi  educta  est,90A'.  —  -l"  Pcrarcam 
Noe  :  quflR  ejus  struotura,  i()3B.  —  ,>  Por 
Saram  :  roctc  vocatiir  Sara  ot  Sarai.  ^.'illV  ; 
ot  soror  Cliristi,  280 C".  (Juomodo  a  Dco 
tracfati  sint  qui   eam  violai"e  teutaverunt, 


iMOD'  6"  pcr  |(i'|ii'rniiii   ;   iiiuiiilli  iiitixM 

iiic  u  HpoiiHii  oriiiila  i'hI,  iiO^ilt' ,  d  in  ntcro 
I^chIiiI  liiioH  po|iiilim  rorrixniiicN  iiilii,  'MiX. 
7"  Pcr  Janib  :  Syiiii(<ot(n'  iiiirri|tiiil  pri- 
iiiii^ciiilii,  .'i2lill,  i'l  dici  viilcl  DiiMHiii  l)ci  nr 
Portii  ni'li,  :i:i2A'.  «"  Pcr  i^ciilrin  lnbriii- 
niiii  :  ninlliplinilii  fnl  intcr  t<clil<'H,  4N:f  |i  ; 
cl  II  tyniiiiiiH  vcx/ilii,  .iMiA'.  —  IJ"  l'cr  lili/iin 
PliiiriioiiiH  :  Cliristiini  n  hihh  rcpiilHiiiii  /ulo- 
ptiivil.  .i!ll  It'.   ^  El( 

(,)iioiiiodi)  f/irlii  Hit   piipitliiH  CliriHti   pcrij- 
liaris,  Ii.i2l). 

I'.DEN.  (|iiid  sil,  Ptl  D".  VllcKorin',  Hiffiiifl- 
nit  Kcclisiiiin,  MM  D,   1 10  V. 

KDO.M,  iiiiiltiplicitcr  iinipilnr,  :t7:iD'.  —  Esnii, 
ciir  diclns  Edom,  :tll)lt'  MyHlicc,  pcr  priii- 
cipcs  Kdoni  intclligniitiir  iiviiri,  603A'. 

EMKZEIt.  scrviis  Vliriiba'.  (|iiomiH|(i  Ji^riiovcril 
spousiim  Isaac  dcstiiiiilatn.  207  D.  -  l  Irniii 
pccciivcril  si;:tiiim  pclrtidn  a  Dco,  200.\.  — 
l'igurate,  dosignal  .Vpostolos,  .'t02l). 

KI.I.M.  scxtii  lli'bra'iiruni  statiii  in  dcscrto,qiin- 
lis.  (1081)'.   -  Kignrat  Kcclcsiam,  lilOA". 

KLOIII.M,  i|uid  significel,  cl  qii;ililcr  pcr  lioc 
vcrbiiin  pliiralitas  Personariim  in  Doo  adiim- 
brotiir,  (KiA. 

h^LrCIDAUIt  .M,  sivc  Dialogus  Ac  suniina  tolius 
cbrisliana'  tboologia',  83It.  (Mignc  Pn/rnl. 
Iitl.  lom.   172,  col.   llOfl.) 

ENOCII.  utruin  mortnus,  143C.  —  Cur  a  Deo 
0  torra  sublalns,  li^tlt.  —  Iterum  vonlurns 
circa  innudi  linem,  l-i3A'.  —  Scripsit  pro- 
pliotias,  11315'. 

EN(^S,  quomodo  coeporit  invorare  Dominum, 
i:t(i('.  —  Vu  fuorit  concivibus  siiis  causa 
idololalraudi,  i;36lt'.  —  Mystice,  por  Enos 
praesignantur  religiosi,  141 A. 

EPIIUAIM.  cur  sic  dictus,  402D.  —  Quomodo 
bcucdictiis  a  .Tacob,  433 C  ;  ot  prfrlatus  Ma- 
nassas  434 B',  43.5  C.  —  Myslice,  figura  est 
Ecclesise,  4.36  C. 

EPllU.VTA.  Vide  Bethlebcm. 

EPHUON  llctbff-us,  an  se  honeste  habuerit  er- 
ga  Abraham,  295A.  —  Ob  sepulcri  paterni 
vonditionem,  nomen  ejus  mutatur,  293B. 

EQUI  Dei,  ot  da^monis,  qui  sint,  600A. 

ESAU,  cur  sic  dictus,  .309 A';  et  a  patre  pra?- 
dilcctus,  310D.  —  Multiplicitor  peccavit  ven- 
dondo  primogenita  sua,  31 IB.  —  (juanti  ea 
vondiderit,  3H  C.  —  Inconsultum  ejus  con- 
nubium.316C.  —  Dolens,  licot  imporfecte.de 
piitorna  boucdictiono  amissa,  ,322A',  (juam- 
dain  demum  sorlitur  beuedictionom,  323A'. 


m\ 


IMIKX    A.NALYriCLH 


—  MultiiiiiMlU  tliiilur  ivprnltaluii,  ;i25ir.  — 
HeviTteutcin  Jarob  lifuigiif  i-ii'i|iil,  MliHl'. 

—  Ltruiii  ruiii  Jacitl)  in  tfrru  (ilmuauti  Im- 
bitavi-rit,  '.niX.  —  Mvutiif,  bijjiiilli-at  iiiii|ii<is, 
:il2ll,  tt  Juiluiraiii  |)Kliiiii,  :ii;)i)  . 

K.NiMl.VS,  i|ui  Juila^oniiii  liiu-o»  rtMUi»t;ruvil, 
notiiiiliiliie  uuouiliiiiii»Ht'iiiritur,:i7(i<i',5--*><<' 

FSTIi  S  lii»ti.i-i.iv;ra|)lms,  2(K).\,  i.\|.u.l  Kus.,'- 
biiirii,  i'ra'i).  K\aii^<.  lib.  i\,  ia|).  4.) 

ELMi:ili,  qui  «a-|)f  v..c.'ntur,  :i«:ii)'.  —  NuIIuh, 
uiiii  vuiiu.lius,  lifbat  HUfenli.s  ili-liopoleoii, 
4()l<;'.  —  (Jiio  sftisii  l'uti|.liar  .li.lus  luiiu- 
cliits,  :i«:ilJ'.  -  Duonttii  i-uiiui-liorutii  soiii- 
tiiittii  Josfiili  ititfr|)rftutur,  :i*)4(:'. 

El  iMlllATKS  Miivius,  para.lisiiiii  irriKabat, 
77il'.  —  MvsliiL',  ilfsi^nat  Kvuiigfliutii  .Mar- 
ci,  81)  i)'. 

EVA,  cur  sic  ilicla,  l(Mi(l  —  Viiletur  el  ipsa 
pra»ceptuiii  uccepisse,  83 ii'.  —  (^ur  serpen- 
teiii  loquenteiii  iioti  liorruerit,  0:jl).  —  Evae 
tri|>lf\  t.-nlali.),  Dol)'.  —  (Juis  [.rocessus  la- 
psus  ejiis,  DoC.  —  rtruin  reapse  liubilaveril 
de  comininalione  Dei,  94i),  !)5Ii.  —  Curser- 
penti  liiJetn  Iwbuerit,  96 li.  —  Eva^  pcccatum 
fiiil  elutio,  90(1;  el  majus  .\(ife  peccato, 
IKiii'.  —  Ouiim  in  ea  non  permansfrit  ju- 
stitia  origitialis  [lost  culpam,  liri.V,  cur  ile 
nuilitate  sua  non  erubuerit,  nisi  lapso  viro, 
liiiC.  —  Onf>"i'i<i"  lacta  sit  ministra  seilu- 
ctionis,  971).  —  Ejits  iluplex  [lunitio,  104 .\. 

—  \'i(/e  /jfura  verho  Miiiier.  —  .Mystice,  Eva 
repraesentat  Ecclesiam,  84 C,  90B',  et  Syna- 
gogam,  141 15. 

EXCUS.VTKJNES  peccalorum,  semper  slultae, 
111  .V  ;  et  nocivae,  111  (J. 


F 


FE.MIR,  quiii  significef,  29015;  ct  unilo  olim 
niosjurandi,  immissa  manu  subter  femur, 
296.\,  430B'.  —  Femitr  Jacob,  cur  ab  angelo 
percussum,  3o7B';  et  cur  femoris  nervum 
non  comedant  Hebr<pi,  359 .\.  —  Tangerc  ner- 
vum  femoris,  quid  mystice,  30015'. 

FIDES,  quomodo  justificet  hominem,  220  D. 
—  An  et  qualiter,  ante  circumcisionem,  va- 
lucrit  originalem  delere  noxam  in  parvulis 
et  adultis,  249 A'.  —  Utrum,  praeter  ftdem, 
aliquid  in  adultis  ct  feminis  requisitum  fu- 
erit,  240  D'. 

FILI.E  hominum.  Sic  vocantur  filise  Cain, 
149  C.  —  Filia?  Lot,  cur  dc  incestu  cogita- 
verint,  274  C.  Utrum  et  quantum  pcccaverint, 


2741).  (Juoiiiodo  ex  insiieiite  pulre  coiicipepe 
poiueriiil,  2741)'.  (Jiiid  iiiyHtice,  277A.  —  Fi- 
lia  IMiaraoiiis,  Moysf  ii  sulvunsabaqiiis,  48011', 
et  ub  ocrisioiif,  487  .\,  liiillliplirilf  r  lypusesl 
EnlebiH',  491 H'.  —  Kiliu  n-gis  .lilbiopuiii, 
i|iii)iiioilo  .Moysfii  bibi  des|)onsuvf ril,  487(1. 
K  11.11  Dei,  qui  Holfuiit  vocuri  in  Scriptiiris, 
1481).  —  (Jiii  aiifpfniiit  lilias  boiiiiiiuiii, 
iion  Hitiit  ilaMiiotifs  itii-iibi,  I48A';  n(;quu 
judiceB  et  polentes,  149li';  sed  lilii  Setli, 
149 C'.  (Jiiandocaqieriiil  iit  vitiadelal)i,149D'; 
ft  qiio  seiisii  iiilflligfiidi  biiit  CX.Y  uniii  illis 
aiite  diluviiiiii  prfpstili,  IfiOli*.  —  Filiorum 
Noe  quis  priiiiogenitus,200l)'.(Juai7i  qitisque 
terra»  parli.-m  sortitus  sil,  190B.  (Jiiot  gentcs 
ex  eis  orlff>,  190.\. 

Kilioriiiii  Jaeob  in  Sichimitas  doliis,  :i04C', 
30oC,  iiijuslitia,  :iO.">C',  et  iiiultiplijx  rea- 
tus,  3001).  (Juoiiiodo  tain  paiici  valuerinl  ur- 
bem  subvertere,  3001)'.  —  Eorum  invidia  et 
oiliiim  in  Josepli,  :i78li';  r|iti'm  eliain  ven- 
dutil,  :{82.\'.  —  Bis  ilescetiduiit  iii  /Egyptutn, 
4041),  409 A,  ubi  varie  a  Joseph  probantur, 
4041)',  4121),  etc.  (^ur  prociiratori  Joscph 
eos  accusariti  tion  rcstiterint,  413B'.  —  Filii 
et  iifpotfs  Jacob  citm  eo  /Egypliim  ingressi, 
qiiot,  423 B  ;  ct  qiioinodo  de  niimero  eorum 
Moyses  ciim  S.  Slephano  concordcl,  424A. 

—  Cur  de  arte  pastorali  commendali,  425A. 

—  In  /Egypto  filios  genuisse  non  leguntiir, 
4.30 C.  —  Corpora  sua  in  .Marnbre  stafim  post 
obilum  transferri  curaverunt,  4681)'. 

Mystice,  per  filios  Jacob  adumbratur  Chri- 
stus,  401  C' :  cibits  animanun,  zelator,  jiidcx, 
auxiliator,  victima  ct  pra;miurn,  proficiens 
et  decorus,  confessor  ct  vicfor,  doctor,  Sal- 
vator.  Vide  Ascr,  Bcnjamin,  Dan,  Gad,  etc. 

FIRMAME.NTUM,  seu  ccelum  sfellafum,  .30D', 
figura  Ecclf  sifT,  01 C.  Vide  Dios  :  Opus  diei  %^. 

FLUNTI  paradisi,qui,76A'.  —  Quid  mysticc,89A. 

FONS  irrigans  tcrram  a  principio,  quid,  70B. 

—  .\llegorice,  Christum  significat,  87  C.  — 
Fontos  fibyssi,  quid,  109B.  —  Mystice,  Scri- 
bfn  cl  IMiarisfpi,  179  C. 

FI{.\US,  quotuplcx,ct  quando  sit  vitiosa,  .323  A'. 

—  Plurima  mala  ex  ea  evenire  solcnt,  417  C. 


G 


GAD.  niius  Zelpha^,  cur  sic  dictus,  339A.  — 
(Juain  benedictioncm  sortilus  sit  a  patre, 
448  C.  —  Mystice,  significat  Chrislum  beatum 
et  auxiliatorcm,  463A. 


I.\|)KX    AMAI.YIICim 


im 


(JAI.AAD  iiiiins,  mnli'  noim-ii  iifrcpiTil,  MM  H', 

.'l.'»;ti:.        (,liiii  i-ilii   il)i   rinliis  inicrinl   Jiiinli 

<'l  l.iiliiin,  :t.'>:tii. 
(J.M.llM  S,  ili>  .Siiii|i|iril)iis  iiinlii-aiinMiliH,  4(M:. 
(i  \\(il'!S  MiiviiiN  ;  iiliii   iiiiiiiiiii'  ilicliis  IMiisnii, 

i|miri'.  77  .\. 
(illlld.N  lliiviiis,  ii-rifiiiiis  |iiiniiliNiiiii,  (|iiiM.  77  .\'. 

—  MvHlii'!',   ilcsimiiil    Kviin^i-liiiiii    .Mnlllwri, 

Nillt'. 
(iK.NKUI  l.iil.  (|iii  viiciMilur,  l'70l).    -  \'crliii  cjns 

ciinlciiiiiciilcs.  |icricninl,  i70lt',  cl  r,icli  sunl 

l,\ |uis  iiicrciiiiliiniiii.  ::!7(ill. 
(iKllAUA,  civilas  INila-slinonini.  i77l).  —  Ciir 

linc  (lcclinavcril   .\lir;ili;iiii,  i'77l);cl   Isaac, 

."Hsc,  :»i;ti). 

(iKHSON.    Canccllariiis   rarisicnsis,  ilc   l.ainlc 

scriplinMini.  Ii* A'. 
(IKSSKN  lcrra,  iilii  sila.  \'i:i\.  i27lt.   -  Iniiiin- 

nis  tiiil   a  scrvilnlc  rcfiis.  -i^tO.^,  cl  a  pLiuis 

.Kfivplioruni.  .'S;t.il)'.  ^iitW. 
(IKIANTKS,  uiulo  cl  (luaiido  nali.   I.MA,  If.  — 

Kranl  vcri  lioniincs.  iioii  il;i'moncs.  li)lC.  — 

l'Miam  posl  (liluvium   mulli   ij;if;;inlcs  ivccn- 

sonlur.  1.^2.\;  ;i(l  i|uorum  liciicnilioiicm  siif- 

licimil  c;uisa'  u;ilur;ilcs.   l.^iJI). 
CiIiADirs   flainmcus    cl    vcrs;itilis   custodious 

paradismu.  (|uiil  sil.   lOSC. 
(iO\10K  mciisura.  (|iiaul;i,  (il.^ilt. 
CiK.\TI.\  Dci  inlcrior  rc(|iiirilur  ut  prosil  oxlc- 

rior,    l^-il)';  cl   uoii  uisi  oratione   impolra- 

lur.  ;t,^()K. 
GKK(!OKll'S  Na7,ianzoiiiis(S.).  (Juanla  ojus  au- 

ctoritas  in  Scripluris,  65  B". 

H 

IIAI  oivilas.  quid  sitrnificol.  21;M)'.  —  Cliristus 
ah  orionto  llai.  (iiiid,  :21i.\. 

HKKKK,  pator  Ilobr;rorum.  lO.^iA'.  spiritu  pro- 
photia^  pra^ditus,  K).")!)',  rortur  iis(juo  ad  Ko- 
beccae  tompus  vixisso,  308C',  et  ipsum  Jacob 
educasse,  310C. 

HKKK.Kl.  .\  (luo  sic  dicti,  196K'.  —  Oinim  cc.x 
tautiim  annis  in  .KfiTpto  vixorint,  :228C.  quo- 
modo  computandi  cccc  anni  porogrinationis 
eorum,  228B',  569 .\ ;  ot  a  quo  numeranda 
quarta  generatio,  qua  exituri  erant  de  .E^v- 
pto,  229.\'.  —  Miro  in  oa  multiplicati.  .476K, 
quot  exierint  inde,  5(58 A'.  —  Quomodo  po- 
tuerint  .Egyptios  spoliarc,  50IG',  568C;  et 
ascendere  armati  de  .Egypto.  58:1  A.  —  Cur 
a  via  Pbilistinorum  doclinavorint,  o82K. — 
Utrum  trans  mare,  an  tantum  per  mare  du- 


cli  Niiil,  .'iOOA.  -  Dciiiii  III  iiiiiri  nkIiniu'  di- 
ciiiiliir,  .'i9iA'.  Koniiii  nIiiIio  iii  .Munilti, 
iihi  pmplcr  iii|ii<i'  iiiiiariliiilinciii  iiiiiriiiu- 
riiiil,  (1(17 C.  (Jiiiiiilcr  itiliriiiilHliliUNi'1  iiiorltiii 
riicrinl  ohiioxii,  6(INA'.  .Slatio  in  Kliiii, 
i|iiii',  liONll'.  Sliiliii  iii  ilcNcrlo  Sin,  tihi  do- 
niio  iiiiirniiiriiiil  proplcr  cihi  inopiiiiii,  (ilOG. 
(,)iiiirc  lanlopcri'  ciirncM  licHiilcriivcriiil,  riini 
ftrc^cH  iioii  paiicoH  liahcrciil,  6l4li.  —  Sliitlo 
in  Itaphidiiii,  iihi  iiM>'anliir  |iropli>r  fiqiin' 
pcniiriaiii.  li22C.  Ciir  Dciis  cis  noii  providc- 
ril  dc  polii  (|iiolidiano.  (i22i)'.  (Jiio  orilinc 
iiil  Siiiai  caslraiiichili.  6:t6C.  —  (Jiialilcr  Dciis 
assniiipscril  llchra-os  iii  popiiliim  pcciiliii- 
rcm.  6:t7C.        .iif(/r  Jiida-i. 

IIKKKON  civilas,  ciir  |iriiis  dicla  Arl ,29:tD. 

IIKNKICIS  dc  llassiii,  Carlnsianiis,  Anffiislino 
;iiilcponciis  llicroiiymum,  7  It,  aii  sc(|iiciidiis, 
SA.  AtMf  7!)A',  8iC.   120 C. 
IIIMC  iirimogciiitus  Juda'.  Nci|uili;i  cjiis  cl  pii;- 

n;i.  ;t86G. 
llKKCrKKS,  nciilom  Ahr;ili;i'  iii  m;ilriinonium 

duxissc  rcrliir,  :tO(iC'. 
IIKKKDITAS  Al.nilia',  qua'  riicril,  28:tA.  28.iK', 

itflllC'.  —  llorodilas  Cliristi.  2;{;tC'. 
IIKML.\TII  lorra,  qn.T  ct  unde  sic  diola,  77K. 
—  Myslico,  shitiim  jicrforhuMim  sij.'nilical.  891). 
illKKONVMlS  (S.),  (iiiid  do  K\.\  translalion.; 
senscrit,  6.\'.  —  ITrum  iu  Imc  jiraiferendus 
B.  Aujiustino,  7K.  —  Ciir  sacras  Scripluras 
transtiilorit,  !)A.  —  Kuit  llohra^a'  lingua'  jie- 
rilissimus,  282C. 
HIPKOCKATKS,  U6\. 
HIPKOLYTUS  (S.)  martyr,  .328A'.  (Migne  Pa- 

trol.  gr.  tom.  10,  col.  261.) 
HIKCUS,  ab  .Kgyptiis  cultus,  562  (J.  —  Aliijuan- 

do  (Jbristnm  ficurat,  .562 C 
IK^KDUS,  utruin  licite  ad  Pascham  sumi  po- 
tuorit,  .561 C.  —  (Jiiid  por  hnedum  dosigne- 
fur,  ot  cur  ad  significandiim  Cbristum  ad- 
hihitus  sit,  574 (J. 
HOMICIDIUM,  qiiomodo  a  Deo  vindicandum, 
184D.  —  (Juam  abominatum  ab  .Egyptiis, 
209B'.  —  Utrum  omnom  bomicidam  vi  in- 
toriro  cnntingat,  184 C. 
HOMO.  Dignitas  ejus  ex  verbis  Doi  creantis  ap- 
paret,  50 C.  —  Quomodo  dicatur  ad  imagi- 
nom  Dei  factus,  51 A,  sivo  tofius  Trinitatis, 
sivo  cujusliiiet  Personae,  52 K.  —  Vere  imago 
Dei  relucct  in  anima  bominis,  51  C;  etiam 
peccatoris,51  A'.  —  An  et  qualiter  factus  ad  si- 
milifudinom  increatam  et  croatam  Doi,  52  A'. 
—  Quid  intersit  inter  imaginem  et  simili- 


tU*M 


iNUtx  ANAi.yii(:t(i 


tuiliiieiii,   S58<!'.  —   ririiiii   |>r(i|»rit'   <iii    im 
l>rii|irif  hnmii  iiiiatid  i)fi  «il,  .Vtli. 

(iur  e  liiiiu  foriiialiiM,  70lt',  i-(  ii|H*rittlili>r 
a  hfo  |ilHsiiifttiiH  i«'j.'a(iir,  71  \.  -  <!«>r|MiH 
liDiiiiiiiM  iiiiiiii-iiiati-  a  l)c<i  li)niiatiiiii  liiisHr 
0|i<irlft,  711».  —  llli  roiii|K-tit  Ktatiira  i-n- 
fla.  \QHH',  quare,  7111  lii  a-tat.'  .•!  ru 

lioiv   viiili   f^irtim  rrf.litiir,   .WM",   711»'     — 
l».'i   iiiitpiralio  iii   la.ifiii    lioiiiiiiis,  70(!. 
liii|.orlV:t-la  priiiii  lioiiiiiiiHiiiiiiiorlalitati, •'iiD' 

—  Cur  de  eo  non  if^Mtiir  i|ii<mI  rii.-ril  Imimh, 
S5.\.  —  riir  iii  liiiiiiaiio  ^.-ii.-ro  iiiiiiiiiii  fn- 
rtiiiii  iiKlivi.liiiiiii,  o^l»;  rt  an  ircatiiiii  uii- 
(Iro^viiiiiii,  "K^iM.  —  .Naliiralil.-r  iioiiiiiii  .-0111- 
pftit  iii  aiiiiiiaiitia  iloiiiiiiiiiiii,.">| }{',  aiiiisHiini 
.|iii.lriii  per  iiiohe.iifiitiaiii  .V.i»',  .11(!',  hc.I 
Noe  et  [•ostcris  .•jiis  r.-stiliiliiiii  ali(|iialili'r, 
iH^iC',  el  qiiit.iis.laiii  .Saiictis  |(leiiari.',  .>».\'. 

—  l'triiiii  iiatiiraliter  sit  lioiiiiiii  .ioiiiiniiiiii 
iii  alios  lioiiiiii.-s,  I8'{.\. 

lloMKM.  (|iii(l  sit,  .-t  .iir  vo.-.-tiir  iiioiis  D.i, 
ilHM.  —  llorel.  petra,  iilti,  CdMK  Ciir  jiissiis 
.Movsea  eain  vir};a  perciitere,  (iiltir.  tjiioiiio- 
ilo  ileilerit  a>|iiaiii,  (i:2.'<(!.  Mvstice,  Clirisliiin 
sii:iiifi(a(,  (i27(:. 

ll().SIMT.\I.IT.\S,(|iiaiiti  sit  ineriti,  2.-i(iM,  27.M». 

—  (Jiio  zelo  a  1'alriarcliis  rr.>(|iieiitata,  2.'i.'>M', 
2r,HC.  2«7I>,  2771». 

Hl'(j()  de  S.  \ictore.  Oilatiir  liher  cjus  i\o  Sa- 
crainentis.  tSM,  2S(;;  et   liher  .lc  .\rca  Noe, 

\:,HU\  i:,<».\'.  .{(/(/>'  i(i:ii)'.  178.\',  24y(:,  eic 

111  .\III.IT.\.S,  iiiirahililer  in  Sanctis  ciiin  ina}:iia- 
niiiiitatc  consociatur,  .'505.\.  —  Iiiter  prospe- 
ra  maxiiiic  necssaria  csl,  2'n.\.  —  Nirliilis 
liiijiisexeiiipla  in  .\l)raliain,  2I().\,  ct  iii  .Mov- 
sc.  494  .\.  6.'io.\'. 

lirM.  <|iiis  fiierit,  (•^.''i.^,  M'.  —  Ciir  assurnpliis 
in  iiiontem  a  .Movsc,  fi2."i.\.  —  .Mamis  Moysis 
siistentans,  (i^.-iC.  qiiid  sipnificcl,  ()2H.\. 

IIYI.K  Platonis,  scu  maleria  prinia,  (i4(;,  vidc- 
liir  (iiiid  crcatum,  Hi('.\ 

HYSSOPIS,  ciir  adliil)iliis  ad  aspcrsioncm  san- 
fTuinis.  .^66(".  —  Myslicc,  fiirura  cst  liiimiii- 
talis,  oliU]. 


I 


IDE.K  omnium  rcrum.  iii  Dco  continenlur,.3o(;. 

—  Ide.T  incrcatfp  Platonis,  quid  sint,  64 C,  C. 
II)OL.\  /Kfjypti,  in  noctc  Phasc  contrita  csse 

lesuntur.  .^()41).  —  Idola  Lahan,  qusp,  .'i"il  C  ; 

el  cur  furata  a  Racliel,  .'^.51. \.  —  Utrum  fu- 

erint  idola  in  domo  Jacob,  368.\. 


lli<iL(iLATMl.\,  prohaliiliuK  aiite  diluviuni  i(;iio- 
ta,  i;j;il»'.  —  Uiiando  iiicep.>rit,  1:MJC. 

ll»l  M.KI.  0»i  liuriiit  eoriiin  diiceH,  ^HiC'; 
.l.'iii  ref/CH,  ;nriC*;  dciiuo  (lii(<^s,  ;{76M.  — 
■\ii  litt^c  herics  a  Mo\si-  lota  <  (iiiKcri|ita  sit, 
:i76.\'. 

K.NIS.  Cur  hoc  el.-iii.*nliiiii  iioii  fin^ril  ani- 
iiiaiilihiis  oriialiini,  si<'iil  aer,  4(iM.  —  Ciir 
iii  i^Mic  appariieril  Doiiiiiiiis,  4!»41».  —  l)<'i 
pr<)pri<'lal<'8  et  ai  liones  per  i^jiK^m  pra^cipuc 
<l.'bi};nantiir,  i!»4.\',  (i401)'. 

INCI  Itl.  Da^nioncK  inciihoH  exHiKtiire  coiislat, 
liHA',  H!»C.  —  (lcnerarc  ex  sc  nc(|ii<'iiiil, 
I{!ID. 

IWOCK.NTI A.  Iii  ^liilii  iMiiixcntia',  qiiis  fiiis- 
set  <il)us  lioiiiinis,  ,*i4C.  —  Itriiiii  fuiKset 
^i-iicratio,  il7M;  cl  (|iiali  niodo,  i17l».  — 
l  Iriiiii  <)iiini's  |.'.'niiiss<'nl,  il7l)'.  —  Llriim 
fiiisset  iii  arhitrio  f/enerantis  {.'ifinerc  mascii- 
liiiii  vel  feminaiii,  :i4(>l);  el  tot  fiiisscnt  gc- 
iiili  lilii  <|uol  lilia',:ii6M.  —  An  [iiicri  nasceii- 
<|i)  pcrf.-itum  liahiiiss<;iil  rohur,  li8A  ;  vcl 
salh^iii  (•n^vissent  ciliiis,  HHC  — An  nasc.cn- 
do  hahiiisscnl  rationis  usum  et  scicntiam 
concreataiii,  i18l).  —  An  in  orifiinali  Jiisti- 
lia  iiali  fiiissenl,  H8A';  cl  in  gralia  confir- 
iiiali,  1I8C'.  —  ,\n  Iiomincs  siiccessivc  in 
cfflum  fiiissenl  Iranslati,  119A.  —  An  fiiissci 
doininium,  et  qualc,  \V.)C.  —  Ccrto  fiiissct 
v<'ra  socielas,  vcra  aucloritas,  iiifpqualilas  cl 
siihjcclio,  ll!»M'. 

I.W  IDIA,  quid  sil,  'VM C.  —  Scinper  comitalur 
superhiam,  92 .\.  —  Pra^cipue  movit  diaho- 
Iiim  ad  lcnlandum  Iiomincm,  92 M. 

IMA,  undc  nascatur,  5971»'.  —  Ira  Dci,  ([uid  sil, 
1.5.3  A". 

IMIS,  sijinum  foederis  inter  Deum  ct  homines, 
186.\.  —  rirum  anlc  diliiviiim  fiicril  pluvia 
et  iris,  186 C.  —  (Juomodo  indicct  diluvium 
iion  fiiturum,  186 C.  —  Iris,  signum  duorum 
jiidiciorum,  186M.  —  (Juadraginta  annisan- 
f<'  JiKlicium  non  videhitur,  186M.  —  Mysti- 
(■(',  (Jlirisli  patienfis  Immanilatcm  significat, 
19115. 

IS.\.\C,  liaud  semcl  patri  siio  pra^nuntiatus, 
246.\,  D,  2.59D,  in  Geraris  natus  est,  284D. 

—  l'ndc  dictus  Isaac,  246 .\'.  —  Dc  sacrificio 
Isaac  :  Quot  annoriim  fueril  quum  immola- 
ri  jussus  est,  289  M'.  Cur  ad  rogum  ligatus, 
28!)  A.  EJus  fides,  289  C;  et  obcdientia,289M'. 

—  Mcditationi  fuit  dcditus,  .301  C.  —  Utrum 
calluerit  astronomiam,.301  M'.  —  Cur,  uxore 
taindiu   sterili,   non   aliam    duxerit  conju- 


IMJKX    A>'AI,Yili:iIH 


m: 


\H'\U,'.W.)\y.  (.llllllnliMlil    AllilllrliTll    riM'l>H> 

Hn>il,  '.WiC  ■  i'l  i|iiiil   il)i  i>i  i>v.-iii-i-il,  ;it.ll). 

—  <!iii"  |ii)Hliiliivi'i'il  i'iiriii'H  iili  Mhiiii,  |ii'iu«- 
i|ii;iiii  illi  lii'iii'iliri'i'i'l.  ,'tllM!.  --  (,)i|i)riii)i|M 
t'\|invi'ril  ili'  iliijn  ,liii'iili.  i'l  i|iiii|  iii  i>ii  ocNliiNi 
viilfril,  '.M^iW  Mnrs  rjiis  rl  srpiilliini  iii 
Miiiiil»ri',;t7l  A.  .Mvsliri',  i)|iliiiiii  liiil  li^iirii 
(Ilirisli,  iii  iiiiiiviliili'.  ::!H(i;',  rl  in  Hiirrilli-ii), 
i!)ilt' :  it  lv|iiis  ri)iili'in|)liilivi)riiiii,  ;il7ll. 
Alids   l>('i   l'iilris  prrsDiiain  siisliurl,  ;t:i,'il»' 

ISM  \l';i.,  i|iiiil  si^iiiilirfl.  i'l  ciir  linr  iiniinii 
im|)nsiliim  sil  lilin  \);iir.  l';tN(;.  —  \ii  iii 
uliM'0  miilris  liicril  i'\sliinliis  cl  rcvivilirn- 
Itis,  2;t8A'.  -  (»1)  rcriliilciii  ilicliis  csl  niuincr, 
2't!)(;.  —  (Jmililcr  liiscril   ctiiii   Isnac,  ■iHH.. 

—  KjtM-lus  c  ilnmi)  Aliriilm'.  pcriclihiliir  iti 
tlt>stM"ln,  :*S;tl);  cl  ;il.  iiii^cii)  siilviitiir.  i>S;tlf. 

—  ■  Kjiis  iirojiciiics,  ;107  A'.  cl  iiinrs,  ;t07lt'.  — 
nriim  sil  siilviitiis.  i>.l()|f,  ;t07l{'.  —  Mvsticc, 
|)cr  ciim  (lcsiiiiiiiiitiir  .liula^i  cariialcs,  ^ri^ilt, 
cl  |)(M'scciilorcs.  l^Srilt. 

ISH\I''I,,  (jiiiil  siiiiiilicct,  cl  ciir  sic  vncntiis  sit 
.lacol).  ^t.^iSlt.  --  Isracliticiis  |)n|)iiliis.  (|iiiiiii- 
olircm  Dci  primoiiciiiliis  (liciitur,  .'il  I  D.  I/VA' 
llchr.ri. 

ISSACIIAK.  cur  sic  (licliis.  ;?iO(;.  —  W'  l.ciio- 
(lictioMc  (jiiiim  sortitiis  csl  :  Cur  (licliis  asiiitis 
r^Mlis.  .{K)\".  I)'.  ririim  in  trihii  Issacliar 
miilli  riicriiil  doclnrcs.  .i.Kid'.  —  Mysticc, 
(losij>nal  Cliristiim  |iraMiiiuni  et  viclimam, 
■U\iH:. 

ril.NKUAUllM,  scii  Uccoiiiiilioncs,  S.  Clomen- 
lis,  332  C,  IV.  (^Migno  Patrol.  ffr.iom.  1,  col. 
1 137.) 

mNKUAUlUM  .loannis  Mantlevilljr.  200A. 


■TAUEL.  varias  arfes  invenit,  l.t,3U.  —  Mvstit^e, 
typiis  ost  rupidonim,  liOU'. 

,IAU(.K:  torroiis,  quis  ol  uhi  situs,  ;^o()U'. 

JACOB,  sanctificatus  in  utero  creditur,  ;t08A'. 
—  Qualitor  collidorotiir  ouni  fratro,  nondum 
natus.  ;msc,  ot  ciir  dictus  .lacoh.  ;^09U'.  — 
Sapiontiam  a  Molchisodech  ot  Hohor  didi- 
cisse  ferlur,  310  C.  —  Ahsque  simonia  fratris 
primogenita  emere  potuit,  3100'.  — Do  patyr- 
na  honodicfiono  siihropfa  :  Non  osf  moufitus 
assercndo  so  osse  Esau.  ;^20B,  ot  patris  jussa 
pcregisso,320C.  Oualem  accoporit  hcnodirfi- 
oneni,  ,321U;el  (luap  censeanfur  in  oa  con- 
fineri,  321  C  Utruni  possit  excusari  a  frau- 
do,  322  C,  et  a  culpa,  324  C.  An  reapse  fuorit 


hciicilicliiN,  ;ii.*)M  SiiiMiiiiiiii  cjiiN  in  llo- 

ilicl.  :\iu  \':  ci  M.iiiiM  ;t;ti  o.      l  iniin  noIu* 

iiliicril  iii  llaniii,  ;t;i;t|).  \)r  tiMptiin  cjiin  ; 
,Si>pli'Mi  iiiiiiiN  Ncrvit  prn  IIimIicI,  ;i;t4  A  ,  <■!  iii 
iioclc  Liiiiii  iiccipil,  ;t;till'.  Aii  Hcpli'111  ulija 
iiiiniH   c\Hpc(  lavcril    Kai  hd.  ;t;t.'i(;  ijiiii- 

lilcr  c\ciisitiii' dc  pi.lv ^'iiiiiiii.  ;iil.\.  -  K«p- 
diis  iiilcr  .l;ii  nh  I  1  l.iihiiii,  .'liJili.  (,)iin  iirli* 
.IiicdI)  cDiiipiiravcril  sihi  ^rc^cN  iimmiiIiiIun, 
;t  i.'i  A  ;  i'l  i|iii)Mii)dii  al)si|iii'  pccnili)  hin  lccliini 
iili  poliicril,  ;ii(ill'.  Dc  iliiMiii  l.ahiiii  fii- 
^icns.  2.'iOC',  ah  irii  cjiis  diviiiiliis  Hiilviiliir. 
2.'ilC'.  —  (liir  liiiilopcrc  liiinicril  rralrcm 
siiiim  Ksaii,  ;t.''>,*i(;;  cl  r|iinmni|ii  ciim  vciiii  n- 
lcm  placavcril,  rt.^iliC,  :tlill). 

Nimia  ciiiK  dilcclio  iii  .loscph.  ;t78l).  i|iin 
iimissn  Ncliciiiriilcr  dnlcl.  ;t8;i(;.  cl  rcriipc- 
ralo  pliirimuni  hrlaliir.  i2()l)'.  .i2i.\'.  —  .Ndii 
siii(>  limorc  migrans  in  .Kgypliim,  (2211, 
lioiinrilicc  II  1'liiiraoiic  suscipiliir.  i27(;.  — 
(jliomndn  iidjliriivcril  .Inscph  lic  CDrpilS  Slllim 

condcrcl  iii  .Kgy|)lo,  .4:{0K';  cl  ciir  laiilopc- 
!•(>  in  Pal.Tslina  scjicliri  cxiictivcrit.  i:tl  K.  — 
(Juomodn  lilios  .h.scpli  iidnpliivcrit,  i;{2.\',  cl 
hcnodixcrit.  -i^t^C';  cl  i|iii)  scnsii  dicaliir 
nomoii   cjiis   invociindtini   siipor  oos,  4:UC. 

—  rilima  vorha  cjiis  iid  lilios,  .4;{7  cl  soq.  — 
Utrum  ot  (|ualitcr  iinivcrsa'  tcrr<T>  posscssio 
semini  .lacoh  ju-omissa  fuoril,  431  C,  4321)'. 

—  l  Iriim  cliiriorcs  revclationes  acceperit 
([uam  Ahriihiim,  ^.''i^.^,  434.\.  —  (jtio  sonsii 
dicattir  iippositus  ad  poimliim  suiiiii,  4.'i8.\. 

—  Dofunctus  aromatihus  conditiir,  4(i(i.\  ; 
ah  /Kgyptiis  solonnitor  deflcfur,  4()()(" ;  et  in 
Mamhro  sopolitur,  -iinA.  —  Myslice,  fypus 
osf  olocfnrum,  ;{I2.\.  ct  KcclosisR  gentiiim. 
,326  B. 

.lAIMIKT,  interfiliosNoeminimus.  188B,  193B, 
200 C,  qua  henodictione  a  pafre  ornatus, 
189.\,  ct  quomodo  iii  tahornaculis  Som  ha- 
hifavorif,  189A.  192A'.  —  Ccnfos  multae  cx 
00  prodierunf,  1!)3K.  —  In  partifione  mundi, 
Kuropam  occupavif,  li)(iB.  —  Mysfico,  pri- 
ma^^vam  significaf  Kcclosiam,  191. \'. 

JERUS.\LE.M  urhs,  a  quo  condita,  ot  quot  no- 
mina  liabuerit,  .331  C. 

JESCH.\,  filia  .\ran.  uxor  .\hra>.  alio  nomine 
.Sarai.  2011)'. 

JETHRO.  socer  Moysis.  quis  fuorit,  489D'.  — 
Ouot  nomina  sortitusslt,  4901).  —  O'iomodo 
cf  quando  inviserit  generum  suum  ad  mon- 
tem  Doi,  f!29U.  —  .\d  Doum  Moysis  convor- 
sus  cst,  630B.  —  Ouo  jure  victimas  Domino 


m 


INDKX   A.NALYTICUH 


iiiiiiioUviTit,  0)l).  —  i)|itiiiiuiii  .Moyiti  iledit 
CMUiiiiiuiii,  H.'iii:. 

JUh,  Uliile  oi-tUM,  2i)lli'.  —  All  rex  Kilniii,  liTfilt. 
\i\it  uil  iniiiuH  n:  aiiiiiK,  I4(><:. 

JO.Mll  S,  MU|i|)Ohiti(iuH  liliiiH  NiH',  |ioHt  ililii- 
viiiiii  {.'i-iiituH.Ouiil  de  eo  Heiitieinluiii,  IKDIi'. 

JoltH  \.\I.S  tliiviuH,  Uliile  orluiii  i-t  iioiiii-ii  lia- 
tieiit,  jjjjt) A  —  .Moruliti-r,  roMi|)Uiirlioiii-iii 
sii.'iiili<ut,  ;{()()<;. 

JOSKPII,  liliiiH  Uuilii-I,  nii-  >i\c  ilietus,  '.mC. 
—  Cur  pr»'  leteriHU  |iiilrf  iiilei-tu«,  .'i77M'.  — 
l)r  fiuo  rriiiiiiie  IVutn-H  iireusaverit,  :{77n.  — 
MultiH  ili-  luusis  IViitriliiiH  oilioHiis,  ;t7S|t,  It', 
al)  ein  veinlilur,  ."{82.^'.  —  N  irliitiluis  et  f^ru- 
tia  |iollet  iii  iluiiiii  l'iili|iliar,  .'tSDD'.  —  Kjiis 
iiivirtu  ruHtituH,  .'iOOD,  et  iiijuHtu  ilaiiiiiatio, 
.'i!)l<:.  —  F.uiiur-lioriiiii  Koiiiuiu  iiiti-r|iirtii- 
tiir,  .'i!).^<:.  —  Ciir  |)eriiiiseril  Deus  euiii  lol 
ailverHis  premi,  .'i()2.\' ;  et  iii  earcere  dcHeri, 
[VMC/.  —  IMiaruoniH  sonuiia  explieat,  .'i!)8.\'; 
et  lofi  .Kj.'vi)ti)  |)ra'liiitiir,  4001)'.  —  (jiiu  via 
a  futuni  riniie  pra'iavorit,  .'{!)8I)',  4011)'.  — 
(Jiioiiioilo  friilres  aii  se  veiiieiites  prohaveril, 
4041)',  41.'{.V;  et  eur,  4I4I{'.  Itruni  ei  lieiie- 
rit  expioratioiiiH  itlos  iiisiiiiulure,  40.^ H,  il 
furti,  41i{<:.  (Jiioinoilo  se  fr;ilrilms  niiiiiilc- 
sliiveril,  418<:.  —  P.ilrein  iiiin  lola  fiiiniiiii 
areessens,  41!)l)',  iii  lerni  (lessen  constituil, 
424D',  427.\.  —  Ipso  providente.possessiones 
.Kfiypfioriiiii  siiltjiriiiiifiir  IMiiiriioiii,428|{';il 
quinfa  IVurfiiiiin  piirs  rejii  reserviitur,  42!) |{'. 
De  benedictione  Joseph  :  Ouonnoilo  suc- 
cesserit  fratri  suo  Hiiljon  iii  iluplici  priino- 
•leniti  parte,  4.38 C;  et  noniinis  sui  sifjriifi- 
cationem  impleveril,  44!) .\;  iiuanta  ojus  pui- 
clirituilo,  44!)C;  qiiomodo  ex  eo  ogressiis 
sit  pastor  et  lapis  in  Isracl,  4.")0I{ ;  quo  sensii 
dieatur  henedictio  ejus  conforlata  honcdi- 
ctionihus  palriim  ejiis,  4.jI(:,  qiium  roapso 
ininor  fucrit  henedidio  Joseph  lieneiiiclioiic 
Jacob,  454 H'.  —  Moritur  et  sepelitur  Joscpii 
in  .-Egypto,  468  C.  —  Cur  non  statim  trans- 
latus  in  Hchroii,  4081)'.  —  Kjus  ossii  (liviiii- 
tus  reperfa  narranl  llehra^i,  .^J83D.  —  .Mysticc, 
signilicat  Cliristum  proncientem,464H,ot  do- 
corum,  464  C,  plenissime  benedictum,  464  C. 
Spiritualis  Josepli,  id  est  Christus,  [irfP 
omnihus  dilcctiis  et  ornatus  a  Patre,  .384 .V; 
a  Judaois  expulsus,  .384 C' ;  venditus  a  disci- 
pulo,  38oA';  exaltatus  in  die  Resurrectionis, 
403 H';  ex  uxore  gentili,  Ecclesia,  duos  gc- 
nuit  filios,  404H;  et  uhique  tcrrarum  pascit 
fideles  et  Ecclesias,  431 H'. 


JOSKIMirs.  yitff  JiidaM  auctores. 

J()Sl'K,  iiir  prH'poHituH  a  MoyHe  exercitiii  con- 

tra  .\iiialec,  6^4  C. 
Jl'H,\l,,  iiiiisii  u'  iiitis  iiiveiifor,  i;i!iC.  —  Oiiid 

inybtice,  I40H'. 
jri)AS,  niius  Uiv,  iiiide  dictuH,  .'i:i5l)'.  —  Kra- 

IrihiiH  KiiiH  fiiit   forlior  et  Kui^ienlior,  382 C; 

et  ein  KiiiiKit  JoKcpli  vendens  .'182 C.  —   (Jiio 

jiirc    |)otui'rit  Thaiiiur  ad  inorfeni    iniftcre, 

;{88A.  (Juoiiiodo  crgii  eiiiii  jieccaverit,  3881). 

(Jiio  teinpore  pra'fa(a  aceideriiif,  .'{88 1),  :{8!)|{. 

—  Spondet  pro  redueendo  lieiijiiniin,  40!)A'; 
qiieiii  in  .Kgyplo  pro  posse  dcfciidil,  4161). 

—  De  heiiedii  lioiic  Juda*  iiii|)crlifa  :  (Jiia- 
liter  a  fratrihiis  liiudandiiH,  441 A  ;  qiio- 
iiiodo,  fuctus  leiinculiis,  441  A',  inirnicoH  de- 
|»rfi'dalus  sif,  441  C',  et  requievcril  |)Ost  vi- 
cloriiiiii,  442 A  ;  quo  seiisii  scc|)lnim  iioii 
uuferendum  fiierit  uh  eo,  4421)',  44:{  H  ;  quo 
sensii  dicaliir  alligaturus  asinaiii  iid  vilein, 
4i4l{,  et  stoliim  iii  viiio  lavaturus,  ^^.ID. — 
.Myslice,  desigriat  Chrisfum  confessorem  el 
viclorein,  461  .\'. 

Trihus  Jiida,  iinde  prmlata  sit  ceteris  et 

regniim  meruerif,  441  H,  .Wtl). 
JIDAS  [iroditor,  de  iiiiii  Irihii  ortiis,  448H.  — 

(iriiviiis  peccavit  desperundo  qiiam  (Jhristiim 

fradendo,  128  C. 
JID.KI,  ii  qiio  dicti,  1041)'.  —  An  exspcctenl 

(lcliciiis  carnales  iii  fiifiiro  sa^ciilo,  47A.  — 

Sedulilas  eoruin  iii  sepulturii  suoriim,  .'iOOC. 

—  Fahula?  Jiidaicfn  :  dc  prima^va  solis  et 
liinae  a^qualitate,  42,\';  de  magnitudine  ccti, 
461)';  de  primo  homine  androgyno,  53H;  de 
contontiono  uxorum  Lamcch,  l^i.jC;  do  re- 
vivificatione  Ismaclis,  238 A';  do  arietc  Ahra- 
lia>,  290 C;  de  angclo  a  .lacoh  dcvicto,3;"nA'; 
de  asino  .Moysis,  .510  C,  etc.  —  Judaoi  in- 
creduli  figurati  por  Cain  :  Eorum  invidia  in 
Kcclesiarri,  1.38 (J,  reprohatio,  '1.3!)H,  despe- 
ratio,  139 A',  signum,  139 D',  et  vaga  in  ter- 
i-is  porogrinalio,  140.\.  —  Per  Ismaelem  : 
(^uomodo  omnihiis  advoi'sontur,  242 .\'.  — 
Per  Ephraim  :  Cur  sit  ois  crux  in  scanda- 
lum,  4.361)'.  —  V/f/e  Uohrm. 

JUD.EI  auctores  :  Josephus  liistoriographus, 
vir  doctissimus,  sa?pe  allogatiis,  76H,  196H, 
etc.  In  plurihus  errasse  convincitur,  82C, 
1211).  —  Pliilo,  disertissimus  JudfEorum. 
Citatur  liher  ojus  QuJKstionum  super  Gene- 
sim,  196H'.  —  Uahhi  Aquila  (alias  Akiha)  et 
Ismael  (alias  Isracl),  Talmudist.T,  618 C.  — 
Rabhi  Moyses  (Moses  Maimonides)  22  A,  37 C, 


INDKX    ANAI.YTIC.UH 


60Q 


i'l('.  ;  <li'  hirctliom'  |ti'i'|>li'\itniiii,  I47A", 
5}'»iH.  rliv  It  MiiVhfs  (ii-niinli-iiHiH  i.Mnsi-t. 
Niiliiniiiii.iis)  <;iimmiliir,  IN7I(.  4:t7ll,  :»(li.\, 
<ilK(i',  i'li-.  -  It.  .Siiliiiiioii  t  Jiirrlii,  \  iil^o  ItiiNi  I. 

liuc,  iiKi)',  1771»'.  (ii.";ii,  ti:«ii>.  (i:i!H»'; 

riiil    iiii'|iliis   Stii|iliirii'   r\|iiisiliir.  |ii\la   II. 
1'aiiliiiii.  1771)'.  17HII,  iSil»'. 
Jl  DICKS,  siiiiiiiia  nirii  cniiMas  |(r(i|HisilaH  pcr- 
iidsccrc  lciiciiliir,  :i(illt'.  —  Ciir  scilcaiil  jii 
(licaiiilo.  (i:tl  l).       Iloiii  jiiilicis  ilolcs.  (i:till'. 

—  Judicis  ordinarii  noii  csl  |i(riiain  rclaxa- 
rc,  4lil>'. 

Jrhiril.  i|iii>  sciisii  Sii  liiiiiilaniMi  c.cilcni  laii- 

ilavciil,  ;t(i7lt. 
Jl  .MK.M.V.    i|iia>    viicciiliir    iiropric.    -iHC'.   — 

.Mvsticc,  sifiiiilicaiil  nlicilicntcs.  (i:t.\'. 
JntAMK.Nri  .M.   (iiioliiplcx.    iOfilt.  —   giiaiiilo 

valiiliiiii.  :25*7.\.   —   .Vii  liccal   pcr  crcatiiras 

jurar''.  iO(iH. 
jr.STITI  \,  iiuiic  suiiiilur  pro  virtiilc  iiiiiiiiiuiii. 

I.TIH,  iiliC;  iiuiic  pro  spcciali.  2(i0lf,  :t.i;{(:. 

—  Juslus,  cur  aliiniaiKlo  cuiii  iiii|iio  iicrciis- 
siis.  2(i2lt.  —  l'cr  opcra  lioiia  iiicrcliir  a 
pcccato  pra>servari.  278 H'.  —  .\il  pro|tilian- 
(liini  Douni  (luantuin  valcal,  2()7A. 


LAH.VN,  bcnigne  susoopit  Eliozor.  298A',  el  Ja- 
coli.  ;i;?:{n'.  —  Ciravitcr  pcccavil  suhsliluoiulo 
Liaiii  Kacholi,  XioW.  —  (Juo  sonsu  tiieatur 
honodictus  proptor  Jacoh,  ;U2i:'.  —  Pactum 
ojus  cum  Jaeoh,  ;U;iB,  ;U-4ir.  —  Fuit  vir 
astulus  ot  cupidus.  'XVMY.  ;UJ)I).  :m\'.  — 
Mansit  inlidolis.ot  diu  vixisso  erodilur,  ;^54B. 

LACrrC.K  agrostos,  cur  cum  agno  pascliali 
coinedondae,  3(53 B',  5741)'. 

LAMKCll,  poivgamus  primus,  1:321)'.  —  Quo 
sonsu  mors  ejus  magis  adliuc  vindicanda 
quam  mors  Cain.  LUC.  —  (juomodo  Cain 
occiderit,  KiuB.  —  Mystice,  typum  gerit  la- 
scivorum,  1-iOB'. 

L.VMKCH,  pater  Noe.Virtutes  ejus  et  prophelia 
do  lilio  suo,  144  C. 

LEO,  ad  designandum  modo  Christum,  modo 
diaholum,  assumitur.  502 D.  —  Quomodo 
Christus  accuhucrit  ut  loo,  442.\;  ot  ad  pra^- 
dam  ascenderit  ut  catulus  leonis,  441 A'.  — 
De  leonis  calulo  tribus  diebus  dormieute, 
442  A'. 

LEVI,  filius  Lia?,  uude  dictus,  335 C.  —  De 
benedictione  Lovi,  439  D.  —  Seelus  ojus  in 
Sichimitas,  quam  exsecrahile  el  malodictum, 


i:i!ill',  i|iioiiiiMliti|iNp('ritiin  nK  iii  |Mni<-l,  440  \, 
ir ;  cl  i|iiii  ilc  raiiNa  ila  iiiiilclalint,  4401^  - 
Spiritiialilir,  iiiIIiIcIch  LcviliiM  nr  MciTiioti'* 
pr(i'li|{iiral,  iOI  ji. 

IriliUH  Lcvi  1  iir  clci  la  in  iliicaluin  popiili, 
.'•2.'»C'.  —  ,\d  caiii  li'aiii«laliiiii  chI  nai  iTdo- 
liiiiii  Biihcii,  4:i8(i'.  —  Lcvilii',  i|iiain  ucrilcr 
CliriHtd  advcrNiili  niiil,  440lt'. 
I.KV  iialiiralis,  i|iiiil  sil,  d  i|iiii|  i-i  ccnHcaliir 
coiilrariiiiii,  :i41  B, 

Lcx  .MitvHiH,  i|iiit  dic  dala  popiilo,  (i:{9|)', 
cl  i|iio  apparalii,  (i40B.  —  Ciir  llcbripi  jiiHNi 
lavarc  vcsliinciita,  (i;{H|),  (i;{!),\';  hdii  laiip-n* 
iiiiiiitciii.  (i:t8 1 ;';  Iridiiaiiaiii  scrvare  cdntiiicn- 
liaiii,  (i:i!)B',  —  Diciliir  lcx  viln',  (,•(  iiiiniH- 
Iratio  morlis,  lcx  liiiioris,  .'{.  —  Aii  ctiaiii 
iiilcriiiiiii  pcccali  ac.tum  |ii'oliibiicril.  li(i.\. 

—  Ciir  taiii  divcrsimodc  dala'  :  lcx  vctus  iii 
Sinai,  lox  iiova  iii  moiilc,  li40B'.  —  Spiri- 
tiialitii-,  |iriiiiiiilgaliit  lcgis  iii  Siiiai  n^iirat 
1'ciitocostcii,  (ii4B;  el  ex  ea  edoccmur  : 
•  luam  caiitc  ct  modcstc  in  traclaiidis  divi- 
iiis  iiroccdciidiim  sil,  (i4:{B  ;  iju.ilitcr  siiit 
iiobis  lavaiida  vcstimenta  anlo  susccplinneni 
Dei,  (>43l)';  quanla  a  sacerdolibus  novae  legis 
rcquiratur  castitas,  (i44C'. 

Ll.\,  subdolo  tradila  Jacob,  ;{:UB",  a  poccalo 
excusari  ncquit,  335  B.  —  Quando  el  uhi 
sepulta,  457  C'.  —  Mystice,  designal  vilani 
activam.  ;{;{(il);  et  nos  docet  qiii  sint  qiia- 
tuor  activff»  vita?  lilii,  337B,  et  quod  aniiiiai 
activa»  aliiiuoties  vacandum  sit  contciiipla- 
tioni.  ut  inde  magis  fecundetur,  ;U7D'. 

LlCNl.M.  .Mulliplcx  utilitas  ct  virlus  ligiiorum 
|iaradisi,  751).  .Mysticc,  quomcumquo  lidolem 
signincant.  88B'.  —  Lignum  vita>,  quare  sic 
dictum,  74 C;  et  cujus  virtutis,  741)'.  11(3- 
miui  post  culpam  votituui  est,  107A',  quia 
ctiam  tunc  potuissot  vitam  protelaro,  107 C. 
Allcgorico,  lignum  vita^  est  Cliristus,  88D'. 

—  Liguuin  scienticP,  quid,  et  cur  sic  voca- 
tum,  75B'.  Pulchrum  adspectu,  97A;  fuit 
fortasse  ficus,  99 B'.  Utrum  rationis  usum 
valuerit  accelerare,  7GB  ;  vel  per  divorsita- 
tom  saporis,  comedenti  proprium  statum  re- 
velare,  76 D.  Cur  vetitum  hominihus,  78 D'; 
et  quatenus,  79C.  Quid  mystice,  88D',  109G. 

—  Lignum  Moysis  in  Mara.  qualo,  007  C, 
008 B.  (Jua  virtule  aiiuas  dulcoraverit,  007 D'. 
Mystice,  crucem  figuravit,  009 D". 

LINGLA  Ada>,  Hebra>a  fuisse  videtur,  80 B' ; 
qua\,  ante  confusionom  communis.  1900, 
permaasit  ia  familia  Heber,    198  D'.  —  la 


«70 


INDKX    ANAI.YTie.lS 


<|Ui>  coiisiatat  liii|i;uuntiii  vimhmii»  lu  liulti-l, 
IIIMC;  ft  quot  loi|u>-lftt  uovie  ortiKiiiut,  ItKllt. 
—  .VlvbtK  f,  t|Uiili(i  r  iwutuuil-il  l)<iiiiiuiir)  liu- 
{{uuui  iiu|iioruiu,  iii.iW. 

IJM  l  .S,  i|uiil  bit,  34  .V,  I»'.  —  Loiuu  Dei,  3.101); 
locuM  uii^fli,  57;jli.  —  Uxtuii  uquuruiii,  'A\h'., 
luyhtiii-,  eHt  ecclftiiu  uiuli^'uuutiuui,  (i2l>. 

Ld.NU.KN  IT.VS  priiiioruiu  hoiuiiiuiii,  Juxlu  uii- 
iiou  HolurfM  i-oiii(iutuuila,  liali.  -  liiit  ilo- 
uuiii  iiU|)i'ruutural<-,  l4o.\',  liifl  iiiultu*  cau- 
»»*  uuturali-M  uil  euiii  coiiferri*  potueriiil, 
145 H'.  —  \iiriis  ili-  tuusiK  liiit  tuiu'  ni'teK«u- 
riu,  14ol<',  14<i.\,  l4(iM'  ,  i-t  oiiiiiilius  roiflii- 
iieis  concesKu  vitlrlur,  147 .\'.  —  .Noiiiiullii 
lotigievitutiH  exi'iii|ilu  iii  |ioMti'riiu'i  utvo  rc- 
ciiseulur,  107  C,  140  C. 

LoT,  .\lir<i'  iiepos,  cur  iiiter  jjessiiiios  .Soilomi- 
lus  hiiliilure  eie^eril,  2I0.\'.  —  Kxiiiiiu  ejus 
pietus  iii  exenteiiilu  lios|iitulilute,  iJ07  D.  — 
.\u  et  <|uuuluui  |ii-i  i-iiveril,  onereiulo  iilius 
ail  stupruiii,  2<)SI)'.  —  l  truiii  iliiiis  laiiluiii 
liuhiierit  lili^is,  270|{.  —  ,\h  aiij.'i'lis  ile  Soilo- 
inu  etlucitur,  270(1'.  —  Ciir  proliihiliis  relro- 
spicere,  271 A.  —  Ouaiii  iiiiperfecte  in  l)o- 
iniuo  foulisus  sit,  i7l  I),  27415.  —  (lujusiiiiiu 
iiicrilo  Lot  liherulus  sit,  iJ7;{|)'.  —  liiscieiis 
et  ehrius  cuiii  niiuhus  iniesluin  coiiiniisit, 
2741)'.  —  Cuusu  inceslus  iiiohedientiu  ejus, 
274H'.^ —  '''ji"<  hisloria  iiioneiiiur  :  quaulii 
sit  hospitulilatis  j.'ralia,  2751);  quanla  lu- 
ra  ohs^((uenilum  sit  inspiraUouihus  gratia*, 
270B;  <|uaiitiim  iirhihus  ex[)e(iiul  Justos  lia- 
here  in  se,  27715.—  \'if/f  rerhis  Filiae,  Generi, 
Uxor. 

LUNA,  cur  vocala  luininare  inagnuiu,  42(;.  — 
Kespectii  teiTcT,  qiianta,  421).  —  Creata  cre- 
(litur  plena,  42(1'.  —  Quid  mystice,  021)'. 

H'Z.\  civitas,  qiia»  poslca  Hetliel  et  Jerusalem, 
:5:3li5,  unde  dicta,  ;{:{IC. 

LYIl.\  (Nicolaus  de),  Judaeus  conversus,  Ord. 
Min.,  notissimus  postillator,  18.\',  1915,  ctc. 
Saepe,  tacito  nominc,  designatur  verho  (((jui- 
dam  »,  scilicet  quum  improharida  est  ejiis 
sententia,  34 B',  4:5!)',  etc. 


M 


MADIAN,  lilius  Ahraliae,  :{0OB',  nomen  dedit 
regioni,  489  C  —  Madianitae,  cur  etiam  di- 
cti  Ismaelitae,  382  A'. 

M.\GIA.  Ejus  inventor,  Zoroastres,  190 .\'.  — 
Magi  Pharaonis,  an  reapse  verterint  virgas 
suas  iu  dracones,  329  C.  —  Cur  frustra  ten- 


tuveriiit  Bi-iuifeii  producifre,  .IJIOA'.  —  An, 
plu}:iH  edocti,  .\(loiiiii  iit  Hiiiiiiiiiim  Deiiiii 
iH.'iioveriiil, ')40(;'.—  I  tniiii  posl  tcrliiim  pla- 
^um  .\lovsi  coiitrHdiccre  ilei^lilcriiil,  r)41.\'. 

.M.\(il.STKU  iii  liistoriiti.  Sic  vocitiiliir  IVtritb 
Coiiieiitor.  Viilr  hix   rrrhn. 

MA(ilSTi:U  .Sciilciitiunim,  141)',  27 A,  etc,  vel 
uhsolutc,  .\Iiij;istcr,  2.')A',  27 A',  etc  llis  no- 
miiiihiis  iiitclli}.Mliir  l'etruK  LomhardiiK,  iiii- 
(lor  lihri  .Seiileiitiarum.  (.Mi{^nc  /'ntrul.  /a/. 
loiii.  191,  192.1 

.M.\H().MKTI'S,  iiiidc  Hiiiiiii  siiiiipscril  hirrcsim, 
i:i9C.  —  l'eciiliarcm  Sarriiccnonim  pro|)li('- 
liiiii  se  finxit,  .o44li'.  —  In  Alcoruno  kiio  (|iiiil 
censeat  de  Jesu  N'a/.ureno,  i:i9li;  de  Ahni- 
liiim,  2()7I<';  dc  Isiiiuclc,  24()C';  de  iiiagis 
.i.jivpli,  541  U'.  —  1'luru  iih  cvuiigclio  Liica; 
miitiiiitus  est,  891)'.  —  .\llcgatur  lihellus  dis- 
piitutioiiiK  eJuK  cuiii  .\l)dia  Jud<no,  42 A'. 

.MAI.KDICKBK,  (|iii(l  kII  et  qiiihiis  liitcut,  :m  A'. 

—  .Miilcdici  a  Dco,  (|iii(l,  i27B'. 
MAMBBK,  iimiciis  Al)i-ali;c,  219C',   iiomcii  dc- 

dit  viilli,  2i7C,  ct  orlii  M;iiiil)ic,  i|ii;i'  i-sl  lle- 
hron,:{70l)'.  — Speluiica  .\lamhi'e,  qu.T,29r)A'; 
nir  ct  qiioiiiodo  ah  Ahraliiim  empta,  294B'; 
et  (jui  siiit  iii  ea  sepulti,  29:JB',  45715',  4081)'. 

—  Arhor  Mamhre,  quae,  et  quousque  durave- 
ril,  257 C'.  .Moraliler,  hominis  volunlatein 
sigiiilicat,  2041). 

.MANASSKS,  cur  sic  dicliis,  402 B.  —  lllum  Ja- 
coh  henedicendo,  4:531)',  fralri  Kphraim  sem- 
per  postposuit,  4.34  B',  4.35  C.  —  Mystice,  per- 
soii;im  .Synagoga'  suslinet,  4:{0C'. 

.M.\NDK\ILLA  ('Joaiiiies  de).  Itinerariiim  ejus 
allcgaliir,  200A. 

MANDKAGOBA,  quid  sit,  .3.391)'.  —  Cur  tanlo- 
pere  a  Bachel  conciipita,  .3:591)'. 

MANK  et  VESPKBK,  (jiiid  ad  littei-am  signifi- 
cent,  27C;  quid  quoad  cognitionem  aiigelo- 
rum,  50(^,  et  nostram,58A;  quid  quoad  actus 
nostros,  01 B'.  —  Sigiiificantur  etiam  per 
Vespere  et  manc  :  iiJtima  inundi  aitas  el  re- 
surrectio  gloria?,  0201),  I)';  item  uterque 
Cliristi  adventus,  405  C. 

MANNA,  cur  sic  dictum,  0i7D.  —  Quid  sit, 
017.\'.  —  Utrum  a   rore  distinctiim,  Gi4D. 

—  Cujus  saporis,  017  C.  —  Dari  coepil  die 
dominica,  012 A;  ct  pcr  .\i,  annos  non  desiit, 
018 B'.—  Bitus  colligendi  manna  :  Qua  men- 
sura  congregandum,  OiSA,  GIGB  ;  cur  om- 
nibus  haec  mensura  praefixa,  015C;  ct  quid 
his  evenerit  qui  plus  collegerant,  0151).  Cur 
eodem  die  consumendum  manna,  615  C.  Fe- 


IMU:X    ANAI.YTH.UX 


«7! 


I'il)  NfXlll  illl|illtlll  ri>lli^>i<ri'  liri-liill.  (ilM!*, 
(t|(H!,  i|iiia  iiiiiii|itiiin  iliiliiin  i-sl  ilii'  siililiati, 
(IKiA'.  I>i-  iniiiiiiii   iirlii   |iriiMi>|itii,  11171!.  — 

(jlllllili'!'    il     i|llllllilii    l'i-Hl>l'Vlltllin     ll     iii    iirrii 

i'i>|iiisitiiiii,  lilS  |t  |.hiii  sfiisii  liiiiitiir  |iiiiiis 
iiii;^i-iiiriiiii.  litSl,'.  S|)iriliiiiii'  iniiiiini  iniil- 
li|ili'\,  lif.ll!',  i|iininiiilii  II  iioliis  sit  i'i>i|iiiri>ii- 
iliiiii.  Ii::i0ll;  rl  iiiiliis  |ii'ii>sliliiiii.  Ii:!llt.  prr 
oiniii>  li'iii|iiis  vilii>  |irii'si>iitis,  (i:;tll!' 
.M.Mt.V  (Si>ii   MiiriitliHoriis,  iiiiili>  ilirliis.  (i07  II. 

—  .Vi|iiii>  <>jiis  i|iii)iiiiiilii  iili  iiiiiiiritiiiliiii>  sii- 
niitn>,  (i07  h".  —  0""'  |»r.'i'i'i'i)i'ril  Hfiis  |io|iiili) 
iii  Miini.  (iODIt. 

.M.Mtl'!  si'11  Orcaiiiis.  i|iiiil  sit,  t>t  i|iii)  si>iisii  |)iir- 
tinilaria  inaria  roiii|ili>rti  iliiatiir.  !tlill.  |,>iia- 
liti>i'  iii  {>()  (■oii<;ri'i'i'iitiir  ai|iiii*. .'{(»(!.  .'tiM!.  — 
iMiuv  Morliiiiiu  (li'scril>itiir.  :27il).  NOcatur 
('tiaiii  laciis  .\s|i|ialli.  i7i.\".  cl  iiian'  .Salis. 
^iSA".  -  Mar.-  Uiilinini.  aii  vcri>  riiliriiiii. 
.^Sii)'.  Onoinoilo  liivisum  a  .Mo.vsc.  ."iSSM'.  — 
Maro  Paniplivlicuiii  coraiii  .Mcxaiulro  a|icr- 
liim.  :i\)\\. 

.MAlllA  Virt?o,  |)raMiiiuliatiir  capiit  scrpciilis 
ciMjlritura.  10!t(!'.  —  ijuoniodo  conlirniata 
sil  iii  ^ralia,  IISD',  ±2\\.  —  \arie  pra'ligu- 
rala  pcr  Saram.  iSil!',  cl  pcr  Mariain  soro- 
rcin  Movsis,  llOi)!). 

MAltlA  soror  Moysis.  proplietissa,  (iOl)A.  — 
Non  fuit  ex  obstetricibus  llebraHiruni,  48111. 

—  Quomoilo  siiascrit  ilari  Moysi  nutricein 
Hebra^am,  -iSlic!'.  —  Ouo  ritu  cum  coteris 
fcminis  ^ratias  Doo  egeril,  (50(>I{. 

MAUriMS  Polonus,  historiograpbus,  Onl. 
Vviwi.  (!ilalur  ejus  Clironica  S.  l*ontiticum 
linperatorunu]ue.  ac  de  septem  gelatibus 
nuuuli,  1401). 

MATKRIA,  utrum  detur  in  coelestibus,  1815', 
19 It'.  —  rtrum  crcata  inforinis  vel  sub  ali- 
ijua  lorma.  181)".  19L)'.  —  l)e  nuiteria  tri- 
plex  opinio,  18 H'.  —  Tres  ejus  proprietates, 
59  A'. 

.MATHUS.VLEM.  omniuni  ]ong.Tvissimus  homi- 
num.  (]uantlo  oiiierit,  14!H)".  —  Propter  obi- 
tuin  et  (_leiiloratiouein  ejus,  per  septem  dies 
dilatuin  est  diluvium,  168 C. 

.M.\TR1.M0MUM,  primis  parentibus  benedicen- 
do,  Deus  instituit.  o'i\i\  —  Commendabile 
est,  licet  virginitate  inferius,  340 D.  —  An 
naturaliter  sit  unici  cum  unica,  341 B.  — 
Matrimonii  triplex  fuiis,  341 D.  —  Xuptiae 
secundae  non  damnandae,  30()A,  ut  patet 
oxemplo  Abraha^,  303  C.  —  Connubium  inter 
patruum  et  ueptem,  tempore  .Vbrahae  non- 


iliiin  pioliiliiliiiii,  :2l)2  \'  Aii  rc((il>iiH  <'oii- 

siiitiini  oliiii  II  iiiivi>4  rnii|iit;iliiiit  pi-r  aiiriiirii 
iiliNliiicn',  :JlO  A'. 

MI!I.i:IIIS|:DI!(!H,  i|iiid  Non.l,  «III',  iiiC*.  — 
Oiiis  liicrit,  SilD,  •iitf..  —  (^iin  iu'|inii  •lirn- 
tiir  siii(>  ^ciicajn^ia,  iiiC.  —  (Jiiiiiimi|i|)'  vi- 
xcril,  !IOHC'.  —  Kxccllciilia  rjiiN  cl  prii'cn- 
liiiliii.  «lA'.  Obbilin  iili  cn  riida,  tti)  \' 
Ciir  siiccnlotiiiiii  CbriHli  NcciMiiiiiin  nrdi- 
iiciii  Mc|cbis(>(l(>c|i,  «t  ])', 

\II'!NS|S  priiiiiis,  i|iiis  iipiui  ||i>lirii>nH,  .'i<i()l! ; 
a|iiiil  Cbristiiiiins,  .'((iOC. 

.\ll'!riloDH'S  (S.)  iiiiirlyr,  c|iiNcnpiiN  TyriiiH.  Hc- 
vcliilio  ci  lactit  circa  |)riiiins  bniniiics.  1!iill, 
ciiiisas  diliivii.  I.'>0.\,  ct  liiliirain  l'!('c|csi;i' 
pcrs(>ciiliniiciii  pcr  SnrraccnnN,  i!l9lt'.  —  .\ii 
cred(>iidiiiii  narniliniii  cjiis  dc  Jnnitn,  liiin 
Nnc.  I89A'.  -  Aflt/r  I17C,  H',  i:iiA.  — 
(Migiic  /'(i/ro/.  f/r.  Iniii.   18,  cnl.  9.) 

.\l!M':it\  A,  (|iia',  cl  .|iiaii(|o  vix.rit,  :iiOI)',  — 
(Juas  art(>s  invcnoril,  1871)'. 

Mllt  \CI'l,rM.  iii  (|iio  coiisislat,  cl  a  qun  |inssi( 
ctlici.  .'):tOit.  —  liiditlcroiitcr  lit  a  boiii.s  et  a 
malis,  2!t9.\.  —  (Juomi^dn  disccrnniitiir  mi- 
racula  diviiia  a  pripsligiis  diaboli,  .'j:t2H.  — 
(jiiid  scnticndum  dc  nonniiilis  (l<pmoiiuiii 
portenlis,  ,'):t:2lt'.  —  /Jf.  Signuiu. 

.MOAH,  unde  ortus,  ct  cur  sic  dictiis,  27.')H".  — 
.Mystice,  reprobos  significat,  277 .\',  ct  siiper- 
l)o-.  (i03A'. 

.MON.STHl.M.  Doscriptio  monstri  cujusdam  in 
Hritannia,  .").'>!).  —  .Monstruositas  in  croatu- 
ris,  unde  oriatur,  507  H'.  —  Monstruosorum 
hominum  varia  genera  quae  perhibentiir,  an 
siiit  et  unde  veniant,  I99.\'. 

.MO.NTES  et  colles,  saepe  ad  litteram  .Sanctos  et 
praelatos  significant,  iolA'.  —  Quid  raysti- 
co.  179  C". 

MOHl.V  mons.  ubi.  of  quid  iii  eo  evenerit, 
287 A,  D,  :i29H. 

MOHS.  quofuplex,  79.\".  —  .Mors  Palriarcha- 
rnm,  posf  diluvium,  usquo  ad  Tharo,  cur 
faceatur.  202  C.  —  Quandonam  liceaf  mor- 
fom  appotoro,  .324D.  —  Mortuos  fracfandi 
rifus  apud  divorsas  gentes,  466  C. 

3I0VSES,  a  quo  ot  quando  natus,  484 D.  —  (jua- 
litor  promissus  pafri  suo,  483  C;  exposifus 
in  llumine.  483 C"  ;  repertus  et  adopfafus  a 
filia  Pharaonis,  483D',  486 D,  et  vocatus  .Moy- 
sos,  486.\".  —  Grandiusculus  Pharaoni  prae- 
senfafur,  486D".  —  Mi\vsis  pulchritudo  ef 
primum  connubium,  487  C.  —  Quo  jure  oc- 
ciderit  .iLgyptium,  et  an  peccaverit,  487 B". 


67*8 


IM)KX    A.NALYTICU8 


—  PtutrttoiiU  iraiii  ffriiKienu,  48U\',   iii  Mu- 
ilian  tti'«i|tit  luiin-ni,  4!N)lt'.  —  Ki  oveH  ptt- 

Mrciili    hniiiiiiim    a|i|>iirt-(,    4U4li,    •'!    lioiin-ii 

MUUIII     lllUUiti-hlut,    4V)8A'.    —    l»t-   Mo\»is    llllli- 

ttioiie  :  Uutt-uuiii  fuerit,  4i)7A,  5<M)H',  5()8l)', 
et  quilmii  kiguiii  roiilii-iiiula,  i'.l7l(,  lAi^tli. 
Nuiii  <luliitavi-ri(  h<*  u  I)<-o  poiii><-  <'ururi,  '><)8l) 
Quo  neuiiu  lii&erit :  Mitte  <|ueiii  iiiibHuruti  va, 
308 C.  —  A  Jetliro  veuiaiii  jietit  reverteu<li 
in  .Kgvptuiii,  510 (J.  —  iluv  iii  itiiiere  iiiipe- 
titii8  ul)  aii^elo,  5111)',  512*:'.  U>i<J>i"^*l*'  "'* 
IJL-ltraMH  ri'<-i'|itus,  5iiii;.  —  Triuiii  <lieruiii 
li<-eiiliuiii  ul»>i|ue  iiielKliiiio  ro^^un;  poliiit, 
SlttD'.  —  {}u(i  HeiiHU  lubii»  incircuiiiriHUH  <ii- 
cutur,  52.'i(i';un  fuerit  lin^uu  iinpe<iitu,4«7lJ, 
5()(»l)',  5071«,  uiil  voie  (.-raiili,  .■»24A.  -  (Jiio- 
nioiio  coiislilulus  IMiaruouis  Ui-us,  55!*» I),  I)'. 

—  Aii  sulvuuiluiii  [lopiiluiii,  iiiure  Uul»ruiii 
dividil,  588(1',  uquus  Muru  liulcorut,  (»071)', 
el  de  petra  llorel»  ediiiil  niieiilu,  ti^W.'.  — 
liiiiiiineiiti'  i)ra'lio,  i:uin  vir^a  l)<'i  asi-eiidit 
iii  iiioiiteiii,  (i24(!';  et,  eo  iiiunus  elevaiite, 
Ainalec  fiigalur,  (»2515.  —  .Mo^sen  indiscrete 
judiciu  exercentein,  (>.'ii  1),  1)',  cur  a  {jentili 
(orripi  et  doceri  l)-'iis  ordiiiaveril,  (»."{2A.  — 
liiler  Deuiii  et  popuiuiii  iiiediulor  fuit,  (».{7I)'. 

—  Moysis  encoiiiiuni,.'i.  —  Scripta  ejus  genti- 
les  interprelari  volentes  divinitus  puniuntur, 

iiir. 

-Mlej^orice,  iiiiillifariaiii  li^iirat  (llirisluiii, 
41)1  H,  41)21),  51;{D';  iiianus  ejus  leprosa,  liu- 
niunitatein  Salvaloris,  514U.  —  Tropologice, 
liocet  iios  parare  unimain  illuuiiiiatioui  su- 
pcrnap,  .5021$';  per  viaiii  triiiiii  dieruin  (luifi- 
rere  l)oiniiiiiin,.504.V;  .Kgvpti  spolia  auferre, 
5041$';  iiiirahilia  i)ei  aiidire  el  iiarrare,  ()3.'H), 
et  Gonsilia  recipere,  etiain  ab  inferioribus, 
():}5ir. 

MLLIEK.  Ejus  croalio,  81 B".  —  An  recle  dicla 
virago,  811)'.  —  Cur  in  paradiso  formata, 
8.3 C  ;  de  viro,  84 U';  et  de  costa  viri,  85  U.  — 
Quomodo  de  parva  costa  potueril  ofTormari, 
8515'.  —  Cur  dicatur  apdificata,  potius  quam 
formata,  8GB.  —  (Juoad  corpus  tantiim  de 
viro  sumpta  est,  82 .V.  —  \n  fuerif  fiiia  viri, 
86 .\. —  Quo  sensu  dicatur  liomo  propter  eam 
relicturus  patrem  et  matrem,  82  C  ;  et  caro 
una  cum  ea  futurus,  82  A'.  —  Cur  prior  fen- 
tata,  92A';  et  de  superbia,  117.\.  —  Mulic- 
res,  quo  remedio  a  noxa  originali  mundatae 
olim,  248B'.  —  Vide  Eva. 

MUNUUS,  quo  mense  creatus,  38 U.  —  Circa 
mundi  origiaem  triplex  pliilosophorum  er- 


i'or,  14 B.  —  Ouo  Hentiii  dicutur  perfeclui, 
()()|J*.  —  Sifpe  iii  Scripturi«  iioiiiine  iiiundi 
ili-si(.'iialur  popiiluH  alii|iiis  uiil  i'ivitas,402ir. 
—  .Miiuiliis  a  CliribtiuiiiH  cHt  coiilriiiiiciidiiH, 
4()!)A',  515)  IC. 
-Ml  SICA  a  Jiibul  invciilu  |»i-rliib<'fiir,  13.3 C.  — 
Miisiii  Driiiii  iiislruiii<'iiti»riiiii  diverHu  geiieru, 
liO'.)A'. 


N 


.NACIlOU,  frater  Abra'.  (Jiiot  ejiiK  filii,  201  A*. 

—  .\n  veiK-rif  iii  llariiii  i-t  lin-iit  idoJDJiilra, 
2021)'. 

.MvMBol),  iiepoH  Cliaiii.  KJuh  potentia,  sceleru, 
11)4 IJ,  ef  regnuiii,  1041).  —  Aii  projecerif 
.M.raiii  in  igneiii,  201  B'.  —  An  ideiii  afquc' 
.\iiirapbcl,  rex  Seiinaar,  2i8A.  —  .Mj^Kfice, 
ligura  est  diaboli,  203 B'. 

.NKIMITIIAI.I.  (jiiid  soiiet  nonien  ojiis,  .338C'. 

—  (Jiiaiii  bciii-dictionem  a  patre  accepcrit, 
4i8.\'.  — .MyKtiie,  dcKignat  Cliristuiii  Verbiim 
et  Doctoreni,  4()3(;'. 

.MLIS,  alias  (ielion,  irrigabat  i)ararlisuin,77A'. 

—  Kx  co  peiidct  .tlgvpti  slei-ijilas  aiil  fcrlili- 
tas,  ."{O^B'.  —  A  .Mo_)'se  pcrcussiis,  in  sungui- 
iiein  vertitur,  534 C.  —  Niii  cataraclae,  quid, 
1G9D. 

M.M\E  iirbs,  a  (juo  condita,  el  quaiita,  194 B'. 

.MS.\.N  iiieiisis,  quisnam,  5G0C.  —  Merito  ad 
ineundum  annum  electiis,  .573  C. 

N()E,  cur  sic  dictus,  144 C.  —  An  arandi  artein 
invenerit,  144B'.  —  Kjiis  diiifiirna  contineii- 
tia,  147C',  ct  virtutes,  1.531).  —  Frusti-a  pa'- 
nifenfiam  prapdicat,  1(58 .\'.  —  Quaufo  teiii- 
pore  fuerit  in  arca,  17(»B.  —  Deus  sacrificio 
Noe  placafus,  17()B',  ei  dominium  in  ani- 
mantia  resfituit,  182  C,  ot  cum  co  fmdiis 
pangit,  185 B'.  —  (Jur  Clianaan  maledi.xerit, 
188  C  —  Utrum  posl  diluvium  gcnuerit 
filios,  189 .\'.  —  Qiiam  grandanvus  mortuus 
sit,  189 C.  —  (Juot  viderit  gentes  e  filiis  siiis 
ortas,  196.\  ;  quot  liomines,  196B'.  —  Alle- 
gorice,  multimode  fuit  figura  Clirisli,  162B, 
171 C,  178 C,  190  A.  —  Cf.  Arca. 

NOEMA,  filia  Cain,  ianificium  invenit,  1.33 D'. 

—  Moraliter,  sonsualifatem  designal,  140 C'. 
N(JMEN  ilivinitus  impositum  essc  nondum  na- 

tis,  non  nisi  septies  legitur  in  universa 
Scriptura,  2.38B'.  —  (Jommuniler  in  liorum 
nativitate  contigit  miraculum,  2381)'.  —  No- 
men  nomiuaus  el  uomen  nominatum,  quid, 
594  C. 


IMtl  \     WAI.YTir.UH 


«7:i 


N(U'S  (volcV   i|iiiil  h\[   iii   Plalniiis    i|i>ii  i|i|iini, 
IIHI.  IIA 

Nt)\.  iiiiilli|ili<  iliT  ai-i-i|iiliii',  iTH.     '  liiir  noii 
iiilcrviMiiNHi'  lc^atiir  iii  itirliiiH  (iriioNfoH,  nHli 
Mvslii-o,  llmini  i'hI  iiciTiili,  (11. \'. 

NHDir.V.S,  in  slalii  iiiintiTiiliii'  rl  nloriii',  nir 
riiliorciii  iioii  iiiiiticiit,  Hiir,  —  Oii*>  Hi'iiHii 
iliciiiiliir  |iriiiii  |iiir<'iili's  siiaiii  iiii<lilal<'Mi 
ai;iio\  issc.  ",(ll|t. 

Nl'.MI'!lirs  liiuariiis  r<'|iiilaliir  iiiiiiiiiii<his,.'ll  V, 
cl  csl  Ivpiis  ilivisioiiis,  ."11(1',  lii<'l  iioiiiiiiii- 
i|ii.'iiii  acci|)iatiir  iii  lioiiiiiii.  it  i  lt',  l>'.  Iiii- 
|>ar  aiilciu  iiuincriis  iiiiiiuiiis  csl,  :iill'.  — 
IVr  iiuiiicrtiiii  sciiaritiiu  si;;iiitiialiir  in^rfi'- 
rlio,  .'')!)  .\.  siiiil  <•!  pcr  si'|ilcii.'iriiiiii,  .''iiH;,  cl 
jicr  cciilciiaritiiii,  iVil  I)'.  -  lii  iioiiaf,'ciiario 
vcro  iiivcnilur  impcrrectio  qiiivilain,  2.jll»*. 
—  Myslica  iniincrorum  sii;iiilicalio  iioii  sjicr- 
neiula,  .'ilHt. 


o 


OnKDIKNll.V.  iii  spirilii.iiilHis  pra'liis  vi<'to- 
riam  conlcrt,  2:2.'tl!'.  —  llujus  virtulis  varia 
oxeinpla.  l>S71t'.  l>Si).V',  25)6  .V.  505 IV. 

Or>sriyri\U;KS.  proptcr  miscricor<liaiii  Ili'lira'is 
cx.liil)ilam,  ITSC',  bouodicunlur  a  Dco,  ITK.V, 

—  Ouantuin  pecoavorint  inontioiulo,  17!)(!; 
et  au  sint  salvatav  -i7!)D,  .180(1.  —  .Kiiyplia^ 
fuisso  viilcnliir,  481. V.  —  Myslico,  bonos  si- 
gnaut  praMalos,  -18;{  1)'. 

()DIL'M.  quodnam  sit  peccatum,  379A. 
01'M''KNS.V.  Vindioare  vel  condonare  oirensain, 

<]uibus  ot  (]ualilor  liceat,  414 li'. 
OLIV.V.  llainum  oliva^  undo  tulorit  columba, 

175U.  —  Mysticc.  quid  signilicot,  1801). 
0LVM1'US    mons,   quautus,    158C,   1701);   ct 

an  anto  diluvium  lam  excelsus  exstiterit, 

170D. 
ON.VX,  filius  Judae;  Ejus  scelus  et  poena,  386 C. 

—  .Mystice  quid,  389  C\ 

ONVX  lapis,  quid  sit,  77  A'.  —  Moralitcr,  fra- 

tornam  signat  caritatem,  80 .V. 
OR.VCULUM,  quid  sit  ot  in  (luo  cum  visione  ot 

somnio  conveniat,  400  .V. 
ORIGENES,  excellentissimus  doctor,  Petri  pri- 

matum  oonfitetur. 60215".— (^uanam  motliodo 

et  ratioue  Scripturas  sacras  collogerit,  i/A. 

—  Citatur  passim. 

ORTVGOMETR.V,  cotui'nicis  species,  unde  dicta, 

613D'. 
OVIS,  ab  .Egyptiis  colobatur,  5428'.  —  .Mysti- 

cc,  nonnunquam  roprobos  figurat,  562.V'.  — 

T.  1. 


(IvIh  |ialriiir<  lijc  J<is<'|ili,  <|iitf,  rt  <|iiiii  <^'iil, 
jii\la  ll<l.r/c<.H    ,',h:i  V* 


I^ 


l'\ri\.s,  ^raiiiiiialii  iiH,  l|ti  \.  (,!.,  i .  Mi((iic 
1'alnit.  /ii(.  toiii    III.  11,1    1437  I 

l'\lt.\DlSl  S.  .jiioliiplcx,  73.\.  -  l'ani<liNUii 
l<'rr<'HtriH,  i|uaii<lo  racliiH,  7i(i  ;  cl  i|iiiiri', 
"'tlt.  \'.  —  .Vn  liKril  lociiH  ciir|ior<'ii)t,  7S  \'. 
I  lii  HiliiH,  7iD.  lilHlt'.  —  riiil  iinlatiiiiii 
rcf^iiiiii  lioiiiiiiis,  7.'tD'.  iitiMiortalilali  cjiiii 
tticiida'  aplissimiiiii,  7311,  oiiiiii  \oliiplal<* 
r<'t<'rliim,  7i.\,  <'l  r<'li<|iia  b-rra  cxcclhiiiH. 
7411.  —  l*,'ira<lisi  iiilroitiim,  poHl  cjcclioiiciii 
.\<l.'c,   <|Mi<l    iiiip<'<lial .    lOHi:  .\ii    iiiaiiHiH- 

sciit  in  paradiso  ciim  .\ilaiii  aiiimalia,  liOA. 
—  .\ii  iiltra  paradistim  sil  ali<|iia  lioiiiiiiiim 
liabiliilio,  liOlt'.  —  .Mysti<<',  fuit  tiyiira  l'..- 
olcsia',  SSD. 

I'.\MI']NTES.  Eoruiii  plianlasia  pltirimiim  a<I 
rorm.im  fcttis  conr<'rt.  .■{•i5H',  ct  mcrita  vcl 
<lcm<'rita  liliis  prodosso  vol  obosso  possunt, 
1881),  4!)5I)'.  —  In  parentes  peccarc,  quam 
gravc,  40!).\'. 

l'.\SCII.\.  l'as<balis  solciinitas,  cur  a  luna 
pondoat,  411)'.  —  (Jtio  sonsu  assoratiir  in 
a>tornum  colebranda,  5()4D'.  —  Eani  noii  co- 
luerunt  llobra*!  iii  dosorto,  5661$.  —  Ou"  ritu 
ag''nda,  561. \;  et  a  quibus,  570 .\.  —  1'asclia 
Cliristianorum,  quamditi  durot,  et  qiiiil  in 
eo  obsorvan<lum,  5751)'. 

Pasclialis  victima,  quaenain,  561  H.  —  Uiii- 
ca  fuit,  non  duplex.  561. \';  et  liciteex  lioedis 
potuit  oligi,  561  D'.    I7(/<?  .\gnus. 

I'ASSI()NES.  qtiibus  ex  causis  iu  anima  orian- 
Itii'.  227C';  et  quautum  mentem  exca^care 
valoant,  IIOC. 

P.VSTOR.VLIS  ars,  cur  in  Scripturis  commcn- 
data,  425 .V  ;  ot  .Egyptiis  odiosa.  4241)'. 

P.VULUS  apostolus,  per  Benjamin  praesigna- 
tus,  412  C  quomodo  matrem  occidisse  dici 
possit.  373 .V.  ot  lupus  rapax  vocetur,  455 B'. 

P.VULUS  (^Rabbi),  Judwus  conversus,  Episco- 
pus  Bm"gensis,  19  B,  sat  pronus  ad  carpen- 
dum  Lyram,  146B,  148 C,  Scepius  et  ipse 
carpitur  ot  imperitice  arguitur,  19. V,  86 .V, 
289  C,  :365C,  otc. 

PECC.VTOR.  qualiter  se  abscondat  a  facie  Doi, 
HO.V.  —  Mortaliterpcccans,  quid  mereatur, 
2.30  C. 

PECCATUM  abscondit  Deum  a  poccatoro.  128 B'. 
—  Certam  poccatorum   mensurara  ab  nno- 

43 


♦174 


l>UKX    A\Al.VIH;L'h 


i|iiiHjiii'  iK-iiH  lolei-iuv  blatuit,  2."tUlt.  —  (Jiiitl 
iiiiiii  niut  pi.Tiiittt  iii  iirluiii  rUiiidiitiii,  1:^7  li; 
[i.i  cutu  1  iiiii  vocf  »'t  lUiii  rluiiion-,  2»»ll», 
l»  M  I  alu  III  iJcuiii,  i7H<;'.  —  1'iiiatuiii  sii-pf 
euu«a  eiit  ct  iiuMiu  |iiM  ruti,  :i!7Kl('  Aii  lii><il 
iiiiuuai  peiLutuiii  rucfiv,  ml  iiiuju»  vitainluiii, 
:i«»1».\.  —  1'riiiiuiii  .Vila-  rt  Kvi»-  |»iM:rutuiii 
m'4uibal  cHhL'  vuuiiili-,  i>4(.'. 

I'K»;L'M.\,  »]ualii4  oliiii  it  lur  sic  ilictu,  IM).'IA'. 

1'KUK.S  lios|iituiii  luvare,  autii|uitii>>  iibilatiMHi- 

iiiiiiii,  >r,i\'.  itilU',  4I0(.' 

I'K.M.VI'ULI.S  ,  seii  fi-^io  (|iiiiiiiiu'  luliiiiin  , 
2lNi;.  —  Kju8  aiuii'uitaH,  tUili,  t-t  sul»vi'r- 
»io.  278«:.  —  C/:  Soiloiiia. 

I'K.S  r.VTKlTlirs  Suuiuriluuoniiii,  ijuid  sil, 
l'*:>\i'.  —  l'iiitati'iir|ii  ilivisio,  i:{|{'. 

fKltlKl.riO.  hi'tiTiiiiiiatu:>  perrectioiiis  {;ra<liis 
cuique  UHiii^uatur,  i|iio  aileplo,  morilur  lio- 
iiio,   lli)lt. 

1'KTm  S  AKKO.NSl  (.Moses  Soplianii),  Juil:i'iis 
rouvi-rsus,  vir  iloctissiiiius,  "ioHC..  (.Migiie 
Ptttrol.  /rt/.  toiu.  157,  col.  533.; 

l'KTKrS  apostoliis,  [jerserutioueui  riigieiis  a 
Doiiiiiio  ivprelieinlitiir,  2101).  —  Titiil»aiis  iii 
nuelihus,  (luid  siguilicet,  00:2 .V*.  —  l'er  llu- 
heii  n^uratur,  4.'i!JC'. 

PKTUl  S  CO.MKSTOH,  auctor  Historia!  schola- 
sticii',  <i  vir  autlieiiticus  >»,  .^8."j|{'.  —  S.i-pius 
allegatur.  7«;',  etc.  (Migiie  Ptttrol.  tal.  toiri. 
198. ) 

1'KTltLS  Lomhurdus.  Vide  .Magister  Seiiteu- 
tiarum. 

1*I1.\.NTA.ST1(;L'.M  liomiuis  dormieutis  aiiiiiian- 
(i(»  suIj  licticia  etliyie  upparere  potest  aiie- 
uis,  5321)' ;  minime  lamen  a  dormiente  exirc 
ceiisendum  est,  5.'}3I{. 

l'll.UL\(J,  nomeu  commune  regum  /Kf^vpli, 
ill.V,  300 .V.  —  Piiarao,  teinpore  .Vliraiue, 
ob  .Sarae  raptum  castigatur,  21113',  et  de  ina- 
Irimonio  ejus  diviuitus  admonetur,  211 U'. 
—  1'liaraonis  aiius,  teiupore  .losepli,  somiiia, 
397 .V;  muuificentia  in  Josepli,  400(1',  et  in 
domuin  Jacob,  427 .\.  —  1'iiarao  novus,  tein- 
pore  Mojsis,  quo  sensu  dicatur  ignorasse 
Josepli,  470.V'.  Cur  Hebra^os  timere  coeperit, 
47(>B' ;  et  ([uid  consilii  contra  eos  excogita- 
verit,  470U',  478U,  480B',  310C'.  l-ljus  su- 
pcrbia,  313B,  pertinacia  et  induratio,  338B', 
341 B.  Piagis  devictus,  Hebrfeos  dimittit, 
3(58 A  ;  sed,  sapienti  Uci  dispositione,  .380 B, 
cum  ingontii)us  copiis  eos  persecutus,  .38715, 
in  mari  Bubro  submcrgitur,  .389  B'.  Myslice, 
typus  est  dial)oii,  483  V. 


1'llVltKS.  Kjuif  ortun,  38811',  et  uoiiieii,  3881)'. 
(Jiiid  iiivHtii-e  iii(^iiilic(!iit,  389  A. 

1'1I1.S().N  lluviiis,  irrigaiis  piiradisiim,  (|uis,  et 
(|uid  Hoiiet,  77 .\.  —  .M^sti(c,  Jouiiuis  ilvuii- 
geiiiim  (leHigiiiit,  8!iC. 

I'1.S(XS,  cur  (licuntur  ex  u(|uu  roriuuli,  45(;.— 
Vu  (iireaiit  meiiioriu,  491).  —  Ada*  iioii  vi- 
diiitur  luibsi'  pra'seululi,  80 C'.  —  .\  iiiuie- 
diclioiie  terrii'  dicuulur  iuimunes,  1051)' ; 
ideo  pibCfH  coiuediHHe  (lliriHtiiH  Kifpe  legitur, 
KM)  V,  -  Ciir  iii  (liliivio  iioii  (leieli,  L33A.  — 
Mystice,  (|uid,  (iitB,  190  C,  —  Vidi-  Uies  :  (Jpiis 
diei  5*. 

l'LA(j.V.  I'er  eam  nouiiuui|uuiii  impedit  DeuH 
iioiiiiueiii  u  pecculo,  278B'. 

1'lugii'  .Kgypti.  —  1".  Aiiua!  in  saiiguiuem 
verliiiitiir,  334C.  Aii  oiiiiieH,  .334(J';  etiiini 
terrii;  (iesseii,  .3."{4i)'.  (Jiiuiiidiu  duruverit 
plugii  islu,  ;3.35A';  etquid  iiiystice  significet, 
.'»:{(»(;'.—  II".  Buiiu'  cur  et  (|ualiter  ,'Kgyptiis 
imiiiissa',  .337B.  Tripiex  ranurum  geiius, 
.337 B.  (Juautu  liujiis  plugn;  molestia,  .537 C, 
.3:{8I);  ct  qiii  pcr  ranas  spiriliialiter  desi- 
giieiitiir,  .")4:{.V.—  111''.  .Sciiiires,  qiiidiium  silit, 
.3:{8I)'.  Ltruiii  PliJiraoni  prieiiunliati,  3;i9B. 
(;ur  iiiagi  Irustra  lentaveriul  eos  prodiicere, 
3:19 A';  et  quorum  tropoiogice  sinl  figura, 
.343 A'.  —  IV».  giur;  fu(.'rit  proprie,  5441)',  ct 
jiixtii  Jose|)lium,  .342(;';  ct  ([uum  congriia 
puiiieudis  /l^lgyptiis,  .342A.  .Moiiilitcr,  pcr 
inuscas   iuteiiiguntur  viliu  carnalia,  544A. 

—  \'".  tjua)  fuerit,  545B ;  et  qua-iiarn  /l-^gy- 
pfiorum  anim;ilia  interlecerit,  .343(;'.  Merito 
iiillicla  est  /Kgypliis,  ;343l)',  .331 A.  .Mystice, 
({iiid  signilicet,  .3.301)'.— Vi".  In  liujus  plagae 
inlroductioue  qua;nam  attendenda ,  540.\. 
(Jua"  fueril,  .340.V';  el  ciir  in  magos  acrior, 
.'J40B'.  .Moraliter,  quid  per  earn  designetur, 
.331 B.  —  VII*.  Ciementer  Pharaoni  denun- 
tiatur,  .348A'.  Quam  terrihiiis,  548C',  530B', 
ct  quaiitum  nocueril  .Kgyptiis,  549B'.  Qua; 
fuerinl  juinenta  ab  ca  percussa,  .3.30 .\';  el 
(piid  peream  spirituaiilcrexprimatur,554  A'. 

—  Vlli".  Locusta,  quid,  552C'.  Piaga  hffic 
quanta,  ct  utrum  gravior  quam  tempore 
Joel,  .3.34A.  Splrituaies  locuslffi,  quid,  356 C. 

—  LX".  Tenebra;  istae  quarn  liorribiles,  534B'. 
Uua;  fuerit  earum  causa,  333 A ;  et  cur  lu- 
minaria  non  accenderint  /Egyptii,  553 U. 
.Mystice,  signant  cordis  indurationem,  530I{'. 

—  .\'''.  (Juinarn  iiic  vocenlur  primogeniti, 
307 -V.  Utruin  in  fine  sa>culi  major  futurus 
sit  planctus  quam  tunc   temporis  in  i^^gy- 


iMiKX  a>ai,yh(.i;h 


(;".*! 


/•• 


|ilii.  .').'iS|l.  .MmaliliT,  m  riiiiinlur  |ii'iiiii>^'i'iiili 
i|iniiii  |tiTnilii  |M'i'  riiiili'iliiiiii'111  ilrli'iiliir. 
fi.M)|l. 

I'lii^as  .lii^vpli,  riii'  iiliiiN  |tri'  Mii\hi'Ii,  iiliiiM 
|ii'i°  .\ai'iiii,  aliiiN  |ti'r  Mi'iiirli|i8iiiii  iinliiMTil 
Dcu.H,  ."1.111  C,  :>^7h'.  .\ii  |ti'i' iiii;.'i'liiH  iiHiliiM 
iiillii  lii>,  57l(!',  ri7i<i':  Hiillriii  |>iiiiiiif;i'iiilii 
niiii  occiMiii,;-»?!  \,  iilH'..  -  I  Iriiiii  |ii'i'  iimiiii 
aii  pltircs  aii^cliis.  rt7.'tll.  ■  Dccciii  llccaln;^i 
|ira«cc|ilis  assimilaiiliir,  ;'i7H.\  ;  cl  licccm  im- 
|icrii  liniii.iiii  |>la){is,  tilU \. 

IM.ATO.  ririim  Iria  incrcala  rcriim  |iriiici|tia 
aiimiscril,  (il  It.  -  Dciim  iiiiiim,  siiiiimiim, 
miiiiili  crcalorcm  iliiciiil,  lOi;',  (il  I) ;  si'il  i  ri- 
nilalisasscrlor  [>or|icram  liaiiclm-,  1 1  A,,'tiO  \. 
—  .Movsis  liltros  cofinovil,  ii.^iC',  inSD'.  — 
Noiiiiulii  IMalonis  crrorcs  rcccnscnlnr  :  circa 
mmiili  iini:natioiiciii.  i  i  lt  ;  circa  s|)iriliim 
Dmnini.  i-iA.  i.^ilt';  circa  iiaiiilaciiinm  caio- 
li.cmoinim  cl  cacoilicmoiinm.  IS  \  ;  cl  circi 
|iiasinalioncm  iiominis,  7l'lt. 

IM.ATOMC.i  aiiclorcs.  A[inicius,  lOC',  a^!.")!;'.  — 
IMolinns.  iilt,  .^iiOA.  —  l'or[)liv  rins.  2(;.^C', 

r>.ioit.  —  1'rociiis,  iOD",  iic,  (iii)'.  i>(;."i(;'  d 

[>assim. 

IMi';.\.\,  in  iiac  vila  IVci[nciilcr  ct  iion  iiiimc- 
rito  oxccdil  cui[)am.  l;tO(;.  i;ti.\'.  —  .\ii 
soin[)or  loni[)oralis  pirn;i  ai)  ;i'lcrna  [ira>sor- 
vot,  27;n).  —  U(>prol)ls  ju\ta  mcnsnriun  ilo- 
ctrina',  pa^^iuv  mcusura  rclriiiuitur.  ."i.")!  i>'. 

iH)i:Mi'l':Ni'iA.Solcimisp(iMiitcnli;iM'itus.iil>C. 

PDLYllAMiA.  iiicruiii  r('|iiil;iinl;i  cst  ;idullo- 
rium.  i;{;{.\.  —  .\n  ot  ([uatonus  sil  coiitra 
naturam.  ;t.iiD.  ;t.it>c;.  —  Cnr  ot  (]ualitcr 
ali([uaii(lo  licncrit,  ;{iii;'  ;  et  ([uid  di^  i';dri- 
arcluirum  pohgamia  senlicndum,  ±'3iH'-. 

l>OI.V.Mil'A  lunica.  ([iiid  sit  ad  littoniiii.  'M8\; 
ot  invstioo,  ;{8.ii}'. 

l>U.KCi']l'TL'.M.  -Multa  legis  Mosaica^  pra-copta 
jam  aute  legeni  vigcbant,  ;^i4.\.  —  l>r<t!cepta 
(]u<\?nam  (l;ita  ruerint  Ada5,  8;!.^',  8-iA;  Kva?, 
S.UV  ;  lIohr.Tis  in  .Mara.  GOOit.  —  Pr.Tcopti 
displiccntia.  (-[ualo  poccatuin,  9-iB',  D'. 

PR.ED1^.STL\.\T10  Dei,  precil)us  electorum  ju- 
vari  potest,  35GB,  3i8.\. 

PU.EL.\TUS.  .\n  licoat  prfelati  vitia  dotegere, 
19:21)'.  —  Prffiatis,  otiam  nialis,  Dous  socrota 
trequenter  revolat,{id  bonum  coinniunUatis, 
397 .\.  —  (Jualiter  studiosos  prjplatos  roinii- 
ncrare  soloat,  502B.  --  De  boni  pr,Tl;iti  0(11- 
ciis  ;  Boni  pr.Tlati  ost  gregoin  suum  instru- 
ere,  372 .\,  5031);  altliclis  subditis  parcore, 
519.\';  tentatis  auxiliari,  591  C;  excmplum 


jiniiicrc  iimniliiiN,  Ctil  \  ,  rl  |ir<i  uvibii*  ailti 
I  •tiiiiniNNiN  iiriiri',  HtH'.',  h*.  -  A<l  |ir'i'lnliir'iMi 
i|iil  Niiil  cvclicinli,  ICIill' 

PIIIMiniEMTI  S.  I'r(i'iin:aliv(i'  |triiii<t^<iiil<  - 
nim.  tjiia'.  ;ilOli'.  —  XcnIcn  liiilti-ltaiil  Niiicr- 
liolalcH,  ;ii9D' ;  cl  ittTcn-iKli  N<i<-rill<'ia  iiiiincrc 
jirimilns  riiii).'i'liaiiliir,  Ii;i0(;'.  —  PriiiKiKtriii- 
hiH  Dci  llliiiN  liiil  |iii|tiiliiN  iNnicl.  .MID.  — 
Priiiio|;ciiilitriiiii  coiiHccriilio,  .'iHOA,  <|iiii  rilii 
iiilim[ili'iida,  .'hSI  \'.  —  .Mitralilcr,  itriiiKtpfciii- 
la  iioslra  Dco  c<tnNc<-ral  liiimiiilaN,  'iM4lt. 
Primo^'i'iiiluiii  asiiii  i|iiiiiiio<io  ovc  iiinlare 
v;ilc;iiiiiis,  .')K.'i(;. 

i'itoPlli;i  A.  lns|iir'ilio  Pro|iliclas  allicil  (niiif- 
iloric,  :I9«;A',  oI  <liv<'rHiiiK)dc,  :i!MM)'.  —  Kx 
visioiic  cl  alittciitioiic  Ihri,  cos  [ticriimi|iic 
vins  dcliciiinl.  .MX^D'. 

PidLll.M.i;!  S  aslroio^iiis,  slcil;is  non  iiovit  niii- 
vcrsas,  ii(i(;'.—  A  (|no  lciiijion!  niilcra  iiivc- 
stigan"  cu'[)('ril ,   1  i(iD'. 

l'iOLi':M.l':i'S.  n'X  .Kgv|ili.  iii  i  ;i[)livos  .liid;i'i.s 
bcncliciis.  I  i  D,  I)',  cl  iii  lcm|iliim  Domiiii, 
i-'A.  C;  litlcnirniii  stniliosiis.  1  1 1'.'.  I2A';  [to- 
lciis  cl  rcligiosus,  121);  ntriini  niiuiii  Dciim 
colucrit,  iO.\' ;  ([iialitcr  Pciihilciiciii  lr;insiii- 
lioiicm  cllici   cunivcril,  1  i  C,  cl  ([inirc,  I2C. 

l'li:i\i,  i|iiiii;iiii  in  Scri[)turis  sic  vocontiir, 
289 C',  2!K)A,  1). 

ITLCiiUiTrDO  corporalis.  ([u<t  roqniral,  21  i  A; 
ot  ([iiibiis  admiiiiculis  porscvcrcl,  277  D'. 

PUTEIS  Vidonlis.  cnr  sic  dictus,  2-iOI)'.ct  ulii 
situs.  211  .\.  —  .Moralitor,  sanclain  significat 
S('ri[iliir;iin,  242  C.  —  Pntci  Doi  vocantnr 
libri  iitrius([uo  Tcst;iincnli.  317C'. 

Pl  ril>iiAU.  borus  .loso[ib.  qnis  iuoril.  .383 M'; 
ot  (]uo  sonsu  ounucbus  dicatur,  .383  C.  — 
.\n  idom  qui  socer  Josepli,  -iOllt'.  —  .Mora- 
litcr.  tvpus  ost  gontilitatis,  :]92C. 

PVli.M.El,  ;in  invoni;iiitur,  ot  ntruin  sint  lio- 
minos,  199  A',  200 B. 

PVTlL\t^OU.VS,  sapienlis  nomon  priinus  respu- 
it.  mcra  pliiloso[)lii  appollatione  conteutus, 
528  C. 

R 

UABUl,  U.\BBLN1.  Vtde  .luda^i  auclores  et 
Paiilus. 

U.\CHEL,  quo  pacto  Jacob  desponsata,  3.34  .\.  — 
Invidia  in  sororem  laborassc  vidotur,  337  C. 
—  Ciir  idola  Lalian  furala  sit,  ;35I.\.  —  Pa- 
riondo  doluncta,  309 D.  in  Betblobein  sepoli- 
tiir,  3G9B';  id(]ue  ([uaiv,  433.\.  —  An  aiite 


r»:« 


iNhKX  ANAi.vm  rs 


vuuiiitioiieiii  JuM-(ih  uljii-ril,  'MHi\  ;  i't  quu- 

iHiiiii)  Jiiiic()li  uilnra^iii*  ilicatiir,  ■'tNI)A.  ItKllt 

—  M>litii'C,  Vitillll  bit^lldt  i:uiitiMii|ilulisuiii, 
33»  1» 

KVrMlMilS  (MuiliiiuH)  rria.T,  Uiil.  fniii  , 
aurtur  1'ii^iunib  liili-i,  44iA. 

UKIlKi:<;.V,  riiil  in  iiL-r.Kriaus  heuelii-a,  2'J7i)', 
et  veretuuiiu,  .tll^lt.  —  l'riiiiu  est  iiiulier  cu- 
JUM  cuuneuttu»  ml  uuptiati  requitiituiii  legatur, 
300C'.  —  (Juu  uil  i-uiitiuleuiluiii  Duiiiiiiuiu  t>u 
(uiitiilrrit,  30H  If  —  Caliiili- lieiieilirtiiiiieiii 
lnaae  traiistulit  iii  Jueuli,  iilD.V,  et  Jaiul) 
i|)8uui  u  viudiita  Ktiau  Hulnlu&it,  321  .V,  11'. 

—  (Juautuiii  i-uujuiietiuueiii  luiii  (lliaiiaiiifiH 
alihurrui-rit,  :iHi'..  —  De  Uelieecii'  liiie  i|uid 
seiitii-uilmii,  37llt.  —  Sejmlla  jarel  iii  lle- 
hruii,  371»;',  4o7lt'.  —  Spiriluaiiler,  Ivpuiii 
ge«ait  geiitilitatis,  303 D,  et  Spiritu»  Saucti, 
32t)lt. 

HKdKSSlS  a  Deu,  i|U(itii[)lex  el  qiiiiinlonaiu 
rulpaliilis,  95A'. 

UK.MKiirs  Autisiuiiorensis,  Ord.  S.  Benedicti, 
Siriijtura.'  expusitur,  314 A'.  (.Mif,'ne  Patrol. 
tnt.  toiii.  131,  i-ul.  47.) 

UKI'UUlt.VI'IU.  ■  Suaiii  aliiui  reiiruhationein 
Deus  revelure  nequil,  1271)'. 

UKITIKIA,  qua*  vueeiitur,  48(;'.  —  Varia  euruiu 
jienera,  4<JC.  —  M^slice  quid,  03 A'. 

UKSINA,  quid  sil,  410A. 

UK\  KL.VllU,  an  et  qiiatenus  dccursu  temporis 
seinper  clarior  evaserit,  453  C.  —  Ad  revela- 
tionessuperuas  liuino  per  soinnum  fil  aptior, 
35011.  —  Viris  sanctis  diversiniode  imper- 
tiuntur,  3991)';  et  nonnunquaui  iu  propa- 
tulo,  5561)'. 

UICIIAUDUS  de  Mcdiiivilla  (de  Midietown),Ord. 
.Miu.  thoologus,  533  A.  Arlde  233  A,  2531)'. 

Ul  ItK.N,  lilius  LiiP,  cur  ilu  dictus,  3.35.V'.  — 
Fralribus  obstitit  ne  occiderent  Josepli, 
;J8i  C ;  et  venditionis  ejus  non  luit  particeps, 
38315.  —  Cuin  noverca  inceslum  admitlit, 
370  C.  —  In  henedictione  iiii  imperlila,  quo 
sensu  dicatur  furtitudo  et  principium  dolo- 
ris  Jacob,  437U'.  Uuae  ei  debebantur,  duplex 
hereditas,  438  C,  sacerdolium  et  regnum, 
438 B',  ab  00  aurerunlur,  4381)'.  —  Uuben  ct 
UubenitaR,  cur  tam  acritor  mulclati,  439U. 

—  Typice,  l^etrum  repraesentat  apostolum, 
459  C,  vel  Judaicam  plel)ein,  4601)',  vel  Chri- 
stum,  Sapientiam  a'ternam,  460 .V. 

RLULS  ardens  Moysi  ostensus,  494 C,  quid  por- 
tenderit,  494  D".  —  Spiritualiter,  figurat  hii- 
manitatcm  Christi,  502  C. 


s 


SVItUAllM,  a  Deu  ipsu  inHtihiluiii  esl,  67lt', 
6«C,  A',  et  ubbervatuin,  6ilC',  1)16 A',  D'.  — 
.Subbatuiii  et  testu,  qiiuinodu  HUiictillcandu, 
620C,  621  A',  —  .Mytitice,  requieiii  (•(«leHtein 
prii*li).'urat,  87 A,  6201). 

SACKUDuS.  Iii  lr^'i'  natura!  qui  ruerinl  sucer- 
•luteH,  1261),  22011',  6:tOC.  —  Suh  lege  BCri- 
plu,  eur  cunju^iuin  inire  periniHHi,  24211.  — 
.Sui-i-rdutihiis  iiia^'iiuiii  di-belur  i)l)Kei|iiiuiii, 
4291);  el  huiiiiiia  decet  eus  custitus,  644  C. 

SACKUDuTir.M  ChriHli,  cur  vocetur  afternum, 

221  C,  et  Hecuiiduiii  urdineiii  .MelchiHedech, 
221. V,  I)'.  —  Iii  duuhiis  legali  sacerdotio 
pra*htal,  2211)'.  —  Llro  priidiguratuin  ine- 
lius,    Aarun    iiu    .Mi.-lcliisedech    sacerdotio, 

222  A. 

SACUIKICILM,  a  quo  institutuin,  1231).  —  Cii- 
jus  virtulis  siih  lege  nal(n*ali  vel  scripla, 
1231)'.  —  Vd  hoiiuin  sacriliciuiu  quid  re^jui- 
ratur,  125 (>;  et  quid  sacrificio  Cain  defueril, 
125A,  D.  —  lu  lege  naturap  ,  quorumnuin 
iiiorit  oll'(,'rri;  sacrificia,  ()30C'. 

.S.VDDLC.KI  iissereiiles  animain  esse  mortalem 
rerclluntur,  381 C,  496 U. 

S/K(X'LL'.M,  iii  Scripturis  miiltipliciter  accipi- 
tur,  244 C,  565 C;  sicut  et  «  ijoternurn)),  107 C, 
244 (],  A'.  l'er  priRCcpla  «  in  siKculum  )>  ob- 
servauda,  intelligilur  lex  Mosaica,  5(J5I). 

S.VLKM.  Urbes  dua»  sic  vocantur,  3621)'.  (Juid 
ami)ii'  significent,  .3621)'. 

SAL(J.MU.\,  cordc  non  mente  crravit  idolola- 
trando,  98A. 

S.V.MStJN,  incrilo  coluber  et  cerastes  dicitur, 
4i7A'. 

S.V.\(Ji'l.  .Multis  ex  cis  rcstilutacsl  in  feras  do- 
ininatio,  55.V,  23915.  —  Dei  consiliarii  sunt, 
2601)',  etadjutores,  553C;  imo  dii  quodam- 
modo  elliciuutur,  535  C.  —  Sancti  l^alriar- 
chae  ropulabaut  se  peregrinos  in  terra,  427 U'. 
—  (Jualilcr  .Sancti  sii)iiuet  ininus  coustautes 
aliquando  videanlur,  504D'.  — SanctosV.  T. 
a  venialibus  peccatis  semper  excusare  non 
oportet,  324D',  ut  palet  de  Jacob,  324 C, 
334  A',  et  de  Moyse,  497  D' ;  nec  etiam  a  mor- 
talibus,  ut  patet  de  filiis  Jacob,  377  C,  ct  de 
Moyse  et  .Varon,  497 D'. 

SANtiUIS.  llumanum  sanguinem  quomodo  di- 
catur  Deus  a  hestiis  requirere,  184 D.  —  San- 
guinis  csus  olini  proliibilus,  183D'.  —  Vox 
sanguinis,  quid,  i27.\.  —  Moi'aliter,  ellun- 
dens  sanguinem,  id  est,  ad  grave  peccatum 


INDRX    ANAI.YTICDN 


«77 


iiiiliin-iiH  iiroviiiiiiiii,  |ii'ril  Hciii|iri'.   IIIIH. 
Cf.  Ciiro. 

SAItAI,  iiMM'  Miniliii',  iiiiilirr  rxiniiii-  |iiilr|iri 
liiiliiiis,  'iW  \,  ^771)';  ii  Piiiiniiiiii-  ni|ilii,  ili 
viiiiliis   |ii-i>li'f{iliir,  ^l  I  A',  :ii^A.        Niiraliii' 
Sani,  iili|iii'  i|iiiii"i',  il*»('.'.  ---  Aii  |ii'iimisMiit- 
lii'H  Dci  iiiiiiiliila,  ^'i'.ll>.  riir  iinii  lniiil  |iii 
iiila,  iltOK.        I)i>iiiiu  ni|ilii,  ilrriini   iiiiralii 
lilcr  scrvaliir,  !i7HA.         (,)iio  Hriisii  iliri  po- 
liirril  Aiiniliii'  sori>r,!i7'.Hr,       Mvslirc,  I\|iiik 
ohI    K.'rli't.iH>.   2.iil»,   il    It.   Nirniiiis,  tHW: 
Scpiilltira  cjiis  iii    ilrlinni   rrli^iosaiii   |ir()- 
1'i'ssioiii'iii  si^iiiliial,  iJlt.-iir. 

SAIUIAC.IINI.  Ki.niin  ori^o^SitMI». rrrilas, S.T.H), 
i'iiliii'a  iii  orl>i'iii  ilomiii.ilii».  ;i.'l!Mr.  —  liuii' 
firfiiiiuMsionis  cl  aliliilioiiiim  inorcm  accc- 
pcriiil.  .Mli);  cl  niia  .Tlalc  ciriiimciil.iiitiM'. 

SArr.M  mcusura,  iiuaiila,  i.^iSi). 

S.VTrilMS  plaiicla.  ciir  cclcris  frijiiilior.  .'{.■{It. 

.SCililMrilA  SACiC\,  varic  li-iinilin'  pcr  llii- 
vios  paniilisi,  SDit ;  pcr  piileiim  .\j,'ar.  :{i:2C'; 
pcr  piiloos  Isaac,  ;U7(!'.  .'liSil.  C';  cl  pcr  mau- 
iia.  (iiOA.  —  Scriptura'  trauslatiouos.  i|iiot, 
ri.^. —  liitcrprctalio  I.W.a  Sanclo  Spirilii  iii- 
spinita.jiixt.i  .\uj;iisliiiiim,  l\\\.  opus  liuma- 
luim,  uouuiliil  mciulosum.  juxla  llicrouv- 
iiium,  (i.\'.  sompor  tainou  niagiwT  iii  Kcolosia 
auctorilatis.  ().\,  "iC,  ct  summoporo  lau- 
ilaiuia,  7C',  cur  ct  quouioilo  racta  liicrit, 
iiir.  Nouuulla  omisisso  aut  aiidiilisso  i..\.\ 
corlum  ost,  0('.  Cur  iil  ogcriut,  OH'.  —  Ori- 
gonis  laiior  in  Soripluris,  !)A.  —  liioronv- 
miau.T  tnuislatiouis  occasio,  8C.  —  Scri- 
ptiira*  varia'  partitioucs,  l.'{.\.  —  Ejus  oi)scu- 
ritas,  14 C,  ad  aliquid  utilis  est,  14 L)'.  — -  In 
ea  explananda  quomodo  procedondum,  l.'}.\, 
B.  —  Ejus  expositoros  duol)us  modis  a  Spi- 
rilu  Sancto  inspirati  sunt,  151);  ot  jiixta 
divorsam  iu  pliiloso|)liia  iustitutiouom,  di- 
versimode  oam  intelloxcrunt,  3;iC;  sed,  in 
liis  qu.T  sunt  oxtni  fidom,  eorum  SLMitentia 
non  nisi  [irobabilitatom  parit,  ;Wi),  57;]  A.  — 
lu  metaphoricis  locutionibus  quid  sit  sensus 
lilteralis,  444B'. —  l)e  numerorum  minuliis 
curare  nou  solet,  201. \.  —  Ad  Scripturarum 
intelligentiam  valde  confert  pliilosophicarum 
notitia  sciontiarum,  191);  el  assidua  mcdi- 
tatio,  481  C. 

SE("iOK  urbs,  prius  Bala,  unde  sit  dicta  Segor, 
272 .\.  —  Propter  Lol  ab  oxcidio  Pontapoloos 
salvatur,  2711)'.  —  Cur  iu  eam  Lot  declinare 
noluerit,  274B'. 

T.  ]. 


.S|;||t     \  iiriN  liiiJiiH   iiiiiili|ili'X   tM'rr|ilio,  .'I7.'(l>'. 

sEM,  liiiiiN  .\o.'.  (Jiiiililir  liciioilirliiN  II  |tiilr<*, 
isHir.  -  Ijiiiiiiiiiilii  liiiliiliivoril  llcii»  iii  tiilier- 
iiin  iiliM  Sciii,  Hllfll  lii  parliliiiiic  miiinli 

Ahiaiii  oliliiiiiil,  llMill  ;  <!  miillnN  (.iciiiill 
lilioN,  l!).'>|),  --  Ciir  iiomiiialiiN  Nil  .MclcliiM»- 
ilciii.  tttV.,  C;  cl  i|iiaiiidiii  vixcril,  'MW\)\ 
MvNlicc,  cliiiriim  ,\poHliiiiiriiiii  Ni^iiillcal, 
iliili 

Si';MIUA.\iiS.   \  iilf  Miiicrva. 

SKN.NAAIt  nimpiiH,  qiiid  iul  lillcram,  t!l7A;  cl 
mvHlicc,  i(i;i.\.  -  llc^cs  Sciiiiaar  l'ciilapiiiiiii 
licpiipiiiati,  2INA,  cl  ali  Aliraiiam  piolli^Mli, 
liOOA,  qiiid  spiriliialilcr  dcsi^Miciil,  ttt\). 

SEI'll(iit\,  iixor  Mo^sis,  4!l()l<',  cniiKa  ruil  cur 
ciiiii  aiigcliis  impctcrol,  .M2B.  —  (jiioiiio- 
ilo  liliiim  ciri  umcidcrit,  .*>l:iA  ;  ciijiisnniii 
pcdcs  saiii:iiiiic  tctigcrit,  .M2  C  ;  ciii  cl  qiio 
Nciisii  ilixciit  :  SpoiiKiis  saiigiiiiiiiiii  milii  o, 
.*»i2C;  cl  qiioiiioiio  viriim  dcsoriicril,  .'iliB'. 
—  .Mvslii'0,  gciitiiilatis  Ecclcsiaiii  figiirat, 
4!i;{A,  B'. 

SEIMiyriBA.  Niim  iiccut  scpiilliira' Jiis  cincrc, 
24!)  C,  aiit  scpiilini  vcndcrc,  2!).'il{. 

SEBl'1'lNS.  EJiis  spociom  ciir  clcgcrit  tciilator, 
01  It;  ol  quomodo  pcr  liiigiiaiii  cjiis  voccs 
olVormaveril,  !);]C. —  Bulclicr  adspeclu  fiiisse 
ot  orcctiis  incossissc  crediliir,  93B,  d02(;'. — 
Cur  iii  eum  Dcus  auimadvortoril,  101l);ot 
quomodo,  101  it',  — Triplox  scrpcijtis  ciilpa 
ct  pinia,  1021)'. 

SI"",TII.  Cicncratio  ojus,  i;j,'>C.  —  .Mvstice,  signat 
coufcssoros,  1401)',  ot  Cliristum  resiirgcnloni, 
t41B'. —  Eilii  Sctli,  astronomia'  pcriti.  in- 
vciila  siia  columuis  iuscul[isisso  pcrhiboii- 
tiir,  l;{(iC'.  Iii  Scripluris  vocantur  «filii  Dei», 
149 C.  Vide  Eilii. 

SICIIEM,  filiiis  Ilemor,  princcps  Siiliem,  3(>4B, 
proptor  vim  Diu.T  illatam,  304  C,  iii  dolo 
ciim  populo  suo  iutorficitur,  366B.  Ob  labci- 
viam  vocatur  taurus,  440B'.  —  Sichom  civi- 
tas,  quomodo  Juro  bclli  a  .Tacob  acqiiisila 
dicatur,  4;{.jB',  4;}GD;  ct  ciir  data  Joseph, 
4;35D,  4;]GB. 

SIGNUM,  duplici  modoaccipilur,  41 D.  —  Sappe 
sigua  dautiir  nou  potentibus,  497  (T.  .\n  sein- 
por  proplor  incredulitatom,  497D',  ot  nun- 
qiiam  iu  confirmationeui  pra^toriti,  49815. — 
Aii  et  qualitor  licoat  ca  petoro,  2!)9B.  — 
Signuiu  Caiu  impositum,  quale,  131 B",  et 
quid  allegorico  dosignet,  139D'.  —  Triplex 
signum  Moysi  datum,  505D,  quid  spiritua- 
liter  significet,  oOGD,  513 D'. 

43. 


m 


I.NhEX  aNaivticis 


SIMHoN,  uiide  sic  dif iun,  .Tttir  —  Cur  |)n« 
ejlt-ri*  a  Ji(si-|ili  in  .•aniTi-iii  Iruhus,  4071»'. 
—  I»e  cju»  lHiu'ilji;liiiiie,  i.lUii  —  Sitliis 
i-juu  ia  Sirhiiiiila»,  i|uaiii  exsicniliiU'  ct  iii.i- 
leUichiiii,  4.'MiH';  qutiiiiiMlu  (lisiicrau»  «il  iii 
Uiael,  4101»,  441 A;  et  «|ua  »if  cauia  itu 
iiiult  taliis,  I40(;.  —  Siriliii'  c  Siim-oii  orti 
»ciii|)tr  «ilirislu  ailvi-riiali  miiiiI,  4401»',  4011». 

SI.MlL.ViH),  quoUipltx  il  i|uuiiiluiiaiu  vitiu«u, 

SI.N.Vi  de»ertuiii,  i|iioiliuuii,  0:»0.\  ;  i-l  i|uo  or- 
diuf  il)i  (  aslraiiutalus  sit  iKrael,  0:«»«;.  — 
Siuai  iiioiis,  (|uaiii  sul»liiiiis,  o:iO(_;';  et  torri- 
bili»  duiii  (larctur  lcx,  040.\'.  (juo  slmisu 
hain  lilicutiis  n  .Movsc  dicalur,  041 1»'. 

MJl)O.M.\.  Suduujitaruiii  iiii(|iiilalt's, 201 1»,  pro- 
eacitas,  26«(;,  ct  piiuitio,  20!).\'.  —  Sodoiiiif 
et  l*entapoleo8  eversio,  2721»,  ct  pra-seiis  de- 
soialio,  2721).  —  Sodoiuilaruiii  iiifaiitcs,  cur 
iii  clade  iiivoluti,  27:{<;.  —  Sodoinilii',  an 
daninali,  27:{l).  —  Itra  jiravior,  diluvii  aii 
l*enlapoleos  subversionis  pcena,  27:» .\'. 

SOL,  ulruni  de  iiatura  cleiiiciilari,  '.iOli.  — 
Cur  liiiiiiiiiirc  iiiaf.'iiuiii  diciiliir,  421».  —  lU'- 
spectu  terr.-r,  (|uaiitus,  421).  —  .Mvsticc  quid, 
621)*.  —  Vuie  Dies  :  Opus  dici  4". 

SO.MMU.M,  quid  sit  proprie,  4(K)(;,  el  quomodo 
distiujruatur  a  visione,  4001),  el  iih  oraculo, 
400.\'.  —  Soninioriiiii  divcrsii  frciieiii,  4001». 

—  Sornniuiii  Jacob  iit  iJellicl :  (Jiiid  pcr  scii- 
lain,  329 H',  .TJll)',  ct  per  aiij,'elos  asccnden- 
tes  inlelligi  vuleat,  :{29(;',  :}.32.\.  —  Somniu 
Josc|)li,  :{78C',  37915,  (|uomodo  sinl  vcrifica- 
ta,  ;{79l)';  et  ipsc  Joscpii  a  piilrc  iic  iiiatrc 
•luando  adoratus  sit,  ;{811{.  —  Duplex  1'lia- 
raonis  somnium.qiiam  congruenter  disposi- 
tiim,  398l{',et  iii  (|uil)us  a  somnio  Nahuclio- 
donosor  dilTcrat,  3991). 

SPLVE  ct  Iribuli,  qii.f  .'{*  die  creala  sunl,  .'{7C', 
quomodo  post  culpam  germinanda  dican- 
tiir,  105  C.  —  Moraliter,  rclicllcs  concupi- 
scentise  nioliis  sigiiificant,  1111{'. 

SPIRACILUM  vila^  (iiiid  sit,  701)',  7d  C. 

SPIRITI  S  Domini,  qui  fereliatiir  super  aquas, 
noii  fuit  aer,  24A,  neque  motus  primi  mo- 
bilis,2.oA',  scd  Spiritus  Sanctus,  23C',  24C. 

—  Uuomodo  siiper  aquas  ferri  perhibea- 
tur,  24.\.  —  Quo  scnsii  dicatur  Spiritus  Dei 
non  permansurus  in  liomine  in  aeternum, 
iSOD. 

ST.\CTE,  species  myrrhae,  410A. 
STELL.t.  Numerus  stellarum  an  et  a  quihus 
cognosci  queat,  225  D.  —  An  cursus  siderum 


lueril  perfecte  dcclaraluii,  leiii|)0re  firaBCO- 
riiiii,  liOC'.  —  i'ifif  DicH  :  0|)u«  dici  4*. 

SrKltlLri AS  fcniiiiariiiii,  ciir  oliiii  iiialcdicla, 
:{42li.  —  Qiiaiil  iiiii  apiid  ilcbrii-Dis  cl  (^hristia- 
iins  lciiipus,  ad  cxploraiidaiii  lcciindilalem, 
coiiJii^Mhus  dclur,  2:{0(;'. 

.STOHW,  (|iiiii  sil,  410A. 

SIKAItl  N  (  \\  itliifridiisj,  iiioiiachus  FuldeliKiH, 
aiK  lor  (dosBa'  ordiiiariu*,  18  (;,23H,  32(;',ete. 
(SUiiiii-  l'(iln,l    tut    l.iiii.  113  ct  114.) 

srpKHIII A,  iiiiiliM-  iiivi.liii',  92A,  iiiiixiiiie  dis- 
plicct  Deo  ;  idco  diiibolus  dc  superbia  priiiios 
parentes  tcntavil,  il7A. 

SYLVK.STKR  (S.)  l'apa,  4901». 

SV.\A(j()(;\,  vari(.'  figiiralii  :  1"  Per  Rvain  : 
diios  Palri  a-lcrno  lilios  dcdil,  1411».  — 
2*  Pcr  .\(.'ur  :  iiasceiilciu  d(;spcxit  Kcclesiaiii, 
24llt';  ct  oii  hoc  rcpiilsa  usi|ue  niodo,  scdcl 
juxta  puleuiii  solilinlinis,  242A.  —  3°  Pcr 
Ksitii  :  ab  Kcclesia  geiiliiim  supplitntiilii,  gc- 
milii  suo  hcncdictioiiciu  iiicriiil  lciiipora- 
lciii,  :{27(;'.  —  4"  Pcr  uxorem  Piiti|)iiar  : 
(;iirisluiii  ad  suos  errores  inclinare  conata 
est,  us(|iicduiii  cuui  occidcrcl,  :{9:{H'.  — 
5"  l*er  .Maiiasscii  :  Kcclesia;  deiiium  siihjecta 
est,  430  C.  —  Etc. 


TAHKRNA(;1:LI:M.  Urhes  Tahernaculorum,  I'hi- 
tliorn  el  Ramcsses,  qua;  et  cur  sic  dictse, 
477  A'. 

TK.NTATK),  quid  sil  et  qiioto  scnsu  accipiafiir, 
1I3.\',  28l).\.  —  Duplc.x  tentationis  gcnus, 
il2l)',  ct  utra  sit  culpabilis,  li3A.  —  In 
tentatione  Eva;  ceterarum  forma  invcnitur, 
92l{'.  —  Cx-ebris  teiilationii)us  prohiinlur  ele- 
cti,  5251),  028.\',  quibiis  eos  pcrturbari  non 
raro  contingit,  002 .\',  maxime  infirmos, 
5911»';  et  virtuosi  cst  prailati  sic  afTIictis 
succurrere,  591  C  —  In  tentationibus  pusil- 
lanimitatis  quid  agendurn,  371 1).  —  Tentatus 
quisque  lignurn  Crucis  amplexetur,  009  C', 
et  ad  orationem  rccurrat,  627  C. 

TEREBINTMUS,  quid  sit,  4i0A. 

TEURA.  lloc  noiiiine  in  prirno  Gcneseos  versu 
quid  intelligatur,  juxta  .\ugustinum,  i7B, 
et  juxta  alios,  18.\.  —  Quo  sensu  dicalur 
inanis  et  vacua,  22  D,  24 .\'.  —  Quomodo 
maledicta,  104 C;  et  quare,  105B.  —  .\quis 
diluvii  vitiata  fuissc  perhibctur,  i54B'.  — 
Spiritualiter,  per  terram  maledictam  signi- 
ficatur  lapsa  hominis  nalura,  111 B'. 


INItKX    ANAI.YTICIS 


(57!» 


HIAiMMl,  iiii  lllia  M.l.liiM.-.lf.  ii.  ilHHII,        «nr 
i<  Jii.lii   |i|-.il.'iii    ii.liMi  riiiirii|iii'i'il,  ilN7  A' 
Oiiiinliiiii   |ii't'('avt<ril,  fl    nii    ^-niviiiH  i|ii<iiii 
.lit.liiM,  :IS7A',  :\HH\). 

■IIIAIIK,  .|iia  a'lal.'  Al.iaiii  ^.-iiii.-ril.  i!(»IU.  — 
(,>iiis  iiilcr  lilitis  i'Jus  |>riiii.i;;.'iiiliiH,  idl  C.  — 

An  fiifril  itli)lolalrn,  20ilt'  ,  .1  lllitis  i^- 

ailiirar.'   ii.>I.'iiI.'h  uffiisavfril,  SOId'.  SOt*  V. 

■||||;UAI'IIIM,  i|iii.l  siiil,  :».M(;;  fl  fiir  .-a  lii- 
rala  sit  Ka.lifl.  ;t.*>l  A. 

TliKiu.siuiM,  .|iii.i  sii,  :i()i(;,  :w7i). 

'rKiUI.S  lliivius,  |)aratlisiiiii  irrijialial,  77 M'.  — 
iMvsliff,  l.iifii'  l';vaii^fliiiiii   tlfsi^ii.il,  H\)V.'. 

TONIIIU  TM.  .|iii.l  sil,  .V;()|t',  (ilOM.  -  S|.iri- 
liialilfr,  lia'rflift)riiiii  flaintirfs  sijjnilifal, 
ri.')IH'. 

TIUMTAS   liaii.l    sfiiifl    iii    \'.    1'.    a.iiiiiiliral.i 

iiiv.-iiiiur,  -2:n\\).  2(m(;,  i:ui),  mn.  —  An 

a  i|iiiiiiistlani  aiilii|iiis  sit  fo^niln,  .'')'{!> I )',  vfl 

a  ralioiif  fo;j;iiosfi  i|Ui'.il,  ."ilOi;". 
TrMAI.CAI.N,  .|ii;v  iiivfiifril,  [XWV.  -  Mvsliff, 

lv|)us  osl  foiilf nlitisorum,  liO(;'. 
TrUKIS  r.rogis,  iiiii  siln,  :i()!)I)'  ;  fl  fur  sic  .li- 

fla,  :nO.\.  —  Moraiilfr,  |ira'ialii  aiii  sii.'iiili- 

fat  polostalfiii,  :{7il)',  voi  orf iiiilifani  viliiin, 

;{7;{A. 
TVMP.ANrM,    iiiusiouiu  iiislruiiif iiluin,  (JOltM, 

oarnis  iinn-lilifationoin  tlosignal,  G09C'. 


u 


UBKU.A.  Uoncdictio  ubcrimi.  .iuitlnam  sit, 
'iolM;  ol  tiuoniodo  in  Christo  coinplcatur, 
.i6.iI)'. 

UR  Cliaidiroruni,  quitl  sit,  1>01M'. 

UXOU.  cxomplo  Sarap,  marilum  rovereri  dobet, 
23!) M'.  —  Uxores  Noe  ot  filiorum  ejus,  quae 
nomina  liaiHiorinf,  17()A'.  Cur  arcam  scor- 
sum  iiigrossa\  168 M'.  Mvsticc,  divcrsas  figu- 
rant  Ecclosias,  10 il)'.  —  Uxor  Lot,  cur  in 
statuam  salis  convcrsa,  272 C  ;  ubi  et  quan- 
do,  27:3 U.  Quid  de  anima  ojus,  27:5 C.  M,v- 
sticc,  apostatarum  figuram  pra^fort,  276 U'. 
—  Uxor  Uutipluir  Joscpli  lontans,  3901),  et 
falso  accusans,  391  C,  tjpum  gerit  Svnago- 
gae,  3938'. 


V 


VENDEUE  carius  aut  vilius  emore  solito  pro- 
tio,  quatenus  liceat,  428  U. 


\M  idlllM  s  Marl\r,  l'f laviDiifniiiH  rpinropiia, 
:«:i(;i)   (Minni'  /'afro/    lat.  loiii.  .1,  r.»l.  tH\  ) 

\ll>l  A  l'<-fiili»riN  iiliiii  riiil  viiliiiii  vcnlilui, 
:iH7(;.        KiiH   Hiiiiiiiiit|ifi'f   (If.lfccl   vfnliiiin 

iiixiiH,  ;tK7l). 

\  IM  \l,  iii  priiiiH'va  H'Iii(.'  iihii  iiotiiin,  1K7II'; 

priiii.)  p>i->l  .liliiviiiiii  li.iiiiiiiiliiiii  roiiccNHiiin 

chI,  IKKC.    -  (Jiioiii.xlo  iii  viiio  Ntolniii  kiiiiiii 

lavcril  CliriHliiH,  4i.*i  l>. 
\  llt.  Iaii.|iiaiii  .'iipiil  iiiiilicriH,  dflicl  cniii  cor- 

ri^crc,  idOA  ;   idc.)  sn-p.!    \\m    iiiipiilnnliir 

lUoriH  .l.'lifla,  .M2li. 
\lltA(;()    (Jiiiil  sif.'ni(ic(l  vox  illn,  cl  nn  iiicrilo 

iiiiilifri   iipplifcliir,  H||)'.   —  Eccleaia  rc«i« 

virago  difiliir,  !)Oli'. 
VIU(i.\   Movsis,   fiiil    fniisa    ninlcrialifi  nigno- 

riim  cjiis,  .'>()!) I)'.  .Non  csl   li;.'iiiiiii  (|iio  nqiHi* 

.Miiiii    iliilfornln'  siinl.  (iOHM.  .Mvstifc,  piiira 

sigiiilicat,  530 C.   —  Virg.T  Jncob,   qiia  vir- 

liilf  iii  rfltiiiiii  fiilorom  induxcrint,  :ti.*)U'; 

fl    quid    pcr    oiis    spiriliialilfr   inlolligntur, 

:t.i8l). 
\ISI(),  quid  sil  proprie,  ct  in  quo  a  somnio  et 

oriifiiio  distinguatur,  400 (>.  —  Visionis  lcr- 

ra,  (]iia'  c(  ciir  sic  dicta,  286  A'. 
\'ISIT.\TI()   l)(>i,  quid   sit   el    (iiiolu|)liri  scnsu 

siiiiiiilur,  .'iOOC'.  —  1'eccalorom  in  iiac  vila 

visitari,  miscricordiae  est,  150A'. 
VITA,  quotiiplox,  79U'.   —  .\ii   scmper  omni 

humiino  iiiodo  sit  vita?  consiilfndum,  210 (;. 
VITIS  Noc,  (|uomodo  ropcrfii,   187 .\',  ot  quid 

mysticesignificcf,  1911)',  192  M'.  —  (Juomodo 

Christus  ad  vitem  alligaverit  asinam  ef  pul- 

Iuin,.i.i.iA. 
VOTUM   Jacoi)    in   Uotlicl,   an   lioitum  ;   ef  ad 

vofum  quid  requirafur,  331. \'. 
VULTUS,  cordis  passiones  nianifestare  solet, 

124A. 


ZAUULON,  cur  ifa  vocatus  sif,  340 A'.  —  Quo- 
modo  a  patro  boiicdicfus,  446  D.  —  Mysfi- 
ce,  designat  Christum  Salvatorem  et  Deum, 
461  C. 

ZARA,  nondum  nafus  viam  patefecif  fratri 
suo,  388  U'  ;  unde  nomen  accepit,  388 D'. 

ZELPHA,  concubina  Jacob,  338D'.  —  Ejus  filii, 
3.39 A.  —  Ubi  sepulfa,  437  C. 

ZOUOASTRES,  magia?  invcntor,  Cham  fuisse 
dicitur,  196  A'. 


iM)i:\  ci.MirMis 


Prn^fnlio  Imjiis  t>ili(iouis v 

Vila  luMilir  inriiuiri.i'  Mioiivsii  (iarlnsimii .     .  xxiir 

Klciuluis  opfriini  cjiis ^iit 

1).  Dioiivsii  Carlusiani  prntcslalio  ad  Sii|i(M'iiir(Mn  siiiiiii i^iii 

Kpisloia'  II.  .1.  iloii^lilon  d  rii.  I.ixm- tixni 

De  invtMiliono  roliqiiiarnin  \(Mi.  Dioiivsii itxm 

Kx  arlis  Sancloriiin i.xxu 

.\tl  loftoivin IX" 


KN.Vim.XTlONKS 
IN  QllNQrK  MOSAIC.K  LKlJIS  I,II51U)S. 

ENARR.VTIO   IN   r.RNRSIM. 

Pr}rfalit> 3 

Arlionliis  I.  Do  variis  Iranslalionihiis  Srri- 

pliiraruin  voloris  roslainoiili  ....  5 
Artioulus  11.   0"i'l   sonlionilum   sil    oiroa 

pra»hal)ila 7 

ArticuUis  III.  Kxposilio  hrovissima  proio- 

gi  hoali  llioronvmi  supor  (lonosim  8 

Arliculus  \\.   Do    niulliplioi    distinotiono 

atquo  divisione  tolins  divinfp  SoripturcT.  13 
Articulus  V.  Do  oxpositiono  oxordii  Gono- 

sis.scilicot,  In  priucipio  croavit  Doiis  c(v- 

lum  ot  tcrram,  socuiulum  Augustinum.  13 
Articulus  VI.  De  oxposiliono  ojusdom  ver- 

bi,  sccundum  alios  Sanctos 17 

Articulus  ^II.   Cui    oxpositionum   privin- 

ductarum  vidoaliir  maiiis  osse  oonson- 

ticndum 21 

Articulus  VIII.Kxpositio  vorborum  sequen- 

tium  :  Terra  autom  crat  inanis  ct  vacua, 

ot  tonehrap  orant  supor  faciom  ahyssi,  ot 

Spiritus  Domiiii  forohalur  supor  aquas.  21 
Articulus  IX.Klucidatio  cjus  quod  dicitur, 

Fiat  lux,    usque  ad    id,   Dixit   quoque 

Deus,  Fiat  firmanientum 26 

Articuhis  .\.  Kxposilio  littor<p,  in  qua  de-* 

ocribitur  opus  secundae  diei  ....  30 
Articulus  XI.  Kxpositio  textus  describen- 

tis  opus  tertia'  dioi 35 

Articuliis  .\II.  Klucidatio  littorae,  in  qua 

recitatur  opus  quai-tae  diei 40 


Arliciiliis  \lll.  Kxplannlio  lcxlus  (lo  opcrc 
qiiinliT  dioi 14 

.\rli(MiIiis  \I\'.  1'rosi'i  iilio  c\|i(isiliniiis  hii- 
jus  capiluli.  ah  illo  loco,  Dixil  (|iior|iie 
Dcus  :  Prodiical  l(MM'a  animani  vivcntcin.     iH 

.\rliculiis  .\V.  Do  oxpositiono  hiijus  capi- 
tuli  soiMiiidum  .\iiguslinuin fiO 

.\rliculiis  .\VI.  Do  spirituali  ac  myslica 
Iiujiis  capiUili  cxposiliono 60 

.\rticuliis  XVII.  Solutio  quarumdam  qiifp- 
slionum  circa  capituliim  islud.     ...     63 

.\rticulus  WIII.  Kliicidatio  capiliili  sociin- 
(li:  Ijiiliir  perlocli  siinl  ctvli,usque  ad  il- 
lud  :  Isl.T  sunt  generationes  coeli  el  terrap.     66 

.\rticulus  XI.X.  Prosecutio  cxpositionis  hu- 
jiis  capiluli  ah  oo  loco  :  Ista>  sunt  gene- 
rationos  ocpli  et  torrae 69 

.\rticuliis  XX.  Klucidatio  residuae  partis 
luijus  capituli  :  Tulit  crgo  Dominus.     .     78 

.\rtioulus  \\I.  Introductio  ct  soliilio  quae- 
stionum  concernentium  passum  textus 
istius  articulo  praecodenti  expositum     .    83 

Articulus  .\XII.  Kliicidatio  spiritualis  ejus- 
dem  capituli 86 

Articulus  X.XIII.  Klucidatio  capituli  tortii  : 
Sed  o(  sorpens  erat  callidior  cunctis  ani- 
mantihus  tcrrae 91 

Articulus  XXIV.  Prosecutio  expositionis 
hujus  tortii  capituli  ah  illo  loco  :  Vidit 
igitur  mulier 96 

.\rticulus  .\XV.  Klucidatio  residufe  partis 
hujus  tortii  capituli  :  Muliori  quoque  di- 
xit  Deus 104 

.\rtirulus  X.WI.  Kxplanatio  spiritualis 
ejusdem  capituli 109 


«Mi 


I.NDKX    «iKNKHAI.IS 


ArtiruluM   \.\MI.    Iiitrtxluitio   et   «Mlutit» 

qUifbtlOUUIU      i-iiUt-el'Ut'Utiuifl      |ll'H'tifUH 

lertiuiii  I  d|iituluiii  .         ll'( 

ArticuluM  \.\MII.  Kiiiotiitit)  fa|>ituli  i|uar- 

(i  :  Adani  vero  cuguuvit  u&oreiii  nuaiii.  1:21 
Artitulua  WIX    KxptiHJtio  rftiitluit*  |iiirtiH 

tiujuH  1'ditituli,  alj  eo  loi-o  i|uo  liuhi- tur : 

IMiitque  Caiu  ati  Doiuiuuiii  ....  l!S8 
Articulus  \XX.  Kluciilatio  npirituuliii  et 

iiiVHtifa  ejustlem  capitiili {'11 

Artifulus  \\\l    Kxpohitio  litleralis  t-api- 

tuli  tiuiiili  ;   llif  f^it    lilier   [.'fiifralioiiis 

Adaiu  lil 

ArtifuluH  XWII.  Kxpositiu  capiluli  sfxti  : 

Noe    Vfro    t|uiiiii    i|uiiigf utorurii    essft 

aniioruiii,  gfuuit  .Seiii,  (Miaiii  ct  Juplifl.  147 
Articulus  XXXIII.  IVosecutio  expt^sitiouis 

liujus  capituli,  a  loco  :  Noe  vero  iiivenit 

^ratiani  i-orain  Doiiiiiio 15'l 

Artii-ulus  \WI\  .  |)f  ohjectioiiiliiis  iiifitle- 

liufu  coiitra  prflPtiicta,  el  tle  ([iiii'stioiii- 

hu8  coacernentihus  pra^seus  capitulufn, 

ac  solutionilms  faruiiitleni 158 

Articulus  W.W'.  Kxpositio  spiriliialis  ejus- 

(Jem  i-apiliili |fJ2 

Articulus  XXXVI.  Expositio  litttiralis  capi- 

tiili  septimi  :  l)ixit(|ue  Dominiis  ad  eum.  i&i 
Articulus   WWII.    Kliiciilatio    spirilualis 

ejusdem  capituli 171 

Articulus   XXWIII.    Kxplanatio    lilt.-ralis 

capituli  octavi  :  Recordatus  autem  Do- 

miniis  Noe,  cunc loriimtjue  animaiitium.  173 
Articiiliis  XXXIX.  I)e  spiriluali  inteilijifn- 

tia  ejusdem  capituii 178 

Articuliis  Xli.  Declaratio  lilteralis  cajiituli 

noni  :  Hfncdixilquo  Deus  Noe.  .  .  .  182 
Arliculus  XI, I.  Spiriliialis  expositio  cjus- 

dem  capiluli VM 

Articulus  XIJI.  Explanatio  litteralis  capi- 

iuli  decimi :  Hae  sunt  generalioncs  filio- 

rum  Noc,  Sem,  (lliam  et  Japlicl  .  .  .  If)'} 
Articulus.XMII.Expositio  litteralis  ca[)ituli 

undecimi :  Erat  autem  terra  labii  uiiius.  196 
Articulus    XLIV.    Spiritualis    explanatio 

ejusdem  capituli 202 

Articulus  XLV.  Expositio  litleralis  capiluli 

duodecimi  :  Dixit  autem   Dominiis  ad 

Abram  :  Egredere  de  terra  tua  .  .  .  204 
Articulus  XLVI.  Expositio  spiritualis  cjus- 

dem  capituli 212 

Articulus  XL^II.  Expositio  lilteralis  capi- 

tuli  terliidecimi  :  Ascendit  ergo  Abram 

de  -Egypto 213 


Arlit-uliit)  XLVIII.  Kluciilatio  lilteralis  ra- 
|iiluli  t|uarlidfriiiii  :  Kai-luiii  est  aiitfin 
iii  illo  lfiii|Mirf 218 

.\rticiilus  \l.l\  Df  K|iirituali  fjustlfin  ta- 
piluli  iiilflli(.'fiilia  ....  .  222 

Arliiiilus  L.  Ex|iosilio  litlfralis  ia|iiliili 
i|uiiilidei-iiiii  :  llis  ilai|Uf  liansat-lis,  fa- 
ctus  eKl  Neriiio  Doiiiiiii  atl  Aliraiii     .     .  22ii 

Articuliis  Ll.  Df  s|)iriluali  tieiiKU  ejustleiii 
<a|)iliili 231 

Arliculiis  Lll.  Elui-itlalio  litleralis  capitiili 
sexlidfiiiiii  :  Igiliir  Sarai  uxor  Abraiii 
non  gfiiuerut  libfi-OH 235 

Arlii-uliis  Llll.  Di'  sjiiriliiali  ejusdem  capi- 
luli  iiilflleclu 24i 

.\rlif  iiliis  Ll\  .  Elucidatio  lilteraliH  ca|iituli 
septimideciiiii  :  Postijuaiii  vero  iiona- 
ginla  et  novem  aiinorum  essel     .     .     .  243 

.\i-lii-ulus  LV.  Inlrodiiflio  cl  soliilio  ([ua>- 
slioiium  coiifcriifiilium  praiseiis  t-api- 
tuluiii  se[)tiiiiuiiidfcimum 247 

Articulus  LVl.  Spiritualis  expositio  ejus- 
dfiii  capiliili 250 

Arlifulus  L\II.  Dci-laralio  lillfi-alis  (-api- 
tuli  oflavideciiiii  :  .\|)[)aruit  aiitem  ei 
Dominus  in  convallc 254 

.\rticulus  L\'III.  De  mysticis  sensibus, ([ua?- 
slionibiis,  objeclioiiibiis,  coiKc nif  nlibiis 
[)r<'i>s(.'iis  (aiiiliilum  oi  taviiiinlciiiniim    .  203 

Arliciilus  LIX.  Elucidalio  lilleralis  ca[)iluli 
nonidecimi  :  Veneruntque  duo  angeli 
Sodoiiiam  vcspen! 207 

.\rliciilus  L\.  De  spirilualibus  documentis 
et  sensibus  cjiisdem  capituli    ....  275 

Articulus  LXI.  Declaratio  capiluli  vicesi- 
mi  :  I*rofeclus  inde  .\braliam  ....  277 

.\rliculus  LXII.  Ex[t()sitio  littfraiis  capiluli 
vicosiiiii  [iriiiii  :  Visilavil  autein  Domi- 
nus  Saram 281 

Articulus  LXIII.  Elucidatio  liltoralis  capi- 
tuli  vifcsirni  sccundi  :  Qiia!  poslquam 
gesla  sunt,  leiitavit  Deiis  .\brabain  .     .  286 

Articulus  LXIV.  Expositio  mystica  ejus- 
dem  capituli 292 

Articulus  LXV.  Exposilio  ca[)ituli  vicesi- 
mi  tertii  :  ^ixil  autem  Sara  cenlum  vi- 
ginti  scptem  annis 293 

Articulus  LXVI.  Expositio  capituli  viccsi- 
mi  qiiarti  :  Eial  aiitem  .\braham  senex, 
dierumque  multoruni 295 

.\rticulus  LXVII.  Explunalio  spiritualis 
ejusdem  capituii 302 

.\rticulus  LXVIII.  Explanatio  capituli  vi- 


INhKX    «iKNI-.IUI.IH 


m:\ 


rrHiiiii  i|iiiiili  :   Miraliiiiii  mto  iiliaiii  dii- 

xil  iixiiiciii HO.'i 

Arliniliix  l.\l\  lllili-iilillin  rii|iililli  virrNi- 
ini  Hoxli  :  Orla  aiiliMii  raiiii'  hii|ifi'liTraiii.  lili 

.Xrliciiliis  |.\\,  lli'  H|iiriliiali  iiililliTlii 
r|iisili'iii   rajiiliili illT 

.\rliriiliis  I.WI.  Mliiriilalio  liltiTiilis  rapi- 
liili  Yii'1'Hiiiii  si<|iliiiii  :  .Si<iiiiil  aulriii 
Isiiai',  cl  viilcri'  iinii  iMilcral.  •Ill* 

Arliciilws  I.WII.  Ilc  s|iiriliiali  liiijiis  capi- 
iiill  iiilcllcclii 'M'» 

Arliculiis  I.WIII  Dccliiraliii  capiliili  vicc- 
siiiii  oclavi  :\()iavit  ilai|iic  Isa.n- .lacoli, 
cl  hcncilixil  ciiiii •'{-«^ 

Arliciiliis  lAXlN'.  Kxplanalio  capiliili  vi- 
ccsiiiii  iioiii  :  1'nircctiis  cr^o  .l.icoli.  \c- 
iiil  iii  lcrraiii '.VM 

.Vrliciiliis  lA.W.  l\liiciilalio  capitiili  Iricc- 
siiiii  :  Ccviiciis  luilciii  Itaclicl  ([iioil  iii- 
fceuiKla  csscl '.VM 

Articulus  L.XWI.  Dc  spiriluali  cjusdcui 
cai^ituii  inlcllcclu ."MT 

Arliciiius  JAW  II.  Kliicidatio  capiliili  Iri- 
cosiini  priini  :  l'osl(]uain  aulcin  audivit 
vorba  niioruin  Lahan 3-i!) 

Arliculus  lAW  111.  Kxplaiialio  ca|iiliili  Iri- 
cosimi  sccundi  :  Jacol)  autcin  aliiil  iti- 
ncro  quo  cceperat 3u.i 

Artioulus  LXXIX.  l)o  intellcctu  spirituali 
cjusdcin  capiliili 350 

Articulus  lAXX.  Kxpositio  capituli  trico- 
siini  tortii  :  Klovuns  autoin  .lacob  ooulos 
suos,  vidit  vouieutein  Ksau 361 

Articulus  lAXXI.  Kxpositio  littoralis  oapi- 
tuli  tricosiini  (iiiarti  :  Kgrossa  ost  au- 
tein  Dina  lilia  Lia^ 3(J3 

Articulus  LXXXII.  Expositio  oapituli  tri- 
cosimi  quinti  :  Intoroa  locutus  est  Deus 
ad  Jaoob 307 

Artioulus  lAXXUl.  Spiritualis  cxplanatio 
ejusdom  capituli 371 

Articulus  LXXXIV.  Expositio  capituli  tri- 
cesiini  soxti  :  II.-v  autein  sunt  genera- 
tionos  Esau 373 

Articulus  LXXX\'.  Klucidalio  liltoralis  ca- 
pituli  trioosiini  septimi  :  Joseph  quum 
sedocim  ossot  annoruin,  pascobat  gro- 
gem  cum  frafribus  suis *37G 

Articulus  LXXX\"I.  De  ejusdeni  capituli 
mystioo  sensu 384 

Articulus  LXXXVII.  Klucidatio  capituli  tri- 
cesiini  octavi  :  Kodom  tomporo  descen- 
dens  Judas  a  fralribus  suis 386 


ArliciiliiN  L\  \  W  III.  Kx|ioiiili)i  i  it|iiliilj  Iri- 
ccMiiiii  iioiii  :  lp'itiir  JnNcpli  ilinlim  i-n| 
iii  .Kn.vpliiiii  :»MM 

\rlii  iiliiH  l.\\\l\    Dc  Npiriliiali  Iiiijiih  (•«- 

pilllli    NCIIHII mtt 

.\rliciiliiH  \<!.  KxpoKiliu  capiliilj  i|iiailrii- 
^cHiiiii  :  lliH  iliii|iic  \i,rnUn,  iicriijil  ut 
|iccciii'ciil  diio  ciiiiiiclii         .     ,  '.l'.U 

.\rlii'iiliiH  \<:i    KxpoHilio  ca[illiili  i|iiailra 
^cHiiiii    |iriiiii  :   Pont    iliiiis  aiiiion  vidit 
1'liarao  Hoiiiiiiiiin 307 

ArticiiliiN  \<:il.  Dc  tiivHtico  IiiiJiih  cnpiluli 

iiiiciiciii 4o:i 

.\t'liciiliis  .\i:ill.  Kxplaiiatio  capiliili  i|iia- 
ilragcsiiiii  sccuiidi  :  AiidiciiN  aiilcin  ja- 
cob  i|iind  alimoiila  vciidcroiitiir  .  .(04 

Articiiliis  XCIV.  Dcclaratio  capitiili  <|iia- 
dragcsiiiii  tcrtii  :  liitoriiii  faiiics  om- 
iiciii  tcrrain  vclicinciilcr  |irciiicl»at    .     .  401) 

.\rti('ulus  Xl)V.  Kxpluiiatio  capitiili  i|iia- 
dragcsiiiii  qiiarti  :  Pr.Tccpil  autcni  Jci- 
sc|ili  dispciisatori  doiiiiis 41i 

Articiilus  \(:\l.  Kxposilio  capiluli  (|iia- 
dragosimi  i|iiinti  :  Non  sc  poterat  iillra 
ooliiboro  Joso|)li 417 

Arliculiis  XCVII.  Klucidalio  capitiili  (|iia- 
dragosimi  sexti  :  1'rofoctusquo  Israol 
cuin  omnibus  quae  liabebat 421 

Articulus  XCVlll.  Elucidatio  capituli  qua- 
(Iragcsimi  soptimi  :  Ingrossus  crgo  Jo- 
sopb,  niiiitiavit  Pliaraoni 426 

Artioulus  XCl.X.  Kxplanatio  capituli  qua- 
dragesimi  octavi :  Ilis  itaque  transactis.  432 

Artioulus  C.  Elucidatio  capituli  quadrage- 
simi  noni  :  Vocavit  autein  Jacob  filios 
suos,  ot  ait  eis 437 

Articulus  Cl.  Prosccutio  expositionis  liu- 
jus  capitiili  quadragosimi  noni,  ab  co 
loco  qiio  hal)otur  :  Kilius  accroscons.     .  449 

Articulus  Cll.  Spirilualis  expositio  ejus- 
dem  capituli 439 

Articulus  CIII.  Elucidatio  capituli  quin- 
quagesimi  :  Quod  cernens  Joseph,  ruit 
supor  faoiom  patris 465 

ENARRATIO    IN   EXODUM. 

Pra'fatio 473 

Articulus  I.  Expositio  litteralis  primi  capi- 

tuli  :  Haec  sunt  nomina  filioruin  Israel.  473 
Articiilus  II.  Expositio  spiritualis  ejusdem 

capituli 481 

Articulus  III.  Elucidatio  litteralis  capituli 


tiN4 


I.NDKX    UKNKHALIS 


Kcundi  :  R(<reiiiiuii  ciil  pniit  liu')-  vii-  lii* 

lioitiit  l.fvi 4H4 

Arlii  uliis  iV    .S|iii-ilU(ilis  iiitilti;.'i-iitiii  i-jiis- 

(leui  ru(iituli  itti 

Artu-uluii  \.  Kiuridutio   lillL-t-uli>i  ru|Mluli 

ti-rtii :  Mi)Vhi-Huulfiii  {lUMri-liut  ovi-m  Jitliio.  4'J.i 
Ai-ticuluh  VI.  l)o  !){iU-ituuli  beiibu  fjiiM'li(ii 

L-upituli »<)i 

Artii-uiiui  \  ti  Kiui-iilutio(-u|>itiili  i|uui-ti :  l(i>- 

bpiitiiii-iis  .Miivseb.uit  :  Noii  (-redeiil  iiiilii.  504 
Ai'lii:ulus  \  lli   .S|)irituuliN  ex|iluiiatio  i-juK- 

deiii  lujiitiili 51.'{ 

Artiiulus  l\.  Klu(!idutio  iitteruiis  i'u|)iluli 

qiiiuti  :  l'ubt   liaM:  iugrebsi  liuiit  Movhch 

et  .Vuroii 315 

Artiriilus  .\.  l)e  iiijyHlicu  ejuHdeiii  eupitiili 

inlelleetu  .      .      .* 51« 

.\rtieulus  \l.  Kxpositio   lilteruliH  rapitiili 

se.xti  :  l)ixil  Doiniinis  ud  Movseii  .  .  5iJ() 
Articulus  .\ll.  Kx|iiisitiii  i  a|iituli  se|)liiiii  : 

Kt  lucutuii  est  l)oiiiiiius  ud  .Muvseii,  di- 

cens  :  Kgo  Duniinus .52*» 

.\rtirulus  .\lll.  De  spirituuli  ejusdeiii  cu- 

pituli  seiisu .5.'{5 

Articiilus  .\1\'.  Klucidutio   lilteralis    capi- 

tuli  octavi  :  Dixit  (juoque  Doiiiiiiiis  ad 

-Movsen  :  Iiigredere  ad  IMiaraoneiii  .  .  5.'{7 
.\rticulus  .W.  De  sjiirituali  ejusdein  capi- 

tuli  seiisu 54;j 

Articulus  XVI.  Klucidalio   lillerulis   cajii- 

tuli    noiii   :    Dixit   autciii    Domiiiiis  ad 

Moyscii  :  lnj,'rcdere  ad  1'hai-aoiiciii  .  .  545 
.Vrliculus  .\\  II.  De  spirituali  ejusdeni  ca- 

pituli  intellectu 550 

Articulus  .Wlll.  Expositio  litteralis  capi- 

tuli  decimi  :  Et  dixit  Doininus  ad  .\loj- 

sen  :  Ini;redere  ad  IMiaraonoin  .  .  .  552 
.\rticulus  XIX.  Explanatio  capituii  undeci- 

mi  :  Kt  dixit  Doininus  ad  Mojsen  .  .  556 
.\rticulus  X.\.  Elucidatio  litteralis  capituli 

duodecimi  :  Dixit  quoque  Dominus.  .  .500 
.\rticulus  \.\I.  Solutio  quaestionum  isla- 

rum 571 

Articulus  Wll.  Spiritualis  et  mystica  ejus- 

dem  capituli  elucidatio 573 


Articuluu  X\lll.  Cuiiipurutiu  deceiii  plu- 
^uriiiii  .i;((y|)ti,  ud  ilcccin  pra-ccplu  ;  cl 
i|uulil(r  dccciii  pluf^U'  illu',  iii  Uoiiiunu 
iiiipcriu  buiit  iiiiplctu' 578 

Artii-ulus  WIV.  Klucidutiu  capituli  terlii- 
(li-(  iiiii    :    l.ociitus<|ue   esl    Duiiiiiius   ud 
.Moyscii,  diceiiH  :  Sunctilicu  iiiilii.      .     .  580 
\rti(uluH  WV.  De  Hpirituali  cjiisdcni  cu- 
pituii  inteilcctu .584 

Arti(  iiliiH  \\\I.  Kxpusitio  litteruliH  capi- 
tiili  quarlidcciini  :  l.ui-utus  est  aiitem 
Duiiiinus  ad  Miiyscii,  dicciiH  :  Lo(|uere 
liiiiH  Israel 580 

Articuius  W\ll  Dc  spiritiiaii  ejusdeiii 
(-apiliili  iiil.||i;i(u 591 

Arliiiiliis  \\\  111.  Klui.idutiu  (-apituii  (|uin- 
tidcciiui  :  Tunc  cecinit  .Moyses  et  filii 
Israel  carinen  lioc  Duniinu 5i)'J 

Arliiiiliis  \\l\.  Kx[)Osilio  alicgorica  cjus- 
deiii  (•aiitici  :  (^aiitciiius  Doiiiino  .     .     .  .501) 

Artii-ulus  W\.  Klucidatio  tropolof,'ica 
ejusdem  canlici <j04 

.\rticiilus  W\l.  l'roscculio  expositionis  liu- 
jus  capiluli  a  loco  :  Suiiipsit  or^ro  .Maria.  (iOO 

Arliculus  \\\ll.  K.xpianalio  capiluli  sexli- 
deciiiii  :  l'rolectiquc  sunl  de  Elim    .     .  OdO 

Articulus  XWIil.  Spiiilualis  ejusdem  ca- 
pituli  clucidalio 019 

.VrticiiJus  W\l\'.  Declaralio  litteralis  capi- 
lulisepliinidecinii  :Igilur  prorectaoiiniis 
multitudo  filioruin  Israel  de  deserto  Sin.  022 

Articulus  WW.  Dc  siiirituali  cjusdem  ca- 
pituli  inteiligenlia 020 

Articulus  W.Wl.  Kxpositio  litteralis  ca- 
pituli  oclavidecimi  :  (Juumque  audisset 
Jelliro  sacerdos  .Madian 028 

Arliculus  WWII.  De  Iropologiis  ojusdem 
capiluii 0;{.'{ 

.\rticulus  \.\\\lll.  Declaratio  litteralis  ca- 
pituli  nonideciini  :  Mense  tertio  cgres- 
sionis  filioruni  Israel  de  ferra  /Egypti   .  030 

.\rticulus  .\.\.\I.\.  Dc  inystico  Iiujus  capi- 
tuli  intellectu 042 

Index  locorum  S.  Scriplura? 047 

Index  analvticus 055 


Emend.\nd.\.  Pag.  58 A,  lin.  6  :  quinto,  lege  quarto;  —  112C,  lin.  7  :  l-"iat...  l"it ;  —  228D',  lin.  5  : 
forte...  sorte. 

DuBi.\.  Pag.  27 D,  lin.  4  :  quani  dicunt,  forsan  quum  dicunt ;  —  6GA',  lin.  2  :  pote.statem...  potesta- 
tum  ;  —  l.^a  A',  lin.  11  :  tecta...  tecti ;  —  160 U',  lin.  7  :  tantani...  tantum  ;  —  179C,  lin.  2  :  aiiis...  illis 
(in  1*  edit.);  —  459 A',  lin.  12  :  propter  hoc...  propter  lio.s;  — 499D,  lin.  11  :  esse...  e.\  se;  —  6t)6C, 
lin.  12  :  cutes...  cicutas  (ita  apud  Migne);  — 643C,  lin.  5  :  niaterie...  manerie  (in  1*  edit.). 


Typis  Cartusiae  Sanctae  Maria?  de  Pratis.   Monstroiii. 
F'rn.  DugiAT  typograpliiis. 


9) 
O 
I 


39M 


^mKlA-wmS^^^SI^ 


1» 


'^-
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Opera omnia in unum corpus digesta ad fidem editionum Coloniensium : cura et labore monachorum sacri ordinis Cartusiensis, favente pont. max. Leone XIII"

See other formats
